Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt .."

See other formats 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 
to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journey  from  the 
publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfrom  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attribution  The  Google  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  offer  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 


at|http  :  //books  .  qooqle  .  com/ 


0" 


'^.    -^iW' 


^# 


m 


JtB^-. 


« 


C   ^  ^  o 


HARVARD  COLLEGE 
LIBRARY 


FBOM  THE  BBQUBST  OF 

JAMES  WALKER 

(Cla«ofl814) 
Prendeni  ofHarvard  CoUege 


htb^  Ifiwmn  to  wvriEa  ia  ths  Im<illactMl 
amd  Mowl  8d— eat" 


/^ajt^TKa/^^^ajL^T^^^ 


patrologijj: 

CURSLS  COMPLETUS 

BIRLIOTHBCA  DNIVBKSALI8,  INTBGKA,  DNIFORHiS,  COMMODA,  OBCONOSilCA, 

OMNICM  SS.  PATRUM,  DOCTORUM  SCIIIPTORUMQUE  ECCLESIASTICORUM 

AB  MVO  APOSTOLIGO  AD  INNOCENTII   111   TEMPORA 

floruerunt; 
RCCUSIO   CHR0N0L061CA 

OIIMUM  QUiC:  EXSTITCRG  MONUMENTORUM  CATIIOLlCiG  TRADITIONIS  PER  DUODECIM  PRIORA 

ECCLESIiE  Si£CULA, 

JDXTA  EDITIONES  ACCURAT1S8III4S,  1HTER  SE  CUMQOE  NOiNNULLIS  CODICIiUS  llANUSCnirTIS  C0LL4TAS, 

PBROUAII   DILIGBNTER  CASTIGATA; 

DI^ERTATtONIBCJS,   COIIIIESITARIIS  LECTIONIBUSQUE  VARIANTIEUS  CONTINENTER  II.LUSTRATA  ; 

OVNIBUS  OPERIRUS   rOST    AMPUSSIHAS   EDITIONES  QUiE    TRIBUS   NOVISSmiS  SiECULlS  OEBENTUR   AB80LUTAS 

DETECTIS,  AUCTA; 
INDICIBUS  PARTICULARIBUS  ANALTTICIS,  SINGULOS  SIVE  TOMOS,  SIVE  AUCTORES  ALICUJUS  MOMENTI 

8UBSEQUENTIBUS,   DONATA; 

CAPITUL1S  INTRA    IPSUM   TEXTUM  RITE  DISP08ITIS,  NECNON  ET  TITUL1S  SINGULARUM   PAGINARUM   MARGINEM 

8UPF.RI0REM   DISTINGUENTIBUS  SUBJECTAMQUE  HATERUM  SIGNIFICANTIDUS,   ADORNATA  ; 

OPBRIBUS  CUM   bUBIIS  TUH  APOCRtPHIS,  ALIQUA   VERO  AUCTORITATB  IN   ORDINE  AD  TRADITIONEM 

ECCLESIASTICAM   POLLENTIEUS,  AMPLIFICATA  ; 

DUORUS   INDICIRUS  GENERALIBUS  LOCUPLETATA  :  ALTERO  SCILICET   RERUM,   QUO  CONSULTO,  QUIDQUIO 

UNUSQUISQUB  PATRUM  IN  QUODI IBET   TnEMA   SCRIPSERIT   UNO  INTUITU  C0N8PICUTUR ;   ALTERO 

SCRlPTURif)  SACRiE,  ex  quo  lectori  comperire  sit  obvium  quinam  patres 

ET  IN  QUIBUS  OPERUM  SUORUH  LOCIS  SINGULOS  SINGULORUH  LIBRORUH 

SCRIPTUKiE   TEXTUS  COHMENTATI   SINT. 

BDiriO   ACCURATISSIHA,  QETERISQUE  OMNIDUS  FACILE  ANTEPONENOA,  81  PERPENDANTUR  :  CHARaCTERUM    NITIDITAS 

CBARTiB    QUALITAS,    INTEGRITAS   TEXTUS,    PERFECTIO   CORRECTIONIS,   OPERUM   RECUSORUH    TUH    VARIETAS 

TUH  NUHERUS,  FORHA  VOLUHINUH   PERQUAH  COHHODA  SIBIQUE  IN  TOTO  OPERIS  DEGUItSU  CONSTANTKR 

SllflLiS,PRRTII  EXI6UITAS,PRiESERTIHQUE  ISTA  COLLECTIO,  UNA,  HETIIODICA  ET  CIIHONOLOGICA, 

SEXCENTOIIUM     FRAGHENTORUM     OPUSCULORUHQUE    IIACTENUS     IIIC     ILLIC    8PAH80UUM, 

rniHUH   AUTEH    IN    NOSTRA    BIBLIOTIfECA  ,   EX   0PERIBU8   AD    OHNES  iBTATKS, 

LOCOS,   LINGUAS   FORHASQUE   PERTINENTIBUS ,   COADUNATORUM. 


SERIES   SECUNDA, 

rHKS,  DOCTORRS  SCRIPTOBESO 
«EGOIUO  MAGNO  AD  INNOCENTI 

Stccurante  %s^.  3Risne, 


|N  QUA  rnODKUNT  rATRKS,  DOCTORES  SCRIPTORESOUE  Er.CLESI.«  LAHNiK 
A  GHEGOIUO  MAGNO  AD  INNOCENTIUM  lil. 


•  iS&IOTBSOJi    O&Slll    UaiVSROJi» 

SIVB 
CURSfUU  COlirLETORUU  IN  8INGUL08  SCIEHTIA  ECGLBSrASTICJ!  RAUOS  EDITORB. 


FATROLOGIA  RINA  RDITIONETTPIS  UAIf  DATA  E8T,  ALIANEUPB  LATINA,  ALIA  GRJECO-LATIIf  A.— VBNBUMT 
llll.LE  ETTRECENTIS  PRANCIS  SBXAGINTA  ET  DUCENTA  VOLUUINA  EDITIONIS  LATINiB;  OCTINGBNTIS 
milLLB  TRBCENTA  GRiGGO-LATINJE.  —  MERB  LATINA  UNIVERSOS  AUCTORBS  TUU  OCCIDENTALE8» 
TUIt  ORIBNTALKS  EQUIUBU  AUPLECTITUR  ;  HI  AUTEU,  IN  BA,80LA  VBR8lt)NE  LATINA  DONANTURi 


PATROLOGIiK  TOMUS  CXCIX. 

iOANNES  SARESBERIENSIS  CAfHNOT.  EPISC.  PETRUS  S.  R.  E.  CARD.  GUICIIARDUS  LIGDUN. 
ARCniEP.  GUALTERUS  PRIOR.    S.    VICT.  PARIS.   ROGERUS  ABBAS    S.   EVURT.   AUREL. 
^    lOANNES  CORNUBIENSIS. 


EXCUDEBATUn  ET  VENIT  APDD  J.-P.  Mlf.NE  EDITOREM, 
IN  VIA  DICTA  D^AHBOISE,  PROPE PORTAM  LUTETIiE  PARISIORUU  VULGO DENFEH NOUINATAM, 

SEU    PBTIT-MONTROUGB. 
1855 


j5rT^fIiJ^^^ 


PATROLOGItE 

CURSLS  COMPLETUS 

BIRLIOTHBCA  ONiVBRSALIS,  INTBGRA,  DNIFORHIS,  COMMODA,  OBCONOMICA. 

OMNIUM  SS.  PATRUM,  DOCTORUM  SCRIPTORUMQUE  ECCLESIASTICORUM 

(JCI 

AB  MVq  APOSTOLICO  AD  INNOCENTII   111   TEMPORA 

florubrunt; 
RCCUSIO   CHROrrOLOGlCA 

OltMUM  QUiO  EXSTITERG  MONUMENTORUM  CATIIOLiCiG  TRADITiONIS  PER  DUODECIM  PUIORA 

ECCLESIiE  Si£CULA, 

JDXTA  tDlTIONES  ACCURATISSIII4S,  llfTER  SE  CUMQUE  NONNULLIS  CODICliUS  llANUSCRirTIS  COLLATAS, 

PBRQUAH  D1LI6BNTER  CASTIGATA; 

DI^ERTATtONlBUS,  COMREMTARIIS  LECTIONIBUSQUE  VARIANTIBUS  CONTINENTER  II.LUSTRATA  ; 

OHNIBUS  OPEillBUS   POST    AMPUSSIHAS  EDITIONES  QUiE    TRIBUS   NOVISSIMIS  SJECULIS  DEBENTUB   AB80LUTAS 

DETECTIS,  AUCTA; 
IND1CIB08  PARTICULARIBUS  ANALTTICIS,  SINGULOS  SIVE  T0U08,  8IVE  AUCTORES  ALICUJUS  MOMENTI 

SUBSEQUENTIBUS,   DONATA; 

CAPITULIS  INTBA   IPSUH   TEXTUM  RITB  DISPOSITIS,  NECNON  ET   TITULIS  SINGULaRUM   PAGINARUM   MARGINEH 

SUPERIOREM   DISTINGUENTIBUS  8UBJECTAMQUE  MATERIaM  SIGNIFICANTIBUS,   ADOBNATA; 

OPERIBUS  CUM   DUBIIS   TUM   APOCBtPHIS,  ALIQUA   VERO  AUCTORITATE  IN   ORDINE  AD   TRADITIONEM 

ECCLESIA8TICAM   POLLENTIBUS,  AMPLIFICATA  ; 

DUOBUS   INDICIBUS  GENERALIBUS  LOCUPLETATA  :  ALTERO  SCILICET  RERUM,   QUO  CONSULTO,  QUIDQUID 

UMUSQUISQUE  PATRUM  IN  QUODIIBET   TUEMA   SCRIPSERIT   UNO  INTUITU  CONSPICUTUR;   ALTBRO 

SClUPTURif)  SACRifi,  ex  quo  lectori  comperirb  sit  obvium  quinam  patres 

ET  IN  QUIBU8  OPERUM  SUORUM  LOCIS  SINGULOS  SINGULORUM  LIBRORUM 

SCRIPTURA   TEXTUS  COMHENTATI   SINT. 

BDiriO  ACCURATISSIifA,  C^BTBRISQUE  OMNIDUS  FACILB  ANTEPONENDA,  81  PERPENDANTUR  :  CnARACTERUM    NITIDITAS 

CBARTiB    QUALITAS,    INTEGRITAS   TEXTUS,    PERFECTIO  CORRECTIONIS,  OPERUM   RECUSORUM    TUM    VARIETA8 

TIIU  RUHERUS,  FORHA  VOLUHINUM   PERQUAM  COMMODA  SIBIQUE  IN  TOTO  OPEBIS  DEGURSU  CONSTANTKR 

8IHILlS,PRETIIEXIGUITA8,PRiESERTlHQUE  ISTA  COLLECTIO,UNA,  METHODICA  ET  CIIRONOLOGICA, 

BEXCENTOnrM     FRAGMENTORUM    OPUSCULORUMQUE    UACTENUS     HIC     ILLIG    SPAKSOUUU, 

PRIHUU   AUTEH    IN    NOSTRA    BIBLIOTUECA  ,   EX   OPEBIBUS   AD    OHNES  iBTATKS , 

LOCOS,   LINGUA8   FORMaSQUE   PERTINENTIBU8 »  COADUNATORUH. 


SERIES   SECUNDA, 

TRKS,  DO(rrORBS  SCRIPTORESO 
«EliOHIO  MAGNO  AD  INNOCENT 

Stccuratite  3«*1^*  SDttgne, 


IN  QUA  rnODKUNT  PATRKS,  DOtTTORBS  SCRIPTORESOUE  ECCLKS1.«  LAHNiK 
A  GHEliOHIO  MAGNO  AD  INNOCENTIUM  III. 


•  iS&IOTBSOJi    O&SIII    UaiVSROJi» 

SIVB 
CURSUUU  COUrLETORUU  IN  8INGUL08  8CIERTIA  ECGLBSIASTICJ!  RAUOS  EDITORB. 


rATROI.OGIA  BINA  BDITIONCTTPIS  UAR DATA  E8T,  ALIANSyPB  LATIRA,  ALIA  GRJSCO-LATINA.— VBNBUMT 
illlXB  BTTRECEflTIS  KRANCIS  SBXAGINTA  ET  DUCBNTA  VOLUUINA  EDITIONIS  LATIN JS;  0CTIN6BNTIS 
BTHILLB  TRBCENTA  6R£G0-LATtNJE.  —  «BRB  LATINA  UNIVBR80S  AUCTORBS  TUU  OCCIDBNTALE8» 
TLU  ORIBNTALBS  EQUIDBU  AUPLECTITUR  ;  HI  lUTBU,  IN  EA,80LA  VBR8lt)NB  LATINA  DONANTUEi 


PATROLOGIiK  TOMUS  CXCIX. 

JOANNES  SARESBERIENSIS  CARNOT.  EPISC.  PETRUS  S.  R.  E.  CARD.  GUICIIARDUS  LIGDUN. 
ARCniEP.  GUALTERUS  PRIOR.    S.    VICT.  PARIS.   ROGERUS   ABBAS    S.   EVURT.   AUREL. 
*   JOANNES  CORNUBIENSIS. 


EXCUDEBATUR  ET  VENIT  APDD  J.-P.  Mlf.NE  EDITOREM, 
IN  VIA  DICTA  D^AUBOISE,  I*ROPE  PORTAM  LUTETIiE  PARISIORUM  SVLQODENFEH NOMINATAM, 

8EU    PBTIT-UONTROUOB. 
1855 


PxartQ^yox/^^ 


^  /t/ry     C^//^.   ^ 


\ 


SJSGULUM  XII 


JOANNIS 

COGNOMIIfB  «     /    / 

SARESBERIENStS 


CARNOTENSfS  EPISCOPI 

OPERA  OMNIA 

«OXTA  ■DRIOHnr.OXOllUHmi  QOiJI  JraMB.  AB  nDBM   CODICOlf  MM.  BXB6IT  D*  J.  A.  GILES. 

ACGBDimV 

FBTRI  S.  R.  E.  GARDINAUS  TITDLI  S.  GHRTSOGONI,  GDICHARDI  LDGDDNENSIS 
ARGmEPISGOPI,  GDALTERI PRIORIS  S.  VIGTORIS  PARISIENSIS,  ROGERI  ABEA- 
TIS  S.  EVDRTII  ADREUANENSIS,  JOANNIS  GORNDBIENSIS 

OPUSCULAi  DIPLOniATA,  EPISTOLJB 

ACCURANTE  J.-P.  MIGNE 

BIBLIOVHBOa    CLBBI    VBITBBIfll 


CUmiWI  COMVUTOBUK  IIT  •IKOULOS  KIBIITIJI  BCCtBSIAtTICJI  BAMOl   BBITOkB 


TOMUS  UNIGUS 


TBMIT  1  nARC»  «AUiat 


EXGVDEBATDR  ET  VENIT  APDD  J.-P.  MIGNE  EDITOREll 
III  mDiCTAirAlfSOiS£.PROPEPORTAlf  LDTETLEPARISiORDMVDLGOD^fi^fEJIMOiaNATAII 

»0  PBTIT-MOimOOSB 

1855 


ELENCHUS 

AUCTOaUH  ET  OPEEUM  QUI  DI  HOO  TOMO  CZCIZ  COHTIMEinnnEL 


JOANNES  SARESBERIENSIS  CARNOTENSIS  EPISCOPUS. 

Epistolffi.  Co%.      i 

PolycTalicns.  879 

Me(«logicus.                                                           *  S23 

liesepteoi  septeois.  9^5 

Entheticus  de  dogmate  phllosophorum.  165 

Carmen  de  membris  conspirantibus.  1005 

Vita  S.  Anselmi  archie[)iscopi  Cantuariensis.  1009 

Yita  S.  Thoma  archiepiscopi  Cantuariensis.  1038 

JOANNES  CORNCBIENSIS. 

Apolo^ia  de  Yerbo  incarnato.  lOii 

Eulogium  ad  Alexandrum  III  papam*  qaod  Chriitas  lit  Aiftpif  boiM.»  1041 

Libeilas  de  caaoae  mystici  libaminis,  1085 

GUICHARDUS  LUGDUNENSIS  ARCHIEPISCOFUS. 

Statata  EcclesiiB  Lugdunensis.  1092 

PETRUS  S.  R.  E.  CARDINAU&TITUU  8.  GHRT8060NI. 

Epistol».  1119 

ROGERUS  ABBAS  S.  EVURTII  AUREUANENSIS. 

KeTelatio  de  iarentione  S.  Pontlficis  Eyartii.  1195 

GUALTERUS  PRIOR  &  VICTORIS  PARISIBNSId/ 

Libe?  contra  quatuor  labvrintbos  Francio.  ilST 


fi»  Tjrpb  I^  Uion,  an  PeU^Montfwsge, 


PROLEGOMENA 


NOTItU  IN  JOANNEM  SARESbfiRIENSEM 

{CttlL  ChriiU  nov.i  U  YTll,  cbt.  1146) 


Maiione  Angids  Joannes,  i  pitria  Sarisberiensls 

tnlgo  cogntmiiialiis,  I^arisios  proreclos  anno  1136, 

magistros  habiiii  Petniin  Abslardum,  Aibericam 

Remensem,  Gilberium  Porretanuin,  Robertum  Pul- 

lum,  aliosque  biijos  aetatis  doctrina  insignes  Tiros. 

Ir  scbolis  Parisiensibus  annbs  fefe  diiodecim  con-» 

snmpsit  instrucndis  ad  paop^rtatem  soble?ariilam 

nobilAiar.  liberis.  Familiaris  foit  Tbeobaldi  Cantua- 

riensiff  archiepiscopl,  ejosqiie  suecessorisS.  Thoniae : 

ad  priinum  adhoc  canceliarium  Henrici  11,  Angli« 

regis,  insiiine  opus  bd  nugU  curittliufh  misil^  cum 

in  obsidione  tolosae  regem  comluretor  anno  1159. 

Aegi  qiioque  Angliae   a^ceptos,  ab  ipso  publicis 

gerendis  negotiis  adhibiioa  est.  Misit  enitil  eom  Ro- 

mam  ad  Adritnum  papam  IV,  ad   impetranduni 

occupand»  Hibemlae  privilegium,  qnod  solemniter 

1n  synodo  Goaterfordiensi  recita?it,  regiqite  obtulit 

«ttmmi  pontificis  nomlne  annoium  aureum  iu  si» 

^om  icTestltors.  Summis  etiam  pontiflcibus  cha* 

783  fait  et  nolissimos,  Eugenio  III  et  Adriano  IV, 

ut  liquet  ex  libertate  et  fldilcia  qua  huic  pap» 

aosos  ett  eipottere  plorima  curisB  Romanc  tiiia. 

Aleundro  quoqoe  papse  a  secretis  et  epistolis  fuit; 

eo  enlm  potissimam  usos  est  ad  scribendum  ad* 

▼ersns  Ocuvianom   anUpspaiQ  cjusque  rautores» 

Denlqae  post  peragraits  luliam  et  Galliamy  quas 

Bominis  soj  fama  ]am  Impleverat,  promoTente  in 

primis  Gulllelmo  Senonensi  archiepiscopo  simalque 

•lecio  Carnoteosit  et  rege  approbante  eligitur  epi- 

soopus  Carnotensis,  tum  ob  doctrinae  et  viic  me- 

ritom  9  tum  maxime  quod  saocti  Tbome  Gantua- 

riensis  arcbiepiscopi  fuisset    in   exsilio  aliisqne 

xrumnis  socius.  Pust  hanc  eleclionem,  die  2S  Julil 

anno  1176,  Cantnariam  accesserunt  decanus»cantor 

ei  cancellarius  Ecclesix  Carnotonsis,  petentes  Joan- 

jiero  sibi  concedi,  cul  capitulum  absente  episcopo 

dimissorias  dedit  litteras.  loanni  qiioque  ipse  scri* 

psit  LodoYicos  rex,  ut  electioni  pra^beret  assensom, 

Sicque  apud  Senonas  oonsecratus  fuit  die  Doinl- 

jiica,  8  Augusii,  a  Ifaoricio   Pari«ensi  episcopo; 

die  ?ero  Assamptionis  beatas  ilaria  CcclesiaB  su» 

aolemnem  Iniit  possesnonem»  qoam  per  annos 

qoatoor  rexit.  De  eo  sic  in  soppleniento  Sigeberti : 

c  Soccessil  in  Carnotensl  orbe  Joannes  Salesbe- 

rieosia»  Tlr  honestua  et  sapiens,  qui  priiis  fuerat 

dencos  Theobaldi  Cantuariansia  episcopi  et  postea 

Mncti  Tboroafi  martyris,  siiccessoris  ejusdem  Theo- 

PjinoL.  CXCIX. 


^  baldi. »  Clericus  qno<tue  fiierat  PetH  Ceilensis,  ut 
consut  ex  epist.  6,  lib.  Tii,  ad  Lundensem  arcbi- 
episcopum :  k  Senonensis  archiepiscopus  facius  eit 
Remensis  :  roagister  Joannes  Saresberiensis,  quon- 
dam  clericus  noster,  facius  est  episcopus  Carno- 
iensis. »  Alumnum  Joannem  tocat  lib.  vii,  epistolis 
16  et  21,  de  ejus  electione  loquens  ad  Cantuarien* 
sem  archipraesulem :  c  Sanctfesimae,  inquit,  me- 
mori»  praedecessor  Tester  archiepiscopus  Theo^ 
baldds  de  gremlo  l^t  slno  nostro  magistrum  Joa»« 
nem  Carnoiensem  episcopnm  inopem  et  pauperein 
suscepit,  sed»  Deo  jutante,  ttsque  ad  nomen  magno- 
rum  qoi  sunt  in  terra  fomeiiiis  suis  provexit.  • 
Apad  eamdem  Cellensem  leguntur  et  sepiem  epi^ 
siolse  scriptae  Joanui  nondum  episcopo,  et  com* 

3  plures  e  quibus  innotesclt  arcu  cum  ipso  amicitiae 
necessitudine  conjunctum  fuisse,  a  qoo  exsul  in 
abbatiam  benigne  excepius»  rooUisque  postea  be-* 
nellciis  donatus  fuit,  quibus  obnoxinm  se  proOtetur 
Joannes,  in  prim)^  ?ero  epistola  85,  cujos  exordlom 
est  t  I  Non  est  noTum  quod  mibi  vestra  benignius 
alimentoruro  subsldla  procuravit»  quae  sic  meam 
In  temi  aliena  paupertatem  excepit,  at  nec  pairis 
munus,  nec  maternus  mibi  deesse  Tideretur  affe* 
ctus.  Ilagiiuro  quidem  erat  sic  exsuli  providoro, 
ut  apud  exleras  nationes  ci?iam  commodiutlbns 
fruerer,  sed  malto  majus  est  qaod  mihi  dlllgentia 
tesira  prospexit,  ne  a  naUlis  soli  dolcedinis,  qna 
totius  generls  universiUs  capitur,  perpetuo  exsu- 
larero.  Yestraro  namqae  manus  est«  quod  reversus 

C  sum  in  terram  nativlutis  meae.  Yestrom  munus  est, 
quod  princlpUm  tirorum  assecutus  sum  notitiam, 
familiaritatem ,  gratiamque  multorum.  VestroK 
miinus  esi,  quod  florere  in  patria  Tideor,  et  aoeioro 
Domino  multis  praeferri  conciTibus  et  coaetaneis 
roeis.  Sed  quid  est  quod  liberaliutis  et  munificcn* 
tiae  Testras  tltalos  membratim  exsequor,  com  illo- 
rum  namerus  et  ImmensiUs  sic  toium  anlmum 
impleanif  at  eflluant«  et  lotius  mentls  ca|TaciUtetn 
exauperentl  A  Domino  quldem  ui  et  illa  sola,  quas 
non  sttf&cio  recordari,  debeain  meruisse  quidquid 
sum  et  possom.  OUigatus  iuqoe  som)  at  nulla 
gratlarum  actione  Taleam  liberarl,  com  meriia 
Tostra  omnes  conatos  meos  absorbeant,  praesertim 
cum  doTotio  Testra  me  sibi  continuis  obllget  bene* 
ficiis, » etc. 
Faclos  luqoe  episeopus  Joannes  B.  abbati  Sanoil 


XI  JOANNES  SAtlLSBEAlBNSlS.  ii 

Launomari  licentiam  dcdit  aediflcandi  oralorii  in  x  dilexit,  el  eam  diverlorum  ornamentonim  fulgore 


villa  Moresio  an.  ii76,  episcopatus  pfimo.  Con- 
cessain  a  prxdecessoribus  cccleslam  de  Choa  ca- 
nonicis  Sancloc  Magdalenae  Castriduni  confirmavit 
anno  ii77.  Eodein  convenlionem  inier  Simonem 
&feldensem  episcopum  et  abbalem  Fossateusem 
iniiam  vice  papx  fungens  iu  hac  parle  ratam  lia- 
buit.  Astilil  quoque  regibus  Franciae  et  Anglix 
jurantibus  ituros  se  in  servitium  crucis.  Aniio  il78, 
qui  episcopalus  ejus  secundus  dicitur  in  chartulario 
Sancti  Aviii,  ecclesiam  de  Yillamaurt  canonicis 
S.  Clodoaldi  adjudicavit  contra  Wauterium  archi- 
diaconum  Dunensem,  i5  Sept. 

Concilio  LaterAnensi   interfuit    mense    Marlio 
)i79,  in  qno  sedentibus  Patribus  ad  condenda  nova 


decoravit »  cappa  optima  ,  tribus  palliis,  annulo 
episcopali  preiioso,  vesiimentis  sacerdotalibus  pre- 
ilosis.  Duo  vasa  preiiosa  eidem  ecclesiae  contulii, 
in  altero  quorum  sanguinem  gloriosi  mariyris 
Thomae  Cantuariensis  archiepiscopi  vldentibus  no- 
bis  adhuc  stillanlem,  in  altero  reliquias  sanctorum 
martyrum  Crispini  et  Crispiniani  posuil.  Reliquias 
etiam  gloriosas  nobis  coniulil  S.  Gereonis  de  comi- 
tatu  virginum  Coloniensium.  Privilegium  etiam 
acquisivit,  ut  servos  Carnotcnsis  ecclesiae  posset 
pro  necessilatc  vel  manifesta  utilitate  sua  manu- 
mittere,  non  impedienie  sa^cularis  violentia  pote- 
btatis;  in  quo  etiam  addiiur,  ut  si  quaudo  pro 
justiiia  nosira   ante  saeculares  vel  ecclesiasticoa 


decreta,  i  absit,  inquit,  nova  condi  ct  phtHma  ve-  B  judices  Iracti  fuerimus^  nullus  nobis  duellutn,  vel 


(erum  reintingi  et  intiovari,  i  etc.  Abbaiein  Sancli 
Pelri  iovestivil  anno  eodem  de  eleemosyna  facta 
hionasteriOi  A  sede  apostolica  delegaius,  discordias 

Inter  abbatem  Sancii  Dionysii  el  canonicos  Sancii 
lliupeni  Corboliensis  composuit  anno  iiSO.  Eodem 
lnno,Joannis  comitis  Yindocinensis  ad  Jerosoly- 
/iiitanum  iter  sese  accingentis  excepit  satisfactio^ 
nem  de  injuriis  monasterio  Sancti  Launomari 
Blesensis  illatis,  eumdemque  a  vinculo  excommu- 
nicaiionls,  quam  ob  illatas  monachis  Yindocincn- 
ftihus  injurias  a  triennio  iiicurrerat,  absolviL  £x- 
stant  apud  Martennium  du»  ipsius  epislola^,  ne 
Petrus  de  Candeio  monachos  de  Fontauis  couira 
formam  urdinis  Cisterclensis  missam  in  ecclesia  de 
Laiida  celebrare  cogeret. 

Robertus  de  Monte  in  Appendice  mortem  Joannis 
ad  aiinum  iiSi  referl,  alii  ii82.  Commiinior  iiiter 
erudiios  sententia  est  Joannem  e  vivis  sublatum 
faisse  die  25  Oclobris  anni  iiSO,  ut  constat  tuin 
ex  Necrologio  Josaphatensis  monasterri  in  quo  se- 
piillus  esl ,  tum  ex  Chronologia  Hugonis  monachi 
Antissiodorensls  ejus  aequaHs,  qni  praedicto  anno 
moriero  Joannis  ascribit,  tuin  ex  Guillelmo  Nangio, 
qui  eum  ob  sapientiam  et  animi  strenurtatem  lau- 
ttat.  in  Necrologio  Josaphati  de  Joanne  sic  habetur : 
c  VIII  KaU  Novemb.  depositio  domni  loannis  Car- 
noiensis  episcopi,  viri  chrislianis  in&titutis  praccla- 
risqne  moribus  admodum  fulgeiitis,  cujus  corpus 


judicium  candeniis  ferri,  vel  aquae  ferventis  sen 
frigidae  imponat,  sed  justitiam  nostram  liceat  dufH 
bus  vel  tribus  teslibus  legitimis  coinprobare.  Con- 
lulit  etiam  huic  ecclesiae  haec  libroruin  volumina, 
ilieronymum  super  Marcum,  Isaiam,  ei  Ezechielem 
ct  Danielem,  et  Epistohis  Pauli  et  xii  propheias* 
Minus  Breviarium  ejusdem  et  psalmos.  Item  conlra 
Jovinianum,  iibrum  De  divinis  ofDclis,  iibrum  liu- 
gonis,  el  Lamenlationes  Jcretniae,  librum  De  eccle- 
siastica  seu  coelesti  hierarchia,  Rabanum  De  eccle- 
siasticis  ofliciis,  etiam  ei  Paralipomenon,  Augusli- 
num  conira  Judaeos,  et  De  lxxxiii  qusesliouibus,  Da 
dociriiia  Cbristiana,  Origenem  in  Josue,  Yalerium» 
Lactantium^  Yegeiium,  Chronica  Sigeberti,  Psal- 
'  terium  Lombardi,  librum  Regum  glossatum,  Irar- 
chiam,  Lanfrancum  De  Eucharistia  conlra  Beren* 
gariuin,  liistorias  Joannis  Turonensis,  Historia» 
Etitropii,  Isidori  Etymologias,  homilias  Leonis  PPa 
Bencdictionalem  ei  Collectarium ,  Senecam  Dt» 
naiuralibus  quaestionibus,  Tullium  Deofficiiset  Dtf 
oraiore,  et  praeter  haec  Polycraticon  suum,  et  bi-' 
blioihecam  integram^  quorum  maxima  pars  lem- 
poruin  incuria  deperditi,  aut  aliquorura  damnatt 
cnpidiiaie  suffurati  fuenint.  Ad  opus  etiam  fratnim, 
qui  aniiiversario  ejus  iniererui%l,  acquisivit  in  vico 
Sancti  Pelri  de  Valle  xi  solidos  supercensuales  aputf 
Mongerviilam ,  xx  .sextarios  oblitaruin  eam  fur- 
uiiiientis,  ei  campipartem,  ei  alios  redditus  unlu» 


jacet  apud  nos  iii  capella  Beaiae  Maria;.  Hic  ante  D  et  dimidiatas  beatas  lerrae.  In  parochia  Chaufurnt 


ailepiionein  episcopatus  fuit  capellanus  sancti 
Thomae  Cantuariensis  archiepiscopi,  cuin  ipse  inar- 
tyrium  passusest  apud  Anglos.t  Necrologiom  vero 

Carnotense  : c  Obiit  piae  recordaiionis  paler 

iiostfr  Joannes  prius  B.  Thomae  Cuntuarieiisis 
.'irchiepiscopi  et  inartyris  a  secretis,  postea  hujus 
iniscHcordissimie  Dei  matris  Eccleslae  cpiscopus 
venerabili8,vir  magnae  religionis,  totiusque  scienliae 
radiis  illustratos,  verbo,  vifa,  moribus  pastor  om- 
ntbus  amabiliSy  soli  sibi  niinis  crudelis,  a  pedibus 
usqiie  ad  collum  cilicio  semper  carnem  domante. 
Qui  domuni  episeopi  ab  avcna,  quam  Su  ea  praepo- 
fiitiis  Baillioli  habebat,  liberavit ,  ecclesiamque 
•Utam  toto  cordis  aflcclu,  tota  nieniis  inieniionc 


decimam  de  Charmeio.  In  majoria  fisci  decimaiit 
alodorum  Gcnunviliae,  ei  alia  plura. » 

Grxco  Latinoque  facundus  eloquio  bic  praesul, 
postcritati  reliquit  famosum  Polycralici  libruin , 
distinctum  octo  libris,  De  nugi$  cttrialium  et  vestigiis  ■ 
philosophorum,  quod  opus  Theobaldo  lienrici  regia 
Angliae  cancellario  inscripsisse  auctor  esl  Albericus» 
sed  de  eo  nihil  in  prooeinio.  De  hoc  libro  Pclrus 
Biesensis  epistola  22,  ad  eumdem,  quem  inagistruui 
suuin  appellat :  c  Librum  veslrum  De  nugis  ciiria- 
libus  Icj(i,  el  mirabiliter  me  refecit  :  nam  ei  ibi 
optinia  forina  erudiiionis  csl,  el  propter  ariificiosam 
sentcnliaruin  varielalem  inaestimabilis  iiiatcria 
voluptulis.  >  Eiimdcm  Polycralici  librum  lauJal  J 


m  KOTim  LITTERARrA.  xiv 

Lipsius  ad   libnitn    xii    Annalium  Tacili.   Ytiam  A  Pelrus  Blcsensis  scripsil  eplsiolas  legenJa  polissi- 

mum  70,  ex  rpia  intelllgiinus  Joannem  ila  a  carne 


quoque  sancii  Tboinae  Bekeli  arcbiepiscopi  Gaii- 
tuariensis  coinposuit  Joannes,  sub  eo  notarii  officio 
fuoeius,  ejus  individuus  comes,  liuo  manus  ei 
oculus,  ciijus  meritis  iantum  tribuebat,  ui  factus 
episeopus  in  ouinibus  chartis  tunc  temporis  datis, 
iiou  suis,  sed  sancii  mariyris  meritis  pontiacalein 
ascrib«rei  digniuiem.  Uiter  plurimas  quas  ad  eum 


et  sanguine  fuisse  alienum,  ut  mallet  cxlernos  ad 
beiielicia  promovere,  qua  'nepotes,  licet  pauperes 
et  hoiiesios.  In  notis  ad  epistolam  2S  ejusdem  Petri 
Blesensis,  qui  Jounnis  fuerut  discipulus,  Gussenvii- 
IsRUsencoinium  fecit  noslri  Joannis,  de  ciijus  aliis 
operibus  consulcDdi  bibiiographi. 


NOTITIA  LITTERARIA. 

(F4BRici.^s,   BibliQthim   med.  it  in(.   Lalinit^  \%  \Zi.) 


JoannesPetilus,  sive  Parvus  (a)  a  pairia  Sarisbc- 
riensis,  iiaius  in  pro.vlncia  Aiigiix  Sarisberia,  quae 
ab  imp.  Severo  (6)  Severia  etiam  dicta ,  unde  pro 
bansberieiisr  apud  Lelandum  cap.  i76  apiiellalur 
idemque  csi  Joannes  Severianus;  ad  quem  Petri 
file^ensis  exstani  Epistoi^e,  et  ad  quem  ilorsus  Ka- 
Teimntensisscripsil  librum  de  interpreiatione  Grae-' 
carum  dictionum.  De  studiis  ejus  videndus  Bubeus 
U}m.  II,  Uiet,  Aeadem.  Parie.^  pag.  750  seq.  Uirius- 
que  lingu»  peritum  et  in  opiimorum  scriptorum 
subacium  leclione  ^  ingcnium  et  facundiaiu  car- 
luiDe  conspicuam  ac  prusa ,  lucubraiioiies  ejus  tes- 
lantur.  Aucloritatis,  sive  ul  ipse  appellat  majcstaiis 
pottiilicl£  ac  sacerdotalis  propugnator  acerrimus  , 
ec  propterea  a  rege  Angliae  pulsus  in  exsiiium, 
idem  vitia  et  abusus  aulurum  et  cleri  aique  ipso- 
rum  Poniiflcum  ei  pulcbre  perspeiit,  et  libere  no- 
iaTil,  ipse  familiaris  archiepiscoporum  Gantuarieii- 
sittin  Tbeobaldl  et  Tbonix  ,  et  apud  poutifices  Ku- 
«eiiiuin  111 ,  Adrianum  IV  atque  Alexandnim  111. 
Gratiosus,  Garnoicnsis  denique  ab  A.  ii72  episco- 
pus  (e)  inierfuit  concilio  Lateraneiisi  A.  ii79,  ai- 
que  diem  obiit  An.  il8i,  successorem  nactus  Pe- 
irum  Cellensf  m.  (d)  Ejus  scripta  : 

Potycraticus  sive  De  nugis  curialium  et  vestigiis 
phitosophorum  libri  Yiii ,  ad  Tboraam  tunc  adhuc 
eaucellatium  Angliae  (e)  posiea  ab  A.  ii6!2  ad  A. 
il71  archiepiscopuin  Gantuariensem.  Opus  varium 
jucundomque  lectu  ,  ei  in  quo  centone  iduUos  pan- 
iios  purpur»  et  fragmenta  melioris  sevi  agnovit 
Lipsius  ad  Taciii  iii,  63,  quod  perspicuum  etiain 
ex  indice  scriptorum,  quem  pleniorem  ei  accura- 
tiorem  dare  est  animus  in  nova  editione  Biblioili. 
Laiiiias  lY ,  3.  Ipse  in  episiola  80 ,  ad  Peiruin  Cel- 
leosem  :  Edidi  librum  De  Gurialium  nugis  et  ves- 
tigiis  philosophorum,  qui  mihi  a  vestro  plaeebit  aut 
displicehit  arbitrio.  Incullus  est  ^  et  ex  edicto  meoa 

(a)  Henagius  pag.  239,  ad  Laertium.  Apud  eum^ 
deiu  pag.  i09 :  Joannes  Sarisberiensis  medo.Paratus^ 
lcge  Joannes  Parvus. 

{b)  lluc  reter  quod  Joaunes  Sarislierien^js  viii , 
i9  ,  Polycratiei,  pag.  647  :  In  catqlogo  iinpcrMerHm 
Ul€f  e  qao  genti  mecs  nomen  est,  Seicrus. 


B  tobis  amicis  desiderai  emendari»  Ad  iUuslrem  virum 
regis  Anglorum  canceUarium  properubat  ^  sed  eum ^ 
tiisi  processus  expedierit,^  cohibete.  Carrulus  enim 
ett  et  qui  vix  amicum  habebii  in  curia»  NoUem  tamen 
quod  nos  curiaUbus  [aceret  inindcum*  Precor  ut 
eum  incuttctanler  erudiatiSp  eumque  exspectanti  amico 
remitlile  castigatum.  f^on  equidem  ut  fur  iUe  Can" 
tuariensis  Brito ,  de  eujus  manibus  aveUi  non  potuit 
antequam  totus  depingeretur  ^  forte  «I  (acilius  possit 
argui  hosUum  oculis  ingerendus. 

Prodieruni  hi  libri  Paris.  i5i3,  A* ;  indeLugd. 
Bai.  i595 , 8%  et  Paris.  i610 ,  8« ,  et  emendatiores, 
subjuDcto  Hetaiogico,  Lugd.  Bat.  1039,  8»,  Amsi. 
1664,8«,  et  tina  cum  epislolis  in  BibU  Palrum  sup- 
plemeDto  Goloniensi  A.  1622,  et  in  t.  XXIU  Bibi. 

^  Patrum  Lugd.  Anliqua  versio  Gallica  fuit  iu  Bihl. 
Henarsiana,  pag.  35  :  Polycraticon  des  traces  des 
philoiophes ,  et  des  truffes  et  vaniiez  de  ceux  qui 
suivent  les  cours  des  princes. 

Euiheticon  meiricum  quod  vidisse  se  negai  Lab- 
beusy  esi  comptuui  illud  uulheticum  eiegiacuai  ver- 
suum  $06  Polycratico  praemissum «  quod  iucipii : 

Si  mihi  credideris^  linguam  cohibebis ,  etc 
e|  ad  ThoDiam  periinet  quem  cclebrat  versu,  27  : 

Quwsilus  regni  tibi  cancsUarius  AngU,  elc. 
Nequc  aliud   est  camse^  adpersus  barbariem  quod 
Mgello  Wireckero  prxter  rem  tribueruni  Baleus 
III ,  50 ,  et  Pitseus  p.  270 ,  ut  probe  aoiatum  Jae. 
Tboiii^sio,  Piss.  de  NigeUo ,  §.  51  seq. ,  qui  etiaiii 

|.  §  56  recte  DOtat  a  Pitseo  p.  248  et  246  perperum 
distiDgui  tauquam  duQ  diversa  JoauDis  Sarisbe- 
riensis  scrlpta  ,  Eutheticon  metrieum,  et  Eutheticum 
ip  Polycraticum.  Non  omittendum  autem  qood  Au- 
dreas  Rivinus  Lipsix  1655,  8*,  edidit  duorumvetc- 
i;umGarnotensium  episcoporum,  Fulbertiet  Joaiims 
dc  Sarisberia,  scriptametrica,  in  quibus  hoc  caruieit 
cuthelicum  exbibetur  cum  editoris  iioiis,  eique  sub- 

(c)  Valdeexsullat  de  illa  electione  Petrus  Cellensis 
VII ,  8 ,  epist.  ad  Guilelmum  Reniensem  arcbiqi. 
VkIo  el  Petri  Bieseiisis  epist.  114. 

(d)  Saniiiianhnni  toin.  II  Callio!  Christiance^ 
png.  4UI ;  Oudiiins  tom.  II,  png.  l^Oi. 

(e)  Albcricus  In  Chruiiico  ad  A.  1197,  pag.  3-1 


xt  JOA«lli>:a  SARESB£fU£BfSIS,  ^ti 

{icilur  carmen  aliemin,  iiidem  elegiacum,  versaum  A  beret  commendatum  volebal.  Edidit  cnm  pnemisso 


S(H)  D$  m^mbrli  €0H9pirantibu$  (a),  qood  incipil : 

Coneilium  eelebrant  humani  eorporis  artui. 
Notam  iiiam  Menenii  Agripp^e  labulam  eliam  pro- 
sario  sermone  exposuerat  Sarisberiensia  Ubro  sexio 
Polyeraticif  cap.  24. 

Metalogici  libri  it  ,  nnde  Mythologicon  perperam 
efTicium  est  apud  Lelandom  cap.  176,  Baleum  iii, 
I  ,  et  Jo.  Pitseum  pag.  248*  Coniinent  auiem  apo- 
logiam  libro  prlmo  quidem  graniniaticae  ac  pliilO' 
logix,  libro  ii,  i|i  et  it,  logicae  peripatetlcae  contra 
nescio  quem  Gornificium  souiu»  quem  iv,  25, 
Logicas  crimlnalQren^ ,  phitosophantium  $curram  ap- 
pellat;cujusqueeiiain  m^iiilnitinproiogo  Poiycratieu 
pag ,  5  ,  quoniant  $1  ego  mum  Corni/icium  habeo  et 


Laqtivfum.Prodiere  hi  iibnParis.  1610,8%separato  B  tosophorum  qiiod  incipit: 


18  capitom  indice  Henricus  Warthonus  tom.  II. 
Angtim  eacrte ,  pag.  151-176,  subjuncta  pag.  i77, 
Al^xandri  III  buila  de  Anselmi  canoui^tione.  Loud. 
1691 ,  fol. 

Pmitentiate  laudant  Trithemius,  cap.  594,  Le- 
landus  aliique,  nondum  quod  sciam  elfitum,  quem- 
admodum  nec  luc|)m  viderunt  libellus  De  malo  exitu 
tyrannorumt  quem  composoisse  se  testatnr  Saris- 
beriensis  viii,  20»  Polycratiei .  nec  liber  De  statu 
Romanas  curiw.  De  mattiematica  duptici.  De  musica 
amoris,  Speculum  rationis.  Specutum  tluttitiv  a<l 
Mgelluin  Wirekerom,  carmine,  et  super  speeuta 
Nigetti:  Ermoneuticon,  Sermonps.  Carmina  diversi 
generis,  atque  in  his  Enlbeiicun  De  dogmate  phir 


vplumine  ^t  subjecli  Po/ycrafr<;o  Lugd.' 1639,  S"" 
Scripti  9unt  post  Polycraticum  ,  cujus  nieminit  lib. 
1,  cap.  4  et  10,  etiam  post.  A.  il56  dernnetuin 
Adrianum  lY ,  sed  superslite  adhuc  Theobaldo  ar- 
cbiepiscopo  Gantnariensl ,  qui  dlem  obiit  an.  il6i. 
Uirumqu^  constat  e^  libri  quarti  capiie  ultimo, 

Epistolw  CCCJI  qoas  ab  A.  1155  ad  1180  scri- 
psit ,  ediiae  primum  e  Papyrii  Ma$sonii  biblioiheca , 
lina  cum  vita  Thorose  Gaotuar. ,  ei  non«iullis  Ger- 
berti  sive  Sylvestri  II  ac  Stephani  Toinacensis, 
Paris.  1611,  4*  Eaedem  sunt  quas  ad  calcem  Poty-' 
craUci  recu^as  esse  dixi ,  in  Utbtioth^cee  Patrum 
aiipplemento  Goloniensi  A.  1622,  et  in  lomo  XXlll 
edilionis  Lugdnnensis.  Pleraeque  etiam  e:i'dein  eif 
iliis  XGIII  qu»  inter  episiolas  archlepiscopi  Gan- 
tiiariensls  vulgaiap  sunt  a  Ghrisliano  Lupo.  Bnixel|. 
16^,  4*. 

Interim  ecce  tibi  infra  indicem  illarum  quasdixi 
GGCII,  quarum  meliprem  ediiionero  promisit  Siepb- 
Baliizius  (b)  ex  qiiibus  etiam  peiUae  epistoiae  sepiem 
btsioricas ,  128 ,  159 .  167  ,  195 ,  2l4,  234  ,  268  , 
quaa  ex  ins.regio  Pari$icnsi  eniciidaias  exhibei  An- 
ilrt:as  du  Gliesne  tom.  IV  Rer.  Francox.  %  pag.  465 
aeq. 

Yita  S.  Thoma  Gantuariensis  a^chiep. ,  edita 
Paris*  1611 ,  4»,  una  cum  Sarisberiensis  epistolis, 
Laudat  Petrus  •Bleaensis  epistola  114»  idem  qui 
epist ,  21  Sarisberiensem  Thoma)  viyo  0cu/itm  et 
mauum  fuisse  lestatur.  £a  usl  Stephanus  L.ingionus  |> 
iii  Quadrilogo  praemisso  Thomae  Episiplis,  ci  Gui- 
lelmui  Stepiianides  in  Thomae  Yita  edita  a  Josepbo 
Spariiio  in  Srrtplort^iM  Hisloria  Angticanas  {c)  Lond. 
1723,  fol. 

Vita  S.  Anselmi  Gantuariensis  aichiep.  ex  Ead- 
mero  coniracta  in  gratlam  Tbomx^qui  eam  Alexan- 
dro  III  offerre ,  atque  Anselmam  sanctis  ut  ascri- 

(a)  Yide  infra  ad  hujus  voluminis  calcom. 

(b)  Baluiius  epist.  ad  Hieron.  Ambrosium  Lan- 
genmanleliuin ,  d;ita  Paris.  Kalend.  Maj.  1686,  et 
Vulgaia  a  W.  E. 'Teiiizeiio  an.  1692, /^ia/oj^oriim 
meustruorum ,  pag.  673  :  Post  absotuiam  editionem 
Marca:  Hispaniem  ,  statim  me  accingam  ad  tomum 
iecundum  mem  Cottectionis  concilii/rum,  in  quomutta 
fqt^ue  magni  momeutidabttnlur^^uwnuspiam  haetcnus 


Dogmaia  discutiens  veterum, 
mn.  in  bibl.  Academiae  Cantabrig.  Objurgatorium 
cteri  sive  ctericorum,  ex  quo  Fiacins  in  Catalogo 
^estium  veritatis,  Jo.  Woilius  tom.  I.  ^cfton.  me- 
morabit.,  pag.  456,  ete. 

Gomnientarium  in  Epistotasi  Pauti  univenae  me« 
mprant  Baleus  III,  1,  et  Pitseiis,  p.  249,  atqueedi- 
tuni  Amst.  1646,  4%  noiant  Lipenius,  Gaveus,  Out 
dinus,  Jac.  Longus:  ego  nunquam  yidere  me  ine- 
niini.  In  Epistolam  ad  Colossenses  est  vulgalus 
Gantabrigiae  1627,  teste  Guil.  Grovaeo.  In  Biblior 
theca  Morgenweegiana  exstabat  editus  Gantabrigiaa 
in  fol.  et  prasrerebai  aiinum  1630. 

Index  eorum  ad  quos  ^oanui^  Sarisberiensis  Epi- 
Stoloi, 

Abbatissae,  epist.  130. 

Abbatis  eiectio  37. 

A(|x  abbati  de  Puescbaro,  207. 

Adriano  lY  papae,  1,  2,  3,  4,  5,  6, 7,  8,  9,  10, 
12,  13,  16,  17,  18,  19,  20,  21.  22,  27,  28,  29,  30, 
38,  41«  Majestati  apostolicas  II,  15.  Afajesutis  pro- 
voluli  pedibus  14. 

Aiifredo  Wigorniensi  episcopo,  25. 

Alberto  cardinali,  251. 

Aiberio  et  Theodino  presbyteris   cardinalibus» 


De  elcctione  Bomani  ppntificis,  41cxandri  III, 
59. 

Alexandro  111  papap,  36,  39,  40,  4^,  53,  87,  88, 
89, 100,  102,  106,  107,  108,  109,  HO,  111,  117. 
118,  119,  m,  121, 122,  123,  124,125,  126,  127, 
129,  131,  132.  Majestas  vestra  193,   220,300. 

Atexandro  papcs  Darthotomoeus  J^xoniensis  et  Ro- 
gerus  Wigorniensis  291,  295,  297,  ^98.  Odo,  prior 
Ca^tuariensis  et  conventus,  296,  299. 

Abbaii  de  Arrofia,  43. 

ffn  tueem  prodierunt  :  interim  eficiam  ut  Epislolae 
Joannis  Sarisberiensis ,  quas  habemus  ex  editiene 
Papyrii  Massoni  innumeris  mendis  consjrurcatas,  me- 
liore  tuce  donentur  ope  veterum  exemptarium  manu" 
scriptorumn  tum  eorum  quibue  usus  est  idem  Mas^ 
sonus  ^  tum  etiam  atiornm, 
(e)  Acia  Erud. ,  1725 ,  pa^.  490. 


MOTITIA  LITTERARU. 


XTffll 


Atle$Utio»  S5. 

Azi  01  mimacbo,  257. 

Baiidewino  arcbidiacono  235.  E^onionai,  |40, 

Baltiewino  arihidiacono  Norferb.  SI9. 

Italdewiao  de  Valle  Darii,  i66r 

liariholomsro  Exonien!»i  episcopo,  234^  268,271» 
275,  282.  289.  290.  Bartholommtti  Exon.  Al$xau4ro 
papa;  291,  295,  297,  298. 

MMgisiro  fi.  Ansidiamo  Exonienai»  90. 

Boaoni  canceilario,  iOo. 

liosoni  presbyloro  cardtnali,  501. 

(  ancelUrio  An^lis,  78.  Cancellario  regis,  il3« 

Doinlno  CanUiarieiisi.  i60,  i66,  i67,  i76,  2i2, 
217«  Infra,  Thqnm  quando  Bifiualdus  fuU  Aoaur 
222. 

C^iniuarieasi  Ercleai»,  283. 

CoiiTenlui  Canii|arien>is  Eccleai»,  227,  272, 
277.  Siibpriori,  sacrisias  ei  Diagtslracibus  Eccle- 
sio:  Caniuar.,   275.  Yide  supra,  Alexandiopapas. 

O.  Prtoribas  S.  £cc)esias   Oaiiluarleffsis,  i37. 

CirllenM  abbati,  75,  76,  81,  82,  85,  96,  97, 
<I5. 

5.  Edmundi  abbail,  i^^^,  i79.  Ilugoni,  256. 

Engelb^rto,  priori  da  Yalla  S.  peiri,  161, 
f62. 

Episcopis  Angloram,  63. 

Joaniiea  Ernulfo,  ii2. 

Domtno  Exoniensi,  i50,  i59,  i69,  (77,  (86,  229. 
Supra,  Bariholomaso. 

0.  de  Faverenshem,  |97,  242.  |}bi  est ;  Moghirq  ^ 
Oiberto  de  Farantham, 

Galiero  Albaniensi  episeopo,  230« 

GaUero  Rofensi  episcopo,  154. 

Magistro  Gaufrido,  94.  Be  sancto  Edmiindo,  134, 
146.  Gaufrido  suo  259. 

Maglstro  Girardo»  i78,  i85,  191  •  <9i,  «13. 
«85. 

Girardo  cellario  Norwicensi,  2QS. 

Graliano  notario  doinini  piip»,  291. 

M.  Gnaiierodelnsula,  is7,  189. 

Goidoni  Caulaunensl  episcopo,  143, 

Guilelmo  Brliom',  210,  !238c 

Guilelmo  de  Dicera»  258. 

GuileiniodeNordhalla,  245.  | 

Guilelmo  Morwicensl  episcppo  23Q. 

GuillelrooPapiensl,  223. 

Guileimo  Prioride  l|eriion,  260.  Et  fratribua  unir 
^erKts,  261. 

Goilelmo  Senonenai  archiepiscopo,  287,  30!|. 

Gttilelmo  subpriori  Cantuar.,  273,  279,  284. 

Goilelmo  subprioH,  iQl. 

Uenrieue  rex  Anglia!^  Bartholomao  Exoniemi 
ipieeopo^  289,  290. 

Dd.  Henrko,  electo  Bajoeensi,  148, 154, 291. 

Comiti  Henrico,  172. 

Henrico  WintonleDsi,  247. 

H.  epiacopo  Donelmensi,  28.  ^ 

Ilubaldo,  Ostitfnsl  e|}i$co()0,  ^3, 


i.    Ilngonl  Dunelmonsl  apiac.  2t8. 
llugoni  altbaii  S.  EdroniMli,  256. 
Hugoni  de  Cant.,  271. 
Magislro  IIuii£rido,  157. 
ligeilierio.  Infra  Simatd* 
Joatini  PicUTlensl  epiacopo,  23$,  253,  270,  281, 
286. 
M.  ^oanni  Sarraceno,  i84. 
Joanni  Scor.  et  Joanni  Panlo  cardiiRili,  104« 
'  Joanni  thesaurario  Cantuariettsi,  32. 
Joaniii  thesaurario  Eboracensi,  54. 
iloanni  priori  Norwioensi,  25i. 
Joanni  de  Tilebia,  262. 
Josseiino,  episcopo  Sarisberlensi,  95» 
Magistro  Laureinio,  216,  24f. 
^     Maiibaeo  pRecentori  Senonensi,  ii4. 
Abbati  S.  Medardi,  165. 
Priori  Meritonae»  lofra,  NiuHanm. 
Monachis  de  N.,  9?. 
DomiBQ  Morinensi  episcopo,  152,  195. 
N.  26,  3f ,  ^,  47,  50,  51,  56,  58,  60,  66,  67, 
68,  69,  72,  73,  74,  77,  80,  83,  84,  86,  91. 
Magislro  Micotao,  i47,  180. 
Nicoiao  vice  coiniti  Essexlae  263. 
Nlcolao  de  Monte  S.  U,  156.  Nicolao  de  MoiiU 
Rothoroagensi.  i88, 218. 
Suo  Nicoiao,  252. 
Nieolao  de  Sigillo,  i56, 
MagistrONigello,  255. 

Priori  Niuionae,  139,  lege  Meriton^.  Yide  notas 
ad  Peiri  Cellensia  lib.  viii,  epiat.  3,  ct  sbpra 
Cuilelmo. 

Episcopo  Norvlcensi,  93,  128, 174.   Supra  Cui* 
tehno, 
04o  prior  Cantuar.  Alexandro  papm^  296,  299. 
Magistro  Odoui,  267. 

Pctro  abbatf  S.   Remigii,  280,  (eadem  In  Tho- 
iiis  Cautuar:  epistoUs  pag,  828,  aed  alia  pag. 
845,) 
Peiro  scriptori,  Jii,  ^64. 
Domiao  PicUviensi,  165,  174,  182,  192,  ii4, 
^.  Supra  ioannl. 
Ad  populom  pastore  destltutum,  52. 
Q.  Consunlienai  episcopo,  199* 
R.  Abbati  Persorensi,  208. 
Radolpho  de  Arundel,   mooaeho  Caniuarienai, 
?37. 
Raduiphp  de  Bello  Monte,  190. 
Magistro  Raihiiplioliexoviensi,  %U. 
Radulpho  priori  Wigorniensi,  205. 
Radulpho  de  Wiograro,  246. 
Magistro  Raimomto  175,  $15.  PicUviensia  Eodo- 
aiae  cancellario,  183,  2|S. 
Regi  Anglorom,  24,  ^,  61,  62,  63,  64,  70. 
Reginaldo  Saresberiensi  archidiacoDO,  i98. 
Abbai  S.  Bemigii  abbati  S.  Amandi^  149. 
De  Richardi  fratria  electione.in  priorem  Exo^ 
niensem,  79. 
Rich^rdo  archidiacono,  71,  Mafislro  Rich9r4ft 


XII                                                   JOANNES  SARESBERIENSIS.  \\ 

episcopo,  Consianiiensi  ardildlaconOt  SOt.              ▲  Magistro    Syhreslro  »    ihesaurario   LexoTiensi , 

Aicliar<locaiiceIl.irio,  105.  S05. 

R.  frairl  suo,  141,  155,  170.  Tkeobaldi,  Cantuariensh  arehiepiscopi  iestamen- 

R  cliardo  diaconoPictaviensi,  155.  tum.  57.  Hoc  edidii  etiuin  ex  Arcliivis  Caniuarienbis 

Richardo  priori  dc  Dounra,  939.  Eccleaise  H.  Warihonus  praer.  ad  toiii.  II,  Anglia 

Roberfo  flliOi£gidi£,  145, 158,  221,236.  f/icr«,  pag.  xi,  aique  inde  Oudinus  tom.  11,  pag. 

Roberlo  decano  Eboracensi,  28S.  1506. 

Roberto  archidiacono  de  Surr.  228,  249.  Theodtiio.  Supra,  Atberto. 

Roberto  Tice  archidiacono  Caoluariensi,  240.  Thesaurario  Rcmensi,  168. 

Roberto  de  Liineseia,  248.  Thoiaae  Cauluariensi  arcbiepiscopo,  a  Carnolo, 

Roberto  sacristae,  276,  279,  278. 

MagisiraRodulfo  Nigro,  171,  173.  Thomat  Caniuarientis^  fo^  Anglorum^  i%,  49, 

Rogerus  archiepiteoput  Eboraeentit  Bugont  Du-  54. 

nelmenti  epitcopo,  Roberto  deeano  et  univer^o  eapi-  Thomae  praeposilo  Cellensi,  116, 133. 

iuio  Eboraeenti,  28J.  Turstinode  Acoli.,255. 

Eogerus  Wigornientit  Atexandro  papa,  291.  Ilagislro  Vinifrido  Boni,  200. 

Rogero  de  Sldelberia»  142.  AValcamo,  Norwiceiisi  archidiacono,  254. 

Domino  Saresberiensi  200.  Supra  Jouelino.  Wal;ero,  Rofensi  episcopo,55. 

M,  Simoni  Lupello,  206.  Abbatibus  universae  Waiiliae,  45. 

Simoni  prlori  de  Munte  Dei  et  Jlgeberto  de  Valle  Domino  Wigorniensi,  204. 

S.  Pelri,  269.  Wiiiloniensi  episcopo,  98,  99, 101. 


J.  A.  GILES  PRiEFATIO. 

(Joannis  Saresberiensis,  postea  episcopf  Camotensis,  Opera  omnia ,  nonc  prbnam  in  nnam  oollegit  et  eam  ODdiclbas 
mss.  cootuUt  J.  A.  Gujts,  Jor.  av.  DvC(or  et  coUegii  Gorporis  Christi  Ozoo.  olim  socios.—  Oxonii  et  Londini,  1S48, 
lii-8*,  5  vpl.) 


Joannis  Saresberiensis  Opcra  nunqnam  aniea  in  nnum  collectn  sunt,  nec  huc  usque  fn  Anglia  in- 
tegre  vel  etiam  partiin  typis  mandata.  Ilaud  vulgari  tameii  eriulitionis  faina  s.tcuIo  xii  Joannes  enltuil 
6t  ejui  scripta  inter  hujus  saeculi  ei  sequentis  uionumeuta  Uiieraria  quibus  tempus  pepercii  priuium 
facile  locum  aibi  vlndirant. 

Joannes,  cognomemo  Saresberiensis,  a  genilali  civitate  forle  sicdictus,  anno  circiler  1120natus  esl; 
alicubi  nempe  innuit  se  anno  1I5S  juvcnem  adliuc  fuisse  (a).  Cx  alio  loco  (fr),  ubi  seipsum  Parvum  vo« 
cat,  nonnulii  Intulerunt  verum  ejus  cognoiiien  fuis>e  Petit  (Small);  sed  ex  verbis  ambiguis  vii  hoc  elicl 
potest.  Quod  de  Joannisvita  coinpertuni  liabenius  non  aliunde  notuiu  nisi  ab  ipso  passim  allaiis.  Cap.  10, 
libri   11,  Metalogici  de  suis  siudiis  sic  loquitur  : 

c  Cum  primum,  adolesccns  adinoduin,  studiorum  causa  migrassem  in  Gallias,  anno  allero  postquam 
c  illuslris  rex  Anglorum  Henricus,  Leojuslitix,  rebiia  excessithumanis,  contuli  me  ad  Peripateiicuiik 
c  Pahitinum ,  qui  tuuc  in  monte  Sanclae  Genover^!  clarus  doctor,  et  admirabilis  oninibus  praesidebal* 
c  ibi,  ad  i^edes  ejus,  prima  ailis  hujus  rudimenta  accepi,  et  pro  inodulo  ingenioli  mei,  quidquid  excidebat 
c  ab  ore  ejus,  toia  ineniis  avidilate  excipiebam.  Dcinde»  post  discessum  ejus,  qui  mihi  prapproperus  visus 
c  est,  adhaesi  magistro  Alberico,  qui  iiiter  cxieros  opinatissimus  dialecticus  enitebat,  ei  erat  revcra 
c  nominalis  sectae  acerrimus  impugnator.  Sic  lermc  toio  biennio  conversaius  in  Monte,  artis  hiijus  prae- 
c  ceptoribus  usus  sum  Alberico,  et  magisiro  Koberio  Meludcnsi;  ut  cognomine  designeiur,  qiiod  meruil 
c  in  scholarum  regimine  (natione  siquiuem  Angligena  esl) ;  quoruin  aller  ad  omnia  scrupuiosus,  locuiir 
c  quaestionis  iiiveniebat  ubique;  ut,  quainvis  polita  planilies,  olTeiidicuIo  non  carerei ,  et  ut  aiunt, 
f  scirpus  ei  non  essei  enodis.  Nam  et  ibi  monstrabat,  quid  oporteai  enodari.  Aller  autem  ,  in  respon-  • 
c  sioiie  proinptissimus ,  subterfugii  causa  proposituin  nunquani  declinavit  articulum ,  quin  alleram  con» 
c  tradictionis  pariem  eligerei,  aui  dcterminata  multiplicitate  sermonis,  doceret  unam  non  esse  respon- 
c  sionem.  Ille  ergo  in  quaestionibus  subtilis  et  multus ;  isie  in  responsionibus  f^erspicax,  brevis  et  coin- 
c  modus.  Quae  duo»  pariier  ei}>»  si  alicui  omnium  contigissent ,  parem  utlque  disputatorem  uostra  »taie 
c  non  esset  invenire.  Ainbo  enim  acuti  erant  ingenii  et  sludii  pervicacis;  et,  ul  reor,  niagni  praeclariqua 
c  viri  in  physicis  studiis  enituissent,  si  de  magno  Utteraruni  iiiterentur  rundainento,  si  tantum  institis- 
c  seiit  vesiigiis  majorum,  quanium  suis  applaudebant  inveniis.  Haecpro  tempore,  quo  illis  adhaesi.  Naiii 
«  poslea  unus  eorum  profecUis  Bononiam,  dedidicit  quod  docuerat '  siquidein  et  reversus  dedocuit.  An 
«  inelius,  judicent  qui  eum  ante  et  poste»  audierunt.  Porro  alter  in  djviiiis  proficiens  Utteris,  etiam  emi- 
«  neniioris  philosophiae,  et  celebrioris  nominis  assecutus  est  gloriam. 

c  Apud  hos,  toto  exercitatus  biennio,  sic  locis  assignandis  assuevi,  et  regulis,  et  alii»  rudimentorum 
c  elementjs,  quibus  pueriles  animi  imbuunlur,  el  in  qoibus  praefati  doctores  potenlissiini  erant,  et  expe- 
i  djtifisimi,  ut  haec  oinnia  mihi  viderer  nosse  tanquaiu  ungues  digilosque  ineos.  Hocenim  piaue  didice- 

(fl)  Vide  Poltjcratici  lib.  ii,  cap.  10,  inillo.  . 

{b)  Eplst.  20i,  inliio  :  «  bcd  quantuin  est  lioc  quod  me  lolum  ,  id  est  bominem  Parvum  nomine, 
fiiLJul^aui  luiMOieiiii  minimum  oieriio»»  ctc. 


isi  J.  A.  G1LE8  nMfhTlO.  iiit 

f  ram,  vtJiiTehHI  teiriiiite  pliirU  rieerem  seieDtiim  meam,  qoim  e»eU  TMebar  mihi  ffeiolui,eo  quiMi  iii 
I  iis  qax  audieram,  promptiis  eram.  Deiiide  reversus  in  ine,  et  meiiensTires  meas,  l)ona  praeceptoruiii 
I  meorom  gratia ,  consulto  nie  ad  grammaticuin  de  Concliis  iranstuli,  ipsumnoe  triennio  docentein  aii- 
f  Uivi.  Inierim  legi  plura,  nec  me  uiiquam  pOBnileiiit  temporis  ejus.  Postmoduin  vero  Uicardnm,  cogifo- 
c  mento  Episcopum ,  hominem  tere  nullius  disciplinae  eiperiem ,  et  qui  phis  pectoris  haiiet  quain  oris» 
c  p/us  scientiae  qiiam  facuudifle,  veritatis  quam  vanilatis  •  virtutis  quim  osteniationis,  secutus  sum;  el 
c  quae  ab  aliis  iudierim ,  ab  eo  cuncta  reiegi  •  et  inaudita  qiiaKlam ,  ad  quadrivinm  perlinentiay  iu  qiio 
c  aliquatenus  Teuionicom  praeaudieram  Hardewinum,  didici.  Relegi  quoqiie  rhetoricam,  quam  prius  cum 
f  qnibustlam  aliis  a  magistro  Tbeodorico  tenuiter  aiiditain ,  pauiulunT  intelligebam.  Sed  eam  poblea  a 
f  i  Fetro  Helia  plenius  accepi.  Et  quia  nobilium  liberos,  qui  mibi,  auiicorum  ei  coguatonim  auxiliis  desii- 
c  luto,  paupertiti  meae  solatiante  Deo,  aliinenta  prxstabant,  insiruendos  susceperam,  ex  necessitate  of« 
c  Gcii  ei  iiistantia  juvenuui  urgebar  quod  audtersni ,  ad  niemoriam  crebrius  revocare.  Uode  ad  iniigi* 
c  strum  Adani)  acuiissiini  viruin  ingenii ,  et  quidquid  alii  sentiaiit»  rouitarom  litterarum,  qui  Arisiotell 
I  pnecaeteris  inciiinbebat,  familiarttatem  conlraxi  ulleriorein ;  ut,  iicei  emn  doitoreiu  noii  babiieriui, 
c  uiiiii  sua  benigne  conimuiiicaret ,  et  se,  quod  aui  nuili  faciebat,  iut  paucis  alienis,  uiihi  paieotius  ex-' 
c  ponebat.  Putabatur  euini  invidia  laborare. 

«  Interim  Wilieriiram  Suessioneuseui,  qui  ad  expttgnaiidam,  ot  aiunt  sui,  loglcae  veiBstatein,  et  conse- 
c  qiieniias  inopinabiles  construendas,  et  antiquoiiiin  senteulias  dirueodas,  uiacbinam  posiuiodoin  ffcit, 
c  priina  logices  docui  elemenla ,  ei  tandein  jain  dicto  prsecepiori  apposui.  Ibi  fone  didicit  ideiu  esse  ex 
«  contradictione  com  Arisloteles  obloquatur,  quia  Mem  cuin  sit,  et  non  sit,  non  neccsse  eu  iiiem  essts 
c  £i  iiein  cnm  aiiquid  sit,  uon  necesse  est  iilein  es^ie,  et  lion  esse.  ^ilul  enin^ex  contradictione  eveiiitg 
«  et  contradictionem  impossibile  est  ex  aliquo  evenire,  Unde  nec  aniici  macbiua  impeileiiie  urgeri  poiui, 
c  iit  credain  ex  uno  iinpos&ibili  onuiia  impossibilia  provenire.  liixLraxeruiit  me  biiic  rei  faiuiliaris  angU'' 
€  stia,  sociorum  petiiio,  et  consilium  amicorum»  ut  oOiciuiu  docentis  aggrederer.  Parui.  Keversus  itaque 
«  iu  fiiieiriennii,  reperi  magistruui  Gilbertuiu»  ipnumque  audivi  in  logicis  et  divinis;  sed  uiiuis  oiio 
«  subtractus  est.  Successit  iiubertus  Puiius,  quein  viia  pariter  et  sciejitia  commendabanl.  Deiude  me 
«  excepil  Siiiiou  Pexiacensis,  litlus  iector,  sed  obiusior  disput;itor.  Sed  bos  duos  iu  solis  tbeologicis  babui 
«  praeceptorr^.  Sic  lere  diiodeccuniuui  luihi  elapsuiu  est,  diversis  studiis  occupaio.  Jiicuiiduiii  haque  vi^ 
c  siim  esi>  veieres  quos  reliqueiain,  et  quos  aUbuc  dialectica  detiuebat  iii  muiite,  revisere  socios,  coii^ 
«  icrre  cuin  eis  snper  atubiguitaiibiis  prisiinis;  ut  uostruin  iiiviceiu,  ex  coUaiione  muloa,  coiuuietiremur 
c  proreclum.  iuventi  sunt  qui  fuerant ,  etubi;  neque  eniin  ad  paliuam  visi  suut  processisse  ad  quae^ 
c  siiones  pristiuas  diriineudas,  ueque  propositiuiicubin  unam  ailjecerant.  Quibus  urgebaut  siiiuulis, 
c  eisdeiu  el  ipsi  urgebantur,  profeceraut  in  uno  doiitaxatt  didiceranl  uiodum,  modesiiaiu  nesclebant; 
<  adeo  quideiii  ui  de  reparatioue  eorum  possel  dcsperari.  > 

Lutetiae  valedicens,  Joaunes  Ceiieiise  mouaaterium  aiiiii,  cui  tunc  prxerat  abbasPetrus,  Gellensis  dlctus» 
a  quo  cl^ricus  oruiuaius  esi,  et  ad  quein  poslua  nonnullas  epislolas  scripsit  (a). 

Trieiiuio  eiapso  ad  Angliain  reiiteavit  et  iuter  fainiliaies  Tbeobaldi  Gantoartensis  arcbicpiscopl 
receptus  e&t.  Defuucto  poijiilice,  iii  fanniiitiuui  ejus  successoris,  illustris  Tbomae  liecqueii,  traiisiit,  OujUs  a 
parubus  deinceps  streiiue  stetit  exsulaniique  exsul  ipse  Udel^ter  adbaesil.  Aniio  il76  Ciarnoteiisis  epiacopus 
eiectus  est,  et  post  quartum  poutificatus  auiiuiii  obiit,  octoiiris  die  25,  iuno  1180. 

Joauuis  Sar^sberieusis  Opera,  quu:  nunc  priiuum  iiiiei:ra  prodeunt,  sunt  baec: 

I.  fclPiSTULifi  520.  Has  iiiter  iionnuilus  ab  lleniico  11,  ab  archiepi^copo  Tbeobaldo  et  iliis  scrlple  (b). 

II.  POLYCliATIGUS,  sive  De  nugi*  curialium  ei  veuigiie  philoiophorum.  luter  auctoris  iio^iri  scripu 
phiiosopbica  uierito  prdestauiior  bauctur.  Cur  Polycraticum  opus  suum  Joiunes  inscripserit  iiobis  iucoui- 
^rlum. 

\ocis  enim  etymon  de  operisnatura  et  argumenio  niliil  nos  edocel.  Llbris  octo  coDStit»  quibus  praemit- 
titurmetrica  praetaiio  bcu  prologus,  Eniheiicue  Uicius,iu  iiiio  Tboui^e  Uecquet  tuiic  caiicellario,  postmoduui 
arcUicpiscopo  Gauluariensi,  libruiii  suum  nuucupaus  Joauues,  scribit  totum  fere  geuus  huuiauum  iiugis 
iilis  adiJiciuiu  quas  iu  opere  suo  perstringlt. 

£x  Peiribuigensibus  Giirouicis  (c)  videiur  opus  isiud  anno  il56  absolutom  fiii8se,etsi  forte  variio 
iotea  teuiporiuus  scriptuni  posteaque  ad  incudem  ab  auciore  revocatuin* 

Prodierat  jam  uon  seuiei,  ex  variis  mss.  * 

i,  lii-loK,  sine  auni  et  loci  nota,  sed  Droxellls,  ut  videtur,  scu  Coloniae,  anno  circiter  1475,  id  cilcem 
legilur  poema  De  membrie  conepirantibue  (d); 

i.  lu'8*,  Lugduui,  1515,  ip.  Goustauiiuum  Fredii»; 

3.  iu-4*t  Piris.,  anno  eod%m,  sp.  Bertboidum  Uembolt; 

4.  lu-8<»,  Liigd.  Bativ.,  1595,  ex  oiDcina  Plantini ; 

5.  lu  Magna  Bibliolheca  Pairum,  in-fol.,  Goloiiiae  Agrippinae»  163i,  t.  XV,  p.  338. 

6.  lu-8S  Lugd.  Bauv.  1639,  ap.  Joanuem  Maii-ei  ii:ec  edilio  Metalogicum  quoque  conthiet; 

7.  lu  Maximu  Bibliolheca  Patrum^  iii-iol.,  Lugduui  l(i77,  toin.  XXili,  p.  24i. 

Texium  edituiu  ad  codicem  ms.  Gaulabrigienscm  accuraie  contulimus,  cujus  ope  muilo  quam  antea 
emeiidaiiur  prodit. 
I^.  MCTALOGiCUS.  Prodierat  jam  bis  vei  ter  Polgcratico  adnexus,  el  seorsim  Parisiisapud  llar- 

(a)  Vide  epistobim  85. 

[b)  In  codice  ms.  coll.  S.  Joannis  Dapiistae  Oxon.,  n.  180  qui  scriptus  fuifise  slatim  post  mortem 
Joanuis  Saresberiensis  videlur,etexcerpla  lauipm  coutiiiet*  occurrit  lilulus  quisequitur  rubricaius:  incipti 
atmptndioea  defloratio  ex  iibro  epi§tolarum  magislri  Joannis  Saresberien$is  qui  postmodam  fuit  episcopae 
CarnotensiStSuper  cauMa  beati  Thomm  martgris^  a  Gutdone  priore  Suwicense  diligenter  excerpta,  Quas  stU' 
diose  dictare  votentibus  tum  pro  modo  scribendi^  tum  pro  sententiarum  elegantia,  lum  pro  causa  prasscripd 
martgris  dectaranda,  non  erit  inutilis,  Pra:dictus  autem  tiber  epistotarum  a  prasscripto  magittro  Joanne  poti 
prafati  martgris  passionem  in  unum  corpus  diiigenter  ei  breviter  est  coltecius  et  in  quatuor  voluniina  /ucii- 
ieuier  ac  studtose  divisus»  Porro  in  ejusdem  tibn  eolleetione  et  ditisione^  ac  emendutione  jam  dietue  prior^ 
iunc  canonicus  Meritoni,  memorato  magisiro  Joanni  comes  individuus  ac  familiaris  adhoisit. 

ie)  c  MGLVi.  Joaiines  Saresberieusis  scripsit  Potycraticum  suum.  >  Gbioii.  Angliae  Petriburgeose,  ed. 
i.  A.  G,  Loiid.  et  Oxun.  1841,  i!i-8«. 

\d)  Bujus  ediiioui^  exeiuplar  asscrvalur  in  biblioihcca  S.  GenoTefii!  Parisieiisis. 


txtii  JOAnifES  SARESBEmEKSiS.  xxir 

ditintim  Beys.  et  Lugdnnl  BaUt.  anno  1630.  ftujas  qiioque  libri  leitiiin  cuid  lattdelo  ns.  CaniabrigieosS 
collaium  exliibemus. 

IV.  DE  SEPTEM  SKPTENIS.  Liber  scholasiicns,  singubfe  hojas  aevi  specimen  philosophicum.  Nanc 
prlmiim  in  hicem  emiiiiiur  ex  Harleieiisi  ms.  5969^  fol.  206,  qiiod  tamen  muiiJuin  inreiiciter  desinit* 

V.  ENTllETICUSj  sive  De  dogmait  pMlosophorum.  Eunideni  litulain  prsfert  quem  praefatio  metrioa 
Polyeratieo  prapmiss».  Entheikum  inscripsit  auctor,  remlssiorem  fortasse  labffrem  innuens,  Inler  studia 
magis  ardua.  Mera  tainen  hoc  tonjeciura.  Hujusmodi  enim  inscriptionuin  rationem  inquirere  cnriosi 
potios  auain  docti  hoiuinis  est.  Carminis  hu}us  textum  acl.  tiro  Petersen  Hamburi^itf  aniio  1843,  in-8*, 
acciiratissime  cdituin,  conlulimos  iierum  ad  auibos  qui  nunc  exstent  codices  mss^y  Yideiicet  Cantabr.  1, 1, 
%  51,  fol^  16,  el  Mos.  Brit.  i3  D.  IV,  fol.  i09. 

VI.  Poema  DE  MEMBRiS  CONSPIUANTIBUS.  Prodiit,  Eatbeiico  jatncltfs,  ad  calcem  carminis  Fulberti 
Carnotensis»  quod  publici  juris  fecit  Andreas  RivinusLipsiae,  1655^  in-8*.  Recusum  posiea  in  Fabricii 
Bibtiotheca  medimet  infimcs  Latinitatis^  I6m.  IV,  p.  117,  ex  quo  illud  excipimus.  An  aiicubi  roanuscri* 
pium  exslet,  nobis  incompertum.  , 

VH.  ViTA  ANSELMl  archiepiscopi  Cantuariensis.  Ex  ediiione  Hcnrici  Vl^barlon ,  Ana/ta  tacrat  H, 
149  (a). 

VIII.  VITA  8.  TIIOMi£  Cantuariensis  arcbiepiscopi  et  marlf  ris.  Jam  lucem  vidit  in  Coilectlone  cui 
tiliilus:  Vita  S.  Thomm  CaWuariensii  ardtiepneopi  et  martytie  i  tol.  in-8«,  Lond.  et  Oxon.  1845  (b), 

Coniineiitariuin  iii  Epistolani  Pauii  ad  Colo.sseiises  olim  quoqiie  editum  esl  sab  nomine  Joanitis  Saresb«- 
riensis  (Amstetodauii  1646  ^  in-4*,  et  Cantabrigiae ,  1630,  in*fol.)^  sed  ab  iUo  opus  buiusniodl  sciiptuin 
uon  consliit/  • 

Libcr  qiio^|ue  de  ecclesiaslica  discipliiia  siib  ti i ulo  :  Snmma  pdenilefiliof,  aiictorinostro  inscribitur. 
Unictfin  qiiod  exstet  hiijiis  opeiis  exeiiiplar  iiis»  itKegruin  in  hibUotheca  Burginidi»  Biiixeliensi  asscM- 
vntur;  inscribitnr  f  Opu»  Joannig  decani  8ure$betien$is,  Joiiiuils  forte  Oxoiiiensisi  teinpore  Ihomie  Becqu*  li 
decanl  Sarestieriensis.  Jotfniies  enini  uoster  nuiiquain  Suresberi»  decauus  luit. 

(a)  Ex  epistola  Alexandri  pap»  lihro  loannis  De  vita  Ansetmi  sabjecta  *  constat  thomam  papx  .n  cOn« 
cilio  Turoiieiisi  anno  1163  obtulisse  rtbruni  De  fita  4t  miraculis  Amelmi^  eousunt  consilfo,  ui  Anselmuni 
sanctoniiii  albo  inscribi  obtineret.  l/ibruin  Tlioma  jubente  Joannes  conscripsri ;  qui  fere  integrum  ex 
Eadoieri  libris  De  Vita  Anselini  et  de  miracutis  ejusdeni  consarcinavit,  iisdem  etiam  verbis  plerumqiie 
11SUS.  Joannis  librum  dedil  codex  Lambethaiius,  qui  notani  haiic  in  e}usdeui  calcO  appositam  hahet : 
Scriptum  per  me  [ratrem  et  commonachum  ecctesia  Christi  CaHt,  domnum  Ricardum  Stone;  anno  1507, 

.  per[ecit  hoc  opus  die  12  Decembris,  Orto  brevi  post  concilittnt  Tiiruneiise  inter  rcgeiii  et  Thouiam  dissidio, 
Anselini  canoiiizatio  in  medio  relicla  est.  Eain  demum  perfecit  Alexander  VI  papa,  bulla  ad  Juanneiii 
archiepiscopuin  Cant.  anito  1494  data,  qitx  iii  Conciliorum  Angtie,  torino  II,  p.7il,  et  exinde  ConclL  Lub„ 
tom.  XIII,  p.  1476,  reperitur  Warton. 

(b)  Vide  Palrotogioi  toiu.  CXC. 

Tide  Alexaadri  III  epist.  m,  Pair.  t.  GC. 


JOANNIS  SARESafWfiNSK  EflSTaL/C.  -  AN.  1I55-S8. 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 

EPISCOPl  CARNOTENSIS 

EPISTOL^. 


EPISTOLA  PRIMA. 

4D  PmM  AJ>Eli:iUM    (I). 

Domiiio  papsB  Aumano. 

Inier  oKNiaclioa  abbaii^e  Uugonis,  et  eleram  de 
Henbain  conlrof  ersia  diutiu*  »gitata  est*  MoDacbi 
siqiiidem  a  nominato  llof  one  ixxiiisolidoft  petebanff 
dieentes  eos  sibi  deberi  nomtne  pensionis,  in  qnsro 
eis  teaetttr  ab  aotiqao  eeclesia  de  Uenbam  :  adji- 
elenies  nemoratom  U«  ad  solnlionem  eorntndem 
•sse  ex  speciali  pacto,  interviente  fidei  vincnlo,  liN 
tersntm  lestimonio  obligaUiro.  Et  nt  pelitiouis  siiai 
iaientioiiem  stabirms  fimdareut,  se  a  duobus  do- 
eessoribus  praDdicii  H.  Willelmo  et  S.  sed  et  ab  ipso 
Hogone.dieebant  recepisse  praefatam  t^nsionem, 
parati  lioc  probare  inconlineflli.  Ad  bac  Uumfredus 
ecclesiam  saam  ab  antiquo  llberam  esse  dicebat : 
licet  monicbi  ab  Hugone  autecessore  ejus  marcam 
indebitam  violeater  extorserunt.  Negabat  eniro  con- 
St«^tissime  se  cum  ipsis  de  aliqua  pei!sione  red- 
denda  quameunque  inivisse  pactionem  :  assereiis 
se  ab  abbate  Abendoniae  ecclesiam  liberam,  et  sino 
expressiorie  eujusque  oiieris  accepisse,  et  per  ar« 
ehidiiconum  episeopi,  ut  mos  est»  In  possessionem 
liberam  canonice  introdoctnm,  nec  fidei*  aoi  scri- 
pturae,  aut  alicojus  obligationls  vinculom,  ex  qiio 
eooTeniri  possit,  intarcessisse.  Illos  vero,  a  qulbus 
monachi  se  pnefalani  quantitniem  receplsse  dice- 
bant,  asserebat  Jam  dict»  ecclesiflR  noii  fuisse  per- 
sonas,  aed  eondoetos  saeerdoies,  ei  eeclesiam  el 
pnHlla  insiracta  a  monacbis  accepisse,  ut  prae- 
fatas  pensionis  suniina  solvi  posset.  Produiebat 
etlam  tesies  boe  Ipsum  probare  paratos  :  ipsoram 
qaoque  monacboram  leKtimonio  utehatur,  contra 
eoe  proferens  6crlplum,qoo  nobis  persuaserunt, 
praedietam  Segarium  noii  personam  praedictae  ec- 
elesi:e,  aed  Tlcarium,  Ipsumque  conductltium  ex« 
stitlsse.  Pnelerea  ecclesiam  suam  tamae  paoper- 
tatis  esse  dieebal,  ut,  deductis  episcopslibus  el  roi- 
nlstnMnm  neeessariis  aiimentis,  onus  unius  marcas 
tix  posset  sustlnere.  Sibi  quoque  non  debere  ob- 
esse,  si  nomine  eeciesias  aliqoid  quandoque  invitus 
solverit,  cum  et  ecdesia  utaiur  jure  popilli»  et  ei 
benellcio  roinoris  aetatis  debeat  subveniri.  Monacbi 


A  vero  pactum  iiitervenisse,  modis  omnibus  probsre 
nitebantur,  producentes  viros  plures,  qui  assertlo- 
nem  eorum  suo  volebant  teslimouio  roborare,  ei 
quoniam  de  paupertate  ecclesis  causatus  fuerat,  ei 
XX  solidos  annuos  sine  omni  onere,  dum  illis  eccle* 
slam  ad  tempus  traderet,  promlttehant.  QuiJam 
vero  volentes  inter  eos  componercy  xl  solidos  au- 
iiuos,  deducio  omni  onere,  dum  illis  ecclesiam  ce- 
deret,  offerebant,  parati  siiper  boc  idoneos  fide- 
jussores  dare.  Quod  cum  Hunifredus  recipere  vide- 
retur,  babito  incontinenti  advocati  sui  ainioorum 
que  consiJio,  resiliit,  dicens  non  esse  tuitini  se  eif 
aliquo  luodo  rem  suam  coiiGdere,  qui  euin  omnino 
ejicere  moUebantor :  praesertim  cuin  ab  eis  tanio 
opere  gravaretur,  ut  prae  timore  moiiacborum  ei 

^  nullus  amicorum  suorom  vet  testium  audeal  assi<- 
stere,  sed  et  patrem  suuni  conira  ipsuni  veulre 
compellereni :  unde  ad  vestram  audientiam  appel- 
lavit,  diem  praeflgens  festum  Epiplianiae. 

EPISTOLA  II. 

AD  ECHOEII. 

Doroino  papae  Aoriano. 

Ex  mandato  apostolicae  sedis  lator  horum  Beren- 
garius  in  nostra  praeseniia  steiit  adversiis  Uoge* 
rium  dePichewurda  acturus,  eipost  muUas  utrius- 
que  portjs  allegationes  inter  eos  contpositiim 
fuit.  Sed  ne  processu  lemporis  alier  adversus  al 
terum  suscilandi  iltem  nllaro  posset  habere  occa  • 
Q  sioiiem,  coinpositionem  Inier  eos  faciain  fidei  reii* 
gione  juraroenlo  feciinus  roborari.  Porro  praefaius 
Uogerius  uibilointnus,  contra  pactioiiem  illain  ve* 
nieos  et  fidei  religionem ,  coiiipositioni  siare  iio- 
luit,  de  qno  iii  nostra  convictiis  praesentia,  suspeu» 
sioois  pcenani  reportavlt,  quam  posiea  per  satis- 
factionem  coogruam ,  quam  se  praesiiiuram  pro- 
mittebat,....  evadens,  iterum  tergiversari  coepit, 
el  ul  manus  nostras  evaderet,  ad  vestram  appel- 
lavit  pracsentiam,  dlem  prxfigens  Oominicam,  qua 
cantatur :  Lastare^  J$ru$alem,  Ne  vesiram  itaqu« 
possil  circufflvenire  clementiam,  cuni  manifesiis- 
slroe  cootra  fidem  venisse  et  juramentum,  pro  certo 
seiat  eminentia  vestrae  sanctitatis. 


(I)  Epistolas  1-22  ad  Adriannm  IV  papam,  ei  alias  passim  scripsit  Joannes  in  persona  Tbeobatdi 
Cantuariensis  archiepiscopi,  cui  a  secrclis  erat. 

Patrol.  CXCIX.  1 


S  JOANNIS  SAUESBERTEN5(1S 

EPISTOLA  III. 

AD   EUHDEM. 

DomiflO  papae  Adiiiand. 

Ut  6e  his,  quae  ad  aiires  sanciilatis  vesirae  ab 
insiilaiiis  nostris  perferunlur.  cogiiita  rei  lotiiis  se- 
rie,  melius  ac  lucidius  judicare  possltis,  de  latore 
pnescnliuin,  qnatenus  factum  nobis  iimotuit,  tc- 
stram  mittimus  ccrtificare  excellentiain.  Bajulus 
qnidem  liorum  a  venerabili  fratre  vestro  llenrico 
Lona;  menioritfs  Eboracensi  archiepiscopo  presbyter 
ordinalus  in  ordine  suo  aliquandiu  minislravit ; 
fontigit  aulem  eum  in  comilaiu  quodam  exslitisse 
laicoriim,  qui  prscipilem  seqitentes  tenieritatem, 
homicidiiim  quoddam  inconsultius  perpetraveruni. 


A  per  ejusdcm  dohationc  eoclesis  cliartam  epis«)p{ 
prorfrebat,  Vobis  itaque  caiisam  iutcgraiu  reser* 
vavimus. 

EPISTOLA  Y. 

AD  ELMDEII. 

l)omiiio  papae  Adriano. 

Stcicriint  aiitc  nostram  praesentiam  litores  bo- 
riim  W.  cl  R.,  quorum  R.  qucrcbaiur,  quod  icniere 
W.  se  ab  ctclesia  sua  violcnter  et  absqiie  ordine 
jinliciario  expulissel,  per  polcntniuin  comitis  Si- 
luonls,  in  ciijus  ullcriorem  familiaritatcin  U.  dice- 
batur  prouiotus,  neqiie  hac  iniquitaie  contcntiis, 
posimodum  pcr  tcineritatis  suse  fautores  eiimdein 
presbyteruin  in  alterius  ecclesiae  siias  ccemcierio 


Ipse  aiitein  in  comltnlu  exisiens,  cum  qui  postea      iuvasit.  Eductis  itaque  sociorum  gladiis,  lensisque 
..««:.»«   f..:. :...^  -v,..:,u«.i:    r..-...,      arcubus  et  paralis,  ipsemet  in  manu  lanceam  ge- 


Dccisus  fiiil,  iion  niiimo  occidendi,  sed  ut  furem 
qui  ei  vesiimeiila  sacerdotalia  furio  subtraxeral, 
persequebatur,  Fratres  autcm  ejus  in  persequendo 
eo  citlus  inccdentes,  Turem  cum  vestimento  conse- 
cuti  sunt,  et  eo  vldenie,  ut  subsequebitur,  veruin- 
t:imcn,  II t  fatetur,  nolenle,  furem  deprehensum 
trncidaterunt :  exiude  evolutis  paucis  diebus  ab 
archidiacono  ab  ordlnis  sui  oflicio  suspensus  est, 
eo  quod  sedes  Eboracensis  liini  lemporis  vacabai : 
nihilominus  in  diaconatiis  dfficio  minislrnre  prae- 
sumpsit.  Quid  aiftem  poense  ei  ad  peregrinatloiiis 
Indiciuni  crucem  gerenti  inffigendum  slt,  vestra  su- 
bliinitas  providebit. 

EPISTOLA  IV. 

AD  EUMDKM. 

Domino  papae  Adruno. 

Cum  iiiier  magistrum  Ricardum  Lidieffeldensem 
i»t  Osliertum  de  lcco  siiper  ecclesia  Bradeleia  coii* 
Iroversia  esset  In  auditorio  Ceslreiisis  episcopi 
diutitts  protracta,  tandem  ad  audientiain  nostram. 
translita  esi  per  appelhiiionem.  Partibus  liaque  e 
rcgione  constitutis  jam  dictiis  Ricardus  memora- 
lam  ecclesiatii  sibi  resiitiii  postolavil,  dicens  eam 
pertinere  quasi  capellam  ad  ecclesiam  suam  et  an- 
tccessonim  snorum ,  Willelmi  scllicel  et  Walleri 
lempore,  quieie  et  ploiio  jure  fuisse  possessam.  Ad 
haec  Helins  Siaflurd.  archid.  processil  in  mediuin, 
asserens  pelitioiiein  hnnc  ininime  Ricardo  compe- 
tere,  eo  qiiod  praubendam  quamdam  Ricanius  in 


stans  necem  innturain  commiiiabalur,  nisi  incoii- 
linenti  fldeni  darei  se  antc  archidiaconnm  vciiiii- 
rum,  ibiqiie  niemoraiae^cclesiae  renunlialurum.  Sa- 
cramenti  itaqiie  revereniia  lentus  necnon  et  Im- 
pressioncni  adyersarii  polenlis,  quein  non  poicrat 
nisi  cum  pairia  efliigere,  metuens,  sicut  pollicitus 
fuerat,  iu  inanu  archidijconi  ecclesiae  su»  reiiun- 
tiavil.  Ha^c  el  his  similia  allegans  snper  iiijuria  sflii 
Irrogata,  salisractionem  petebat,  duos  sacerdotes  iii 
medium,  qui  sibi  viin  factain  lestincareniur,  pro- 
ducens.  Ecoiitra  R.  viin  se  hiijiismodi  inficiabaiur, 
modo  de  paironcrum  parina  conlisus,  niodo  ad  le- 
gum  sublililatem  conruglens,  an  ecclesiani  iilani  pe- 
C  leret,  quamve  aciioneni  proponerel,  aui  qiio  jure 
slbi  satisfieri  postularel,  interrogabat.  Porro  cum 
veritaiem  facli  diligeniius  inquirere  teniaremus,  ui 
quid  juris  easei  poslmoduiD  lucidius  apparerel«  li. 
appellatioDem  inlerposuil,  cui  deferre  habeinus, 
diem  praefigeiis  Dominicain  qua  caniabtlur :  Qnast 
modo  geniii^  quem  terinitiuu  W.coarGiaviiad  Beaue 
Virglnia  Pttrificalionem. 

EPISTOLA  VL 

A1>  CtiMDfiM. 

Domiiio  pap»  Adriamo. 

Adversus  nobilem  virum  comiteni  Rogerium  et 
Osberium  clericum  suum  Ernaldus  de  Divisia  iu 
pneseniia  noslra  querelam  deposuit,  dicens  sibi  a 
coniite,  ut  Osberlum  suum  inlruderet,  ecdesiam  de 


prtcfata  ecclesia  possidebsil,  el  ei  essei  ab  cpiseopo  ^  Henlona   violenter  ei  contra  omnem  reverentiaiii 

J4iri8.e»se  ablatam,  quani  caiionice,  ui  dicebai,  diu 
possederai  au<!toritale  venerabilis  frairis  nosiri  J. 
Sar.  episcopi,  ciijus  chariam,  quae  donaiiouia  ejua 
litulttin  aslruebai,  in  medium  proferebai  :  ei  ui 
possessioneaA  suam  omni  solemnilaie  juris  docerei 
esse  subniiani,  coiicessione  cigusdam  mililis*  queni 
ecclesiae  advocaliim  esse  dicebal,  se  eamdein  obii* 
i*uisse  ab  episcopo  asserebai ,  ei  ob  hoc  sibi  ec- 
clesi»  el  oninium  ablaiorum  reatiiutionein  fieri  po- 
stulabat.  Tandem  posi  mulias  ciialioiies  et  coiiiuii- 
nalioiiea,  a  coinile,  qui  baec  omnia  iiificiabuiur, 
restituiionem  ecclesiae,  quam  praHlictus  Ernaldus 
petebal,  extorsiiiius,  dummodo  comes  et  suus  O. 


Cestrensl  donuta  et  tradiia,  et  chartam  douationis 
episcopi  proIerebaU  Pncierea  dicebal  litem  sibi 
iininhiere  super  atia  ecclesia  ab  eodem  Ricardo, 
qiii  tant  episcopo  qoain  archidiacono  synednlia  ei 
qiiosdani  redditus  episcopales  moliebatur  aiiferre  : 
el  ob  hoc  ipsuin  ad  sedein  apostolicain  appellavit, 
diem  pra-flgens  octavqm  a  festo  Beali  Andrex. 
Econtra  jani  dictus  Ricardiis  prasbendam,  quani 
nunc  calumniatur,  in  niaiiu  episcopi  refutasse  rc- 
spondit,  ipsuinqiie  ad  cumdem  terminum  ad  vc- 
strain  audientiain  appellavit  super  pactionibus  illi- 
ciiis,  ei  male  acquisilo  archidiaconatu ,  et  siiper 
introitu  quem  in  ecclesiain  de  llallona  pcr  mauiiin 
laicam  dicUur  habuisse.  Aichidikeoniis  taiuen  su- 


citra  frustratorias  dilationes^  el  aliaruro  dtfBculla- 


5  EPISTOLifi. 

luin  oiolestias,  ad  quacsiioDeiu  jiirls  admiiterenlnr. 
C  im  ergo  partibits  siiper  lioc  dies  esset  pnefixa,  ca 
tlie  jam  dictu.^  0.  el  prociiratores  comitis  adversus 
pr»nomlnatHiii  F<.  peiitorium  instituerunt»  dicentes 
ipsum  injnsie  occnpare  ecclesiam,  quam  sine  as* 
seiisu  comitis,  et  advocatorum  ejnsdem  ecciesiaey 
quam  contra  consuetudinem  totius  Ecclesiseet  regni 
Angioruin,  contra  conslituilonem  regis  ei  antiquam 
omnium  procerum  dignitatem  ingressus  erat  maiiu 
et  violeniia  pradonis»  qui  pnefato  coiiiiii  (oliiin 
funduni,  in  qiio  sxpe  dicla  ecclesia  siu  est,  diu 
al)stulerat.  Proferebaiur  insiipcr  mandatum  regis, 
qno  praccipieliamur  coniiti  super  advocatione  ec- 
desi^  sux  justitiam  exhibcre»  aut  0.  prxtaxatam 
ecclesiam  restituere,  qua  posi  decessuin  rcgis  con- 
tra  ipsius  edictum  fuerat  deslitiitus.  Ad  luec  Er- 
iiaUlus  se  juste  per  episcopnm  assensu  advocati  ec* 
clesiam  possidere  dicebat.  Sed  advocatus  iile  et  alii 
auiici  ejiis,  poientatu  et  injuriis  coniitis,  ut  assere- 
bal«  adeo  terrebantur»  quod  nulliis  eorum  in  boc 
judicto  el  regno  contra  ipsum  ap^rere  audebat, 
pra»cniin  cum  comes  et  suus  0.  non  modo  sua,  scd 
et  se  regiae  magnitudiois  poiidere  in  judicio  uita* 
rentor  contra  pauperem,  quem  ab  ecclesla  sua 
multis  aDuis  excluserant.  llac  de  causa  ad  vestram 
appeUavit  audientiam»  prxflgens  diem  qua  canla- 
tur :  Ad  te  Uvavi  (P$al.  cxxii).  Osliertus  vero  albi 
causam  vel  ecclesiain  tanii  non  esse  respondeiis 
litis  cessil  appellationi. 

EPISTOLA  VIL 

AD  EOM0BM. 

Domino  papae  Adruno. 

Precibus  nobills  viri  Rag.  de  Saocto  Walerlco , 
Tenerabili  fratri  nostro  Ricardo  Londonleosi  epi« 
Bcopo  dediinos  in  mandatis »  ut  ei  de  comite  Albe- 
rico.  a  quosibi  60  marcas  fiile  interposita  deberi 
dicebai,  canonicam  justltiaro  exbiberet.  Episeopus 
TerOyCausis  quibusdam  intervenientibus  manda- 
tom  nostrnm  exsequi  pr«peditus ,  cognitionem 
veoerabiltbus  viris  Rad.  Lond.  decano,  Hug.arcbi- 
diacono  delegavlt.  Cuin  ergo  reus  tertio  legitimis 
itttdrv^Uis  citatus  essel ,  ei  auctore  probato  pro- 
posium  inteniionem  implens,  non  faceret  copiam 
sui»  nec»  ai  oportebat,  suflicientes  excusatores  aut 
responsales  misisset»  memoratus  R.  actor  niagna 
postulavit  insunlia  ut  judices  seu  Iramites  juris 
soo  oIBcio  fungereniur :  iilis  autem  respondentibus 
cogiiitionem  causae  •  non  decisionem ,  sibi  ab  epi- 
scopo  delegatam  esse,  et  ob  boc  eo  inconsulto  in 
causa  iion  posse  procedere,  praenominatus  R.  ex- 
^tiii,  ut  aui  procederent,  si  licebat,  aul  paientibus 
liueris  sibi  traditis ,  agitationera  negotii  episcopo 
signlficarent :  el  quia  ab  eis  in  iiac  petilione  non 
nemil  exaudiri » eosdem  ad  nostram  audienliam 
tppellavit.  Gum  iuque  die  prxfixa  in  prsesentia 
nostra  adessent ,  ei  rei  seriem  praefato  modo  partes 
expooerent ,  sflepedictus  Rag.  dicens  se  a  delegaiis 
sibi  judicibus  delusuin ,  ipsos  ad  sedein  apostoli- 
cam  intimavit ,  diem  prxfigens  iu  Octavis  Pcnte- 


^  AN.  liS5-5d.  0 

.  A  costes.  Illi  vero  soam  excusanles  innocentiam  di- 
cebant  episcopum  decisionem  caus»  proprio  re« 
servasse  examinl,  et  se  in  causa  nequaquam  ma- 
lignatos  esse ,  paraii  hoc  ipsum  juramenio  cor- 
poraliter  prxstito  demonstrare.  Vos  aulem,  cul 
diffinitionis,  ul  oportuit,  reservatus  est  calculus, 
causae  finem  debitutn  Imponetis. 
EPISTOLA   Vlir. 

AD    EUHDEM. 

Domino  papae  Adeusio., 

Veniens  ad  nostram  praesenliam  prior  Ruroelia- 
ceosis  postulabat  ecclesiam  de  Goggeshala ,  quam 
monachi  de  Goggeshala  per  introsionem  occupa- 
verant,  nostro  oaiciosibirestilui.  Elapsis  vero  paucis 
diebus,  abbas  citatus  et  fratres  jam  dicii  locl  co- 

g  ram  nobis  apparuerunt ,  priori  super  ecclesia  illa 
responsuri.  Guin  vero  prior  suam  intentionem 
renovasset ,  abbas ,  babito  consillo  cum  fratribus, 
respqndit  se  jam  dicUm  ecclesiam  canonice  ha- 
buisse  assenso  cujusdam  Tbeobaldl,  qui  in  Rumi- 
liaceosi  monasterio  prlor  exstiterat,coiiventu  prio- 
rts  concessionem  annuente ,  et  approbante.  Adje- 
cerunt  etiam  se  de  donatlone  istius  ecclesiae  ,  pro 
penslone,  de  qua  monasterio  Ruiuillacensi  solvenda 
inter  eos  convenerat ,  testes  habituros  de  moaa- 
diis  Rumiliacensibus.  Ut  autem'  suis  insirumentis 
ei  testibus  uti  possent  od  suam  Innoceniiam  osten- 
dendam,  terniiiium  sibi  postulabant  Indulgerl  : 
quod  cum  juditio  obtinuissent ,  Ruiiiiliacuia  pro- 
fecti ,  coadunatis  universis  fratribus  in  capitulo , 

^  cos,  quorom  nitebantur  testimonio,  miniine  ro- 
pererunt,  quia  cum  prlor  loci  oninibus  fratribus 
in  virtute  obedienliae  iiijunxisset  ut  cgredieniibiis 
aliis  illi  soli  remanereni,  qui  concessioni  saepe 
dtctae  ecclesis  abbati  et  monachis  praedictis  factae 
inurfuerant,  nec  unus  solus,  ut  nobis  diciuin  es> , 
remausit.  Quod  cum  fraires  memorati  loci  vidis- 
senty  astruere  cceperunt,  P.  W.  I.  et  R.  ad  aliud 
ccBuobium  ex  indusiria  prioris  missos  esse ,  ne  suaa 
▼eriutl  testimonium  perhiberent.  In  pnesentia 
Undem  venerabilis  fratris  nostri  Milonis  episcopi 
Morinoruw,  praefatum  priorem  .appellaverunt^  ibi- 
demque  ad  aposulatus  vestri  excellentiam  eum- 
dem,  ut  ex  testimonio  quorumdam  abbatum  ac- 

D  cepimos ,  inviuverunt. 

EPISTOLA  IX. 

AD  EDllDBII. 

Domino  papae  Adruno. 

Gausain,  quae  iiiier  abbatem  de  Goggeshala  et 
priorem  Rumiliacensem  super  ecclesla  de  Gog- 
geshala  mulium  el  dlu  agitata  est,  nequaquaui 
potuimus  tertninare,  quia  post  inultas  citationes  et 
dilationes  in  nostrain  pru^scniiam  veneriint ,  et  ibi« 
dem  uterque  alterum  ad  apostolatus  vestri  pne« 
sentiam  invilavit.  Prior  Rumiliacensis  abbateni 
appellavit,  eo  quod  sibi  eccleslam  sxpe  dictam 
.auferebat  et  decimas  parocliianorum ,  quos  a  do- 
inibus  et  terris  expulerant,  diemque  praefixit  Oc- 
Uvas    Pentccostcs.   Monaclii    vero    exindc  suam 


30ANNIS  SARESBERIENSIS  S 

prseiendenles  pmipcrlalem  8C  ptlorem  in  praesenliJi  A  J»»"  iticluni   archidiaconum ,  quem  iridelicel  lalcift 


epi^copi  Morinorum  ad  andienliam  veslrani  appel 
lasse ,  et  feslum  Sancii  Lucae  lerminum  s\m  ap- 
pellaiioni    lccisse  aliegarunl,  et  eamdem   coram 
nobis  appellaiionem  reNovnvernni. 
EPISTOLA  X. 

AB  EUUDEH. 

Domino  papae  Adriano. 

Clerici  qualuor,  a  judiclo  venerabills  fratris 
nosin  episcopt  Londoniensis  a  priore  Humiliac. 
per  appellalionein  Irarii,  in  nosira  pneseiitia  con- 
siiierunl,  a  quibus  idem  prior  se  querebnlur  nnper 
spolialum  quadain  capetla  cccli»si:e  sii:c  de  Hei:i 
absque  judir.io,  quain  annis  00  ci  eo  aniplius  quieic 
inconciissc  possederal.  Ad  ciijus  rei  probaiionem 


pairoctnantem ,  per  quein  »  ut  dicebai,  liaec  rinla 
sibi  provenicbant,  ad  sedem  aposlolicam  appella* 
vil ,  diem  prapflgens  in  0<Hava8  Beati  Martini. 
EPISTOLA  Xf. 

AD  EVMDCH. 

Domino  p^pae  Adruno. 

Alaiius  de  N.  ecctesiam  illam,  qua  se  iKJnste  spo- 
liaiiini  esse  dicebal,  officil  iiostri  auctoritate  sibi 
reslilui  poslulabat,  prasente  A.  rjusdem  ecclesi» 
possessore,  cui  dicin  respondendi  A.  posl  mullas 
ciiaiiones  peremptoriuin  prxfixeramns.  Alanus  vero 
potilionein  A.  exceptione  rei  judicalas  submovere 
nilebatnr,  dicens  euin  a  possessione  jam  diclae  ec- 
ctesiae  ceeidisse,  judicio  vcnerabilis  fratrts  nosiri 


liis  altegalionibus  utebalur,  primo  qui:i  sacerdotes  B  Ricardi  London.  episcopi,  tnin  archfdiiiconi ,  lala 

ii!i  qui  ad  menioriam  hnjus  aelatis  poterant  perve- 

nire,  amb:is  pariler  noniine  nionaslerii   Rumiliu- 

censis  possederant;    tum  qiiia    ad    advocalioneiii 

ejusdero  doiniiii  afequaliier  ntraque  pertiiiere  vide- 

halor  •  el  quia  eamdein  capellam  in  parochla  de 

Iteia  sitam  esse  asserebant.  Postremo  quia  corpora 

tlcfunciorum  ad  capellam  pertiiientium  ex  jiire  ei 

ronsiieiudine  in  saepe  dicia  ecclesia  sepeliebantur. 

Conlra  haec  illi .  eo  quod  sibi  dc  mandaio,  ul  dice- 

hant,  noii  constaret,  caulionem  de  rato  a  memoraio 

priorfe  exigebanl.  Prior  vero  hanc  caulionem  exigi 

iion  oporiere  asserebat,  cum  de  mandato  consiarei, 

laiii  ex  tilteris  abbatls  Cluniacencis  ei  conventus 

Uumiliacensis,   quain  ex    apicibus   domlni   Mori- 

nensis  episcopi.  Praelerea  dilaioriam  lianc  exceplio- 

iicin  in  iniiio  oportuerat  eos  opposuisse  in  audi- 

torio   domini  Londoniensis,  ex  abundanti   lameH 

ne  causani   diuUus  posseiit  inore  suo  protrahere 

prapfatl    laici .  iiobis    idoneos   ftdejussores    dedil. 

Adversarii  vero  de  legnm  subiilitaie  niteutes  aliaiii 

baiisdatioiiem  sibl  ileri  exigebaiU,  «o  qnod  si  pro 

bc  lata  fofeisenieniia.  posi  lcmpora  nosira  captio- 

siiin  illttd  futurum  esscl,  si  denuo  nionachl  Uiem 

movere  teniarenl«  maxiine  cum  ildem  laici  saepius 

a  diversis  personls  se  lilibns  ei  sumpiibus  siiper 

hac  eadein  causa  vcxalos  osse  querereniur,  Prior 

vero  sofficeredeberc  conientiebai,  quod  jndlci  ftdeg 

facta  roret.  Quibus  in  huiic  modiim  conteiidentibus. 


senleniia  pro  Ernardo  decessorc;  et  snper  hoc  lii- 
icras  donnnl  episcopl  hoc  aitestanles  in  mediuni 
profercbat.  Econtra  A.  sententiam  illam,  si  lata 
fuit,  ci  siiffragari  non  posse  respondit,  cum  res  in- 
ler  atios  acta  vcl  judicala  aliif^  prodesse  non  del)eal 
vet  obesse.  Et  ticet  tneriio  posset  de  senleniiae  ini« 
qnitale  caiisarl,  qua  absens  nec  ooniumax  condent- 
nntus  est,  cum  aliquantulo  causae  su:e  dispendio, 
propter  reverentiam  episcopi  siii  doinini  Londo- 
iiiensis,  cujiis  ad  praesens  sibi  quantnni  fuil  noIeb»l 
aitentare  seniendam,  oniisso  judicio  possessorio 
pelitorinm  Insliluit,  asserens  ecclesiam  suam  esse, 
ct  se  persoiiam  ejus  a  tempore  Maurici:  bonae  me- 
inoriae  Londoniensis  episcopi  exslitissc,  et  se  hoc 
tempore  Gilberti  piae  recordatiouis  episcopi  Lond* 
legliluiorum  asseriione  lesiium  canonice  compro- 
bisse,  pUires  producens  testes,  quos  eidem  jiidicio 
inierfulsse  dicebat.  Cum  ergo  ex  mandaio  nostro 
tesles  examlnassenl  venerabiles  fratres  nostri,  Ro- 
geriiis  Eboracensis  archiepiscopiis ,  Hilirius  Cice- 
strensis,  Boberlus  Lincolniciisis  episcopi ,  el  atii 
prudentes  viri,  quibus  injutixeramus,  eos  conoordea 
in  omnibus  iiivenisseul,  et  nos  audtlo  lestitnonio 
caiisam  fine  debilo  terminare  dispotiereinus,  Ernal- 
du8  sentenliam  noslram  inlerposita  appellatlone 
praevenit,  diem  praefigens  Dominicain,  qua  canta- 
bilur  :  Quati  modo  geniti^  Nos  ergo  nl  oporiiiU 
majestaii  aposlolicae  deferentes,  cuus:tm  lerminan* 


1108  iutertocuti  sumus ,  nihil  lale  ab  Ecclesia  Bo- 1^  daiu  sanctitati  vestrx  Integram  reservavimns. 

iiiana  ad  no8  usqite  emaiiasse,  nec  meminisse  nos 

aliqoid    liujubtnodi     in    decreiis    expressum ,    el 

tontra  consueludiuem   regni  Aiiglorum  csse  quod 

poslularenl.  Unde  prsefaii  viri,  aaepU  occasioiu', 

aiidientiam  vestrani  appellaruiit,  dicni  praefinienies 

Oclavas  Pentecosies.  Cuni  ergo  causani  iutegtaiii 

ui  oporluit   inajestati   veslrae  reservaremus  deft- 

iiiendam,  prior  se  admodiini  gravaluni  esse  cun- 

questus  esl,  qiiod  de  Iraiisinarinis  parlibiis  ad  nos 

«aepius  veniens,  nec  per  iios,  nec  ^r  dominuiii 

Lond.  aliquaui   sit  justitiam  assecutus,  quoJ  ab 

Ailwardo  archiepiscopo  saipc  iiijnsic  iii  h:ic  causa 

vexalus  sil,  et   quod  iiuiic   taiidcm  jusiilia    stia 

inlcrvcniu  appellationis  fere  in  annum  dilTerreiur, 


EPISTOLA  XU. 

AD  EUUDRH. 

ADBI4N0  pap:e. 

iiiter  U:carduin  rlericum  et  llad.  Mansellum, 
super  ecclesla  de  Preiiteberta  coniroversia  dintiiis 
agitata  est.  Cuin  vero  venerabilis  fraler  noslcr 
Walierus  Convenlreiisis  episcopns  post  innllas  ci- 
latioiies  cani  tandem  debito  fine  lerniinare  disp<^- 
iieret  :  Ricardus,  uipote  qui  pracfatara  ecclesiain 
sibi,  ulpote  violenter  et  sine  judicio  destitulus,  re- 
siiiui  postiilabal,  probaliones  quibus  se  contra 
Rad.  abiindare  dice!>a(,  in  synodo  Cestrensi  aD  epi* 
scopo  exactae  sunt.  Producti  sont  itaque  scptein 
testes,  qui,  sicui  ex  tesiimoNio  episcopi  praefaii 


9 


EPISTOLiE.  —  AN,  1155-58. 


40 


accepimus,  Uicarduni  in  prxfala  ecclesia  canonice  A  quid  promisisse  asserebal.  Deinde  vnm  super  liis 


insliluturo.  et  sine  judicio  ejeclum  jnrejurando  fir« 
inaverunt.  Intervenieniibus  Tero  precibus  doniini 
regis  causa,  aniequam  senteniia  ferretur,  sorlila 
esLdilationein«  Unde  memoralus  Rlcardus  noslram 
audienliam  appellavit :  illls  auieni  die  proefixa  con- 
spectui  nostro  astaniibus»  Ricanlns  restitutionem 
jam  dictae  ecclesiae  petens,  querlmoniam  instaura- 
vii,  producens  ires  tesles,  qui  sicut  m  foro  episcopi, 
ita  ef  in  aiidientia  noslra  eum  canonice  inslltutuni, 
et  sine  jiidicio  ejectnra  asserebant.  Ad  baec  Rad. 
quod  in  praesentia  episcopi  gestnm  est  sibi  uon  de* 
bere  obesse  respondit,  cum  et  ipse  nnte  dilatloneni 
■lenierit,  et  illo  alisente  saepeilicti  Ric.  ab  episco|5o 
iaciviliter  sit  reccpta  probatio.  Illisergoinslantibus, 


consilium  baberemus,  assideniibns  nobis  veneralii- 
libus  fralribus  nostris  Roberlo  Lincol.  Mrillelnio 
Norwic.  Hilar.  Cicestr.  episcopis,  Londonlensein 
episcopum,  ejusque  conventum  a  pctiltone  Walt. 
absoMinus,  eo  qnod  adversus  eos  nullas  afferret 
probationes.  Torro  quoniam  duo  viri  praenominai] 
ex  confessione  sua  quacnnque  aliquomodo  teneri 
videbanlur,  ad  einendicatuni  pro  paupere  decur- 
rentes  suffragiuin ,  sacrainenluni  eis  detnlimus,  ut 
se  eic  parte  episcopi  et  capitnli  nibil  Waltero  de- 
nuutiasse  et  promisisse  innuerent,  qni  cum  pro|K>- 
sitis  sacrosanctis  evangeliis  jurare  parati  assisie- 
rent,  Wallerus  in  appellaiioiiera  prornpit  adversus 
Londoniensem  episcopum,  et  ejus  decanum,  et  sae- 


ut  a  nobis  eo  prxsenle  et  andiente  eorum  probatio  ^  pedictos  Hug.  archid.  et  magistrum  A.  persona: 


rfciperetur,  Had.  duobns  lestinm  crimina  in  moduin 
exceptionis  opposnit,  atteriim,  scilicet  sacerdotem, 
dicens  infamem  reomqne  boinicidii,  et  falsificatio- 
Dis  mooetae,  multisque  tatrociniis  invotntnm  :  aiic- 
rom  vero  Andream  acolytiim  esse  asseruit  hoinici- 
dam :  tertiuin  vero  reliqnit  tntactnm.  Ad  haec  qno- 
qiie  crimina  comprobanda  dilalionem  slbi  >petiit 
inunlgeri,  Nosiiaqne  ne  non  rcalitiae,  sed  Jnsliti® 
causa  diiatlonem  petere  videntur,  ab  eo  legiliniam 
eiegimns  cautionem,  qua  nobis  Hdem  faceret,  se 
non  anlmo  malignandi,  aut  frustraloriae  dilatioiiis 
causa  eam  postiilare.  Cum  vero  a  nobis  dilaiionis 
spaiium  ultra  canonicain  et  legitimam  definitionem, 


tamen  dccaiii  deferens,  nt  per  prociiratoreni  appel"- 
lalionem  islain  prosequalur,  seneciuti  et  invaletu- 
dini  ejus  paiccns.  Dicm  amein  ejus  praefinivit  oc- 
tavas  B.  Andreae  aposioli.  Sed  quia  auctoritaic 
apostolici  mandati  oinnis  !n  bac  causa  inbibiia 
fuerat  appellaiio,  ad  ulteriora  procedenles  accepiu 
sacramento  a  memoratls  viris,  eobdcni  ouiniDQ  ab« 
ftolvimus. 

EPISTOLA  XIV. 

kb  EUUDEH. 

Adriano  papae. 

Saiictilatein  vesiram  circa  pliirima  novimus  oc- 
cupatani ,  ulpote  qua'  sola   inler  bomines  totiiis 


quam  ei  oflerebamus,  obtinere  non  pos<:er,  ad  ve-  ^  Ecclesiae  Dei  incoluniitati  seniper  invigilat.  Oporiet 


stram  praesentiam  appellavit  a  pridie  Kal.  Aprilis 
prxOxa  Dominica,  qua  caniabilur  :  A(/  te  tevavi 
(PtaL  Gxxii).  Actor  vero  de  leniporis  prolixitate 
causatus  temiinum  coarcCavlt  diem  Penlecostes. 
EPISTOLA  XIII. 

AD  EUHDEH. 

ADAUiffO  papae. 

Liitera9  sanctitaiis  vestne  debila  cum  venera- 
lione  siiscepimns,  qnibus  continebatnr  ut  tain  do- 
mino  Londoniensi  quain  eapltulo  ejusdeni  Ecclesi»*, 
iismque  Wallero  sacerdoie  ante  nostram  praesen- 
liam»  evocatis,  controversiam  qu^  inler  eos  verie- 
batur,  appellatione  remota  fine  canonico  lerinina- 
remus.  Partibus  itaqne  e  regione  constiiuiis,  cuin 
'Wallerns  proponeret  duos  dc  praccipnis  illins  £(• 
clesiae  viris,  II.  arehidiaconum,  et  magistrnm  Atbe- 
ricum,  ambos  ex  parle  capituli  sibi  denuiiliasse, 
alterum  .intem,  videlicet  magistrum  A.,  ex  parte 
episcopi  sibi  dixisse,  ut  in  sacerdoteni  ordiiiarctiir, 
allario  B.  Pauli  sicut  unus  ex  aliis  ininistraiurus, 
oon  solum  dominus  Londoniensis  verum  et  nniver- 
som  capituluni  se  id  niandasse  consianler  sunl  in- 
ficiati.  Duo  qiioque  niem6rati  vlri  pro  se  respoii- 
denies  Idem  diOiiebaiilur,  fatentes  tamen  quod  ex 
proprio  motii  animi  magistruin  Walteruin  taiuiuain 
ainicuiu  super  ordiiiaiione  convenerint,  interroga- 
verint,  consulucrinl,  ul  ad  ordinem  presbyieratus 
accederet  diccntes  hoc  placere  capitnlo  :  nibil  ta- 
men  istonim  cx  parle  capituli  se  dixisse,  aut  ali- 


ilaque  qni  ad  aures  veslras  accedit  sernioiiein  ferre 
abbreviaium  :  noster  autnm  voce  quidem  brevis 
est,  sed  loto  dilaialus  afleclu,  eoque  inagis  qtiod 
ad  Ecclesise  Anglorum  uiilitatein  proficit,  et  glorlam 
nomiiiis  vestri.  YenerablliK  fraier  nosler  Nigellus 
Eliensis  episcopus  in  explendo  niaiutalo  vestro  super 
revocandis  illis  qu»  bellica  tenipcsias  Ecclesiae  sti» 
extorserat,  laborat  ad  sangniiiem,  et  nihti  veretnr^ 
diiin  Ecclesix  sibi  commiss.e  prospiciat,  el  vesiru: 
salisfacial  voluntati.  Laboribus  quidein  ejiis,  sum- 
piibus  et  doloribus,  qui  ei  viciiiiainur,  oiniics  coni- 
patimur,  et  tanto  amplius  quia  adversus  eum  non- 
dutn  quievit  indignatto  vestra,  sed  In  Gerviccm 
apostolica  inanus  exlenta  est.  Verumtamen  ut  tiu- 
D  ris  paterna  qiiod  dici  crediiniis  expedire,  paiienter  ^ 
adinittat,  ei  niandatuin  vestruin  non  debuit  esse 
captiosuin,  sed  ex  quo  in  ^xfequendo  obediens  in- 
vciitus  e«t  cl  fidclis,  ipsuni  vesiro  anxitio  oportne- 
rat  roborari.  Fial  ergo,  si  placet,  quod  patrem, 
qnod  liomaiiuni  decet  ponlificeni ,  ut  jain  dictus 
episcopusauxilinin  vcstruifi  inveniat  in  tribulationc, 
qiiam  pro  exsecutione  iiKindati  veslri  buinlliler  por- 
tnre  vtdetur.  Kcstiiuite  ei ,  sl  placet,  gfatiam  ve- 
slram,  et  adversus  bosles  Ecclesire  forlins  diinica- 
bit.  Ei  nani(|uc  ad  bestias  pugnandum  est.  Quis 
niiqnam  suuin  suspendil  aihlclain,  ut  fortius  dinii- 
caret?  Pugnatn  episcopo  iiidixistis,  ct  manus  ejtis 
tcnetis  alligatas.  Majestatis  itaque  vestrse  pedibus 
piovoltiti  supt>IIcamus,  ut,  soluto  eplseopo,  in  6os 


u 


JOANNiS  SAIiESBERlENSlS 


iS 


qiii  conlra  episeopum  ei  nos  ipsos,  iino,  qnod  ina-  A  reniiis,  ut  rom  nobis  inanifestius  aperiret*  ad  oxa- 


jus  est,  contra  apostolicas  sanctioiies  l)ona  Ecclesiae 
auso  sacritego  detiiiere  praesumunt,  debitae  animad- 
▼ersionis  pcena  retorqueatur,  et  apostoiici  nominis 
coniemptores  vestris  stimulis  urgeantur  ad  viam, 
ad  quam,  arcu  quam  giadio,  faciiius  et  felicius 
reducaniur. 

EPISTOLA  XV. 

AO  EUNDEM. 

Ai^RiANO  papas. 

Saociiiatis  vestrae  mandatnm  nuper  accepiinQft»ut 
quod  de  orui  et  nalivitate  venerabilis  viri  Gauterii 
ranonici  Sancti  hua  ex  diligenti  inquisitione  nobis 
Innotiieril»  niajestati  vestrae  significare  nou  differa- 
iniis.  Rfs  auteni,  quam  qiiaeriils,  apud  iios  multa 


men  apostolica  sedis  Gregor.  appellavii,  ibi  dictu- 
rus  ea  quae  in  Anglia  non  audebat  expriinere,  eo 
quod  regis  sit  niinisterialis.  Appellationj  autein  diero 
praefinlvit  Dominicain  qiia  cantabitur :  Qua$i  modo 
geniiL 

EPISTOLA  XVIL 

AD   EUaiDEil. 

Adriano  papx. 

Super  ecclesia  de  Bolteford  inter  Alexandrum 
Malambestiain,  et  Uogeruin  presbyieruiii  contro- 
versia  diutius  agitata  est :  landem  cum  Alexander 
auctoritate  episcopi  Lincolniensis  iu  jaui  diciae  ec* 
ciesias  possessionem  propier  contuinaciam  Uogerii 
esset  inductus,  et  restitutionem  fructuum  praecepto- 


qiiaesiione  non  iiidiget,  cuin  luceat  per  se  ipsam  B  rum  a  memorato  Rogerio  pcterei ,  Rogerius  ad  no- 


adeo,  ttt  pnc  nobilltate  majorum,  clarius  totiiis 
cognaiionis  latere  non  possit.  Praefalus  naroque 
Gauterlus,  sicut  pro  cerio  novimns,  fllius  fuit  illu- 
stris  militis,  de  matre  nobili » legiriuio  suaceptus 
luatrimonio,  et  nobilem  nostruro  W.  de  Braiosa  vi. 
cina  sangiiiiils  cognatione  contingit.  Porro  in  epi- 
tcopatu  Cicesirensi  diutius  liunesilssiioe  conversa- 
tus  cst,  et  claritatem  qiiam  a  majoribus  contraxit 
proprise  virtutis  tiiulo  decoravii,  et  semper  in  omni- 
bits  apud  nos  incessit  sine  quereia.  llxc  quidem  de 
eo»  nobis  et  venerabili  fratri  nosiro  Cicestreusi 
e|)isi!0|)0,  et  aliis  convlcinis,  celebri  loiius  provinciae 
lestinionio  nota  sunt. 

EPISTOLA  XVL 

AD  BUIIDRIl. 

Adriano  papa*. 

In  causa  qu;e  iiiter  G.  latorem  borum  et  Grego- 
rium  quemdain  vertebatur,  in  prssentiam  nostram 
per  appellatioudin  tracta,  lioc  modo  processuur  esU 
Aiig.  filius  Gregorii  et  procurator  asserebal  donii- 
iium  suuin  ecclesiani  de  Becles  possedisse,  eaque 
absqiie  ordine  judiciario  spoliatum,  lalcos  qiios.lam 
et  unnm  dericum,  quem  iste  inimicuni  suuin  causa* 
tiis  est,  in  stiae  assertionis  testimoniuin  producebat. 
Econlra  Gaufridus  Gregorium  possedisse  inficians, 
dicebat,  post  teinpora  illa,  de  quibus  Aug.  loqueba- 
tur,  Bald.  quenidam  per  abbatem  Beati  Gdinundi,  et 
conventuin  doinino  Norwicensi  ad  prxfaiam  eccle- 


siram  audientiam  appelluvii.  Cum  ergo  causas  ap- 
peliationis,  praesente  adverifario,  Rogerius  allegaret 
se  ab  episcopo  Lincolnieusi  in  eo  contra  rationein 
juris  gravaluin  asseruii»  quod  absens,  iiiaudiius*  et 
indefeiisus,  spoliatus  est,  coiitumacia  sibi  imposita» 
cum  nulla  unquam  vocationeui  judicis  coutuinaciter 
negiexisset.  Prxterea  si  contuinax  exstitisset»  pos- 
sessionem  suain  intra  aniiuiu  veuienti  et  parato 
satisdare  judicio  sisti  sibi  restituendam  esse  dice- 
bat  de  jure  iegum,  et  canoiiuin;  et  sanctae  Ecdesiae 
Romanae  consuetudine,  vestigia  cujus,  ut  justuin  est, 
Anglorum  Ecdesia  iinitatur.  Illo  itaque  ut  satisda- 
tionem  reciperemus  instante,  restituiioneni  posses- 
sionis  petente,  Aiexander,  praefigeus  Doininicam 
'  proximam  posl  octavas  Pascbae,  vestram  audien- 
tiam  appellavit,  qtii  per  misericordiaiu  Domiiii  fiueiu 
causae  debituui  iinponelis. 

EPISTOLA  XVIil. 

AD   EUUDEII* 

Adriamo  pap£. 

Cum  inter  priorein  de  Pritelewella,  et  Robertum 
quemdaiii  controver&ia  super  ecclesia  VVacheringiis, 
quadani  collusionc,  iit  de  eadeiu  ecciesia  Ricardo  de 
Ambii  pniyudicium  fieret,  verteretur,  absente  eo  ei 
nou  citaUs  Ricardus  de  Ainbli,  qui  prasratae  eccle- 
siae  fuerai  possessor ,  per  ejusdem  prioris  coiices- 
sioneni,  redamantibus  quibusdam  clericls  Ricardi» 
iteram  atque  iterum  absentiam  ejus ,  pnetendenii-* 


siam  in  pieiia  synodo  lutsse  reprsesentatum,  cumque  D  bus  et  eum  iion  citatuiii   objicientibus»  dominus 


doniinus  Norwicensis»  utrum  eadein  ecclesia  vaca- 
rei»  diiigenter  disquisisset,  habito  tractatu  cum  fra- 
iribus  capituli  eani  vacare  respondit  archriliaconus 
c:cteris  atleslantibus  iu  publica  audientla,ei  ita  in- 
troductum  B.  meinorabat,  cui  et  isie  se  sitccessisse 
referebat,  ingressus  sui  satis  idonea  proferens  iii- 
strumenta.  Aug«  vero  lestes  suos  audirl*  iustanter 
posiulabai.  Delnde  Gaufridus  Gregorium  per  pro- 
curatorein  setnper  litigare,  nunquain  sui  copiain 
facere,  cuni  tamen  sanus  et  prope  esset»  quereba  - 
tur,  adjicieos,  si  personam  ejus  videret,  ipsufti  ta- 
lein  essc  ostensurum,  quod  nec  hanc  ecclcsiam  nec 
aliam  possidere  posset.  iiujusniodi  loquebatur  quasi 
crlmen  aliquod  vellet  inieniare.  Porro  cum  exige- 


Londoniensis,  nibilomiuus  pro  Ricardo  senteniiain 
lulil  adversus  priorein,  qui  sic  vinci  victoriam  re- 
putavit.  Deinde  cuin  iucoiiilneiiti  facta  appellatione» 
a  ciericis  Ricardi  de  Ambii  ad  iiostrain  praesentiam» 
dominus  Londoniensis  seiiieiitiain  suam »  misso 
quodain  sacerdote  Willeimo,  niteretur  exsecutioni 
mandarc,  clericl  Ricardi  Robcrtum  noii  adiniserunt, 
necinjuriose  rcstiterunt,  sicut  postmodum  sacerdos 
conressus  est,  sed  adversarioruin  inanus  vi  inode* 
ratissiiua  repuleruut.  Quamobrem  dominus  Londo« 
niensis,  audita  querimonia  Robertitquod  in  se 
inanus  violentas  clcrici  do  Ainbii  iiijec>S£ent,  eos 
denuiiiiavit  excommunicatos ;  G.  scilicet  sacerdo- 
lem,  S.  A.  qiios  iicet  bujus  criminis  [reos]  crede- 


13  £PISTOL.fi:.  - 

renius,  toepeiiumero  niandafiiiiu»  doiiilno  Londo* 
nieiisi  qoaienus  eos  pro  non  eKeoinmuniealis  habe- 
rei,  ui  fueninl  die  sppeilaiionis  ad  nos  fael«,  aut 
salteia  aecepio  sacramenio  ab  eis  qaod  jurt  pare* 
rent,  al>soWeret,  Qood  cum  facere  dislulissety  ab 
«is  sacRiuieniuin,  quod  jodicio  ecclesiasiieo  pare- 
reniy  accepiinos,  dle  sil»!  prasfinito,  adforsariis  In 
probatione  defleientibus,  et  audita  reorum  purga- 
tiuiie,  ab  objeclo  sibi  crimine  os  absolvimus. 
EPISTOLA  XIX. 
▲a  BonDBN. 

ADauNo  paptt. 

Causa  qus  Tertebatur  inter  jnagistrow  Jord. 
Fantasma  et  magistrum  Joannem  ioicbel.,  ciericos 
doniinl  Wintoniensis,  super  Winton.  Undem  trans- 
lata  est  ad  audieniiain  nosiram«  Auditis  ergo  ailo- 
gationibua  msgisiri  Jord*  et  instminentts  diligenter 
iiispectis.  memorato  Josnni  vestra  et  iiostra  aucto- 
riuite  inhiboimiis,  no  contra  volontatom  Jord.  scho- 
las  regere  praesumeret  in  praefata  civiute.  Die  %ero 
seqnenti  in  nostra  pnesentia  constlterunt,  mulu  in 
ae  proponentes  ad  invicom  :  Jordaoos,  slquidein 
jaindiciuro  Joannem  contra  reiigionero  fldei  in  prc- 
dicia  civiute  slbl  scbolas  usurpasse,  et  damna  plu- 
rima  iotulisse  dicebat,  officio  nostro  sibi  super  bis 
satisfieri  postulans.  Econtra  Joannes  se  Judicio 
synodi  auper  fidel  laesione  innocentiam  suam  pur- 
gasse  asserebat,  et  roagistrum  Jordanuni»  coi  similis 
purgatio  adjudicau  est»  qooniaro  super  fidei  Issione 
similiier  fuerat  impetitus,  oiiinino  defecisse  dicebat, 
petens  ot  urgeremus  vel  ad  purgationeni  ex  judicio 
praesundauy  vel  ad  iropleiidam  pactioiiem  quae  flde 
intcrposiia  dicebalur  fuisse  roborata.  lilis  iuque 
sic  altereaiitibus,  Joannes  vestram  audieniiam  ap* 
pellavit,  dicena  se  ostensorum  quod  saepedicius  Jor- 
«lanus  reifgtonem  fiJei  et  sacramenti  temeraverat* 
dieni  praefigens  naiiviutem  lleati  Joannis.  Coro  vero 
Jord.  proliziutem  temporis  caosaretur,  eo  quod  ab 
iiiiiio  Decembris  usqiie  ad  Uiiein  Jnuii  terminnm 
prorogasset»  eam  saepefatus  Joannes  in  festum  Beaii 
Uicliaelis  protelavit«  Nos  auiem  quaestionem  crimi- 
nnm  vestrae  reservantes  discreiioni,  quia  de  jure 
scbolanim  magisiri  Jordani  consUbat,  communicato 
fratrum  nostrorum  Cicestreiisis,  Uereforderisis,  et 
Wigoroensis  episcoporum  consiiio,  domino  Winlo* 
niensi  dedimus  in  mandatisy  ne  prsfatuin  Jordanum 
siiper  scbolis  pateretor  a  Joanne  olterius  fatigari  : 
ci  si  enm  inveniret'  veslrae  et  nosir»  auctoriutis 
contempiorem,  ipsum  poblice  denuniiaret  anatbe- 
roatis  TlttCttlo  innodatum.  Posiinoduiu  vero  elapsis 
paoeis  diebtis  in  noslram  praesentiain  reilieruul, 
Jordano  veterem  qnerelam  innovaau.  Dicebat  eiiim 
Joannem  post  inlerdictuffl  osurpasse  seholas,  ei  in 
sententiam  anaihematis  incidisse.  Joannes  vero  hoc 
consuiitissime  inficiaius  est,  paraius  incoiitiiieuii 
uctis  sacrosaiictis  evangetiis  jurare,  qiiod  post  pro- 
hibilionem  nostrain  a  magisterio  destiieral.  Ecootra 


-  AN.  llfUi.58.  t4 

A  Jordanus  se  die  praeflxa  probatorum  dicebal,  asser- 
tione  legilimoruin  testium,  qood  post  edlctum  ma- 
gisterium  eierctierat,  sed  Joannes  diem  reeipere 
recusavit,  dicens  se  jam  in  procinclu  Romaui  itin»- 
ris  esse,  vos  auum,  auctore  Domino,  litlgiis  eonam 
fineni  debitum  iniponetis. 

EPiSTOLA  XX. 

AD  CUHDEII. 

AoaiAno  papae. 

In  causa  qiias  vertitor  tnter  Willelroum  filium  Go« 
defridl,  et  Willeiiniini  Lichefeldensis  ecclesiae  eaao- 
nicum,  soper  eccJesia  de  Salavra,  quam  sanctiua 
Testra  venerabili  fratri  nostro  Gaoterio  Coiivoa* 
trensi  episcopo  delegavit,  ad  nostrain  audieutiam 
appellaium  est,  eo  quod  Wilielmus  filius  G*  coriain 
^episcopi  suspectum  baberet  ut  dieebat  episcopo 
tum  ei  oiiiuein  juxu  mandatum  vestrum  justitiam 
oflrerentem.  Cuin  ergo  iamdictus  Willelmus  re^i^ 
stenu  adversario  in  prasseniia  nostra  suain  propo* 
iieret  actionem,  eidein  Wiilelmiis  LichesfeUeusis 
fori  pracscriptionoui  opposuit»  appeUaiiooeui  ad  noa 
facUm  asserens  non  teuere,  eo  quod  a.ju(lice  dele* 
gaio  nisi  ad  deleganiem  appeilari  non  liceal..  Aiier 
iiaque  Willeiinus  sutiin  ad  sedem  apostoiicaw  apc 
peliavit,  diera  pra^figens  Kaiendas  Maias. 
EPISTOLA  XXL 

AD  EUMOSH. 

ADaiANO  papse. 
.  Cum  inter  Robertum  Winegoiuin,  el  Wiilclmuai 
de  Sturminislra  super  qulbusdam  parochianis  et  do* 
cimis,  sedenU  Adelelmo  archidiacono  Dorsetas  co^ 
troversia  vertereiur,  Robertus  peteote  ea  silii  resii* 
tui,  eo  quod  aliquando  sibi  adliidicau  et  resignata 
fiiissent,  quod  et  testibus  se  probare  paraMim  aase- 
rebai,  praedictus  Willelmus,  adversus  quem  ut  pos- 
sessoreiu  petei»atur,  ad  nostram  audientiam  appel- 
lavit.  Cutn  itaque  nostro  se  couspectui  ambo  prae* 
sentasseut,  eo  quod  Wilielmus,  licet  appellavertt,^ 
miiiiine  instnicius  veuerat,  ad  venerabiiero  fratreui 
nostruni  Jucelinum  Saresberiensein  diaecesaauin 
eoruni  episcopuni  causaui  duiinius  reinittendam,  qui 
cum  iu  synodo  sua  de  causa  suflicieiiter  cognovissei, 
iu  et  ut  ad  proiiuniiandum  accingcretur,  saepedi- 
cius  W.  secundo  audiloriuin  appellavit.  Cum  auteiu 
l^  die  appellationi  prxfixa  iu  praesentia  nostra  ambo 
litigaturi  consisierent,  saepodictus  Aobertus,  peti- 
tione  sua  seiuper  pricfatis  parochiaiiis  et  decimis 
esposiu,  trcs  tesies  produxil  sacerdoies,  jur;iiro 
paratos  se  praesentes  adluisse  cuin  ordine  judicia- 
rio  adjudicatuui  fuerat  Roberio  jus  parochiale  quod 
petebat,  cum  decimis.  Quibiis  diligenter  examiua- 
tis,  et  satis  coiicordibus  iiiveutis.  cuin  jam  post 
ftuscepta  testiuiu  juramenu  pronuutialuri  essenius, 
assidentibtts  nobis  veuerabilibus  fratribus  iioslris, 
Hiiario  Cicestrensi,  Gilberto  Uerefordcnsi,  et  Hicardo 
Londiuensl  episcopis,  sttpedictus  Wilieimus  absqoo 
ullius  gravamiiits   allegatioue»    lertlo»  oontra  (d) 


W 


Edit.  et  ms.,  Urih  quam,  Contra  e  conjeciura  dcdi. 


^8  JOANMS  SARESBERIENSIS  l^ 

Juris  forinaro  til  iMbis  vlsum  est,  ad   coosisto-  A  adiniuil?  ul  de  aliis  lacealiir  qiii  Umeii  epud  vot 
»:t         :  ii.„..  ..  .,.  pluriumm  posse ael>enl ei  meriio,  volanias  domim 


rii  vesiri  exceUeniiam  appellavic,  teruiinuio   ap- 
pellaiioni   pneflgens  Dominicam  qua  canUbiiur; 
Lsiar$  Jeruialem.  Robertus  vero  ierminum  coarcta- 
viit  diein  praeflgens  Epiphaniam. 
EPISTOLAXXU. 

AD  BUHDBII* 

AoRiAKO  pap». 

Coniroversiam,  guae  inler  Robertum  quemdam, 
et  Rieardum  de  Amblj  vertebatnr,  stiper  eeclesia 
de  Wacherinfflis,  serenitas  vestra  nobis  decideiMlam 
delef avit.  Pariibos  ilaque  e  regione  constitotis»  com 
assiderent  nobis  venerahiles  fratris  nostri,  Ricar- 
(^us  Loiidoniensis  ei  Uilarius  Gicestreiisis  episcopit 


papae  plenioribenigniuie  inteiiireianda  ertl.  Vulgv 
dici  solet  et  aocepiuin  fideUter,  verum  ost,  quia 
siimmi  pontiflcis  volunus  decretom  est:  el  ne  In 
Jure  constiluendo  eausarumqoe  discissionibas  dun« 
taxat  obtinere  credatur,  faciendi  neeessiUlem,  cnm 
innotueriu  amanllum  devoiiooi  eolet  indieere.  Sed 
forte  dicetis  boc  demeruisse  magistnini  S.  qui  ad» 
versus  innocentiam  vestram  regin»  animum  con* 
citavtt:  quid  iioc  aliud  esiquamregiriam,  qu:e  eum 
vobis  audientibiis  excusavit,  ream  mendscii  facere? 
Etqoia  volunlatem  doinini  pap«  vobis  hinotuisse 
non  ambigimus,  fraierniiaii  vestra»  praesentium  si- 


Robertns  memoraiam  ecclesiam  peiebat,  quam  sibl     gniflcaiione  pr»ciplniiis,  ut  eam  Implealis,  prohi- 


in  ciiria  Londoniensi  adjudicatam  asserebal.  Econ- 
tra  Ricardus  quaddm  collusione  adversus  monacbos 
de  Prilelewelb  diciatum  esse  judicinm  aliegabal, 
se  vero  ecciesiae  possessorem  nunquam  cftatum , 
iinllam  iiiierseei  Robertum  latam  fuissesententiam 
constanter  asseverans,  qood  et  ipse  Londoniensls 
episcopns  palain  nobis  omnibusconfessusesi.  Ro« 
bertns  ilnqiie  ad  bxc  nihil  respondens,  audfeniiam 
veslram  appet!avit,diemconstituetis  Oct.B.  Andre». 
EPISTOLA  XXIIf. 

AD  ALFREDUH  EPISCOPDH  WIG0R5ENSEM  (3). 

ALrREDO  Wigorn«  episcopo. 
Super  prudentia  vestra  salis  admirari  non  pos- 
auinus,  quae,  nostro,  et  fralrum  nostrorum  consilio 


beotes  ne  quid  contra  eam  super  ejusdem  ecclesiis 
innovetur:  prgecipiimis  etiam  ut  nobis  faeiails  co- 
piam  litierarumi  quas  G*  arebid.  super  hoc  aitulit. 
Novit  discretto  vestra  quid  eum  sequatur,  qui  scit 
01  non  hcM  Domini  voluntatem. 

l':PISTOLA   XXIV. 

ADT  REOEll  KSMRICCII    (4), 

Regl  Aiiglorum« 

Sicut  cleincntioris  famx  beneflcio  nobis  inno- 
tnit,  virtus  vesira  seniper  in  Domino  prosperatttr» 
qui.  successus  vestros  adjectis  successibus  cnmularo 
imn  desinit,  el  in  tanio  prosperorum  cursu,  vestri 
ei  8«i  dedit  babere  iiotitiam.  El  quidem  qnae  apud 
nos  saul,  lania  pacis  etquietislaetiiia  perfrutintur, 


postposito  vel  contenipto,  in  se  vldetur  provocare  C  u^  bellic»  tempesUtis,  et  cladis  publicje,  toiamquo 


indignatloncm  superiorum  fcre  omnium  potestalum. 
Snmmus  pontifex,  sereuissimus  princeps,  illustris 
rcgina,  a  fraiernitnte  vesira  moJicom  quid  exspe- 
ctaiit,  in  qno  honesiati  et  indeinnitati  vestrae,  quam 
uiilitati  corum,  magis  prospectiiin  erit.  Cerie  si  rem 
grandem  eorum  quilibel  peteret  sigillatim,jureop- 
limo  dcbuerat  exaudiri.  De  nobis  et  frairibus  no- 
stris  taceatur  ad  pra!sens,  quos,  si  piacuisset,  non 
oportebat  in  consilio  vestro  locuin  tenere  novissi- 
innm.  Vereor,  dilectissime  frater,  vereor  ne  consi- 
liarii  Vislri  consilium  insipiens  et  iiiutile  dederint, 
dum  oobis  omnibus  apud  vos  praeferri  studuerint. 
Omiies  consuiunt  in  commune,  nt  juxta  principuiu 


prsecedeutium  malorom  seriem  regni  vestri  felieitas 
praeter  opinionem  popuiarem  «lemuiceat,  vel  omnino 
absorbeat.  Digiius  Dei  est  hic,  qui  in  manu  pucri 
sui  domini  inei  regis  aurea  reformat  sascula,  ei 
oinnium  aociore  Domiiio  moiesiiarum  a  eoinmissis 
vobis  naitonibos  ei  linguis,  propulsavit  incuisunu 
Tautae  tamen  feliciuti  derogatur  in  uno,  quod,  laii- 
gaentlbus  desiderils,  diittius  destituimur  corporali 
praesenlia  vestra,  qui  majeslatis,  et  virlutis  vestr» 
beneficils  indesineiiter  afihiimus.  Scimus  quid  io- 
quainur,  qui  etex  abundantia  cordis  loquimur,  ei 
pro  regni  veari  incotumitute£tatem  ex  parte  trans- 
eginius  in  laboribus   et  serumnis.    Vemmtainen 


voluntatem  magisiro  Salomoni  cedant  ecclesiae,  qu»  ,>  q»'».  "»^»«"1^  amoris  flde,  non  possnmus  prO  vobis 


iii  transactionein  Godefridi  et  Willelmi  venisse  di- 
cuniur»  Nonne  fuerat  eorum  lani  laudabilis  non  mo* 
doacceptanda,  sedprxvenieiidavoluntas?  Uonestum 
el  iiueralum  viruin  vestris  volunt  obsequiis  maii- 
cipare,  et  dum  Uberalitalis  veslrse  munus  implebi- 
tis,  id  agero  ue  fiant  irrila  quae  de  labiis  episcopi 
processeruul.  Fueratsane  contemplalione  litterarum 
et  morum,  et  Jure  socieiatis  aniiquie  asciseendus, 
id  etiam  nemine  uosiulante.  Monneindignus  est,  in 
«ipporiunitatibus  suis,  Irairum  consilio,  qui  iliud  tam 
leviicr  aspernalur?  Nonne  preces  iilius  merentur 
ezcludi,  qui  tam  piam  volunlaiem  pVincipum  non 


(3)  Cod.  ms.  Cantabrig. 
po/(. 


Idem  JLondon,  epi$co- 


noii  esse  solliciti,  beaiitudini  vestrae,  quam  in  longa 
et  felicia  tempora  protendat  Dominus,  supplicamus, 
ut  per  latorem  prxsentium  ea  quae  circa  vos  sunt 
nobis  signiflcare  dignemini.  Certo  quidem  certius 
est,  quod  ab  incolumitate  vestra,  non  niodo  lotius 
insulae,  quse  vobis  volis  felicibus  salutem  precatur, 
salus  pendet,  scd  onmiuin  eiiain  circumjacentiuiu 
naiioiium. 

EPISTOLA  XXV. 

AD   EPISCOPUU   DUNELMENSE». 

H.  episcopo  Dunclmensi.  ^ 

Juxta  reiaiionem  vestram  babemus  quod  possimus, 

(4)  In  persona   Tbrobaldi  Cantuariensis  archi- 
epibCopi« 


47  EmTOUB.  —  AN.  IftM^.  n 

de  frflii^prtoia  veslni  OHiaMri.  ^ui  et  consiiiuiioae  A  goniefieein  specui*  siae  mora  eihibeacur  et  ei  ei 


saefmuin  eaffionttn«  eoeptaeepie  deattniiaMe  debui- 
stis  llafiliesuni  SUum,  queai  episloia  vesira  nobis 
depiiixii,  ab  ecelesia  Teslra  ob  laniiaeeleris  alroei* 
tatero,  anathemale  condemnaium.  Nos  autemy  lieet 
veoerabilis  fratris  noslri  (^boracensis  archiepiscopi 
iiiieris  f relus  fuerit,  et  pro  eo  mulli  et  inagni  Tiri» 
culpam  aui  omnino  reiiceutes,  aut  ninuenies  snp* 
plieaverunt:  ei  neiine  commauiunera  iBdttlsioaus, 
nec  itineris  poenain  remisimus»  aed  lantum  termi* 
num  prorogavimus  uaque  ad  exaliationem.  SanclA 
Crucift»  nihil  eoruui  qo«  ei  injuncia  fuerunt»  io 
aKqoo  iinnuiUnles.  Quia  ergo  niatilia  sua  aut  falla* 
cia  el  hicrosa  esse  non  debet,  eumdein  fraierniiall 
Testrae  juxta  canonicos  sanctiones  iractandum  re- 


arehiapiseepo* 

EPISTOLA  XXVir. 

AD    ADatANOM    PAPAII. 

Domino  pap»  Aduiaiio. 

knmederalus  amer  tantam  nihl  dedit  aiidaeiam» 
ul  sollicltare  prassumein  pro  meis,  ei  amieoroffl 
meorun  aecessiuiibus,  cuin  sim  pulviii  el  cinis» 
apoaloliean  najestatem  :  vemin  pvo  hls  fiduciaKns 
suppKeo,  quoe  vohis,  Pater  araande,  et  sanclse  Ro- 
maMs  Eeelesis  AdeKores  agneaco,  inter  quos  est 
venerabilie  Pater  dominus  Nofwieensls,  qui  sictit 
preinpdorl  el  pleniori  devoiione  apostolif ui  vestro 
Stthmitlilur«  in  Ecelesia  Anglorom  frticloositts  fia-» 
molaiur.  iia  manifestis  calumniis  ssepios  aMgHor, 


liaqolmus,  maadanies  ul  pro  nodo  eulpa  tanU  fla-  ^*  iiidebiiis  veiaiioiilbus  mandaloriim  vesirorom  oe- 


giiii»  scelas  ea  severiiaie  puoiaUa,  ot  4elieiom  ejua» 
aoeiore  Donino»  per  poeniienliam  deleaior»  el  caHeri 
vd  timoria  metu  a  siniliboa  lerreaoior*  Mos  enim 
per  niserteordiani  Doniinl  crimiAOUi  paironi  esso 
iioluimos,  sed  oitores»  gratum  liabeaies»  quodaelun 
jiwtiii^  mier  barbaros  retiuetls»  ratum  babituri 
qoldqDid  secondnm  DomiiMm  siatuelis  tn  il)o8«  qui 
CFocill&um  adboc»  qni  in  Eeelesia  aUoraudua  esl, 
perseqooutor* 

EPiSTOLA  XXVI. 

AD  ... 

Argoendos  eram»  Pater,  si  non  conatiboa  melsin 
etsecttiione  mandaii  vestri  neeesallas  poiius  quan 
negtigentia  obsietisset.  Ergo  qula  nogisiroio  WiU  ^ 
lelmom,  ex  quo  a  vebls  dUeessl^  videre  non  polui« 
anteqnam  visls  lilteris  vestrls  ipsom  ad  don.  A.  per 
dom.  archiepiscopum  ad  impelrandas  induclaa  fe« 
cerim  evocari.  Laboravit  ad  ba^c  archiepiscopus,  ct 
ego  adhibitjs  sociis  ialjoravi,  scd  non  periit  in  eola- 
liornoster.  Veniei  itaqiie  ad  diem  sibi  praeflTum.et 
forte  qui  nostras  contempslt,  si  tamen  necesse  foe- 
ril,  preces  nostras  admrtieiA  Gonvenitnus  soper  ne^ 
gotio  dominum  Cicestrensem,  explorantes  anlmom 
ejus  qoem  procol  dobio  in  hnc  re  timere  nen  opor- 
let,  quia  nobts  jureiurando  lirmaviif  qoed  lieel  slbi 
ipsi  magnam  irrogaretls  injoriam,  nuRain  sibl  veliel 
fieri  ullionem,  nisl  adeo  enormis  essel,  qiUMi  saivo 


caaiooe  prosiernHur,  sieiH  et  resel^iptis  episeopo- 
rom  poiesils  pereipere«  WaMoKfios  arehidiaconos 
conprebeiistts  in  opfribos  mamramsuarum,  nt  non 
modo  mandatnn  nostrom,  sed  Jusfltiam  Domini 
evacuet,  et  sacrartim  consiiioiionum  laqneos,  et 
judicun  manus  effugiat,  religionem  vesiram  cif^ 
comvenire  niiilttr,  snb  prftlexiu  el  bahiin  resllttt- 
tionia,  eum  umen  per  ifisttm  steierit,  si  quid  el 
deest,  qtto  mlutts  eam  babtierit.  Taceo  qnod  in  re^ 
demplionem  crioiinis  inolta  promisli,  In  coiitemplo 
sedis  apeatolicas  ab  oa  reveraos,  plura  emnmisil. 
Ad  iiijurian  vestram  vente  :  spurion,  qoom  ei  re« 
vertenti  a  vobis  focaria  peperil,  de  sacratlsslme  no^ 
roine  veslro  appeilari  pnrcepit  Adrianoin :  eamden 
reUqttit  paler  gravidam,  sed  provida  didposiiiono 
staluioffi  esi,  ul  si  forie  pepererit  niaaculuin  appel- 
leot  Beneveniumv  quia  illic  peregrinatur  paler,  si 
feminam,  dicalur  Adrkina.  0  verom  RomaMi  pon- 
tiOeis  amicum  1  qul  et  iu  flagilits  ipsius  habei  memo- 
riam,  ei  de  boiiitaie  vestra,  qoain  impune  deladitt 
nequilim  aua&  nomeu  impouit!  Htc  est,  flomine,  hic 
esi,  qol  saiictuni  episcopum  ea  sola  ratione  perse* 
quiiur,  quia  criininibus  ejiis  episcopus  adversatur. 
Cuin  videatis  iniquum,  cujos  crimina  inaniresia 
sunl,  prascedentia  ad  judicium»  non  ponelis  cuui 
eo  malilias  porliortem,  licet  ille  vos»  qtiaiitum  in 
se  est,  infami«  su;p  reddat  participem.  Cuui  enim, 
elai  non  dejecius ,  a  vobis  redire  debuerit ,  vel 
bonore  dissimulari  non  posset.  Novii  enim  Innocen-  d  correcius,  facta  snnt  semper  horoinis  illitis  novss- 


tiam  Testram,  et  quem  in  se  habeaiis  affectom. 
Prsecepit  ergo  nt  vobis  scriberem  sibi  non  displn 
cere,  si  mandaium  domini  papae  ad  unguem  eiao* 
quiinini.  Scil  eiiam  quia  necesse  est  vobis  ut  illud 
impleaiis.  Vestro  quoque  A.  deUit  in  mandativ  ul 
vobis  dicat,  quaienus  scriplo  meo  credatis.  Scitis 
Ibrie  qoare  Ipsum  boc  idem  scribere  noo  decoerit. 
Hoc  qoidem  volt  liaberi  secretum.  In  feslo  Magda- 
lenae,  de  pertinentiis  ecclesi»  de  Gclcra,  quae  ad 
jus  vestrum  pertinel,  ante  dominum  arcbiepiscopum 
litigabitur.  Consulo  ot  Ipsa  die  aliquis  veslrorum 
adstt,  saliem  cursor  crnt  rcscriptis  munimentorom 
vcstrorum,  etjosvestntm  possimus  prolcsiart.  Si 
quid  est  qM.od  nuuiii  vestri  attulerint  quod  ad  Wi- 


sima  deteriora  prioribus.  Dicam,  Paler*  dicam 
quod  eoiisonat  voce  omniom  fama  conceiebrat»  qtti 
hunc  dlmittit,  justitiae  ininiictts  est»  et  yitio  coih 
sensus,  justiiitt,  honesiaiis  et  incontinenti;£  pro- 
fanator.  Wlgorniensis  episcopos»  coi  coniiiissa  esi 
caosa  ejos,  in  eYsecuiione  mandatl  vestri  piger 
est,  in  proximo  insulam  egressurus.  Placeai  ergo 
vobisei  sobrogare  quemcunque  voluerilis  in  Anglia 
jiistitise  amatorem,  ut  causa  episcopl  quandoque 
debiiODi  finein  sortialur. 

EPISTOLA  XXVIU. 

AD    EOHIlEM. 

Domino  papse  Adkiamo. 

Ad  ostium  majesiaiis  vestrse  pulsare  loties  crube* 


19  JOANNIS  SARESBEmBNSIS  90 

teerein,  nisi  pudorem  medin  ei  deTOlionls  roeK  sin-  A  manum  pontificem,  ei  regem  et  *  reginan^llMiriier 


cerilaii  et  emiuenti»  vesir»  benignilas  «nlmaret, 
et  eoruni,  quibus  nulla  ratiime  deesse  possum,  ln« 
staniia  roe  ad  soribendum  conipelleret  vel  Invitum. 
Sanctoruni  fratrum,  quid  npud  Merilonam  Donilno 
famolantur,  et  luce  bonoi^um  operuin  iilostrant  in* 
sulani  nostram,  vexatiotribus  et  iiijuriis  tanio  magis 
compatior,  quanio  ceriius  habeo  eosdem  s  besioiie 
oniuiiim  absiinere.et  quodomnibus  insulanis  paiei, 
niilitati  proxlmorurn  toiisviribus  inservire.  Adve» 
slrum  ergo  aposiolaiom  coiifugere  compelluntur, 
ut  laboribus  eornm  manum  mii^ericordi»  porrlgatis. 
luler  caeiera  ecclesi:im  de  EflBngeham,  qnam  eis, 
poiente  doinino  riindi,  donavit  doniiniis  Wtnton«9 
ei|(loriot08  dccessor  vesler  Eugenius,  secutusejus- 
deiii  doBiiiii  WinioiiieHsi  icriptuin,  sub  priviiegio 
conflruiavii,  in  liguriam  apostolic»  majesiatis,  et 
coorusionem  sancioruro  canonuin  contulit  memora» 
ttts  episcopus  cuidain  publieano  fere  laico  fllio  sa- 
cerdotis»  qui  iii  ea  ecclesia  inimstraverat.  Eccle- 
slom  quoque  eoruin  de  Uppetona  milesqiiidamdla- 
slniuianie  episcopo  impune  suis  deciniis  spoliavit* 
lioc  autem,  prspedteute  maguitudine  quorumdam 
Jiistiii»  deiralieniium,  et  invalescente  maliiia  mul- 
lorum,  nisi  urgenle  mandato  vestro  non  potuerit 
cmeudart.  Placeat  ergo  dignationi  vesine,  pradicto» 
rum  rraimin  caosas,  et  personas  benigne  admitiere, 
et  eito  reiniitere,  quia  temeritas  eorum,  qui  in 
imus  panperum,  ultra  quam  hunc,  domi  expenduiit. 


B 


appellare,  ot  pro  reveretttia  veslra,  episoopomm 
mautts  effugiai,  et  regis  vel  regina  indignaiionem 
provocet  ad  innocemiam  conierendam. 

EPISTOLA  XXX, 

AD  EDHDBM. 

ADRtAno  pap». 

Sileniium,  quod  mihi  indixeram,  vener^ibilis  Pa« 
ter,  Eiiensis  episcopus  interrupit,  qui  me  inaje8i.iii 
vestrae  dcvotionis  so»  indlcia  compulit  nunitare. 
Creditenini  se  posse  apud  emineiitiani  vestram  fi- 
delinm  veslrorum  lesiimonio  et  intercessione  juva» 
ri,  et  quia  devolionis  suae  fidem  nillii,vesir<i  gerenti 
uegoiia,  manifesla  operis  exhibiiione  monslravit : 
sereniuti  vestras  atienlus  supplico,  ui  ei  graitam 
illain  integram  conservetis,  quam  a  benignitate 
vestra  proineraii,  anteqoam  super  capiu  fllioram 
hoininum  ihronum  vesirum  Dominusexallarei*  Pe- 
tit  lioc  ipsuin  dominus  Caotuariensis,  apud  queni 
eenium  marcas  sterlingornm  deposui,  quas  ad  man* 
datum  vestrum  implendum  a  praefato  epiacopo  ac- 
eeperam.  Pronus  quidem  est  in  obseqttium  veatruro 
memoratus  episcopus,  sed  longe  pronior  erit»  si  ei 
clementi»  vesir»  dulcedtnem  porrexeritis,  menior 
eorum  quae  mihi  reverienti  a  majesiate  vestra  in- 
Juncta  sunt.  Uimm  eorom,  quoruin  recepi  curam, 
ei  credidi  commendandnm.  Ut  ergo  gratia  vestra 
possit  esse  securior,  el,  si  placet,  indultae  relaxa- 


Bttoram  refiigii  loiigiorem.  Profecto  si  latores  prae*  C  iionis  liiteras  transmitiaiis.  Valeaiin  aevum  paier- 


sentium  familiarius  inspexeritis,  muUarum  magna- 
runique  virtuluin  parvuin  hospitiolum  in  altero  po- 
teriiis  adinirari,  et  cum  utrumque  charitaii  vestrae 
cominendet  spiritus  :  alteri  caro  et  sanguis  graliam 
conipacabii.  Prosii  Meritoneiisibus,  quod  dum  es- 
selis  in  ecclesia  fieaii  Rufi,  bonus  odor  eornm 
ad  vos  ttsque  pervenit,  et  quod  mihi  servo  vestro 
coinmunicare  solebai  iuter  ioquendum  digoatlo 
vesira. 

EPISTOLA  XXIX. 

AD   EOMDBII* 

Domino  papae  Adriano, 

In  aniicorum   negoiiis  aures  clemenliae  vestrae 
pulsare  pnesumo,  cui  forte  saiis  esse  debebii,  sl  vel 


nitas  vestra,  et  utinam  memoriter  teneat  quod  om- 
nes  sciunt  et  ia  aurlbus  vestris  paucissimi  profi 
lentor,  iiomanttm  pontlftcem  non  posse  diu  ponli- 
ficari. 

EPISTOLA  XXXI. 


Ltcet  silere  disposueriro,  negotium  dominl  papaa 
quod  gessi  cum  domino  Eliensi  me  coinpulii  aures 
aposiolicas  litteris  onerare.  Necessc  ergo  csi  ui  in- 
tentionem  ineam  veslra  indusiria  proseqiiatur.  Cuiii 
enim  iiegotlum  viriliier  Restum  sit,  juris  aucloritate 
quod  factum  est  roboisbiiur.  Cenlum  marcas  sier- 

^ ^ _..,  _  _,     lingorum,  sicut  doininus  Boso  prxceperai,  nobisad 

iti  propriis  merear  exaudiri  :  veram  hanc  tinildiia-     implendum  maudaium  doinini  papae  tradidii  domi- 

nus  Eliensis ,  decem  quoqne  marcas  pro  marca  auri 
doinino  Bosoni  per  dominum  ('«antuarieusein  ei  iiie 
transmittit.  Agite  iiaque  cuni  doniino  B.  ut  iiiduliae 
absoluiionis ,  sicui  proniisit ,  episcopo  iiiteras  mit- 
iat.  In  quo  iiaque  gravari  non  debei ,  si  acrepio 
auro  verba  remi^erit.  De  caeiero  nihil  esi  apud  noa 
innovatum ,  nisi  quod  inter  archiepiscopuin  Ebo- 
racensem  et  abbaiem  Gloucesirensem  pax  reformaia 
esi ,  archiepiscopo  liti  renuntlante,  accepto  reditu 
xciv  librarum.  Praeterea  cousulo,  ut  in  iitnere  isto 
vei  uniiis  anni  conirahatis  societatem  bonorum  cum 
annona:  caetera  viciualia  Lond.  cara  sunt,  quibus 
prope  flueiiia  magister  Rad.  abundai.  Cum  deduciis 
suinpiibus  xv  niiilia  aicciutn  exspcclanu 


ti  meae  contulisiis  audaciam,  quando  me  ^ccasio- 
nero  seribendi  vobis  ex  ninltoram  negoiiis  rapere 
praecepislis.  Nunc  auiein  quia  latoris  praesenlfum 
Wlilelmi  necessitati  deesse  non  poiui,  majesUii 
vestre  qnanta  possum  devotione,  ianta  menie  pe- 
dlbttsvestrisprostratus  suppllco,  ui  laboribus  qus 
nunc  tandem  debiium  fiiieni  iinponatis;  jam  eniin 
secundo  ad  sedem  apostolicam  adversarii  sui  niali- 
tia  irahiiur,  qui  ad  appellandum  velox,  ad  prose- 
quenduni  tardus,  sacrorum  canonum  non  magis 
ignnrus,  quam  contemptor,  fauior  curiae,  persecu- 
tor  Ecclcsiae,  suffragio  saecularium  polestatuin,  Ca- 
tholicae  unitatis  robur  niiiiur  eiiervare.  Hoc  novo 
tergiversaiionis  genere  nosirales  insirMii  ad  Bo« 


EPISTOLJ:.  —  AN.  1156-88.  88 

EPISTOLA  XXIIL  A  vobis  plurimam  coiiquereretur,  el  forie  merilo.  Due* 

AB  lOANfcsu  TUBSAOEARiou  CANTOARiEifSBii.   ^       bat  eiiim  quod  cum  iiiter  aaiicoi  vos  praecipuiim 


JoANRi  iliesauririo  CRntuariensi. 

Licei  vestro  sim  offensus  silentio,  smieos  ttmen 
•lloquor  vel  offensus.  Alioquor  quidein ,  sed  alio 
sermoiie  quam  negligentta  Testra  meruerit.  Fue- 
raiis  etentm  de  iuimoderato  silenlio  objurgandi, 
sed  indignantis  spirilum  venerabilis  Paier  iiod« 
episeopus  Sancii  Andreae  cobibuit»  personam  suam 
et  causain  iiiduslrio»  vestra  eommendari  desiderans: 
vexat  eum  abbas  Galcoensis,  Aeephalonim  provo* 
c:itiis  exeroplo,  et  per  viam  inobedientia  quam 
Chrisius  igiiorat»  quamdani  liberlatis  imaginem 
apprehendens  ad  episcopaiis  auetoritatis  parliltatera 
assorgit«  Episcopi  vero  causam  tobis  Paler  Can* 


repntarei*  solus  in  necessitaiis  aniculo  ab  eo  defe* 
cislis.  Hoc  auiem  contigitcum  sub  discrimine  capitis 
adtersus  arcbldiaconum  suum  in  summo  bonoris , 
et  famspericulo  dimicaret.  IJrgebant  mala  undlque, 
liine  auctoritas  aposiolica»  inde  majesias  regis.  Alte- 
rum,  potestaii  faventes  sangulni  ejusundique-immi- 
nebant,  et,  quod  perniciosius  reputabal,  inimici  Lo< 
Minis  domestici  cjus.  Amicorum  tunc  impioravii 
opem,  exploravit  Odem »  aliisque  sibi  pro  iiiodulo 
suo  assistentibus,  solus  faciem  avertistis  in  die  belli. 
Cum  ergo  apud  vos  sui  omnes  repulsam  patereniur, 
landem  ipse  in  propria  persona  accessil .  sed  non 
esl  exaudiius  pro  revereniia  sua.  Noluislls  enim 


toarieiists  commendal,  ei  ego,  ei  quem  cooiemnefe  B  dilSerre  prandlum »  dum  insUuiis  pugn»  viderelis 

'evenlum.  Porro  diseipulus,  qui  Donilunm  cum  jura- 
menio  negaveral ,  urgente  cbariiate ,  I><miinttm  se- 
quebatur  ui  viderei  finem.  Vos  auiem  accessistis 
ad  mensam,  dum  ilie «  cui  promitlebaiis  amorls  ob- 
aequium  traherelur  ad  cruceiu.  Ilis  vero  de  eausii^ 
credidii  vos  illius  contemnere  l>eneficium ,  cui  \m 
tanla  necessiuie  noluistis  prassiare  subsiiium.  Ego 
Teroistas  el  aiias  objectioiies  ejus,  eui  niihi  validm 
vlderenlur,  quasi  aranearum  fila  dlssolvi,  el  Unden 
bomini  persuasi  ul  vos  inter  fidelissimos,  et  amicia- 
simos  reputei.  Scio  enim  quod  juxU  verbum  meuai 
operain  dabiiis,  el  diligeniiam ,  ul  ope  veslra  lutus 
sil  ab  cmulorum  suonim  iusldiis.  Sexagiaia  solidos. 


nott  audebiiis,  humilis  eommendal  et  iusius,  Cbris* 
ins  Domtiitts  nomen  ilii.  Silenlil  veslri  vltlum  ali- 
quaienus  in  episcopl  eausa  purgabitur,  dum  lameo 
culpa  praecedens  conttnuaiione  sui  non  verutor  in 
crimen.  Si  vero  amplius  silueriils  •  non  credails 
Tobisesse  parcendum,  qoia  qui  none  amlels  noo 
dacis  verba  ,  exiorqoebimus  vel  verbera.  Apud  nos 
nibil  esl  innovatum,  nlsl  quod  dominus  Eliensis 
niandaU)  doinini  Bosonis  satisfecil,  sieut  ilU  ei  to* 
bis  secundo  jam  scrlpsi. 

EPISTOLA  XXXUL 

AO  vriLLBLIIIIH  HOmWtCBlfSBH  BHSOOPOII. 

W1LLF.L110  Norwiceosi  episcopo» 


Muliorum  excessibus  viam  aperii,  qui  svbjeetorom  ^  qoos  ab  eo  accepl,  tradidi  A.  veslro  quein  oporlabai 

•        •!     ••  •!  .     A  J         •  J    ••  l^  J»     .        1  •        •        •  -  11 


dtssunolalis  erroribos ,  ei  praesUl  audaf  iam  delin* 
qttendi.  Tu  autem  in  injuriam  sedis  aposloiic»  el 
coniempium  nosirnro  gravlur  diceris  deliquisset 
qui  posl4|uain  ad  nos  super  causa  qua  veriebalur 
inier  Alexandrum  ile  Draitona  el  Radulfum  extra- 
iieum,  appcllatum  fuit,  in  prasjudicium  Alexandri, 
couiempuauctoriiate  noslra,  aliquidausus  esinno- 
vare.  Uude  libi  praecipiendo  mandamus,  quatenus 
proxiuia  Dominica,  qua  canUbitur:  CaiKaM  DomiJio, 
iiostro  cottspeciui  appareas,  responsurus  memorato 
Alexandro  et  R.  fratri  ^us,  de  inobedienlia  ei  coo- 
leuiplu  domini  papas ,  ei  nostro,  ei  parlicipatione 
sacrilegii ,  analliematis :  boc  quoque  provldeas  no 
muliiplicis  incontinentia,  qua  nomen  toum  sinlsirm 


raauras  distrabere,  si  clericorum  vesiroruiu  veilot 
Impedire  clamorem :  an  benefecerim ,  rescrlbeils. 
PrKUrea  qualiier  me  cum  doniiuo  Eliensi  versari 
oporuat,  rescribile;  an  In  pondere  an  puri  argemi 
pecuniam  exigere  debeam.  A  vobis  natnque  el  non 
alionde  mandalum  accepi.  Transil  enim  fere  rem 
omnino  non  praBtereundam ,  cum  ad  incolttiniiaiem 
bonorls  el  utillutis  vestrc  plurimum  specUverit* 
Si  dorainus  Eboracensis  regem  eoronare  vel  aliquld 
allud  adversus  Ecclesiam  lemeriutls  insUncia  mollri 
Unuveril  in  provlncia  noslra ,  noliie  communicaro 
illi,  sed  ausum  reprimile  ,  quia  Injuriaruin  nosln- 
nim  ultor  esl  Dominos  uliiooum  Caninariensium 
Dens :  sl  tamen  vos  aqollonares  sedes  noslra  lasil 


fanue  rumor  aspersit ,  quod  minime  opUmus,  reus  D  ^n  aliquo,  satisracere  prompti  sumas,  dun  umen 


invenlaris.  Nos  enim  Unlos  excessos  praeurire  non 
poierimus  incorrectos,  ne  ex  uegligentia  officii  nos« 
iri  gravios  corripiamur  ab  eo,  apud  qoem,  sicui  nee 
munerum,  iia  noti  est  acceplio  personamm. 
EPISTOLA  XXXIV. 

AO  JOAIINBU    TBBSAUR.  BBORAC. 

JoAmii  tbesaurario  Eboracensi. 

Post  discessuni  magistri  Willelini  et  Rad»,  quibus 
negotium,  de  quo  loculi  sumus  *  ninlta  precum  in-r 
sianlia  commisi ,  Norwicum  profectus  sum ,  ibi«|ue 
negotium  vestrum  quaiita  oportuil  devotione  el  fide 
gessi.  Mea  ergo  insuniis,  etamicorum  uostrorum, 
i«K»ttiiis  monacbi ,  el  magistri  N.,  qiiod  vobis  debe- 
b.itur  a  doiniuo  Norwiccii:>i  obiinui,  licel  ille  de 


gravemini  nobiscam  calcnlom  ponere, 
EPISTOU  XXXY. 
Pr«senllum  atlesuiioiie  nolum  faclrous  univer* 
siuii  veslr»,  conlroversias,  qua  inter  venerabilem 
frairem  nostrum  Ricardum  Loudoiiiensem  episeo- 
pum  ei  Henricum  de  Londonia  veriebaniur,  amiea- 
bili  composilione  inhunc  modum  esse  sopiias.  Mobis 
siquidem  assidenlibus  viris  venerabiiibus  Roberio 
Lincolniensi,  Willebno  Norwicensi,  Gileberto  Ilere- 
ford.,  ei  Uilario  Cicesirensi  eplMopis,  idein  Henrl- 
cus  iii  medio  coutendeus  asserebal  arcbidiacona- 
tum  Coiecesirensero,  cl  ecciesias  de  Fuleham  ei 
Stubebam  jusie  sibi  coinpctere,  et  \\mm  episcopum 
tenen  obnoxiuin  ad  sex  libras  annuatim  sibi  per- 


tS  JOANNIS  SAAESBEftieNSIS 

8olf(!iutas,  et  ad  liaec  inoonttDenti  probanda  et  tes-  A  sentium  potertt  vlva  Toce  coniinodttis  aperire. 


21 


tes  prottucere,  et  iiistniinenta  proferreparaiuserat. 
Facium  efit  itaque  ntriosque  partis  assensu,  noslra 
liiterTeniente  auctorilate,  quod  Rogeruro  le  Brun 
ecciesiamde  Fuleliam,  quam  tenebat,  in  mann  epi- 
scopi  sponte  rerntatii,  et  Idem  episcopuS  statiin 
eam  prsedicto  Henrico  concessit,  et  inde  eum  inve- 
stivii,  hae  inserta  conditionift,  quod  cmn  idem  Ro- 
geriis  ecrlesiam  de  Stnbeham  morie  aot  spotHe,  vet 
quacunqne  rniione  tenere  desierit,  Henricus  eam 
sicui  suam  libere  recipief,  et  post  eccfesiam  de  Fu- 
leliam  episcopo  Londoniensi,  qui  pro  lempore  fiie* 
rit,  resignabit.  Et  bsec  rolente  Rogero  pro  boiio 
pacis  coiisentrenie  facta  sunt,  ipso  et  decano,  ei  cti- 
pituto  ecclesix  Beati  Paull  Londoniensi  praesente  el 


EPISTOLA  XXXYll. 

AD   •   •   «   « 

EUctio  abbatU. 
Psstonim  absenliu  vel  negligentia  taniam  Infert 
ecclesiis  la^sioneiii  ut  quod  facile,  aui  brevi  lem- 
pore,  in  moribus  aut  rebiis  periil,  vix  magnolabore^ 
mulia  vigilantia,  loilgo  ten»poris  spaiio  valeat  ii» 
slaurari.  Eiercitns  naroqa«,  rapinae,  inuliiplei  tein* 
poralinm  jactura  eininenl,  domi  grassatur  hoaiis, 
imo  ranionim  ei  religionis  lam  propagine  quam  ra- 
diee  succisa,  leo  rugtens  expositum  invenil  ubique 
qttem  devoriH.  Qu\  vero,  In  tanto  periculo  constitU'* 
108«  non  iiut«t;  nen  laniexaininisqiiain  examtnalus 
est.  Sed  el  iilofuni,  qut  Uiitis  delieni  morbis  occur- 


anuuetite,  onde  ei  Henricus  propter  haec  inemora«  ^  rere  vel  mederi,  iierkiitauirsalus,  nisi  lotain  vigi- 

laflliam  suani  erogeni  iii  procurauda  salute  subdiio- 
ruffl.  Unde  ei  nos  desolaiioni  vesir»  paieriio  coai-* 
pntienies  afTeclu,  a  doniino  nosiro  rege  o|»i*imimiis, 
ut  secondum  insiitulionem  sacrorum  caiionum  pa* 
siorem  idoneiiiu  vobis  pracflcere  valeamus.  Res  aii- 
tcm  celeriutem  el  diltgemiain  exigit,  com  omiiis 
raora  salotis  differendae  periculom  tratial,  el  eccle- 
sias  vesirae  status  in  eo  verseiur  calculo,ulreligio6is 
voslris  lUKemlus  potius  quain  rererendus  videalur. 
Religio  perlt  interius,  extertora  dislrabunlur,  diri- 
piuntur,  et  deflminl ;  non  esl  domi  qui  auxiliuni 
poritgal  aul  eonsilium*  Morbiis  jam  inveieratus 
esi,  cum  diu  defuerliqui  bxc  mahi  propuisare  vellei 


tls  coniroversiis  omnino  rennntiavlt,  et  eplscopo 
plenarie  reconeiliaius  esi,  ita  quod  episcopus  ei 
Ecclesfa  ejiis  chariis  suls  hanc  composliionem  de- 
beiitconftrmare.  Ei  iios  igliur  ipsam  auctorilaie 
sedis  aposiolicae,  cujus  vice  fungimur,  roboramus, 
et  iitcouvulsam  mnnere  praecipirous* 
EPISTOLA  XXXVI. 

AD  ALEXANDRUU  PAPAU« 

Excellentissiiiio  domino  et  Pairi  A.  Dei  grnlia 
snntino  poniifici  T.  SanciaeCaut.  Ecciesiae  nrntlsltr 
bmnilis  S.  el  0.  S.  Do» 

Apostolicse  sedis  mandata  fllli  obedienies  exse- 

qminluf :  qoi  eis  reluciantur,  consut  damnationis 


iii  se  |»rovocare  seiiteiitiam.  Nos  autem  ab  Initio  ^  et  possef.  Quia  ergo  praBsentiam  nostram  vobis  ad 


promotionis  vesirae,  interdum  cum  salulis  vitaeque 
discrimine,  summi  poniiflcis  amplexati  suinus  obe- 
iHeiitiiitii,  et  anteciuain  nos  intiocentiae  crimcn  sub^ 
rmt»  desideramus  viu  iuceqae  privarl.  Et  vosqui- 
den,  si  reminisci  placel,  obedienti«  noslrae  prouipta 
iiaiieits  eiperiHtenia.  Mani  decessorum  vestrorom 
ttmpiire,  naiirragium»  exsilia,  nuditatem,  pericula 
mortis,  sicut  ficciesia  Domini  novii,  pro  fide  san- 
cl«  Roi.iianas  Ecclesiae  iion  subterruglrous,  sed  ex 
adversoprincipumsielimus,  parati,  si  opus  essei, 
pro  iiidemniiaie  Eccksiae  proprium  saiigutiiein 
iiiHKOlare.  Vestris  quideui  crediioribus  8ali»fecimuB, 
«t  oaus  vestrum  libenilssime  transtulimus  iu  liu- 
•leros  nostros*  Nunc  deinuni  ottus  ^esiruro  potius 


prtesens  noti  possumus  eshibere,  venerabilea  fra- 
tres  nosiros  Gauter.  Gonventreiisem  et  Aif.  Wigor- 
nensem,  episeopos,  dilecios  filios  vestros,  per  So- 
renseni  et  Winchelcumbensem  (5)  abbatcs  ad  vos 
iransmiittimis,  in  viriute  obedienllae  pro  auctoritato 
»postolica  prfleciplentcs,  nt  eoruin  cotisilio  proxtm» 
Dominrea  post  festum  S.  Joannis  Baptist»  eligalis 
vobis  in  abbatem,  personam  religiosani,  Ikterauni, 
liabenlem  bonum  testimonium  ab  hls  qui  foris  suut, 
quty  auctore  Doinino,  praesse  valeat,  et  prodesse.  Si 
vero  praenomiiiatorotu  frairum  aliquetn  animo  et 
Gorpore  ab<^sse  conilgerit,  nibiiominus  obtineat 
apud  vosconsilfom  reliquonim.  Scimusauiem  quod 
um  religfoBO,  lain  sahibri  consilto  gratanier  ac- 


p»rumus,  quam  nosiruro,  eo  qutdein  gravius,  qito,  p  quicscei,  quisquis  iii  vobis  non  quxritqussuasunt. 


nisi  provideritia,  iiod  modo  vesirain  minuet  aucio* 
riiatem,  sed  Roinaui  pouliticis,  quod  magis  vere- 
nittr,  gloriam  annulablt.  Si  quidein  iaiorem  prae- 
senliom  ilugORem  fidelem  veslrum,  juxla  manda- 
luni  vesirum  exigento  coiitumacia  doinini  Loiido- 
ttiensis  pncbenda  Londoniensls  Ecclesia  investivi- 
mus.  Episcopus  lamen  non  modo  nosiris,  sed  apo* 
slolicis  decrevii  obviare  mandstis.  Vos  iiaque,  si 
placet,  honorfNH  veslrum  servabitis,  et  faciem  iio- 
siram  ex  causa  obedienliae  confuiidi  non  patieuiini* 
Nam  qui  sedis  apostolicae  contemnit  legaium,  eumf 
vtdetur  potlus  cooieronere  qui  misit  illum.  G;rlera, 
quae  ad  pnesentcm  articnlum  perlincnt,  lator  prx* 

(5)  Ms.  Gantabr.  omiliii  per  S,  et  W. 


sed  quse  Jesu  Christi.  Illorum  vero  vocem  omnino 
evacuamus,  qul  sanclo  Spiritul  resistcnles  a  prui^ 
nomiiialis  fratribus  ad  hoc  desiitiatla,  invementur 
suatn,  et  aliorum,  quanlum  in  ipsis  esl,  impediro 
saluiem  :  ticcad  dotniinim  regem  se  credat  aliquis 
veslrum  habere  confugium,  qttia  ei  sahitis  veslra: 
dilatio  inolesta  erit,  qul  vobls,  ne  differretur»  in  ha: 
parie  commisit  vices  siias.  Valote. 

EPISTOLA    XXXVilL 

AD  ADniAiVIIII  PAPAM. 

Domino  papae  Adhiano. 

Diiectus  filius  nosier  R.  cantor  Lincolnlensis  Ec- 
clcsix,  vir  iitlerarum  erudilione,  et  morum  hone- 


W  EPlSTOLifi.  - 

»ute  laudabilis»  urgente  nece88il«iti8  articufo,  ad 
lapiilein  adjutorii,  successorem  Petri  confugere  co^* 
gitur,  et  aedia  apostolics  auxiliain  implorare,  qood 
ilU  M  exhibenda  justitiaconsucYit  omulbus  tmper* 
tiri.  Cavsam  ^us,  etsi  nobis  sid  plenum  non  liqneaf , 
joslaro  esse  confldimns  :  nec  eum  ei  conscientia 
credimus  in  lapsionem  alterius  transgredi  liNeam 
aequitatis.  Supplicamus  itaque  majestati  Tesirae,  nt 
personam  ejus,  si  placet,  beiiigne  admiltatis,  et 
justiiiam  suam  benignitate  soliia  expediri  praecipia- 
tis.  Vir  enim  tantus,  et  qui  in  eo  verselur  ofllciOt 
cum  inderonitate  Ecclesi»  sux  dia  abesse  non  po- 
terit.  Qoidquid  aotem  est  quod  adTOrsus  eum,  iiiio 
contra  sanctam  Roinanam  Cccleslain  prssumptuni 
esse  Yideritis,  illud  auciore  Doinino  clemeniia  ve- 
stra  in  melius  rerorniabit. 

EPISTOLA  XXXIX- 

AD    ALEXINDBOM    fkVAM. 

ALtxAHOBO  papae. 

Exceilenii«  sanciitatisvestrxeos  tultiis  comrocn- 
dare  praesuinimus,  quos  flde  et  ciiaritote  iJIuslres, 
vita  et  rooribus  novimus  regulariter  esse  iitstitutos. 
Placeat  llaque  success<iri  beati  Petri,  liijuriis  et 
vexationibus  panperum  fratruni,  ia  ecclesia  Sancias 
Osidae  virginis  iii  bubitu  regulari  devotuin  Domino 
lamulatam  exbibentium,  apostolica  diguuin  auct<H 
ritate  adhibere  reinedium.  Ceclesi»  quidemilla  laco 
bonorum  operom  et  religionis,  integritate  vit»,  ac 
converaationis  sanctttate,  totain  iniulani  nostrani 
irradbt,  et  ecclesiam,  qu;e  apud  nosest,  In  tantum 
chariutis  adoriiat  exemplis,  ut  eam  iuerito  inid^' 
suti  aposlolic»  debeaincomroeiidare^Lator  borum» 
Abel  Boinine,  eeclesi»  iliius  abbas»  a  venerabili 
fratre  nostro  Kicardo  Lond.  episcopo,  •umptliius, 
VAxationibos  fatigatua,  ad  auxiiiuin  misehcordi» 
vestrae  coniugere  necesso  habuil*  In  causam  namqiie 
a  praelaio  episcopo  tractos  est  super  qnibusdam  ec- 
clesiia  ad  ecclesiam  aoaro  donaiione  Ricardl  bona 
menioriae  Leiul.  episcopi,  foodatoris  ejasdem  ee- 
clesiae,  qul  quartas  anU  euni  in  ecclesia  Beati 
Pauli  mjliUvit,  devolulls  :  cbartam  quoque  iilustris 
regis  llenrici  prami»  et  conflrmationeni  bonae,  ju- 
caudse  recordationis  Itad.  Cant.  archiepiscopi  eis  do 
eccleaiis  in  testirooniun  donationis  coiloratam, 
aoctoriua  Calixli  papae,  qul  tunc  teroporis  sanctae 
Romanse  Ecclesiae  feliciier  praesidebat,  suo  privile- 
gio  dignan  daxlt  roborare.  Genibus  itaqiie  maje- 
BUtla  vestrae  provolntit  pro  fratribus  jam  dictae  ec- 
clesiae  et  cum  eia  supplicainas  atteniius,  ut  abba* 
tem  illoram  ad  auxilium  roisericordiae  vestrae  con* 
fiigientero  benigno,  si  placet,  admituils,  et  quod 
tandla  poasederunt,  aactoritate  apostoiica  robora- 
uim  «le  eteUro  qoiete  possideant,  ut  orationibiis  ex 
dcbito  pro  Romano  pontifice  faciendis  expeditis» 
iiegotiis  suis  liberius,  et  aifectuosius  valeant  in- 
vigibre»  CbarUs  autem,  quarum  rescripia  vobis 
aignau  mitliroos,  vidlmus,  manibus  nostris  tracta* 
viuios* 


-.  AN.  Ii59-M.  26 

A  EPfSTOLA  XL. 

40  EVIIDBII. 

Alexandbo  papas. 

Coni  inter  monialos  de  Gisam  et  B.  archldlacio- 
nom  ^lorwicensem  saper  ecclesia  de  Nenton.  con- 
troversia  agereiur,  Baldewinus  in  modnm  excep- 
tioiiis  bonornm,  quae  sibi  a  roonialibns  ablala  dloe- 
Itat,  restltutionero,  antequam  ad  causam  principa- 
lem  accederem,  sibi  fieri  poslnlavit.  Ad  baec  nio- 
nialium  procnratores,  ecclesiam  soam  a  Baldewino 
saepe  plurimum  injiiste  vexaum  querebantnr,  et  se 
lergiversalionei  ejus  susiinere  non  posse,  cvro  Hlat 
lii  partlbas  syis  deprehendero  nemo  soHciat*  Idea 
ad  sedcro  apostolioam  ipsam  appellaveriNil,  diem 
praefigentes  purifleatiooem  beatae  Virgiiiis  Mariro. 
B  EPISfOLA  XLL 

AD  BimOBM. 

Alkxahoro  papae» 

Ecclesia  Morinensis  fals  qoi  eam  impagnant, 
sancto  episcopo  Miloiie,  Patre  optimo,  destltatam» 
maternam  seroper  impendit  affecturo,  etio  noeesoi* 
tatibas  suis  roalta  pieutis  solatia  dignoscitur  oon* 
tuiisse  :  ipol  autem  pro  nobis  nala  retHbaonl,  ot 
quserenus  qaae  sua  sont,  matrem  suam  scindere 
moiianiur.  Iiido  est  quod  sanetiuiis  vostrae  gonibos 
provoluti»  quanu  dovotione  possanust  sttpplica* 
mus,  ut  gratia  vest?a  qose  consuevit  panlro  ingra- 
tos,  sioun  clomonti»  dignis  ot  heiie  niorenllhoo 
aperire,  Ecclosiam  Morinonaen  olonenler  rospiotat 
et  eooaius  nanirost»  orobitionis  ofacoei.  Dextora  s*-* 
quidem  apostoliea  uneras  planutioites  gfuti«  son 
heneflcits  irfigaro  conaoevit,  ut  profleiaiH  etoin-. 
nero,  no  narcescant  aut  deficiaiit»  concussionio- 
niolestiaro  amovere  :  quod  qoidem,  si  plocety  Unio 
jusiius  facietis,  qoanto  OduciMlios  speratur  quod 
vtnerabilis  fraur  noster  Milo,  qui  saiioto  Milool  in 
episcopatos  successit  sedem,  in  sanctiutom  quo« 
quo  succedet  et  virtutem. 

LPISTOLA  XLU. 

AO  EOIIDEII* 

Domino  papae  ALEXAHOao. 
Ouanti  nie  faciunt,  qui  se  meis  previbus  ap.iid 
majestaUro  vestram  confidunt  posse  Javari  I  utinani 
mibi  flat  secondum  verba  eorum!  Et  quidem  apod 
D  voa  flduciaiiier  ago,  non  do  roeorum  conscioniia 
roorilorum,  sed  de  vestra  benigiiitato  praesumenst 
semper  reminiscens  cutn  gaudio  ot  exsuitatione, 
quae  proceaserunt  de  labiis  vestris,  quando  Fereii- 
tini  arcani  ruturorom,  annHlum  |iropriam  mihi 
coiilHiistiSt  et  balteum.  Ab  illo  f rgo  die  speravi 
semper  in  his,  scio  per  niisericordiam  Doinini  vo« 
stram,  quoniam  noii  confundar.  Extunc  lator  prae- 
sentium  amicns  mihi  exstitit,  licet  bonie  inemorisB 
Henrieo  Eboracensi  an  biepiscopo,  qui  me  perse* 
quobotur,  nt  scltis,  adbsserit  bis  diebus,  unde  ei 
dobeo  gratias  ampllores.  Yobis  pro  eo  supplicatur 
a  magnis  viris,  et  Ulibos,  ut  magni  reputare  do- 
bearo,  si  vestigia  cornm  inihi  liceat  adorare.  At 
certos  suro  quod  quauticunqtte  sintf  nollus  eorum 


S7  lOANiaS  SARESBEBKNBIS  n 

me  minimo  lerTQio  mlro  vobiB  fldelior  est,  aut  A  um  dedil  andaciain.  Siqaidem  alii  apnd  noa  Alo- 


de^oUor.  Ad  pedes  ergo  misericordis  TestKC  pro- 
▼olutus  aopplico»  ut  ju8titiam  ejua  promoveri  pne- 
cipiatiSt  nec  eum  ab  arctioris  Titae  via,  quam 
religiosorom  consilio  aggressus  est  praemittatls 
aTclli  ob  eorum  iuiproblutem «  quibus  Tidetur 
esse  religio  consuinmata,  si  in  causis  omnibus  obti* 
nuerint. 

EPISTOLA  XLIIL 

An    ABBATEIl  OE    ARROASIA* 

Venerabilibus  amicis  fratribus  in  Christo  dile- 
ctissimis,  H.  abbaii,  et  liliis  pacis,  qui  iii  capi- 
lulo  Arroasi»  conTeuient»  T.  sanctae  Cantuariensia 
ecclesi»  minister  bumills  salutein. 

Ab  ordine  vestro  de  novo  apud  tos  scandala 


landrum»  alii  disponunt  et  adire  et  Tisitare  Vicio- 
rem.  Nobis  autein  incertum  est  qnis  eorum  causam 
babeai  poUorem  nec  possumus  eos,  qui  ad  alter- 
utrum  inconsulia  levitate  CTolant,  auctoriiate  tc- 
stra  reprimere,  et  lenere,  sed  nec  aliqiiem  reci- 
pere,  nisi  consilio  Tcstro,  dum  res  in  pendulo  esit 
In  rcgno  Tcsiro  licitnm  esse  crediinus :  nec  ex- 
pedii  aliquo  modo  ut  Ecclesia  Anglonim  Roman» 
Ecclesiae  scindatur  ezemplo,  tcI  regno  et  sacerdo* 
tio  praestet  materiam  contendendi.  Cum  ergo  epi- 
scoporum  quidam,  et  abbatum  Romam  eant  aut 
miiianl,  quid  raciemus  nos,  qoi  prs  cseieris  pen- 
deinus  a  consilio  Tcstro,  et  sumus  prac  caeteris  Uo« 
manae  £cclesix  ol»ligaii?  Quidquid  enim  alii  fa* 


emerserunt ,.  taiiio  quideiu    amariora    fidelibus,  B  ciant,  nos  eam  ex  professione  nostra  sialuUs  tem- 


quanto  praevisa  minus,  et  praeter  opinionein  om- 
nium  acciderunt.  Zelus  quldem  et  contentio,  car- 
ualis  affectus  indicia  sunt,  et  proprise  digniiaUs 
inordiuala  defensio  anibiUonen\arguit,  et  couTin- 
cit*  Ecce  inter  fratres  Testros  non  modo  aemulaUo, 
aed  jam  riza  est,  jam  fere  aTcrgit  in  ptignain.  Saepe 
interposoimus  partes  nosiras,  ut  pas  reformaretur 
in  domo  Dominit  el  composiUone  Tel  judicio  scan- 
dala  de  medio  tollerentur.  Vexatl  ergo  sumus,  et 
non  profecimua  quidquam,  sed  fiunt  in  dies,  nisi 
Deus  manum  apponat,  noTlssima  eorum  deteriora 
prloribiis.  Abbas  de  Lilesliulla ,  ei  fratres  ejus 
jttsUtiae  semitas  non  sequunlur,  eo  qood  aberrant 
loiigius  a  charitaie,  et  nesciunt  Tiam  pacis»  ntraque 


poribus  cogimur  Tisitare.  Erit  aulem  nobis  peri- 
culosum,  si  apiid  eum,  qui  Ticlurus  est,  quein  noii- 
dum  noTiinus,  alii  qui  minus  honoris  ab  Ecclesia 
Romana  acoepernut,  dcTotionem  nostrain  prxve- 
nerint.  Dicitur  autein  qiiod  majesias  Testra  qui- 
busdam  dedit  illuc  eundi  liceuliain,  et  noniiuaiim 
bis  qui  teiauiur  de  morte  Adriani,  qui,  sicut  ma- 
ter  unicum  amat  filium,  iu  tos  diligebat :  et  suni 
nonnulli  eorum,  sicut  ceiebre  est,  iu  insidiis  per- 
sonae  aut  Ecclesiae  nosir».  SuppUcamus  itaque  dul« 
cedini  Tcstrae,  utin  bac  parte  proTideaUs  aet^ti* 
Infirmitati  nostrae,  et  quod  niagis  opuinus  ei  ora- 
mus,  gloria  Tcstrae.  A  niodo  enini  jain  brcTiiS  erut>t 
dies  iioslrl,  nec  pro  eis  multum  solUciiamur  aJ 


-^.^ -^, —  r — I ^     c —  

pars  cttlpain  refundlt  In  alieram,  ne  ium  Teritas     praesens,  sed  pro  Ecclesia  Cantuariensi,  quam  par- 


ebieescat»  pars  abbatis  Tidetur  impedire.  Inde  esi 
quod  unanimiuti  Testrai  supplicainus  in  Domino, 
oi  nostris  laboribus  nunc  demum  finem  ImpoiiaiiSt 
ei  aut  pacem  reformetis  Ecclesiae,  si  tamen  fierl 
poiestt  partibttS  commancntibus«  aui  in  securi  jusU- 
ii»  siiceidatis  radicem  arboris,  quae  dissensionum  ei 
Jurgiorum  fructus  amarissimos  facii.  Valeat  semper 
dilectio  Testra,  memor  nostri  in  orationibus  suis 
apud  Allissimum. 

EPISTOLA  XLIV. 

AD    RCGEM. 

Domino.  regi  Anglorom. 

Illa  est  regnorum  Tcra  pax,  et  semper  opianda 
iranquiUitas,  cum  in  flde  ei  dilecUone  sibi  cohacrent  d 
membra  Ecclesiae,  et  sacerdotibus  debitam  reve- 
rabUam  principes,  ci  principibus  plenae  fideli- 
Utis  exbibent  obsequium  sacerdotes.  Si  Tcro  suis 
in  se  faculuUbus  coUidantur,  Um  saecularis,  quam 
eeclesiasUcae  potestaUs  enerTabitur  Tigor,  quia  jttxu 
Tocem  AlUssimi,  in  se  diTisum  regnuin  quodlibei 
desolauir.  Nos  autem  semper,  maxinie  temporibus 
Testris,  buic  nnitaU  conciliandae  et  serTandae  inv|. 
gilaTimus,  ei  corporis  rerumque  dispeudia  fccimus, 
ttt  io  ttuuin  fidei  ei  cbariuUs  hae  concurrerent  po- 
testates;  et,  Doinino  quidein  auctore,  hucusque 
profecimus,  sed  modo  Tcrsamur  in  labore  et  peri- 
culo  graTiori.  Scissura  enim  Ecclesiae  Romanae  no- 
TiU|is  suscitat  amaiores,  et  praesuroptionibus  mul- 


TiuU  meae  et  majesuU  Tcstrae  commisit  Deus.  Nec 
est  quod  Tcstram  magis  deceat  excellentiam,  quam 
ui  eam  servetis  indemnero.  Ipsa  est  enim  capui 
regni  vestri,  et  vobis  et  toti  regno,  fidei  pareiis  in 
Christo.  Quidquid  autem  ei  deiractum  fuerit,  ve- 
strum  dcturpabit  bonorem,  eo  quod  honor  capitis 
aeque  nunquam  caetera  membra  decebit.  Incauttto 
est  enim  qni  capui  exponit  periculis,  ut  ignobilem 
sui  bonoret  pariem.  Super  bis  exspecurous  ei 
desideramus  consUium  et  auxiliuin  vestrum.  Valeai 
in  aevum  subiimitas  Tcstra.  Lator  praesenUum  reiu 
pienius  exponet. 

EPISTOLA  XLV. 

AD  ABBATES  WAULIJS. 

DilecUs  in  Domino  fiiiis  abbatibus  ttuiTorsia»  de 
sinu  monasterii  Wauliar  procreaiis  salutem. 

Commonuimus  scripio  nostro  fratres  iilos,  qui  a 
sui  abbatis  obedieniia  recedeoies,  vocem  alterius, 
cui  nullo  professlonis  vinculo  tenebantur  astricti, 
audierunt,  et  cum  eo  a  congregaUone  et  uiiiuie 
monasterii  sui  deeUnaTeriint.  lUi  vero  nihilominus, 
ut  dicitur,  in  scbismate  persistentes ,  in  contume- 
liani  ordinis  vestri  ei  injuriaiu  capituli  Cisterciensis 
quo  ab  abbaie  Wauliae  appellatum  est,  ollicii  nostri 
adinoniiione  contempta,  fiiindein  abbatemsequinoM 
desistunt.  Unde  charitatein  vestram  praesenUum 
auctoriiate  soUiciUre  compellimur,  ut  venerabilem 
ainicum  nostrum  Philippttm  abbatein  Eleemosyiiae, 


S9  BPISTOLiG.  . 

cttfot,  «t  dicltiir,  anhaiilnr  eonsllio,  dUigentins 
coiiYeiiiatiSy  ui  fratruin  illonitn  inobedientiam  ne- 
quaquam  foTeal,  sed  ad  Paireni  sunm,  qui  eos  In 
Cbrtsio  dlgnoscilur  genutsse,  rcdlre  permiliai.  Eit- 
deoi  qnoque  frainbus  aiictoriiaie  nostra  prsciplatit» 
VI  redeant,  et  roatris  suc  icissuram  charitalis  tln- 
cttlo,  fructu  obedlentix,  unitale  spiritus  stndeanl 
resarcire.  Si  Tcro  niandail  nostri  contetnpiores  In 
scbismate  suo  perseverare  inaloeritil,  senientiam, 
qiiani  In  eos  abbas  suiis  canonice  dederit ,  raiam 
babebtmus,  ei  auctore  Doinino  in  regno  Anglorum 
faciemus  inviolabiiiter  observari. 
EPISTOLA  ILVI. 

AD  lllLARIIIIi   CICESTK.  BriSGOrUII. 

HitARio  episcopo  Cicesiren. 

Scpe  qnidem,  dilecilssime  frater,  accosavimos 
moram  silentii  vestri,  et  conjiclebamus  ab  eo  cba- 
riiatls  lepuisse  fervoreni,  eo  qiiod  laciturnitas  non 
amantis  specie  videtur  induia.  Gsterum  cuin  ex 
post  facto  diuturni  silentii  causa  nobis  innotult,  pro 
cerio  cognovimus  non  tam  dilationl  veniain  Indul- 
gendam,  quam  dilectioni,  et  sollicitudlMl ,  super 
saoo  consilio  gratiam  referendam.  Nemo  siquidem 
frairum  aui  lldenutn  nostrorum,  qul  circa  vos  snnl» 
Untam  nostri  curam  babere  visus  esl ,  ut  eorum 
qa«  elrca  dominum  regem  flunt,  nos  certos  faceret, 
aut  ignaros  eventunm  pnemuniret*  Unde  et  vobis 
■os  anipliorem  fatemur  gratiam  <lebere«  qui  llcet 
fdtts  quam  velleinus  silueritis,  postmodum  tamen 
tKituniiutJs  Dionim  diseretione  provida  compen- 
ustls.  El  quia  articulus  gravior  videtur  incldisse, 
vos  sieot  fratrem  et  amicum  charissimum  rogamus 
aitenilus,  ut  nos  In  singulis  qu»  ezpedire  noveriiis 
pnemvniatis ,  quia  consilio  vestro  plurlmum  ao- 
quiescere  jam  pridem  decrevimus.  Et  bic  niodos 
esiy  qoo  vestram  abseoiiam  nobis  /acere  poteritls 
fmciuosam,  si  quae  Ecclesi»  noslRe  salubria  sunt 
siudoerilis  procurare.  Yalete. 

EPISTOLA  ILYII. 

Suscepimus  lilieras  doininl  regis,  qoibns  queritur 
Willelmum  abbatem  et  ecclesiam  suam  de  Llsles- 
bata  a  nobis  male  tractaum  esse,  peiens  cauiiam» 
qua!  inter  tos  et  jam  dictnm  abbatem  vertltor,  a 
hobis  fiiie  caoonico  terminari »  et  nisi  velitis  ae- 
qiiiescere,  non  patietnr»  quod  in  jam  dict»  ecclesl» 
aliquid  a  modo  babeatis.  Nos  autem  Jam  dicto  ab- 
baii  persoasimos  ut  appellaiioni  oroni  reouotiet,  si 
ct  vos  renuntiare  volueritis»  et  nostrom  subire  ju- 
dicium,  el  Jam  sub  bac  conditione  renuntiavlt  ap- 
peUaliooi  el  fact«  et  faciend».  Inde  est  quod  vobis» 
si  eoiidilionem  banc  admiseritis,  diem  prxfigimus 
Dominicam»  qua  cantabitur  :  Mi$ericordia  Domini : 
et  umc,  auctore  Domino*  quod  in  abbatem  statui- 
siis,  sl  juslum  apparueril,  roborabimus,  evacuabi- 
mas  si  fuerii  Injusttim.  Nobis  eniin  merita  causa- 
mm  faeilius  darescent ,  poteruntqiie  partes  sine 
vexaiione  justitiam  conseqoi,  ei  religiools  cultus  in 
Ccclesia  relbrmari ,  si  partium  assertionc  Verius 
j^natneriL  Et  boc  modo  regiumi  qiii  pernecessa* 


-AN.  mMi.  ^    iO 

j^  rios  est,  poteritls  retinere  favorem,  qnem  amliteiis 
omnlno»  sl  ecclesiam  snam  aliqoa  Improbltate  nv- 
ineritis  conculcare.  Si  vero  memoraia  die  comff* 
tione  praescripta  adesse  plscoeril ,  nobls ,  si  ptacel» 
sine  mora  rescriblle «  eut  si  conditio  displiciierll : 
indecens  enim  esi,  si  aui  nos  deludimur  ab  amicf*» 
aut  amioos  deludimus*  Yaleie. 

EPISTOLA  ILYIIL 

AD  BCGEII. 

T[heobaldi}  Cantoarieusis  regl  Anglorum. 
Elsl  propriis  et  privalis  orgeamor  angustils,  pro- 
cellts  tamen  publicis  magis  aOliglmur,  el  foriius 
crueiamur.  Nos  enim  in  propria  persona  manns 
Domini  visitavilt  in  flagello  clemenlix  su»,  eldi» 
longa  et  gravi  inflrmiuie  aliqnaniulum  jam  erexit. 

B  YerumUmen  omnl  inflrmiute  gravior  esl  anim« 
nosir»  procella  diseordi»,  quv,  Domlno  permiMenle, 
scidli  Ecdesiamt  regnaque  coHidens  et  principaiuSy 
a  populo  Dominl  secnriutem  excussit  el  pacem* 
Hxc  est  afllictio  nostra  quotidiana ,  blc  omninm 
bonorum  Jostissimus  dolor  et  amarissimns  geinitust 
el  quidem  eo  amarior,  quod  in  absentia  vestra  in- 
certi  sumus  quid  sperare  oporteatt  quid  timere. 
Inde  est  quod  in  absentb  vestra  sereniuii  vesirai 
affectuosius  supplicamus,  m  nos  de  sUtu  veslro 
sollictios  cerliorare  dignemiul.  Si  enim  res  vesum 
prosper»  fuerint»  speramns  in  Domino»  quia  nos 
et  Ecdesia  Dei«  qu«  apud  vos  esl»  prosperabiiur* 
Nam  in  uultate  consistlt,  et,  Domino  aiicioret  iiu»- 

^  qnam  scbisinatieis  adliaerebit.  Eoclesia  vero  Galli- 
cana,  sleut  nobis  veridica  relatione  innotuii»  reco» 
pil  AlexaBdrum  et  ab  OcUviano  recessil.  Quod 
amem  ad  humaniim  specUl  examen , .  meliori  eft 
saniori  parli  videiur  adbaesisse»  cuni  omnibus  cou- 
stet  quod  persotia  Aloxandri  bonestior  estt  pruden» 
liort  lilteraiior,  eloquentior  :  ei  caosa  ejus  nb  oa^ 
nibus  inde  Tenientibus  sineerior  et  Justior  prasdi» 
cetnr.  Ei  quamvis  neutrius  illorum  adhuc  nuulium 
aut  scriptuin  viderimus,  scimus  tamen  quia  omnes 
nosirateSt  si  vesUr  consensus  adfueritt  proniores 
sunl  in  partem  AlexandrL  Audivimus  autem  quod 
imperator  vos  in  partem  OcUviani  irabere  oonetur : 
sed  absit,  ut  iu  unto  periculo  Ecclosi«  pro  amoro 
vel  bonore  liomiuis  faciatis  nisi  qnod  credideritis 

D  Domino  placiturum,  nec  decet  majesuiem  veslram» 
si  pbicett  ul  Inconsulta  Ecclesia  regni  vestri  super» 
ponatis  ei  honiinein«  qui  sine  eleetiQne»  el  ut  pu* 
blice  dicitur^  sine  gratia  Domini  per  favorem  el 
vim  imperatorls  untum  honorem  ausus  est  oecu« 
pare.  Nam  tota  fere  Ecclesia  Romana  in  parie 
Alexandri  est.  Incredibiie  auum  estt  quod  pars  illa 
possit  obtinere  el  pnevalere  per  hominom  cni  ju- 
siitia  deest,  cul  Dominus  advcrsatur  ;  eos  vero  in 
humili  casupraBvaluissCt  crebra  recoliinus  relatione» 
qtios  Gallicana  recepit  et  fovit  Ecclesiat  ei  infeli- 
cem  exitum  eonim  qiios  Teulonicus  impetus  intro- 
duxit.  Sic  obtinuerunt  lemporibus  nostris  Innoeeo- 
lius  adversus  Petrum,  Calixlus  adversus  Burdlnomt 
Urbanos  adversus  Wibertumf  Paschalis  adversus 


51 


iUANNIS  SARESBERIENSrS 


lre$,  AlbtrlttiD,  Mn^inuKfim,  Tlu^odoricum,  e(  muUi  A  baiur,  super  postessiene  locl  qui  dieiiui'  Aechab. 


sjpiliter  in  diebui»  pairum.  Nobis  ergo  provideat 
dignaiio  yesira,  yesiruuuiue  in  pariem  iUam  Deus 
inclinela^senmim,  qusBJusiiii»  ei?eri|aii  inniiiior, 
et  Ctbristo  propitio  iriumpbabii»  ei  si  vobis  placet, 
iu  ianlo  perloulo  loiius  Ecclesisp  DomlAi,  uieiidum 
esi  Tobis  consilio  regiii  veslri,  nibilqtie  in  prajudi- 
cium  ejus  siaiuenibim  esi  $im  eonsilio  cleri  vestri. 
EPISTOU  XLIX. 

4D  CiNCfXtABUIH  RKCIS. 

Canloar. 

GraYaii  sumus  plus  quam  iibi  Tel  eliis  dicere  po»- 
Mmiis,  et  nofidum  bene  evasimus.  Spes  lamen 
nobid  esi  evadeiidi  solubriier,  quia  nobis.  auctof^e 
Domiiio ,  proposlium  est  satisfacere  flagellatiti ,  et 


ei  B*  et  damnls,  qu»  sibi  canonicl  querebaiitur 
illau,  ex  maadato  domiiii  papae  decidentes,  mona- 
clios  canoiiicls  condennavimus ,  In  resiiiutionem 
praefali  loci,  ad  damna  sibi  resarciemla.  Qoorom 
summam  cum  III i  ad  octoginUi  marcas,  servata  ve* 
rilate  et  adblbita  moderatione,  exienderent«  nos 
pariibus  nosiris  inierpositis  eam  ad  40  marcarom 
reduximus  quantiiatem«  Veslr»  itaque  rratemiuti 
mandamus,  et  domioi  pap»  auctoritate  praBcipimos, 
ut  praifniQs  moiiacbos  memoratis  frairibos,  Jam 
dictum  locum,  et  pecuniam  praefatam,  omni  occa« 
sioiie  remoia »  reilUuere  coropellatis ,  ne  in  exse- 
cuiione  inandaii  aposiolici  uegligeulie  vos  quis- 
quam  argirerepossil  obiioxios.  UocautAm  moiiacbis 


iagelhim  aeiernum  declinare  castigaiiene  pranenii :  ^  non  debet  auffragari ,  quod  lillus  praescriptum  fun- 

eoque  certiores  sumus  de  venia ,  quo  graviiis  affli- 

gtOHir  praeeonti  eorporis  pceiia.  Flagellat  enim  Do« 

imnos  omnem  fiiium  quem   reeipit.  Parati  ergo 

«rnius  palienii  et  laeio  aiijmo  araara  ausdpere  de 

laanu  Doniiui,  qui  duleia  toiies  in  usum  pccepimua 

«el  abusiiin.  Itaque  sive  vivimus,  sive  morimur, 

Domiiii  sumus.  Nibil  euim  ajiud  desiderainiis  tn 

vtia,  iieet  allquid  proposiil  diflieramus,  donec  do- 

mlni  regis  el  luo  uiamur  consilio.  Inierim  domui 

noalrae,  et  animae  noslrae  dtsponiutus,  ei  pro  cotisilio 

religiosorum,  amodo,  praesiante  Domino,  efiicaclus 

ilispooemHa.  Gsi  aulem  quod  tam  de  coosilio  reli* 

gkmis ,  qoam  de  proprio  concepimus  spiritu ,  ui 


duin  advocato,  aicut  nobis  confessi  sunt,  iradido- 
ruiit»  cum  ille  qui  dolo  desiit  possidere  pro  posses- 
Mre  dainneiur  :  unde  locum  incontinenii  restiluanl, 
ct  pecuniam  iufra  insiantem  fesiivitatem  Omnium 
Sancioruin  persolv^nt.  Quod  si  domiuns  fuiidi  vobis 
quacunque  occasione  se  opposuerit,  cum  aeveri* 
taie  ecclesiasiica,  ;|d|iibita  di|igeotia«  cuercere  iion 
difleralif. 

EPISTOU  U. 

AO... 

loterdum  sibi  Isesil  nasum ,  vel  eruit  ociilum, 
qui  saluijfero.sigiio  faciein  munire  disponil.  Qiior- 
suui    liaect  inquis.   Ad  illa  quae  luibi  scripsistis 


omnes  malaa  consuetudines  qua»nostris  temporibus  q  respondeo,  miu  tamen  infortunio  iuo  insullo,  miror 


ei  per  nosoriaesuuiin  arcbiepiscopalu,  emendeinus 
unte  exilum  nostrum.  Umle  cum  in  extremis  agere 
videremur,  Domiuo  vovimus  inter  caetera,  qwod 
eoHsuetudiHem  de  secundis  auxiltis,  quam  frater 
noster  arcbldiaconus  ecclesiiainiposaii,  destruere*' 
iniis,  01  ab  ea  relaxantes  ecclesias  ei  liberantes, 
sub  ansithemale  probibuimus,  ne  ulierius  ab  aliquo 
exigantur.  Ei  iie  boc  nostrum  beneficium,  aut  po* 
lius  tiebitum ,  in  |)Osterum  valeat  infirmari ;  hoc 
ipsum  scripio  noetro  coniirmavimus.  Tu  quoque,  st 
praesens  nostras  vidisses  angustias,  graiuiu  baberes 
quldquid  fleri  videres  pro  nostra  saluie,  et  nostram 
malles  animam  llberari,  qitam  d«  peccaiis  ei  dam* 
natione  nosira,  pecuniam  et  diviiias  InfifliUs  ac- 


magist  fiiUuio  acerbiore  dolore  compaiior, quanio 
liirumqoe  siacerius  diligo ,  quonim  allerl,  si>qtie- 
rela  jusia  est,  opera  periii  et  impensa ;  alteruni 
perniciosius  vitium  ingraiiiiidinis  debonesui.  Porro 
alterius  jaciura  longe  gravior  esl«  Hinc  eniui  re- 
rum,  inde  bonestatis  dispendium.  Gseierum  ,  si 
svpis,  baec  versaiilis  fortnnae  iiijuria  tuis  usibus 
militat:  compensat  enim  cognitione  reruin,  quod 
iiigraiorom  vitio  visa  est  subiraxisse.  Auxit  ergo 
prudeniiam,  quae  te  boc  siimulo  voluil  exciuri. 
Jubenl  ab  aula  duces  mercenarios  milites,  si  bosteiti 
fortona  subduxerit:  eodem  Imminente  avldius  revo-. 
cantur.  Qnisquisergo  vultsiipendiis  gandcrepercn- 
nibus,  a  miiilia  non  recedat*  At  isiud  non    ducis 


quirere.  inde  est  quod  U  ad  praesens  In  vexatione  d  tantum,  boslis  quoque  beneflcium   esu  Profecio 
hujus  anxllii  andlre  non  possumiis,  sine  laesione 
Toii  ei  salotis  noslrae  perieulo.  Sed  si  Dens  nobis 
vltam  dederii  ei  saniuiem,  quam  iiondum  beiie 
adepli  sumus,  aperamus  quod'adhue  iu  libi  per 
manum  nostram  Pominus  providebit ,  qood  lalibiis 
non  egebis  anxilils,  et  gratias  ages  Doniino ,  quod 
a  niala  consuetmtiiie  suam  teu^poribus  vesiris  libe- 
raverlt  Gcclesiam.  Rogamus  liaque ,  ut  quod  fecl-« 
mus  gratum  halicas,  qoia  nobts  panim  prodessel 
toius  m^ndus,  si  animam  perderemus. 
EPISTOLA  L. 
De  Meritona. 
Caa«im,  quae  inter  dtlectos  fraires  nosiros  cano- 
nicos  Meriloiienscs,  el  moiiacbos  de  McUa  verie^ 


nisi  mavis  dissimuLire«  in  portu  iiavigas,  et  pro  ar- 
bitrio  tuo,  vestra  llcei  lubrica  sit,  forluna  iiiu- 
ubil  flabit  spiritus  iuus ,  flueni  aquae,  grando 
coiieldei,  coruscaUones  et  toniirua  iinmiHebunl* 
Movebunlur  ad  baec  menies  bominuin,  et  ad  condi* 
iionis  susB  noliiiam  reducentur. 
EPISTOLA  Lir. 

AD  CLERICOS  EXOMIENSIS  ECCLESIJE. 

Ad  populum  pasiore  desiituium. , 

Llcet  drbitail  vesirse  palerno  compaiiamnr  aflTe- 
elu,  magnum  Umen  ex  eo  concepii  doloris  liabe- 
mus  soiatiuin,  quod  beaium  Patrem  vestruin  ail 
superna  migrasse  confidiinus,  et  apud  Paireiii  \w\^ 
sericordiarum  solitis  precibus,  scJ  ciOcacia  majori. 


S5 


lil^lSmifi.  -^  AN.  tlS9-6l. 


34 


pairodiiaH  p6te^rt  61  MH  el  vobis.  Caeierum,  A  patentibas  Ifiteris  Tesiris  communiier  ad  episcopos 


quia  Mtte  piferfeiilo  anirotf om  refoHiMifie  dlspendld» 
.tidttiiii  Coir.l^iie  desoKiue  protelftrf  m>n  pofest, 
chsriiaiem  Teslraita  rogamOs,  et  eihonamtrf  in  Do- 
mino^iic  id  i||k9iim  sspiattr,  et  omoeih  scandatorum 
ei  schisiaaiis  oecaAionem  omni  cum  dHlgentla  d^- 
efineiis,  incedentes  unanimes  in  domo  Domini,  et 
^w  Jesii  Christi  sunt,  privatis  commodls  praere** 
rences.  Quo  vero^  slcni  oportet,  possitis  in  provl- 
dendo  Tohls  pastore  procedere »  praecipfimni  qha- 
tenus  ndcoitservandam  Ecciesi»  pacem  ,  dominum 
regem,  iionesia  de  coilexio  Tcstro  legalione  irans- 
mlssa,  adeatis,  preees  ei  devotione  dehita  porri- 
gentes,  at  canOnfoe  ellgendi  vd>is  pasiorem  liber- 


Angflae*  Walliae »  Hlberniae,  Scotis  destlnaiis, 
ptmipiatiStquatenns  quod  nos^urgenie  necessitate, 
episeopi  apud  nos  eisulantis  canonfce  siatuemus  in 
Walfenses,  ipsi  ratom  babeanl,  el  sententiam  no«' 
straMi  flrmlier  obsenrent. 

EPISTOLA  LIV. 

AD    REGEM. 

liegl  Angforum,   Gantuariensis  archiepiscopus. 

Quam  piadetoiione  vobis  senrierim.verbisenar- 
rare  superfluum  duco,  cum  mlhi  muliorum  tempo* 
rum  manifesta  opera  attestentur,  el  fidei  meaeteslia 
in  ccelo  sit,  et  conscientiae  coiiscius  in  Excelso. 
AttrtU  eslcaro  mea,  et  taro  aetate  qttam  laboribuj 


latem  concedat,  et  destitiltioni  eccletlae»  ea,  quae     praefatigati  suntartus,  et  aegrltudo  gravls  et  diu* 
cw^'A^«i^  »^i<u«m  Aii^t.   •itk^iiA«^^.^.i_»mi.nj,  jierum  meorum  flnem  in  brevi  adesse  dc- 

nuntial.  Desideratam  diu  faciem  vestram  videre 
sperabam,  aniequam  moriar,  el  eos  quos  incae 
custodiae  in  regno  vestro  commendaverat  Deus,  ipso 


Cbrltiihnui»  pHnolj^em  deieeii  mHefatlOne  provl 
deau 

EPI8T0LA  UII. 
Ai)  AusxAifnauii  pAi^tx. 

Domino  papae  ALBXAMimo. 

Ifenerabilis  frater  noster  Mauritius  Bangorensis 
episeepiA,  bcuf  tate  el  possessione  tenuis ,  sed  opi* 
nione  nostra  vir  rellgiosus ,  el  tlmens  Dominum, 
Ecclesiam,  etii  auctore  Domino  praesidel,  turbatam 
ei  deturpaiam  invenil  a  malitia  inhabitanlium  in 
ea,otpfie  iegis  divinae  ignaram,  et  canonicasln- 
nitnlfones  penitus  ignorantein.  Gens  enim  rudts 
et  indoroita,  beftliali  more  viveus ,  aspematur  ver- 
bonivitae,ei  Chrisium   nomineiemis  profiientest 


inspectore  ettesie  vobispraesentialiterdecreveram' 
cominendare.  Sed,  quia  ad  ejus  exanien  citius  vo- 
lcor,  ante  cojus  tribonal  In  brevi  subimus  omnes, 
serenitalem  vestram,  regios  corde  provolutus  ad 
pedes,  litieris  coram  Domino  judice  omniuin  praa- 
sentibus  altoquor»  attentius  sopplicans,  ui  fidelem 
vestrum ,  cujus  in  vos  nunquam  dcvotio  teptiit, 
agentem  in  cxtremis  digneminl  exauJire.  Ejcau- 
dite,  qmcso,  ut  vos  in  extreniis  vestris  exaudiat 
leus.    Exaudile  rae  pro  domo.%mini,  ei  pro  par« 


vita  el  moribus  dilBtentur.  Ab  hiS  enim  Ghristiani  q  vulis  rjus»  quos  bumano  destitutos  solstio  derelin- 


usiialo  commercio  in  partes  transmarinas  venun- 
dati,  ab  infidelibus  captivantur.  Legem  veromatri* 
monri  contemnentes,  concubinas  quas  cum  uxori- 
bus  habeut,  commutant  preifo,  et  crimen  incestos 
igsorantes,  consanguinearum  turpltudinem  revelare 
uon  erobesciint.  Quod  aotem  miserabilius ,  ol  po- 
polns,  sic  et  sacerdos,  elsdem  iinbuli  erroribns, 
pesiem  fovent,  el  pemlcioso  corrampunt  exemplo, 
qoos  ad  viam  virtutls  et  veriutis  reducere  oporle* 
bat.  Ad  hone  vero  pestilentiae  cumolum ,  Islonim 
barfaarorom  princeps  0.  el  rex  avuncnli  sul  ab- 
utens  fllia,  tam  a  nobis  quam  ab  episcopo  suo,  fre- 
quenter  admonitus,  ut  llcenlios  el  liberius  possit  in 
sua  militia  permanere,  partem  cleri  non  modicam 


qoot  ut  domum  vestram  tueatur  Altissimus,  cl 
parvulos  vestros ,  et  fiiiorum  vestrornm  In  aevnm 
consoletur.  Transmiito  vobis  eisemini  vcstro,  be- 
nedictionem  a  Domino  Jesu  Christo :  et  vos,  si  pla- 
cet,  destitutis  meis  majestatis  vestrae  solatluni 
mittite.  Commendo  vobis  sanctam  Cantuariensem 
Ecclesiam,  de  cujus  manu  per  ■ninisterium  meuin 
regni  gubernaculum  accepistis ,  ut  eam ,  si  placei, 
ab  incursu  pravorum  hominum  tueamini :  et  niihi» 
qni  eam,  licet  indignus,  disponente  Domino,  liac^ 
tenus  utpotui  et  scivi,  rexi,  talem  studeatis  sub- 
rogare  pastorem ,  qul  tanta  sede  non  videatur 
indignus,  cui  religio  placcat,  qoi  virtutum  merills 
placere  credatur  Altlssimo.   Fidelis  vester  sunm 


in  patrocinium  flagitiorum  suorum  tfaxit,  et  ipsum  D  vobis  conslllum  debel :  ecce  coram  Domino  el  om- 


episcopum  bonis  suis  spoliatum  ab  episcopatu^ex- 
pdlit,  quia  Um  ejus  quam  popalf,  zeio  ciiaritatis 
succensna,  adeo  audacter  redarguebat  errores. 
Episcopus  vero  quosdam  de  clero,  quosdam  de  po- 
puio  contumaces,  anathematls  vlnculo  innodavit, 
ipsl  vero  palantes  et  vagi  ad  vicinos  episcopos 
Walliae,  Angtiae,  Ilibernae,  Scoliae,  confugiunt,  ei 
ab  ipsis  ordihes,  clirisma,  et  alla  sacramenta  Ec- 
desiae  fraudulenter  percipiunt.  Unde  rigor  eccle- 
aiaaticae  discipiinae  in  partibus  illis  adeo  jam  deie- 
puit,  ut  Ibl  jam  pene  haeresis  et  schismatis  semina- 
rium  pullulet«  Idcirco  sanctilati  vestrae ,  Paier 
reverende,  suppiicamus,ut  nobis  el  praefato  epi- 
scDpo  suffraganeo  nostro  in  auxilium  exaurgatis,  et 
Patbol.  CXCIX. 


nibus  sanctfs  ejus,  consilium  do.  Non  quaeralis 
in  bac  re  quad  vestra  suiil,  sed  qux  Dominl ,  qnia 
ego  pro  eo  respondeo  vobis,  quod  si  caosam  ejus 
fldeiiter  procuraveritis ,  ei  ipse  vestras  utlliter 
promovebiu  Post  multas  vexatioiies,  auctore  Do* 
mino,  in  Ecclesia  Caiiiuariensi  reformavimus  pa-  . 
cem,  religionls  promovimus  cuftum ,  idoneos  ex 
conscientla  nostra  custodes  prxfecimus  ordini ;  ec 
ne  quis  eoruni  cujusquam  temerilate  moteiur» 
antequam  archiepiscopus  subrogelur ,  prohibeat 
dignatio  vesira,  eosque  cohibeat  qui  scissuras  ec 
nova  molimina  molieniur*  Quoniam  et  nos  hoe 
sub  anathemaie  inhibuitnus  ,  et  eos  excommunlca* 
vimus,  qoi  dispositionem  ordinis  quam  feclmmi 

2 


35 


JUArtiNlS  SARESBERIENSIS 


36 


iinmuiare  praesument :  praeterea  jalumnos  nostros,  A  praecipimos,  ne  tibi  donec  cesses,  et  condigne  sa- 

tisfacias,  ullomodo  commonicare  prttsomant.  Sed 
et  si  qoid  roachinatas  fueris  in  fraodem  hojos  no- 
sirae  consiitutionis,  te  com  omnibos  complicibos 
tuis  jam  dictae  sententiae  noveris  sobjacere.  Noli 
ergo,  fraier,  errare;  nnli,  Deosenim  non  irridetur^ 
sed  Iiabe  pacem  cum  frairibus  tuis  :  et  quod  in  nos 
immeritos  deliquisii,  tibi  indulgeat  Deus!  Deos 
pacis  et  solaiii  sit  vobiscum,  dilectissime  frater,  et 
nos,  quos  ad  praesens  separat  humanae  conditionis 
infirmitasy  in  aeterna  beatitodine  secum  perpetuo 
faciat  exsultare. 

EPISTOLA  LYI. 

AD  NIGELLDM  ELIENSEM  EPISCOPtfM* 

NiGELLo  Eliensi  episcopo. 
^     Nos  super  re  non  ambigua  consoloistis,  et  qoam 
pneserlim  a  sapientibos  expediri  potios  oportuerat, 
quam  diiTerri.  Siqoidem  rerum  torpium  nulia  deli« 
beratioest,  turpitudinisdilatarepulsaqoamdam  con- 
sensus  inhonesii  praetendit  imaginem.  Quid  autem 
turpius  est  quam  totios  divinae  legis  aoctoritate  con- 
lempu  in  Sancta  sanctorom  impodentcr  irroere,  et 
inipelleute  aYaritia ,  contra  jos  et  fas,  jos  baeredi- 
tarium  in  rebus  ecclesiasticis  imo  et  in  ipso  allari 
vindicare?  Quis,  nisi  profanus,   patienter  audiat, 
nedum  petat,  quod  tam  manifesie  sacri  canones  in- 
hibent,  quod  ulriusque  Testamenti  tam  expresse 
condemnat  auciorius?  Revoivite  canones,  quoniam 
in  hac  parte  latissime  paientt  et  plane  videbitis  pe- 
teulium  Ulia  improbatam  essc  petitionem,  et  eorum 
qui  (ales  audiunt,  duri^sime  plectendum  esse  assen- 
sum.  Non  est  relictus  nobis  dissimulandi  locust  quia 
in  concilio  Lateranensi»  cui  nos  et  vos,  frater  epi- 
scopc»  interfuimus,  domino  Innocentio  praesidenie 
audivimos,  vou  talia,  promuigato  canooe  condem- 
nari.  Sed  forie  regia  nosurgetauctoritas;  rectequi- 
dem  nisi  sciretis  Domiuum  homini  praeferendum , 
uisi  religio  principis  possit  circumveniri ,  nisi  per 
subreptionem  ab  eo  noonuUa  esse  extoru,  Jam  fuis- 
setis  experti.  Summa  ergo  consilii  nostri  baec  esi,  ut 
legi  Domini  et  sacris  canonibos,  joxu  professionem 
vestram  obtemperetis :  et  qooties  vos  Ules  angostise 
presserinti  incidere  in  manos  hominomt  quam  Dei 
viventis,  tutius  judicetis.  Sed  est  forsan  unde  me- 


clericos  et  laicos ,  quos  nosiri  et  saepe  vestri  obse- 
quii  ministros  nostros  habuimos,  vestrae  committi- 
rous  protectioni ,  rogantes  ut  quae  eis  conlulimos 
roisericorditer  conservetis,  nec  eos  patiamini  ali- 
cojos  imporlonitate  vexari.  Aodiat  adhoc  Domi- 
nus  meus  clementissimus  verbum  unum ,  et  egre* 
dientem  animam  meam  laeiificet,  residuum  bonorum 
meorum  roobilium,  et  quae  usque  ad  exitum  pro 
incerto  viiae,  diuturnitate  aegritudinis,  in  usus  visa 
fuerant  conservauda,  sicut  Deus  inspiravit/  post 
exitum  meum  praecepi  pauperibus  erogari.  lllos 
qui  fraodem  committent,  aut  qui.quominus  pro 
salute  roea ,  et  vestra ,  et  liberorum  vestroruin 
erogentur,  impedient,  anathemaie  jam  promulgato 
Gondemnans.  Ratam  habete,  si  placet,  disposi- 
tionem  meam  ,  et  eam  transmissis  ad  officiales 
veslros  paientibus  litteris  conOrmate.  Neque  eaim 
qtiidquain  *auri  superest  vel  argenti .  sed  victualia 
tantom  et  quae  magno  damno  poteruut  esse  amissa 
pauperihus,  et  vobis  nullo  erunt  emolumento,  vel 
roinlmo. 

EPISTOLA  LV. 

AD  W4LTERDM  ROFF.   EPISC. 

Waltero  Roflensi  episcopo. 

Graviter  offendit  in  Christum,  cui  in  fratrum 
uhitate  amobnissimus  factus  est  locus,  qui  ea  quae 
Sn  domo  ejusadpacem  facla  sunt,  nititur  pertur- 
bare.  Nos  autem  Cantuariensis  Ecclesiae  semper 
dileximus  pacem,  et  Domino  propitio,  nobis  in  fra-  r 
ires  nosiros  charitalis  in  diesprofecit  affectus.et 
ab  eis  post  tempora  noslra  omnero  auferri  cupimus 
roateriam  scandalorum.  £x  noslra  itaque  con- 
scientia  idoneos  pro  facultate  custodes  praefecimus 
ordini,  et  quorum  minlsierio  per  gratiam  Domini 
Jam  annis  pluribus  religio  profecit :  et  extriiisecae 
administratiopossessionis  soliio  iaudabilius  procu- 
rau  est.  Quod  ergo  staiuimus ,  auctoriiate  qua 
fungimur  monere  praecipimus  inconvulsum,  et 
priores  amori  utiliuii  subditorum  insistere,  et 
fiubditos  in  omui  bnmilitate  et  reverentia,  suis  obe- 
dire  praelatis.  Walterum  quoque ,  quem  ob  suam 
iion  ecclesiae  culpam,  a  prioratn  amovimos,  ab  olfi- 
cio  prioratos,  et  sobprioratos ,  et  omui  praelatione. 


ordlnis,   in  Ecciesia  Cantoariensi  in  perpetoom  D  rueriiis  super  successionibus  hujusmodi  vexari,  eo 


submovemus,  indulgentes  tamen  ei,  si  pacificus 
fuerit ,  consortium  fratrum ,  et  cohabiutionem 
Cantuarieusis  Ecclesiae  :  et  si  laodabiliter  se  pri-' 
vatos  habuerit,  eum  ad  alias  obedientias  Ecclesiae 
uostrae»  vel  ad  alterius  Ecclesiae  regimen  ascendere 
iion  vetamus ,  dum  ad  prioratum  et  subprioratum, 
et  cjeteras  claves  ordinis  interdicias  neqoaqoam 
aspiret.  Si  vero  onqoam  ad  hoc  aspiraverit,  omnes 
quos  hojos  moUminis  haboeritadjotoresanatheroati 
BiObjogamos.  Tibi  quoque,  Waltere,  ne  hoc  facias, 
ex  parte  omnipotentis  Dei ,  sub  anathemate  inter- 
dicimus,  et  quacunquadie  hoc  atieniaveris,  omni- 
bus  fratribus  nostris  episcopis ,  ei  oronibus  parO" 
chlanis  et  subditis  vestris  in  virtuic  obedientise 


quod  in  fraudem  canonum  ad  cessiones  et  substitu- 
tiones  illiciUs  nimiuro  proni  estis. 
EPISTOLA  LSll. 
Theobaldi  Cantuariensii  archiepiscopi  tenamentum, 
Supremis  dcficieutium  voluntatibus  suam  accom- 
roodant  jura  favorem,  et  in  se  velut  inbomanus  pro- 
vocat  iram  Domini,  qui  piis  eorum  desideriis  obvius 
conlradicit.  Nostra  quidem  voluntas  est,  et  quae,  Do- 
roino  auctore,  nunquam  routabitur,  ut  residuuin  bo- 
noruin  nosirorum  mobiiium,  quae  propier  necessi- 
tates  domesticas,  ct  diuturnitaiem  languoris  usque 
ad  exitum  vii«  duxiinus  conservanda,  in  usus  ps"- 
perum  omnino  ccdant,  secundum  quod  nobis  Domi- 
nus  inspiravit,  et  sicut  dedimus  in  mandatis  veue- 


57  EPISTOUB.  ^  ML  tlM-ef^  8ft 

rtbiii  frairi  nostro  Waltero  Rollensl  episcopo,  et  x  doriQS  iretnri  cooqueriiur.  Nos  vero  r^Iitionii  pro* 

posilum  nolmMls  impediret  sed  preeuoie  justicla »' 


fiddibus  Bosirist  Philtppo  caDcellario  nosiro*  ma^ 
gisiro  Radoifo  LezoTiensi»  ei  Joanni  de  Saresberia 
qsoseleeinosyQae  nostrae  dispensandae  prasTecimus : 
pnKipimus  ergo  qood  ab  inltio  dlspositionis  nosins 
l»necepimus,  el  omoibus  ministris  et  fldelibus  nostris^ 
ftr  fidem  quam  nobis  debent,  injuniimus,  ui  isiis 
ebtempereni,  et  eis  omnia  nostra  exponant,  et  amioos 
Dei  omnes  sopplidier  exoramos,  ut  pro  misericordia 
Domini  omnipoientis,  eisaoxilium  et  consilium  pr»- 
beani.  Omnes  aotem  qoi  In  praefatis  paoperom  rebos 
fraodem  eommittent,  aut  qui,  quo  minus  disposilio 
lastra  procedat,  impedient,  anathematis  senteotia 
o>DderonoTimas»  ipsiqoe  officiales  regis,  si  se  dispo- 
sitiooi  Dostrae  pertorlrand»  immiscoerint,  se  fidelium 
commonione  noverint  esse  prlvatosy  el  lanquam  sa- 
criiegl,  ei  escommunicati  ab  Introitu  omniuro  ecde^ 
sianim  abstioeant.  Omnibos  autem  dispositionis  no- 
stne  adjotoribos,  benedicilonem  Domini  et  nostram 
damns,  el  ipsos  beneficiorom  sanci»  Gantuariensis 
Scclesis  porticipes  conslitoimQS^  eisque  de  lAjuncta 
sibi  poenitentia  xl  dierum  indulgentiam  facimus. 
Prxierea  ex  parte  omnlpotentis  Domini  etsub  ana- 
iheinate  inierdidmus,  ne  quis  ofllcialium  domini 
legis  ad  res,  qoae  propriis  monachororo  Cantuarlensis 
Ecdesiae  Qsibus  dlcatae  sunt,  temerantia  manum  prz^ 
somat  exiendere,  scd  hal>eanl  omnes  res  suas  in  ea 
inlegrilaie,  el  libertate,  qua  easdem  ipsis  domini 
papset  noeiro  privilegio  fecimus  confirmari.  Ad  hasc 
sub  eodera  anathemate,    terraram,  qu«  ad  archi- 


qu»  sapleniis  fadera  aotecedit,  ilJud  sine  scandalo 
officii  nostri  copimos  adimpleri.  Inde  est  qood  di* 
lectioni  Tosirae  ilerato  mandamos^  ot  in  memorata 
causa  ordlne  legitimo  procedatis,  ita  justitiam  pru-j 
dentia  lemperantesi  ut  qui  zelum«  qoem  in  Dominb 
habeiiSt  audierint,  scientiam  quoquevotUs  gaodeant 
adfttisse.  Praecipimos  itaque  ut  ei  audieniiam  debi- 
um  prsbeatis,  et  luncsecundum  Dominum  causa 
debitum  finem  sortlator.  Gonvenient  Lond*  nobis- 
cum,  auciore  Domino,  in  brevi,  fratres  noslri,  ut 
de  eorum  coosilio,  si  interim  vestro  officio  exse- 
queiido  diligentiam  placoeril  adhibere  causam  hanc 
lutius  posdtls  definire. 
B  EPISTOLA  LIX. 

An    BANDULPUM    DB    SEEaiS,    DE    BLECtlONiE     BOSANl 
PONTIFICIS  ALEXANBRW 

Amicissimo  soo  magistro  R.  de  Serrls  suus  Ioan* 
»s  de  Sar.  salutein,  el  si  quid  ea  mdius. 

Angustiarum  nostrarum,  dilecte  mi,  te  non  am- 
bigo  esse  participem,  cum  nos,  licet  aliler«  et  dis- 
simiiiter,  non  alia  vel  dissimilis  causa  soliicitet. 
Nos  e  rieino  Jacula  fortunae  saBvientis  excipirous 
in  manibus  nostris,  et  oculis  jugiter  sobest  con- 
tinui  niateria  laiM)ris«  ei  dolorlsi  et  mmroris*  Non 
locom,  non  lempus  indolgei  amara  sors  laetitiae, 
aut  quieti,  vix  solaiii  vel  tenuis  spes  relinquitur. 
Sed  illa  a  Domioo :  si  quidem  jam  de  huroano  de- 
speralur  auxilio  :  et  me  quidem  rei  faroiiiarls  sob 


,    ,  ^ ,  ,  -  

peninent,  omnem  alienationem  fleri  pro-  ^  onere  alieni  aeris  ei  importunitat6  creditoruni  urgei 


episcopora 

bibemos,  et  excidia,  et  dainna  nemorum,  donec  nobis 
sBccessor  sobrogetur,  nlsi  qoanlum  necessarius  Ec- 
desiae  exegerii  osos «  vd  dominus  rex  proprio  ore 
praeceperit,  vel  misericordia  dlscreta  cum  modera- 
tione,  panperum  hominuro  necessitaii  indnlserit. 
Sob  eadeni  quoque  iuterminaiione  dericis  episco- 
paus  nostri  prohibemus  indebitis  exactionibus  ei 
iolustis  vexationibus  opprimi  :  et  eis  omnes  liber» 
utes  ei  coDSoetodines  jusus«  quas  lubuerunl  tem- 
pore  Wilielmi  bon»  memori«  decessoris  noslri ,  pra^- 
eipimos  olMervari. 

EPISTOLA  LYUI. 

AD  BICAmDBII  LONBON«  BFISCOPUM. 

RiCABBo  Londonlensi  episcopo. 

Qoa:  reciom  ordinem  deseronl,  aul  nonquam,  aut 
raro  laetos  exilos  sortiuntur.  Est  aolem  in  causis 
ordo  reclissimosi  ot  praecedal  sententiam  eiami- 
iiatio,  el  tuncdemom  quispoena  feriatnr  iegillma, 
cum  ionocenilam  suam  lueri  aut  non  potest ,  aut 
cootemnit.  Yos  auiem^  si  AdditiaBde  Yaioiiiis  justa 
esi  qaerimonia ,  ipsam  contra  legitimum  ordinem 
disponiiis  condemnare,  et  aodientia  sibi  denegaia, 
omnera  defiensionis  ei  praedodiiis  vlam.  Memlnimos 
qoidera  nos  Tobis  super  hoc  alia  vice  scripsisse, 
quaienos  ipsaro  loco  et  tempore  congmo  evocatam 
ordinecanonico  tractaretis;  el  quidquid  in  eam  sta- 
taendnm  forei,  maiuro,  non  praedpiti  jodicio  con- 
solotffluSYCt  pniecepimos»  rd»orari.  At  jlla  se  exinde 


angustta,  sed  hanc  sollicitudlnem  denigrat  mmror, 
et  qoidquid  privaium  est^  impetus  fortioris,  et  pu« 
blici  raeius  absorbet.  Sentis  ipse  quid  sentiam, 
quod  loquor  libi  ipsi,  ut  arbitror,  Jugi  medluiione 
proloqueris,  el  moestum  dicturientis  verbum  menle 
prxvenis  circumspecta*  Nam  et  to  nisl  te  ipsum 
exoeris^  dum  de  communis  domini  noslrl  sollici- 
laris  inflrmiute,  cora  vigiSi  ei  continoa,  versaris 
in  hboribus  el  doloribus  noslris  :  dum  universalis 
Ecciedae,  a  cujus  oberibus  coaluimus,  collisiones 
vides»  caosam  pensas»  pericula  praemetiris,  dolo- 
rem  dolori  adjiicit  ineditatio»  dolorem  qoem  ferre 
Bon  suslines.  in  bis  taoien  omnibus  initius  agliur 
p  tecum,  qui  ad  oninem  aoram  et  horam,  et  ad  oni- 
nem  querelam  familias  desolatae  praesens  noo  coge- 
ris  lacryroarl*  qui  liberioris  coudilionis  forlunam 
nactus^  nequaquam  times  tibi  aot  exsiliom  immi- 
nere,  aut  necessilatem  piacolare  flagitiora  com* 
mittendi.  Degis  enim  snb  prliicipe,  cojus  meraoria 
in  jucundluie  et  benediciione  est.  Nos  auiem  ti- 
memos  supra  modum  ne  Teutonicos  imperator  cir- 
cumveniat  fraudoleiitiis  suis,  et  subverlal  sere&i- 
Utem  prindpis  nostri,  mllii  lam  parum  videtur 
habere  discretionis,  quem  c<mventiculi  Papiensis 
praesomptio  movet,  nisi  ot  Aiexandrl,  si  qois  de  ea 
dubitet»  electio,  etiam  pariis  adversantis  lestimonio 
roboretur.  Ut  enim  temeriutem  iilius  praeieream, 
qui  liomanam  Ecci^iam,  qos  soiius  Domini  reaer» 


59  JOA»MS  SARESBEAlEMSiS  40 

valur  eiimiiii»  jndicare  pneaumpsii,  et  eum  qui  A  in  Ecdesia  a  Judieilius  ecdeaiasUcis»  am<»iia  saficu-« 


fueral  excommttnicaius*  sicul  cardinalinm  iiidicat 
aftlionoraUe  Bisuntina,  edicio  peremptorio  cilavit 
id  judicium,  el  praijttdiciali  seotentia  altemm  veie^ 
ris  olDcii,  et  dignitatls  nomioe,  aJierum  appella- 
tiOAe  Romant  poniittcis  salulaTii,  aenaioribus  et 
populo  faforis  «ui  revelans  arcana  :  quidqaid  Pa- 
pi»  gestum  esi,  lam  xquitatl,  quam  legitimis  con*^ 
aiituiionibus»  et  sanciionlbua  Patrum  inveoitur  ad«> 
versum.  Quippe  absentes  eoiidemoaii  attnt,  et  m 
canst  noii  examinaia,  imo  potilis  non  ibi,  non  slc, 
nen  a  taUbits  examinanda,  impudenter,  el  Impru- 
deiiter»  et  nequler  est  praBcipiiata  senientia. 
.  Sed  forte  absentaiiies  quam  absenies  poiius  diel 
placet.  Hoc  plane  his  qui  saiict»  Romana:  Ecclesiae 


Jaribus  lerribilibusqtte  peraooiSt  secundttm  regulas 
ecclesiastlcas  examioanda  est :  quidquid  vero  coo« 
tra  praesumitur,  Iq  irriuim  devocalur.  At  bflec  veiut 
in  castris,  et  sub  giadio,  minis  et  lerroribos  spes 
examinationis  a  simplicibus,  a  meiicnlosis,  Traudu-* 
lenter  exlorta,  a  dolosis,  violenits  et  malitiosia» 
eonira  Jus  et  fas,  prsBcipiiata  esl.  Quid  umen  in- 
quisitum  esi,  quid  probatum  ?  utrius  scilicet  elecio* 
rum  canontca,  aut  sanior  esset  electio,  facti  qu»- 
siiQ  simulabalur,  et  jurls.  Facturo  itaque^  pro  vo- 
Ittnuie  partis,  qu»  ponit  carnem  bracbium  suum, 
propositum  est»  et  probatum.  Probatum  est,  in- 
quain,  Yiciorem  solum  electttm,  a  saniore  parie 
cardinalium  petiiiojie  populi,  oonsensu  et  desiderio 


r —  ^  -, ^ r_^ — , ^ 

privilegium  aut  ignorani,  aui  dissimulant.  Uiiiver-  ^  cleri,  et  solemniier  jumeniauim,  locatum  esse  in 


salem  Eccleslam  quis  panicularis  Ecciesiae  subjecit 
judicio?  Quis  Teutonicos  consiitoit  judices  natio- 
Aumt  Quis  faanc  brulis  et  impetoosis  bominibus 
nucioritalem  contulit,  ut  pro  arbitrio  princlpem 
statuant  super  capiia  filiorum  liominom  ?  Et  qui- 
dem  boc  luror  eorum  «epissiroe  atteotavit,  sed 
auetoreDomino,  loiies  prostratusetconfusBS  super 
lalquitaie  sua  eruboii.  Sed  scio  qoid  Teulonictts 
moliator.  Eram  enim  Romae,  praesidente  bealo  Eu- 
genio,  qoaiido,  prima  legatione  mlssa  in  regni  sui 
imiio,  taiiti  ausi  impudentiam  tumor  inlolerabiiis 
ot  littgua  incauia  delexit.  Promitiebat  enim  se  lo- 
tittsorbls  rerormaiurom  imperium,  et  urbi  subji- 


sede  Potri,  praesente  Rollando,  et  non  contradi- 
cealOt  Imo  consenliente,  et  suis  clericis  praeclfNente 
ttt  ei  obedirent,  quem  in  sede  apostoliea  vldebani 
ponllflcii  insignibua  decoratum*  Uoc  quoque  pro« 
kaium  est,  quod  duodecimo  die  post  promoiionem 
Victoris,  egressus  ab  orbe  Holtandus  prope  terram 
Sicuii  in  loco  Don  ceiebri  primom  esi  jumeniatus. 
Annon  inspexisa  probationis  modum?  floe  ejQJm 
juravenint,  decanus  basilicae  B.  Petri,  et  d«o  fira- 
trescjus  in  persona  tolios  capituli,  juraverunt  el 
religiosi,  reciores  cleri  Roinant  :  hoc  ipsum  prae* 
fecius  verbis,  et  alil  cives  jurare  obtuleroni;  sed 
dericorum  duntaxal  recepta  soni  joramenta,  qoo- 


eiendum  orbem,  eventuque  facili  omnia  subacto-»  f^  niam  baic  omnia  tractaverunt  roanibos  sttls. 


rum,  si  ei  ad  boc  sollus  Romani  pontillcls  |favor 
adesset.  Id  enliri  agebat,  ut  in  quemcunque  deoun- 
ttaiis  injmicitiis  materialem  gladium  imperaior»  in 
eomdem  Romaniis  pontifex  spirilualem  gladium 
exereret.  Non  Invenit  adbuc  qui  lantae  conseniiret 
iniqoiiati,  ipsoque  repugnanie  Moyse,  id  est  con* 
tradicenle  lege  Domini,  Balaamiiam  sibi  ascivit 
ponliflcem,  per  quem  maledlceret  populo  Domini* 
Filium  iuque  malediclionis,  per  cujus  designatio- 
nem  et  exspectationem,  per  multas  successiones,  o 
primisfamiliae  patribus  ad  ipsum,  cui  reservabalur, 
roaledicti  derivatum  est  et  cognomen  et  nomen.  Et 
fbrte  ad  porgationem  et  probaiioiiem  Ecclesiae  Ro- 
manae,  Teutonicorum  impetus,  tanquam  Ganansus 


Quis  vei  caecus  non  deprehendai  tam  manifestam 
maiiliam,  mendacia*tam  aperta?  Nam  fere  omni- 
bus  noium  est,  eujus  momenti  ^inl,  praesertim  in 
electione  Romani  pontificis,  rectores  illi,  quos  ad 
luendam  maliiiam  suam  conciiittm  Papiense  ma* 
gniilcat.  Cui  non  est  incredibile  eos  bflec  traciassey 
qui  jactilant.  Sed  esto,  quod  interfuerini  initio  jur« 
giorum,  nunquid  R.  usque  ad  conservationem  suam 
per  dies  duodecim  persecuil  sunl?  Nunquid  boe 
vidit  capitulum  B.  Petri,  iu  cujus  persont  juratum 
esi,  an  rectores  qui  pro  so  iuravenint?  Nunquid 
bxc  oinnia  praefecius  vidil,  exsul,  et  eoi  urbem 
intrare  pon  licet?  Sed  et  ipse,  ut  vulgariter  dici 
solet,  Octaviani  nepos  est,  et  e  victno»  ut  reciius 


alter,  relictus  esl  in  aeiernum,  ot  semper  ad  eru-  ^  diieriin,  cognatus,  uipoie  sororis  fiiius.  Sed  alii 


ditionem  ipsam  itiquieiet,  victusque  corruat,  ipsa- 
que  fortior,  gratior  et  gloriosior  Sponsi  reddatur 
amplexibos  post  iriumphum.  Sic  ad  gloriam  Pa- 
trumi  leste  Laleranensi  palaiio,  ubl  hoc  invisibiii- 
bus  plcioris  et  laici  legunt;  ad  gloriam  Pairum, 
sthismatici,  quos  saecularis  potesus  ininisit,  dan- 
tiir  peniificibus  pro  scabelio,  el  eoruni  memoriom 
recotunt  posteri  pro  triumpho.  Libera  debent  esse 
judicia,  et  quisquis  ea  viribus  nitilur  perturbare, 
ciipitalem  ab  antiqois  constitutionibus  meretur 
{foenam.  P<)rro  ecclesiastica  debent  esse  liberrima, 
et  de  sacrorum  canonum  sanciione,  sicut  eiectio 
pastorili  est  in  Ecclesia  libere,  et  sino  mundanaB 
potestatis  praenominatioae  cdebranda,  sic  eadem 


cives  h«c  omnia  inspexerunt,  ut  tuio  jorareot. 
Nunquid  ad  lerram  Siculi  accesserunt?  Plane  fide- 
liier  examinali  sunt  lestes,  qui  haec  omniat  prae- 
senie  iilo  sacro  conciiio,  JuraverunU  Sed  de  itidu- 
stria  civibus  reiuissa  est  uecessitas  juramenti, 
quoniam  non  erant  utique  juraturi.  Nam,  etsi  non 
conscientiae,  at  famae  dispendiom  apud  concives 
suos  incurrere  verebaniur.  Caeterum  saoiorJs  parlis 
Dumerosltas  quo  deOuxlt?  St  prudentiae  et  jusiitiiB 
incolumiuie  vigebanl,  quo  motu  recess^runt  a. 
veriute  ei  iustilia  quam  tenebanl?  Anno  pecunia 
llla  corrupii  sunt,  quam  senatores  se  ab  Ociaviano 
accepisse  confessi  suttt,  ot  jurareot  promotionem 
e)us?  Quae  reparalioni  murorum  a  popuio  «ddicta 


*»  EPfSTOLiE.  —  AN.  !  159-61.  42 

esi,  acdaiMnilbnf  miiUis.  qaod  non  llcet  miliere  A  sar,  qui  aderaf,  plura  jubere  erubuil,  quam  ipsa 
eam  !n  Corbonam,  eo  quod  pretium  sanguinis  est?     paii. 


Ex  ilfo  magno  nervo  soli  tres  remanserunt,  digni 
•  qtiidem  cardinales,  de  quibus  Teutones  in  castris 
ferrent  senteittlam.  Audivil  ha^  oronia  Willelmus 
Papiensis  cardinalis  S.  Petri  ad  Tincula,  prxsenle 
conciffo  non  negavit.  Sed  quid  pro  Victore  asse- 
raii?  qaare  neglecta  est  aiiestaiio  ejusT  Interro* 
gandus  erat  :  satis  enim  babebat  orfs  et  pectori?, 
et  aetatis,  nt  pro  se  toqaeretur.  Sed  plane  interro- 
gatus  non  est,  quod  fuerat  negaturus,  et  scienier 
obmutuit  in  tumulla,  qui  furoris  videbat  impetum, 
et  qnod  baec  praesnmptio  in  nullo  praejudicat  eccle- 
siasticx  libertati.  Unum  lamen  edoctus  sum  silen- 
tio  ejns,  quia  qui  in  tanio  discrimine  Rcclesiae  non 


Possem  pluribus  ad  ea  qu«  scripsisif  re- 
scribere,  sed  bxc  satis  esse  arbiiror  ad  persuaden- 
dum,  ut  sl  fieri  polest,  Alexandrum  dominus  Re- 
mensis  recipiat,  et  consensus,  si  ita  viderit  expe:- 
dire,  donec  fiat,  commode  differaiur.  Nam  hoc  sa- 
lis  persuasiim  credo  ut  non  acquiescat  Imperatoris 
kfolum  adorare.  Si  vero  periculum  immlneret,  rem 
Jnterim  differri  commodissimum  esL  In  rebud  ar- 
duis  periculosa  est  praecipilatio,  et  mora  qu»  in 
rebus  expcdltis  periculum  irabil,  frequenter  parit 
opporlunitaiem  gerendoriim.  Papiensis  et  Placen- 
tinus  epfscopi  salls  ei  snpra  modum,  pro  parie 
qu3B  confldit  in  homine,  sollicitali  suni»  sed  neuler 


^ideiur  ad  marlyriuro  properare,  si  Ticloris  adeo  ^  eorum    consensit  eonsino   et  actibus  iniquorum. 


sana  fuit  electio,  quare  cardinafes  episcopi  ei  om« 
nes  alit,  exceptis  his  tribus,  quos  tu  quidem  nove- 
ras,  sed  amodo  mandas  agnoscet,  consecraiioni 
iiliBS  defuerunt?  Quld  ascitos  Tusci»  episcopos  a 
consecratione  inbibult,  nisi  sacrilegil  conscieniia? 
Miror  quod  omnes  pauperem  sequuntur  Alexandrum, 
maluniqne  cnm  eo  exsulare  a  facie  principum,  quam 
adhxrentes  spmulo  ejus  cum  prJncipibus  gentium 
imperare.  Hicepiscopi,  hic  presbyteri,  hicdiaconi. 
bic  coria  to(a,  et  ordine  de  tanlo  quisquis  non  exsu- 
lat,  bic  est  :  eos  Paplensis  concilii  scntentia  non 
terret,  sedinipsum  imperaiorem,  et  idolum  suum 
cnm  omnibns  caftorfbus  suis,  sperantes  in  Domino» 
in  poientia  Tirtotis  ejus,  confortati  in  Spiritu  sancto  ^ 
sententiam  anatbematis  inlorserunt. 

Transeo  ad  novas  et  inauditas  decretalis  synodi 
subscriptioiies,  in  quibus  ex  episcoporum  derecio 
pro  eFs  comites  admittuntur,  in  quibus  iili  pneci- 
puam  sibi  Tindicant  auctoritatem  episcopalium  se- 
dium,  quarum  aut  nulla  est  aut  eiectio  reprobala. 
Heginaldos  enim  cancellarius  imperatoris  se  Colo- 
niensem  gessit  archiepiscopum»  cum  certum  sit 
electionem  ejus  a  Homano  pontifice,  beato  Adriano, 
foisse  damnatam,  nec  video  quare,  cum  episcopa- 
tum  ambiat,  a  Victore  suo  distulerit  consecrari,  nisi 
quia  imminentem  ruioam  timet.  Guido  comes  de 
Planderada,  Ravennatis  arcbiepiscopi  supplevit  vi- 
cem,  cam  nec  filius  suus»  cojus  electio  quassata  est» 


quoniatn  ex&pectant  et  ipsi  regnum  Domini,  els  ta- 
men  imminet  imperator,  ut  eorum  exemplo  robo- 
rati  remotiores  verbum  laciant  pro  veritate  secoi- 
riust  ascendentes  ex  adverso  lupOrum,  se  fpsos  mu- 
rnm  opponant  inexpugnabilem  pro  domo  Israei.  Et 
quia  tibi  non  aliter  ac  mihl  ipsi  foquor,  quidquld 
fervel  hi  pectore»  paienter  exponam.  Tu  quasi  vi- 
cinior,  et  ciii  rernm  facies  familiarias  Innotescit, 
poterfs  de  singufls  plenios  et  fidelius  judfcare.  Sl 
Bchismaticos  faror  roboratis  partibns  minus  io- 
grnerii,  nt  penes  qiios  Ecclesi;»  Romanx  constet 
Mctoritas,  esse  possit  ambigoam,  nlhil  mihi  Tide- 
fnr  consttltios,  qoam  prseleciionis  sententiam 
iHkfti  in  diem  revelationis  justt  jodicii  Domini, 
quoniam  iHa  sola  dies  Tictnm  factura  nocentemest. 
Si  qttktem,  ut  ait  ille : 

Nulta  mam$  beld  muM&  judiee  pura  esi. 
Et  bomiufs  jastitia  meriforum  Teritale  non  plane, 
non  pleno  iiitnllectn,  aliqaa  erroris  nube  plerumqua 
subveriitar.  At  juslrtia  Domim  in  aeteraom  justitia 
est.  Ittterim  donec  iffnminet  abscondita  tenebra- 
ram,  invocandus  est  et  rogandus,  ut  manifesto 
tfemonstret  judiclo,  qtiem  ipse  prneelegit  accfpero 
sortem  roinlsierii  hujus.  Sl  tamen  nihfl  est  qnod 
qaaBStloni  faciat  locuni,  aut  dubltare  permittat  ver 
aeademicom  fere  ad  omnift  ihictoamem,  cum  no- 
Tum  par  decertamiam,  io  omntom  intiientfam  sta- 
porem,  Domirio  permitteiite,  processerii,  hinc  tot» 


vcujy  vuui  ucv  UUU9  suus^  i'UjU9  cicviiu  quasbSlia  6SI»        «^ ' r^ -.■w..w,  p>v>«^«»vif»«  iiiuv    wim 

licet  bonos  jovenis  sit,  adhuc  Tice  archieplscopi  ^  »*•"*«  Bcclesia,  mde  solfs  trlbus  flagellis  arundi  - 

#. ■ *.        ^..* t _•!•_. .1.      _!    . ^     a    <*  fMliS.      in      'QA         «llian      ««SnllAtoA      ■ftM3flh*AMk      Wm.^tim^.m.*mm^  ^!       ' 


fungi  possiu  Cui  non  haec  ridicula  videantur  ?  Scenx 
theatralis  baec  species  est,  potius  qoam  reverendi 
imago  coocilij.  Quid,  quod  regnorum  et  provincia- 
nim  magnus,  falsus  tameny  collectus  est  numerus,^ 
ut  subscriptores  isti  ignaros  rerum  secum  facilhis 
in  praecipitium  lrahaDt?Quisad  llliusconcilij  statuu 
nioveatur,  ubi  : 

....••  9iiUre  fQires  eiume  paraH^ 

Si  regnum^  n  lempla  petat^  jugulumque  senatuif, 

Passurasque  infanda  nurus, 

(LUCAN.) 

H  »i  qvi4  lyramiicom  airoeias  eicogltari  potest? 
Et  qmdem  bene  com  Ecclesia  aclom  esi,  quod  Ca;- 


neis,  in  'se,  dom  scindere  unltatem  moRontur,  di- 
Tinaro  proreeanlibas  oltionem.  Si  persenam  per- 
mue  coBferas,  alter  litieratos  est;  modesius»  hn- 
mills»  justili»  xelaior  :  »lier  solam  semper  am< 
plexos  est  TaBiUtem;  si  caasMi  eaiisa,  alier 
iBgessit  se  tanquam  fur  et  lalro  maiMr  Tioteoia, 
•xqaiaitis  dolis,  sponso  liidlgnanto«  io  spoos»  am- 
pftexM  irniit :  alter  casto  podore  sobstitit  aote*» 
^m  introduceretur  a  sponsa.  Unde  verendum  ne 
um  roanifesti  sceleris  dilata  daronatio  snam  schi- 
siuati  Tideatur  praebere  consensum. 

LicQtdoraiiius  Cantuarieosis  lajiguoregravissiaiOy 
ut  oosti,  teneatur,  bujus  tamen  necessilaie  verbi, 
ooovocatis  episcopis  ei  clero  totius  regui,  Loiidi» 


«3 


JOANNIS   SARESpERIENSIS 


H 


num  properat«  Qt  frfitruin  convocato  conciliOt  quid  a  renini  peritiam  et  usqm  babeot,  «qoenturin  pliiri- 


facto  opus  sii,  domino  regi  eum  consulenti  signi 
flcet.  Timebamus  ne  ex  causa  i^ineris  amplius  gra- 
Taretur :  ideoque  Acardum  vestrum  per  aliquot 
diesdetinui  renitentein,  ut  de  slaiu  Doinini,«ipso 
referente  qusc  viderat,  ceriiorari  possis*  Ex.  quo 
autem  lecticam  ascendit,  aliquatenus  videtur  con- 
fortatus,  licet  adhuc  nimium  infestetur  :  allquan- 
tuium  interdum  quievii  yomica  et  sponte  naturaii, 
purgatio  reparaiur.  Wintoniensls  et  Dunelmensis* 
iit  aiunt,  sl  Octavlano  pal^in  audereut  pro  voto 
suffragari,  llbepter  cedereni  In  partem  ejus  :  econ- 
tra  Eboracepsis,  ei  ibesaurarius  ooster  fovent  lotia 
viribus  Alexandrum,  non  tamen  spU  sunt,  quoniam 
pars  baec  pluribus  est  et  melioribus  accepta,  sed 
eani  vehementius  tuentur. 

EPISTOLA  LX. 

Solentpigment^^rii  diversas  species  commiscere^ 
pcumen  pungentium  sic  mitigjire  lenibus,  et  amaris 
contemperare  dqicia»  ut  cum  in  novae  speciei  sapor 
rem  et  efficaciam  coalperini,  universa  dulcescant» 
et  ad  aubversionem  mentjum  elHcaciora  sintuni- 
versa,  quam  singula.  Hoc  autem  etidcirco  forte 
saepius  evenii  quod  ea  quae  dolciora  sunt,  sumunr 
tur  avidius,  et  Immoderatio  sobrietatis  metaro  de- 
seritt  cum  hostem  qui  minime  pr;ecavelur,  gratia 
dulcedinis  introducit.  Tn  quidem  an  pigmentarius 
qoandoque  fqerts,  incertum  babeo,  certus  equidem 
quod  pigmentarios  in  aliquo  Imiuris,  si  tameo  ^ 
recte  diceris  imiurj,  quos  in  quarumdam  confe- 
ctione  specierum  videris  rectius  anteire.  Et  forte 
ideo  praecedeqti  auiumno  varias  vini  speciea  coe- 
misti,  quarum  coemptio  et  comporiaiio  (sicui  te 
mihi  scripsisse  recola)  operam  tuam  a  gerendis 
aliis  avocabant,  Sed  licet  manom  vulgaris  pigmen? 
tarii  dedigneris,  linguam  Umen  et  calamum  cum 
vniversi  pulveris  pigmentarii,  qui  tamen  pbiloso- 
phum  decet,  vim  redoleant,  nequaquam  auificies 
excusare  :  nam  et  loquela  tua  manifestum  te  fa<? 
eii>  et  dissimulanteip  pagina  fioper  mibi  missa 
convincit*  In  amicom  siquidem  imperltom  sermone 
et  scientia  ingeniom  iilod  Lexoviense  exeris,  linr 
goam  acqis  fjcxoviepsem,  com  qoa  oooqoam  ma- 


mis,  in  ep  facillime  antecedont,  quod  hic  nascuiitur 
et  fiunt  eloquentes»  adeo  qoidem  ot  omnem  aetatem 
et  seicum  genuinus  eloquentiae  osos  imbuat,  et  in- 
formet.  Qoid  ergo»  impeditloris  lingoae  bomoncio, 
torrenii  tantae  eloqoeotiae  respondeboY  Licet  aoiem 
nequeam  de  pari  resistere,  tamen  qoiboi  me  im* 
merlto  inustqm  perstrinxeris,  impuoe  forte  percur- 
rere  licebil  veuia  impetrau.  Accusas  iuque  diu- 
lurnitatem  ailentii  mei,  nonne  silere  licitum  estt 
imo  et  justum  apud  sapientes,  et  facundos,  eum  qui 
impeditioris  liiiguae  est,  et  aniini  obtusioris.  Nonne, 
si  frequentius  loquatur  aut  scribal,  ad  baec  minus 
idoneus»  suam  ignominiam  denudabit,  aut  perpe- 
tuabit?  Transeunt  entm  qiiae  dicuntpr,  sed  quae 
P  scripu  sont»  permaneni.  Qui  umen  te  ipso  tacitur'- 
nioryideor,  tibi,  qui  scribenti  rescribo  semper,  et 
ipterdqm  scripto  praevenio  te  scripturum.  Sed  forte 
iliiterau  facies  iitterarum,  el  aridae  lioguae  color 
exsanguis,  scripturientem  aut  dicturientem  expri- 
miint  polius  quam  scribentem  aiiquid,  aut  dicen- 
tem.  Recte  quidem  si  dicor  elinguis  aul  mutus,  cum 
et  simili  verborum  scbeipate  iiiale  formaia  muiier 
dicatur  informis,  et  iiiterae  quae  minimum  sonant, 
mutariim  nomine  censeantur.  Gaeterum  Uciturniu- 
tis  meae  aliam  exprimis  causam,  notans  supercilium 
elationis  meas,  qui  de  ihrono  poiesutiSt  qua  me 
uti  flngis,  amieom  boniileni  qualiquali  chartula  vi- 
siure  dedignor.  Unde  peccatum  hoc  In  mejacis, 
aut  quis  eorum,  curo  quibus  vixi,  criminatiojnis  hu^ 
jus  auctor  est,  aut  de|ator?Throfiuro  mihi  pote- 
sutis  et  usom  improperas:  at  quaniulacunque  tem* 
poris  experientia  didicisii  (nam  de  sola  dieruin, 
quibus  commorati  sumus,  conqueror  brevitate); 
didicistiy  inquam,  quod  in  domo  domini  mei  primos 
recubitus  non  usurpo,  quod  sponte  mea  et  uitronea 
voluniate  pluribus  cedo.  Justum  siquidem  est  ui  in 
tanU  patris  domo,  sicut  meritis  et  digniutibus,  iu 
roe  houoribus,  et  usu  potestatispiurimi  aniecedan:. 
Amicum  iuquis  humilem.  Quid,  quaeso,  aliud  est 
baec  bumiliutis  professio,  quam  callida  quaedam 
ostenutio  digniutis  et  gradus»  subaffecuia  dissi- 
muhtio  celsitudinis  et  honoris?  Quaiiquali  cbartu^ 
adiecisti.  Quam  enim  aiiaro,  nisi  qualemqualem. 


num  conserere  mibi  propositoio  est  ab  inilio,etD  videlicetinepum.  mittet  indocius  et  rudis,  ei  qui 

praevisus  ab  aliqoo  Lexoviensi,  tanqoam  MoeriR 
alios  obmutescet  ?  Hic  o  tiqoe  apertos  oculos  habuisii, 
et  de  viribus  meis  recte  judicas,  dum  a  me  nonuisi 
cbartuiam  qualemqualem  exspectas.  Deinde  ut  su- 
percilii  roe  convincas,  aut  negligentiae,  nuroerum 
noslrcironi  qoi  Toiosam  aggrediuntur  mihi  objicis, 
ac  si  omnes  Tolosipeus  per  urbem  Lexoyiensium 
aut  Baiocensium  transitom  noverim  babiiuros.  Si- 
tum  namque  urblom  vestranim  igooro,  et  nescio 
qoa  transitori  erant,  qoos  io  orbe  Pictavorum  ex 
edicto  regis  oportuit  convenire.  Te  quidem  minime 
ibi  inveniendum  credidi,  nec  audleram  quod  to  fe« 
licem  expeditionem  alio  modo  quam  oratioDibus 
prosequaris.  Noveram  tameii  ex  relatione  muiiorum 


velut  ora^or  pra^poteost  nuqc  |ua  stabilieoa,  nunc 
destruens  aliena,  mihi  omnem  defensionis  praeiudia 
viam,  etquidem  praeduaa  essett  ut  motire  non 
possem,  si  occiipationea  meas  novisses  ad  plenum. 
Sed  in  eo  l>ene  com  simplicibus,  mei  scilicet  aimi"* 
libus»  agitor,  quos  vos  sapientes  spiritus  prophetiae 
noD  semper  illustrat.  Facile  Umen  crediderim  lioxo* 
'  vienses,  com  plorima  sciant,  et  qoaecunqoe  voioe- 
rint  eioqoantor,  esse  divinos.  Nonquid  ergo  e^ 
quaconqoe  causa  aosn  temerario  contendani  tecom» 
qui  aoctoritaie  et  merito  Lexoviensibus  Patrlbos 
adaeqoaris.  Dominl  si  qoidem  Lexovienses  Patres 
fioo  modo  eloqoentiom ,  sed  eloqoentiae  quodam- 
inodo  sont.  Nam  cum  Aureliacensibus  qui  multarum 


li  EPISTOLit.  - 

qnifl  res  sine  Lexoviensibos  dnci  non  poierAt,  qaia 
lingQaeeorum  incendi»  belii  facUe  snnt,  ipsique  in  ma- 
nibus  ignem  ferentes  et  gladium  Domino  exerciuinm 
famulaDiur*  Unde  liquei,  et  quavis  luce  elarius 
est,  qnod  legem  requirioportet  ex  oreeoruro: 
cnstodes  enim  scientix  snnt,  el  auctoriiate  qna 
pneeminent,  possunt,  et  debent,  nt  in  se  concurrant 
populi,  imperire.  Te  interim  domui  tu»  cmnposita 
pace  qoiescere  arbitrabar»  ignorans  an  te  ▼isurus 
esset  aliquis  eorum»  qui  egrediebantur  a  Hnibus 
nostris.  Nam  cum  de  Tesiris  plurimi  retertantur» 
nemo  praeter  Wilielmum  medieum  mibi  loae  saiuu- 
tionis  alloquium  reporUvil.  Vidisti  tamen  de  domo 
ei  mensa  domini  mei  plurimos  redeunus.  Tu  qui- 
dem  b«c  fecisti»et  tacui  :  imo  tu  taculsti»  etego 
conitcQi.  Negare  non  possum,  quin  pluribus  trans- 
ennlilHis  operam  dederim,  quorom  nonnnllos,  nl 
tibi  in  aure  loquar,  com  litteris  ad  te  perferendis 
libentios  dimisissero,  quam  cum  Tariis  portionibus 
sopellecttlis  meae,  qua  me  miliuntiom  nodavii  im- 
probius.  Posiremo  genius  mibit  ot  ais,  fuerat  de- 
frandandus,  el  somniorum  dulcedine,  et  solemni- 
latlbtts  epularum.  Nosri  siquidem  quia  TolupUtls 
aroalorem  nibil  aliud  impedivit.  Na:n  domini  mei 
amioonimqne  negotia,  sed  neccuraro  rei  familiaris 
aiiendis.  Cum  iuque  innocenliam  meam,  superbisB, 
negligenliae,  ei  voluptaiis  nota  inusseris,  haec  in 
episiolay  qoasi  conierens  Teluimium  pulverem 
pigmenuriom  misculsti,  etqoia  poterani  amarescere 
siogoia,  aores  mibi  anie  dolciloqoio  perfricoisli ; 
ne  inleUigam  qoid  loqoaris.  El  cbariuiis  boc  ignc 
concoqols,  ul  universa  propinau  dulcescant.  Fiat 
ergo  qood  vis,  cedo  majori,  et  omnia  bene  et 
smice  interpretor. 

EPISTOLA  LXI. 

AD  BEOEH  BERBICVII. 

Domino  regi  Anglorum, 

Majestatem  regiam  excogilatis  circumvenire  fal- 
laciis,  sacrilegil  instaresl»  praesertim  ubi  indigna- 
tionem  potestatis  adversus  innocentiam  procurat 
dolus,  ei  in  dispendia  saluiis  laborans  tmpieias 
odii  seminatrix  fraternam  molitur  exsiinguere  cba- 
Tiutem.  Cum  alia  crimina  Deus  oderit ,  hoc  est 
quod  ob  insignem  sui  malitiam  delesutur  anima 
^os.  Teslram  vero  sanctitatero»  sicut  accepimus  et 
dolemos,  iniqui  circumvenire  conaii  sunt,  litteras 
Tobis  nostro  conceptas  nomine  porrigentes,  quibiis 
signific4tba(ur,  me  in  extremie  difBculutis  articulo 
positom  poenitere  soper  promotione  \enerabills 
fratrig  nostri  Rogerii  Eboracensis  archiepiscopi,  et 
mauesuti  vestraeprecesporrigere,  ot  qoia  mihiquod 
in  bac  parte  deliqui  negatoni  est  emendare,  vos 
illnd  per  collatam  Tobis  a  Domino  potestatem,  ac- 
ceptoiemporejnsliiias  judicandi,  et  exercendi  vin- 
dicus,  in  nationibos  emeniletis.  Ecce  Domiiio  in* 
spectore  et  jodice  loquar  in  auribus  vestris  quod 
Terom  esL  Litteras  istas  nec  scripsi,  nec  scribere 
Tolui,  nec  ab  aliqoo  roeorum  scripus  novi.  Falsae 
fiODt,  et  eis  ad  dclusionem  vestram,  et  sui  damaa* 


-  AN.  1159-61.  46 

A  lionem  solus  falsarius  sctenter  usus  esl ;  quisquis 
sit  ille,  plane  suum  portabit  judiciom,  et  ex  aocio- 
ritate  sacrorom  canonom  in  laqueom  anathemaiis 
incidet,  qooniam  qoi  ulla  agnut,  tanqoam  discor- 
diarum,  scissurarottqoe  satores  ei  incentores  de» 
testator  anima  Domlni.  Supplicamos  itaque  sere- 
niuti  vestrae,  ut  untae  roalitias  auctores,  si  placet, 
coroprebendi  jubeaiis  ad  pcBnam,  ei  eos*um  aeerba 
administralione  poniri  faciatis,  ot  qoi  vindieum 
aodierinl  doceaniur,  ei  doceani  Tero  et  jnsto  prin* 
cfpi  failacias,  et  malitiam  non  pkicere.     •  ' 

EPiSTOLA  LXU. 

AD  nBGEM  B»fRICUII. 

Regi  Angloroni. 

Virtus  prineipum  nollo  clarios  elucet  indicio, 

^  quam  si  roajestate  ejus  pacem  popuios,  Ecclesia 
quietem,  ei  religio  gratum  Domiiio  recipiat  incre- 
mentom.  Regom  enim  ibronos  in  eom  vigore  soiido 
roborator,  qoi  Unlanim  viriuium  nltilur  Ainds- 
menlis.  Haec  in  auribus  vestris  crebro  repetimos. 
eo  quod  constaiipsani  graiam  esse  aodiiui  vestro  : 
ei  sicui  in  opere  clariora,  ita  ex  usu  freqoeiiti  ma- 
jestati  vestrae  graliora  suni.  Dum  in  bis  vesira 
versatur  inteniio,  prosperabuntur  in  Domifio,  ei  in 
totius  roundi  gloria  gressus  vestrl.  Naro  ei  hoc  san- 
ctoruro,  quorum  quieti  prospicitis,  sufiragki  im|ie- 
irabuni,  Incumbit  orationibus  pro  vobis  ad  Domi- 
niim,  monasteriom  Sanctae  Hariae  Eboracensis,  quod 
Uuto  Tobis  fiducialius  commendarous,  qoanlo  ex 

Q  omnium  provincialium  testimonio  illnd,  et  verae 
religionis  cnltu,  el  pia  devotione  in  vos  et  liberos 
vestros  eommendatione  digirius  esse  eonfidimua. 
Turbavit  paoem  ejus  diutius,  sicut  pro  certo  acce- 
pimus,  frater  quidam,  qui  landein  urgente  se  maii^ 
lia  et  levitate  niorum,  velut  palea  inutilis  ab  area 
Domini  avolavlt.  Deinde  vestram  adiit  majesiaiem 
ut  ex  eo  se  odibiiem  Domino  coiiviiiceret,  quod 
monasterio  detrahere  non  erubuit,  et  contra  Rego- 
lam  B.  Denedicti  privilegium  delinquendi  conatus 
esi  inipetrare  :  pro  reverenija  vestra  volaerunt 
eum  recipere  fraires  secundum  sutula  Ordinis  sui. 
At  ipse  non  acqnievit  intrare,  nisi  ingressuejus 
ordo  monasiicus  solveretur.  Vestrae  iuque  exceU 
lentiae  sopplicamos  ul  ejusdem  religioses  ioci  fratres 

D  beiiigne  audiatis,  ei  illi  negetis  auditum,  qui  fra- 
tres  provobis  jugiter  oranles  nititur  impedire.  Ad 
haec  causam  universalis  Eccle^iae  anie  pedes  mise- 

«  ricordi»  vestrae  provoiuti  vobis  attentius  comineu- 
danius,  roganies  Dominum  pro  nobis,  ei  vos  pro 
\obis  ei  Ecclesia  vestra,  ne  adpreces  imperatoris 
aiiquid  statuatur  a  vobis,  unde  ftiror  schlsmatis 
amplius  iiivalescai. 

EPiSTOLA  LXIII. 

'         '     AD  EUMDEII. 

Regi  Anglorum. 

Qui  iion  spernit  pauperum  preces,  misericors  et 
miseralor  Dominus  Ecclesiae  sua»  gemitus  exaudivit, 
et  pcr  gratiam  suam  vobis  restiiuit  paccin,  qujiiu 
possiiis,  ut  opoflet  re&titucre  suixlids  vcsiris.  Ju- 


47 


JOANNIS  SARESBERiENg» 


it 


«tiim  «nlm  e»t,  ui  Binl  conMlaiiofium  pariiclpes  A  ciam  Chrisii  pleoo  mtsmlkmfti  i#e€l«  non  «xcipii. 


.qol  ooqUrlU  auBl  iu  laliorjims  Tesiris,  el  qui  facul 
lates»  corpora,  animas,  veslram  exposuemni  ad  li- 
Uuim»  ▼obiscuni,  vel  ad  modioum  yakeant  respl  - 
fare,  m  vealris  posiroodum  «bseqiiiis  siol «  cnm 
opos  fuerii,  apiiores.  Caeiemm,  quia  in  absenlia 
vesira,  nec  spes  quielis  esl  coaiUneis  nostris»  vul- 
tum  vestrum  desiderai  universa  lerra,  nogai  D»- 
minum,  in  cujos  mann  corda  smil  rf!f  am,  ni  voMs 
voram  pacem,  «l  sibi  Tostram  graiiam  largiainr, 
ei  ul  in  regno  veslro  ad  consolalionem  ei  ttiiiiiaiem 
deri  ei  populi,  placeal  ampUos  commanere ;  eos 
qui  pro  vobis  oranl,  a^dire  coosuevil  Altissimus, 
€!i  hanc  ipsam  peiitiojiein  .humiliom  acceptam  esso 
eonfidimus  apud  eiim.  3uppij^amus  iiaque  maje- 


qui  £cdes4«  coUisionos  aoA  «fiorAtur,  aui  negligit, 
01  abttieiis  potestaia  coii.c<ssa«  ooft^eosu  rovet  ma- 
iiitam  qnam  non  reprioiit  aoft  «xslinguit.  Collislo 
siquidem  populorom,  oi  ifidubitau  regiif^ram  sub- 
versio,  et  iomes  schlsmaiaa  est  prvdamnaiii  a  ^o- 
mino,  el  jam  jam  lahentis  indiciufi  priii<;ipalus. 
Speramus  aotem  iiiPatre  misericordlaruro»  auctore 
Cons«)laitonam,  qnod  Ibronos  vesior  benedictione 
perpetua  solidabilur»  ei  quod  lUit  vesiri,  ei  filu  Olio- 
ram  aolinm  regni,  quod  ah  eo  accepi^is,  et  salubri 
adminlstratioiie  dispoiiiiis«  feliciier  h»rediiabttnt« 
cum  in  sttbdiiis  veatris  taniam»  ipso  propiiio,  inve* 
Borimus  concordiae  unilatem,  ut  fidem  eorum  in 
petra  Ecclesls  solidalam  esse«  fideiissimis  ei  ma- 


auii  vestne»  ul  vobis  plaoeai,  quod  plaeere  Ilpmtno  "  Dtfesiissimis  constei  indiciis.  Cnm  enim  er  man- 


arbiiraniur,  el  ut  r^eatis  ad  pecuUarem  populnm 
vesirum ,  pro  cujus  necessitate  et  precibus  pacem 
vobit  a  Domino  credimus  undique  reformaum. 
Moveal  vos  devoiio  popuU»  moveai  affectus  libero*. 
rnm»  a  quoraro  aspeciu  vii  rigidissimus  parens 
possel  Undiu  ocnlos  conlinere :  fides  moveal  <^nju* 
gaUs*  moveal  amcenius  loeoram,  ei  affluentia  deU- 
ciaram,  qnas  non  sufficimus  enarrare  :  et  ne  pro- 
priam  prastereainus  cau^m,  moveal  animum  ve- 
atrum  desolatio.  mea,  qui  prae  a^Ute  et  aegrito.dine 
deslderatum  advenlum  vestrum  diu  non  poiero 
exspectare.  PelU  me»  consumpiis  carnibvs  adhaesil 
os  mcum,  recessnni  minatur  spiritos,  haerot  Umen 


dato  vestro  Anglorum  convenisset  Ecclesiat  propo» 
sita  est  in  auribus  sapieniiom  quac^iiOy  super  qua 
lidei  veslra  sinceriUs,  ut  oportuit,  optimaies  rcgni 
vesiri  dignaia  esl  consultare.  Lecla  sunt  hinc  inde 
pturima  quibus  pars  alteruira  senienii^ni  suam 
Uieri  poUrat,  vel  errorem«  Deiiidc  in  medinm  pro- 
laU  esi  norma  fidei,  regula  gerendorum  quae  iii 
Patrum  sancUombus  luveuiiury  ul  sic  iunolescerel 
universis,  utrius  causx  facies  ei  commodius  posset 
.  aptari,  adeoque  propitiante  Paire  mificricordiarum, 
processom  est»  ut  ex  assertionibus  partium  veritas 
eluceret,  cum  ei  lestes  ab  insperalo  procedentcst 
apud  1108  caosam  veriiaiis  instraxerint,  el  nefanda 


membris  id  desiderio  ei  spe  adventus  vestri,  ex-  c  sdiismaUci  opera  prscooante  fiina  pubiicareniur. 


apocUt  quidem  et  sperat»  et  Interim  aurem  surdam 
praesUi  voc^nti  iialur»,  el  recusat  ocuhis  claadore 
Jiisi  praevisa  fade  vestra.  Summa  itaque  prefcum 
01  desiderU  md  est,  ul,  quam  dio  opporiuiie  redire 
poleritiSt  rodeatis.  Praeierea  fama  est  quod  impe- 
jalor  per  canceUarium  suam,  vos  in  aposiolicum 
auumt  qualisctiroque  sil  causa  ^us,  nititnr  indl- 
i^arot  sed  Domino  proicipente  anlmum  vealnimt 
Penm  cniUbet  homini  pracferetis.  SdUs  qula :  Jfoie- 
4if^u$  e$i  omm4iui  eonfidU  in  homine^  H  ponU  cor- 
lirm  brt^chim  9uum  (Jer.  xvii).  El  quidem  in  rebus 
tam  arduis  el  um  periculosis  tuUus  est  diifeirre  in 
lempuSt  quam  anle  ieiQpus  prasdpiiare  oonsensum.. 
Super  boc  auiem,  ei  qaibnsdam  aUiSt  veftro  vel 
#akem  archidiaconi  mei  coosiUo  et  priKoenU  colto- 
qaio  piorimum  iodigerem. 

EPiSTOLA  tllV. 

AD  a^llDEII. 

Anglorum  r^i^ 

In  co  maxime  viget  ei  proQcit  gloria  priQQipla 
ChrisUanlt  si  pium  OominOt  a  quo  omnis  princi- 
patus  est*  impendil  famulatumt  dque  paciSt  exsul- 
tationis  el  gloriae  perpetualur  haeredius,  qui  pro- 
cellas  componil  Ecclesia&  laborauUSt  et  fideli,  ei  fe- 
Uci  procurat  obseqniOt  ut  exsulians  sponsa  cupiUs 
aponsi  queai  amplexibus  inhaerere.  In  se  vero  pro- 
vocai  omnipotentem  manum  Alii^simit  qui  naufra- 


{laquct  secundam  ea  qos  proposiu  ^unt,  iiun  qui* 
dem  jttdicalum  eslt  quia  neclicuil,  non  statuium 
aliquid  ia  praijudiciaui  regiae  majesuiis « quia  nec 
debuii ;  sed,  quod  licuit,  qiiod  debuitt  quoU  jussio 
majesuUs  vesirae  c](egiit  consiUum,  bomiiio  teste 
et  judice,  formaium  eslt  quod  fidelis  prudenlia  sub- 
diiorum  vero  princlpi  diciare  debuerai  iiuii  rogala : 
iUi^d  quoque  ul  prima,  sicut  ]usiuin  csi,  vobis  gra- 
lia  debeaturt  et  operis  gloria  cousummaUt  proui 
praeccpistis.  aipe  onini  publicatione  in  iibris  con* 
acientias  signari  fecimus,  quos  yobis  a  latoribus 
prxseuiium  magistro  Barihoioina^  arcb:diaco.iOt 
ei  Willdmo  de  Ver  capellano  nosiro,  jussjmus  aper- 
iri.  Nain  praedictus  arcbidiacoiiMS  scrutiniis  ci  4e- 

P  liberaiionibus  inierfuit  universis,  et  vou  singiUo- 
rumt  ei  omnium  exploravit  nobiscum.  |)i  qu»  ac- 
cipieUs  ab  00,  de  noslro  peclorc  processisse  non 

«  dubiteUs.  Eos  vobls  comm^damttSt  rogantes  aiien- 
liuSt  ttt  personas  earitin,  si  placett  eommendaus 
babeatiSt  ct  uostrAS,  qw  ^n  ntaiutHis  suut  e^um^ 
peUtiones,  benigne  adraituUSt 

EPLST0L4  LXIV  (6). 

AD  EUMDnif. 

Ab^  fidudain  parii,  ei  apnd  eum  q«om  ardemer 
^ipalt  ftducialius  agere  coiisuevii.  Quo  aulem  aflb- 
ciu  vos  semper  amaverimt  operibus  quam  verbia 
ostenderot  seiuper  hooosiiua  el  uiiiius  repmavit 


(6)  Epistol»  6i  ei65  in  ediUoM  Pansiensi,  cum  praecedcHU  M  conjttnctae,  ex  tribus  unam  cflieiiint; 
in  ins.  Cantabrigiensi  separaUm  habeniur. 


19  EmiQLM.  - 

cttBs  Uinea  im  ^^.  imnqaam  afleeiian  ioiplero 
pol»erim.  Qvi  4>inB««  boyU  mlbi  conscius  e»t«  quod 
dcTOiio,  quam  in  tos  lialHii,  \\Tf%  meas  seinper 
excessiu  Spe^c  iiaque  quod  et  iiiaj«istas  vesira  tn 
afleciB  dukedipis  cvndescendAi  milii  ei  parvulis 
ineis.  £t  quidoni  omoes  alumnos  meos  me  pridem 
vobis  memini  commendasse.  Nuo^  autem  eum  ^oi>is 
eommendo  praB  caBteris,  qui  in  oLseqoV».  meo  prae 
c£terts  laboravity  et  miDimum  accepit  de  mana 
mea ,  cum  siaeeri^aia  fidei  ct  exhibiticine  op^ris 
menierit  plarimum*  Ad  pedes  ergo  demeaiiae  ve- 
sine.provolvor,  qaanta  possum  devoUone  acppli- 
cans,  Bt  eum  commendatum  babeatiSt  ipsiquo 
meum  defectum  suppleat  beuignitas  vestra,  et 
com  me  amiserit,  ei  pro  me  serenitas  vestra,  si 
placet,  respondeat  in  affectu  dulcedinis,  et  consola* 
lione  patris  amiasi.  Is  est  Joannes  de  Sar.  quem 
uiique  alii  commendarem,  si  alium  ipter  amicos  e^ 
domiflos  baberem  potiorem. 

EPiSTOIA  LXIV. 

AO  BBNOEM. 

Monquara  saiisfiet  Ib  carttt  deslderio  m^»  nisl 
desideratissimam  faciem  vestram  mibi  in  earne  vi- 
dere  conilgerit.  Dimittet  tiim  ia  pace  servulum 
(oum  Chrislus,  si  anteqoam  egrediar  a  patteDtiae 
labore  ad  pacom,  filium  pacis  mibi  videre  dederit 
cbristom  Domini.  Det  mihi  Christus  videre  cbri- 
8tum  saom,  et  exinde  morti  properanti  gratulahnn- 
dos  occurram.  Exspecto  in  spe  ista»  et  crebris  apud 
me  dico  suspiriis  :  Nuoquid  noo  dabit  mibi  Cbri* 
slus  roeos,  ut  videam»  quem  desideranti  dedit 
jiiungere  cbristum?  Munquid  non  videbo  filium 
dexierae  a  laboribus  teinperanlem ,  temperantem 
a  periGuUs,  antequam  inoriar?  £$1  mihi  domi  adbue 
tbesaurus  in^^MBparabiliSt  tbesaurus  paiernae  benedi* 
ciionisy  qoem  vobis  reservo,  si  ad  pairem  agenlem 
io  extrofflis  mauesus  vestra  dignetor  accedere. 
CoDstitni  vo§  |u  capo^  geniium,  matris  vestrae  pe* 
dibus  vesuis  suljeci  fi\ios,  et  adboc  quidem  de 
promptoario  graii»  plenioris,  dom  aiidiaiis  voca- 
lionein  Patri^,  adjicieiur  vobis  de  rore  cmU  desn* 
per,  €^  de  pingqettioe  terras  benedictio  cumiilata. 
Quod  si  redire  non  licot,  j^  non  placet»  tbesanrum 
bnnc  vobis  resiitueiiidum  ab  Eccleaia,  Qdei  ipsins 
eomnieodo,  et  vos  commendayi,  et  Ipsam  vpbis 
•8se.  desiderio  comme^datam.  Mater  vestra  est» 
sponsa  Christi  est»  et  quoyis  gloriosior,  et  potontior 
principatu.  nec  a^dversus  eam  portm  ioreri  praBvalo- 
buiit.  Aecepit  \  Christo.  suo,  ut  illuc,  quQS  decre- 
Terit»  nullo  probii^ente,  intrudat^  et  inde  quos  vo- 
laerit  potenier  ejieiai.  Si  vultis,  tmo.  qui^  vultis 
Christnm  habere  propiiium»  ^oosam  ^us  quas  est 
Ecclesia»  cajus  ei  ipae  caput  est,  illa  enim  capiiis 
cofpos,  siudeatls  habm  propiUam.  r^m.  eui  deesi 
gratia  Eoeieaic,  tota  orentrii  Triaius  adversiaMi^ 

Sttggeraot  vobis  ftlii  sacuU  bojus,  ut  Ecelesiaa 
nuoaatia  ajicvoritoiomf  oA  vobis  r^ia  dignitas  ao- 


-  h».  1159-fil,  Jtt». 

Ageaior,  Cenevesiram  impogpiani  majestaiem,  et 
lodignationem  Domini  procurantt  quicui»que  aunt 
illl.  Ipse  est  qui  dilaiavit  terminos  ves^trosy  ipso 
qui  vestram  proveiit  gloriam.  Oronino  iniqoum  esl 
si  vos  benefacioris  vestri  et  Don^ni  gloriam  con- 
irabaiis,  pcsna  dignum  eat»  ei  pixxicul  dubb  poena 
acerbissima  punielu(«  Imo  Domino  prupitio  noa 
punietur»  qoia,  Ipso  propitiante,  non  Qet*  Conveoli 
vos  sponsus  Ecclesia^  per  os  meum,  convenit  pastor 
omnium,  princeps  apostolorum  Potriis«  roganies 
aHentius,  ui  si  eoa  principatus  vesiri  babere  vuliis 
palronos  ei  adjuioreSt  pssiorem  in  Ecclesia  Cxo- 
^iensi  secundum  Dominum  veliiis  ordinari,  et  eam-. 
dem.  de  tanio  naufragio  eripere  stadeatis,  Brima 
qjmnium  esjt,  cui  prospexistis  io  regno.  Atiendat, 

^  si  placet,  dignatio  vesira  quid  sii  eaindc  consocuta. 
Nostis  quos  exclusit  ab  Ecclesia»  qui  et  columba* 
tntfk  venditoresejedt,  ct  absii  ut  quisquam  introeat^ 
quem  Cbristua.  ei^clasii !  Sponsorem  me  pro  Fetro 
constltuo»  qui;#bonor  quem  ei  exbibebitis»  vobia 
etiam  in  prmseQli  ceniuplata  mercede  rependet. 
Ad  baec  si  moram  feceritis  ioqgiorem,  vel  arcliidia^ 
conum  meum,  si  cuin  indemnilate  vestra  fleri  po- 
tesl|^  mibi  romiiii  quaeso. 

EPISTOLA  LXV. 

AD  SPISCOPOS  AIKOLIA  (7). 

yeoerabilibus  fratribus  episcopis,  ei  universis 

Cbristi  fidelibus,  per  Angliam  cons^tutis  salutem. 

Expetiit,  ut  andislis,  hostis  anliquus  integriia- 

Q  tem  Ecclesias,  et  Qmnibus  faUaciae  et  nequiiiae  su^ 
jniiilens  viribus,  insolubilem  acindere  moliius  est 
uiiiuiem.  Caeierum  foris  est  indeficiens  pietas» 
sicut  ad  probatiooem  fideliMm  pi^ocellas  pnevidet 
eminenies,  i(a  easdem  emergenies  et  invalcscentes 
in  usum  electorum  salubrl  dispensaiione  conienH 
perat,  ui  qui  erudiuoiur  in  poena,  probaii  per  pae* 
nitentiam  coronentur.  Qu^  ergo  a  maliiia  inbabi- ' 
iantiom  suam  turbari  permisit  Ecclesiam »  oam 
praecisis  membris  putridiSs  jam  Imminenie  spo 
pacis  incipit  serenare»  et  in  capite  Ecclesia»,  sed.e 
Peiri  virum  apostolicum  siatuit»  elecium  et  con-. 
aecraium  canonice,  ab  oronibus  qui  rectc  sapiun^ 
et  caiholice  approbatum.  Is  est  dominus  AIex9nder, 
quein  in  Patrem  et  pastorem,  asseusu  principum 

^  nostrorum,  Anglicana  et  Gallicana  receperuut  £c- 
desiar,  et  sauctae  Romae  Ecclesiax  plena  devotioue 
obediens,  Octavianum»  cum  oinnibus  fautoribuft 
auis»  veiut  manifeste  scbismaticum  et  baereticum 
condemnavit.  Inde  est  quod  universiuti  vestra 
praecipiendo  mandamus,  et  exhortamur  in  Domino, 
qi^atenus  domino  Alexaodro  tanquam  Patri  obedia- 
iis,  et  ei  revcrentiam  Romano  pontifici  debium^ 
per  omnia  exbibeatis. 

EPISTOLA  LXVL 

AD    RCGEM  HENfilCUlU 

Ex  liiteris,  quas  mibi  vesira  serenitas  destlnaTtt, 
planum  est  prudeutiam  vestram  suggestione  mali^ 


(7)  US.  V.:  Idem  unmno  clero  per  Angliam  c/  Scoliam  eo^utitulo. 


51 


JOANNIS  SARESBERIGNSIS 


S2 


gnamlom  adversus  innocentiainineainruissecircuin-  A  sentium,  a  clerico,  cui  matrimonio  Jnncta'  erat, 


ventam.  Siquidem  illi,  qnos  veslros  parochianos  esse 
asseritis,  a  domino  arcliiepiscopo  per  decanos  ,  et 
alios  officfalessuos  saepe  citati  sunt,  et  cum  in  sua 
coniumacia  pertinaces  semper  Invenirenlur,  tandem 
denuntialum  est  els  subinierminatloneanatbematis, 
nC  copiam  sui  in  syhodo  facerent.  Illis  itaqne  ab* 
sentibtts,  imopotfusse  contumaciter  absentaniibus, 
praesentes  fuerunt  officialesarchldiaconi  per  quos 
illi  s»pissime  citati  fuerant.  Gum  autem  per  eos ,  et 
de  citationibus,  et  de  contumaci  responslone  abseri- 
tantium  constiiisset,  rem  ad  consullationem  doinini 
archiepiscopi»  licet  synodus  aliud  suaderet*,  credidi 
referendam.  Mihi  namque  fere  tota  synodus  reluc-' 
tabaiur,  etnonnulli  deirahebant,  dicentesme  di&st- 


derelicta  alteri  nupsit,:  et  ex  eo  sosoepit  liheros. 
Glericus  rero  peregre  moratus  in  sacerdotem  pro* 
motus  est ,  reversusque»  uxore  »  quam  duxerat , 
contempta,  coBpit  in  sacerdotii  ordine  ministrare. 
Gum  vero  tam  ex  eorum  confessione ,  qoam  ex 
legiiima  testium  assertione  constet ,  ipsam  cum 
clerico  matrimonium  contraxisse  ,  plamim  est  quia 
secundo  roarito  deinceps  adhserere  non  potest. 
Quod  enim  clericus  se  tempore  contracti  matri- 
monii  subdtaconom  fuisse  asserit »  com  hoc  probari 
nequeat,  eatenus  proflcit,  ot  indignos  censealor 
ordine  qiiem  contempsit ,  nec  permittatur  in  eo 
ministrare »  quem  conjugatus  lUicita  usorpatione 
praesuinpsit.  Siquidem  constat  cum  ex  multis ,  tum 


mulare  justitlam  Gautuariensis  Ecclesi» ,  et  domini  B  ^^  secundo  concilio  Toletano »  qood  eos  qui  ad 


archiepiscopi »  ob  favorem  veslrum,  qui  accepto 
tempore  languoris  ejus,  ex  insperaio  in  ipsuin  in- 
soi^ere  decrevistls ,  et  Gantuariensls  Ecclesiae  ter- 
minos  ingredi,  et  eam  bis  quae  cenlum  annis  posse- 
dit  mutilare.  Stupebant  autein  omnes  stiper  tanti 
ausus  pertlnacia  impunita.  Gum  auiem  quinqtieaut 
septem  interjacentes  parochix,  ut  aiunt»  oculaiac 
ildei ,  maniresient  fuiidum.de  quo  agUur,  nullo 
modo  ad  Gistreiisein  Ecclesiam  pertinere :  erant 
quoque  praesentcs  clerlci,  qui  sibi  vim  et  atroces 
jnjurias  illatas  querebantur,  et  vicinis  conslabat 
omnibtis,  quod  eisdem  parochianis  sacerdoles  nostri 
per  lotum  annum  omnia  divina  ministranl.  Hasc  et 
mullo  plura  ad  dominum  archiepiscopum ,  et  pro 


subdiaconatum  accedont,  oportet  continentiam 
profiteri.  Itemque  ex  concilio  Arelatensi  iiquet, 
quia  assumi  aliquem  conjugatorum  ad  sacerdoiiom 
non  oportet,  nlsi  foeritpraeroissa  conversio;  unde 
nisi  uxor  coniinentiam  quam  vovere  vuli  praeeli- 
geret,  procul  dubio  priorl  viro  restituenda  esset, 
ipseque  sacerdotii  administraiione  privalus ,  cor- 
poris  sui  potestatem  joxta  sancluin  Apostoium  in- 
dulgeret  uxori.  IIoc  enini  et  beatus  Cugenios  in 
causasimili  diffinivit,  utquirelicta  uxore  ad  pres- 
byteratom  accesserat,  avolsos  ab  altari  rediret  ad 
officiom  conjogale ,  quoad  oxor  vellet  contineniiam 
profiteri.  Nonc  auiem»  qoia  clericos  in  ordinatione 
continentiam  vovit,  et  uxor  votum  mariti  ob  amo- 


parle,  me  invjto,  prolala  sunt ,  adeoque  undique  ^  ^**™  castitatis,  et  spem  poenitentiae  fructuosae,  ra- 


conclamatum,  ut  et  ego  de  diiatione  noniiullain 
suspicionem  contraherem.  Praecepi  ergo  ut  contu- 
maces  parochianos  suos  vesiros,  sicut  decanus  et 
synodus  suadcbat,  anathemati  subjiigaret.  Ego  vero 
die  seqnenii  hoc  illi  decano  ,  caeteris  audientibus, 
sicut  iiijuiictum  fuerat  denunliavi.  Et  haec  est  illa 
mea  senientia,  quamex  ignorantiajuris  processisse 
vestra  discretio  deprehendit  et  reprehendit.  Me  si 
qoidein  sermone  et  scienlia  faieur  iiiiperitum,  et 
qui  nunc  sufficio  intueri  quidquid  volueriiis  impu-  • 
gnare.  Nam  ad  hoc  quis  Idoneus?  Sed  nescio  an  ex 
veslra  prudentia  istud  processerit ,  quod  illi,  qui 
semper  nostrae  fuerunt  Jurisdictioni  subjecti ,  con- 


tum  habet  et  gratuin,  imminet  utrique  necessitas 
continendi,  et  sacerdoti  ad  praesens  praeclusa  est 
licentia  ministrandi.  Qui  cnim  ad  presbyieratum 
accessit,  voium  continenttaa  disslmulare  non  potest, 
com  illud  aut  expressum,  aul  tacilum,  etiam  dia- 
conorum  ordinationi  ex  decreto  Martini  papap  do- 
ceatur  incertom.  Ait  enim  :  Diaconos  qoi  eligitur, 
si  contestatos  fuerit  pro  accipiendo  mairlmohio,  el 
sedixerit  in  castitate  manere  non  posse,  hic  non 
ordinetur*  Quod  si  in  ordinatione  tacuerit,  et  or* 
dinatus  fuerit,  et  posiea  matrimonium  desidera- 
verit,  sit  alienus  a  roinisterio.,  et  vacet  a  clero. 
Consonat  huic  et  Leo,  tuba  coelestis ,  qui  subdiaco- 


cipientes  spiritum  sapientlae  grandioris,  [ad]  voca- n  nibus  carnale   interdicit  conmibium,  et  omnibus 


tiones  lllius ,  cui ,  etsi  non  episcopali  Jure,  tamen 
rnetropolitico  subjecti  fuerunt ,  dedignati  sunt 
facere  coplam  sui,  vel  ad  h»c  ut  fori  praescriptione 
uterentur.  Sclo  enim  haec  ex  alto  processisse  ron* 
silio.  Non  lanien  haec  allego  ad  excusationem  mei, 
81  me  esse  in  culpa  pronuntiaverjtis ,  quia  malo  a 
vobis  veniam  postulare,  quam  uti  rationibus  juris, 
et  allegare  mandatum  Domini,  et  necessitatem 
obsequendl.  Ad  reliqua  seorsim  rcspondebilur  : 
oonsulo  tamen  ot  Dominum  meom  ante  concilium 
fideatis. 

EPISTOLA  LXVn. 
An... 
Kv  testimonio  veslro  accepimus,  quia  lairix  prae- 


sacris  ordinibus  sincerissimam  casilmoniae  indicit 
puritatem.  Erunt  igiiur  bi  perpetuo  conjuges,  etiam 
separati,  et  in  conjugio  positi ,  tanquam  conjugium 
non  babentes,  manebuntqoe ,  arcente  se  voto  con- 
tineniiaey  cui  obligati  sont,  perpetuo  singulares. 
Quod  si  ad  opus  canialis  commercii  forte  redierlnt, 
sl  quidem  secum ,  voti  fracti ,  si  cum  aliis ,  adul- 
terii  realum  incurrent.  Nec  in  eo  Juvator  priesom- 
ptio  saccrdotis,  qood  ab  ipso  josjorandom ,  ut  se 
tempore  contracti  mairimonii  subdiaconom  fulsso 
doceret,  ex  abondanti  accepistis,  com  boc  solos 
asseruerit,  et  postmodum  In  praesentia  domini  Gi- 
cestrensis,  utscribiiis,  se  dejerasse  confessos  sit; 
ut  nec  dicenii  fides  habenda  sit ,  nec  neganti ,  nisi 


55  EPISTOL^..- 

at  conressFo  ipsius  contra  te  eumdeni  sufficiat  con- 
deflinare.  Si  eniro  sobdiaconus  erat,  puniendus  eet 
conteniptor  ordinis ;  si  non  erat ,  aeque  plectendus 
est  conjugalis  fidei  Tiolator ,  eo  quidem  magis  qoo 
secandis  noptiis,  si  tamen  noptiffi  suntdicendxt 
caosain  irisiis  est  pnestiiisse.  Ut  enim  ait  B.  Aogu- 
stinns  in  libro  De  adutterims  eonjugiU  :  c  Si  ta 
abstines  sine  uxoris  voluntaie ,  tribuis  ei  rornicandl 
lieentiaro  ,  et  peccatom  illius  tue  imputabitur  ab- 
stineotiae.  >  Qnid  ergo,  sl  deseris?  quld  si  decennio 
ant  aniplias  peregrinaris  }  quid  sl  revertens ,  caeli- 
bem  Tilam,  ignara  conjoge»  simulas,  vel  in  alterius 
transis  ampleios  ?  proinde  tota  fere  culpa  yidetur 
esse  presbyteri,  mulieris  xque  leris,  nisl  quaienns 
conseBsa  secundo,  ex  quo  primom  virum  soperesse 
cognovit,  secondi  Tiri  qnidem  aot  omnino  nulla,  aut 
eerte  minima,  nisi  et  ipse  forte  prioris  matriRionii 
conscios  fneriu  Quia  ergo  secundae  qu£  tIs»  sunt 
non  fuenint  nuptiae,  roaritus  posterior  si  continere 
non  polest,  ant  non  vult ,  quod  forte  magis  expedl- 
ret  propier  liberos ,  quam  voliierit  ducat ,  tantum 
IR  Uomino.  Presbjler  vero,  qui  rausam  dedit  dissi« 
dio,  ad  restiluiioneni  dotis  tenetur  uxori,  praeserlim 
cum  in  praesenlia  veslra ,  iu  verbo  veritaiis  ,  quod 
omni  stipulationi  praevaiet,  in  ore  SQcerdotis  se 
aestimationem  illius  promiserit  redditurum.  Si  quid 
autem  sincerins  et  uiilius  a  Domino  charitati  vestrae 
JHuxerit,  ex  olllcio  vestro  illud  explete.  Nos  enim 
isla  coitsalendo  praescripsimus ,  sine  praejudicio 
sententi»  sanioris  ,  cpiscopo  Liucoliiiensi.  Presby- 
ter,  quem  cuin  latrice  praesentium  constat  matri- 
rooniutn  contraxisse»  quia  adulteril  causam  dedit, 
et  uxore  relicta,  sacerdotium  usurpavit ,  arcendua 
est  a  ministerio  quod  praesumpsit,  cum  uxor  ejus 
continentiam  elegerit.  Illicituin  est  presbytero  re- 
dire  ad  nuptias  quas  contempsit.  Coiilinentiaesiqui- 
dem  votom  sacris  ordinibus  aut  expressum,  aut 
ucite  insertum  est,  nec  prodest  presbytero,  quod 
se  teropore  conlinentiae  subdiaconum  fuisse  juravit 
80I0S,  praesente  et  petente  dominoWigornensi,  cuin 
idem  disquirecte  episcopo  Cicestrensi  se  dejerasse 
confessus  sit.  Profecio  si  subdiaconus  conlraxit 
matrimoninm,  ordine  contempio  et  temerato  sacer- 
doiiu  indignus  est :  si  acolyihus ,  aeque  contempio 
sacerdotio  indignus  est ,  et  praesuinpto  ;  caeterom 
qni  dissidio  causain  dedit  ad  reatituiionem  dotis 
tenetor  axori,  praesertim  cum,  In  praeseutia  Wi- 
gomiensisepiscopi  se  juramento  obligaverit.  Prae- 
cipimus  itaque  9  ut  ipsum  compellatis  restituere , 
quod  in  aestimatione  dotis  promisit  in  prapsentia 
dotnini  Wigorniensis  aut  amplius,  quantum  ratio 
exegerii,  si  ad  hocejus  suppetunt  facultates, 
EPiSTOLA  LXYlll. 

AD,.. 

Charitatis  zelus  accenditur  in  praelatis ,  quoties 
deprehendnnt  in  moribus  subjectorum,  unde  eis 
possit  salutis  dispendiam  imminere.  Nos  autem  ex 
tuaram  conceptione  liiierarum  le  decorem  doinus 
Dominl  desiderare  coitfidiinus,  eique  operi  diligcn- 


-  AN.  il59-6f.  W 

A  tiam  praesiiturum  ,  ut  in  tiia  custodia  mundi  slnty 
qui  ferunt  vasa  Domini,  et  ut  Domino  puritate 
actuum»  et  morum  innocentia  consecrentor,  qui  el 
debent  ex  injuncto  sibi  officio  sibi  subditos  conse* 
crare.  Caeierum  quod  a  nobis  in  rebos  non  ambi- 
guis  consilium  exigere  volulstl,humilitatis  nota  est» 
non  ignoraniiae  arguinentum.  Siqoidem  toa  discre- 
tio  nod  ignorat  quld  sacri  canones  siatoant  de  con* 
tinenila  clerlcorum.  Nam  et  Siriclus  papa  alias  In 
domo  clerlcoruin  esse  non  patitur :  nisi  eas  tantam 
quas  propter  solas  necessitudinum  causas  habitare 
cum  eisdem  synodus  Nicaena  permisit.  Eas  auiem 
tam  ex  dccretis  Symmachi,  quam  ex  concilio  Car- 
thaginensi ,  variisque  sanctionibus  Romanoram 
pontiflcum  facile  est  colligere,  ut  hae  solae  videaniur 

^  admitti,  a  quibus  aut  natura ,  aut  revereniia  mo» 
rum,  aut  bonesta  causa  ,  qualis  est  miseratio,  in 
afllictis  et  corpore  debllitatis  omnem  sinistrae  opi- 
nioois  maculam  demit  :  et  licet  plerique  canones 
matrem  ,  sororem  ,  avlam ,  amitam ,  materteram , 
neptes,  domcsticainque  familiam  et  personas  quaa 
conciliant  primi  grados  affinltatls,  ex  cobabitationo 
nolnit  esse  suspectas.  Beatus  tamcn  Augustiuus 
nec  cutn  sorore  clericum  habitare  consensit,  eo 
quod  cttiii  sororibus  inierdum  cohabitent  non  soro^ 
res,  obi,  sicut  ait  etbnicus.  ^  ^ ,  y^  /^^ 

Cognato  poterit  nomitu  eulpa  tegi, 
Ef  his  ergo  quallier  tibi  agendum  sit,  cum  R^i* 
niero,  quem  cum  quadaro  quondam  fornlcaria  soa 

Q  sub  paterni  famulltii  imagine  habitare  scripsistii, 
tua  discretio  poterit,  habita  ratione  persouaruffl 
facilius  moderari,  quam  nos  quibus  personae  ignota 
suni,  et  opinio  personarum.  Neque  enim  quia  co« 
habitant,  eosdem  fornicari  consequens  est»  ciun 
possint,  Domino  propltiante,  non  esse  quod  fuerunt, 
et  erraius  praecedentes  dielere  pceniientia  subse- 
quenti.  Yerum  si  personae  suspectae  sunt,  ad  legitt- 
main  porgationem  urgeri  possunt:  demumqoe  poena 
et  absolutio  consequetur,  cum  iunocentia  eoruin  in 
judicio  apparuerit,  aut  reatus.  Quod  autem  de  jura- 
meuto,  quod  secunduiu  consuetudlnem  Llncolnien- 
sis  ecclesiae  praestatur  ab  his  qui  ordinantur,  ad-> 
jecisti,  non  damnamus,  quod  a  Patribus  qui  iii  ea 
praecesserunt  ecclesia  meliores  nobis,  admissum 

D  est,  nec  approbamus  quidem,  cum  ex  eo  liqueai 
maxime  causam  periculi  naum  esse,  et  facilem 
materiam  gravius  delinquendi.  Non  itaque  quod 
peccatum  sit  vovere  sablimia,  sed  quia  humana  in  >  - 

ilrmitas  c  nititur  in  vetitum  semper  ((jjvtp.  Am.  liL 
IV,  17),  >  et  quod  non  licet,  etiam  cum  acerbissime 
urit,  acceput :  sic  et  lege  data  sublntravii  et  culpa, 
factonique,  ut  ait  Aposiolus,  supra  modom  peccaiia  / 
peccatum,  cum  illicitorum  prohibitioni  datae  legit 
accessit  praevaricatio.  Viderint  auctores  et*feutorei 
jurameiitiy  qoid  fecerinl.  Ulinam  cesset  praevarica* 
tio,  castitasque  serveturt  ut  non  ex  delinquentiu^m, 
praesidentiumqoe  consensu,  suscipiat  vlres  pecca« 
luni,  et  negligentia  vel  tnalitia  incrcmentum !  De  iilo 
autem  uacerdote,  qui  inforQicarix  ubusuin  Eccleslaa 


95  JOAMIIS  SARES^BRIENSIS  56 

))Oin  dilapidans»  saiictuarU  coRtemnit  carani»  cali-  A  cooTellendam  poaUferam  radicem  Simonkie»  pra* 


eeqi»  tahabili  et  ioepio,  redempiionis  nostrae  in- 
digne  et  periculoso  tractavii  pretium  :  boc  prsecipi- 
mos»  ut  eum  severitate  canonica  corripias,  ui  in 
poma  uniua  multorum  corrigantur  errorea.  Sit  ita* 
quo  aollicitudinig  tux  attentias  providere»  ui  li» 
omnibus  ecclesiis  tibi  commissis,  pro  facultatibua 
^arum  non  modo  argcniei  caiices  in^urentur,  sed 
vestimenia,  et  omnia  uiensilia  sacri  minlsierii  sio 
repareniur,  ut  niodo  possit  honesie  Ciomii\o  mini« 
Strari*  In  hac  auiem  parte»  non  nionachis»  nojn  ca« 
iioiiicis,  non  alicui  omniiio  persona  parcas,  qjaltk 
Domino  de  bonis  suis  honoris  primitiai  persolvantuc» 
et  piane  quisque  sicut  Doininum  diiigil,  et  animain 
auaoi»  sic  commisKam  sibi  honorabit  ecclesiam* 


vitatis,  quas  in  episcopatu  Ciccsirensi  de  novo  di- 
citur  germinare.  Nam  vicarii,  ut  in  ecclesils  admli- 
lantur,  singuli  xii  denarios  coguntur  eksolvere,  ei 
hanc  redcmpta  quodammodo  Doniino  saBCliflcandi 
Ijcenlia«  annuam  ministris  potius  Saianoe  qoain 
EcclosiiB,  solvere  pensionem.  Hoc  autem  ampUus 
iieri  sub  anathemate  prohibiiimiis,  tradeotes  Satansa 
principi  suo  eos,  qui  iiane  Slmoniacaro  praviutem 
ulterius  exercebunU  Prxcepiniua  arcbidiaconos  ei 
ministros  eorum  antiquis  eonsuetudinibus  esse  con- 
tcnioa.  Sicut  autem  iierata  ciericorum  de  Dorbis- 
ria  tacrymabiiis  indtcat  querimonia»  jam  dictus 
Alanua  mandatum  nostrum  diu  fraudulenier  sup- 
pressit,  donec  ipse  et  complices  sui  suam  in  dispo- 


•  '  ,  -^^     .  -    ,        , ^ r __.  — _.,r_ 

liincolniensis  vero  sacerdos,  si  in  judicio  culpae,  •  siiione  paiiperum  potuerint  explesse  pravilaiem,  et 


quse  in  eum  iiupingilur,  obnoxius  appanierit,  ev 
quod  iila  quse  ei  pepererat,  sine  confessionis  ant 
communionis  parlicipalione  decesserit,  et  deiiide, 
ut  Christianam  baberet  sepuUuram,  in  Ecclesia  fe- 
cerit  purlQpari,  tam  diu  secundum  statuta  Patrum 
f^-difvi^  sui  admjnistratione  privetur  donec  ipsum 
pondigqsi  paBiiitenlia,  quanlumad  humanum  speclat 
^xamep,  constet  veniam  meruisse.  Sed  et  capeiia- 
pus  ejus  eidem  poanss  subjaceal,  nisl  suam  conJignc 
valeat  innoccntiam  declarare.  Eoque»  si  pnrgaiio 
praestanda  est,  magis  videtur  bic  ouerandos,  q.io 
minus  meruii  habere  fidei,  dura  confessiooi  proprbe 
yisus  e&t  reluctari.  £t  quidem  ejus  est  mortuum 


quaai  eos  ad  vetitum  noslra  prohibiiio  animasset, 
iinminente  soiemnitate  Pascbali,  sacerdoies  quibu9 
ex  necessitate  sacrainenti  sacruin  chrisma  deesse 
oon  poterat#  illud  emere  compolerunU  Quod  quam 
sit  sacris  canonibua  adversum  (idelis  novit  Ecclesia, 
nec  ipsi  poteraut  ignorarCa  cum  consiet  sancijo 
inemoriae  Gaulerum  episcopum  vestrum  hac  vendi- 
tionem  chri^matiik  apud  vos  condemiiassey  ei  sub 
anatheinate  prohibuisse,  ne  ulierius.distrabatur  ad 
pretium.  Unde  qul^am  ad  nos  venieutes  deiuleruni, 
se  a  Joanne  liexovlensi,  el  complicibus.suis  grava- 
inina  multa  perpessos»'  Quidam  etiaiii  queninlur 
quod  eos  per  appellaiipnem  ad  nos  fajctam  al»  olficio 


solvere  et  ligare  qui  solus  potest  morluos  sasciiare»  ^  suo  suspendere  conaius^si^  Inde  est  quod  discre- 

.  .«•!.•  I  ••    •  A'       '         f  I»   t^       •         •  •     •         J  I 


et  qui  potestatis  hujus  arbitrium  discipulis  coniulit 
auper  terram,  hanc  speciali  priviiegio  divinae  ma- 
j^statis  in  coelis  retinuit  dignitatem.  Casterum,  di- 
iectc  in  Doinino  flli,  ea  cautelae  diligentia  versare 
in  talibus»  ut  videri  non  possis  sitire  pecuniam  de- 
linquentium»  scd,  qnod  paslorem  decet,  quaerere 
salutem  animarum.  Nosti  siquidem  qtiod  ei  saeculi 
leges  eos  acerbisslme  puniunt,  lege  Julia  repetun- 
daruui,  qui  in  facici^dis  ex  ofQcio,  vel  pon  faciendis, 
sordldum  sectanlur  lucrum.  Sed  et  canones  praelaiis 
omnibus  ordii>i^  e&  oQicii  sui  periculum  infligunt, 
qui  interdictum  subjjeclis  o%i.uni  pretio  accepto  aut 
promisso  restituunt.  Ergo  ut  in  tua  seduiitale  glo- 
rificetur  Deus,  ei  tuum  miuisterium  honoreiur,  ex 


tioni  veslrae  prsecipiendo  mandamus,  quatenus  rei 
verilatem  exactissima  diligentia.  iniquitalis*.  et  si 
A.  litieras  nostras  fraudulent^r  suppressisse  consti- 
leriif  eum  auctoriute  noslra  ab  Qfiicio  suspendaiis» 
donec  vobis  et  Ecclesiae  Cantuariensi  condigne  sa- 
lisfaciat.  Joannem  quoque  Lexovivn$»em,  el  inini» 
slros  archidiaconi  Dorberiensis  compellatjs  auctori- 
tate  vestra  restiluere  clcricis  quod  ex  prava»  quam. 
pncmisimus,  consuetudine,  vei  sacri  chrismatis  ex- 
secrata  vendiiione  ab  eis  exiorserint,  posU}uain  noa 
hanc  nequiiiam  condemnavimus.  Si  vero  vobis  in 
lioc  obiemperare  neglexerunt,  eos  audoritate  ve-. 
stra  ab  introitu  ecclesiae  suspendaiis,  donec  ablata. 
ciericis  restiiuant,  et  satisfaciant  nobis.  Si  aulein 


cute  inanus  tuas  a  sordibus  et  caluinniis,  ne  officiuro  ])  aliquos  post  appellalionein  ad  nos  factam  suspeu- 


judicis,  qiiod  tibi  a  Domino  coouuissum  esi|^  nego». 
liationis  species  videatur. 

EPISTOLA  LXIX* 

AD  EPISCOPUH  CESTRBNSEH* 

Domiiio  Cestrensi. 

Qii»  perniciosius  Iseduni,  et  Ecclesiam  immun- 
diorii)iis  sordibus  poltuunt,  ex  officio  pasiorali  «icr 
liemus  ftcrius  persequi,  et  a  douio  Doniini  validius 
propulsare.  Si  quidero  et  nos  ex  consensu  culpa 
snbditoruin  involvil,  et  reoa  convincii  aiile  Domi* 
num,  nisi  eorum  delicta,  cum  vaJemus,  studueri- 
rous  emendare.  Meminimus  autem  vos  per  Alanum 
de  Wi/nai ,  archidiaconis  et  decanis,  ei  ofiiciaiibu% 
Conventrensis  Ecclesise  scripta  nostra  misisse  ad 


dere  prassumpserint,  eos  relaxeiis,  et  suspensores 
denuniietis  a  nobis  esse  suspensos  a  iiminibus  ec- 
clesiae,  qvandiu  aliis  in  infiicta  sibi  suspensionis 
sententi.a  persliierint.  Quod  si  hanc  nostram  con- 
tempserint  aucloritatem,  prsecipimus  ui  cuin  litleris 
nosiris  adealis  venerabilem  fratrem  nosiruni  Herc- 
fordensem  episcopum ,  ei  conieinplores  sanctae 
Caiiiuariensis  Ecclesix  faciatis  publice  excomma- 
nicari. 

EPISTOLA  LXX. 

AD   REGEM. 

hegi  Aiiglorum. 

Audita  uudique  collidione  regnorum,  et  emergeo- 
tibus  novis  rcrum  nguris,  ci  increbresceniibus  a 


nofttra  iiiiqaiiate  mafiSt  j^neeipttam  de  nlote  vettra, 
mide  loc  popttioram  saliit  est,  eonce^nios  soltici- 
tttdiiieni,  qaae  «aper  flagellum  Domioi,  qno  per 
graiiam  e|ua  fflagellaiitar  in  corperey  die  iiaetnque 
aiBigU  in  meote.  UDdeeogimor  statnm  vealrnm.  per 
nHnUan  explorare,  qni  e«m  si  fleri  povset,  matle* 
nius  prasentiaiiter  inttteri.  Memioimus  autem  noa 
Tobis  supplicaase,  ut  salutem»  cum  prsseniiam 
vestram  malilia  lemporis  iiivideal,  arcliidiacoiuim 
nostrum,  qui  nobis  unicus  est,  et  oonsUii  uosiri 
primus  redire  permitlereiis.  ])ebuerat  eoim  venlsse 
noQ  vocatiis»  ftterstque  inoliedieniie  ante  Dominum 
ei  homines  argoeodua,  nisi  eura  vestra  necessiias 
excusaret.  Sed  quia  Toiontalem  veslram  oostraa 
semper  praetulimus,  et  quaieous  licuerit  proferre 
decrevimos,  ipsi  quod  deliqoit  pro  volunlsie  Tcslra 
ioduigemus  :  volenles,  ut  quaodiu  necessitas  es- 
egeril,  inststat  olrseqoio  vestro»  et  ot  loiam  fiaeoi 
suam  et  indoslriam  neeessitati  vestne  aocouimodet, 
praecipimos;  iia  laroen  ut  quam  ciio  poioeriiis  ca* 
rere  eo,  ipsom,  si  placei,  redire  perroiiutis.  Nam 
et  ego  ipse,  quem  misericordia  Domini  afllixii  lecio, 
eiiam  coni  lemporalis  vite  dtspendio,  negoiia  vesira 
libeiitis^ime  porlarem  in  bumeris  meis,  dom  pax 
reformaretur  lerris  et  popoiu,  qumr  veatro  regimioi 
temmisit  Dominus.  Spero  aolem  quod  qoaoto  ii* 
beoiius  acquiesco,  et  semper  acqoievi  voiuiilati  ve- 
sirae,  unto  si  placet  iwnignius  condescemletis  ne- 
eessiuti  me»»  et  preces  meas  de  remittendo  can- 
cellario»  et  promovendo  negotlo  Exoniensis  ficdesim 
facilios  aodietis,  noveritisque  pro  eerio  quod  id 
nollo  modo  peteremos,  nisi  itiod  crederemos  esse 
Domino  graiuni,  et  vobis  ulile  et  bonestum.  Aoilite 
si  plscet  quod  in  isio  ism  affectuose  postuiatoos 
ariieuio,  forlasse  nihil  sniplius  peiituri. 
EPiSTOLA  LXXI. 

AO  R.   alCnilMACOOUtt. 

Archidlacono. 

Saepe  jain  revocatus  es,  qni  ad  omos  patris  seois 
et  languentis  vocaiionem  rediisse  deboeras.  £t  qui- 
dem  verenduin  est  ue  tardiialem  tuam  pttoiai  Do- 
minos,  si  ab  inobedieniia  obsurdescis»  i>enericiorum 
immeuior,  palrisque,  quem  ianguetiiem  in  buineris 
perure  debueras,  contemptor.  Eras  omnino  inex- 
cusabilis  et  iitaledictioni  nostrs  proximus,  ntsi 
inam  ai>scnliaai  sob  pr«iexiu  necesiiiutis  suae  do- 
minus  rex  excusaret.  Cseierum,  quia  pubticam  ulili* 
uieiD,  quae  i»  negotiis  domini  regis  vertitur,  prl- 
vaue  uiiiitsli  prxferimus,  voiunialein  ipaius,  quam 
semper«  quaieuus  licuii,  et  expediebal,  iiostrs  pno- 
tuiimus,  adhuc  sostinemus  nostro  pra^udicasse 
maodaiu»  sub  ea  Umen  condiiione  nt  quaro  cilo  gra* 
tiam  (jus  potiieris  obtinere,  ad  nos  redire  non  dif- 
feras*  £t  hoc  Um  necessiUii  luai.  quam  volunuii 
ej^  ad  pratsens  indtilgemus,  veriii  perieoium  toom^ 
si,  00  ofl^nsQ  redieris.  Timemos  eoim  ue  si  pericu- 
lum  amiss»  graliai  pro  nobis  incurras»  eam  per  nos 
reeuperare  iioo  possls.  Breves  eoiro  suot  dies  oo* 
siri,  et  quam  sumus  nos  ipsi|  aut  nostri  pro  nobis 


EPISTOUB.  -  AN.  itS9-41.  0i 

\  exiode  graliam  habitori»  ooo  satis  expieraiom  oal» 
Laoguec  oolm  plerumqoe  gratia  defoactofvm,  et 
com  ipsis  meritorum  memoria  leviter  evanescit, 
Speraasos  tamen,  et  uiinam  spea  nustro  noUom 
confondat,  invaiescente  chariiau  in  eordiboa  ami^- 
corum  nostromm  per  Spiritum  sancluml  To  ven>  oo. 
quid  in  fraudem  btigus  indulgentia  facias,  modis 
omnibus  praecave,  cerius,  quia  iusiitia  Domini  nul- 
lias  homiois  errore  deiuditur.  Ad  baec  lu  promo- 
vendis  precibus  nostris  apud  domioum  regem  super 
negoiio  Exonieosis  Ecclesiae,  diiectioDem  etdiiigen* 
tiam  luam  experieodam  esse  decrevimos»  rogantea 
atteoiius  ut  ea  sic  procures,  ut  hoe  absenti»  et 
domini  regis,  et  iuio  babeaiuus  aolatium,  ec  pro* 
missi  invicem  amoris  et  obseqoii  certiasimom  ar- 
B  gumenium.  lo  eo  aolem  somMS  articoio,  ot  coosa» 
.  lium  oostrum  suspeetum  esse  doo  debeat,  et  qoo 
npn  auderemos»  praesertim  in  ecclesiasticis  aliq«i4 
postuiare,  quod  non  credamua  Domino  plaeitunim, 
et  Ecciesiae  el  regoo  conducere,  et  modls  onMiiboa 
expedire.  Utique  si  rem  grandem  peieremus,  coo- 
Adimosesse  nos  audiendos*  De  mooacbo»  qul  so 
ahbaiem  BoxeL  gerii,  rescribe  votaouttm  domfaii 
regis  el  consilium  tuoro. 

EPISTOLA  LXXIL 
ao  laBATlSSSM  DB  aoaoBSBooi. 
Qooties  personae  ecclesiasticae  oroni  jure  eonteon* 
pto  ecciesiaaticas  impugnant  saticiiones»  eo  quidem 
gravius  poniendc  sunt,  quo  ad  sacriiegii  erimen 
et  scdos  aposUsiae  qoodaromodo  \iJeii4ur  accedere. 
lu  eos  siquidem  merilo  exerceior  acerhiias  joris 
qui  sub  habitu  religioois,  et  qoodam  impio  veiamioe 
pieutis  ioipuoe  jusiitiam  subvertere  rooliunlim 
Hoc  lui  esse  propositi  saepe  audivimus,  et  si  vera 
sunt  quae  dicontur,  jaro  paiaro  eruinpit  Impietasy  et 
ut  audaciam  luam  exerceas  i»  iniiooeotum  laesionet 
BiHnaoo  sehismati,  et  oostrae  ioArmiUti  aeqoe  eoo- 
graiularia.  Sed  poieos  est  Domtnus,  suam  sereoare 
Ecclesiam,  et  nostrum  pro  benepiaeiio  suo  retevore 
laborem,  et  tibi  pro  meriiis  respondere.  Distoler»- 
mus  poenam  suspensionis  ad  leinpos;  sed,  ot  dlcitur 
tu  diutius  pienam  sus|>ensionis  noo  paieris  sospen* 
dL  Mieris  eiiim  sedis  aposiolica)  sutuia  conveiiere. 
Et  ad  succidendain  radicem  (uodamlnis  tui,  seeo- 
0  rim  provocas  festioanlem.  Gonstat  enim  dihsetum 
iiliuni  nosirum  Jordanum  Saresberiensis  Eedesiae 
tbesaurarium  a  domino  papa  Adriano  in  possesaio*' 
nem  ecclesiae  de  Froila  confirmatom  :  et  to  eum, 
sicul  ejus  indicat  querimooia,  io  injorlam  sedia 
apostolicas  ei  nostram ,  violenier  et  manu  armaia, 
quod  nec  feminam,  nec  monialero,  nec  reiigiosum 
quempiam  decet,  desliinere  praesunipsisti.  Quia  ergo 
ei  in  juatiiia  deesse  non  possumus,  tibi  prceipiendo 
mandamus,  qualenus  ei  autpraefaUm  ecclesiam  cum 
ablaiorum  integrliate  sine  dilalione  restitiiaSv  aot 
io  Qcuvia  Assompiionis  Beaiae  Mariae  nostro  con- 
rpeelui  super  objectis  appareaa  responsora.  Lioes 
enim  de  jore  iuam  possemus  punira  ioohedieotiam : 
malumoa  tamen  per  patieiitiam  exspectanadvm  eiio 


89  JOANmS  SARCSBERtCMSlS  60 

errtU  corrigas,  clslc  imminci»  flageilum  cvadcre  A  fuifse  a  Romana  Ecdesia  conllrmatam.  Uode  ct 


raercaris.  Munitoa  cst  Jordanus  apostolico  prifilc- 
giOt  monilos  est  iiueris  luis,  mimitus  cst  testium 
sufBcicntia ,  sicut  nosti,  ct  nicuiinisse  debocras » 
qoam  lidcliter,  quam  uiiHtcr  ipsc  ct  sui  persaepe 
sodATcrint. 

CPISTOLA  LXXUU 

AD   •      •      • 

Oplatos  mihi  succcssus  fortuna  invldct,  ct  pio  aD^ 
fcctul  saepissime  impia  rcluctaiur.  In  parlibus  tc- 
suris  eordis  mcl  thesaurus  pridem  locaius  cst,  ct 
qood  in  mundo  pretiosissimum  duco,  apud  vos  mihi 
est  fldclium  copia  amicorum.  Sin  auiem  deceptus 
suffit  gratus  tamen  est  admodum  labefacue  ct  crc* 
dul»  opinionis  error«  Dc  rooribus  enim  amicorum 


ipsum  post  edictum  domini  regis,  in  contemptum 
Ccciesia  Romanse.Tioicnterct  absqoe  ordinejiidi* 
ciario  ciecistis,sicutejus  iterau  indicat  qnerimoBla. 
Scd  quia  adhuc  in  Tcstra  conlumacia  perscveratis, 
Tobis  praecipiendo  mandamus,  quatenus  joxla  man- 
datum  ilominsB  regin»,  quod  suscepisti ,  roemoralo 
Jordano  pnefatam  ecciesiam  tcncre  permiiiatis,  sic- 
ut  in  transiiu  domini  regis  auctoriute  apostolica 
possidcbat.  Aiioquin  cum  inOctavis  Bcatae  Mariae 
nobis  apparueritis,  coniemptum  saoctae  Romanae 
Ccciesiae  pneierire  non  poterimus  impuniium.  Ct  si 
domina  reginai  quod  in  edictum  regis  commisisiis, 
condigna  correctione  emeodaTerit  •  nos  iliud  ratuni 
habebimusi  quoniam  cx  auctoriute  caaonumt  nisi 


sanctum  scmpcr  csse  debet,  Tencrandumquc  Judi-     jura  talitcr  conlcmnuntor ,  ad  reprimendum  mali- 


cium ;  pcrTcrsi  ingcuii  est  de  cis  facile  perperam 

jodicare»  recle  quoque  copiam  dixerim,  co  quod 

multis  amictts  me  Tice  Tcrsa  a  niultis  amari  con- 

fido.  Confido,  inquam,  a  spe  indubiiau  non  am- 

bigens,  et  scto  quod  spcs  isia  non  confuHdit,  eo 

quod  charius  nescit  fi nem  confusionis.  Licet  cniin 

inurdum  crrorcm  babcat  ei  simpliciute  conscieiH 

tiae,  oumcin  vitat  courusionem  cx  roeriio  subvenieii-  • 

tis  graiiae»  virtulisque  perfeciae.  Quid  crgo  dulcius 

quam  taiem  thesaoruin  frequeiiter  Inviscre,  unde 

anima  jucundalur,  ct  alios  jucundilatis  suae  facit 

esse  particlpcs?  Ubi  est  amor,inquit,  ibi  est  ocuiust 

et  ubi  est  thcsaurus,  ibi  cst  cor  tuum.  Quid  crgo 

amariiis  quain  ab  ^us  contemplalioiie  suspendi ,  q  ™»<»U  «'  *<>««  venerabiiia  polius  deprimit  quam 


tiain  manus  adhibenda  est  miliiaris.  Prohibemas 
ellam  auctoriuu  Cccicsiae  Romanae  et  iiosira,  ne 
deciinas  et  boha  ecclesiae  anic  judicii  examen  di- 
straherc  praesumatis. 

CPiSTOLA  LIKV. 

AD  IBBATEM  CELLEMSEX. 

Cellcosi  abbati. 

QuanUm  operam  dcderim  promovendo  negotio, 
pro  quo  iu  Angiiam  miscratis,  vcrius  noviti  et  di- 
scretioni  veslr»  non  sit  incognilura.  Ct  licet  nun- 
quam  bene  speraverim  de  profeclu ,  quia  noveram 
niores  hominis,  qui  semper  adversus  Ccciesiam  di- 


quod  aut  solvit,  aut  prae  caeieris  cor  appetit,  et  in 
quod  radius  oculi  scmpcr  Undil  ?  Uaec  quidem  ama- 
riludo  mea  jampridem,  et  ainaritudo  amarissimat 
ut  oeminem  apud  vos  videre  licuerit  amicorum , 
uude  Uste  conscientia,  ut  huic  inedcrcr  angustiae, 
me  uopcr  inipeiii  pennisi,  ut  desccnderein  ad  geii- 
Um  amicam,  sed  causam  inTisanu  Acoessi  quidcm 
adTos*  sed  ibidem  gravalus,  cumulatus,  ct  exuice- 
ratus  est  dolor  meus^  Cnm  enim  deslderatam  fa* 
ciem  Tcstram  noctorno  icmpore ,  et  ad  modicumt 
et  Ti&  vidissem,  eadem  mihi  soiito  iurorlunio  cito 
nimis  subtracu  estt  ut  eam  nec  ad  saluiandum  milii 
discedenll,  et  eo  magis  cupienti  mane  licuerit  vi- 
dere.  Qoaeslvi  diu,  diu  exspecUvi,  rogavl » soliicl- 


ex)fui,  et  quaCtuus  permillitur,  destructionl  quam 
sedificationi  magis  insistii;  eum  umen  primo  per 
nontium  et  iitteras  soiiicilavi  absentem ,  itemqoe 
praescnlem  in  facie  domini  Canluariensis,  et  tandcin 
cum  cx  aliis  causis'  ad  parUs  illius  dcsccndercm, 
accitis  amicis  et  famiiiaribus  ejus  saiis  insiiti,  uisi 
non  potcrat  induci  ut  daret  quod  proniisisse  dicius 
est,  dispeudiom  ecclcsiae  vcstrae ,  et  confusionem 
vestrami  transmisso  alicojus  solaiii  beneflcio  com- 
pensa.ret*  Caeterum,  quod  ab  iniiio  praesagiebam , 
quanto  raagis  poisabalury  eo  magis  et  magis  inno- 
tuit.  Dimisso  crgo  comite,  iilum  qui  vos  deceperai, 
persecutus  sum,  obtinoitque  ut  eum  anatlicuiatis 
Tinculo  Cantuariensis  archiepiscopos  innodarci,  ct 


uvi  multos,  sed  non  fult  qui  adjuTaret,  lioc  In  me  D  iransmlssis  ad  episcopos  iiiteris  juberet  compre- 

bendi.  Profugus  iiaque  factus  est  a  facie  Domini, 
ut  a  fldelibus  ejus  omnlno  Doqucat  inTeniri.  Lati- 
tans  antem  forte  ceilas  et  monasUrla  circuil,  et  se 
uuiic  Ciuniaccnscm,  uun.c  Remensem ,  aut  cujos  li- 
buerit  profcssionis  monachum  gerit,  et,  sicut  acce- 
pimus  ab  his,qiii  eum  Tiderunl,  jain  abjecitnomen 
infamiae,  et  se  Rarathri  fliium  radendom  omnino  do 
libro  justorum  et  omiii  fidciiuin  congregatlone,  Ra- 
dulfuin  Raratri  didltctun  Puto  etiani  quod  qoi  mo- 
nachom  pridem  abjecit ,  projecil  et  iiunc  habitum 
ejus,  in  quometuit  deprehendi*  Sed  auciore  Domioo 
spero,  licct  hoc  moram  habeat,  quia  comprehcnde- 
tur  iii  operibus  manuuro  suarum.  Fralri  aoicm  qui 
cum  co  vencrat,  CTcnius  negoiii  impulari  non  de- 


tunc  fortuna  potuit;  sed  licet  teiueraria  sit  amare 
etaaloUre  absenUm,  neo  audebit,  necquldcmpo^ 
urit  prohibere.  Valete  et  praesentiam  Tcstram  auimo 
roeo  sobtrahi  oon  posse  noTcritis. 

CPISTOLA  LXXiV. 

AD  ABBATlSSilf  DB    AHBEESBOEI. 

Rcgia  Dos  impeilit  auctorilas,  iit  sanctae  Romanae 
Ccclesiae  Tindicemus  iojuriam,  et,  ut  de  nostro  u- 
ceamus,  contemptom  regiae  majcstaiis.  Nos  aulem 
ne  istud  facere  cogercmur,  voi^  paterua  mansueio- 
diDO  oommODuimus,  quaunus  dilecto  filio  Jordano 
thesaurarid  restituerelis  possessionem  ecclesiae  de 
Froila,  qoam  ei  constac  pnesidente  beato  Adriano 


di  EPISTOLiG. 

bel,  quonUm  ex  contingenlibos  nihil  omisit,  sed 
saiis  Tigilanler  InsUlit,  donec  ei,  accepte  corpon- 
liter  comitls  lesponsione»  conslarel  se  frnstra 
laborasse.  Hoc  eniin  a  festo  Beatt  Remigil  rQspon- 
snm  accepit.  Exinde,  slcut  vobis  seripsisse  me 
meminl»  anqoantolam  moram  fecit,  ut  amlcos,  qnos 
nondoro  Tiderat,  ▼isiiarel  :  rediit  landem.  Si  pa- 
irocinio  indiget  alieno,  et  meom  qnid  potesl,  qusesOy 
nt  eum  paierno  recipiaiis  afleclu »  et  ea  tracietis 
mansueiodine,qoam  moribus  ejus  novislis  eipedire. 
An  plos  orare  liceat,  aut  expedial,  plenius  nostis. 
Scio  otique  quia  qui  vos  familiarias  novil,  rem  im« 
probam  aut  peiere  non  audel,  aul  Impudenter  pe- 
lii.  Hoc  itaque  vobis  ascribere  ildelios  ansim,  qoam 
Portio  Gatoni  familiari  suo  Cicero  prldem  ascrN 
pserii.  Mitto  vobis  munus  exiguum  eo  fldrjcialius, 
quod  abanliquo  didici  vos  in  lalibos  non  lam  pen- 
sare  pretium  muneris  quapi  miiteniis  afl^eciuro.  Mu- 
nos  tamen  est  acceplioiie  dignum»  si  lamen  cum 
mtlleniiB  aflectu  signiflcatio  muneris  aliendalur. 
Hoc  otlque  vas  salarium  est  argenleum,  aureas  ha^ 
bens  nous.  Recte  quidem,  eo  quod  lllius  salis  ba- 
betis  copiam,  qood  eo  prxceplo  legis  sacriflciorimi 
esi  omnium  condlmenlum.  Sed  ei  illud  Domino  of- 
fertis  examinato  eloqoii  casti  argento,  et  aurea 
Tirtutam  imagines  in  specnlo  verbi  et  operis  reni* 
deni  intueniibus,  eosque  provocanl ,  ui  imiiaiione 
virtuiom  possint  esse  speculum  allorum.  Sed  et 
ipsa  roiondiias  form»  congruit  perfeclioni  vesir». 
Noslis  auiem  qoia  sacrarum  rerum  signa  venera- 
bilia  soDi  et  in  maieria  viliori.  Ego  autem  arbitror 
qaod  ei  si  munus  vilescerei  ab  aestlmatione  sui, 
convalescet  Umen  graiia  ejus»  eo  quod  n^eam  cha- 
riutem  ei  vesiram  cum  capientia  tignificat «  san* 
ciilaiero.  Quia  fraler  Thomas  soluserat,ei  servien- 
tem  equiiem  dedi,  quem»  com  ad  vos  venorit,prooi 
magis  placuerit  reiinebliis  aut  remittelis,  equitem 
sive  pediiero,  iarde  qooque  aoi  cilo.  Equum  enim 
domino  Thom»  dedi,  iia  lamen  ui  euni  sibi  dis- 
irabere  In  Anglia  non  licerel.  Exinde  aulem,  cum 
a  aobis  exieril,  pro  animt  sui  arbitrio  uieiur  vel 
abuieiar  eo,sicut  suo,  imo  revera  8uo.Nec  ob  aiiud 
legem  dixl  dpnailoni,  ulsi  oi  boneslaii  accipienils 
coosttlerem,  et  neeessiuti  iiinerantis  providerem. 
Nam  quod  ad  sumpius  necessarios  quidem,  et  sl 
forie  non  omnes  \olunUrios ,  libenti  aniino  mini- 
stravt.  Servieuti  quoque  non  lenelur  in  aliquo,  nisi 
forie  ex  ctillu  religionis  ad  charilalem  et  ad  fanii- 
liarltaiem,  jure  convictus  ei  socieutis.  Ego  si  qui- 
dem  ei  ex  pacio  teneor»  ei  auctore  Domlno  saiis- 
laclam.  Mora  ergo  ipsios  aui  reditus  a  vestro  pen- 
dei  arbiirio,  et  per  eum  quod  placuerit  rescribeiis. 
Prvierea  quia  exposiiio  magisiri  Hogonis  apud 
nosinveniri  iion  poiesi,  illam,  si  placel.  (ransmittiie. 
Recoio  enim  quod  apod  vos  esu  Boeiium  quoque 
de  TriniUU,  quem  apud  vos,  et  libros  quos  apud 
dominum  Simonem  priorem  Pruvini  deposni,  quo- 
niam  els  fraier  meusindigel.si  piacei,per  eumdem 
mihi  miuatls. 


—  AN.  ilSMf.  ^     M 

A  EMSTOLA  LXXVI. 

kD  Buiinui. 
Eidem  Cellensi. 

Devoiionis  meas  ftdera  Tobispridem  arbiiroresso 
noUm,  ut  de  ea  non  debeaiis  omnl  spiriui  cbo- 
dere.  Hoc  dico  ne,  si  frater  Tbomas  sinisirom 
quidpiam  aaribus  vesiris  Instiilare  praesumpserli, 
fldeni  adhibeaiis»  quoniam  est  aliquid  InUr  me  et 
lllum,  unde  Tesirum «  aut  discreti  cujuslibei  non 
reformido  subire  judicium.  Quod  ui  possiiis  exami- 
nare  facliius ,  rein  pancis  aperiam.  Elapsis  admo- 
dum  paucis  diebus,  posiquam  ad  nos  appllcuil, 
palani  omnibus  facium  esi,  quia  ei  labor  perierau 
et  vobis  opera  ei  impensa.  Deinde  nobiscum,  ei 
in  circuiltt  nosiro  moralus  esi  per  dies  allquoi,  et 

^  se  levius  quam  expediret,  In  veri>o  dunuxai  et 
gestu  (nihit  enim  cr  Iminosum  in  eo  argui  poiesi> 
paulisper  habere  cmpit.  Gonflouni  ad  nos  mulii  sa- 
pientes  ei  insipientes ,    ut  error  aui  prudeniia 

.  nusquam  possli  facilius  deprebendi.  Sicut  ergo 
placefoai  homlnis  sobrieias  ei  coniineniia,  slc  levi* 
Us  verbi,  ei  geslus ,  et  coosiliorum  Inconstantia 
displlcebat.  Movebalar  enim  facile  et  intemperanter, 
sed  iram  inUrdum  facile  deponebat,  et  qoia  con- 
vicius  corialium ,  popularisque  tumultus  slmplicto- 
ribus  anlmis  nunquatu  aut  raro  proflcit  ad  religio* 
nem,consulioipsum  circa  monasieria,  etcanonicas* 
quibus  famlliaris  eram,  dum  apnd  nos  degebat,  to- 
lol  Immorari.  luterim  qiioque  consoli ,  ul  cognalos 

Q  ^uos,  quos  volebat ,  inviserci ;  ita  utnen  ut  eis  ne« 
quaquam  darei  spem  reditus  sut.  Experius  enim 
sum  in  moiiU  negollis,  quod  cum  tn  turba  Meculari 
soium  monachum  versari  pericolosum  est,  in  genu 
nosira  periculosissiinum  esi.  Pueruni  ergo,  per 
quem  vobis  graiias  egl  de  panibus,  polum  quoque 
peiens,  quoniam  non  magis  epulo  qoam  bibo  sum» 
sicut  Hosiis,  ad  vos  desiinavi,  ut  v^strum  super, 
niora  vel  rediui  ejus  consitium  reporUret.  Quo  mo*. 
rain  facicnte,  cum  hiic  expedire  cernerem»  fratrem 
Thomam  monui,  ut  redlret.  Molesium  quidemfuit,! 
nec  ob  boc  desliii,  sed  eo  magis  insiiit»  quod  de  eo 
reiiiieiido»  plureSt  qui  eom  ad  modicum»  ei,  oi  fit» 
in  iransitu  viderant ,  videbam  solticiios.  Nam  et 
me  quidam  eorum  solUciUbaut.  Magis  luque  mo- 

D  ios  suin,  et  ui  redirei,  mijorem  operam  dedi.  Nam 
de  industria  subtraxi  sumplus,  consilia  reprobabam» 
et  qiiasi  calcaribus  urgebam  ut  redireu  Hoc  aotem 
ei  molestissimum  foit,  eo  qood  oaialiom  dierom 
fesia  inler  cognaUs  ei  amicos,  et  noios,  in  locis 
plel>elis,ei  ab  onmi  reverenlia  exempiis  iransig^re  • 
decreverai  ei  condixerai.  Malui  ergo  me  opponere  * 
indignationl  e]o8 ,  qoam  acquiescere  oonsilio  peri- 
culoso.  Fraur  enim  mitis  est ,  et  bone  YolonUiis 

.   ut  credo,  sed  slmplicior  adhuc,  quam  ni  in  turbis . 
popoionim  regimini  suo  commilii  expediat.  Itam 
prster  leviuum  aot  nihil,aoi  minimum  In  ipsoar- 

:    goo,  eo  Umen  excepto  qood  aot  nullus  aut  rams 
est,  In  qoo  non  itiveniai  quod  carpat,  ei  hoc  ab  lo-  • 
naim  leviutis  fomiie  arbritror  evenire.  Yidebon 


u 


aOANNIS  SARESBEklBNSlS 


6* 


qttidein  mihi  altolrQtraitf  imminefe  discriroen»  ut  ji^  mtore  DoBikio,  aiiODiitkiiQiB.  Noa  «d  i^jttriam 


aut  ego  peridiiarer  iu  gralia  cjus  aul  vestram  me- 
rarer  amittere.  Fateor  culpam  meam »  ddiberavi 
quideiy,  el  amfiUus,  quam  per  mensero,  sed  lan- 
demcollecto  spiriiu  nie  conslanier  indignatione  ejui 
opposui»  ne  fidei ,  quam  vobis  debeo,  pericuium 
Caeerem.  Compuii  ergo  id  rediium,  et  Ikpc  quoqu^ 
ett  cilpa  mea.  Consilio  meo  iandem  invitiis  ae- 
qitievitt  itd  gratum  iiabelor  quod  acquievlt  t;rtidem 
vei  inviius.  Inde  simultaiis  causae,  inde  detractionii 
ronieSy  inde  lotins  olBieil  roei  obsequii  denlgratio, 
Misistis  ad  nos  quandoque  frairem  Tbomam  Nl>r- 
wicensero,  frairem  Willelroum,  et  aiiquoft  alios.  In 
eo  aequieverunt  omnesi  sed  neminem  eorum  piguil 
roeo  aequievisse  consilio.  Soliit  liic  stanm  meo  arli- 


aJicuJiM  baee  seribo.  Sed  depingo  organQm  SaUDse, 
quod  snb  pailio  bujus  quandoque  vldemnt  laljtare ; 
laiiure,  inquam,  at  iDsanire  et  debacchari  recilvs 
diierim,  Nomen  enim  bohestum  et  oiile»  et  a 
sanctis  Pairibus  prolnde  Instituiuffi  est,  sed  sub 
velamine  pieiatis »  rectique  ofiicii,  vesaoic  aciio 
impudica,.c«ca  ambitio ,  criideiitas  impla,  insignl» 
avariiia  ^  iropurus  et  impttdena  questus.  Qiiid  deia- 
tore  sene,  sacerdote,  impurius,  impudentiua,  aut 
nequius?  Nunquid  tantam  fam»  el>  conseientiae 
jaciuram  faeiet,  ut  plaeeat  satellitibua  ciiriae  ?  aut 
quoinodo  si  eis  ditplieuerit,  ministrabit?  In  sum- 
ma,  aut  illos,  aul  vos  habebit  infestos»  eum 
neutrum  ei  expisdiat,  aut  suis*  Parctte  ergo  amieot 


qnandiu  praetultt ,  sed  tandem  acqoieVii.  An  deli-  ^  nec  ei  muliorum,  et  quod  maxime  veremur,  I>omini 


querim,  judicate.  Ei  qubntam  fraier  qiiijdem  simplet 
est .  et  minime ,  ut  ctedo ,  malitiosQS,  pireeor  ut 
eurocharum  babeaiis,  et  utamini  eo»  quoniaro  uti* 
Us  est,  et  sicut  sibi  in  locis  publicis  neqoaqiiam 
eammiitendutt ,  ita  in  obsequio  Vestro  neeetfsarins. 
Aiiud  fbrle  de  se  ipso  teottmoQlttm  perhibebit ,  Sed 
me  nibil  urget  ad  mentienduBU  Solebatis  et  niihl 
credere.  Nee  adhue  quidem  demcroi,  conseientia! 
et  verbi  mei  testis  in  cmlo  fidelis  esi,  et  qui  omne 
mendacium  punit  et  mercede  amicam  sihi  remu- 
nerai  veritaiem;  Latorem  praBseniium  minus  dili- 
gere  consuevit,  ex  quo  eum  coegit  ad  rediioro,  8u« 
spicattts  quod  nie  induceret,  adeo  quklein  ut  illum 
vis  ooegerim  transfretare,  sed  ad  boc  me  coegerat 


inimicitias  ;procQreils.  Noveritis  autem  quia  do- 
minus  archlepiscofiQS  petitlonem  vestram  omoino 
reprobat»  nec  aliquem  es  amicis  decanum  hiH 
juemodi  ^  iU  est  delatorem  convicaueorum «  fieri 
Sustinebit*^ 

EPISTOLA  LHIVIII. 
AD  GAHGELLaaiUll  angLia. 

iuxu  roandaium  dileetioDis  vestrae^  iiiteraa  do- 
iniiii  mei  ad  domiiium  regem  et  vos  sub  ea  aQCto- 
ritate  conceperamt  ut  vobis  redCQndi  l^iinata  ne^ 
cessitaa  indiceretur ,  nisi  crimen  inobedientiad 
Malletia  incurrere  ^  et  cum  paina  anatbematis  di- 
spendium  bonorum»  qnae  a  GantuarieDsi  Eocleaiai 
habetls»  sttstiDefe.  Caetenim  ad  preces  regiaa  ab 


„ , „ —     — . , _  ^  _,„ 

amor  vesier,  cui  debeo  quidquid  sum  et  possum»  ^  insperato  per  ilugonem  de  fk>ura  doroino  meo  por- 


iroo  et  quidquid  ero  et  potero,  et  sl  quid  tamen  am« 
plius  poiuero.  Yalete. 

EPISTOLA  LXIYIL 

lEl.    AD.«. 

Gratis»  vestr»  congratulor*  qaae  dum  amicorum 
meorum ,.  ui  creditnr ,  profectum  quaerit^  meum 
promeruii  famulatQm.  Gaeterum,  slcQt  non  possDm 
Don  approbare  charitatis  affectum,  sic  non  possum 
aimplicitatis  non  reprobare  consilium.  Gradus  enim» 
in  quem  ilkiin  amieum  vestrum  vultia  intrudere, 
ime  proposuo  efos  eongruii ,  nec  aetati ,  sed  certe 
ncc  salutir  Desiderio  quoque  vestro  cum  multis 
allis  ratio  temporis  refragatur,  et  ioci.  Nemo  potest 


rectas  cum  blaDditils  et  proroissiOnibus  transmisais» 
bunc  coacttts  siim ,  urgente  mandato  domini  mel, 
tcmperare  rigorem ,  el  necessitali  publicas  aliqQid 
indulgere.  Si  enim  vera  sunt  quafc  dicuniur  a  re- 
deuntihus^  et  uiinam  vera  slnt,  rex  et  tota  coria 
adeo  pendent  de  consilio  vestro ,  ut  nec  spes  pacia 
iroroineat «  nisi  eani  vestra  prudentia  praeflgurec. 
Unde  domiuus  mifus  quandoque  haeisitare  coepiiquid 
sit  quod  doroinus  rex  et  vos  super  reditu  vestrd 
maturando  aut  differendo  interdum  contraria  postU- 
lastia  et  scribitis,  eam  in  aure  et  ore  vulgi  sotiet» 
vobis  esse  cor  unom  et  aniinam  unaro,  vd  orgente 
famiiiaritatls  amicae  stimulo  idem  velle,  et  idem 


dnohus  domiiiis  servire,  ut  Itquidum  sit  justum  non  ^  nolle  necesse  sit  vobis.  Quaesivit  eiiam  qnandoque 


posse  el  profectui  fratrum  invigilare  utiliter,  et 
aatellltibtts  curiai  ad  gratiam  fanmlari.  Noiine  iste 
In  patroctnlum  Improbiiatis,  ne  dicam  flagitiorum» 
ad  singuia  regiam  opponunt  auctoritatem  ?  Beiie 
ergoagenii  ei  lueMi  ecclesiastiearo  libertatero  apud 
vos  obstat  regis,  sed  roale  agenti  reclaroat  ubique 
auctoriias  iegis  DomiiM.  Ouis  senem  in  consulatus 
angttio  poeitumy  commode  faciat  circuire  provin- 
ciam»  et  emergentibua  novae  difficuitatis  articalis  in 
rooroenlo  transcurrere?  Alienum  fuil  senper  a  prt^ 
posito  hommis ,  alionim  ob  avaritiam  explerare  vi- 
tam  9  vicinorum  insidiari  operibus,  amicos  reos  fa- 
eere»  noioe  pariter  et  ignotos,  oi  phiceret  alil, 
aat  qottstumr  faceret  sibi,  spoliare.  Sed  amodo  erit, 


an  aliqua  in  re  ista  posset  esse  collusio.  £t  ego, 
quid  veritas  habeat  niihi  vidOor  prxsentire»  et  quo- 
dammodo  statum  absentis  et  laborantis  prassentia* 
liter  intueri.Gum  itaque  litieras  conceptas  daronare 
compellerer,  fluctuare  crnpi,  an  expediret  numium 
magis  retiiiere»  quam  mitiere.  Sed  quia  jam  ac- 
cepta  licentia^  quam  praemachinati  eramus ,  egrea^ 
surua  eraty  sedit  tandetn  animo»  vestrum  animuin 
exptoraret  iitterasque  quam  urgentes  pouii,  lieet 
aliqQid  indulgeat  reglae  voluntati^vdhis  et  iili  trana-* 
mittere  procuravi<  Porrlgit  per  vos  et  per  iitteraa 
suas  preces  dominos  nosier  regi»  majestati »  eon- 
fiditqae  se  fore  aQdiendum,  si  vos  opeaam  dederiiia 
promovendis  illls.  Nec  unquam  meroinl  ipsum  ali' 


(5  EPlSTOLiE.  - 

quhl  affecinosiiis  postiilasie  :  et  quidein  lioiiestae 
sunt,  ct  qiias  jiiHtum  est  exaudiri,  et  quaniin  re- 
piiisa  ei  noii  modo  confusionem ,  sed  cl  diflidea* 
tiara  gratiae,qnain  semper  promcreri  sUiduit,  super 
omnia  reportabit«  Hoc  aulero  est  ut  de  promovendo 
in  ecclesia  Exoniensi  magistro  B[arlbolomxoJ 
Cxoniensi  archidiacono*  \ia>  Loncsto  et  liueralo, 
et  pro  quo  (Idejubere  audet,  reginift  consensum  et 
aiictorilarem  obtineat  ;  saDpeque  fainiliaribus  suis 
<!icit,  illis  tainen  dunlaxat,qulbii8  boc  yerbinu  com- 
niuhicare  licet,  se  non  mullaiu  babere  gratiam  do- 
mini  regis,  si  repuisam  patiatur.de  persona  bonesta 
el  ntterata,  cum  Robertum  filiuin  Hardiiigi  de  pcr- 
sona  illitlerata»  el  inutili  pridein  audieril,  nisi  per 
canonicos  Exonieiises,  et  alios  timeiites  Duininuin, 
consensus  illefuerit  iropeditus.  Scripsit  enim  super 
lioc  doininus  rex  ,  ipsnmque  arcbiepiscopum  in 
lecto  languoris  decumbentem ,  quidam  sollicitare 
aiisi  sunt,  ideoquedonari  sibl  petit,  qiiod  canonioe 
fleri  potesi,  quod  conira  canones  pecunioso  pridem 
indultum  est.  Faina  est  apud  uos  quod  trium  va« 
cantium  episcopatuum  rediius  ad  liberallonem  ve- 
stram  vobis  dominus  rex  concesserit,  sed  non  ideo 
niinus  de  patrocinio  vestro  in  opere  isto  confldit. 
Aluha  quidem  suiit  qus  in  bac  parte  poteritis  alle- 
gare,  nec  diibiio  de  affcctu,  si  ei  operam  dare  pla- 
ctierit.  Kota  est  industria  vestra,  et  quid  Lincol. 
quld  Eborac.  et  in  aliis  mulil«  egeritis,  neminem 
iiosiruin  laiet.  Diinittiie  animam  pairis  veslri»  ac- 
ccpto  beneflcio  petiiionis,  bilarcm »  et  preces  illius 
faclaiis  audiri,  qui,  sicut  ipse  litteris  suis  domino 
regi  scribii.  nibil  ulterius  pelitnrus  est :  verba  sua 
in  ore  nuntii  posuit,  eique  dedU  iu  mandatis»  ut  io 
omnibus  id  loquaiur  et  faciat  quod  ei  pnedicta- 
veritis.  Noveritis  autem ,  quia  si  distuleriiis  usque 
ad  adveutum  doniini  regis,  petitionis  effectum,  eo 
ipso  pntabit  quod  in  niortem  cjus  dilaiio  quxratnr. 
De  bis  saiis,  prreserlim  sapienti.  De  castero  mibi  et 
niagistro  Willelmo  de  Slidis  clerico  vestro»  du 
exbibenda  justitia  duo  brevia  domini  regis  neces* 
sarin,  juxta  rorniam  petitionum  quas  vubistrans- 
utitto.  Valete,  et  quod  placuerit»  transcriblte.  Hoc 
autem  sciatis  quia  vobis  modis  oninibus  expedit, 
ot  aute  exituin  domini  nostri  redeatis ,  et  si  vos 
incontinenti  oporiiierit  transfretare*  Yalete  ilerum 
et  semper.  Novit  Doinimis  quia  ille,  pro  qiio  doini- 
Dos  archiepiscopus  sollicilat»  totius  bujus  verbi 
ignarus  est. 

EPISTOLA  LXXIX. 

Forma  eiigendi, 

Ex  relatione  nobilis  viri  Uicardi  comilis  Devoni|e 

et  Alani  de  Furnellis  qui  se  interfuisse  asserunt  iis» 

quae  sanctae  merooriui  R.  prior  vester  agens  iu  ex- 

iremia  disposuii,  nuper  accepimos»  qood  praefatus 

amicos  Domini  interrogatos  a  vobls  quem  fratrumt 

0i  ipse  forte  in  fata  concederet»  sibi  duceret  subro- 

emdoni,  fntrem  Ricordom  ex  oonioe  designavit« 

^adens»  et  pia»  qna  pNediios  erat »  modestia  ,  sub 

Imaglne  eonsilii  prcoipiens,  ut  omnes  fpsiosobtem- 

PinoL.  CXC1X« 


-  A!i   1159-61.  6« 

\  peraretis  arbitrlo.  Observandum  qnidem  erat  sanctl 
Palris  mandatum  ,  prxsertim  illud  quod  dictabat 
Spiritus  Deo  plenus  ,  cuin  de  carnis  ergastulo  mi- 
graret  ad  Chijstiim.  Niinc  autem  ,  sicut  nos  ab  in- 
termcantibus  dc  novo  accepisse  dolemos,  post  mor- 
tein  saiicti  viri  expetlvil  vos  Salanas ,  ut  per  Pe* 
trum  de  Tantona  et  Willelmum  fratrem  ejus ,  vos 
in  eribro  veniilet  levitatis ,  et  ejectis  parletibos  6 
regione  ,  eam  ,  quam  in  vobis  sanctus  Pater  funda* 
verat,  scindat  ei  dissipet  uiiiiatem.  Planequicuu- 
que  lioc  inoliuntur,  quantuni  in  ipsis  est,  Gliristuin 
externiinant  de  medio  vestri.  Siquidem  in  sancii- 
tatis  et  jusliliae  pace  faclus  est  locus  ejus,  sinequa 
ncmo  videbit  Dominum.  Inde  est  quod  universilati 
vestrx  in  virtuie  obeilientiae  prxcipiendo  manda« 
B  nius»  quatenus  fratri  memorato  ,  quem  vobis  Paie^ 
decedens  pneflci  voluit ,  in  omnibus  quse  ad  Domi- 
num  sunf«  fldeliter  obediatis,  donec  in  ecclesia  Exo- 
niensi,  cui  domus  veslrae  custodia  duptici  jure,  spi- 
ritualium  el  temporalium ,  commissa  est ,  auctore 
Domino,  possimus  ordinare  pastorem,  sine  cujus 
pnejudicio  interini  boc  prxcipiinus  observari.  In 
eos  autem  qul  prxfati  prioris  dispositioni  adversari 
prxsumpserint ,  jubemus  severitatem  canonicain 
exercerl ,  ratam  babiturl  senientiam  quamcunque 
In  Pctrum ,  et  Willelmum ,  aut  alios  complices  eo- 
rura,  si  qtios  babent,  saepedictus  Ricardus  a  priore 
prxnominatus  protulerit. 

EPISTOLA  LXXX. 
p  10  .... 

Lator  pnesentium,  Londonia  oriundus,  ut  aii.  de 
geiiere  suo  diligemius  perscruiatus,  locuni  nataleiu 
citra  Cornubiam  ulteriorem  non  potuit  invenire. 
Is  amicus  ooster,  si  vera  sunt  qux  proponit,  a  quo- 
dam  decano  vestro  spolialus  est  ,  et  louge  alite.- 
injuriatos ,  quam  civem  Londinensem  oporteret« 
Prxceperat  dominus  rex,  ut  accito  decano,  et  coin- 
plicibus  ejus,  causain  banc  doniinus  archiepiscopus 
examinarct;  sed  quia  deprudentia  veslra  eijustiiia 
confldil  plurimum,  eam  cominiitit  vobis ,  ut  ad  fa- 
ciem  poienlioris  adversarii ,  Domiiium  in  paupere, 
si  veritati  innitituraitendatis.  Alioquin  ad  exbiben- 
dam  concivl  nostro  jiisiiliaui,  regio  inaudato,  nou 
sine  vexaiione  decaiii  ,  urgelur  archiepiscopus, 
D  Seria  res  est,  ctsi  pauperuin  spolia  decani  et  archir 
diaconi  luduin  ducant«  Quidni  ?  alioruiii  trisiilia  iu 
eoruin  gaudium  ccdit,  iu  quorum  inanibiis  lniqui^ 
latcs  sunt,  et  sinistra  eorum  aulVepIeta  est  luunc- 
ribiis,  aut  eis  iubiat.  Uxc  eniin  bominuiu  luoiistra 
dextras  non  liabenl.  Slcut  enim  quidam  in  virtuiis 
exercitio  ambidextri  sunt,  sic  isti  ainbilxvi  convin- 
cuntur  ab  avaritia  et  rapina.  Haec  adversum  archi- 
diaconoruin  rabiem ,  pro  paupere  concive  uosiro 
queni  secretus  ulterloris  Cornubiae  sinus  juxta  lur- 
rem  Londoniensem  edidit.  Quod  aulem  ad  staium 
domus  noslrae  pertiqet,  idem  est  qul  fuit,  et  panlo 
lastior.  Nam  roetus  itle,  quero  vobis  epis^pus  Rof- 
fensis  ^t  Ranulfus  nosterincusserant,  suporvaca*- 
neus  exstitU ,  eis  res  seria  agebatur,  ct  ad  qttam 

3 


^ 


JOANMS  SARCSREUIIilNSIS 


CS 


preseriim  cupide  fuer;il  properandifm.  Yocaiienim  A  fiat  ex  pluribns.  ei  sicut  P^ato  auclor  est,  eumde"^ 


eniiit,  centum  marcas  et  aliquid  amplius  accepiuri, 
Aller  tamen  eorum  vigilias,  e(  sollicitudinem  suam 
dolHit  esse  delusam ,  co  quod  sibi  nihil  acceperaU 
Alter  enim  i  0mne  tnlii  piinctum  ,  et  miscuit  ulite 
du4ci  (HoRAT.  Anpoet,  345).  >  Nnnc  inlelligam  sl 
▼iget  in  te  spiritus  prophelix,  ul  respondeas  iiicuu- 
ctanter,  utrinam  eoruui  rcs  ad  voluin  cesserit,  qtio 
si  fueris  deslilnlus,  consule  adolescenieni  nostriim, 
qui  quoties  accedilad  ine,  sicut  doclior,  ila  tenuior 
abeo.  Expedit  enim  ut  quod  loquor  sit  ahscondilum 
ab  oculis  ejus  ,  ne  si  forle  triuin  vocaiium  collisio- 
iiem  deprehenderil,  turpis  soni  ei  irregularis  vcrhi 
mulctain  cogar  exsolvere. Nain  in  pairocinium  meuni 
Lbusiones  auclorum  fruslra  pr.Tiendam    nvcni  rc- 


spirilum  mnliis  vere  amantium  corporibns  prarsi- 
derc,  qni  licet  unus  sit  ad  innalae  vel  cognatae  vir- 
lutis  oflicia,  interdum  amplius  convalescit  in  sin- 
giilis,  aut  pro  qualitate  corpurum  retardatur.  Cum 
ergo  mt^^vohis  amicum  esKO  professus  sum  ,  pani- 
cipiuui  rerum  ctanimomni  libens  agnosco,  excepto 
afTeciu  molestire  qnanrde  doniini  et  pairis  meidid- 
turna  ei  dubia  inflrmilaie  concepi ,  cnjus  miseriae 
eo  cupio  omnes  esse  expertiores  ,  quo  in  flde  et 
charitatc  fuerint  chariores.  Istud  quidem  inierim, 
quoniam  sic  oportet,  meum  sil,  vestrum  enim 
esse  nou  expedtt :  cxtera  omnia,  si  vohis  displicet, 
quoad  expedicrinr,  el  liciia  sunt,  quantum  ad  mea 
spectat,  noslra  sint,  elprasviahonestate  sintoronia 


l^ulare  jus  opponenli,  et  qui  gramtnaiicx  pra^cepiis  B  „^^',3  communia.  Nequeenim  aspiro  ad  illa  qiiaead 

invigiiat.  Quod  si  secretum  islud  niinori,  ut  poenam 

exigat ,  fraier  nosier  major  prodideril ,  lu  meum 

procura  negoiium »  dicasque  non  aggressnm  esse , 

Qt  «um  grammaiico  adolescenle  de  grammailca 

contendam,  sed  ut  quibuscunque  verbis  potero  amici 

Londoniis  a  Cornnhia  causam  agam.  Quod  si  alter- 

utrius  periculum  imminet,  sailus  duco  cum  dispun- 

dio  grammatica! »  causam  lacrari ,  quam ,  ut  gram- 

inatice  loquar,  caus»  subire  jaciuram.  Cuiii  eiiim 

duo  quondam  patroni  causarum,  nunc  pasiores,  ut 

dicitur,  animarum ,  ei  oHicio  episcopi ,  Lexoviensis 

scilicet,  et  Cicestrensis,  dispari  via  procedeient,  et 

Lexov.  «aus»  mallet  facere  delrimeniam ,  quain 


societatem  non  admiitunl,  aut  dirimunt,  aut  repu- 
gnaniibus  arithmeticis  ,  physicis  reclamantibus, 
Imo  et  ipsa  stupente  natura  ,  insecabilein  dividunt 
uniiaiem.  Absit  ut  ego  causam  pnebeam  ne  in  ap- 
petendis  et  fugiendis  sit  idem  velle  et  iJem  nulle 
in  nobis,  mallem  uiiqueoperam  dare»  ni  nobis  in 
Domino  sit  cor  unum,  et  anima  una  !  Sic  sic  parti- 
cipant  inferiora  superioribus,  et  so! ,  quanquam  ItK 
cidissimus  sit  el  purissimus,  amnes  cognatoi  nubi- 
biis,  ei  f?cculenta  lerrae  ad  receptionem  sui  caloris 
ei  vigoris  aguoscere  non  dedignatur.  Muluis  auxi- 
liis  conslaiit  omnia,  et  gravia  vicissim  levibustem> 
perautur,  et  profecto  eo  sic  universa  procedunt. 


verbi,  qui  nunc  CiccStri»  est,  ei  pictam  cedehat  ^  quod  tantam  dissidentiumconcordiamy  et  concor^ 

t:^^...^^       t»^A  ii.:.«n>»K«  «■!««.•■««..*  «ISISMAniS   Miiviim  aI\—         <1!..^  .lt_>:A>. _.:.....       s.i^... t ;...•_ •_*. •.. 


lieguam  «  sed  triumphi  gloriani  diligenti  reruni  ob- 
servaniia  praeripiebat :  neutrum  iii^^itari  valeo,  sed 
alterius  credo  praeferenda  vestigia.  l^itur  agamus 
-qiiodagitur,  et  pnuperis  concivis  noslri  causam 
liabeas  commendaiam.  Quod  ut  diligcntius  facias  » 
ei  crepidas  dedi,  quas  amicus  noster  Jordamis  sub- 
prior  Lewcnsis  tibi  transmiserat.  Paginam  veiho- 
rum  implevi  foiiis,  el  quia  ddlce  erat  loqui  In  aure 
•amici ,  el  quia  non  erat  res  nova  ,  quam  libi  signi- 
Ucari  oporteat.  Talete,  et  ut  vateant ,  fratrihns  no- 
litris  denuntia,  fraterni  nominis  sic  appellaiione  di- 
iatatQ,utnon  modo  ad  magistrum  extendatur,  et 
peccatorem  ,  sed  et  fllium  Uemfredi ,  et  alios  (8) , 
«]ui   nobis  fralernitate    cbaritatis  juiiguutur,    ila 


dium  dissidentiam  ,  idem  unanimitatis  spiritus,  iii« 
tus  alit ,  et  ut  sibi  invicein  vicario  quodam  niinis- 
terio  consonent  mundani  corporis  partes  velut 
menibra  disponit.  Sic  sic  In  huinaiio  corpore  sibi 
mvicein  membra  deserviunt ,  et  singulorum  officia 
pnblicis  usibus  deputantur  :  absunt  quidem  ha*c 
inagis,  illa  minus  ,  pro  inole  corporis  ,  sed  in  ef- 
fectu  salutis  ejus  omuia  uniuntur,  varios  habent 
aHectus :  sed  si  nsum  saluils  peiises  ,  in  idem  uni- 
versa  concurrunt.  Non  tameii  omnia  coaequantur, 
scd  superiorihus  inferiora  deserviunt.  Pes  eniin 
qui  versatur  in  i^oeiio  nequaquam  aspirat  ad  capiiis 
dignitatem  ,  sed  et  caput  quod  in  coelum  erigitur, 
non  aspernatnr  pedcm   qui  versatur  in  cceno.  Sic 


etiam  ut  qui  iifieitigatvr,  et  quae.  Ilerum  et  seinper  D  et  nos,  si  non  displicet,  vobis  couianiur,  et  vestris. 


>alete. 

EPISTOLA  LXXXI. 

AD  ABBATEM    CELLENSEM. 

Virtus  amicorum  oinnia  invicem  commonicanda 
csse  praefinii,et  a  sacrario  araicitiaecensura  discre- 
lionis  excludit ,  qui  sibl  pr;e  amicis  proprios  vindi- 
cant  affectus.  Quis  enim  res  ambigil  pariicipandas 
eis,  quoruin  unus  est  auimus  ,  si  verilas  professio- 
nis  in  amoris  fide  servatur?  Siquidem  is  estqm 
compage  charilatls  animos  unit ,  facitque  ,  ut  ait 
Cbalcidius,  ut  mirabili  nexu  graliae  unus  auimus 


£go  autem  quod  in  proinptu  habeo  proferaro ,  si 
tamen  nugas  serieias  vestra  dignatur  admiltere. 
Yos  itaque  seria  rependite  nugis  «  quoniam  et  ego 
iii  Apuiia  experius  sum,  quia  id  sluppas  aurum  dis- 
trahitur. 

Edidi  librom  de  Curialium  nugis  etvestigiisphi- 
losophorum,  qtii  mihi  a  veslro  placebit  aut  displi* 
cebit  arbitrio :  incultus  est,  et  ex  edicto  meo  a  vo- 
bis  amicis  desiderat  emendari.  Ad  illustrem  viniin 
regis  Anglorom  cancellarium  properabat,  sed  eum, 
nisi  processus  expedierit,  cohibeie.  Garrulus  enim 


(8)  Locus  corruptus»  cut  ne  codices  quidem  mss.  mederi  videntur.Quod,  semelmonitum,proomnilMis 
sulficiat.  ' 


tO 


EPlSTOLiC. 


AN.  1159-64. 


70 


esl,  el  qoi  vix  amicum  habebit  lii  curia.  Nollem  A  anteqaaro  ab  eia  graTeminl,  appeiiem.  QuaHta^un- 


lamen  qoixl  me  carialibos  faeeret  Iniroicum.  Precor 
ot  cum  incuncianier  erudiatis,  eumque  exspeeianli 
amico  remittite  casrigatun.  Non  equidem  ul  fur 
ille  Gantuar.  Brito ,  de  eujus  mann  aveili  nonpo- 
tuit,  anteqoam  tolus  depingeretur,  forte  ul  facilius 
possil  argui  hostium  oculis  ingerendus*  Hancltaque 
Graecorum  cousuetudinem  esse  audieraro  ^  sed  es$e 
Britonnm  ignorabami 

EPISTOLA  LKXXIL 

AD  EUIIDEX. 

Com  hsec  scriberem,  notario  risum  moTlt  pra^ 
missa  salutationis  inscriptio,  cujus  caUsam  inquisi- 
tus,  fidiculum  me  salutatorem  monuit  loqoi  con- 


que  sii  concussio,  nequaquam  ex  propo^iio  roeo  ad 
aures  extranci  perfereiur.  Quod  si  Walterus  adesse 
nequiTeril,  cgo  eum  tecum  facile  abesse  cousen- 
liam,  nisi  partes  sulTragatoris  impiere  maluerii. 
Salutem  ergo  babeas»  et  me  ipsum,  el  quod  vo* 
lueris  reacribas  :  ita  tamen  ol  aui  mlnus  accepies 
oblatum,  aut  eiectum,  dum  tu  absis»  sobeai  devotio 
mea  judicium. 

EPISTOLA  LIXUIL 

ID  iLEXANDRCII  LUfCOLM.  BPISCOPUH. 

Lincolnieiisi  episcopo  Alexaroko. 

Totios  Ecclesi»  perlclitatur  salus,  ai  remigium. 

cui  Peirus  praeMdet»  manibus  coromittitur  impodi- 

I .  .  .    •  .  I    j  ■  «u        •     .         cis.  Navem  piscatoris  egregii  Ecciesiam  esse  sci* 

sttituis»  et  ne  amara  et  msipida  dulcibus  misceam,  n  ^     .^  .«  .    ..  . 

'^       .  <>  mus  :  Romanum  poniiflcem  priiicipis  apostolorum 

iion  ambigimus  esse  vicariomi  qui,  sicul  reclor 

clavo  navem»  ila  algilli  sui  moderamine  Ecclesiam 

regit,  corrigit,  el  dtrigit  universaro.  Uojus  ergosi- 

gilli  corniptio  universalis  Ecclesi»  periculom  est, 

cum  ad  unius  signaculi  noiam  soivi  et  daodi  pos» 

slnt  qoorumJibet  ora  poniiflcuro,  el  colpa  quxiibel 

imponita  pertranseau  el  innocentia  coudemnetor. 

Uiide  in  eos  qoi  boc  atteniare  praesomoni»  ani- 

madvertendum  esi,  sicoi  in  hosies  publicos  et  lotias 

Ecclesifls,  qoantum  in  ipsis  est,  subversorea.  Ho* 

rum  unus  apud  vos  iailtai»  A.  s.  de  Grimelinclie 

qui  crimen  falsit  quod  In  apostolicis  commisit  api- 

cibus,  perjuriocumulanst  anathemalis  vinculo  me^ 

n.«lum  iuque  dcllberaiionem  landem  .edlt.  «1  j«-  c  "1' L"I?it!ri!''"''r  r*'"'  "'•"'"""  '*".'"'? 
..   ^    .  ^.        .       .  '     ^«  excommunicatum  denuntietis,  ei  si  coBDrebeiidi 

poiest,  sicuu  manifesie  perjurum  et  falsarium  ad 


temperare :  ait  enim  te  sicut  c  saluiem  i  accepiare 
obiataro,  sic  aspernari  quod  subjungilur,  c  el  se 
ipsum.  >  Porte  qula  amarum,  quia  insipidum,  prse* 
sertim  domi  suae  dulcioribus  abundanti.  Egoautem 
quid  ad  isla?  routare  inscriptionem  lurpe  qnidem, 
sed  eam  sine  discussione  iransinittere  lemerariom 
videbator.  Pra^terea  coi  liaec  mandanda  discussio, 
incertum  :  Si  enim  ipse  discutiam  clemens,  tibi 
polero  esse  suspectos,  si  catumnianti,  recolo  quia 
calumniantis  os  non  loquiiur  veritaiein.  Si  llbi, 
aemulus  non  acquiescit,  dicens,  te  sinceram  non 
posse  ferre  senteniiam,  qul  aut  de  novo  bostis  es, 
aot  de  antiqua  familiariiau  amicus.  Privata  nam- 
qae  afiectio  sentenliam  nOn  paril  incorriiptam.  Posl 


«licem  eligam  domus  luae,  obi,  le  absente,  praeaenie 
Waliero  de  Calna,  qui  tamen  et  ipse  doli  argui  po- 
lest,  caosa  familiarius  agiielur  :  pariis  adversse, 
non  limeo  adjuiores»  et  licet  Mandrogerus  grunniat, 
Trimalchio  intabescai,  rideat  Bromius,  ei  Merco- 
rialium  clienium  coetus  niibi  patronum  subtrabat, 
vel  Corydone  pairocinanle  a^jutus,  non  subterfu- 
gio  venerabilis  tribunalis  examen,  Tuum  quando- 
qoe  judicium  non  declinaremi  qui  me  quandoque 
amabileru  credidisti,  et  revera  : 

Eram  (ul  dicebatur)  iunc  dignu$  amari 

(V)R0.,£c/.  V,  89). 
Qood  autero  nunc  declino»  tibi  imputandum,  qui 


nos  faciatis  adduci.  Ne  vero  crimen  falsi  tpsuni 
commisisse  dubiieiis,  exscriptum  litieraroro  do- 
mini  pap«  vobis  transmittl  praecepimus,  quas  pe- 
nes  se  bullatas  esse  ipse  et  Jordanus  presbyter 
joraveronl. 

EPISTOLA  LIXXIY. 
Ecclesia  Sanctae  Trinilatis  Londoniensis»  adver- 
sos  Martinom  de  Waliham  agens,  decimas  qoasdam 
periineDies  ad  eccieslam  de  Welcttmestont  et  qoaa 
in  die  consecrailonis  jam  dictae  ecciesi»  Radolfua 
Rotondusobtolerai,  episcopo  Londonieosi  praesont« 
et  approbaDie,  sibi  resttiui  postuiavit,  dicens  se 


factem  personae  aiiendens,  amorem  novum  amici-     ^:.  i  «.   u        »  j-  •         i.  . 
,  .  ..  .«t  II         -i^  n^'^^o>^^>QueJudiciospolia  am,  unioquejussuom 

lix  veieri  praetulisii.  Nam  quod  ad  me,  idem  suin  U  j._  ,  _      \  ,.'    .  „  /^        ,  \    ..^    .'    .  .  . 

qoi  fueram,  possideo  plus  quam  nos  duo  Pruvini 


babaerimns.  Canto  quidem  non  deierius  solito,  et 
dissimiliter  Saresberiensibus  muhis,  etsi  optimi 
caniores  sint : 

Hu  mnn  adeo  informii :  pridem  me  in  Uttore  vidi  (Pi- 

sano)» 
Ciiai  placidum  ventie  etaret  mare. 

(YiRG.  Ec/.  II,  25.) 
Caetera  famiiiarios  in  aure  ei  ore  JudiciSt  cui  eadam 
aol  subo,  revolvam  plenius  ei  evolvam,  et  ot 
ipsios  dicunie  sententia  amice  licenter  scripserim« 
et  ae  ipsom  qoalemcunqiie  senteniiam  seoiian,  ap- 
pellaiionem  meam  audlei  nullus,  sed  modis  omni- 
btts  operam  iabo  ut  partem  gravem  oppositam, 


dicebal  es^e  liquidius»  quanto  pluribus  in  vicinia 
coiisubat  quod  has  deciinaiiones  ab  antecessore 
Mariioi  el  ecclesia  de  Waltham  canonici  Sanclse 
Triniutis  evicerani.  Com  vero  caosa  haec  diatios 
in  foro  Londoniensis  Ecclesiae  periracuu  essel,  ad 
aodieniiam  vestram  per  appellationem  translau 
eal  :  Undemqoe  Martinus,  qui  delationes  plores  ex 
variis  causis  obtinuerat»  posl  juramentum  de  ca-» 
lomnia  hino  inde  praestliom»  el  hoe  de  consenso  et 
petitione  partium,  dies  peremptorius,  iicet  boc 
Martinos  inflciaretor,  praettius  est,  quo  cum  suam 
canonici  vellenl  fundare  inuntionem,  }am  dietos 
M.  oraioriaa  exceptiones  eis  opposoit«  dieans  sibi 
aliqaid  per.canoaieos  abesse»  eo  qood  daiia  Mo- 


71 


J0ANN1S  SARESBERICNSIS 


7i 


lnssoribDS  obligatus  erat  ao  vonserrandas  prxraias  A  nis  congessit  gpecies?  liabet  enim  satieiatem  sino 


«Secimas,  usquc  ad  litis  decisionein,  ct  quia  eas  dis- 
irabere  non  licebat,  sibi  praejudiciuin  factam  as- 
seruit.  Ad  haec  canonici  se  nultam  obltgationem  a 
Martino  eilorsisse,  vel  aliqueni  ii<fiuiiie  eoruni  coii- 
sitanter  asserebant.  Ilie  quoque  qui  fidejussores  a 
Martino  susceperal»  se  neque  noniiiie,  neque  ntan* 
dato  canonicorum  eos  sicut  jurare  parauts  erat, 
accepisse  dicebai;  sed  qiiia  decinialiones  iiligiosas 
esse  viJebat,  sibique  nolebat  in  bac  parte  prospi- 
cere,  ne  forie  ab  eo  repcil  possent,  si  eas  inipru- 
denier  injuslo  exactori  solvisset.  Idem  ctiam  iSdo* 
jussionis  obligaiionem  Martino  reiiiisit,  et  fhlejus- 
soribus  suis  :  nnde  cum  interluqnendo  pronuntiare- 
tur,  banc  exoeptionem  neqiiaquaiu  sullicere  ad 
causx  dilationem,  et  ut  Martinus  in  causa  proce* 
deret  ezigeretur,  ad  vestrain  audtcntiain  ap|>ella- 
^it  ad  Quasi  modo  genilu 

EPISTOLA   LXXXV. 

ID  PETRUII   CELLENSEU   ABBATEH 

Domiiio  Cellensi  abbati. 

Non  est  novom  qood  mihi  vestra  benignltas  ali- 
-mentorum  subsidia  procuravit,  quae  sic  meam  in 
terra  aliena  paupertaiem  excepit,  nt  nec  patris 
inunus,  nec  maiernus  mibl  deesse  videreiur  affe- 
cius.  Magnuro  quidem  eral  sic  exsuli  providere,  ut 
apud  eileras  iiationes  civiiim  coinnioditatibus 
fruercr,  sed  muUo  inajus  est  quod  mihi  diligentla 
vcstra  prospexit,  ne  a  natalis  soli  dulcedine,  qua 


fa«tidio,  et  dulcem  siue  defectu  et  inanitione  esu- 
riem  conferunl ;  et  miro  <^oniiimeiiti  graliap,  quos 
terrena  deprimit  inbabiiatio ,  felici  soperiorum 
evectione  suspendunt.  Undc  iiianBm  correclionis  eis 
apponere  non  prapsuroo,  quia  nihil  invenio  in  eis 
corrigcnduin,  qui  eos  tanla  aviditale  vorasse  volue- 
riin,  ul  nec  de  subsiantia  sensuuin  aut  specie  ver- 
boriim  elabatiir  inihi  mica,  vel  tenuis.  Micas  eukn 
el  criistiila,  Dpmiito  auctore,  deghitiam  :  CjBlerum 
novit  experienlia  veslrn,  quia  non  in  solo  pane  vivit 
bonio,  et  qnod  polationis  assiduitas  apud  exleras 
nationes  fecerit  Anglbs  insignes.  Unde  justum  ar- 
bitror  ut  egrcgie  cibato  propinetis,  et  cui  apposui- 
stis  et  paitein,  porrigutis  ct  poculum.  jain  enim 
silio,  poteroque  voraior  panum  in  siccitate  stran- 
guUri,  nisi  clementia  vestra  niihi  vinum  provideaU 
Hoc  itaque  vobis  paratius  est  quaro  coelia,  quae  a 
nostratil)us  nsu  vulgari  cervisia  nuncupatur.  Ego 
lainen  utriusque  bibax  sum,  et  non  abhorreo  quid- 
quid  iiiebriare  potest.  Sed  quoniam  vobis  estcopia, 
lesie  illo  veteri  amico  ineo,  qui  nunquam  c  nisi  po- 
tus  ad  artes  prosiluii  >  versusque  faclebat,  qoi 
nuinero  syllabarum  et  peduin  Virgilianos  versus 
excederent.  Pr»  caeteris  iiiebrianlibus  unum  peto, 
ui  sit,  quod  pane  conOrmatum  exhilaret.  Porro  In» 
ler  cxteras,  vinea  domini  Soreih  vobis  notior  est» 
ei  quae  ad  usuin  ejus  faciunt  instrumenta  omnia 
pencs  vos  esse  non  ambigo.  Exstruxistis  ibidem  et 


loiius  humani  genoris  universilas  capitur,  perpetuo  (^  vos  torcular,  cujus  interveniente  officio  vobisvinum 


exsularem.  Vesirom  namque  munus  est  quod  rc- 
versus  sura  in  terrara  nativilatis  mcae  :  vestrum 
inunusest  quod  principum  virorom  assecuius  sum 
notitiatn,  familiariialem,  gratiamque  multorum  : 
vesirom  munus  est  quod  florere  in  patria  videor» 
ct  auctore  DoininOt  multis  preferri  concivibus,  et 
coaetaneis  meis.  Sed  quid  est  quod  liberalitatis  et 
munilicentiae.vestnB  titulos  membratim  exseqiior, 
cuin  illorum  numerus  et  immensitas  sic  totum  ani- 
inum  iinpleant  ut  effluant.  et  totios  mentis  capaci- 
tatem  exsuperent?  adeo  quidem,  ut  vei  illa  sola, 
qux  non  sufficio  recordari,  debeant  meruisse  quid- 
quid  sum  et  possum.  Obligatus  itaque  suin,  ut  nulla 
gratiaruro  actione  valearo  liberari,  cum  merita  ve- 


frequenter  exprimitur,  in  usum  conversionis  pec- 
caniiuini  aut  jucundilatem  devolionis,  et  salutem 
fratrum,et  oiiliiatem  omiiium  auditorum  :  et  nnnc 
guidem  rubei  in  calice  passionis,  nunc  albet  in 
sanclitate  et  mundiiia  castitatis  :  nunc  fervet  cha- 
ritate,  nunc  redolet  hilaritate  conversationis  ho- 
nestas  :  subtiliaiur  interdum,  ut  conferat  delicatist 
nnnc  solidus  est,  ul  rudioribus  proficiat  el  ignaris. 
Suiit  ct  illae  diflerenliae,  qiias  enumerare  longum 
est,  quaruin  quamlibet  Falerno  practulerim  aut  Pa- 
normitano,  aut  Graeco,  quo  me  Siculus  caucellariua 
ad  perniciem  saluiisque  dispendium  potare  con- 
sucverat.  Peto  ilaque,  ul  inde  inihi  faciatis  copiain, 
aut  miscricordiaro,  ila  tainen  qiiod  Anglico  et  potori 


stra  oinnes  couatus  meos  absorbeant,  praesertim  D  sufficere  debeat.  Alioquln  [>oiero  vos  nota  prodi- 


cum  devotio  vcstra  roe  slbi  contlnuis  obliget  bene- 
ilciis.  Nam  et  mihi  panem  quotidianum  procnrat 
«vestra  dignatio,  et  quae  pauperem  pascere  consueve- 
rut  teinporalibus  alimentis,  nonc  alias  abondantem, 
aeterin«  vitae  quodamiiiodo  dellciis  reflcia.  Profecio 
euicunque  cibus  hic  non  dulcescU,  iDfatuatos  est 
ioelpienti  languore  palati»  et  nescio  qo4»  paoe. 
eget 

.  •    .    .    Jam  millitii  potiore  ptacentii 
iUque  iaeerdotii  fugitivm  liba  tecuiaU 

(HoRAT.  Ep.  1,  iO,  40). 
Quis  eniro  In  lanta  panum  abundantia  non  reflcia- 
tur,  cum  nento  reguro  delicaiiorea  in  mensa  sua 
'cottspexeriit  ouis  plures  uoquaro  delicaii^simi  pa- 


tionis  inurere,  et  convenire  doli,  qui  me  panibus 
Ingurgitastis,  et  quo  in  usum  digeri  possint  subira- 
hilis  poium,  uiique  Galloruro  consuetudine,  nt 
quos  Invitant  ad  mensaro  dimitlant  saepe  sobrios, 
nunquam  siccos.  Haec  liactenus  qoalher  ille  vilis 
aposlala  Raduirus  vobiscoro,  et  cum  fratre  Tboma 
egerit,  me  alia  vice  vobis  acripsisse  roemini,  sed 
postmodum  idero  Radulfus  ob  hoc  publice  excom- 
muDicatus  esl,  jussusque  comprefaendi  si  inveniri 
posset.  Litteraa  veslra,  me  praesente et  inlerpretante, 
tradidil  frater  Tliomas  comiti  llugoni,  sed  non  profe- 
cit  quidquaro,  e^  quod  se  totius  negotii  comes 
ignarunt  esse  dicebai,  Moratus  est  bucusqiie  no- 
btscum  frater  Tboroas,  et  circa  nos,  cum  praecepc- 


7S  £PISTOLi£. 

rtiis  reversam.  Sed  qoia  nemlnem  cognaiornm 
Ttdii  adliac,  eos  si  piacet  veslra  liceniia  visilabit 
antequam  redeat.  Ego  aulem  famulum  inveni,  et 
facienda  pnrscribo.  Ad  bxc  precor  ut  Thumam 
nostrura»  qui  diu  Tobiscum  et  pro  vobis  laboravit, 
sicul  ego  conscius  sum,  commendatum  babeatis,  ut 
Um  ipse  quam  alii  Anglici,  duni  honeslas  permise- 
ril,  preces  roeas  sibi  seniiant  profuisse.  Jacolmm 
quoque  aliquo,  si  fieri  polest,  rcleveiis  solatio.  Pro 
ipso  eoim  spondeo  confldenter,  qiiia  claustrum 
servat  iuvitus,  el  sicut  ipse  mihi  scripsit,  sic  cre- 
dit  (9) :  his  qui  se  obcJientias  contcmncreglorian- 
lury  slcut  lupos  acquiescit. 

EPISTOLA  LXXXVI. 

Raiio  homanitatis  exigii  ut  veritatis  amator 
tesiimoiiiaro  perhibeat  veriiati,  prxsertim  ubi  ve- 
ritas  periclitatur.  Indeest  qiiod  causain  latoris  prx- 
seniium,  qoatenus  in  auditorio  nostro  venlilala  est, 
prout  series  ejus  in  scriniis  nosiris  diligentiiis  in- 
qoisita  potuit  Inveniri,  transferre  curavimus  aU  no- 
tiiiaro  yestram,  qui  eam  ex  mandato  aposlolico 
debetls  lerminare.  Conslat  ilaque  quod  no8,urgente 
maudato  feiicis  meiiion;e  Eugenii  papae,jain  dictnm 
n.  de  llameledona  ab  omni  obligaiione,  quas  ab  eo 
extoria  fuerai»  et  ex  qua  veneraJiili  fratri  vestro 
WiniODiensi  episcopo  leneri  videbatur,  abscrtviinus« 
Ut  ergo  absolutionis  hujus  ratio  dtscretioni  vestrae 
lucidius  innotescat,  litteras  apostolicai  vobis  ex- 
scribi  praecipimus.  Sie  itaque  scriptum  est  domino 
Wintooiensi  pro  H.  clerico  de  llameledona.  Juxta 
Osbeni  derici  tui  suggestionem  fraterniiati  tuae 
nos  scripsisse  ineminimust  postmodum  vero  idem 
Osbertus  in  prxsentia  nostra  super  mendacio  et 
falsa  soggestione  sua  confulatos  atque  convictus 
exstitit,  quoniam  prsedictus  U.  neque  cum  amicis, 
neqoe  cum  rapina  inveiilns  vel  captus  fuic.  Quo- 
circa.  licet  sicut  homines  decipi  quaudoque  possu- 
mus»  tamen  ut  occasione  liiteruruin  nostrarum 
lleoricus  ipse  injusle  iracletur,  vel  condemneiur» 
nec  ▼olumus»  nec  pati  debemos.  Ideoque  per  pr»- 
sentia  tibi  scripta  raandamus  atque  prxcipimus 
quod,  omni  occasiooe  et  dilatione  remoia,  eumdem 
II.  restituiis  omoibus,  qu:ecunqoe  sibi  per  te  forie 
ablata  sunl,  omnioo  absolvas,  et  liberum  abire 
permiitas.  Quod  si  effeciui  mancipare  neglexeris, 
neglectum  luum  non  poterimus  tolerare  impuni- 
tom.  Ad  nos  autem  sic  idem  poniifex  scripsit,  sic- 
ut  ex  iranscripto  litlerarum  nostraruin  coguoscero 
polerltis.' 

Venerabili  fratri  nostro  lienrico  Wintoniensi  epi- 
scopo  per  apostolica  scripla  prscipieodo  manda- 
ffius,  quatenus  il.!de  llameledona  omoino  absolTat» 
et  tiberum  abire  permittat.  Quod  si  effectui  man« 
cipareneglexerity  prxsentium  auctoritate  libi  man- 
damus,  quod  eumdero  fralrem  nostrum  ad  absolu- 


B 


-  AN.  !iS9-6i.  74 

A  tionem  et  liberatioiiem  ipsios  Henricr,di«trici^  vico 
noslra  consiringas. 

Nos  ergo  mandato  apostolico,  ot  oportoit,  prom- 
pta  devolione  parentes,  procuravimus  ut  ssepedi- 
ctus  llenricus,  et  ab  extorta  obllgatione  absoluiuf, 
et  custQdia  qua  tentus  fuerat,  liber  esset,  et  prae- 
falo  frairi  nustro  Wintonicnsi  secundum  formaro 
aposiolicai  praecepiionis  injunxiinus,  ut  ei  ablata 
oninia  cum  inlegritaie  resiiluere  non  differret*. 
H;ec  apud  nos  gesla  siint.  Vos  qui  mandalum  susce- 
pisliSy  auctore  Dominoy.  rctiqua  salubriter  dispo- 
uetjs. 

EPISTOLA   LXXXVIL 

AD  ALEXJLNDRUM  PAPAM. 

Causam  qux  inier  Rogernin  presbyterum  de 
Guiga,  et  abbatissam  de  Berkinges  in  audiioiio  ve- 
nerabilis  frairis  noslri  Londoniensis  eiiiscopi  diii- 
tius  quam  conveniebat  venlilaia  est,  cum  ei  diOini- 
tivae  sententiae  calculus  inimineret,  abbatissa  qu« 
conveniebaiur  super  iilicita  usurpatione  quorumdam 
parochianurum  et  decimarum  ad  ecclesiani  do 
Guiga,  ut  dicebatur,  pertinentium,  ad  noslram  au- 
dientiam  appeilavit.  Post  miilias  ilaque  dilatioues^ 
quas  variis  occasionibus  abbatissa  obtinuerat,  per- 
emptoria  die  praefixa  partibiis,  cum  pars  adversa 
sufficienler  instructa  lcstibus  suain  vellei  fundare 
intcntiouem,  terrila  metu  vano,  ei  imprudenti  se- 
ducta  consiiio »  appellaiione  nostruin  decliiiavit 
examen.  Nos  autem  sedi  apostolic(e  ut  oporiuit  de- 

C  ferentes,  nos  ipsos  exinde  a  decisione  ei  cognitione 
svspendimus,  donec  a  sede  vestra  causae  hiijus  ju- 
dicium  prodeat,  aut  judicandi  auclorilas  cui  pla- 
ouerit  delegetur.  Interim  de  medio  sublatus  esi  pia 
memoriae  decessor  vester  dominus  Adrianiis,  et  duni 
salvator  fidelium  precibus  excitetur,  invale:wcenle 
schismatis  lurbine,  et  einergenie  coliisione  regno- 
rutn,  suam  Deus  permisit  turbari  Ecclesiam  ,  et 
velut  interjecto  infidelium  obice,  quem  Deiisdissi- 
pel»  chaos  quoilamuiodo  inter  vos  et  nos  firmaluiii 
est,  ut  sine  luagno  periculo  non  posset  quis  ab  ailis 
ad  aliospertrausire.  Clapsum  est  ergo  lempus,  qno 
appellationein  suam  ex  promisso  prosequi  debue- 
rat  appeiialor  :  ila  quidem,  ut  tain  aclor  quain  reus 
ab  exsecuiiune  caus;e  videalur  omnino  dcstitisse, 

^  deinde  fere  circa  seqiienlis  anni  initium  jani  dictiis 
iiogerus  ad  nos  cnm  iilteris  domini  rcgis  accedens, 
appellalioni  quam  fcceral,  reniiniiavii,  et  pro  reve- 
rentia  regii  mandati  peiiit  sibi  justiliam  exhiberi. 
Iiar|ue  deinuin  post  unani  et  allerani  appellalioncni 
tcrtio  edicto  perempiorio  cilata  est  abbatissa,  qu?R 
missis  procuratoribus  suam  conata  est  abseiiii:Hii 
excusarer  Insufficicntes  tamencausas»ut  videbaiur, 
praetendens,  unde  quia  prohibita,  dilationem  ulie- 
riusobtinere  non  potuit,  ad  Tcstram  audienliani 
appelhvit,  diem  praeligens  Dominicam,  qua  canin- 
bitur  :  Quasi  moio  geniii^  dicens  se  ab  adversario 
diutius  injuste  vexatam,  e>  ei  nibil  juris  competcrt 


^)  Anne  legendum  est  cndiut  vel  forUsse  auferenda  est  disiinctio  inter  cndU  et  hiu 


'#5 


JOANNIS  SARESBERIENSI9 


7G 


in  iii  qo«  moliebatur  pcr  ealumiiiain  exidrquere  ei  A  ameii  ecclesiasiicum  causa  rcdfrei,  ubl  de  Jnrccano- 


&e  adversus  eum  longissimi  lempcris  prxscrlpiiQue 
iDntiam. 

EPISTOU  LXXXYIir. 

iD   HILIRIUM  CICCSTRENSEH  EPISCOPOM. 

Malignanlium  excessus  ii  polissimum  sufflciunt 
coercere,  quibus  merila  parlium  famlHarhis  inno- 
lescuni,  et  qut  corrigendi  poleslateni  a  Domino  ac« 
ceperunt.  Unde  et  vos  conlroversiam^  quae  inier 
Keginalditm  el  Pag.  vertitur ,  commodius  decideiis, 
€um  apud  vos  veriias  latere  non  possii,  et  inter 
eos  ez  necessitate  offlcii  Juris  dicendl  debitum 
iliscreiioni  et  fidel  vestrae  immineat.  Quod  enitn 
fori  veslri  contrbverslae  ad  qos  manant,  nola  defe* 


num,  quos  clerus  novit,  vulgus  ignorat,  quaeslto 
niairitnonii  fincin  debitum  sortlretur.  Partibusergo 
diem  cx  regio  mandato  prxfiiimus,  et  tandem  post 
dilaiioncs  quas  Mabilia  ex  varils  caiisis  obtinuit, 
petilionem  suain  Richardus  Inslauravft.  Ut  autem 
liquidius  causam  suam  astrueret,  et  adversariam 
spuriatn  esse  doceret,  avunculum  suum  Willelmum 
cum  quadam  Albteda  de  Tresgoro  malrimonlum 
coniraxisse  asseruit»  et  exlnde,  llla  contra  fidem 
conjugii  derelicta,  duxisse  Adelitiam  flliam  Amfridi 
vicecomitis»  et  ex  ea  Mabiliam  et  alios  liberos  non 
legitiiuos  suscepisse.  Asserebai  etiam  quod  cuin 
Wilielmus  Adeleiiam  superdnxisaet,  AIbreda,quam 
praeduxerat,  in  ipsis  nuptiis  pro  se  jus  foederis  con- 


ctus  aut  disslmulatlonis  est,  nec  tani  aiictorilatis  B  jugalis  proieslata  et  auctorilaie  ecclesiastica  inhi- 


aut  prudenliae  qutsquam  credai  esse  defectum»cum 
utraroque  contuleril  tibi  Dominus.  Date  crgo  ope- 
ram,  ne  Justiiiap  implendae  voluntas  merjlo  deesse 
videatur.  Quod  si  dissimulalis»  xque  vestro  insisti- 
Cls  noslroque  dlspendlo,  cum  et  nobis  iabor  ao- 
crescat,  et  vobis,  quod  non  expedtt,  coticepLe 
virtutls  opinio  minuatur.  Tobis  eniin  debemns,  ul 
xuoi  amlco  liberius  loquamur,  quod  nos  Edwardus 
et  Hellas  diutius  vexaverunt,  et  ut  verbit  vestris 
vobis  respondeam,  quod  mihi  de  praefatis  praescri- 
"pslstis,  de  A.  et  P.  rescribo,  respondeat  scilicet 
utrique  Justiila  sua.  Quod  sl  aliter  in  manifesto 
crimfne  inobedienilae  vel  alicrius  sceleris  depre* 
hendatur,  poena  manifesta  puniatur,  ut  c?eteri  me 


l)ens  ne  superdicta  in  mariti  sui  illicitos  transirel 
amplexus.  Praeterea  cum  ibi  pr£  turba,  et  marrii 
sui  perversitaie  non  posset  audiri ,  ad  dominuiii 
Wintonitnsem  tum  aposiolica;  sedis  legaluin  ac- 
cessit,  et  sicut  idem  suis  ItUeris  tcsiabalur,  tandeiu 
per  sententiam  ejus  obtinuit,utei,reIicta  aduitera, 
inaritussuiis  restitueretur.  Ipsuin  quoquejudlcluiii 
eplscopi  Winioiiiensis  auctoritate  sedls  apostoltcas 
dicebat  roboratum,  quoniam  eam  jam  dictus  episco^ 
pus,  dum  euin  conlroversareiur ,  consultaverat, 
scriptum  consilii  a  domino  Innoceniio  sanctae  ine- 
moriae  prsedecessore  vestro ,  ut  aiebant,  reccperat, 
in  haec  verba.  Nos  enim  orlginales  nunqitam,  sed 
domini  'Wintoniensis   litteras  super  hoc  dunlaxac 


,^ ^     — , -   r       "^ 

lum  habeant,  et  recolant,  quare  vigor  judiciarius      accepimus.  c  Super  eo  quod  inicrrogaslis  de  sacra* 


sit  in  medio  constitutus.  Novlt  etlam  prudentia 
▼estra  quxdam  tanta  rerum  luce  clarescere,  ut 
ventilatione  non  egeant,  sed  pcena  duntaxat  aut 
praeinio, 

EPISTOLA  LXXXIX. 

AD  ALEXAIfDRUM  PAPAV. 

Assertlonespartiumfideli  dcbeinus  prosequl  tesii- 
il)onio,cam  causai  recedenies  a  nobls  ad  apostoli* 
cam  evolant  majestatem.Inde  est  quod  seriem  con- 
iroversiae  quae  inter  Richardum  de  Anestia  et  Ma- 
btliam  de  Franchevilla  diutius  in  audiiorio  nosiro 
ventilata  est,  ad  notitiam  vestram  transferre  cura- 


mento  conjugii  breviter  respondeo,  iilam  quan^ 
dixisti  a  palre  (.onjngem  traditam,  et  ab  eo  ciir 
iradiia  fuerat  rursuin  palri  commendatam,  donec 
statuta  die  in  suam  ille  domum  traducerei,  dico 
quia  legltiino  consensu  intervenienle  ex  eo  statitii 
coiijux  futt,  quo  spontaiiea  paciione  sese  conjugeun 
csse  consensit*  Non  enim  futurum  promittebatur, 
sed  praesens  Qrmabatur.Quaproplerquidquidpostea 
cum  alia  faciuin  est,  sive  in  coitu,  sive  In  genera- 
lione  prolis,  tanlo  reprehensibilius  est  secundum, 
quanto  verius  primum.  Constante  euiin  primo, 
quanto  amplius  in  secundo  comniiititur,  tanto  ma- 
gis  culpa  augeiur.»  Inde  cum  ex  apostolico  scripto 


mos,  prout  emergentes  articuli  colligi  poluerunt,  d  ^"^''^^^*^^'''^"''"  ^^^^^''^^"'">  "^^  elapso  decennio. 


t!um  itaque Jani  dictus  Richardus,  cognaius  Wil- 
Jelnii  de  Saccavilla  et  nepos,  sicut  sororis  filiuin 
vulgus  nepotem  dicere  consuevit,  petiiionem  haere- 
ditatis  ad  bona  avupculi  obtinenda  insiilueret,  me- 
morata  Nabilia»filia  Willelmi,se  illi  in  foro  saecu- 
larluni  Judicum ,  Mbi  res  actitabatur,  opposuii,  as- 
serens  filiani  nepoti  iii  paterna  bxreditate  praefe- 
rendam.  I\icardus  vero  ei  nibil  juris  haereditarii 
competere  respondit,  ep  quod  non  esset  ex  legilimo 
auscepta  matrimoniOy  sed  adulterino  procreata 
comple^u.  ^qm  itaque  matrimonii  quaestio  veriere- 
tur,  quod  de  regulis  ecclesiasticis  infirmatur  aut 
oonvnlescit,  decrovit  curia  catholici  principis,  sere« 
uk^mi  regis  Aiig'orum,  Heurici  secundi,  ui  ad  ex- 


aut  amplius  slt  aliquo  jurls  reniedio  senteniia  ai- 
tentata,  illudesse  matrimonium  habendum  quod  le- 
gatus  conclliavll,  et  adulierinum  esse  amplexum, 
quem  sedes  apostolica  condemnavit.  Ad  haec,  jaiii 
non  est  in  quaestione  utrutn  illorum  matrtmoiiluiH 
fuerit,  ciim  hoc  liqueatex  re  judicata,  ex  divortio 
celebraio,  ex  eo  quod  usque  ad  dies  viiae  novissi- 
mos  relicta  adulierapriori  cobaesit  uxori.  In  omni- 
biis  autem  articulis  sibi  copiatn  testium  esse  dice- 
bat,  ut  nec  de  matrimonio  pritts  contracto,  nec  do 
inierpellalione  sequentis  contuberiiii,  necdedivortio 
canonice  celcbrato  quisquam  possit  ambigei^.  Et  qui- 
dem  cum  pro  seplurima  allegaret,  maxime  rei  |udi* 
cataeinsisiebat  articulo  etseutentioe,  quam  in  sjuodo 


rr  EMSTOLiE,  —  AN.  1159  64.  78 

Londoniensi  ubi  divortiiim  eelobraium,  et  advcrsus  A  rore    novis  gauJenliutn  omnes  provoearentur  ad 


malrem  Mabiliae  a  donrinoWintoniensi  tunclegaio» 
el  Londoniensis  Ecclesi»  vicario  lalam  esse  dice- 
bai.  Prodnxil  etiam  tesles  quos  eidem  synodo  et 
divortio  interruis^^e  asseruit.  Quia  ergo  Hberi  qui  ez 
dainnato  et  lllicito  coitu,  seu  ex  efltisa  concupiscen- 
tia  geniii  sunt  ab  omnis  prorsus  hxreditatis  bene- 
ficio  excluduntur,  eosque  nec  Jura  civilia,  nec  leges 
agnosGunt,  canonumque  adeo  improbat  vigor,  ut 
Dcc  aiimenta  decernat,  sed  quodammodo  juri  quod 
illa  subtrabily  acquiescat»  ipsam  tanquam  paterni 
crimlnis  argumeutum,  a  lotius  bai^redilatis  sfie  con- 
tendebat  esse  arcendain.  Ad  haec  Mabilia,ad  cogiiati 
siii  calnmniam  depellendaro,  parcntes  suos  Wiltel- 
mum  et  Adeliciam  legiiime   conjunclos  asserebat. 


omnia,  matrem  suam  Adcliiram  nullo  jure  a  con- 
fnge  separatam  asscruit,  sed  viotenter  a  domo  ma« 
rltiexclusam  pariterei  ejectain,  et  hoc  machina- 
tione  Gaurridi  Londoniensis  archidiaconi,  q.ni  ac- 
repto  preiio  eam  indefensam,  inauditam ,  sed  nec 
indecitatam  studuit  condemnare,  frettis  auctorf- 
tate  doinini  Wintoniensis,  qui  et  ipse,  ut  assAriU 
per  sordes  corruptns  erat,  nondum  tamen  hegatio^ 
nis  otficio  fungebaiur.  Hoc  autefn  ea  raiione  nite- 
batur  osiendere,  quod  Adelicia  sanctum  viroiB  Al- 
bericum  apostclic^  sedis  in  Anglia  legatuin>  cum  « 
inarito  excluderetiir,  adlit»  petens  sibi  super  injaria 
a  maritoet  archidiacono  illala  jnsiitiam  exbiberi  : 
c»m  cx  ratione  temporum  constet ,  quod  dominus 


et  nuptiasnon  claudestinas,  sed  solemnes  in  facie  B  Wintoniensis  primum  legationis  oflicium  naciusslt 


Ecclesix  coniraxisse.  Non  multum  tamen  innciaba- 
tur,  quin  paler  suus  Willclmus,  pactum  sponsali- 
tjorum  de  Albreda  ducenda,  cum  pater  ipsius  an- 
tequam  duceret  Adcliciam  Mabiiiae  matrem,  inierit, 
sed  iUud  usqiie  ad  matrimonium  pcrvenisse  nega- 
bat,  sed  quia  matrimonium  in  contrahendo  et 
distrahendo  lib^rum  essedebet  de  consensu  partium 
pactum  sponsalitiorum,  ulrumque  dixit  esse  remis- 
som,  quod  ez  eo  prohare  iiitebaliir,  quod  testes 
apparebanl  parati  probare.patri  Albredae  pecuniam, 
quam  Willelmus  ab  eo  receperat  esse  refusam  :  ad- 
jiciebant  etiam  Albredam,  et  patrem  ejuf  omnem 
oMigalionem,  quaBintercesserat,  oz  causa  matri- 
roonii»  ut   sperabatur,  copulandi,    remisis^e  W:i 


post  exituro  a  nobis  jain  dicti  episcopi  Ostiensis* 
Exinde  vero  cum  ]am  dictus  Wintoniensis  in  synodo 
Londonicnsi,  nt  sedis  vacantis  impteret  ofDcium, 
prsRsideret,  saepedicta  Adelicia  palam  prolato  legatt 
mandato,  qiiod  obtinuerat,  peiiit  super  bis  quibus 
ab  archidiacono  el  a  inarito  iiiJHriata  fiierat,  justl- 
tiae  stipplementum,  ticet  iniquitatis  et  acceptarom 
sordiiim  pondus  sic  judicantis  animom  depressisset, 
ot  nec  doinino,  nec  legato  inandante  posset  erigi  ad 
jnsliilam  exhil>endam.  Matrimonium  vero  priiisin*- 
ter  Wiltelmum  et  Albredam  vel  ex  eo  non  contra- 
clum  esse  constabat»  quod  tune  primum  inter  eos, 
etiam  sponsalitiorum  solemnitas  In  Ecclesia  ct  nu« 
ptiarum   rllus  in  popoli  audientia  solemnlter  cela- 


letmo,  et  patri  ejus,  eo  quod  nuptiarum  Willelmi  ^  ^^^^^  <^stf  quando  per  fraodem  Jam  dieti  arcHi-' 


et  Adeliciae  paier  Albredx  conviva  ruerit^el  matri- 
nionii  hujus  prompiissimus  approbator.  Sponsatn 
vero  non  esse  conjugeni,  tam  leges  priucipumt 
quamdecreia  poniincum  osiendunty  cum  despon- 
sata  pueiia  possit  monasterium  praeeligere,  viro 
dtssentiente,  sicut  Eusebius  auctor  est  :  et  leges^ 
teste  Gregorio»  nullam  iiifligunt  poenam  sponsae,  si 
ad  cellegiom  evolaveril  puellare.  Prafterea  conju- 
gtum  iion  esse  perfectuniy  quod  iion  coniirmat  et 
perficit  commistio  corporalis,  licet  a  prima  despon- 
satioiiis  fide  initium  sortiatur.  Si  crgo  initialis 
perfecta  praijudicant,  omnino  iniquum  est  ut  spon- 
saluiorum  pactio  vero  dic^tor  prxjudicasse  conju- 


diaconi  et  episcopi  Wintoniensis,  uxor  a  marllo 
projecta  est,  et  hojus  quidem  rei  testes  pnesentla* 
liter  apparebanl.  Fuit  ergo,  iit  dicebat,  aut  de  fn< 
cto,aut  de  jure  nnlla  senientia,  qiia  absenscoii- 
demnata  est,  non  contumax,  sed  indecitata,  cun^ 
conslet  sententiam  nibil  habero  foriiiudinis,  qtrie 
contra  solemnem  ordinem  Judieiorum  lau  est.  Re- 
plicabat  et  multa  de  privilegio  personaruin  et  iguo- 
rantia  juris  cum  parentibus  aut  propter  militiao 
ciiigulum,  aut  sexus  inflrmitalem  liceret  ignomre, 
iHud  habere  vim  conjugit  quod  conjugii  praecedii 
iniiium^  quod  ex  auctoritate  legtim  et  eanonum» 
non  ad  niairimonii  nexum  convaluit,  quod  pirisca 


gio.  Nam  Evaristos  papa,  cum  formam  matrimonit  n  <^^i)suetudo  apud  nos  hactenus  in   consummalione 


contrahendi,^  et  sacrum  ritom»  qui  in  Ecclesia  est, 
permiserit  nuptiarum,  iia  subjecit :  Ita  peracta 
legitima  scitote  esse  connubia»  aliter  vero  pr(£suiii- 
pta,  oon  coiijugia,  sed  adulteria,  stupra,  vel  contu- 
bernia,  aut  fornicationes  |>otius  quatn  legilima  cun- 
jogia  esse,  non  dubiiatur»  nisi  voluntas  propria 
soffragata  fuerit,  et  vota  succurrunt  legiiima.  At 
Willelmos,  dissoluto  pacto  priore,  sicut  licet,  licitas 
rontraxit  nuptias,  nec  unquani  consensum  adhibuit 
utab  iUa  diverieret  cui  fuerai  legitime  copulatus. 
Divortiiim  vero  quod  pars  adversa  objicit.  aut  om- 
niiio  non  fuisse,  aut  non  recte  fuisse  celcbratum« 
Siquidein  cum  justilia,  defuiiclo  rege  pacis  ania- 
lorc,  a  regni  flniJbus  exsularet,  ei  iuvalcscenie  fu.- 


matrimoiiii  non  agnovit :  patrem  qttotpie,  doni  age« 
ret  inextremis,  sicui  Gilleberius,venerabili$abbas 
Colecestrlx»  litieris  suis,  non  slgnaiis  tainen,  sed 
testibusniunitis,  ct  alii  religiosi  qni  adfaerant,  tesl.v 
baniur,  palam  poenituisse  dicebatur,  qiiod  fraudulen- 
tix  jam  dicti  archidiaconiin  ejicienda  uxore  acquieve- 
rai,  Sed  q^uidquid  Inter  parentes  actum  fuerit,  sibi  atil 
libeFis  non  dcbcre  obesse  asserebat,  eo  quod  areht- 
diaconus  aut  episcopus  Wintoniensis  nibil  contra 
iiberos  prpnuntiassent,  sed  hoc  quotics  convenieban- 
tur.  expresserint,  siculplures  lestabaiitur,  se  nihil 
pronuntiasse  adversus  libcros  illius  nalrimonti,quod 
tanien  inflrmare  moliebantur.  Unde,  ut  asserebat, 
ct  illustris  Dlescnsium  comcs  Thcobaldus,  prineeps 


79'  lOAlNNIS  SARESBERIENSIS  80 

qQidem  Iusiiliae  amator,  etjuris  Cismontani  peritis-  A  les  lestabantur,  sxsmdictns  'archidiaconot  inaudi- 

lam  et  indefcnsam  in  capliu|p  Colecestrenst ,  nullo 


simus,  ad  quem  ipse  'Winloniensis  liberorum  can- 
iam  transmiserat,  eo  quod  ad  ipsiim  res  ipsa  jure 
feodi  periinebat,  acciiis  poiioribiis  episcopis  Galliae, 
ex  consilio  eonim  alioruinque  sapientum,  cnusa  co* 
gnita,  paire  defuncto,  eos  legiiimos  agnovit  baere- 
des,  eisque  obesse  non  dcbere  censuit,  quidquid  in 
fraudem  eorum  dolus  ariifex  procuravit.  In  his  au- 
lem  omnibus  se  dicebal  copia  tesliiim  abundare , 
cosque  in  plurimis  producebat  ariiculis,  sed  liicar- 
dus,  insislens  rei  judicatae,  ab  articuio  illo  avelli 
non  poierat,  quin  oporleat  lenere  sententiam,  quae 
non  modo  elapsis  deccni  legura  diebus,  sed  loio 
vicennio  juris  nullo  remedio  attentata  est.  Produ< 
cebat  et  tesiesquibus  niiebalnr  ostendere,  se  ab 
avunculosuo  Willelmo  institutumbaeredem,  etaiios 
lanquam  spurios  abdicatos ;  sed  ncc  privilegiam 
obesse  personarum  dicebat,  cum  facinm  proprium 
nulli  liceat  ignorare.  Licet  euim  Willelmus  paier 
Mabilix  milcs  fuerit,  tamen  ignorare  non  debuit 
quid  egeritcum  Aibredam  recepcritin  uxorem,non 
fipequidcm  futuri,  sed  praDsentiscoiiiraclu  cunjugii, 
ct  cum  matrimonium  conseiisas  eiriciat,  quidquid  in 
injurium  legitime  praecedentis  conseusns  prxsum- 
yium  esty  neium  iaseparabilem  prioris  mairimonii 
non  dissolviu  Quod  si  carnale  commercium,  et  ex 
eo  concepta  soboles  exinde  conlra  fidem  conjugii 
processerunt,  non  ex  eo  inflciaiur  primum,  sed  se- 
quentis  contubernii  reatus  arguitur*  Patet  ergo« 


praecedenie  jiidicio,  pracceperat  amoveri,  et  quod 
gravius  cst,  uxorem  lotius  hujiis  quxstioiiis  ignaram 
a  domo  mariii  prxsens  ejecit.  Cum  auiem  in  Jam 
dicia  synodo  Londoniensi  roemoraium  Wintonicn- 
sem  Adelicia  convenissel,  non  hoc  qnidem  egitf 
nisi  ut  illatam  sibi  ab  archidiacono  dcploraret  in- 
juriam,  el  juxla  mandatnm  quod  dominusAibericiis 
legalus  Wiiilonicnsis  feceratjustitiam  conscquere- 
tur.  Nulluni  aiiiein  aliud  verbum,  sicut  probare  ni* 
tebatury  ibi  babitum  est  cum  fpsa,  nisi  quod  querc- 
lam  suam  apud  jndicem  surdum  deposuit.  Quereba- 
lur  etiam  quod  idem  Winionicnsis  ad  dispendium 
ejus,  consilium  domini  Innocenlii  traliere  dispone- 
bal,  cum  in  supradiclis  Hileris  domint  Innocenlit 
nihil  de  parentibusejusexpressninfuerit,sed  nescio 
de  quibus  male  conjiinctis  :  parentes  enim  ejus  ne- 
quaquain  sic  convenerant;  quod  si  eos  conveatsse  sa^ 
pedicius  episcopus  domino  papx  suggessit,  et  falsx 
suggesiionis  culpa,  etalienitncndacii  critnen  obessA 
non  debeu  In  suinma  sicut  Ricardns  praecipue  iiisi- 
sicbat  instiluliont  avunculi,  petitionem  hanreditatis 
instituens,  et  ad  damnalum,  ut  dicebnt,  adullcriuni 
convincendum  sententiae  Winloneusis  episcopi ;  sic 
econtra  Mabiiia  niaxime  palris  novissiniae  volnniali 
innilebalur,  et  judicio  comilis  Theobaldi.  Nam 
utrutnque  docere  lesiibus  promitlebat :  ad  hxc  si 
non  ns4|uequaque  pars  abcrraret  aucioris,  sibi  et 


quidquidegeril,  autscivit,  antsciredebuU,sed  iiec  ^  diuturnilale  icmporis  etjuris  ignoranlia,  numero 

liberis  cjus  prodesse  debet,  si  ex  privilegio  miliiari 

ftibi  licitum  e&se  crediderit,  nt  recle  agentium  fidei 

impune  illuderet :  forte  si  materna  peteretur  hxre- 

ditas,  iiberis  prospici  poterat  in  hac  parte,  eo  quod 

mater  potuerat  in  conirabendo  conjugio  sinisirani 

^onscientiam  non  habere.  At  quia  de  paierna  suc- 

ccssione  agitur,  pairis  fallacia  nequaquam  liberis 

suffragaiury  parcit  interdum  mansueiudo  legum  bis, 

ob  ignoraDiia  convictis,  qui  rationecognationis  ab 

Invicem  separantur,  liberosque  eorum  ab  infamia, 

et  liaerediialit  damno  liberat,  quas  ecclesix  per 

igiiorantiam  detentae  conjungit  auctoritas.  Sed  in 

eos  rigor  legum  et  canonum  exerceiur»^ui  inces- 

luoset  aut  illicite  coeunt,  scienter,  jure  divino  et 

huniano  pariter  prohibente*  Conlra  hxc  pars  Ma-  ^ 

biliae  multa  proposuit  in  sulTraginm  rationum  et 

legum,  nultis  uiebatur  exemplis  dicens,  impossi- 

bile,  aut  diiBciUimum,  ut  liberi  regis  Francorum , 

aliommque»  quos  nominabant,  exhxreditarenlur, 

ob  hoc  quod  inter  parenies  eorum  sii  divoriium  le- 

gilime  celebratum  :  nec  tamen  inter  parenies  suos 

divortium  legitime  celebralum  pars  Mabilix  laieba- 

tur^  jura  quoque  dicebai  proniora  ad  absoluiioneni, 

pr^sertim  innocentium,  quos   iniquum  est  alieno 

deliclo  condemnari  :  separationem  vero  in  syuodo 

Londoniensi  a  domino  Wintoniensi  non  faclam  eo 

nitebaiur  ostendere,  quod  antequam  synodus  illa, 

quam  solam  jam  dictus  episcopus  Londonio  convo- 

cavity  celebraretur,  Adeliciam,  sicnt  multi  praesen- 


liberorum,  elauctoritale  Ecclesix,  qiix  matrimo- 
nium  illud  conjunxerat,  subvcnieudum  esse  prolc- 
stabatur.  Nam  in  causa  duriori  divusMarcus  et  Lu- 
ciusbenignius  responderunt,  ila  Flavix  TertuIIx  per 
mensorem  libertiim  rescribentes :  «  Movemur  et 
temporis  diuturnilaie  quo  ignoraulia  Joris  in  inairi- 
mouioavunculi  tui  fuisli,  etquod  ab  avia  tiia  collo- 
cata  es,  et  numero  liberoruai.  Idcircoque  cum  hxc 
ointiia  in  unum  concurrant,  contirmanuis  staluin 
liberorun!  vestrorum  in  eo  malrimonio  quxsitorum» 
quod  ante  annos  xl  contractum  cst,  perinde  ac  si 
Icgilime  concepii  essenu  i  Si  ergo  tanta  est  cle- 
ineiilia  sxcularium  principum  ut  favore  liberorum, 
ctiam  incestui  parcant,  quxnani  eritaudacia  Chri- 
slianorum  poniificum,  ut  eos,  quos  Ecclesix  sinus 
legitime  conceplos  edidit,  inaudila  severitate  con- 
demnenl?  Cum  ilaque  hxc  hinc  inde  proponeren- 
tur,  et  ad  probationes  partiuin  producendas,  tandem 
fcre  in  fine  biennil,  dies  peremptorius  eis  prxfixus 
esset,  post  dilarioncs,  quas  parles  emcruerant,  rea 
tatnen  frequenlius,  ulpole  qux  intervenienie  puer- 
pcrio  aliave  iuflrinitale,  autex  justa,  utducebatnr, 
mariti  absentia  se  excusabat,  et  ipsa  missts  excu- 
satoribus,  suam  ab  hifirtuiialeabscntiam  excusaret, 
Ricardus  ad  vcslram  audientiatn  appellavil,  prxfi- 
gens  Doininicam  qiia  cantabilur :  Lanare  Jerusalem^ 
in  eo  se  gravatum  asscrens  qtiod  dilationibus  jain 
fere  biennio  vexalus  eral,  ei  tergiversatione  muli* 
eris  delusus  ne  justttiam  consequi  posset. 


82  EHSTOL^.  — 

EPISTOLA  XG.  A 

A»  BARTBOLOXAUa  ARCBIDUCONUM  ESOIflENSCH.    ^ 

Hagislro  B.  archidiacono  Exoniensi,  saliueai  el 
graii.im  Spirilus,  qui  aci  bonum  uiiiversa  dispoiiiL 

Dominus  lecom  sil»  dileciissime  amicoriim,  et  te 

in  soliditate  Tirlulum  stabilial^nt-nequaqitamanin- 

dinea  innrmitate  frangaris,  nec  omnem  cjusdem  le« 

Tiiate  agiteris  ad  anrem.  Fortis  et  potens  est  Do- 

roinos  exercttoum,  idemque  soaviter  disponit  omnia, 

et  eos»  qui  dispositioni  ejiis  reluctantur,  potenier 

conteret  sub  pediims  suis.  Utiqne  quod  statnil  tie 

te,  siiic  ledelilierat  ipse,  et  in  Actibns  apostolorum 

ex    senteulta  Gameliciis,  arbilrio   lk\  commissa 

1'st  nasceiis  Ccciesia,  uiitu  cujiis  omnia  inftrmantur 

nui  convatescunt.  Ei  iiaqne  commtttascansam  tiiain, 

«liioniam  eo  palrocinaute  pericliiari  non  poiesi.  ^ 

Noli  pusitlaniinis  esse  in   illo,  quoniam  corpori  par-» 

vulcrum  diclum  esl  :  Jaeia  cogiiatum  tuumin  Do^ 

mliiOf  et  ipse  te  enuiriet,  Si  quidcin  adulti  jam  noii 

uiitricis  alimento,  sed  conservationis  egent  pra^» 

fidio.  Ergo  ait  dcsiderinm,  sit  oratio  tua,  ut  noq 

inodo  de  te,  sed  eliam  a  le  volnnla»  Domini  implea* 

tiir.  Quo<i  si  ipse  pro  nobis,  quis  contra  noi^  Non 

cril  irrilum  Yerbuni  ejiis^jetsipleruuiquead  gloriam 

dlsponcntis,  malis  repugnanlibus,  uiipieatnr.  Ste- 

teruni  coiitraeuiu  ab  iuitic  viri  fortes, potentes,  faa" 

bentesprudentiam  bujiis  S{eculi,etgraiiae  collocatione 

fjiiiosi,  cientesbeilum,  sed  praeclpiiaviteos  Dominus » 

etdivisil  iingu.is  eoruin ,  quoniam  vidit  ab  iuiqiii* 

tate  manare  contradiciionem  in  civitalc,  qu»  pr»-  ^ 

figiirabat  Ecclesiam.  Moo  iiaqnc  verearis,  si  sit  in 

parte  adversa  Dci,  cui  te  miiitare  coofido,  os  lam* 

padis,  quoniani  in  partc  orlenlis  et  loquentis  ev  alto 

atternttatis  consilio,  sermo  lucidior,   copioslor  et 

CiScacior  est.  Necinovearis,si  graliani  Dei  aiiquando 

umbratilis  iinpugnet  gratia,  quoniam  ilia,  quiequai- 

ric  quae  sua  sunt,  evanescet.  Licet  enim  exsuhet  ad 

boraio  in  iiimine  aiieno,  deficiel  plane,  et  obscura- 

bitur,  cuin  justilia  in  judicium  convertetur.  Quod 

si  quis  de  soio  jiitilur  Ulpiano,   iiiio  de  opinione 

Ulpiani  Doinino  propitio  erudietur,  nec  de  spirttu 

proprio,  ncquam  sit  adversus  eum,  qui  superbos 

kumiiiat,  et  exaltat  bumiies.  Singulis  pro  siio  lo- 

quuntar  arbilrio,  sed  penes  unum  est  generalis  el 

nccessaria  interprelatio  iegum  et  canonum  totius  D 

divini  et  bumani  juris,  et  ouinium  qu;e  siatula  sunt 

ab  initio.  Jpsum  invoco  tesiem,  qoem  velim  noliin 

babiturus  sum  judicem,  qiiia  ex  animi  inei  cons.cien- 

tia,  tum  nec  actor  bujus  verbi  fuisti,  necprocura- 

lor,  imo  nec  conscius,  et  ot  vocationi  divinac  secu- 

rius  acquiescas,  sive  arcbiepiscopus  pro  verbo  iioc 

doniino  regi  scripserit,  sive  iionscripseril,scio  quia 

ilie  lilteras  bnjus  non  soscepit.  Sollicitaltatur  qui* 

dein  pro  filio  Hardingi ,  qui  utinam  vlr  episcopatis 

essei,  sed  nec  Simone  impellente,  nec  inducenlibus 

Giezitis  potuit  incllnari,  ut  in  alieoo  compendio  dis* 

pendium  faccret  aniroae  su» !  Sic  repulsam  passus 

cst  filius  llardingi  modo  quidem  dicendo  potius 

quaro  scribendo;  ila  tamf^n  ui  alterius  ei  beueficii 


spes  relinquo^euir  incolamis,  ied»  sive  Ui  epuliriii 
sive  non,  moriaris  ant  vivas,  ilie  nunqoam  raf»  no- 
stro  aucu>reerit  episcopos^  Profecu>,  ut  crediturr  $«4 
oec  Dommo,qttia  semper  nisiuest  coAlraDowloaro^ 
et  pro  viribus  suis,  aut  suorum,  omnes  tnrUivit  ee« 
clesias.  Gonsuluit  nie  magister  W.  arcbid.  per  Mh 
sonem  socium  souoh  et  dispositiqni  divinae,  adlii- 
bitis  sociis,  quos  poterit,  sedului  acqoiescet.  Sic  et 
R.  de  Limesheia,  saae  si  electiooem  taam,  qood 
tamen,  aoctore  Domino,  non  poierunt,  aliqvo  modor 
possent  aemuli  impedire,  nibil  oorom  qaas  voleiit, 
facerent,  sed  jam  provisus  esl  qui  cervieosis  impo« 
neretnr,  et  quae  ferre  non  possent.  Yerbum  qnod  do 
te  motum  est,  Ecclesi»  Romaiiae,  domino  rogi«  me* 
tropoliiano,  coepiscopis,  sed  et  omnibos  qui  illiid 
audierunt,  placet,  esceptis  bis  qiios  iMUambilio» 
aut  avaritia,  ant  immuiidilia,  aut  invidia,  excaeca- 
vit.  Quod  si  forle  apparueriut  in  couspectu  bono*. 
rum,in  sua  malitia  persistentes,  confundet  eos  Deui^ 
ne  ipse  dispositione  frustrata  confundatur  ab  eii« 
Siliieram  qiiidein,.et  dissimnlaveramgaudiuin  ineum, 
qnia  le,  si  fieri  posset,  vellein  igiiaruin  vocari  a  Uo- 
niino.  Nunc  autem,  quia  ei  alitcr  visuin  est,  et  pii- 
erum  suum  Bartbolomxum  consilii  sui  per  mului 
ii.dicia  consciiira  fecerunt,  consulo  quod  consulue- 
ram  ante,  scilicet  ne  pracvenias  iuviiaturum,  ne  de- 
spicias  invitanleni.'  Si  dixeril,  ascende  superiuSt 
obtempera  jubenti :  sin  autem,  dum  ei  placuerit » 
pcrmane  in  ea  vocatione  in  qua  vocatus  es.  Mam 
jubenti  descendere  obtemperabis.  Unum  esl  quod  ad 
redimendum  favorem,  si  deesl,  consulo  scilicet  te 
facias,  non  ut  simules,  meiiorem.  Quod  si  virtutii 
odio  displices,  non  multi  lacias  placere,  quibus  tpsa 
dis|)licei,  nisi  facias  ut  ipsa  complaceat.  Opportuno 
tainen  omnia,  nienior  ejus,  qui  ut  omnes  lucriface- 
ret,  oinnibiis  oinnia  facius  est.  Non  est  eniin  apraa- 
cipiti  et  abrupto  inilianda  correctio  :  dehortari 
autem,  ne  aliqua  ex  causa  promollonis  luac  paclio- 
nem  ineas,  superfluum  scio,  quoiiiam  mihi  toius  es, 
necdearcliidiacoiiatu  in  filiuin  Ilardingiconferendo, 
niovearis  quouiamrumor  vanus  est,  qiiimultos  plo- 
runique  sollicilai.  Si  qiiidem  anlequain  episcopiis 
sis,  iiutlius  auctoritate  »111  dahitur,  cum  episcopiis 
fueris,  tuum  erit  ipsum  dare  cni  voluerls.  Preces 
forte  interiin,  aut  postea  audies ,  sed  ut  exaudias, 
ex  tuo,  nnn  ex  alieno  pendebit  aibitrio.  Quodsi  ire- 
pidaveris  ubi  non  esl  limor,  increpablt  te  Is,  ciijus, 
auctore  Donilno,  ministerfuturus  es,  quibusincre- 
paliis  est  verbis :  Modiccf  fidei,  quare  dubitaHi  f 
(Maith,  XIV.)  In  sumina  consilium  tuuni  ex  magna 
parte  in  doniiiio^rcbiepiscopo  est,  ut  tibi  possil  con- 
solere.  Sine  eo  super  lioc  nihii  facies,  quldquid  fa- 
ciant  fiiil  Belial,  tu  et  fllii  pacis  ad  diein  vocationls» 
sicut  vobis  prxscriptum  est,  veuieiis.  Veniant  auieni 
ciim  caeteris,  aat  pr;e  ceteris  magister  B.  filtus 
Keinfredi  peccator,  fratercultis  roens,  ot  qnicnnque 
nostroruin  sunt,  imo  Dei.  Prior  quoque  Plinton,  «i 
abbas  Tavistock,  si  tamcn  sapiunt  pacem.  Ettusi 
potcs  sine  turpitudlneconscicntiaeetfamxdcclinare 


9S  OAxNNlS  SARt*:SBERIENSIS  8i 

ifidlgtiaiUonein  flBmutornni,  id  rocias.  Nam  qtixcura  A  aposfolkiim  resiitnaiis,  a  divinis,  secundiim  siaiuia 

PatriiHi,  absiinemes,  donec  domini  papae  mand;iium, 
ei  noslnint  implevcrilis:  ecclesiam  qnoqiie  niillus 
vesirum  praesnmai  iiigredi,  dum  crimine  iiiobedien* 
lia;»  scelus  ariolandi  et  idolohitrix  perpeireiis. 


de  mobillbus  ?  Ego  le  non  curo ,  nisi  prxcipwe 
mores  CQvaveris.  Yaleie  cum  rrairfbus  ineis,  et 
allis,  de  quibas  optare  debemus  ut  valeanl.  Hoc 
iibt  imperttuntur  domesllct  nostri,  quos  valere  de- 
skteris*  • 

EPiSTOLA  XCI. 

AD... 

Gmtiu  quanlfts  possnin  refero  snblimitaH  et  fidei 
V€8tr»,  qu»  me  per  tot  terrarum  et  maris  spatia 
Uignata  est  aerlpti  sni  solatie  recreare.  Fortun» 
ifoidero  aaevitiam,  dmn  In  utnimque  nostrum  sx- 
viebatfebementerexborrui,  sed  ex  quo  spiritusejns, 
vobi»  reddita  quiete  detiimuii, auram  mihi.etsi  non 
•6ntire,veicerle,aactoreDomino,  et  veslrafaclebte 


EPISTOLAXCllI. 

AD  EPISCOPUX    N0BWICBM8RM. 

.   Episcopo  Norwicensi. 

Dilecti  filii  nostrl  R[tcardus]  de  Dractona,  et  A. 
Trater  ejus,  sua  nobis  cotiquesiione  flebillter  siigges- 
serunt,  qiiod  in  injurinm  sacrorum  canonuro  et  no- 
siram  a  fllio  nostro  R.  archidiacono  Norwicensi  in- 
jnste  tractaii  sunt,  nec  eis  poluerit.apud  ennuleni 
archidiaconum  interposita  appellatio  sufl^ragari.  Ad- 
i<idn8trtay  prospicere  videor  mitiorem.  Qiiodsi  exi-  R  jiciunt  eiiam,  qiiod,  postquam  rnerat  ad  nos  appel- 


gentibus  peccatis  meis»  speni  meam ,  quod  absit ! 
MU  contigerit,  forii  et  Ixio  animo  per  misericor- 
dfam  Doinini  corpus  meum  flagello  dispensationis 
diviuae  subjiciam,  cerxm  quod  nulla  nocebil  adver- 
sitas,  si  iniquitatis  jugo  colla  subtraxero.  Porro 
cientis  ineae  angustias  screnat  testiinonium  con« 
scientiae  iiiDOcentis,  qu»  illins  solins  veretur  judi- 
duro,ante  cujus  tribunal  convenient  In  brevi  dives 
ctpauper,  et  cogentur  omnes  filii  bonOnum  pro  se 
reddere  rationem.  Caetepum  innocentiam  meain  quid 
aitinet  excusare,  cuni  eam  sanciitas  vesira  plenius 
et  planiiis  noverit?  Sicut  fueiil  volunlas  in  coelo, 
sic  flat.  Bis  exsulai,  qui  doini  exsulat,  et  perogri- 
nantes  interdum,  gratiam  praeordinaiae  felicilatis 
non  deserit. 

EPISTOLA   XCIL 

AD  MORACUOS  DE  N. 

Monacbis  de  N 

Oinnein  animam  poiestatibus  superioribus  subji- 
cit  Spiritus  saiicli  per  apostoluiu  suum  emissa  prae- 
ceptio,  cui  quisquis  resislit.  divinae  dispositioni 
convincitur  coutraire.  Virlus  si  quidein  obedientiic 
est,  qua  divinis  bumana,  lerrena  coelesiibus  sociun- 
tur»  Cujus  contemptores,  quantum  in  se  est,  sciii- 
dunt  Ecclesia!  unitatem,  et  dirumpunt  compagen 
spiritus,  quae  consistit  in  vinculo  pacis.  Unde  de 
vestra  fraternitale,  qu»  permisericordiain  Dei,ar« 
ciioris  vitoi  professa  est  regulain,  et  eminentissiin» 


Jaluin,  fraternilas  vcslra  sub  rcgiae  jussionis  obtcniu 
quadaiii  imagine  jndicil  jam  dicUiin  A.  advocaiiono 
ecclesias  S.  Aiulreae  de  Rlnget  conata  sii  spoliare, 
ul  in  R[ad.]  extraneiiin  iransferrelur,  uiule  cl  UleiA 
R[ad.]  ausu  sacrilego,  assenliente  sibi,  sed  el  pa- 
trocinante  R.  sArcbidiacono,  prsediciain  eeclesiam 
memorato  Ricardo  qul  eam  judicio  nostro,  et  fm- 
trum  qui  aderant,  legitime  possidebat,  prxsuinpbit 
aiiforre.  Siiper  bis  aulem  quia  testibus  cl  instru- 
mcntis  nobis  fidem  facere  parali  erant  non  potui- 
mus  iion  moveri.  Veinmtamen,  ut  ineiita  totiiis 
causae  partium  assertione  plenius  agnoscainus,  ter- 
minutn  quein  vesira  dilectio  postu!avil,  partibns 
duxiiniis  indulgendum,  omnibus  tamen  in  irriUim 
devocalis,  quae  post  appellationem  prxsumpin  sunt. 
Licet  enim  Interdum  proprias  personx  lequanliniter 
injurias  siipportemus,  iiijuriam  tanien  saiictx  Can- 
tuar.  ccclesix,  et  conteinptuiu  sedis  nposlolicae, 
cujus  vice  fungimur,  dissimulnre  non  possunnis, 
nec  debeinus.  Ilujusmodi  ergo  auctorltatc  sxpe  fa- 
tumarcbidiaconum  Doininica,  qua  canlabiturt  CaH" 
tanle  Domino^  nostro  conspectui  apparere  jubeatis, 
pra:nominatis  fratribus  R[icardo]  ei  A.  super  dainnis 
et  injuriis  responsurum,  et  inobedientia,  et  contem- 
ptu  doinini  papa:  et  nostro,  et  participatione  sacri- 
legii,  R.  quoqiie  de  Passu.  generum  arcbidiaconi  ad 
sedeiu  apostolicani  excommunicaium  iransmittatis, 
eo  quod  inslinctu  di^iboli  presbytcrum  interfecit. 


rcligionis  assecuta  est  gradum;  satis  admirari  iion  [)  Noveritauiein  arcbidiaconus  quid  eum  consequatur. 


possurous,  quodmandaium  dominipapae  et  nostrum 
hactenus  contempsistis.  Cum  enim  vos  ex  mandato 
aposloHco  sxpius,  ul  oportuit,  ei  forie  saepius  quaui 
oportuerit  paierna  diiigentia  commonuissemus,  qua- 
tenus  deciroas  Rofl^eusis  ecclesiae  Paridi  arcbidia- 
cono  nt  justitia  exigit  restitueretls,  iieratis  praece- 
ptia  non  roodo  iion  profecirous,  sed  nec  8ubjeciio- 
nis,  aut  alicujus  humiliiaiis  verbi  aul  operis  tcsli- 
inonio»  nobis  apparuere  vesligia.  Quia  ergo,  licet 
nostram  aequanimiter  interdum  poriare  possimus 
injuilarot  centemptum  domini  papse  dissimulare  non 
possumus,  nec  debemus,  vubis  prxcipiendo  inanda- 
unis,  ut  oroni  occasloue  ei  dllaiioue  remola,  praefa- 
las  deciroas  memoraio  arcbidiacono  juxiamaMdalum 


si  praedicio  sacrilego  coinmunicare  ausus  est,  duiti 
a  participatione  ejns  ecclesiam  absiinet.  Pra:cipi- 
inus  ut  ecclesiain  dc  Ringet  cum  ablatoruin  inlegri- 
tale  prxMioininato  R|icardo]  restitui  faciatis.  Quod 
si  Rad.  exlraneus  nostris  et  veslrls  mandatis  obe- 
dire  conteiupseril,  in  euni  severitatem  ecclesia^ti- 
cae  disciplin»  exercere  nou  difi^eratis.  Si  autein  ail- 
versus  Ricardum  aliquid  juris  sibi  competere  credi- 
derit,  iilud  niedia  aequitatc,  ubi  Juslum  fuerit,  posl- 
inoduui  poterit  obtinere 

EPISTOLA  XCiV. 

AD  MAGISTROM    GAUFRIDCM. 

Atnico  et  cognalo  suomagisiroG..  fuus  JoAium 


J55  EPlSTOLii;. 

Sarefberiensis.salutenit  et  si  quid  eajuciindiiii. 
Cuni  8»pe,  rarius  tamen  qaaro  vellein,  lilieras 
vestras  receperim,  nuilarum  gralior  fuit  adventus, 
quam  iliaram  quae  mihi  sub  domeslic»  erudilionis 
auctoritate  necessitatem  veritatis  indiierunu  Gau- 
deo  namqiie  quod  de  lliesauro  scientix  vestrse  nunc 
landein  probitatis  eiemplnm,  quod  vobis  reserva- 
liatts,  et  mibi  communicatam  est.  Potero  quidem 
liis  et  similibus  aaimari  ad  roriia,  et  Domino  pro- 
vehente,  ad  altiora  conscendere,  si  milii  propilia- 
lionis  suse  manum  porrexerit«  qui  iiloruin  dunuxat 
operam  flnem  iilustrat,  quoruin  semeininit  esse 
principium.  Et  licet  ililus  nostri,  quisquis  fiierit,  sit 
jucnnda  niemoria,  et  senteniia  probabilis  videaiur» 
est  tamen,  ut  arbitror.  unde,  moerori  suo  poierit 


AN.  H59-6i.  85 

BPISTOLAXCV. 

AD  JOSSELIKUII  KPISC.  SARES». 

JossEUNo  episcopo  Saresberlensi. 
"Fratres  Hospltalis,  novo  qnodam  et  ir«aiidilo 
hnmanitaiis  tiinlo,  ui  privaias  faciant  eleemosjnas» 
calomnias  ingerunt  manlfestas,  rapiunt  ni  dlslfft* 
buant,  de  alieno  placant  Altissimum.et  in  contome* 
liam  apostolorom  licandi  el  solvendi  nsurpant  ofll- 
cium,  Hsurpant  claves  Ecdesia,  liberaliute  ponlili- 
cmn  abnteiites,  ecclesias»  qnas  semel  oecupaveriul, 
episcoporum  subtrabnni  potestali,  qaoriMi  lutoniar 
potestate,  vel  auetoritaie,  si  aliquem  provinclalium 
conveiiire  voluerint.  Si  vero  conveniantur  ab  alio, 
pontificalis  aocioritas  evanesctt,  cum  asseranl  se 
foruin  non  habere  nisi  Romanoin  vel  Hierosoljrmita* 


qnis  exbibere  solatium.  Magnum  equldem  esl  bo-  ^  "«"••  Un<*e  suWimlUli  vestrae  consulendum  el  aiip- 


norum  fascibas  iliustrari,  sed  procul  dubio  roajus 
est  eosdem  virtuium  tiiuiis  promereri.  Unde  qui 
virtutis  assecotus  est 'ineritum,  etsi  reruni  opuien- 
ia  vei  fastus  non  accedat  bonoris,  collaio  lamen 
bono  debet  esse  contentns:  ne  si  impatientis  con- 
scientiae  stimulo,  quasl  ittjuria,  muruiuraverit,  vi« 
iio  ingrailtmrinis,  hoc  ipso  qood  habere  visus  esl 
se  feclsse  videatnr  indignum.  £t  uiioam,  si  sludio- 
rum  pnenoUim  non  assequimur»  saliem  non  desti- 
laamur  el  neriu» !  Non  Uinen  biec  idcirco  propono» 
i|uod  a  nenis  noslri  eruditione  recedam,  cui,  Doroi- 
no  faciente,  tou  vigilaniia  mentis  et  corporis  ob- 
leoiperandum  esse  decrevi:  qood  pusiiianimiuiem 


plicanduin  decrevl,  ne  mallti»  eorum,  quam  exer- 
ceni,  adversus  lalorcm  praesentium,  clericum  ei 
saeerdotem  vestrum,  indulgeatis»  cum  causa  eorum 
inagis  vestram  ladere  videatur  Ecclesiam,  quam 
istius  persoiiam.  Omnem  eulra  ecdesiam  quaiu 
eis  concesseritis,  vobis  et  soccessoribus  vestris  ao- 
feretis. 

EPISTOLA  XCVI. 

▲0  PCTBHn  ABBATEn  CKLUUISEII,  [▲•  0.  1160.] 

Abbaii  Cellensi. 

Litteras  beatitudiuls  vestrae  mihi  lator  prssen- 
lium  attulit,  sed  ipsis  Paschallum  solemnlis  feriave- 
ruiit.  Increpationis  ergo  vestrse  querelas  graviier 


spiritua  veremiui,  et  timorein  tinietis  suspicionuro,  ^  accepi»  et  eodem  aniino  qiio  eas  noveram  esse  coih 


prudenter  quidetn  facitis  et  amioe.  Moii  enim  Pom* 
lieio,  aol  eo  qui  ipsom  vicit,  major,  aut  Auguslu 
pnidentior,  Ciceroneaui  Curione  disertior  suro,  qul- 
b-js  quanium  suspicionis  aura  nocuerit,  vos  bisto- 
riarara  aeries  trita  perdocuit.  Taceo  quod  toiies 
victorem  Machabaeum  anle  fregerit  pusillaniinitas, 
quam  gentiom  fortitudo.  Unde  coustat,  quod  illo- 
rom  iinpeiom  a  me  sustinere  non  pouro,  nisi  me 
interim  foveat,  qul  protegit  botninem  a  pusilla- 
nimiute  spiritos  et  tempesUie:  in  illius  autein 
virtuie  non  timebo,  quid  exterius  iiigerat  liomo,  aut 
iMerioB  mormorei  caro.  Csterum  equus  quam- 
libet  velox  eessante  stimulo  Qt  tardior,  et  ut  ait  qui 


dam: 


(p, 


(Tr^' 


.11.^^ 


. .  .  Corrttmpant  otia  menlem^ 
Et  eapiuttt  niimm^  ni  moveantur  aquas: 
sicet  roens  mea,  qu«  sui  viUo«  ne  dicam  natura, 
bebes  est,  Innatam  ignaviam  non  deponet»  si  iion 
crebrius  exhortatlonom  acoleis  excitelor.  Erit  ergo 
iadostri»  et  diligentiae  vestrae  frequeniius  somno- 
ieniix  meae  torporeiu  excutere»  ut  quem  ad  bene 
agendum  non  propria,  salum  virtus  accendat  alie- 
na :  in  eo  vero  maxime  venr  amiciti«  fidem  agno- 
icaro,  si  me  sic  mihi  reddideritis,  ut  vitils  nonpar- 
catur,  et  ot  de  oeiero  neeentur  cauilus  statoatis  ea 
conira  faciein  meam,  ne  in  eo  deUrios  semper  aliis 
displiceam,  in  qoo  roibi  qooque  non  uoyero  dis- 
plicere« 


scrlptas,  nisi  qood  in  aniina  puriori  sinceriorein 
esse  credo  cbaritaits  affectum.  Si  enini  super  bis» 
vel  viiio  arrogantla  et  liigratitudiuis  vobiscum  con- 
Undero,  prxur  eam  quae  perspicuis  ei  perpetuis 
viriutum  titulis  illustraiur,  domestica  probaiione 
convincor.  Gratia  slqiiidem  Dominl  et  vesira,  suui 
quidqoid  sum,  si  quid  tamen  som,  el  InstiluiiQnis 
vesirae  beiieUcio  me  spero  semper  ruturum  melio- 
rem. 

Scripseram  quidem  vobls  de  adveniu  meo,  qitod 
ex  subjectis  causls  fore  credideram.  Quod  vero 
senientiam  mutavi  vel  distuli,  non  levius  mea,  sed 
consilium  amicorum  meorum  fuiu  Unde  hoc  aui 
nullam  arbiiror,  aut  levem  eolpam,  cum  et  Aliissi- 
D  mus  senteniiam  muiet,  cujus  consllium  inaiiet  In 
aeUrnom.  Non  enim  fortonae  insidias  solus  potni 
decliiiare,  cum  omnla  quas  sub  sole  sunt,  lubrica 
sortis  vana  versentur  in  alea.  FIuxus  etenim  tem- 
poris,  motus  rerum,  caligo  mentium,  levitas  ani- 
moruro»  axem  foriuuae  tanta  sui  agiliiale  circum- 
feruiit,  ut  non  niodo  roUm  ejus,  sed  et  totlus  orbis 
molero  facile  constet  esse  volubiiem.  Verom  ne  nou 
lam  me  excusare»  quam  rerum  conditionem  frustra 
videar  accusare  de  omnibus,  sed  causa  cognlta  ju- 
dicare.  Sutos  iuque  mei  faciem  parumper  inspi- 
cite,  sereitissiini  domini  nostri  regis  Anglorum^  ab 
anno  praeterito,  gravis  iu  nie  studlo  aeiuulorMni  es- 
cilaia  est  indignaiio.  Si  causam  quasriiis,  professio 
iiberutis,  veriutis  defensio  criuuna  mea  sunt: 


S7                                                       JOANNIS  SARESBERIKNSIS  S8' 

testis  est  inihi  scrniator  cordium,  qnein  intuilis  ei  A  coinmiMi  snnl  fldei  domini  Caniuaricnsis,  a  cujus 
perniciosa  Yita  mca  toia  sempcr  el  nruiis  offendil.      ««<>  *»*<5re  non  reccdo  '  '' - -'— 


quia  alierius  culpae/quod  ad  dominum  regem,  con« 
screntiam  nescio.  Ipsum,  ut  audisiis,  adire  dispo- 
stieram,  meam  innoceniiam  purgatunis»  sed  per 
famlliarei  suos  didicit  me  nullomodo  admittendum 
in  absentla  domini  Cantuariensis  el  eo  roedianlc 
milii  posse  graliam  refonnari.  Pra>ierea  doinini 
rpgis  reditus  nobis  in  dies  singulos  promiuebatur. 
Qnid  ergo  faceremflnsuiam  egreiJi  imaginem  vide- 
Lntiir  habere  diffugii:  calumniatoruni  decliuare 
i-ongressum,  esset  ream  .conscientiam  proflteri: 
priiicipis  non  exspeciare  .conspectuin,  caput  nieoin 
la»sas  majestatis  obuoxium  legibus  faceret;  ad  sum- 
niam,  lestimonium  innocentis  conscientias,  aiictori- 
tas  Romani  pontiflcis,  prudentum  consilia  familia- 
rinm  preces  tandem  persuaseront,  ut  examen  cau- 
«e,  si  fieri  potest,  domi  exspectem,  ubi  flnis  poterit 
csse,  et  sumptu  facilior,  et  copia  aniicoruni  fcrti- 
lior.  Sed  haec,  ui  scrtbilis,  renuntiasse  debnerani : 
has  equidein  parles  iidelibus  vestris  ainicis  meis, 
venerabilibus  virts,  Joanni  thesaurario  Eboracensi, 
et  magislio  Willelmo  comniiseram  procurandas. 
Propriuin  nuntiuni  Idcirco  destinare  distuli,  quia 
iiaiifragii  brevis,  nt  videbatur,  licet  magni,  adbuc 
dubius  erat  eventus,  et  quia  inallem  laeta  quam 
tristia  nuntiare.  Unde  et  cursorem  vestrum  roecum 
reliiitii  per  dies  aliquot  in  adventum  lllustris  regi* 
ndt  Anglonim,  et  clarissimi  viri  canceilarii  regis. 


inde  utique  ui  emineii* 
tiam  vestram  nec  per  nuniium  nieum  lam  dto 
poiuerim  visiiare.  Cseierum  quid  doloris  et  mod* 
roris  animae  mese  nuiitius  vester  allulerit,  pru- 
dens  ei  sciens  laceo,  ne,  si  super  dolorero  vulnerum 
vestrorum,  meum  quoqoe  addidero,  ampliori  tristH 
tia  absorbeamini,  cum  saucia  meas  recordatlone» 
nedum  inundaiione  tristium  exulcerari  soleatpo- 
tius,  quam  foveri.  Malorum  quidem  roeminisse 
jiivai,  sed  cnm  pr«elerierint ,  tunc  demuni  placei 
fuisse  prostraium,  cum  foriior  praevalueris.  Mise- 
rum  quoque  fuisse  jucunduin  esi,  sed  jam  de  feiic^ 
tate  gaudeiiti.  Sic,  sic  infortuoii  grata  eslrecorda- 
tio,  sed  cum  de  forlun»  injuria  triuinpharis.  Quis 
B  xdiuni  suarum  niinam  laetis  oculis  aspicit?  qiiis 
domus  suae  flagrantis  aut  fumaniis  incendia  libens 
intuetur?  Proinde,  mi  charissime,  a  tanti  moeroris 
inemoria  aniuiuin  pariler  paululum  avcrianius,  coii- 
versi  ad  eum  qni  fldeles  siios  lentari  non  patitur 
supra  id  quod  possuut,  factens  qutdem  de  tenta- 
tione  proventum,  ut  omnia  coopereniur  in  bonuni. 
In  sorlc  namqtie  juslorum  peccalorum  virga  nnn 
permanet,  et  quidqnid  ab  ioiquiiate  recedii,  seu 
prosperi,  seu  adversi  faciem  indual,  nihilominus 
proflcit  ad  salutero,  «-t  lonatur  ad  gloriam.  Ex  re- 
rum  namque  diflicultaie  crescit  meriiuro  fldeit  et 
glorlosior  est  Iriumphns,  quem  assiduitas  labonim, 
ei  pericnloniro  suscepilo,  et  jugis  patientia  prgeces- 
serunt.  Si  de  se  praesuroit  aliquis  in  quo  deficlt,  si 


qui,  per  misericordiam  Doinini,  procctlam  niihi  de-  C  j^  D,,,„jno,   in  quo  non  proficit  :Sine  me,  inqiiit. 


tumuisse  dixeruni.  Poteus  est  autein  Dominus  ve- 
siris,  et  £cclesiae  sux,  pro  qua  palior,  precibus,  earo,' 
quanlacunque  sit,  in  auram  commuiare,  ei  inno- 
centiam  meam  perducere  ad  portum  quieiis  opiai». 
HtXC  hactenus. 

Ex  quo  fldclem  nuntium  inveneritis,  mihi,  si  pla« 
«et,  epistolas  beati  Bernardi  transmittite.  Precor 
etiam,  ui  flores  aliquos  verboruin  ejus,  et  vesiro* 
rum,  et  cantoris  Trecensis,  et  si  qui  suni  similes, 
colligi  faciatis :  ila  tamen  ut  flnrum  lalilia  non  pe- 
rimai  aut  minuat  fnicius  utilitatem.  £go  procui 
dobio,  auctore  Domino,  vos  in  mea,  aut  proprii 
nuniii  pcrsona,  anieqiiam  autumnus  eicat,  v!sitabo. 


mkil  poleilii  faeere  (Joan,  xiv);  et  in  eo  cujus  spi- 
ritu  agilur  aposiolus,  omnia  polesl.  Quis  virorum 
fortium  et  sublimiuro  illud  iion  iibeuler  ample- 
ctitur? 

Ttt  neeede  ma/ts,  ted  conlra  audentior  tlo, 
Qua  lua  le  fortuna  sinai. 

(ViRG.  jEneid,  vi,  95.) 
Quid  ergo  [ille]  queni  Yerburo  Patris  inviiat  ad 
fortia,  et  aniuial  in  iribulatione  malorum ,  ei  do- 
lore?  dicens :  Coi9/Sdt(tf   tn  me,  ego  vici  mundum 
(Joan.  XVI). 

Dilaiare  voluil  Dominns  nomen  suuni,  et  marly- 
ris  sui  (lO)gloriaffl  iransferre  ad  esternas  iiaiioiies. 


De  liberalilate,  quam  in  frairem  metim  exercuistis ,  j^  m  quj  ^^^^l  sub  modio  Senonensis  Ecclesiaj  lalebat. 


qoai  possum  vobis  graiias  refero.  CharisHlmum  au 
tcm  uosirum,  T.,  praepositum  vestrtim,  nomine  roeo 
persaluiale;  his  quoque  salutatis  qui  vos  diligiint, 
et  roe  uoveruni,  quos  etsi  uon  cbariae  brevitasy 
ineniis  lameu  complectiiur  iailiudo. 
£PiSTOLA  XCYiL 

AD   EOXOEM.    [a.  D.  1157.] 

In  adventu  nuntil  veslri  ad  nos  serenissiini  do- 
mini  nostri  regis  Anglorum,  qui  ad  Alpioos  et  sub- 
Alpinos  Briioues  profectus  est  expugnandos,  ei^pe- 
dilio  nos  lenehat  oceupalos  quidera  tolius  regni 
kiegoiiis,sed  prxeipue  soliicitos  in  custodia  illustris 
rcgin«  Anglorum  et  liberorum  dofflini  regis,  qui 


respondeat  in  medio  nationum,  et  multitiidine  po- 
pulorum.  In  a*des  suas  tantum  forle  permisii  inceii- 
dium,  ut  quasi  beneficio  ignis  examinaue,  auclore 
Doniino,  cuni  reaediflcatae  fuerint,  sicut  mundiores, 
iia  appareant  pulchriores.  Curo  vero  Ecclesiaui 
Angk)rum  sollicitare  placuerit,diligenti  solilcitudiue 
prudentes  et  honeslos  viros  in  hoc  opus  eiigere 
studeatis,  quorum  peccata  minime  ruborein  incu- 
tiaiit  iunoceDliae  vestrae  :  veniant  quidem  muniii 
coinmeiidatitiis  precibus  principum  veslrorum,  non 
quo  res  aliter  expedirL.non  possit«  sed  quia  facilius 
etrelicios  promovelur  Degotium,  quod  magnorun> 
virorum  est  anctoritate  subDixuro.  Affecturo  spour- 


(iO)  Ift  cod.  N.  noia  margisialis  est :  Stl  Aigulfi- 


C9  BPlSTOLiB 

4Sei  aommns  Cantaariensis,  effecuis  antem  Dominiis 
procnrabit.  Quid  de  mo  dicam,  qiii  tottis  vesier 
siim,  et  illorum  t 

De  csetero  liberalitati  Testrae  pro  eprstolis  beati 
Sernardi  gratias  ago,  antiquis  insistens  prefibiis» 
ni  Hores  verborum  ejus  quos  conquirere  poteritis 
raihi  transcribi  faclaiis,  et  si  qoid  liujusmodi  apud 
Tos  paratum  est,  per  noslros  nunlios  afferatur. 
Praeterea  beati  Aigulfl  inihi  prgnora  promlsistts, 
«tri  satts  gratnlari  non  possum ;  sed  licet  mihi  sofl)- 
ciai  gratia  ▼estra,  precor,  si  fleri  potesi,  nt  de  reli- 
quiis  beaiae  SaTina; ,  Bleniorii,  Frodoberti,  et  alio- 
mm,  quorum  pane  nutritus  sum,  per  eosdeni  mibi 
miltalis.  Quod  auieni  bujusmodi  niitii  placuerii, 
manu  vesira  signatuin  Iradaiur  nuiitiis,  ei  littera- 
rom  tesirarum  prosecuiione  fiat  autbeniicusn. 

EPISTOLA  XCYIII. 

AD  mEICRICOM  EPISG.  WlNTONlENskEII.  [k.  h.  1157.] 

Hbxbico  episcopQ^Winlonieiisi  (II). 

^uot  el  qnania  mala  Ecclcsiis  Christi  procnrel 
pasroris  absentia,  etsi  antea  nobis  ruissei  iiicogii!- 
tum«  ei  solo  peregrinationis  vestrne  dispendio  po- 
ttiirnus  didicisse.  Bienniiim  enini  esi  ex  quo  rames 
coepit  in  ferra  Tesira,  nbn  equidem  ranies  victoa- 
Kum,  quorum  satietate  a  cultu  Domini  avertitur,  et 
plerQinque  recalcitrat  popnlns  incrassalus,  impiii- 
gQaiiis^idilatatus,  sed  fames  audiendi  vcrbutn  Doniint. 
Panrali  siqiiidem  petieruni  panem,  et  non  eral  qni 
frangeret  eis.  Si  ergo  ad  aliquem  vicinonim  solos 
Evaiigelii  tres  pancs,  domni  vesirse  mutnnturi  acce» 
dimns,  creditorum  continoo  sustincmus  difllcullates, 
ea  se  copia  excusaiioniini  oppoiiii,  iit  iliiis  quie^ 
scentibttsin  cubili,  ad  importunitatem  noslram  vix 
surgat  aliquis  et  aperiat  vel  nobis  pro  revercntia 
noslra.  Si  autem  ad  extranenm  vel  peregrinum  ur- 
gente  necessitate  confugiinus,  timemus,  ite  pro 
pisce  serpenlem,  aut  ne  pro  ovo  porrlgat  scorpio- 
iiem.  Praeierea  oves  vestrae  aut  non  audiunt,  aut 
niinus  audiunt  vocein  alienorum.  Quid  multa?  jac- 
turam  Domini,qu»  quoiidie  flt  in  rebus  et  nioribus, 
non  saflBciunt  enarrare.  Audite  ergo,  dileciissiine 
fraler  In  Domino,  planciom  esnrientium,  andite 
Toces  vagientittin  parvulorum,  audlle  vocem  spons» 
qu£  aniore  langnet,  et  vestro  desiderio  inlabescit. 
Aodiie  denique  vocem  sponsi,  qui  vos  constituit 
super  familiam  saam,  ut  ei  cibuni  detis  in  teinpore. 
Rediie  itaqiie  ad  ecclesiam  vestram,  et  totam  insu« 
lam  sapieniiae  et  virtutis  vestne  radiis  illtistrate, 
Nee  Tos  moveant  damna  rerom,  qtiem  resplclunt 
pericnla  animarum..  Procul  dnbfo  satins  esi  et 
aequitts,  at  soliiciiadinis  testrae  vigilantiam  commis^ 
sis  vobis  eeelesiis  impendatis,  qoam  tlienis.  Domi« 
nus  rex  de  secttritale  vestra  nos  feclt  secaros,  el 
duobus»  quos  nominatim  exdudil,  exoeptis,  qaos 
volueritia,  ad  gratlam  e]ii8  peteritis  introducere. 
Mos  autem  reditul  vesfro  congratuiabimur»  et  quid« 


B 


-*  AN.  1159*64.  «0 

A  qnid  auxilii  vel  eonsilil  poierlmus,  llbeBti  autmo 
conferemus.  Vaie. 

EPISTOLA  XCIX. 
ad  eomdbm.  [a.  d.  1157.] 
Amicis  nostris,  urgeflite  ietitationis  arHciito» 
illam  consilii  viam  credidlmns  ostendendam,  qua» 
boiiestniis  specie,  aut  uiiiitatis  Irueta,  videtor  pne 
cxteritt  eligenda.  Et  licet  ambigentis  animus  recte 
consttlenti  obtemperare  detrectei,  charitatis  laroen 
instantia  non  quiescit,  donec  reluctantem  amicum 
ad  bona  pertrahal,  vel  JMvitum.  Sic  nos,  reverende 
et  aniantissinie  frater  in  Domino,  fraierniiateiti 
vestram  ail  propria  redire  monuimus,  omnino  non 
credenles  bonestati  vestr;»,  aut  ecclesiae  utililati 
magis  aliquid  expedire.  (Jt  enim  cxtera  taceamus, 
qune  longum  est  enarrare,  profecto  morum  ruina 
longe  miserabilior  esi,  qaam  niimnvoruii*-  ^^^  ®&t 
de  temporallum  amissione  dolendum,  ubi  dispcn- 
dium  incurritur  aeteriiorum.  Duorom  namque  doltf» 
rurn  circa  eumdein  aniinum  major  denigrat  alierum. 
Absit  antein !  ot  airquis  de  vestra  prodentia  audeat 
suspicari,  qood  vilissima  reruin,  opes  scilicet,  ani- 
ninni  vestrum  moveant  ubl  perlculum  imminet  ani- 
iiiarum.  Absit  1  ut  Invidia  antiquo  suo  vobls  posslt 
insultare  proverbio  diceiis : 

Quod  deflei,  iUud  amatti, 
Uiiuin  e  dttobtts  eligice,  aui  liiis  diserimen  trttltifl^ 
aiit  pacero.  Si  litis  incertttm  prsferiis,  adTertlla 
quia  iiihil  lurpius  bt  quam  siils  armis  expugnirf» 

Q  eiquasi  miicroiie  proprio  jogttlarl.  Si  pacem,  redlto^ 
f  t  pax  e8t:sed  tiroetis,  ei  quidem  ubt  non  est  tlmon^ 
duin.  Nunquam  enim  venit  in  mentem  serenisaiml 
domini  nosirl  regis  ut  innoceniiam  viiae,  integrita- 
tem  fam»,  gloriam  regnii  taiito  deturparet  oppro* 
brio,  ut  manttin  suara  et  quacttnque  causa  eztende» 
ret  in  Cbristum  Domini,  teialiqoam  coniumeliam 
a  quocunque  pateretur  inferri.  (i*  eo  siquidom  plo^ 
rimum  motus  est,  quod  conductum  petere  necess»- 
Ttum  credidisti,  cum  neminem  eorom  unquam  las- 
serit,  qoantaecunqueprocesserint  inimicitiae,  qui  ad 
se  veniebau  Qiiid  ergo  tlmebalis,  cum  vos  sua,  et 
emniiim  nostrum  voce  et  litieris  revocareiTSed  vos 
inandatom  domini  papae,  et  Cluniacensiom  testro* 
ram  oecessius  detinet.  Porro  et  ipse  dominos  papi 

D  redltyi  vestro  eongratolabitur,  nolens  roandatam 
illud  utlliiatl  vestrae  pra>judiciam  lacere»  et  perso* 
nam  vesiram  Wintoniensl  ei  Glastoniensi  ecclesiis« 
plus  quam  Ciuniacensi  non  ambigilis  obligaCam* 
lllariim  quippe  regimen  soscepistis  a  Clumacensi* 
bus  absoioti.  Qua  ergo  raiione  ab  istis  ad  illos  di- 
veriislis?  Nonqoid  aequiim  esi,  istis  esttrientibos* 
eorum  pane  ilios  aatlari.?  Ha^e  non  modo  domial 
regis,  sed  fere  omnittin  querela  est*  Certo  an  Jttsia 
ali,  Tos  ▼ideritis.  Praeierea  ex  abseutia  vestro  ae  19 
Becessitatibos  regni  a  consiiio  vestro  et  aaxllio 
quaeritar  desiitotnm»  cum,  Domino  praecipieBie»' 
Caesari  reddi  debcaiit  qoae  sunt  Caesaris.  Unde  plii^ 


(11)  la  nomiiie  Tbeobaldl  Canittarieosii  arcliicpiseop 


91 


JOANNIS  SARESBERIENSI8 


92 


rimi  stiaserunt»  vi  fn  ooineft  teslros  diirius  ageret, 
et  iii  bona  ecclesias ,  usque  ad  thesatiros  iniimos, 
mannm  extenderet,  Ipse  iamen,  inciiante  se  turba, 
conlinei  manus  suas,  et  adventum  vestrum  utcun- 
qoe  exspeclat.  Quod  si  ecclesiam,  et  omnes  veairos 
hac  proTOcatione  regix  indignationi  exposueritis* 
iiniendum  eai  ne  Tcniant  majora  nielu,  et  vos,  quos 
deciinarenonTultispr;eviso8,  sentiaiis  aculeos  posi- 
roodum  duriores.  Precamur  ergo,  et  in  viriute  clia- 
ritatis  consulimus  ut  redeatis  ,  et  ex  quo  vos 
audierimus  esse  Boloniae,  vobis  in  ipso  litiore  nostro 
occurremus^  procuraturi  qtiomodo  ad  duminum  re- 
gam  cum  lionore  perveniatis,  et  fiiiis  jucundus  tan- 
iia  laboribus  imponatur. 

EPISTOLA  C. 

AD  PAPAM   ALEXANDAUII» 

Domino  papx  Alexandao. 

Ex  mandalo  sanctitatis  vestne  in  pnesentiam  no* 
siram  citaviinus  veneral^ilem  viruni  G.  abbatem 
>Vesimonasierieiisem  roonachis  de  Malvernia  re- 
sponsurum  super  his  qu»  iii  audieniia  vestra  ad* 
versus  edin  proposuerant.  Iii  ipsa  autem  ventila- 
iione  causxnobis  ex  testimonio  venerabilium  viro- 
rumGileberti  Hereford.  episcopi,  Hamelini  abbaiis 
Gloucesir.,  Raginaldi  Persor*  abb.  evidenter  appa* 
ruit,  quod  monachi  Malverniae  graviora  quam  passi 
sont  promjeruerani*  viiio  contumacin  sux»  et  ino- 
bedieniiae  caipa,  quam  beaius  Benedictus  iu  mo- 
nasieriis  docet  ca*teris  acrius  puniendatn ;  et  quam 


desiderei,  el  pacem^  ei  aecorilatem  omnimodam 
repromittat,  et  ne  de  ea  poasitis  aliqua  ralione  du- 
bitare*  eam  in  roanu  nostra  cepjmiis,  ducatum  to- 
bisdaniesi  a  mari  usqiie  ad  regem»  moram  vobis, 
ci  reditum,  si  expedierii,  pr«paraturi.  Si  ergo  di- 
ligitis  ecctesiam  Tesiram,  si  aniroam  Tesiram^  imo 
quia  utramque  diligitis,  accepta  opporlunitate  re- 
dire  non  differatis»  ne,  quod  absii  1  quod  saepe  di- 
ximus,  flant  conditionis  Tesirae  novissima  semper 
deteriora  prioribus.  Potesiatis  enim  a  Domino  con- 
sittutae  geminabitur  indlgnaiio,  si  porrectam  gra- 
iiam  contemni  praesenserii. 

EPiSTOLA  CIL 

AD   ALEXANDRUH  PAPAH^ 

Domino  papae  Alkxandro. 
B  Sanctiiaiis  vestrae  inandaium  debita  veneraiione 
snscipientes,  creditoribos  vesiris  satlsfecimus,  pa- 
rati  semper  aposlolicis  obedire  mandatis,  sed  apos- 
tolaius  vestri  tempore  paratissimi.  Nos  eienim  per 
misericordiam  Domini  a  flde  Roman»  Ecclesiae,  ab 
ot>editniiae  famulaiu,  non  carcer,  non  gladiiis,  non, 
si  qun  gravior  esi  persecuiio,  separabli :  pneser- 
tiin  com  illum  videamus  in  throno  Petri  regnantem, 
a  quo  doloribus  iioslris  solatium  exspeciamoa. 
Multa  siquidem  suni,  ei  fere  ImportabiHa  /  quae 
pro  doino  Domini  libenier,  cum;iia  oporieat  fieri, 
austinemus,  ei  cerie  majora  qnam  quae  scrioto  com- 
miiii  expediai.  Speramos  auiem  quod  ea  in  brevi, 
auctore  Domino,  In  auribus  vestris  commodius  prae!>> 


iota  fldes  Catholica,  et  oinnis  ecclesiasiica  disctpli-  ^  senies  exponerous,  eo  quod  tos  ad  Galliarum  par 


iip,  quasi  scelus  idololatriae  deteautnr.  Tandemcon 
versiad  cor  ab  abbate  suo,  quem  multis  injuriis  ei 
Texaiionibus  graviier  laeserani,  saniori  consilio  usi> 
prostraii  ad  pedes  ejus,  veniam  petierunt,  et  saiis* 
faciionem  promiiieutes,  reailiuto  prlTilegio^  quod 
ainaieaiate  vitiosa  suggestlone  obiinueraui,  inier- 
Teoieiiiibua  nobis.et  Tenerabilibus  viris  qui  ad- 
erani,  G.  Roffieiisl  episcopo,  Silvestro  abbaie  S.  Au- 
gustinl,  in  ipsius  graiiain  recepti  sont,  ei  sic  con- 
cordia  reformata.  £i  quia  cellulam  Malvemiae 
Ecclesiae  Westinonast.  pleno  jure  ab  Initio  constal 
ease  subjectam,  excellenttae  vesirae  preces  porrigi- 
rous,  rogantes  ne  conira  consueiudinem  omniuin 
roonaaierioruro,  earo  patiamini  jure  suo  privari,  ei 


tes  descendere,  fania  fcre  omiiium  consona  voco 
concelebrat.  Siippltcamus  ergo  majeslati  Testrae,  ui 
noa  de  adTcntu  vestro,  si  placet,  dignemini  pra*- 
rounire,  quo  paiernitaii  Tcstrae,  ui  decet,  prom* 
ptius  occurrainus,.et  desideratissimo  beatitudinis 
vestrae  tIsu  ei  alloquio  citius  gaudeamus.  Intcrim. 
Pater  dulcissime,  nos  scriptorum  Testrorum  soU- 
tio,  et  apostolicae  salulallonis  beneficio  petlmussaR- 
pius  visitari,  ne  pii  desiderii  noslri  dilatio,  aui 
serviiuiis  nostrae  contemptnm,  aui  defectum  graiiae 
vestrae,  autveterlsamicitise  oblivionein,$i  non  no- 
bis,  aliis  lanien  sicnificare  videatur.Ei  quia  inde- 
fessa  soSlicitudine  super  afflictione  matris  nostrae 
sanclae  Romanae  Ecclesiae  jugiter  conciianiur  tIs- 


juftas  peiitionesabbatis,dequo  meliora  speraiiius,  ])  cera  noslra,  et  ora  filioruin  infidelium  dilaianiur» 


roisericorditer  audlalis. 

EPISTOLA  a. 

AD  ■CNRICUil  BPISCOP.   VfllCTONIBNSEIf.   |a.   D«   1157.] 

TBBoaALDi  episcopo  Wintoiiiensi. 

Super  Incolymiiate  Testra,  quam  a  nuntiis  Testris 
accepimus,  ketarour  pluriinuro,  sed  de  ea  menlis  in« 
legritate,  quae  rerum  damna  non  sentil,  congraiu- 
lamurAliissimo«boiiorum  omninm  largiiori.  GraTia 
quidem  fuerai  de  rerum  )aciura  ienlaiio,  si  non  tn 
foriem  animuro  incidissei;  Tcruro  fortitudo  clariua 
elnceseei,  si  iribulailonis  igne  probau  redierit  ad 
OTile,quod  ex  paltoris  abseniia  insidiantium  roorsl- 
bus  patei.  Nec  est,  dilecte  fraler,  quod  tos  amodo 
Tereri  oporteat,  cum  ipse  rex  adventuro  vestrvm 


qui  laborem  capiiis  pro  languore  nobis  Itnprope- 
rant,  expedit  ui  vestrum,  el  sanctae  Romanae  Eccle- 
sis  statum,  et  si  lempestas  adhuc  cessat  a  saeculo 
ei  serenum  fuiurae  pacis  alicunde  resplendeat,  lii- 
ieris  quas  in  gente  nostra  ad  confirmationero  Gde- 
liuro  possimus  ostendere,  nobif  signiflcari  praecipia- 
iis.  Me  gravis  languor,  exigentibus  culpis  roeis» 
aestate  pneteriia  adduxii  ad  portas  rooriis,  cui  nie 
ad  modicum  facio  jam  lestamento,  rebosqueomni- 
bus  usqoe  ad  Ticium  tenuem  erogatis,  demens  Om- 
nipoteniis  manus,  ut  hac  urbe  morula  liceat  com- 
missa  deflere,  subduxit.  De  reliquo  namque  breves 
suni  dies  mei.  Verum  ui  anima  de  carnis  ergasiulo 
laetior  exeat,  ad  eonspeeturo  Akissimi  fraiiaa  pro 


^  AN.  Ii39-M.  9i 

Al  (12)  Gelebris  fama  esl  dominum  papam  adCania- 
rum  fiiies  accedere.  IJt  ergo  promplius  illi  el  Tobis 
ocrurramust  me  per  lalorem  praescDiium»  si  pla- 
cei,.idl)ibiiaccleriute  prxmoneie.  Vivat  et  valeal 
pateruitas  vestra»  memor  mei  in  orationibus  suis. 
EPISTOLA   CIV. 


95  EP1ST01J£. 

Iiendactoribiis  acuira»  ad  pedes  clemeiitiae  vestrae 
lota  mentis  inletittone  jaceo  provoluliis,  ui  proFes- 
lionem  abbatis  Saucli  Anguslini»  quam  omnes  prae- 
decessores  mei  babueruut,  et  mibi  novissiiiio,  et 
onuiinm  niinimo  nuuc  pro  bene  placiio  ve^lro  sub- 
irahitur.  ecclesiae  mes  restitualis.  llic  est  enim 
dolor  ille  unicus,  qui  corpus  ineuni  depascitur,  la 
ceral  animuui  iu)um  ei  invalescit  lantuui  boc  sub 
periore  vulnus,  ul  me  paiienter  audiat  clemeqtia 
vesira  :  mo?ror  ei  dolco,  quod  praBierila  hieine,  nec 
in  una  petitiuncula  poiui  exaudiri,  cum  monacbi 
S.  Augusiini  conlra  me  muliitudinem  obtinuerint 
litieranim.  Litteras  illas,  quas  sohis  pro  nobis,  de 
iirgQlio  illo  nostri  vobis  nuiitii  attiilerunl,  Domino 
teste,  pro  reverentia  et  bcnore  vestro,  quem  con- 
servari  desidero  seinper  illxsuin,  iiulli  adliuc  credi- 
iK  oslendendas.  Ego,  cum  illis  piacet,  ex  mandato 
vestro,  ad  suffragaueorutn  mcorum  tribunal  pro- 
trabor  et  invitus. 

EPISTOLA   Cm. 

▲D  R.  GAHCELLARICV. 

R.  cancellario. 

Graiias  quanlas  possnm^quia  qiiantas  debeo,  rel- 
dere  non  suiBcie,  refero  paternitati  vestrae, '  pro 
bonore  el  bcneficiis  mibi  et  meis  a  vobis  seinpcr 
eihtbiits,  ci  maxime  eo  quod  solus  inter  luulios, 
qoibns  devotio  mea  quandcque  innoiuit,  nie  litie* 
ris  vestrrs  in  manu  nuntiorum  meorum,  adbibila 
consolatione  curastis  inslruere.  Vestro  itaque  coti- 
silio  acqoiescens,  convocalis  iis,  quos  oporluit,  in 
verbo«  sicnt  me  docuistis,  processl,  a  niandakis 
aposiolicis,  nec  pro  temporali  viia  et  in  minimo  re- 
cessonis.  Yideat  Ecclesia  Roniana  quid  prxcipue 
veiit,  aut  quid  expedial,  pro  ipsn,  si  necesse  est, 
paratos  sum,  et  carcerem,  et  in  moriem  ire  :  quis- 
qais  in  Ecdesix  auribiis  Romanae  de  me  aliiid  dicit, 
de  suo  loquitur^  quia  mendacium  loquitur.  Exbibitio 
praeteritorom  probatio  futurorum  esl.  Me  jam  ter« 
tio,  pro  mandatis  aposiolicls,  pericnlis,  imo  et  inor- 
li  exposai.  Nonquid  In  fine  via:  el  viix  senex  aeier- 
num  iongl  laboris  el  jiigis  obedientix  prxniiuni  pro 
qnaconqne  lemporis  lallaci  promissione  inimutabo? 
Anle  mibi  pereat  lolns  mnndus,  quam  ego  pro  ipso 
peream  Deo  meo.  Haec  idco  quia  quosdam  domino- 
rum  meoruin  cardiiialinm  aliter  quain  niibi  el  ec-  |v  scieniia  mea  prodeileuie,  mo  quidam  4k>ihiDorttm 


▲D    CARDINALES. 

ioANNi  Scor.  etJoAN.  Paul.  card. 
Ab  ineunte  aetaie  amplexus  obedientiam,  nibil 
exinde  ei  praetuli,  pro  qua  ab  initlo  universa  onioi% 
reliqui.  Cuin  vero  placuit  ei  qui  me  Yocavii,  ut  pud« 
ruin  suum  Caniuariensi  Ecclesiae  praeficerct,  licet 
indignnin,  niliil  poslea  potius  credidi,  quain  ut  ine 
sanciae  Ecclesix  Romanae  lota  devotione  submi  ito- 
reni,  etei  famulatum  pro  viribus  semper  promptis- 

Q  siinum  e&liiberem.  Mihi  voluptas  erit  et  gloria« 
meain  siiigiilis  annis,  aiit  saepius  deTOtionem  sedi 
apostolica!  praeseutare.  Miror  aiilem  et  admoduui 
doleo,  quod  quorumdum  dominorain  roeorum  car- 
dinalium  citra  ineritum  meum  in  me  incanduit  iii- 
dignatio.  Mibi  siquidem  in  nullo  conscius  sum  :  ve- 
rnm  si  deliqui,  bumililer  saiisfacientem  admittant 
ad  gratiam  :  si  non  «deliqui,  misericordia  et  Jusio 
Domini  inierveniente  judicio,  beue  scmper  de  cae- 
leri  promerentem  fraterna  charitale  recipiant,  et  a 
persecutione  cessanles,  nostri  non  declinent  famo* 
latus  obsequia.  Nostra  baec  peiitio  vestrls  manibus 
promoveatur,  quia  nuntiorum  nostrorum  praesenlia 
minus  bene  recepta  esi  a  quibusdam.  Sinceri  amo- 
ris  secura  est  petitio. 

C  EPISTOLA  CV. 

▲D  BOSOMKX  CARDINALEV. 

BosONi  caocellario. 

Pro  boiioreet  beneficiis  a  vobis  mihi  et  meif 
saepe  collatift  bonitati  vestrae  gratias  ago ,  orans  • 
ut  iii  me  non  tepescat  vestne  charitatis  affectus, 
quia  mei  obseqiiii  devotio  non  quiescit.  Yemn  qiia 
amicoruni  sibi  invicein  reseraiida  suat  peclora,  qaUI 
aiiimam  ineain  maxiroe  ton|ueat,  paucis  ^periam* 
£x  qito  promotus  sum  in  episcopnm,  aaoct«  Roroa*' 
nae^cclesiae  studni  lotis  viribus  insenrire,  credaoe» 
amore  et  cullu  jiuiiiiiae,  et  jugi  devotionis  exbibi* 
tione  me  pos^e  ipsius  gratiam  comparare.  CaetenMi 
seciis  accidit«  Nullo  siquidem  malimerito^< 


clesiae  roeae  expediat,  aut  qiiaui  ego  de  couscientia 
mea  menierim,  in  uie  audio  animadversos  :  quilMis 
si  deliqui,  qiiod  tamen  non  recolo,  tanqoam  domi* 
nis  et  patrlbus  debita  humiliiaie  libentissime  saii»- 
fadam.  Si  non  deliqui,  obsecro  per  misericordiam 
Domini  el  justum  judicium  ejus,  ut  amoveant  con*. 
ceptae  indignationis  aculeos,  et  aniequam  mihi  bene 
promerenti  amoJo  restituant  gratiam.  Et  quia  niin« 
tii  mei  a  qulbusdam  minus  l)ene  recipiunlur,  peti- 
lionem  banc,  si  boc  tamen  audercin  postulare,  do-' 
minis  meis  cardinalibus  per  manum  vestram  de&i- 
deix>  praesentari,  et  responsa  eorum  per  Iitier?s  ve- 
itras  recipere. ' 


nieorum  cardinalium,  uia  quibusdam  andio,  adoKH» 
dnin  persequuntur.  Quod  ex  eo  verum  esse  maxima< 
perpendo,  quod  detractoribus  ineis  favent  et  adver- 
sarioa  fovent.  Sit  ergo  sollicitudinis  Testr»,  ut  si 
hoc  culpa  mea^promerui,  cum  debitae  satisfaclionls 
rructu  noii  respuant  poenitentem.  Si  non,  ut  credo, 
promerui,  contemplatione  misericordiac,  et  justi  Ju- 
dicii  Dei ,  molestias  hnjus  acerbilatls  amoveant ,  et 
a  se  nOn  rejiciant  nostrae  devotionis  oliseqoium. 
Praeterea,  quod  inentem  meam  dolore  graviori  exul- 
cerat,  dominus  pnpa,  qul  praeterita  hieme  petiiio- 
nes  meas  non  adniisii,  adversariis  meis,  et  praeser- 
tim  monachis  Sanctt  Augnsiini ,  fasciculos,  quibus 


(13)  lluuc  pnragrnphum  adfinem  episioijD  seqncntis  aducciit  codex  Caulabrigiensis. 


»d  OANNIS  SARESBfifllENSIS  9% 

senectutem  meain  obruerent ,  contulit  litterarnm :  A  appendere:  sub  hac  cxcusationis  Imaglne»  m  in  jus 


ad  abbalem  Sancti  Augustini  de  facienda  professio- 
ne  lilteras  mihi  indulslt»  qu^^e,  ut  pace  ejus  loquar, 
ei  non  essent  honori ,  et  inihi  ruisseiit  dedecori ,  et 
abbaii  esseni  fulurse  contemptui.  Scripsit  entm  le- 
nuiter,  ut  professio  fieret.  At  diu  cardinales  econ- 
tra  litteris  irisUiixerunt  abbaleni  ut  appcllarel. 
Quis  non  videt  Utieras  binc  inde  luissas ,  nisi  ad 
anciptlis  pugnac  discrimen  invilasse?  Pi-scepit  item 
ut  pro  beneplacito  monachorum  ad  If ibirnal  Londo- 
iiias  liiigalurus  accederem.  Qiiid  niulta  ?  ego  ncc  iii 
niinimo,  qui  totel  lanlos  aiiiicos  in  Ecclesia  Roma- 
na  habco :  monachi  illi  suiil  in  omnibus  exaudiiii 
Ka*c  fn  orihus  veslris  corde  et  ore  mobsto  depono, 
01  quandcqtie  similibusohviare  studealis.  De  caclero 


traheretur  juxta  inandatum  vestrum  a  doininoNor- 
wicensi  saipius  impetravit,  et  causam  quse  inier 
ipsum  et  magistrumWillelmum  clericum  domini  Can- 
tuariensis  vertebalur  super  ecclesia  de  Alveslona, 
diulius  distulit.  Beneficio  tamen  litterarum  vestra- 
ruui,  diclante  justitia,  in  facle  ecclesia;  Norw.  perpraD- 
sentiam  episcopi,  cui  causam  commiseralis,  absque 
rcmedio  appellationis  infra  prsBscriptiim  termiiitim 
finieiidam  ,  in  ea  prostratus  est,  et  a  jam  dicla  ec- 
clesia  dejecius.  Si  ergo  causam  iniquain  reparare 
lentaverit,  non  dccet  bonitatem  veslram  ,  ut  ipsius 
preces,  ne  dicam  fallacias  admiitaiis,  sed  poiius 
punialis,  quod  se  procuraiorem  vesirum  ,  et  gesio- 
rem  negotiorum  menlllus  est ,  aut  inepie  glorialus. 


creiiiloribus  vestris  satisfedmus,  nihil  accipienies  B  Kale  enim  sonuit  in   auribus    omniam   glorialio 


di>  pecunia  sancti  Beriini 

EPISTOLV  CVI 

AD  ALEXARDRCM  PAPAM. 

Domino  papoe  Alexandro. 

Nosirum  ,  et  ecclesi» ,  qiia;  apud  nos  est,  sla- 
tum,  vobis  per  Iterebertum  vestrum  missis  litieris 
signlficavimus  ,  ai  ille  aut  pcr  maliliam  prodidit, 
aut  perdidii  per  negligeniiam,  aut  eas  amibsas  esse 
frandulenter  simulavit.  Cuin  eiiim  dimissus  a  vobis 
apud  cancellariuin  regis  Anglorum  per  mensem  et 
•mplius  contra  prohibitioneni  vestram  exspectassei, 
remisso  in  Angliam  nuntio  per  litteras  memorati 
cancellarii  sollicitavit,  ut  ei  liiteras  prioribus  simi- 
Ie8,quas  sibi  sublatas  querebaiur,  remitieremus 


EPISTOLA  CVIII. 

D  ALEXANDRDII  PAPAM.  (a,  D.  H59.) 

Domino  papuB  Alexasdro. 

Possein  temeritatis  et  arroganiiae  argui ,  qui  au- 
res  vestras  toties  pulsare  prajsumo,  si  liniiditalcrn 
meam  Pairi»  benigniias  non  exciiaret,  et  ausum 
non  excusarei  fraiernae  charitatis  oflicium.  Sua- 
dente  ergo  pietaiis  ve.slra»  dulcedine ,  et  ui^ente 
pauperis  bonesti  et  liiterati  iiecessitate»  mi^estatis 
vestne  pcdibus  loto  animo  provolulus  ,  quas  licet 
clementios  vestne  preces  offero ,  quatenus  laloris 
prassentium  personam  benigne  rcctpiaiis  etcausum, 
eiei  solaliuin  vitae  Senoneiisis  arcbiepiscopi  violeii- 


ad  vus  fidelius  deferendas.  Qiusl  igitur  parum  fide-  ^  lia  non  pcrtnittaiis  auferri.  Quid  justitiam  ejus 


im- 


lis  in  primis  exstilit ,  malumits  proprlum  nuntium 
desiinare  qaam  secundo  decipi  per  alienum.  Vos 
nuntium  vestrum  pro  beneplacito  vestro  convenie- 
tis,  et  si  placet,  eum,  ut  cautius  et  fidelius  negotia 
vestra  exsequatur,  instruite. 

De  eaeiero  roonachi  Sanctl  Augustini  ecclesias  in 
fimdis  eorum  sitas  nobis  subtrahere  machiiiantur, 
el  qula  In  oculls  Ecclesise  Romanae  gratiam  inve- 
neront ,  si  quis  salutis  nobis ,  aut  ecclesiae  nosir» 
decernitis  relinquendum  ,  preces  eoruni  ulterius  in 
diapendia  noetra  iion  admittatis.  Praeterea  noveritis 
libertttn  ess^e  omnibus  appellare.  Quod  ex  eo  vobis 
constare   poterit ,  quod  aliqui  ad  vos  confugientes 


pediat,  ipso  referente,  si  placet,  audielis.  Praeterea 
prxceiitor  Senonensis ,  et  honesiate  morum  ,  et  lii- 
terarum  eruditiotie,  et  speciali ,  qua  vesleresi  de- 
votione,  in  quantum  aequitas  permiserit,  dignus 
est  cxaudiri.  Niinc  ad  me  redeo.  Episcopo  Lexo- 
vicnsi,  cum  excellentix  vesira:  visuin  fuerit,  gra- 
tiaiti  rependetis,  pro  eo  quod  in  ine  servum  veslrum, 
serenissimi  domini  regislantam  conflavitindignatio* 
nem,  ut  morari  inAnglia  mihi  tutum  non  S!!,  et 
exire  aut  impossibile  sit,  aut  diflicillimum.  Senes 
nostri  iiicolumes  sunt  ab  abliate  Radingeusi,  licet* 
vos  cum  Thoma  suo  circumvenerit.  Ad  opus  U. 
nostri  vix  aliquid  extorquebitnus.  Osbertus  Ebora- 


hoo  solo  remedio  evaserunt.^Vos  qualiler  agaiis  p  ceiisis  archidiaconus  iti  purgaiione  defecit.  Quis- 


com  eift  provideie,  et  si  qiiid  in  causis  eorum  nobis 
dtbeiur  bonoris,  prooi  placuerit,  reservate. 

EPISTOLA  CVII. 

AD   EUMDEM. 

Domino  papae  alexandro. 

Norwicensls  archidiaconus ,  vir  malitia,  dolosi- 
iaie,  ei  arte  mentiendi  conspicuus  regnum  nostruro 
pneterita  sestate  rumoribus  suis  concussit,  et  opti- 
mates  regni  adversus  fideles  vestros,  imo  Ecclesiain 
Dei  graviter  coneitavit,  vulgo  dicens,  in  episcopaiu 
Norwiceusi  se  a  vobis  in  Angliain  destinatum,  ut.a 
AVillelmo  comite  Warennae,  fillo  regis  Stepbani,  dgg 
fiiarcas  reciperel ,  quas  pro  audiendis  petitionibus 
suis  contra  regem  vobis  prxTaius  comes  debebat 


quis  vobis  suggesserit  aliter  iioii  credutls. 
EPISTOLA  CIX. 

AD  EUMDEH. 

Domino  papae  Alexandro. 

Andreas  clericus  de  Lenham,  ecclesiam  suam  de 
Lenbam  quibusdam  decimationihus  injuste  spolia- 
iam  esse ,  in  prxseotia  nostra  conquestus  est,  po$- 
iulans  sibi  de  G.  presbytero  de  Wichelemera,  qui 
eas  occupavit ,  et  quodain  mllite  Ricardo ,  qui  fuodi 
dominus  est,  et  occupanti  patrocinatur,  justitiaiu 
exhiberi.  Partibus  vero  tandem  pereffipluria  dic 
praefixa ,  cum  praefatus  Au.  adessei »  pars  adversa 
iergiversatido,  ad  frustratorias  dilationes  confugit, 
quas  cum  e*r  iuris  ratio  de;iegasset  •  iam  ikv^* 


97  EMSTOLiE.  - 

Diies  siU  a  noMli  Tiro  WillelfDO  fratre  regii»  do- 
mino  8U0 ,  dixit  esse  prohibilum ,  ne,  eo  absenie, 
super  decimis  de  qoibus  agebaiur,  causam  ingre- 
dereiur.  Praememorstus  quoque  fpresby ter ,  cum 
cedere  Tideret  mililem »  cujus  patrocinio  nitebalar, 
se  non  litigaturum  respondit.  Cum  ergo  acior,  pro- 
doctis  idoneis  tcstibos ,  quibus  abundabat ,  sumroa 
instantia,  ut  ipsius  probaiio  reitipereiur,  a  nobis 
iropetrasset,  et  ea  recepia  consilio  synodi  cum  pro 
eo  lattiri  essemus  senicntiam,  saepedictus  presbyter 
ad  Ycstram  andientiam  appellavit,  diem  praefigens : 
Quasi  modo  genitL  Yos  itaque  prout  Deus  vobis 
ifispiraverit,  causae  debitum  flnem  iroponetis* 
EPISTOLA  CX. 

AD  EUMDIV. 

Domino  papae  Alexandro. 

Magnain,  dulcistime  Pater,  conceperamas  laeii* 
tiam,  speranles,  ut  fama  erat,  nos  ciira  Alpes  posse 
praesentiac  vestrac  solatio  recreari.  Yersa  est  lamen 
in  luctum  cithara  nostra,  et  gaodiuin  transiit  in 
mosrorem,  ex  quo  pro  certo  nobis  innoiuit ,  quod 
urbs  lieatiiadlnem  vestram  invidens  Cisalplnis,  no- 
minis  Testri  gioria  maluit  illustrari.  Cum  ergo  apo- 
stolatus  veslri  colmen  nequeamus  pro  voto  visilare, 
qiiod  |»ossomus,  iierum  per  nuniios,  celeritaie  adlii* 
biia,  consueue  visiiaiionis  supplebimus  obsequiiim. 
Placeai  itaqne  dlgnaiioni  vestrae,  usque  ad  iltorum 
adventum  causam  monachornm  Sancii  Beriini,  et 
Osberli  Eborac. ,  archid.  et  si  qua  nos  et  regnum 
Angliae  negoiia  contingunt ,  suspendere ,  quoniam 
illi  super  his  omnibos  discretionem  vestram  facient 
certiorem,  el  auditis  eis  ad  singula,  Doinino  propi- 
lio,  tatiiis  et  atilius  procedetis. 

EPISTOLA  CXI. 

▲D  EOMDEIf 

Domino  papae  Alexandko. 

Praelcr  opinionem»  et  conlra  spem,  litterae  ve- 
sirse,  qnarnm  jucnnda  solet  esse  concepiio ,  nobis 
nioeslitiam  attulerunt.  Cum  enim  ad  Galliam  cum 
siimmo  desiderio  pnestolaremur  adventum  vesirum, 
accepimus  vos  ad  urbem,  uiinam  salubriler  I  esse 
reversos ,  et  spei  nosirae  sic  evacuatam  esse  laeti- 
tiaro.  Praeterea  petiiiones  nostr»  caruerunt  effectu, 
qoia  scriniarii  vesiri«  ut  scripsistis,  noslras  forte  lii- 
teras  amiserunt.Nos  autem  quo  modo  possumus,  acer* 
biiatem  atriusqae  infortunii  relevantcs »  nuniios  qui 
vosvice  nostra  visitent»  et  lillerarum  damna  re- 
siaurent,  sub  omni  celeritate  ad  sedem  aposiolicam 
dcstinamus:  rogantes  ul^causam  monacborum  Sancti 
Bcriini,  et  Osberti  Eboracensis  arcbidisconi ,  ct  si 
qua  ad  nos,  vel  regnum  Anglix  negotia  spectant, 
usque  ad  illorum  advenlum  proiralii  faciaiis.  IUis 
eoim  auditis»  auctore  Domino»  singula  salubrius 
statuetis. 

EPISTOLA  CXIL 

AD  AnNCLFUH. 

Aniico  suo  charissimo  ER.^ULro,  suus  Joainbs,  sa« 
lutem  et  verae  dilectionis  obsequium. 
Dominum  cancctlarium  scio  emergeulium  tumultu 
Patrol.  CXCIX 


-  Alf.  !l5«-64.  •§ 

A  negotiorum ,  variis  curiae  |occnpationibas,  et  rel 
lamiliaris  'necessitalibns  impeditum ,  amicomm 
peiiiionibus  pronmendis  ,  nisi  alio  incitanle  »  va- 
care  non  posse.  De  veslra  ilaque  famiiiariiaie 
praesumens,  precor  ut,  inspeciis  litteris  quas  ei 
miito ,  ipsum  ad  rerorniandam  mihi  domini  regis 
gratiam  animeiis,  et  recurrcnie  scripio  vestrum 
mihi  consilium  sigtiificeiis.  Quomodo  vero  dominus 
rex ,  domini  papae,  Canluariensis  episcopi,  et  can- 
cellarii  sui  preces  accipiai,  diiigenier  liiieris  ve- 
siris,  si  placet,  rescribilc.  Amicum  siquidem  longe 
honestius  est  veraciier  praemuniri,  quam  fallaciler 
decipi.  Jacula  quoqueminiislxduntqiiaeprsevideutur. 
EPISTOLA  CXIU. 

AD  RF.GIS  CANCELLARICM.  [a.  D.  1159.] 

Q     Cancellario  regis. 

Iiiter  muliiplices  et  gravcs  in  me  saevieniis  for- 
tunae  injurias,  nihil  eo  molestius  fero,  quod  amico- 
rum  solaiio  destitutus  neininem  cururum  sociuni, 
aut  participem  mocroris  invenio.  In  quo  calcnlo 
sors  inea  verseiur ,  ciira  meae  conquesQunis  judi- 
cium,  ex  his  quse  videiis  et  audiiis,  et  quae  longo 
didicistis  experinienio  facile  poierilis  intelligere.  Ut 
tamen  quae  sit,  paucis  aperiam.  Ex  quo  socii  nos'.;i 
a  vobis  redierunl,  communem  Dominum,  me  fere 
excluso,  nisi  cum  onera  fuerint  subeunda,  suuui 
promissis  et  rumoribus  eiTecerunl. 

Nott  equidem  invideOf  miror  magis. 

(YlBC,  £1:/.  I,  11  ) 

^  Si  quid  ergo  potest  apud  excelleniiam  vesiram 
parviuiis  mes  devoiio,  si  qua  est  aniiquae  familia- 
ritaiis  luemoria,  si  speciatae  amtciii»  fidem,  for- 
tunn  iuipetus  non  subveriit,  id  agite,  quo  sercnis- 
Simi  domini  nostri  regis  gratis  in  me  conccpta 
indigualio  miiigetur,  ut  pro  arbitro  ejus  exciisem 
innoceniiam  meam,  aut  si  in  aliquo  graiiam  ejus 
demerui,  saiisfactione  congrua  eamdem  mibi  liccat 
promereri ,  et  exiode  honestius  et  liberiiis,  vel 
graiia  liiieraruro  ,  vel  occupatione  alierius  siudii« 
taniae  sollicitudini,  laboribus,  suspicionibus  ei  peri- 
culis  me  ipsum  subirahere  poiero.  Nunc  enim,  si 
quid  recte  fiat,  alii;  si  quid  male,  mihi  ascribi* 
tur.  Mon  est  malum  in  civitaie  quod  cgo  non  fa- 
ciam  9  me  forte  excusabit  commodissime  absentia 

0  mea »  ut  ejiis  animum  facilius  possitis  inclinare. 
Litteras  domini  paii^e  pro  me  facieiites  dileclioni 
vestrae  transraitto,  quas,  si  placet,milii  restiiui. 
facialis  :  eas  milii  sine  rescripio  non  rogaius 
atlutit  nuntius  doinini  Eliensis.  Ilanc  domini  papae 
peiitionem  dominus  Caniuariensis  lillerissuis  pro- 
sequiiur. 

De  caeiero  rerum  vestrarum  me  curam  hnliere 
praecepisiis  :  libens  pareo,  etiam  ubi  non  proftcii 
cura  mea.  Dominus  nostcr  propriarum  ecclesiaruni 
vobis  subtrahi  prxcepit  auxllium.  Uesisleniibus 
mihi  aliis,  frustra  contra  torrenlein  direxi  brachia 
mea.  Vos  auiem  super  haec  ei  rescribite.  De  slaiu 
insulae»  et  curiae  familiaribus  vobis  plura  scribero 
vereor,  cum   pcr  invidhai  fortun»,  litleraruin 

k 


^9  JOANNIS  SARESBERlE^iSIS  •  iOO 

ineanim  ali«.  Inciilont  m  lairones,  ali»  naiifraglum  A  ciim  apiid  nos  viderem  hoininem »  <|ttem  ad  vos 

palianlur,  alije  meo  dispenJio  se  impiidenier  prin-  *'  

cipiim  oculis  iiigrTnnl.  In  his  lamen,  el  alHs,  quid 


nie  oporieai  facere,  rescribelis 

KPISTOLA  CXIV. 

AD   MATTBiEUM    PRiECENTOllEM  8EN.  [a.  D.  il59.J 

Hatthjco  praeceiiluri  Senoneiisi. 

tliror,  ainice,  el  doleo,  si  dominus  pnpa  indiil- 
vgenliae  sux  beiieficium  revocavit,  et  te  illorum  prae- 
cepit  subire  judicium  qui  tibi  meriio  possunt  esse 
SMspecti,  et  absque  suprema  et  fere  invincibili  dif- 
ficultate  non  polerunt  conveniri.  Mibi  quidem,  licet 
paulisper  haeream ,  persuaderi  non  potest ,  quod 
parlis  adversx  sinistra  adversus  dexteram  Uontani 


credebaro  reversurum.  Nunlio  igitur  salutaiionis 
vestr»  benigne  suscepto,  cum  eo  de  referenda  vobis 
salntatione  contraxi »  sub  accepta  cautione ,  qaia 
persona  mihi  erat  incognila.  Qux  ilaque  circa  nie 
siint,  ex  parte  describo,  et  possem  utinam  scrtbere 
laeliora!  Postquam  ab  Ecclesia  Romana  reversus 
suro,  tot  acerbilatis  suae  molestias  in  ine  fortnna 
eongessit,  ut  fere  nihil  adversitati  exisiimem  me 
antea  praetuiisse.  Miramini  forsiian ,  et  obstupesci* 
lis,  quid  metantopere  potuerit  periurbare.  llaRC  in 
aure  vestra  paiicis  aperiam.  Serenissimi  doinini, 
pptentissimi  domini  regis,  invictissiini  prlncipis 
nostri  tota  in  ine  incanduit  indignalio.  St  causam 


nartis  aaversae  sinisira  auversu»  tic*iciaMi  Ati^iKau.  .      .    .     r    •       ^  .^.:^..;  ...-. 

*       °   .  .      ..    t     .  .     ^      ...»».:.«..  int^       Quaer  is,  c    forie  pliis  justo  favi,  promotioni  suae 

j>oniific8  prteva  uerit.  Levi  tamen  gestamine  inte-  »  4»«=»"  '»         ^        ....     j,..j.,. 
^  ""  ^      .  ... ,_   ,  ...    "  iilirA  niiam  onoriner  l   nst  li.  ad  hoc  loto  desiderio 


45ritatem  virginis  oppressam  majesiaiis  verbis,  frau- 
<lulenta  Senonum  irriiptione  fere  suhvcrsam  niemini. 
Debuerat  Homa  Senones  [et  dona  ferenies]  habere 
suspecios.  Sed  cubicularii  et  asscssores  principis, 
«tsacri  palatii  qusestores  diligentissimi ,  sub  iina- 
finejurispraBsldentis  forie  religtonem  circumvene- 
iiint,  et  Gallos,  diim  emungerentur  censuerunt  ad- 
ifiitli.  Non  equldem  invideo  successibus  eorum,  sed 
iiias  et  doinini  praBCcnloris  laesioni  compatior,  lanto 
inagis,  quanlo  miniis  bis  malis  mederi  possum. 
Fai  ies  namque  reruin  quae  apud  vos  sunt  mthi 
ignotaest,  negotii  vires  ex  absentia  mea  plena  non 
possum  inquisitione  discutere  ,  Incidentcs  ariiculos 
<citra  partium  assertiones  examinare  non  valeo,  et 


iillra  quam  oportiierit  instili,  ad  hoc  toto  desiderio 
rordis  suspirans,ut  quem  fortunae  invidiacredel»am 
exsultaniem  ,  miseratione  divina  regnantem  cerne- 
rem  in  pairum  solio,  et  jura  diclantem  in  populis 
el  Aationibus.  Sic  forte  decrevit  Doininiis  puiiire 
inipatientiam  desiderii  mei.  Quidquid  eniin  iinpa« 
tienier  appetitur,  vel  fuga  vel  accessu  doloris  im- 
portat  aculeos.  Hujus  tamen  culpae  iion  arguor,  sed 
qnod  vires  meas  oinnino  transcendit,  et  parvitatem 
nieam  magnitudine  sui  poterit  excusare,  iu  iiinp- 
centiain  meam  impingiiur.  Sohis  iu  regao  regiain 
dicor  minuere  majesiaiem.  Cum  admissi  mei  fa* 
cluiii  diiigeiiiiiis  expnmutil,  liaec  iii  caput  ineum 
intorquent.  Quod  quis  noineu  Romanuni  apud  noi 


<.ilra  partinm  asseri.ones  examinar«  -":-".-      j^.^.^^^  ^ji,;  i^ponunl.  Quod  in  eleciiouibus  ce- 
^b  hoc  in  re  Incerta  tibt  non  possum  cert.  cons.ht  C  ecclesiasiicrs  examiuandis,  vel 


facere  copiam  :  hoc  tibi,  auctore  Domino,  innata  et 

exquisita  prudentia,  amicorum  llda  sedulilas,  sa- 

pientuin  •flTeciaia  iiisiruciio  longe  commodius  prae- 

siabit,  verunilamen  sine  consilii  praejudicio,  inter- 

venlu  domini  Ahissiodorensis  episcopl,  ut  preces 

domini  papae  pro  te  porrectas  adiniltat,  studiosius 

^olliciiabis,  et  per  eumdem,  et  alios  mysierium 

consilii  partis  adversae  dlligenier  inquires,  ut  ex  eo 

.^^ausam  tuam  facilios  et  felictiis  possis  insiraere. 

Si  preces  conteinpserit,  eum  quasi  invitus  Irahes  ad 

Judices,  maxime  si  litteris  apostolicis  aliorum  judi- 

cio  .stare  non  cogeris.  Neque  enim  in   hac  parte 

adversariorum  vocibus  credes ,  nisi  principis  apices 

prapsentaverint.    $1    Judicibus    tuis   exscculionem 

mandati  apostolici  consequl  potueris ,  acqulesces  : 

sin  auiem ,  honesum  itineris  causam  ,  si  ad  domi- 

num  papam  proficisci  disponls,  amicitui  forniabunt, 

^uos  rerum  qualitas  et  causae  calculus  visibili  spe- 

cie  plenius  edocebiint.  Ego  quoque  in  quo  possum 

4ibi  non  deero ,  litleras  quas  ex  parte  mea  domino 

pap»  trades,  acciples  a  latore  praesentium ,  tibi 

et  fralribus  doinini    praecentoris  bonum  optantes, 

et  utiuam  obtinentesl  Si  affectum  effectus  non  se- 

«luiiur,  animum  veteris  amici  non  argues,  sed  for* 

lunam. 

EPISTOLA  CXV. 

AD  PBTROIf  ABBATftll  CELLENSEM.    [a.  D.  1iS9.1 

Cellensi  abbaii. 

Occasionem  ^scribendi   vobls  gratantcr  arripui, 


lebrandis,  in  causis  ecclesiasticrs  examiiiandis,  vel 
umbram  libertalis  audet  sibi  Angloriim  Ecclesia 
vindicare,  niihi  iniputatur;.ac  si  doiiiinuiu  Caiilua- 
riensem,  et  alios  episcopos,  quid  facere  uporleat 
solus  instruam.  His  de  causis  totus  coiicuiior, 
quibiis  etiam  urgentibus  mlhi  crediturexsiliuiu  iin- 
niinere.  Ego  illnd  propter  jusrtitiam,  si  oportiieril, 
non  niodo  aeqnaniii/uer ,  sed  etiam  cum  gaudio  lo- 
lerabo.  Unde  infra  Kalendas  Janiianas  me  opiiior 
^h  Anglia  exiturum,  et  quidem  habitoconsilio  vestrd^ 
et  moratnruni  in  Galliis,  et  inde  ad  Romanam  Eccle- 
siain  transiturum.  Interimquantas  possuui  bonitati 
vestrae  gratias  ago  pro  tiouore  et  liberaliiale,  quain 
in  fratrein  meum  exercuistis,  et  ut  vice  mea  abbati 
D  Bullecurleiisi  de  visitatioiie  fratris  inei  gratias  re- 
feratts  exoro.  Post  quani  prior  de  Cantuinerulae 
litieras  istas  secreto  inspexeril ,  ue  ad  oculos  et 
aures  plurium  transeant  providete. 

EPISTOLA  CXVl. 

AD  THOHAM  PRiBPOSITUH  GELLBNSBM. 

TuoM^  pr«posito  Cellensi. 

Inspectis  litterisquas  doinino  Cellensi  transmltto, 
statuin  meum  pro  parie  conjicere  poterii  prudetilia 
vestra.  Quod  autein  specialiter  ad  vus  spectat,  aiiii- 
cuin  vestnim  P.  sanum  esse  sciaiis,  el  incoliimeiii, 
et  in  magna  prosperitate  versapi.  Illum  vero  quein 
vesiris  precibus  doinino  caucellario  regis  coiniiii* 
siiiius,  ego,  ct  thesaurarius  Eboracensis,  nnper  sa- 


m 


EPlSTOLiE.  <-AN.  1450-64. 


101 


nHni  iii  bono  siato  YldfniQS,  licei  nb  eiactionibm  A  dictnmar€bidiaeonuinan(Iierant»otereDte  epitcopo 

remissionem  onnium  resiiiuiionum  qiias  reposce* 
bat,  et  instiper  de  proprio  lx  mareas  argenti  ,<ea 
conditione  ul  ei  absoluiionem  criminum  sttorom  idem 
episcopos  iinpelrarel,  ei  episcopum  repudiasse,  par- 
lim  quia  non  poterai,  pnrtim  ne  videri  posset  pro 
tanlorum  criininum  redemplione  marcas  recepisse* 
In  quibus  cum  universi,  lam  clerici  quam  laici,  su* 
pra  inodum  scandalizarenlur,  di^simulare  non  po- 
tuit  nec  voluit  doininusLond.prcdictas  probationes 
iunc  lertio  prodiiclas  Tuisse,  sed  Wacliel.  nuUa 
Irium  cilationum  perenipioriaroin  apparuisse  :  ei 
adjecit  quod  sine  Wigorneiisi  eptscopo,  cui  conde- 
legaia  erat  causae  cognilio,  et  nou  apparebat,  die 
condiclo  nibil  decemere  poierai,  ver  debebat.  Sil 
iiaque  vestrae  dlscrelionis  tn  brevi ,  si  placel,  Siff- 
pedicli  arcbidiaconi  subterrugiis,  in  qnibus  confldit, 
obvlare,  et  vexationibus  tandiu  aflQicti  episcopl» 
pacis  remedio  subvenire. 

EWSTOLA  CXIX. 

AD  ALEXANDRUM  PAPAH. 

Domino  papx  ALfiiANDRO* 
Adversus  Osbertum  presbyierum  siiper  ecclesia 
de  Tricbestana ,  Jordanus  prior  Acrensls  insiituii 
«oniroversiam ,  dicens  eum  prasfatam  ecciesiani 
possidere,  quaro  sine  prioris  assensu,  et  aiterius 
advocaii,  ciira  soleinnem  ordinem  juris,  et  regnl 
consuetudinem,  invitis,  ei  reclamamibus  parocbiaula 
ingressus  fuerat.  Ad  bsc  Osbenus  se  in  eamdem 
Q  ecclesiam  canouicum  ingressuin  babuisse  respon- 
dil,  advocaio  comile  Waren.  ipsum  praesenlanle,et 
Willelino  arcbidiacono  Norwicensi  vice  Ebrardf 
bonae  inemoria  Norwicensis  episcopi,  iiiircduccnie, 
ei  ei  cum  omni  jure  suo  jam  dictam  ecclesiam  con- 
cedente.  Adjecil  eiiam  lioc  legiliinonim  tesiiuni 
assertioiie  in  praeseniia  venerabilis  fralris  nostri 
Willelmi  Norwicensis  episcopi  se  probasse,  quod 
et  episcopos  destinatis  ad  nos  liiieris  testabaiur. 
Se  iamen  minime  cogendnm  esse  dieebat,  ui  pos- 
sessionis  su»  laudarei  auclorem,  aul  tiiultim  dice- 
rei,  cum  rens,  ei  si  nibiipResiet,  obtineai,  auciore 
non  probante,  qnod  iiHendit.  Cum  ergo  venerabilis 
frater  noster  episcopns  Cicesirensis  insiarei,  nt 
prior,  si  in  caosa  veilet  procedere ,  sii:tm  rundarei 


regrs  ihhi  omnino  possit  esse  immtinis. 
EPISTOLA  CXVII. 

AD  ALEXANDRtlH  PAPAU. 

Domlno  papae  Aiaxandro. 

Causa,  qiiae  veriiiur  inter  Suanum  ei  Baldewi- 
nom,  sacerdotes,  super  ecclesia  de  Chiliedic.  ab 
aiiditorio  venerabilis  Trairis  nostri  Ricardi  Lon« 
doniensis  episcopi,  appellalionis  auxilio  ad  nosiram 
iracia  esl  audieniiam.  Agebat  itaque  memoraius 
Suanus  ui  jam  dicia  sibi  resiiiuereiuv  ecclesia,  qna 
se  querebatur  esse  injusieet  sine  jiidicio  desiiintum, 
qni  vicarium  suom  ut  diceb.it  violenter  expiilcrat, 
Baidewinus  ad  baec  dilatoria  excepilone  opposita, 
se  su))er  memoraia  ecelesia  de  jure  conveniri  non 
posse  dicebat ,  citra  resiiiutijnem  bonorum  ejus-> 
dem  ecclesiae,  quae  sibi  vi  ei  Traude  pra*raii  Su»ni 
dicebat  aMaia  :  paratns  tamen  de  principall  negoiio 
resfiondere  si  Suanus  innocenttam  suam  delato  sibl 
jurainento  pnrgaret.  Suanus  vero  nec  subire  voluit 
jiiramenli  discrimen,  nec  referre ,  asserens  judiclo 
«tomini  Londoniensis  inlentionem  snam  iion  posse 
alrcujus  excepiionis  obsiaculo  submoveri  :  qitod 
cmu  pars  faieretnr  adversa,  dicens  se  ideo  appel- 
bsae,  qiiia  ona  die  ab  eodein  Londoniensl  cuin  isto 
alia  duo  perversa  judida  reporlavit,  Suanus  ad  prae- 
sentiain  appellavil  veslram ,  praeflgens  Octavas 
aposloloruin ,  cuin  tamen  uirique  parati  esseinus 
oinneni  justiiiaui  exliibere. 

EPISTOLA  CXVilL 

AD  ALCXANDROII  PAPAM. 

Domino  pap;e  Alexandro. 

Charitaiis  fraternae  compassio  nos  admonet,  pro 
venerabiU  fraire  nosiro  Willelino  Norwiceiisl  epi- 
scopo  vesirae  majestati  supplicare,  ui  vexatioiiibus 
ei  iiijuriis  quas  ei  Wacheliniis  archidiaconos  inces- 
saniercontinuai,  finetu  debitom  imponi  prxcipialis. 
Qiiod  qoam  necesse  sii,  vcsirae  sincerilati  innoie- 
scere  procuravimus,  iniquiiatis  odio  et  abomina- 
iione  scandali  potins»  quain  aliquo  personanim 
iiiiiiiin.  Faciiim  est  siquidem  Londoniis  nuper  cum 
conveiuum  celebraremus »  exigentlbus  qutbusdain 
necessiiaiibiis,  jam  diclos  episcopus  veiierabilem 
fratrem  nosirum  Lnndoniensem  episcopum,  cui  vi 


deiicct,  et  Wigorniensi  episcopo  cognitionem  accu-  D  iiiientionem,  pr«faiiis  presbyier  ad  vestram  audien^ 

tiam  appellavii,  diem  praefiuiens  Dominic.im  qiia 
caiitabiiur  :  Latare,  JeruMlem. 
EPISTOLA  CXX. 

AD  ALEXANDRUM  PAI»AM 

Doinino  papx  Alexandro. 

Venerabills  fraier  iioster  Roberlus  Batboniensis 
episcopus  dilecto  fllio  nostro,  fideli  vestro  WIU 
lelino  Cumin  ecclesiain  de  Cerda  resiituit,  Juxta 
maiidaiuin  misericordia;  vesirje,  quo  prajceperalis 
eamdeai  silii,a|>peilalioiiereinola,  resiilui,  si  ipsum 
Dunelinensi  ecclesiae  |ilene  s.ui^fecisse  cuiisiarel. 
Dicitiir  aulein  clericus  quidam  nouiine  A.  u|  hpc 
beneficiuin  clementia!  vesira  iuarmei  ad  sedem 
aposiolicam  proflcisci.  Nos  iiaque  qnas  possuinus 


sationis ,  qua  Wachelinus  impeiilur,  delegastis, 
miscrabili  admodum  supplicalioue  convenii,  ut 
saliem  ea  die,qn»  ei  itinc  tertia  fuerai  peremptoria 
constiiuia,  post  mullas,  et  multorum  bonoruin  vi- 
rorum  vexationes  ejiis  admiiteret  probationes,  quod 
jam  diclo  archidiacono  jiixia  mandati  vesiri  for- 
niam  ablata  resllluisset ,  vel  justitiatn  exbibuisset, 
nisi  in  oinuibus  per  Ipsum  Wacheliiiuni  sietisset. 
Produxitqiie  in  mediuin  copiam  virorum  religioso- 
niin,  abbatuin,  archidiacoiivrum,  priorum  el  cteri- 
coniin,corum  testiiiionio.qiiod  aUegaverai,  probaiu- 
rus  Processeruni  et  alii  quainplures  illaesae  opinioitis 
viri,  qui  amore  jusiitlae,  et  ad  confusionem  iuiqui- 
taiis  ilicebaiit  se  paratos  esse  probare,  quod  saepe- 


«05  JOANiNIS  SAUESBERIENSIS  \tn 

fNajetlail  Testr»  pro  W.  preces  porrigiinus  suppli-  A  cum  summa  difficnlfale,  in  mam»  valiJa,  ei  cum 


canies»  ut  quod  el  misericordiier  conferre  dignala 
est  bonitas  vesira,  fideliler  conservare  digneiur, 
ei  ul  ipsum  in  petiiionibus  justis  clementer  au^ 
diaiis. 

EPISTOLA  CXXI. 

AD  ALEXANDRCM  PAPAM 

Domino  papae  Alexamdro. 

In  omnibus  qu»  gessU  bonitas  vestra,  nlhil  do- 
mino  regi  Anglorum  graiius  est  beneflcio  qaod 
Willelmo  Cumin  fldeli  vestro  misericorditer  im- 
pendistis.  Hoc  autem  nllilur  evacuare  fraler  quidam 
nomine  A.  de  Cerda,  ullnam  melioris  vila*  et  inle- 
griorisfamae!  et  majestatem  vestram  leviiati  et  in- 
conslantiae,  quod  absit !  submilti  dcsiderat.  Rectius. 


indignatione  regis,  et  omniuni  procerum,  Jam  di- 
ctam  cnusam  ad  exanieii  ccclesiasiicum  rcvocavi- 
iiius.  Cuui  ergo  inlervenientibus  miillisdiblionibus 
qusBStio  ex  necessilale  protracla  essel,  et  actor,  S. 
scilicet,  secunduin  subtilitatem  legiim  et  cunomim 
accusattonem  non  posset  implere,  inspectis  sacris 
canonibus  de  coiisilio  venerabilium  fratniin  no« 
strorum  Ricardi  Londoniensis,  Hilarii  Cicestrensls» 
Jocel.  SaresberiensiSy  Robcrli  Exoniensis  episco- 
pornm,  et  aliorum  sapientum  qui  aderanl,  quia 
verbum  istud  per  lotam  insulam  divulgabalur,  jam 
diclo  arebidiacono  purgationem  indixiinus  irHim 
manu  archidiaconorum,  adbibitis  secuin  aliis  qiia- 
tuor  diaconis,  diem  praeslandx  purgatiouis  prxfi- 


^Aier,  fuerat,  omnino  nou  audire  clainantem,  qiiam  R  nientes,  qua  imroinente  aecessit  ad  nos  memoraius 

gratis  destiiuere  restitutum,  et  absque  culpa  deji- 

cere  legillme  possideutem.  Placeat  ergo  dignationi 

veslrae  jusle  conservare  quod  mlsericorditer  contu* 

lislis,  et  ipsuin  in  petltionibus  jusiis  clementer  au- 

dite.  De  ca:tcro  episcopus  Lexoviensis  iiialleus  Ini^ 

qiiitatis  est  ad  conterendam  Ecclesiam  Dei ;  hic  in 

me  pauperem  lantain  regts  coacervavit  indigna- 

llonem,  ut  domioo  Canluariensl  et  cancellario  stio 

rex  Ipse  denuntiaverit,  me  majestaiem  regiam  inU 

Duisse,  et  ob  hoc  ab  amicorum  et  fidelium  nu- 

mero  excludendom.  Auditis  eliam   litteris,  quibus 

innocentiam  meam  vestra    benignitas  exrus^vit, 

mendosos  ille  et  mendax  dicere  ausus  est :  «  Do- 

minus    papa    scripsit  quod    voluit,  ergo  domiiio  ., 

regi  referOy  quod  verum  novi.  i  Provideat  igitur 

inibi  pietas  vestra,  et  regis  gratlam  studeat  refor* 

mare. 

EPISTOLA  CIXIL 

AD  UOIiDEM. 

Douiino  papap. 

Clericiis  quidam  de  familia  Wiilelmi  bonae  mc- 
moriae  Eboracensis  archiepiscopi^  nomine  Sympho- 
rianosi  in  praesentia  regis  Stephani  et  episcoporum, 
et  baronum  Angli»,  iu  qiiodam  convenlu  celebri 
O^beriura  Eboracensem  arcbidiaconum  impetivit 
super  crimine  veneficii ,  quo  praedictum  arcbiepi- 
bcopum  dicebat  exstincium,  veneiio  slbl  per  archi- 
diaconum  in  mensa  Domini  propinato,  promittens 


archidiaconus,  dicens  se  malle  innocentiam  sunin 
demonsirare  in  facie  Ecelesiae  Romanae,  ad  qiiaiu 
verbum  forle  pervenerat,  se  et  oinnia  sna  vestrai 
protectioni  subjicienSt  et  auclorilaie  aposlolica 
inhibens.  ne  in  laesioneni  ejus  quidpiam  ab  aliqiio 
statueretur.  Adjecit  etiam  quod  iii  Octavis  Epi- 
pbaiiiae  se  vestro  conspectui  praeseniabit.  Nos  crgo, 
ut  oporluit,  apostolicae  majeslati  deferentes  delitti- 
tioncin  negolii  vestrae  rescrvavimus  sauciiiail. 

EPISTOLA  CXXIIL 

AD  EUIDEM. 

Doniino  papie  iNlexandro. 

Ad  hoc  excellenliam  vesiram  cnpiti  omuiuin  Fc- 
clesiarum  dispositio  divina  praeTecit,  ut,  cxtenni- 
natis  viiiis  de  domo  Domini,  virtus  jucundum  c:i- 
piat  incrcincntum  et  ut  iinperfectuui  totius  hunia- 
nitalis,  vesirx  majestatis  siippleat  consummaLi  per- 
fectio.  Causa  quae  veriilur  inler  dilectos  frairesi 
nostros  Uud.  Dunelmenseiu  et  monachos  Cantiia- 
riensis  Ecclesix,  appellaiiouis  auxilio  nuper  ad  exa- 
men  apostolicum  a  nostris  manibusevolavit;  eacst 
hiijiismodi.  Memoratus  Rad.  rediiilus  Lxx  tibraruin, 
quos  in  ecclcsia  Dovurensi  habuerat,  o^cio  noslio 
sihi  reslilui  posiulabal,  aut  aliorum  reddituum  aequain 
recompeusaiionem  sibi  reponderari ;  dicens  eos  ad 
hoc  teneri  ex  juramento,  qiiod  Auricus  Camerariits 
nomine  ex  niandaio  conventus  praestiiit,  quaudo 


constanter  se  hoc  ferri  candentis,  aut  aquae  ferven-  D  ^^^-  cessii    ut  in  ecclesiam  Dovurae  monachi  in- 


lis,  aut  moiiomacliiaey  aut  alio  judicio  probaiurom. 
Osbertus  vero  constaniissiine  crimen  inficialus, 
privilegio  dignitatis  et  ordinis  se  non  laicorum,  sed 
ecclesiastico  tanlam  judicio  aubjacere,  et  se  illi 
per  oiunia  paratum  siare  respondit.  Daits  ergo  ab 
lUrisque  fidejussoribus  de  lite  exsequenda  juxia 
con&ueludiiiem  gentis  nostrae  in  maiiu  regis  qui, 
iiobis  et  fratribus  nosiris  reclamantibus  ei  reniten- 
tibus,  causam  Iiauc  proptcr  alrocitatem  ciiiniiiis,  et 
quia  eo  praesente  iiiiliata  erat,  ad  forum  suuin  per- 
linere  dicebat,  usqae  in  Octavas  Epiphauiae  dilata 
est  conlroversia. 

Inierea  regi  Slcphano  serenissimus  dominus  iio- 
ster  rex  Ueuricus  successit,  de  cujus  inanibus,  vix 


gredereiitur.  Iloc  quoque  se  legiliinls  tcstibus  pro- 
inisit  probaturum.  Prior  vero  el  mouachi  liaiic  ejus 
petiiionem  inanem  csse  dicebant,  eo  quod  sibi  seui- 
per  praedicia  pactioiie  in  assignaio  redditu  fueril 
satisfacluin ;  adjicieiilcs  se  paraios  esse  ad  calculi 
rationem  accedere,  ui  suppieant  pro  arbilrio  boni 
viri,  si  quid  ei  ullerius  competieril.  Ad  haec  Rad. 
se  cilra  audieniiani  veslraiii  iniiiime  supcr  haec  liti- 
galuruin  respondit,  invitans  priorem  et  roonaclius 
super  pruestito  juramento  ad  vesirum  exaiueu ,  ei 
priorem  specialiter,  et  Hug.  fralrein  ejus  super  con- 
teinptu  vestro,  co  quod  in  parochia  iliius  proie- 
ciiouis  vesirae  prsesidio  gaudenies,  me  inviio  coii- 
tra  juris  revercutiam  capeilam  consiruxerut,  pra*- 


lOS  EPISTOLiB.  —  AN.  1t59-6i.  toe 

ttxil  Itaqiie  lermiiiuni  Oominicam  in  Ramis  pal-  A  aiil  Inslrucli  ad  simiira  nequaqiHmi  audiani  a»- 

pirare. 


marum* 

EPISTOLA  CXXIY, 

4D  EUMDEM. 

Domino  papa  Alexandro. 

In  ae  ipsuiii,  tesie  Anaiiia,  provocal  sententiam 
nioriis«  qui  Spiriium  sancium,  merilo  \iriuuiin, 
succeAsionis  graiia,  prxrogaiiva  sedis  habitaniem 
in  vobis,  aliquo  mendacii  fuco  circumvenire  pr«- 
siimit«  praesertim  curo  in  dispendium  juris*  et  alte* 
rius  laesionem  mendax  precator  invigilet.  Porro 
lator  praesentium  Nicolaus  a  venerabili  fratre  no- 
stro  David  Menevensi  episcopo»  arcbidiaconatu , 
qoem  caponice  babebat,  contra  omnem  reveren* 
ciain  jurls  absens  spoliatus,  inaudiuis,  non  conven- 


EPISTOLA  CXXVI. 

AD  EUMDEV. 

Domino  papx  Alexandro. 

Juxta  sanctitatis  vestras  mandatai»,  nobilem  vi- 
rum  Hugonem  de  Dovera  di!igenler  comrooiiuimus, 
ut  monacbis  Sancti  Bertini  ecclesiam  de  CbiUeham» 
quam  ad  |u8  monasterii  sui,  ut  dicebant,  pertinen^ 
tem»  sibi  violenter,  ei  absque  Judicio  querebanlur 
ablalam»  restitueret.  llle  aulem  se  mandaiis  apo^ 
stolicis  ei  ]uri  promisit  devolissime  per  omDia  pa« 
riiunim  :  verum  ralsiiatem  precum,  quas  vobis 
monacbi  porrexerant,  In  muUis  arguebal*.  Primo 
quidem  jam  dicum  ecclesiam  ad  jus  monasterii 


tus,  oecasione  lilterarum  quas  qnidam  Jordanus,  j.  non  pertinere  asseniit,  quam  nunquam  ipsius»  vel 


forte  vobis  incognitus,  falsis  precibus,  non  siiie 
adiiiiratione  totius  Anglican»  ficclesiae  a  vesira 
ciementia  impetravit.  Hic  cst,  Paier  oplime»  bic  est 
ille  publice  perjunis,  bomicidii  ex  prsecedenti  insi- 
iiiulatione  pnblica  respersus  infamia,  qiiem,  ob  cri- 
nien  falsi  in  apostolicis  apicibus  commissi,  sanctiis 
decessor  voster  Eugenius  oQicio  et  beneflcio  eccle- 
liaslico  condeninavit,  qua  illo  proslratus  senteiitia, 
cxquisilis  ignoiarum  geiitiuin  aogulis  latuil,  donec 
praediclum  palrem  rcbus  bumanis  cognovil  exeni- 
plum.  Supplicamus  itaqtie  niajcstati  vesirx,  qua« 
lenus  laloris  praesentiuiii  iiispecla  juslitia  et  inise- 
rabili  paupertate,  quod  in  eum  enormiter  factuin 
i?st,  misericordiler  coprigalis,  ct  eo  resiitulo  cau- 


alicujus  praedecessorum  suorum  assensu  babuerant» 
prxsertim  cum,  non  asseniiente,  nedum  reluclanie 
fundatore,  status  ecclesia  muiari  non  possil,  aui 
subjici  serviluti.  Deinde  monacbos  nunquam  suo 
nomine  possedisse  dicebal,  sed  cujusdain  Odonis» 
quem  famosissimus  ille  tyraiinus  el  ecclesiae  nosira 
gravissimus  persecutor,  Wilielmus  de  Ypra,  eiba»- 
redato  domino  fundi,  utcunque  in  possessionein 
admitti  impelraverat.  Fraude  vero  collusiouis  in- 
tervenieniis,  ui  eis  praefatam  ecclesiam  cederent, 
monacbos  praefato  Odoni  certos  redditus  assignasse,. 
el  hoc  eliam  publice  notum  esse  asserebat,  el  iia 
medianie  Siinonia  delentionem  ecclesiae  qualem- 
cunque  iiabuisse,  venerabili  fratre  noslro  Rogei* 


ftain  juliealis  per  legitimos  tramites  suo  marte  dis-  ^  Eboracensi  qui  iiunc  est,  lunc  Cantuariensi  arcbi 

diacono.  Uoc  ipsum  apostolica  aucloriute  mhi- 
bcnte,  poslremo  abbatem  et  monacbos  Sancti  Ber- 
lini,  qtii  aUfuerant,  cum  supradicius  tyrannus  a. 
regno  Anglix  eiterminaretur,  liti  et  delentioui 
quam  babneranl,  in  perpetuum  renunliasse  dtce« 
bat ,  ut  frucius  supradicis  ecclesia;,  permiitenie 
Doniino,  liceret  asportare.  Hxc  quidem  omnia  pro- 
niisii  se  suflicientissime  probaturum.  Praeterca  se 
ad  majeslatem  vestram,  ut  ibi  frandein  et  malitiam 
monachorum  detegeret,  jam  nuntios  destinasse 
dicebai  :  nibilominus  in  noslra  audieulia  suam 
paratus  innocentiam  et  justitiam  demonstrare.  Cum 
ergo  de  veritate  precum,  ul  oporiebat,  cognoscere 


cutere,  si  tamen  decessoris  vesiri  sententiam  eva- 
cuaiidain  esse  decerniiis,  el  bomini  jam  daiunaio 
actioneni  potius  deberi  quam  poenaiii. 
EPISTOLA  CXXV. 

AD  EUMDEU. 

Domiiio  papx  Alexandro. 

Cuin  oinnes  fldeles  sancl»  Romanx  Ecclesia»  pr»- 
Mio  gaudeanl,  ad  sinum  misericordiae  ejus  fidu- 
ci.ilius  in  iiecessilate  confiigiunl,  quorum  desideriis 
jubruia  suffragatur,  qui  saiiclae  conversalionis  in- 
ciiainenio  virtutes  promovenl  proiiinornm.  Tales 
esse  fratres  qui  apud  Theocbesberiam  Doiniiio  de- 
votissime   famulantur,  pubiico  praeconantis  famae 


lestiinonio  didicimus.  Pro  eis  ergo  tain  sinceras  d  volentes,  monachis  praeflgererous  diem,  Ipsi  se  non 

qiiaiu  securas  preces  vpstrx  porrigimus  niajestati, 

qiiania  possumus  devottone  supplicaiiles,  ut  eorum 

jiisla  desideria  compleatis,  ui  exitu   negolioruin 

lacili  ei  felici  exliilarati,  utriusque  vitn  successus 

vobis  prxecordiaiius  studeant  ab  Allissimo   proine- 

reri.  Iiiter  caetera  iniles  qiiidam  ecclesiain,  quain 

XL  annis  inconcusse  lenuerunl,  eis  niolilur  auferre 

bub  praeiextu  advocatioiiis  qnam   adversus  Eccle- 

»iam  Dei  laici  apud  nos  perniciosissime  vindicanU 

Traliunlur  ob  boe  ad  sedem  apostolicain,  acsi  pos- 

senl  inde  iiijnnariiin    reporlare    inolcsliatn ,  nbl 

jura  nascuutnr.  Scd,  auclore  Domino,  saiictorum 

liecessoruin    vestrornm    vesiigiis    iiilixrendo ,  ita 

uniiis    temerilaicin  relun^lelis,   ut  ejns   exeinplo 


subiiuros  causam,  nisi  citra  cognitionem  restitue- 
renlur,  responderunl.  Nos  ergo  in  praejudicium 
rei,  el  snbversionem  juris  procedere  nolentes, 
mandatiim  exspeclamus,  vobis  in  omnibus,  ei  per 
omnia  pariiuri. 

EPISTOLA  CXXVII 

VD  EUMDEM. 

Domino  pap»  Alexandro. 

Licet  in  ore  nunlioruin  nostronim,  quibus  merilo 
honeslatis  el  fidei  fidem  baberi  oportet,  posuerimus 
verba  nostra,  litterarum  tamen  indicio  paiernilati 
vestrae  significare  cnravimus,  qualiter  in  prarfteniia 
nosira  processnin  »it  in  cansa  monachorum  Saneii 
Ueriinisuper  ccclesiadeCliilleham.  Mobilis  vii  irugo 


1*7  JOANMS  SARESBEUIENSIS  *0S 

de  Dovera  a  nobis  ex  niandato  vesiro  commonitus,  A  necessitate  deserere.  Supplicamos  erj;o  dignaiioni 

▼eslr£  quatenus  ea  modcratione  quod  placfbit  su- 
per  hoc  pra&cipiaiis,  ut  mouaclii,  si  quid  jum  li.i- 
bent,  id  ita  coiiseqnantur,  iie  nos  iudigiiationeni 
doinini  regis,  et  persecMliouetn  oiunium  proceruni. 


ut  praefatam  eccleslam  cum  ablatorum  integritate 
resiiiueret  monacbiSr  qui  se  ab  eo  violenter  spo- 
lialos  esse  coiiqueruhantur :  respondit  eis  nuHo  jure 
resiituiionem  conipeiere,  cum  desliiui  non  potoe- 
rint  qui  nunqttanifuerant  lnstitiiti.  Deieulionem  si 
quideni  rerum  jnm  dictae  ecclesiae,  ex  qua  nili  vi* 
debaiitur,  non  suo,  sed  nomine  alieno  habiiisse  di- 
cebat,  cujusdam  scilicet  Odonis,  qucm  nos  ipsi 
sciinus  meinoralam  ecclesiain  {lossedisse;  sed  qnod 
ei  renuniiaverit,  aut  eam  alii  cesserit  penitus  igno- 
rauius.  i^erluiii  quoque  habemus  archidiaconum 
iu)slrum,  Qui  nunc  est  Eboracensis  archiepiscopus, 
appellatione  interposita  prohihuisse,  ne  monachi 
rebus  illius  ecclesiae  se  immiscerent.  Yerumtamen, 
qiiia  dies  maii  erant,  et  famosus  ille  tyrunnus,  et  ^ 
ecclesiae  nostrae  gravissimus  perseciitor  Willelmus 
de  Ypra,  cui  jain  dictus  Odo  adliaprebat,  uoslris 
eapitibus  iinmineb:it,  iioGeKse  habuiinus  dissiiuu- 
lare,  quaodo  patrimonio  Willelrai  coiiteuipta  appel- 
tttione  inoiiachi  res  Odonis,  qui  sibi  prospiciebat 
in  posierum,  nomine  ejus  contreciare  cwperunt. 
J^raeterea.eiiam  si  constarct  nionachos  suo  noiiiine 
possedisse,  petition^m  eorum  submovebat,  dicens 
eos  possessioni  et  lili  reiiuiitiasse,  quumlo  eis  Tru- 
ctus  ecclesiae  asportare  pcrmibit,  offerens  se  hoc 
sufiicientissinie  probaturum.  Cum  ergo  mtles  iii- 
staret,  ut  monachi  suam  fundarent  iulenlionem, 
aut  exceplioiils  ejus  ailmitteretur  prol)aiio,  mouachl 


qui  scanilalizati  suul  in  hoc  vcrho.  incurramus, 
precamur  ut  fidelem  veKtrum,  dileclum  Bliuin  ve- 
strum  Joannem  Ihesaurarium  Ehoracensern,  cui 
vitiosa  monachorum  suggestione  aliqiiaieniis  laeli- 
tiam  excussistis,  debilac  consolaiiouis  beueficio  ex- 
hilarelis. 

EPISTOLA  CXXYIW. 

Ab  WILLELUUM  EPISC.  MORW 

(A.  D.  1156.) 

Episcopo  Norwicensi. 

Niiiitios  nosiros  a  doinino  rege  redeuntes  sanos 
recepimus,  promitientes  in  adveutu  regis,  optaium 
pelitiouihus  nostris  effectum.  In  oiuiiibus  euiui  eon- 
silio  domini  archiepiscopi  acquiescet,  et  hoi.oii,  cl 
ulililati  Ecclesiae  toia  nieniis  iiiieniione  studiobius 
iiivigilabit.  Verum  interim  scutagiuin  remiiieie  iion 
polesl,  ei  a  quibusdam  exaciiouibiis  absiiiieret  qiio- 
niam  fralris  gratia  male  sarla  iie^uid(|uanicoiil,sed 
ob  hoc  perniciosissime  scissa  est,  qiiod  doiuino  regi 
fraler  totam  haereditatem  pateruaiu ,  nomiii»liui 
terramt  cujus  ei  possessionem  vis  mujor  abstiilii« 
noluil  abjiirarey  cuin  tamen  et  muniiioiies  regi  ce- 
dere,  et  obsides  dare  paratus  esset,  ut  lerram  qiiarn 
dono  patris  habueral,  recuperarei.  Profectus  ergo 


declinantes  conOictuni  se  citra  cognitioncm  cuusx  q  ad  regem   Francorum,  comiiis  Tbeobakli   fretus 


restitiii  postulabant.  Ad  h£C  niiles  ve&lram  maje- 
staiem  uon  pra*cepisse,  ul  illi  iiistiluereniur,  sed 
restiiuerentur,  et  ex  verho  restituiionis,  aliis  quae 
in  sacro  rescripto  vestro  continebaniur,  causae 
cognitionem  nobis  plenissiiue  demandari :  et  quia 
religionem  vestram,  ut  dicebui,  falsa  suggestione 
circumvenerant,  ii  in  probatione  procedere  nole- 
bant,  se  omnia  ad  consuhatlonem  vestram  dixit 
relaturum,  et  vobis  lanquam  Patri  et  domino  in 
omnibus  parilurum.Procedente  vero  tempore,aule- 
quam  ejus  nuntius  ad  vos  perveuisset,  mandatum 
▼estruni  de  coercendo  milite  iterastis.  Nos  itaque 
mandatis  vestris  debitam  revereiiiiam  et  obedien- 
tiain  exhibenies,  licet  iiiiles  se  jusiiiiae  seiiiper  of 
ferret,  et  econtra  monachi  eventum  judicii  fugeient, 
ecclesiam  cum  omnibus  pertinentiis  suis,  eiiain  cuni 
periculo  nostro  sequestravimus,  eam  retiueutes  iii 
manu  nostra,  donec  vobis  et  rei  verilas,  et  nobis 
voluutas  vestra«plenius  inuotescat.  Si  vero  chartam 
Domine  nostro  conceplam  illi  protulerint,  eam,  ut 
imperfectum  nostrum  fateamur,  a  nobis  vi  et  meiu 
supradicli  tyranni  scialis  extortam.  lioc  quoqiie  ei 
veltram  noii  iateat  majesUitem,  quod  devoius  vester 
Joannes  thesaurarius  Eboracensis,  quem  moOachi, 
saepe  nominatam  ecclesiain  per  manura  laicam  as- 
serunt  occiipasse,  nunquam  ad  eam  maiium  exten- 
dit,  aut  causas  ejus  se  aliquo  modo  immiscuit,  nisi 
quod  fideliter  aslitit  veleri  amrco,  quem  sine  dede- 
cwre,  e(  amicorum  eitormi  dainno  non  poierat  in 


auxilio,  Francos  solliciut  iu  dispeudia  nostra,  vl 
jugulos  corum  divitiis  nostris,  virihiis,  el  potesiati 
teiilat  opponere.  Agit  forle  ut  vel  sic.fortuua  possit 
graviiis  promereri,  quomodo  regem  et  genlem  Frati' 
eorum,  favenle  justitia,  det  in  mauibus  nostris. 
implebimus  in  eo  niensuraiii  Patruin  nostroruni,  si 
tamen  eorum  sorte  volucrimus  esse  contenii.  Sed 
piofecio  majus  est  quod  iiohis  rcsliluio  Yenione 
fortuna  promitiit.  Speralum  colloquium  nobis  sub- 
iraxerunt  Franci  consilio  comitis  Theubaldi.  Donii- 
uus  rex  ab  Aiidegavis  ct  Pictavia  rediens  ad  nos 
transiuittet  qui  summam  reruiii  geraiii,  et  ubseiites 
ipsius  damua  commissa  sibi  juris  administrationc 
compenseiii. 
)  EPISTOLA  CXXIX. 

AD  ALEXANORUII   PAPAM. 

Domino  p:)p£  Alexamdro. 

Habent  a  capile  meiubra  ut  vigeant,  et  a  sancia 
Rouiana  Ecclesia,  Douiino  auctore,  saliis  est  oin- 
niiim  Ecclesiarum.  Unde  necesse  est  ouiiies  ad  vos 
recurrere,  incumbeulc  iiecessitatis  ariiculo,  queai 
per  se  nequeunl  expedire.  Est  auteiii  apud  iios  causa 
difiicilis  inter  veiierabilem  fmtrcni  iiostruui  Mi- 
chaclem  Landaveiisem  episcopuiii ,  et  UobertiMii 
liliiiin  antecessoris  sui,  quain,  nisi  aposlolica  au* 
ctoritas  inlervenial,  fiueiii  diebus  nostris  non  cre- 
dimiis  habiturain.  Yexali  sunius  in  ea  diuiius,  sed 
temeritatem  praefati  Roberti^  iiullo  correclioiiis  ge- 
nere  potuimus  cocrcerc,  quiii  uo\issinia  cjus,  prout 


i«  EPISTOLiE.  -  A». 

n«bi8  referebaotur,  ^wptt  essenl  deteriora  priori- 
biiB.  Ul  eniro  de  corporis  immuiidilia  laceamus, 
incendia,  rapinas,  el  varias  figuras  criniinum  e jus 
ad  nos  plurlini  perferebanl.  Qiioties  inier  eum  et 
adrersarios  suos  muUo  sludio  inultoqiie  labore  re« 
foriiiavimiis  pacem,  toties  ab  eo  paz  scissa  et  reforw 
mata  recessit :  taodero  excoinmunicaius  ab  episcopo 
siio  vetttram  adiit  majeKlalero,  sed  an  absoluiienis 
Testrae  meruerit  gratiam  ignoramus.  Apostolica.s 
taroen  litieras  reiulit,  quibus  venerabilis  frater  no- 
ster  Wigornensis  episcopus  prscipiebalur  illi,  e( 
quibusdani  complicibus  suis,  de  episcopo  Landa* 
Tensi,  ei  Rad.  arcbidiacono  suo  jusiitiiim  exhibere. 
DeindCp  paucisdiebus  eiapsis»  adversarii  ejus  nobis 
▼eslrs  i^eatiiudiuis  apices  atlulerunt,  pnecipienles 


A  tiiae  famam  corredllone  celere  studnerls  refonnare. 
Apostolicum  namque  mandaturo  et  Increpationes 
suscepimus,  quae  nobis  Indicunt  non  esse  parceii- 
dum,  si  tibi  ulierius  pepercerimus  in  erroribus  tnis. 
Prbinde  in  virtule  obedientiae  tibi  prasoipiendo  maii- 
damus,  ut  praefatum  Hugonem  a  faiuiliaritate  ei 
conYersatioue  domus  twe  amoveas  infra  sepiiiiium. 
diem  a  susceptione  praeseniiiiin  litterarum,  ei  ad- 
ministrationes  eeclesiae  lu»  gerere  noii  permiU;is». 
ne,siadversus  baee  venire  praesumpseris,  te  domiiiL 
jMIMe  aucioriute  sentias  cofideinnaUm.>\altt. 
EPISTOLA  CXXIU. 

AD  ALEXAHMUM  PAPAM. 

Domino  papas  Alexandro. 

Ut  de  bis,  quae  a  nobis  ad  majestatis  vestrae  exa<^ 


causain  fiue  debito  sine  appellatioiiis  sublerfugio  ^  men  transeunt ,  possitis  coiumodius  judicare,  sau' 


termlnari,  non  obslante  rescripto  quod  Roberius  a 
vestni  mansueiudine  per  siibreptionein  obtinuil. 
Parlibus  iuque  in  nostra  prxsentia  juxia  manda- 
luiu  aposiolicuin  convocatis,  pricdicii  Roberti  peii- 
tionibus  adversarii  ejus  crimiiia  muUa  in  iuodutu 
excepiioiiis,  opposueruiit,  iu  quibus  eiiam  conve- 
niebani  eum  super  crimine  laesae  majestatis,  di- 
centes  euni  comuiisisse  falsum  in  litteris  veslris 
quas  profereb^t.  Vobis  quideiii,  et  fralribus  vestris 
qui  aderaut  obsiiti ,  dissimililudiiiem ,  el  litieras 
quas  de  industria  iecisse  visus  est,  oninino  suspe- 
ctas ,  et  Ideo,  ut  nobis  visuin  est ,  ad  celsitudiuis 
vesti*ae  exanien  reniitiendas.  ipse  vero  conslanter 
se  causam  a  vobis  accepisse  dicebal,  et  omiiium 
quae  coutinentur  in  litteris,  Romanum  ponlificem 
iaudabat  auctorem.  Uude  babito  fratrum  nostrorum 
consilio,  accepU  ab  eo  joratoria  caulione  quod  ve- 
stro  siabit  mandaio,  easdem  vobis  iransmittirous 
per  dilecturo  fiiiura  vestrum  Rad.  Landavensem 
arcliidiaconuin,  rogantes  ul  eiim  in  justis  posliila- 
tioiiibus  suis  audiatis,  etmiserias  Laiulav.  Ecclesiae, 
quas  vobis  exponet,  oculis  propiiiaiionis  vesirae 
rcspiciatis.  Prieterea  nubis,  si  placel^  rescriltilt^, 
qnsk  aniinadversiotie  feriendi  suiit  cornipiores  lil- 
teraruin  vestraruiu.  Difficile  enim  est  ad  singula 
bujusiiiodi  qux  emerguut,  majeslaiis  Yesirae  coiisi- 
linm  exspecure. 

EPISTOLA  CXXX. 

AD  AUBATISSAU. 

N^ligentiae  tuae,  ul  inierim  sic  dicaiur,  muttipUces 
ei  graves  excessos  uiterius  dissimulare  uon  possu- 
mus,  cuin  ad  aures  Romani  poniificis  dellcta  lua 
perveiierint«  et  adversus  inDoceuiiam  vestram  san« 
ciae  Romauie  Ecclesiae  provocent  indignatioiiem, 
Te  quideiii  sx*pe  moiiuiinus,  ut  a  famosa  familiari- 
taie  et  eobabitatione  Uugonis  olficialis,  toti  qui  tuae 
religioni  est  iu  offeiuioiieui  et  scaiidaiuro,  luodis 
oninibiis  abstiiieres,  cum  ex  mandato  Dominl  etiaiu 
pes  vel  oculus  sit  ob  bujusmodi  causain  projicien- 
da$.  Hucusque  coutemplum  vestruiii,  utcunque 
porumus,  adiiuc  de  pericuio  auliiiae  luae  et  lamae 
doiemiis,  et  te  profecio  siiie  mora  dolere  faciemus, 
nibi  vium  tuam  iii  melius  commuiavcris,  et  domus 


ctilati  veslrae  gestorum  series  esl  ttdelileriniimanda. 
Apud  nos  inter  Pbilippum  de  Danteheia,  et  Raginal- 
dum  de  Ledescuiiiba  bujusmodi  coiitroversia  verie« 
batur.  Osmundus  de  Saresbr.  nomiiie  Jam  dicli  Pbi- 
lippi,  ecclesias  de  Reuebera,  et  Lidescumba,  ei  Fa» 
iesieia  possidebat.  Porro  jani  dictus  Reginaldus  ec- 
clesiasde  Lidecumba  et  Falesieia  pra;fali  procuratoriA 
noiuine,  Osmundi  videliceC,  possidebat,  reddeiis  ei 
anuuaui  pensioiieui.  Cum  itaque  meuioratus  Osiiiuit-^ 
dus  infirmitate  gravalus  se  religioni  regularium  fi-a* 
trum  canonice  cootutisset,  Pbliippum,  qui  posside* 
iat»  vocaviL  ut  ei  res  suas  resignaret.  Rationibuft 
ergo  procuratoris  eipletis  paciflce  Philippus  iii- 
gressus  est  iii  ecclesiaui  de  Reuteberia.  Transieii» 
auleiii  ad  Lidecumb.  et  FaJebleiam,  a  supra^Iicto  Ru- 
giualdo  miniine  admissus  est.  Itnplorato  auiem  ad 
Tim  propulsandsm  praesidio  judicis  cuni  iu  posses-* 
sioiiem  iiiduceudus  videretur,  Itaglnaldus,  qui  Jaui 
possessioiieui  iuduerat,  ad  nostraiii  audieniiam  ap- 
peilavii.  Die  igitur  coiiiplacita  assistentibus  pariibus 
uostro  conspeciui,  P.  teslibus,  et  iustrumeutis  ei 
cbartis  Sar.  eptscopi,  et  monasierii  Aaibresberiensis* 
sufficieiiter  iijuniiiis,  ecclesias  de  Lidecuinba  et  Fa- 
lesleia  suas  ebiie,  ei  se  eas  per  0.  possedisse  dicebat. 
Ad  ha*c  Itagiualdus  se  eas  diu  tauquaiu  suas  quiete 
possedisse  dicebal,sed  luinus  iiistructuiii  venisse,cuiu 
instruinentis  et  teslibus  abundaret  unde  ei  circiler 
'quorum  [qualuor  ?]  spatium  mensium  ,.  quo  causam 
D  auain  procuraro  siifficeret,  duximus induIgendum.Quo 
fere  elapso,  saepedictus  Raginaldiisnobis  apparuit  dt- 
censsecuriam  nosiram  baberesuspectam,  etlesliuiu 
et  insirumenlorum  sibi  ob  hoc  deesse  copiam ,  quod 
anle  dictus  Pbilippus  domesiicus  iioster  et  cogiiaius 
esset,et  eum  ideo  mullis  esse  lerribilem.  Nos  autem 
parati  eranius  compellere  testes,  si  quos  haberei,  ut 
darenl  testimoiiium  veritaii ,  aut  causam  alii  epi** 
scopo,  dequo  niagis  coiilidereiit,  deicgarent,  nesibi 
nosira  aucioritas  iu  aIi<)uo  obesse  videreiur  :  ipse 
vero  ob  lioc  iiiUilomiuus,  ad  veslraiii  appelUns  au- 
dientJam,  fe^tuin  beati  Andreaf  exaniinaiioni  causas 
prdescripsit.  Nos  itaque  vestro  pro  voio  etdebito  de-> 
fereiUes  lionori,  vobis  causam  iransiiiitlinius,  id  so- 
lum  postuiautes  ut,  servata  utriusque  Justiiia»  cau- 


ill 


JOANNiS  SARESB£RIENSiS 


Ut 


tain  ftic  ab  aliis  decidi  iubeatiSy  ul  nobis  omnis  au-  A  loruin  veriiaie  plenlos  cognoaeera  Tolebamus,  Cftusa 


apicionis  occasio,  el  laboris  necessilas  sublrahaiur. 
EPiSTOLA  CXXXil. 

AO  ALEXANOROH  PAPAH. 

Domino  paps  Alexandro. 

Ecciesiam  de  Wacheringeriis  Ricardus  de  Ambly 
nomine  monachorum  quorumdam,  de  qvorum  jure 
esse  dignosciiur»  asserii  se  possidere  :  eain  quidam 
Rad.  apud  Londoniensem  episcopum  a  praefalis  mo- 
nachis  petivii,  Ricardo  de  Ambly  nec  praesente,  ne-  * 
que  citato.  Verumtamen  episcopus,  sicui  sui  post- 
inoduni  nobis  nunlii  monstrayerunt ,  confessione 
adversariorum,  et  quibusdam  molus  instrunieutis, 
jaiii  diclani  ecclesiam,  volenlibus  ita  forsan  mona- 


In  aiium  diem  dilEerenda  videbatur.  Igitur  saepe- 
dictus  R.  causam  appeliationis  suspendi  noo  debere 
allegans,  ad  apostolicae  sedis  audientiam  appeilavit, 
diem  prxfigensDominicam,  qua  cantabitur :  Leelare^ 
Jerusalem, 

EPISTOLA  CXXXill. 

AO  THOMAM  PRiEPOSITUH  CELLBlfSEa. 

Thom^  praeposito  Cellensi. 

Suscepimus  oiim  mandalum  fellcis  recordationis 
papae  Eugenil ,  ut  inter  monachos  de  Croilanda ,  et 
Haldenum  quemdam  super  ecclesla  de  Sutertona,  et 
decimis  quibusdam  causam  decideremus.  Igitur  idem 
mandatum  exsequentes  super  praefaio  negolio,  et  dl- 


cbis,  Rad.  adjudicavit/quamvis  duo  clerici  Ricardi  j.  iigentercognoscenies,  praefaUmecclesiammonachis 


de  Ambly  adessenl,  quorum  alier  se  gesiorem  nego- 
tiorum  Ricardi  assevcrabat.  Ambo  verp  publice  pro- 
lestabanlur  Ricardum  absentem  et  non  citatum  mi- 
iiiine  debere  condemnari :  a  senientia  igiiur  domini 
Londoniensis  ad  nosiram  audientiam  appellarunt. 
Die  prarfiniio  coiiiparuerunt  iiicardus  et  Rad.  cum 
nioiiachis  sibi  favenlibus.  Cuin  ergo  causa  diu  ven- 
tilarelur,  protulit  memoralus  Rad.  duo  insiruinetila 
qit:e  apud  uos  fecimus  detineri ,  quoiiiain  alteruin 
viiio  inanifestae  turpiiudinis  praedituin  est»  alierum 
fuUilatis  arguitur.  Nihilominus  inemoratus  Rad.  re- 
petebat  ecclesiam  sibi  adjudicalam.  Porro  quia 
prior  tnonachorum  aberat,  qui  de  causa  nos  dili- 
;;entiu$  iustruere  poterat»  quia  etiam  de  instruinen- 


adjudicavimus  cum  abiatorum  plena  resiituiione, 
quae  ad  aestimationem  xv  marcarum  fuit  idoneonim 
teslium  sacramento  probata.  Monachis  ergo  fre- 
quenter  restilutionem  exigentibus,  eleasdem  decinias 
in  proisentia  domiiii  Liucolniensis,  tandem  Haldenua 
ad  nostram  audientiani  appellavit ,  cumque  anibae 
paries  ante  nosconsisiereut,cGepit  Haldenus  causam 
diu  definilam  super  ecdesia  Sutertona  inslaorare. 
Porro  cum  monachi  in  peliiioue  sua  perseverareni, 
XV  niarcas  sibi  adjudicatas  cuin  quibusdam  decimis 
exigenies,  Haidenus»  asserens  se  non  debere  supcr 
his  respondere,  ad  audientiam  sedis  apostolicae  ap- 
pellavit,  diein  praefigens  Dominicam  qua  caniabiiur : 
Quasi  modo  genuu 


Hucusque  epistoIeB  quas  Joannes  scripsit  dum  adliuc  esset  in  Anglia;  sequuntur  epistol^ 
quas scrij^sii  posl  aanutn  Domini  1164,  cum  in  Francia  una cum  sanclo Thoma  exsularet. 


EPISTOLA  CXXXIV. 

AD  THOMAH  CANTUARIENSEM  ARCHIEPISCOPDM. 

Tenerabili  Palri  et  domioo  charissimo  TnoMiE, 
Dei  gratia  Canluariensi  archiepiscopo,  suus  Joannes 
Saresberiensis,  saluiem  et  felices  ad  vota  successus. 

£x  quo  parles  attigi  Cismarinas,  visus  sura  mibi 
aeiisisse  lenioris  aurae  temperiem,  et  de  ttimescen- 
til>us  procellis  tempeslatum  cumgaudiomiratus  sum 
rcrum  ubique  copiam,  quietemque  el  I;£iitiam  popu- 
lorum.  Egredientem  vero  de  navi  servienies  comilis 
Gisnensis  ex  mandato  ejus,  procurante  Ernulplio  ne- 
pole  ipsius,  honorifice  susceperuiil,  ei  mihi  et  meis 
doinum  et  terram  comitis  pro  vestra  revereniia  ex- 
ponentes,  liberuin  abomniconsueludinis  onereper- 
duxerunt  fere  usque  ad  sanclum  Audomaruin.  Quo 
cuin  venissem,  procurante  quodam  Marsilio  mona- 
clio,  qui  apud  Chillehain  et  Trulegam  morari  con- 
buevit,  in  domo  S.  Bcrtini  honesiissime  receplus 
bum.  Ct  pntenter  intellexi,  quod  ecclesia  iila  ad  bo- 
norem  Cantuariensis  Ecclesix  et  vestrum  exposita 
est.  Et  si  placet,  tam  comiti  quara  nionachis,  oblata 
vobis  opporlunitate,  gratias  referatis.  Exinde  cum 
veiiissem  Atrebatum,  comitem  Philippum  apud  Ex- 
clusam  castrum,  a  quo  lyrannus  Yprensis  tam  longa 
^bsidione  exclusus  est|  e^se  audivi.  lliuc  itaque  di« 


G  vertens,  Domino  mtsericorditer  Iter  meum  in  omni- 
bus  prosperante»  non  longe  a  strata  publica  obvium 
babui  quem  quaerebam.  Ul  enim  more  divitum,  quoa 
oblectat  hoc  nugandi  genus,  in  avibus  caeli  luderet, 
fluvios,  stagna,  paludes,  et  scaturigines  foniium  |)er- 
agrans  circtiibat.  Cavisus  est  se  invenisse  hominem, 
a  qiio  fideliler  audiret  Angliae  stalum,  ei  ego  magis, 
quia  euin  mihi  Deus  oblulerat;  ita  ut  sine  mulio  viae 
dispendio  mandatum  vestrum  exsequerer.  De  rege 
et  proceribus  mulia  percunctaiusest,  sed  ego  leiii- 
p»;ravi  responsum,  ut  me  nec  de  mendacio  conscieniia 
reprehendat,  nec  lemeritatem  meam  in  his,  qux  ad 
regein  speciant,  quisquam  possit  arguere.  Vestras 
vero  angustias  audiens  vobis  compassus  est,  auxi- 
liumque  promittit.  Naves  eienim  procurabit,  si  iioc 

^  necessitas  veslra.exegerit,  et  ipse  ante,  utoporiei, 
praimoneatur.  Si  vero  ad  hoc  vos  tempestas  impu- 
lerit,  praemitiite  aute  aut  Philippum  emptorem  ve- 
strum,  qui  et  comitis  auctoritate  uiatur,  et  cum 
nautis  et  vectoribus,  prout  expedierit,  contraliat. 
Sic  a  comite  recedens,  die  sequenti  Noviomum  veni. 
£t  nescio  quo  praepetis  et  inquiet»  famx  praeconio 
calamitas  Anglorum,  ecclesiarumque  vexatio,  quo- 
cunque  veniebam,  fuerat  diyulgata  ut  ibi  muita  au- 
direra  gesta  in  conveniu  Loodonieosi  ei  Wiutonieo- 


iiZ  EPlSTOLiG.  • 

8l,  qim  In  Anglta  nunquam  iuJierain.  Et  quidein 
pleraqiie,  ut  fit,  majora  ei  pejara  veris  referebaniur. 
Iigo  auiem  haec  oinnia ,  quae  per  ora  populi  Totiia- 
liuiit.studiosissimedissimulabam  :  sed  necsimulanti 
prospera  plene  credebalur,  iiec  adversa  dissimulanli. 
Qiiodque  niiremini,  comes  Suessioiiensis  ea  die,  qua 
fioviomi  eram,  oiniiesarticulos  Limdoniensis,  nescio 
concHia'buli  aut  disciliabuli  dicaro,  decano  ita  scria- 
lim  eiposuit,  ac  si  interfuisset  omnibus  pneseiis, 
non  modo  liis  quae  in  palatio  gesia  sunt,  sed  quae 
secreiissiiiie  ab  bis  vel  ab  iilis  dicta  sunt  in  coa- 
clavl.  Nec  facile  crediderim ,  quin  ibi  sive  de  auis 
sive  de  nostratibus  cauios  exploralores  babuerint 
Gtflli.  Decanus  autem  Noviomeiisis,  vir  inlegerrimae 
tidei,  concussionem  ve^irani  non  sine  niullo  dolore 
amlierat  :  el  se  ad  vos  recipienduni  praeparat,  non 
itiodo  saa  omiria  expositurus  pro  vobis,  sed  pro  Gan- 
iiiariensi  £cclesia,  si  oportuerit,  seipsuin  positurus. 
Decreverat  aulem  transire  ad  curiaiu,  sed  quia  de 
biatu  vestru  iocerlas  esi  et  soliicitus,  donec  cerlio- 
reiur,  domi  exspectai.  Ibi  a.  quibusdam  pro  certo 
accepi  regeiu  Francorum  esse  Lauduni,  et  prope 
eiini  dominum  Remensem  ejus  cxspectare  colio« 
i|uiuin.£os  ergo  adire  proposui.  Sed  propier  guerras» 
i|ua5  coines  de  ttocceio  ei  alii  quidaui  procere»  ad- 
versus  dominum  Aemensem  exercebant,  a  proposito 
revocatus  iter  Parisios  deflexi.  Ubi  cum  videreiii 
viciiialium  copian»,  laetitiam  poputi,  reverentiam 
cteri,  et  totius  ecclesiie  majestaiein  el  gtoriam,  ei 
Tarias  occupaiiones  pbilosopbantium  admlraiis  vel- 
ui  illam  scatam  Jacob,  cujus  summilas  coelum  lan- 
eebai,  eratque  via  ascendentium  et  descendentium 
aiigelorum ,  laetaK  peregrinationis  urgente  siimulo 
coaciiis  suin  profiieri,  quod  vere  Dominui  e$titt  loco 
HiOy  ei  ego  nescietam  {Gen.  xxviii).  Illud  quoque 
poelicum  ad  menieiu  rediit : 

Felix  exMilium^  cui  locut  iste  datur. 
Evolutis  autein  paucis  diebus  in  conducendo  bo- 
spiiio,  et  sarcinolis  componendis,  regem  Francorum 
aiiii»  eique  ex  ordine  exposui  causam  vestram.  Quid 
ijiulia?  CofDpatiiur,promitiit  auxilium,  et  pro  vobis 
duinioo  paps£  se  scripsidse  asseruit,  et  iterum,  si 
oporiuerit,  scripturum,  et  actiirum  quod  poierit 
vjva  voce.  Cnm  vero  eum  ex  parle  fili»  su»,  quain 
niiper  sanaiii  videram,  quaiido  a  domino  regina  li- 
ceaiiam  accepi,  salulassem,  respondit  sibi  graiissi- 
iitum  esse,  si  illa  jam  ab  angelis  accepta  esset  in 
puradiso.  Cui  cuin  ego  subfungerem,  quia  islud  per 
uiisericordiam  Dei  quaiidoque  veniet,  sed  ante  mul- 
tis  gentibos  Ixtitiam  dabii,  respondit  rex  :  «  Hoc 
quidem  Dco  possibile  esl,  sed  longe  verisimilius, 
quod  niuliorutii  fuiura  sit  causa  malorum.  Sed  ab- 
sii  ab  illa  quod  paternus  pnesagit  animus!  Quia 
vix,  inquit,  spero    ut  ab   ea  possil  aliquid  boni 


-  AN.  lt64.6S.  tli 

A  esse.  >  Regem  uosirum  Franci  liment  pariier  rt 
oderunl,  sed  tamen  quod  ad  illos,  quieloeialto 
somno  dormire  polesl. 

£t  quia  ttemensem  adire  ncn  potui  litieras  meas 
ad  abbalem  S.  Reniigii  amicissiinum  niibl  tlirexi, 
ul  in  hac  parle  suppleat  vices  meas.  Caelerum  mihi 
videlur  esse  consilium,  ul  per  aliqiiero  monactium 
Boxleiae,  aliumve  nunlium  fldelem  lilteras  veslras 
cuin  aliquo  munusculo  transroittatis  ad  dominuni 
Remensem,  conirahatisqnecum  eo  faniiliaritatem  , 
quia  ille,  quisquis  sit  in  persona,  magnus  esl  iii 
regno  Franciae,  et  in  Ecclesia  Romana  multum  po- 
lest,  lumpro  rege,lum  proemineniia  ecclesiac  suae. 
Ad  Ecclesiam  Romanam  nondutn  ascendi,  deciinans, 
quaiitum  possuro,  ne  suspicio  probabilis  conira  roe 

^  coiicipi  debeat.  Et  lioc  ipsuin,  sicut  ex  lilteris  do- 
niini  Pictaviensis  accepi,  doinino  pnpai  el  curiae  sa- 
tis  innoluil.  Rccepiis  aulein  liileris  veslris,  illico 
scripsi  domino  Henrico,  el  Wiiielmo  Papieiisi,  et 
saiis  explanavi,  in  quanlam  pernicicm  Ecclesi^c 
Romanae  tendanl  baec,  si  proci^ssum  babtierint,  quas 
cunlra  vos  praesumuiuur.  Distuli  auieni  iliuc  ire, 
quia  de  transilu  abbatis  Sancti  Aiigusiini,  aul 
episcopi  Lexoviensis  nibil  cerluin  erai ;  ei  si  ad  cii- 
riani  venerint,  iiobis  per  magislruro  Henricum,  qui 
ibi  moratur,  cito  polerit  innoiesccre. 

Yerum  quid  libi  lunc  possinius,  iion  clare  video. 
Conira  vos  enim  faciunt  mulia,  pauca  pro  vobis. 
\enientenim  niagni  viri,  diviies  in  efiiisioiift  pecu- 

Q  nia;,  quiiin  iiunquam  Roma  contempsit  (15) :  eruiilqiie 
noii  iiiodo  sua^  sed  domini  regis,  queni  turia  in  nullo 
audebit  offendere,  auclorilaie  freti.  Ad  htec  munili 
eruiit  privilcgiis  Ecciesiae  Roroanaey  quae  in  bujus- 
niodi  causis  nunquam  cuicunque  episcopo  detulit 
sut  raro.  Dominus  papa  in.causa  bac  nobis  sempcr 
est  adversatus,  et  adbuc  uon  cessat  reprcbeiidere, 
quod  fecit  pro  iiobis  Canltiariensis  Ecciesia;  amator 
Adrianus  ciijus  inater  apud  vos  algore  lorquetur  el 
inedia.  Nos  buniiles,  iiiopes,  imiuuiiiii ,  nunquid 
potcrimus  verba  dare  lioinanis  ?  At  ilti  pridein  suuiii 
coniicum  audieruul,  ut  iion  eiuant  spera  prelio. 

Sed  scribitis,  ul  tandcm,  si  alia  via  non  patuerit, 
promiltamus  ducentas  niarcas.  At  certc  pars  ad- 
versa,  anlequam   fiustretur,  trecenlas  dabit  aul 

j^  quadringentas, 

Aer,  si  munertbus  cerias^  poncedel  lotas. 
(ViRG.,  EcL  II,  53.) 
Et  ego  rcspondeo  pro  fiouianis,  quod  pro  amore 
doroini  regis,  et  reverentia  nuntiorum  mallenl  plus 
recipere,  quam  sperare  niinus.  Facit  autem  pro  vo- 
bis,  quod  pro  libertaie  Ecclesiae  tribulamini,  sed 
bonestatem  causae  nostrae  extenuantes  cxcusatores 
regis,  et  aemuli  vestri,  hoc  lemerilali  quam  liber- 
taii  magis  ascribere  conabuntur.  Et  ut  eis  cilius 


(t5)  nx'C  iniellige  dequibiisdam  curialibus,  varia 
eirca  res  ecclesiasiicas  niun*;ra  explenlibus,  quos 
intcrdiiiii,  ui|K>ie  homiiies,  vesana  poiesl  inficere 
irupitliiaK,  quiu  beaii  Peiri  successor  vel  catbedra 
iuLuriU|aji:  sanctitalis  detriiuentum  paiiantur.  Joaii* 


nis  lamen  Saresberionsis,  nlmio causae  quain  susce- 
pit  sludix)  indulgeiis,  vix,  duin  liaec  ei  seqiienlia 
scriberei,  revcronlia:  suiniiio  poutiiici  debitae  me* 
luoriam  habuisse  videlur. 

Ei^iT.  Patrol. 


i  ll^  iOANNIS  SARESBERIENSIS  1 1C 

credalur,  ipsi  domlno  papx»  qula  venas  hujut  lu^  A  longe  semper  amiclssiiDQS,  ciqns  omDia  lam  pro- 
turrii  jam  audiit  auris  mea  (Job,  iv),  dabuiii  spem  ..  spera,  quam  adversa  a  niullis  relro  lemporibus  uo- 


venieiidi  in  Angliam,  dicentqiie  regii  filii  dilalam 
coroujitioiieni,  ul  nianu  apostolica  coiisecrelur,  el 
sciaiis  ad  boc  promplos  esse  Romanos.  Jam  eniin 
qiiidam  nobis  iiisiillant,  dicenles  doiniiium  papain 
ail  Caiiluarieiisem  Ecclesiam  accessnruin,  ul  mo- 
veal  cdndelaliruiii  vestrum,  ibi(|ije  aliquandiu  se- 
deat.  Ni!C  (aiiien  criMlo  quod  doiniiius  papa  islud 
adbiic  coiiceperil.  Nam,  ut  aiidio,  niultam  ejiis  pro 
conslantia  vestra  babelis  graliam.  Sed  unum  pro- 
cul  diibio  scio,  quia  Lexoviensis,  si  venerit,  nibii 
asserere  verebilifr.  Noius  eiiinj  mibi  est,  et  in  lali- 
bus  experlus  sum  ejus  fallacias.  De  abbule  quis 
dubltat?    Postmodo  scripsil    niibi    episcopus   Pi- 


8lra  sunt,  litterarum  erudilione  et  nraruin  boiiesuie, 
lanto  cuiiciis  probatior,  qiianto  notior,  ab  Angiia 
exsulat  apud  nos,  et  nos  doml  Hosirae  exsulamus 
cum  illo.  Suslinet  eniin  indigiiationem  regis  An- 
gliae,  non  suo  quidem  merito,  ut  de  nostra  et  ipsius 
loquamur  coiiscientia,  sed  quia  domino  buo  Can* 
tuariensi  archiepiscopo,  ut  oporlnil,  servivil.  Is  eiit 
magisler  Joaniiesde  Saresberia,bonuin  testimoiiiuui 
babcns  in  partibus  ci&marinis  et  transmarinis.  Ul 
ergo  a  nobis  ipsis  tam  proprli  quaro  futuri  exsilii 
amovealis  augustias ,  dilectioui  vestrse  allenlius 
supplicamus,  ul  eum  interveulu  coinitis  Flandreii* 
sis  ei  vesiro ,  reconcilietis  regi  Anglorum,  et  stcul 


clavieiiiiis,quodadversusabbatem  Sancli  Auguslini  B  yjjeritis  expedire,  ei  iilleras   regls  patenles  per 


nihil  poliierat  impelrare,  elsi  plurimam  dedisset 
operam.  Iblmus  tamcn  illuc,  auclore  Deo,  quoniam 
ila  prapcipiiis,  et  quid  possimus,  experiemur.  Sed 
B]  frusira.  nobis  imputari  non  debet,  quoniam,  ut 
ait  eibicus  : 

S9on  eit  in  medico  semper  relevetur  ut  eeqer  : 
Inierdum  docla  pln$  valet  arte  malum. 

(OviD.    De  Pont.  i,  3, 17.) 
EPISTOLA  CXXXV. 

AD  GUIDOMEII  CATALAUNENbBM  EPlSCOPffM. 

GuiDoNi  Caiaiauneiisi  episcopo. 

Gratias  ago  paternUati  veslrac,  quae  me  in  oblalae 
consolaiionis  gratia  diguala  esl  praevenire :  et  qui- 
dem    tanlo  me   veslra   benignitas    ad  obsequiuni 


quiraiis,  quibus  secure  redeat,  et  suis  in  pace  fraa- 
lur  bonis.  Sclaiisque  pro  certo  quia  nos  in  nulla 
re  magis  poteriiis  promereri,  nec  esl  quod  dissi- 
muleiis,  quia  constat  pluilbus,  polestatem  vobis 
esse  collalain,  si  voliinias  adfucrit. 
EPISTOLA  CXXXVU. 

AD  MILONEM  EPISCOPUM  MORINODUM. 

Domino  llorinensi. 

Tentatio  fidein  probat,  et  affeclio  mentis  ex  ope- 
ribus  fidelissime  inuolescit,  et  quidem  cuin  tou 
Cantuariensis,  imo  Angloruin  Ecclesia  fidem  ve- 
siram  experla  sit,  el  probalam  jure  aequissiiuoprae- 
dicel  cbarilalem,  eo  qiiod  Patris  noslri  et  domiiii 


suum  amplius  aiiimavit,  quanto  liberaruas  vestra  C  P*'»'""^  omnum  naufragium  excepistis,  ei  paien.e 


non  modo  ex  relaiione  amici  vestri  abbalis  Sancli 
Remtgii,  verum  ipsa  operis  exhibilione  Odelius  in- 
jiotescit.  Esset  auteni  laudabile  apud  boniines,  el 
niagni  ueriti  apud  Deum,  in  ulnis  misericordiai 
Tenientcm  excipere  perngrinum ;  sed  longe  glorio* 
sius  el  procul  dubio  remunerabilius  est  exsulem, 
imo  pro  Domiiio,  et  libertate  Ecclesi^  exsulameaa 
ad  bonorum  parlicipium  invitare.  Quid  ergo  ad 
haec  respondebo  domino  meo  ?  Sed  profecio  chari- 
tati  veslrae  respondcbit  Allissinius,  qui  non  modo 
opera  manuum,  sed  uberi  retributione  in  eleciis 
suis  bonani  reinunerat  voliintatein.  Is,  serenissime 
Paler,  is  super  vos  aperiet  ocnios  misericordiae 


recepistis  exsules  suos,  eteis  non  modo  eiposuisiis, 
sed  el  communicastis  bona  veslra  ad  libituiu  suuui 
supra  vires  vesiras;  sed  lamen  infra  animuro  li* 
bertate  nobili  generosum.  Ego  lamen  ad  graliarui» 
aclionera  spirilualius  leneor,  quetn  iii  magistro 
Ricardo  cognato  meo  spirilualiter  recepistis,  et 
aniplae  niiseralioiiis  inipendistis  solatium,  el  quia 
tantae  bumanitati  ut  decerel  respondere  non  pos- 
suin,  desidero  ut  quod  eis  fecistis  el  facitis,  vobis^ 
retribuaiur  a  Domino»  quipolens  est,  et  mensurain 
bouaiii,  et  coagulaiam  et  superefflueiileni  redilal, 
el  superfundal  in  benefacieniium  sinus.  Ego  aulcm 
tolum  id  quod  possuin,  obsequio  vesiro  ilbeiis  de- 
voveo,  acturus  Deo  graiias,  si  luisericordiler  deiie- 


6UX,  quia  vos  in  me  aperlos  oculos  faabuislis.  Ego 

vero,  quam  cito  poiero  expediri,  veniani  ad  vos  D  "•»  "l  possim  vobis  oHiciosus  esse  in  aliquo 
gaudens,  si  niihi  uiiquam  divinitus  collalum  fuerit 
ul  vestiae  valeam  obsequi  Yoiunl;iti. 
EPiSTOLA  CXXXVl. 

AD  HUGONEH  ABBATEM  S.  AMANDI. 

Amicorum  fidem  articulusnecessilatis  examinal, 
et  qua  quisque  moveatur  ad  alinin  affeclione  con- 
yiiicil.  Nobisauieni,  qui  jampridem  tolum  aniniuro 
devoviiuus  obsequio  vesiro,  devoiuroque,  Domino 
auclore,  iuviolabiliter  conservamus,  gravis  el  one- 
rosa  incumbit  necessilas ,  quain  veslra  gratia,  de 
qua  pluriiuum  confidimus,  sperainus,  el  petiinus 
sublevari.  Nam  quod  foriasse  mirabiininl ,  addicti 
SQmus  exsilio,  et  in  eo  jugl  soliicitamur  ei  lorqiie- 
mur  anguslia.  Si  quidem   dericus  quidam  nobis 


EPISTOLA  CXXXVm. 

AD  THOHAM  CANTUAEIENSEM. 
(A.  b.  1165.) 

Cum  dominum  papam  iiuper  soliicitarem,  el  aui- 
marem,  el  viani,  quam  mibi  videbar  iiilcllexis^e, 
ad  paceiu  sibi  et  nobis  reformandam  ,  siudiusiiis 
iniimarem,  respondit  se  spem  concepisse  pacis  ex 
verbis  imperaiorFs,  quae  per  abbatem  SancUe  Uaria: 
de  Voto  tunc  transiniserat,  proinittens  regem  An- 
gliae  facile  posse  iiiduci  ad  quaecunque  vellet  dO' 
ininus  papa,  si  ipse  reges,  ul  diu  pelilum  esi,  vei- 
let  coiifoederare.  Ad  quod  qiiia  domiuuspapa  proiius 
est,  el  rei  Francorum  faciiis  iuclinari,  de  colloquio 
suo  et  i-f  guiu  cerius  esse  videbatur ;  et  jam  regeiu 


117 


ErisTOLii:. 


rrtncoriim  evocaverat,  ui  PiiriGcationis  festumagc- 
i«i&ecu!n.Iiideverodigrediens,  regemobviuni  habuj 
prope  Parisios  ,  et  cum  eo  diu  loculus  sum ;  et 
iirel  vohis  et  exsutibus  veslris  compalereiur,  et 
linuc  (toniiui  regis  duriliam  iniprobaret ,  niinori 
lanien  fiTvore  toqiii  videliatur  de  causa  vesira, 
qiiaiii  lonsueverit.  Cuiii  autein  ipsuin  iiislantiiis 
aniuiare  saiagerem,  respomlit  se  qnidein  salis  te- 
iicre  diligere  personani  vestraiii,  ct  approbare  cau- 
sam,  s^ed  vereri  ne,  si  ipso  siiadeiiie  aliqiiid  Tacerel 
dominus  AJexander  papa,  unde  regein  Aiiglortim 
adiiiitlerel,  ei  de  caBiero  impularel  Ecclesia  Bo- 
niana,  quod  propier  euin  tantum  ainicum  amisisset. 
£t  banc  causam  saepius  inculcavit.  Quod  versans 
apud  me  attentius  revolvebam,  el  metiebar  in 
iniiuo,  quid  sperare  possimus,  cuin  rei  AugliaB 
pnc&ens  fuerit  propoiiens  inulta  pro  se,  mulla  con- 
tra  vos,  el  inore  sno  nunc  niinis,  nunc  proinissis, 
uuuc  variis  pactionibus  faciles  et  fluctuantes  ani- 
uicissit  moturus,  praesertim  cum  atlexerit  sibi  pin* 
ceriiam  regis,  et»  quod  iitagis  est,  coiuiteni  Rober- 
tuiu,  cujus  uxur,  abttatis  niei  coguaia,  cuin  aliis 
niuniisculis  trecentas  uliias  telarum  Keuiensium 
regi  Rupcr  iraiismisii  in  Aiigliam  ad  cainisias  fa- 
ciendas.  Est  eniin  prudens  mulier,  et  practer  mu- 
nera,  quse  frequenter  accipiunt  maritus  et  ipsa, 
sperai,  quod  tiberis  eorum,  quos  mulios  habent, 
pruvidtral  rex  iu  inatrimoniis  nobilium  personarum. 
Arcbiepiscopus  vero  Remensis  Robertum  comitem 
lenerriuie  ditigit,  ei  liberos  ejiis.  UnJe  timeo  ne 
auiicos  bujusinodi,  cum  ad  id  ventuin  fueril,  facile 
fortuna  exculiat. 

Proinde  consilium  meum,  et  desideriHm,  ei  sum- 
ina  precum  esl^  ut  vos  toia  mente  converlatis  ad 
Dominuro,  ei  orationum  sufTragia.  Quia  ui  in  Pro- 
verbiis  scriptum  est  :  Turri$  fortis$ima  nomen  Do^ 
mfAi  ad  quem  $i  qui$  confugeril ,  de  omni  angu$tia 
liberatur  [Prcv.  xviii).  Differte  inlerim  omnes  alias 
occnpaliones  ,  quaniuui  poierilis,  quia  licet  neces- 
sari»  plurimum  videanlur,  quod  soadeo  pneeligen- 
dum  esl,  eo  quod  inagis  est  necessarium.  Prosuni 
quidem  legcs  ei  canones,sed  inihi  credite,  quia  nunc 
erit  bis  opus : 

Noti  hoc  isia  $ibi  tempu$  $pectacuta  po$cit, 
(ViRC.  jEn.  VI,  57.) 
Siquidem  iion  lain  devotionera  exciiaiit,  quam  cu* 
riosiiatein.  Nuniie  recolilis,  quia  in  angiisiia  po- 
puli,  ui  scripium  esi:  Inier  ve$libulum  et  aliare 
plorabunt  $uceTdote$  et  mini$tri ,  dicenle$ :  Parce, 
Domine^  parce  populo  tuo  (Joel  ii).  Exercilabar^  in- 
quit  Propheta,  et  $copebam  $piritum  meum^  in  die 
tribulaiiouis  Deum  exquiren$  manibu$  (P$aL  Lxxvi). 
Ut  doceal  quia  spiriiuale  exercitium  et  mundatrix 
discussio  coitscieiitiae  avertit  flagellum,  et  impetral 
niisericordiaiii  Dei.  Quis  a  leciioRe  legum,  aut 
ettam  cauoiiuni  coinpunctus  surgii  ?  Plus  dico  : 
scbolarjs  exercitalio  interdnm  scientiam  augel  ad 
tuinorein,  sed  devotionein  aut  raro  aut  nunquam  iii- 
flainmal.  Mallcui  vos  Psahnos  rumiiiare .  et  beati 


fi 


-  AN.  1163.*  **• 

A  Gregorii  morales  libros  revolvere,quam  schofaslieo 
more  philosophari.  Expedit  confcrre  de  morlbai 
cumaliquo  spirituali,  ciijus  exemplo  accendamini, 
quam  inspicere  et  discutere  litigiosos  ariiculo»  sa- 
cularium  liiterarnm.  Novil  Deus,  qua  inenle,qua 
devoiione  Isia  proponam.  Vos  accipietis  ut  ptacel. 
Si  autem  isla  feceiiiis,  vobiserit  adjntor  Deiis,  iit 
limeri  noii  oporleat  quid  machiiietur  hoino.  Ipse 
novitquod  jn  niillo  morlaM  nobis,  ut  opinor,  spe- 
randuin  est  in  praRScnti  anguslia.  Audivi  tameii 
qiiod  rcx  Franciae  pro  vobis  sollicilaverit  dominum 
papam,  et  Poiiliniacensibus  gratias  egefil. 

Audivi  quod  scripseritls  archiepiscopo  Remensi, 
ut  resvesiras  perFlandriamconducifaceret  iioinine 
suo,  quasi  sux  futurae  eranl.  Quod  si  verum  esi, 
mlror  plurimuin.  Praelerea  dieitur  ,  quod  frater 
Hugo  de  Sancto  Benedicto  redierit  ab  Anglia,  el 
qiiidain  alii,  legatione  regis  nostii  fungenles  ad 
dominuin  papain  el  regein  Francorum ,  sed  quid 
atlulcrini,  scire  desidero.  Dicilur  etiam  quod  ler- 
rxmotus  nuper  fueril  in  Anglia  circa  Cantuariani, 
et  Londoniain,el  Winioniam,  sed  iniiri  de  veritaie 
non  consiat.  liem,  diciiur  quod  episcopi,  in  quo- 
rum  episcopatibus  ecctcsiae  vestrae  sunt,  in  eis 
modo  jurisdictionem  exercenl,  eo  quod  clerici  ve- 
slri  atloniti  nunc  inulire  non  audenl.  Sed  miror  si 
veruin  est,  nisi  quia  facile  crediderim  eos  libeuier 
Tctle  irrepere  quocunque  modo  ,  ul  quandoque  di- 
cere  possint  se  p(»ssedisse.  Nam,  ut  audio,  Sefridus 
Q  Cicestrensis  vacanle  Cantuarieiisi  Ecclesia  sic  oc- 
cupavii  ecclesias  illas ,  de  quibus  nunc  contendit 
successor  ejus.  £t  licet  incredibile  sii  quod  hoc  fa- 
ciaii»,  inihi  iamen  boiiuin  videtur,  ut  vobis  prospi- 
ciatis  apud  doininum  papam  ,  iinpeiratis  litteris 
ejus  patentibus,  ne  Cantuariensi  Ecclesiae  in  poste- 
runi  noceat,  quidquid  tempestate  hac  adversus  eam 
luerii  usurpaium.  Sed  quae  geruniur  in  Anglia, 
saepius  auditis  et  ceriius.  ideo  precor  ut  de  staiu 
vestro  et  curiae,  ei  an  abbas,  quem  dominus  papa 
in  Angliam  iransmisit,  redierit  adhuc«  ine  per  l<^ 
torem  pra:seutium  ceriioreiis.  Praeterea  noliie  obl** 
visci  verbum  Lugdunense,  unde  sollicitastis  domi- 
nuin  Henricum  Pisanum. 

Valeie,  et  reducite  ad  memoriam,  quAm  impiger 
ad  obsequium  Dei  fuerit  decessor  vester  ea  ipsa 
die  qua  obiit.  Valeant  oinnes  vestri.  Saluial  vos 
abbas  ineus,  ei  episcopus  Caulauncnsis ,  cum  quo 
locutus  suin»  ut  unuin  de  clericis  vestris  recipial, 
qui  libens  acquiescit,id  duniaxai  petens,  ut  atiqueni 
probum  hoininem  miltatis.  Recipiet  iamen  quem- 
cuuque  miseritis.  Vos  autein  sicubi  transndseritis 
aliquem,  instruite  euin,  ut  modesie  se  habeal,  quia 
bomiues  hujus  regni  modesii  suiit. 
EPISTOLA  CXXXIX. 

AD    BENRICDM    BAIOCENSEM    EPISCOPUM    ELECTDM 
(A.  D.  1165.) 

Domino  Henrico  electo  Baiocensi  episcopo. 
Non  parvae  lemeriiaiis  est,  si  quis  evacuare  ni- 
titur  coiisiiium  Domiui,cujus,  etsi  muleiur  senleu  • 


•119  JOAKNIS  SARESBERIEIfSSIS  m 

liit   disposilio  famen   gemper  impleiur;  proinde  A  postquam  ab  Aiigtia  recessistls,    prorsus  Igiioro. 


nec  foriuns  saevieiills  acerbilas,  nec)  aduianlis 
blandiiies  coniposituin  aiiimuni  sui  reddil  imnie- 
iiiorem,  ut  slaluin  speret,  nisi  dc  graiia,  vel  casum 
timcat,  nisi  de  malorum  conscienlia  merilorum. 
liaque  qui  se  eiisiimat  slare»  videat  nc  cadat,  et 
quem  mundus  perscquilur,  clainet  ad  Dominum ; 
per  cujus  cst  miacricordiam  liberaiidus,  si  conversus 
claiiiaverii  coiifldenler ,  quia  in  quantum  quis 
desper&tdegraiia,co  ipso  gratiam  deniereiur.  Nain 
quis  speravit  in  Doniino,  ct  derelictus  est  ?  Ut 
vobis  ha!C  conslenl,  iion  magis  poteslis  legere  in 
Palrum  libiis .  quam  oculata  lide  conspicere  in 
>ii8vestris.  Nam  et  ego  hoc  video  recoiens  annos 
adolescentiae  vcsir;»^  et  processus,  licet  se  adversi- 
tatuin  lurbine's  frequeuier  ingerereni,  jugiier  pro-  ^ 
speraios  esse  in  Domiso.  Boc  furtasse  sanctus ,  et 
tanta  prole  dignus  paier  vesier,  velui  ulier  Jacob, 
praesagiebat  in  Spirilu  sanclo,  qui  vos  sicut  suuin, 
ct  sibi  notuui  Joseph,  in  gerinine  virtuluin  succre- 
■centium,  quas  videbai,  ampleciebatur  pr^e  cieleris, 
ct  fere  usque  ad  invidiaiii  fratrum  se  totuin  indul- 
gebat  ei,  quem  a  Doinino  noverat  prarelecium,  ct 
pro  aliorum  salute  per  prospera  et  advcrsa,  per 
infamiam  et  bonam  famam»  in  principum  gratiaiu 
praeinitiendum.  Si  quideni  vos  pro  Doinino  !et 
Ecclesia ,  pro  palre  et  frairibus  gusiatis  de  calice 
isto ,  et  eiiani  citra  sitim  vobis  absynlhium  propi- 
ii.-ituro  est  et  acetum  ab  his,  qui  nobis  miscent  et 
poriiguiit  calicem,   et  uiinam  caliccm  Salutaris! 


Nam  iiiterim  spes  erat  certior,  ut  ante  saepe  scripsi. 
Non  difljieor  quin  ecclesix  et  archiepiscopo  Canlua- 
riensi  debitain  fldem  servaverim,  sed  ex  conscieti-' 
lia  contra  honorem  regi  debitum,  aut  utilitalem, 
me  in  nnllo  versatiiin  esse  monstrare  paratus  sum, 
aui'si  alicubi  deliqui,  sicut  regi  ct  domino  condigne 
saiisracere,  juslitia  dictante,  si  placuerit  illi.  Nec 
esi  quod  possem  cum  intogritate  fama  et  conscit*n- 
tiuc  fucere ,  quod  pro  recuperanda  pace  et  gratia 
ejus,  animo  libenti  non  faciam.  Placeat  itaqim 
vestrae  dignaiioni  me  in  hac  parte  ad  honorem  Dei 
iiisiruere,  et  niihi  per  iinperatricem  et  alios,  ut 
coinniodius  visum  fuerit,  pacein  sub  a^quis  condi- 
tionilius,  scilicel  siiie  turpitudine,  procurare. 
EPISTOLA  CXL. 

40   THOMAM  CANTOARIENSEH. 
(A.  D.   1165.) 

TuoiiA  Cantiiaricnsi  archiepiscopo,  Joanres  de 
Saresberia, 

Ejl  relatione  laforis  praisentium  ,  ei  litleris  qiias 
mihi  ainici  inei  ab  .\iiglia  transmiscrunl,  poteritis 
advertere,  quis  Ecclesiac  st:)tus  sit  in  regno.  Mitlo 
eliam  vobis  litteras ,  quas  niihi  misit  episcopus 
Buiocensis,  per  Quniium  mcuni ,  quein  ad  ipsuin 
deslinaveram,  iit  per  ipsum  certiorarer  dc  stalu 
fratris  mei  et  rerum  noslrarum.  Rexenim  ei  coin- 
niiserat  reditus  nostros,  quos  in  Sarcslieriensi 
episcopaiu  habebamus.  Quos  autein  habebanr^s  in 
aliis  ecclesiis  partim  Loiidonicnsi  commisit»  p2?*/u:; 


Gustasiis,  inquain ,  et  ulinani    ainodo  subtrahatur,  ^  aliis:  qui  tanlam   dirigenliam   adhibent ,  ut  iiihii 


ut  pro  voio  vestro  Domino  possitis  familiarius  et 
quietjus  inhxrere  :  si  tamen  sic  vobis  expedit,  et 
Ecclesi;e  Domini.  llaec  aulem,  uipote  conscius  via- 
rnm  vestrarnm,  quia  coaluimus  ab  antiquo,  re- 
toxui,  promotioiii  vestrae  congaudens,  et  gratias 
agens  qiiantas  possum  Deo  promotionis  auctori, 
licel  ineo,  iino  toiius  ecclcsix  vestr»  infortunio  et 
irreparabili  jaclurae  compatiar.  Didici  enim  apud 
eChicum,  quia  suis  incommodis  graviter  angi,  non 
amici,  sed  se  amantis  est.  Sed  quid  faciet  illa 
quondam  nobilis  et  gloriosa  prae  cxteris  ,  nunc  a«- 
t^em,  quod  siiie  lacrymis  nequco  diccre  ,  vilis  et 
abjecta  inter  filias  Jerusalem,  Ecclesia  Snresbe- 
riensis  tanto  Paire.orhata?  quis  episcopo  naufra- 
ganti  porrigat  dexieram?  quis  cleruin  consola- 
bitur?Nam  hinc  mihi  audire  videor  vocos  cjulanlis 
c.leri  el  populi  una  voce  clamantiuni :  c  Cur  nos, 
Pater,  deseris,  aut  cui  nos  desolatos  relinquis?  > 
Ijiiqiie  inter  eos  quos  rumigeruli  subslitueruiit  vo- 
bis,  vix  quisqiiam  occurrit  vobis  dignus  sedere  in 
scabello  pedum  vestrorum  :  et  profecto  nullus  , 
etiamsi  libertas  adesset ,  nunc  mihi  apparci  ido- 
iieiis  magis  quam  si  sole  sublato  de  inundo  qiiaera- 
tur  iiiter  nuiic  existcntes,  quis  impleat  vices  ejus. 
Doininus  tainen  poteus  est  de  lapidibus  suscitare 
liiids  Abraha^. 

Sed  jain  a  iuctu  publico  ad  causam  redeo  pro- 
priaini  qui,  iu  quo  caiculo  versetur  condiiio  mea, 


inde  posslmus  habere  ego  et  frater  ineus,  nec  aii- 
quis  noinine  nostro;  et  sicut  ref^^runt  qui  de  parti- 
bus  illis  redeunt,  rcs  nostrai  dilapidaiitur  omniiio, 
utnec  ecclcsi»,  nec  doinus  reficiantur.  Ego  super 
Iioc  et  ipsi  Londoniensi  scripsi,  et  Uerefordcnsi,  et 
Wigornensi,  et  Cicesircnsiepiscopis,  et  archidia- 
cono  Pictaviensi.  Cicestrensis  auiem  se  a  domini 
regis  gratia  excidisse  conqiierilur,  et  hxc  verba 
subjungit :  c  Quia  solus  Loiidoniensis  censetur  iio- 
niiiie  suo.  >  Nullus  alioruin  inihi  respondit.  Ex- 
specto  tamen  ut  saltein  verba  dent  mihi  veteri 
aniico  suo  in  redilu  nnnlii  meL 
De  Cantia  autem  nihil  audivi.  Verumlamen  posi- 
D  quain  piier  meus  a  vobis  reversus  est,  audivi  quod 
rcx  Scotoriini  scripserat  vobis,  etqiiodoblinuernt  a 
rege  pacein  vesiram.  Sed  non  potui  fideni  liaberi! 
vcrbis  :  tuin  quia  audio  Scotorum  regem  non  ac- 
cessisse  ad  iiostrurn,  tuni  quia  negotium  tain  acriicr 
incepium  video,  ut  non  possit  sine  miraculo  facile 
per  litteras  cxpediri.  Praeterea  dicitur  quod  coiii^ 
Flandrensis  rogaku  imperatricis  et  regina:  magnoi 
viros  misit  ad  regem,  agens  de  pace  vesira,  et  qnod 
redierunt.  Sed  quid  retulerint ,  incerium  halieo.  Ad 
hxo  q.uidam  de  domesticis  vestris,  ut  audio,  ab  ex- 
pedilione  Wallise  ad  vos  reversi  suni.  Eapropler 
iiiihi  rescribi  prccor,  et  de  nuntio .  quein  ad  vus 
transmisit  rex  Scolix,  et  de  nuntiis  comitis  Flan- 
diensis  desiiiiaiis  ad  regeni,  ei  quod  audistis  de  do- 


iU  EPISTOLiE 

mluorejife,  et  Wallensibus,  el  si  qiikI  de  ilomino 
ptpa  Tobis  innoioit ,  poslqnam  venit  ail  montem 
Pessulanum. 

De^iiiero  aotem  de  eo  andire  prospera,  eo  magis 
qiio  ilii  ex  magna  parte.  inter  qiios  moror»  ei  vati- 
^cinaniur  adversa.  Dicunt  eniin  quod  Pisani  et  Ge- 
ntienses,  ac  eliam  Arelatenses  inare  iiigrei^si  sunt 
fx  mandato  Teutonici  tyraniii,  ut  ei  teiidant  insi* 
(lias,  et  piraticam  exerceant;  ut  sine  inunuductioae 
eorum  nulli  oinnino  liceat  navigare  in  illo  marl. 
Adjiciuntetiam  quod  in  ecclesiam  Mogunlinam  velit 
iutrudere  illum  non  Chrisiiaiium,  sed  Autichrisuim, 
aposlatam  suum,  qui  Heginuldo  siiccessit  tn  ollicio 
eancellaria^y  et  persecutione  Ecclesia: ,  el  coUisione 
ac  slrage  gentiuin  ,  et  eversione  civitatuin.  Dieitur 
eniin  hoc  promeruisse  in  eo ,  qood  Tusciam  lolam 
Temonicis  subdidit,  et  Campaiiiuin,  ut  RoinaDis 
iiibil  relictuin  sit,  iiec  in  agris,  nec  in  oltvetis,  aut 
Tineis,  extra  moenia  urbis.  Uiidc,  ut  alunt,  inclusus 
populuSy  et  quasi  affcctus  inedia  obtiiiuit  multis 
precibus,  ct  pecuiiia  dala  inducias  usque  ad  festuin 
8.  Micbaelis;  tunc,  nisi  dominus  papa  interim  ve- 
nerit  et  subveiierit,  recepluri  Guidonem  Cremen* 
sem,  el  in  verba  Teutonicorum  juraturi.  Et  ne  ali* 
quid  subtraham  ,  asserunt  nescio  qnas  propbetissas 
Teutonicas  vaiicinalas  esse  ,  unde  furor  Teutonico- 
nim  potest  amplius  inflammari,  et  unde  schismatici 
animantur.  Sed  profecio  poiens  est  Dens  conierere 
superbiam  Moab,  valde  adversns  Dominum  super* 
bienlis.  Et  arrogantia  ejus  major  est  qtiam  fortitu» 
do.  Unde  in  tanio  rerum  turbine  nibil  salubrius 
srbitror,  quam  ut  confugiamus  ad  cletncntiain 
Chrisli  qui,  etsi  iterum  crucifigitur,  non  occiditur, 
led  crucifixores  suos  in  uliionem  Columbx  faciet 
acerbius  crucifigi.  Ei  jam  crucifigit  pro  parte,  con- 
^ocans  adversus  eos  pestem  etgiadiuin,  et  alios 
angelos  suos,  per  quos  gloriosius  punit  contra  eum 
iicmaniler  glorianies.  Si  vobis  adfueriiit  sauct» 
Cantuariensis  Ecclesix  patroui,  quorum  memoriaiu 
haberi  jugiter  expcdit,  Deo  auctore,  uiiliter  sedubi- 
lur  baec  procella ,  et  nos  feliciter  ad  optatuui  ena- 
vigabimus  porium.  Nec  difOdo  quin  eos  babeamos 
propitios,  si  posuerimus  corda  nosira  super  vias 
nostras,  et  ita  versati  fuerimus  in  exerciiio  legis 
dtviiiae,  ut  eain  non  luinus  studeamus  facere,  quam 
audire.  Nam,  ut  ait  sapiens  quidain  :  c  Rerum  ex-^ 
peneotia  est  magistra  inielligentias.  >  Yalete» 
EPISTOLA  CXLl. 

A»  BARTUOLOM^OH  EXORIENSEII. 
(A.  D.  1165.) 

Domino  Exoniensi. 

^st  reccssnm  doinini  papaenulla  apud  nosrelatu 
dlgna  emerserunt,  nec  de  curia  imperatoris  aliquiJ 
certttin  est,  ideoque  ab  eorum  quae  publica  dicuntur 
relalione  desisto,  et  propriis  incuinbo  negoliis.  Pro- 
misitniibi  Piciav.  archid.,  utantc  jam  scripsi,quod 
•  reeoiiciliationi  me;e  operam  daret,  sed,  quatenus 
profecerit,  uon  respondit.  Nunc  autem  eoro  et  epi- 
»copum  Londoiiieosem  qui  regis  graliam  dicitor  lia- 


*-AN.  1165.  m 

A  bere  pr»caKierls,  Iteraio  sollicitavl  scripto,  sieot 
vobis  lalor  praesenlium  polerit  indicare.  Si  vero 
alicubi  in  praesentia  vestra  de  pace  mea  actum  fue* 
rit ,  ad  e:im,  quosso,  formam  per  vos  et  alios  labo- 
relis,  qiix  nec  pcrfidiae  inaculam,  nec  turpiiudinis 
irrogei  iiotam,  alioquin  malo  perpetuo  exsuiare.  Si 
entm  exigeretur  a  nie,  ut  abnegaram  archiepisoo^ 
puin  ineum,  qiiod  nullus  suoruni  fecit  adhiic,  nee 
aliquis  de  tota  Anglia  :  absit  ut  acquiescam  tantaB 
turpitudini  pritnus,  aut  ultimus!  Servavi  quidem 
debitam  fidem  vcneraiido  meo  archieplscopo ,  scd 
ex  conscieniia  mea»  salvo  honore  regis,conCra  quein 
si  quis  dixerit  me  esse  versaium,  ubi  hoc  excusaro 
iiequivero,  ad  honorem  ct  beneplacilum  ejus,  di- 
cfante  justiiia,  paratus  sum  emendare.  Novit  enim 

B  cordium  iiispector,  et  verbum  judex  et  openim , 
quod  saepius  et  asperius  quam  aliquis  morlalium 
corripuerim  doininuui  archiepiscopum  de  his,  in 
quibus  ab  iuiiio  dominum  regem  ct  soos,  zelo^uo- 
dam  inconsultius  visns  cst  ad  amariiudinem  pro- 
vocasse,  cum  pro  loco,  et  tempore,  et  personis , 
multu  fuerintdispensanda.  Credo  autem  indubitnn* 
ter  quia  et  mihi  saltem  cras  rcspondebit  justitii 
mea  per  misericordiam  Domiul,  el  procul  dubio 
doinino  Canluariensi ,  quod  nd  litleraturain  et  mo« 
res,  plurimum  profuit  exsilium  istud ,  et  aiiqnan- 
tulum  niihi  ipsi,  ut  dispositioni  divinae  gratias  ha- 
beam.  Nollein  quidem  expromittere  q^iod  Cantua- 
riensi  de  caetero  non  servirem,  et  tamen  inihi  Deus 
tesiis  est  quod  ex  proposito  vestro  ero  de  caetero 

^  curialis.  Si  vero  mibi  Dominus  redeundi  viam  ape- 
ruerit,  rescribite,  si  placet,  an  me  redire  oporieat 
euin  cibis  et  tota  sarcina.  Nam  si  hoc  fueril,  plurrs 
equi  necessarii  erunt,  el  plura  qux  ad  praesens  du- 
sunt. 

EPISTOLA  CILII. 

▲D  MAGISTRUM  BONFRIDUM   BOVI. 

(A.  D.  1165.) 

Magistro  Hoifnioo  Bovi. 

A  sapienie  quxrendum  esse  consilium,  Scriptu- 
rarum  monila  docent ,  et  lidem  amicoruin  ia  angu- 
stiis  comprobandam ;  et  qua  qiiis  erga  alium  movea- 
lur  affectionCt  arliculus  necessilatis  examinal.  Cum 
vero  minu#  dabiio  de  sapientia  vestra,  qujin  liile- 
0  rarum  copia,  tum  rerum  experieniia  coinparasiisy 
tuin,  quod  primum  est,  aaMCOpistis  ex  gratia;  nee 
de  ea  apud  vos  quain  uatura  et  virius  vestra  multis 
probaia'  inilii  poUicentur,  charitate  diflido.  lude  est 
quod  a  vobis  iu  hujus  meu^  uecessitaiis  ariiculo 
consilium  petens,  precor  aUentius,  quatenus  milii 
per  nuutium  ,  queni  ad  dominum  Baiocenseni  di- 
rexi,  snper  slatu  meo  rescribalis,  quod  salva  hoiie- 
state  sine  qua  nihil  expediens  arbliror,  inaxiuie 
videbilur  expedire.  Ut  autem  de  consiiio  daqdo  ple* 
nius  instruamiui»  causa  mea  bxc  esl. 

Ecclesiae  el  arcliiepiscopo  Cantuaricnsi  debitam 
servavi  fideni,  ct  ci  ubi  juslitia  et  modestia  videban- 
tur  adesse»  et  in  Anglia,  et  in  partibus  cismariiiis 
fideliter  astiti.  Sicubi  vero  aut  exorbitare  a  jysti- 


I2S 


lOANiMS  SARESBEIUENSIS 


lU 


lia»  aut  modum  excedere  videbalnr,  resiiii  ei  in  fa-  A  niilliis  boni  poiesi  esse  processus,  id  assecuUis  suin 


ciem.  Horuni  mihi  Deus  leslisesl,  et  conscienlia, 
et  ariiicl,  ei  socii,  c|ui  nobiscuin  versali  suut.  In  b's 
aiitain  omnibus  contra  bonoreni  domino  regi  debi- 
imn,  aiit  ulilllatem,  ex  proposilo  nibil  feci,  sicut 
dicianie  jiisiiiia  docere  paratus  snm,  si  liberum  et 
luiuin  fueril ;  anl  si  in  aliqiio  invenirer  obnoxius, 
condigne  et  animo  libenti  salisr^iciam.  Tractaliim 
.est  boc  anno  de  pare  mea,  ei  oblcnuim  est  a  rege , 
ut  mihi  liceret  redire,  si  tactls  snnctls  jurare  veU 
lem ,  quod  contra  houorem  vel  uiilitatem  ejus  non 
fiierim  in  pariibus  ctsiiiarinis.  Reiuli  boc  ad  doml- 
iium  papain,  et  respondit  regem  et  curiam  interpre- 
tatiiros  fuisse  conlra  ejus  honorem  ,  si  quid  a  me 
facium  agnosceret  contra  Ipsius  voluniaiem,  ei 
(tissuasit  iie  sub  ea  condiiione  redirem,  sed  exspe- 
clarem,  ut  ira  cjus  aliqnantulum  deferveret.  Deinde 
Bollicilaverunt  me  quidam,  ut  prxsiarem  securfta- 
l^>ni ,  qnod  in  nullo  deinceps  juvarem  archiepisco- 
piim,  ut  sic  redirem  in  gratia  Kgts.  Egoautem» 
licet  non  tencar  archiepiscopo  ad  fldeliiaiem  ex 
boiiiinio  vel  jiiramento,  iiec  Gdei  obligatione,  utpote 
qiii  nibil  ei  debeo,  nisi  obedienliam,  quae  oinni  epi- 
scopo  debetur  asubjeclissuis,  quia  tainen  inhoiie* 
stiini  credidi  esse  doiiiiunm  abnegare,  et  renuotiare 
obedieniix,  quod  nullus  adbuc  de  loto  rcgno  fecit^ 
conlitionein  hanc  recipiendam  esse  non  credidi. 
Aliasau(e;n  quidquid  salva  coiiscienlia  ei  fama  pos- 
seai,  libenler  facerem.  Cum  huec  domiiio  Rotbo- 
iiiagHiisi,  dcquomullum  confido,  expoiierem,  inibi 
consianler  auxiiiuin  reproinisil.  Placeat  ttaque  vo*  ^ 
tis  inihi  Hiiper  hxc  rescribere  coiisitiuin  veslrum  « 
sciatisque  pro  ceito,  quia  milii  proposituin  est,  ut 
non  siiu  de  casiero  curialis  :  et  hoc  ipsuin  beiie  nO'- 
vit  doininus  CanUiarieiisis  ,  a  ciijus  ine  sublraxi 
coiisortio,  sed  nec  lldein  siibtraho,  nec  cliaritatein. 
EPISTOLA   CXLill. 

▲D  HENAICUU  COMITEX  CAHPANlA 

(A.  D.  1 165-66.) 

Comiii  Hbnrico. 

Ouod  proscripius  et  cxsnl ,  lantam  alloqiior  ma« 
jeMiatein.  et  publicts  incumbeiilem  utilitaiiUis,  ad 
philo  (i|dianiium  exercitia,  tiiculto  praseriiin  siylo, 
et  exsangui  gAiiere  dictionis,  vel   ad  ittoiiicnium 


unde  mibi  exinde  post  Deuin  et  bonorum  nolitia  , 
et  mundi  prospera ,  quibus  in  patria  inea  supra  et 
conterraneis  meis  abundavi,  ul  piiblice  noium  est , 
praevenerunl  ;'mibique  facile  persnnserim,  qiioniain 
credibHe  est  tanli  Falris  merilis  acquisilum,  ut  b;e- 
redem  relinquerel,  qui  rpsuin,  licet  optimus  fuerit, 
in  virlulum  cullu  et  magnificenlia  operiim  anteiret. 
Sed  quid  bicredein  dico  relicium  ,  cnin  omnes  lil*e- 
ros  tales  reliqueril,  ut  qnilibel  eoruin  merilo  probi- 
tatis,  non  tam  opiiiiii  comitis  decedentis  repraesen- 
tare  videatur  imaginem,  quam  regis  iitslar  esse; 
verum  juxta  conslitutionem  AUissiini  in  primogeni- 
to  bona  duplicia  resederunl,  el  qiii  fralres  pra*cessit 
tempore,  eos  bis  antecestiit,  sicut  amplitudine  re- 
ruin,  ita  el  eximiarum  splendore  vlrlulum.  Iriter 
alias  vero  duae  prae  cxteris  radiant,  iiberalitas  iii- 
signis,  quain  tolus  mundiis  prardicat,  et  excelleiis 
humilicas,  quara  ago  divinarum  litlerarum  propo* 
sitisquxslionibusad  recreationem  in  angustiis  ex- 
silii  mei  Ixtus  experior ;  qiias  cum  mihi  Xlbericiis 
Ueinensis,  quem  cognomiiiant  de  Porta  VtnerU^ 
quae  vulgo  Yalesia  dicitur,  nomine  veslro,  adbibiiis 
aliqiiot  lilleratis  viris  proposuisset,  ut  veruin  ,  do- 
mine,  falear,  obstupui .  nec  qunerenli  potui  babere 
fldem,  donec  venerabiletn  virum  fldelissimiim  et 
devotissimum  vobis  abbalem  Sancti  Remigii  addu- 
ceret,  qui  et  ipsas  propotierel  quaestiones,  et  ad  eas 
cuin  niulta  precuin  iiisutniia  ,  pro  aiiiore  vestro  ct 
suo,  peteret  respoufleri,  pro  certo  asserens  vobis  lu 
vita  nihil  esse  jucundius,  quam  cum  liiteralis  vi- 
ris,  et  de  liiieris  habore  sermonem,  adjecitque  in 
aurefamiliariter,  vos  iiide  ssepissime  imperit;e  inul- 
liiudinis  offensam  contrahere ,  quia  vos  a  studendi 
exereiiio  iiequeunt  revocare ,  et  pro  arbitrio  suo 
negoiiorumettunuiltuum  procellis  iuimergere.  Opi- 
naiitur  enim  omiie  lempus  eilluxisse  superfliie,  quod 
non  aul  io  curialibus  nngis,  aul  in  lumutliiantis 
niaiilia:  voragine,  aul  causarum  inrbitiibus  exerce* 
lur.  Nebciunt  quod  philosnphia  paucis  est  couteiila 
judicibitg,  oOiciique  sui  siiiceriialem  vulgari  arbi- 
trio  coinmitterc  dedigiiaiur. 

Mihi  itaque  pni  vobis  complacuil,  ul  propositas 
exciperem  qua^iioiies,  et  eis,  habiia  ratione  leaipQ- 


revocare  ausiis  suin  ,  lemeritati  posset  ascribi,  nisi  D  '''^  ^^  inevitahilium  necessilatum,  lespoiiderem,  etai 


parvttalem  meaiti  supereiniiientis  boniiatis  vesirae 
exigeret  contemplatio ,  et  me  ad  scribondum  non 
laui  iuviiaret,  quaui  cogeret  mandati  vesiri  aucto- 
ritas,  cui  corde,  uiagno  aiiiii.o  et  voleuli  desidero 
iu  uiniiibus  obtemperare.  quae  fieri  possunl  in  Do- 
niiiio.  kt  quideiii  eo  iiie  vobis  obnoxiuin  faieor,  quo 
tam  mihi,  ituam  niuliis  aliis,  certum  est  me  iii  lerra 
vestra  pluriuin  bouoruin  cepis^e  profeclum,  et  sub 
beato  p»tre  vesiro,  cujus  meiiiona  iii  beiiediciioiie 
esi,  eo  (|iiod  eieemosyiias  ejus  enarrat  omnis  eccle- 
bia  sanctorum ,  et  plurimarum  viriutuin  ejus  prae- 
coiiia  celel>rai,  ine  pr»  omnlbus  coa*laueis  iiieis,  eo 
patrociuante ,  cuui  adhuc  adolesceuitor  essetn, 
floruisse  in  Francia;  et  praeeunte  gratia,  sine  qua 


iion  pro  volc,  cerie  pro  tcmpore.  Ouassiiuiii  vcro  est 
qiieui  credain  iiuuierum  esse  librorum  Veieris  ct 
Movi  Testamenii,  et  quos  auciores  eorum,  quid 
Hieroiiyuitts  iu  epi^tola  ad  Pauliitum  presbyienim 
de  ouiiiibus  libris  divinae  pagells  ascripta  dicat 
nieiisain  solis  a  pirilosopbo  Apollouio  liiluras  per- 
seqiicnte  visam  in  sabulo  :  quid  iieiu  Yirgilii  cento- 
nas,  et  iiomeri  ceiiiouas  in  eadctn  dicat  epistola  : 
pustreiiio  ubi  scr.ptum  sit,  et  quo  tendat,  qiiod  le- 
gitur,  et  usurpatur,  a  plurimis,  quia  deirurniiora 
sunt  ea  quae  iion  suiit,  quain  ea  qu^e  suiit :  boc 
quoque  precibus  iiiscriuin  esi»  ut  ba^c  omnia  ratio- 
num  suarutu  subnixa  fuAdaiueiitis  aucioriiatumque 
lestimoniis  diiigenier  et  citoin  fleiiedula  vobia  traiis- 


m  EPiSTOLA.  - 

mitieiftdi»  omnt  oceasione  postposiia,  explaiiarem  : 
qaod  qiiam  diffieile  sit,  aiit  poiias  iinpossihile,  facile 
perpeiidit  prudentia  ve^tra,  cujus  acuiiasimnm  in- 
genium ,  linguam  ad  dicenda  omnia  expeditam » 
capactssimam  et  tenaeissimani  memoriam  aptas  no<- 
8tra  stiipet  et  veneratur.  Nam,  ut  ait  Apuleius  io 
libro  De  Deo  Socraiis,  landem  celeritatis  ei  diligen* 
li:e  nulliis  assequiiur,  sed  et  grandiuni  librorom 
graves  inaleriae  in  eamdem  schedutam  nulla  unquam 
diligeatia  compinguntur.  Nam  de  primis  ditahas 
quaesliotiibus,  de  numero  scilicet  lihroruin  et  aiicto« 
ribns  eornin,  Gassiodorus  eieganiem  composiiit  li« 
bruni ;  sed  qnia  in  hac  p.irle  fliles  mea  disculilur, 
Biea  Tel  alioruin  non  multum  iiiteresse  arbitror, 
quid  credatur  :  sic  eiiiin  hoc  credalur,  an  aliier, 
iniliiiin  saluiis  affert  dispendium.  In  eo  auiem  qnod 
nec  obesi,  ncc  prodesi,  aut  in  aUeriilro  paruin  mo« 
nienli  affert  acrius  litigare  :  noniie  idem  est  ac  si  de 
lana  caprina  inter  amicos  acerbius  conteiidaUir? 
Proinde  magis  Oilem  arbitror  iinpitgnare,  si  quis 
Id  de  quo  non  conslat,  pervicacius  8(alu:it,  quam 
si  a  leiueraria  deAnilioiie  absllnens,  id  nnde  Patres 
dissentire  videl,  et  qtiod  plene  iiivestigare  non  po« 
lesi,  reUiiquat  inoerttim.  Opinio  tamen  in  alteram 
parten*  polesi  et  dehet  esse  proclivior,  ut  qiiod  oin- 
nibus  ant  plurihus,  aut  maxime  notis  atqiie  prae« 
cJ>ui8,  aot  unicuique  probato  artiflci  seciindum 
propriani  videiur  facultatem,  facilius  admillatur, 
nisi  ratio  mauifesta,  aut  probabilior  in  his  qu»  ra- 
tioni  suhjecta  suni,  opposiluni  doceat  esse  veruin  : 
raiioni  vero  subjecla  inserui,  propter  illos  articulos, 
qol  omnem  oinnino  iraiiscendunt  rationem,  iu  qui- 
hiis  siulia  esse  praeelegit  Ecctesia,  ut  in  in&ipieniia 
fidei  apprebeiideret  Chrislum,  Dei  virtutein  ei  Dei 
sapienliam,  qiiain  cum  philQsopbis  genlium,  qui.di- 
ceutes  se  esse  sapieules  sinlli  facii  sunl,  et  evaiiue- 
rj»!  iii  cogitaliouibiis  suis,  ut  darenlur  in  sensuin 
rcprobuin,  per  superbam  professionera  sapieniiae 
Dei  sapientia  el  viriute  deslitiii. 

Qnta  ergo  de  numero  libronim  diversas  ei  multi- 
pUces  Patrum  lego  seutentias,  catholic3  Grclesiae 
docioroin  Hieronyiiiuro  sequens,  quem  in  consiruendo 
litterae  fundamenio  probaiissimum  habeo,  sicut  eon- 
siat  esse  xxii  litteras  Hebra^ornm,  sic  xxii  libros 
Veleris  Teslaiiienii  in  iribus  disiiucios  ordinibus 
iiuluhiunier  f  redo.  Ei  primus  quidein  ordo  Peiita- 
ieacboin  contiiiet,  quiiique  scilicet  libros  Moysi  sic 
pro  sacrameutonim  varieiale  divisos,  et  si  coull- 
nuatn  de  histcria  coiistet  esse  maieriam.  Hi  sunt 
Genesis,  Exoiliis,  Leviiicus,  liber  Nuinerorum,  Deu- 
leronomiuro.  Secnndiis  ordo  contiuet  prophelias» 
ei  ocio  lihris  expletiir,  qui  quare  prae  eaeteris  dicaa- 
lur  prophetiae,  cum  aliqiii  eorum  nudaro  referre 
▼ideaninr  bisloriam,  et  alii  propheiiam  lifxeates, 
sicui  Daniel,  liherque  Psalmorum,  in  propheticis 
non  censeantur  operibus,  nec  in  quaestione  propo- 
siiom  esi,  nec  tempons,  aui  sche<Jae  angusiia  nunc 
paiitur  explicare,  sed  nec  instanlia  poriiioris.  In 
his  ergo  numerantur,  Josoo,  libor  Judieam»  eui 


-  AN.  1I55-H6.  it^     ^ 

jl  compingiiur  ei  Ruih,  qiioniam  in  diebus  JLdieum, 
facia  narratur  historia,  ilemque  Samtiel,  qui  in 
duobus  primis  Regiim  voluminibus,  et  Malarhim, 
qui  indnobus  sequentibus  expleiur,  quos  sequuniur 
voluminibus  singulis,  Isaias,  J(*retnias,  Ezechiel» 
liber  xii  prophetarum  in  hagiographis  conslstii* 
Teriius  onlo  couiinens  Joii,  Psalterium,  Eccles. 
Cantica  caniicorum ,  Danielem,  Paralipoinenon , 
Esdram  ei  Eslher.  El  sic  colligunlur  insutntna  xxu 
lihri  Veteris  Testamenii,  licei  nonnulli  libruin  Rutli  * 
ei  Lameniaiiones  Jeremiae,  lii  hagiographorum  nu* 
mero  cetiseani  snpputandos,  nt  in  xxiv  sumiiia  om- 
nium  dilateiur.  Gi  haec  qiiidem  inveniuntur  in  pro^ 
logo  libri  Regiim,  quein  beatus  llierunyiniis  vocat 
galealuni  principein  omniutn  Scriplurarum,  qttaeab 

B  ipso  de  fonle  Hebraeonim  manaverunt  ad  intelli- 
gentiam  L;itinorum.  Liher  vero  Sapieali»,  ei  £c- 
clesiasticus,  Juilith,  Tohias  ei  Paslor»  ut  idem  Paier 
asserit,  non  reputanlur  in  Canone,  R(*d  neqiie  Ma- 
chabiuoruin  liber,  qui  in  duo  v.duinina  scinditur, 
qiiorum  primum  Hebnenm  redolet  eloquentiam , 
aUeriim  Gr<Tcam,  qiiod  siylus  ipse  convincil,  ille 
auiein  qui  Pastor  inscnbilur,  an  alic.uhi  sii  nescio« 
sed  cerliim  esi  qiiod  Hieronyinufi  ei  Be«la  illum  se 
vidisse  et  legisse  tesiaHlur.  His  aildunlur  Novi  Te- 
stamenti  octo  voluuiina,  scilicet  Evangelium  Mai- 
Ihaei,  Marci,  Luc»,  Joannis,  Epi$iol^>  Pauli  xv  uno 
voluniiiie  coinpreheusae,  licet  sil  vulgaia,  ei  fere 
omiiiuin  cominiinis  opinio  non  esse  nisi  xiv,  decero 
ad  Ecci^sias,  qiialuor  ad  pcrsoiias  ;  si  lainen  illa 
qiiae  ad  Hehrxos  esi,  connuuierauda  est  Epistolis 
Pauli,  quod  in  pr.x'fn(ione  ejus  asiruere  videtur 
doctorum  docior  llieronynius,  illoruiii  dissolveiis 
arguiias,  qui  eatn  Pauli  nou  esse  conlendehant. 
C;rteruiii,  quinta  decima  est  ilia  qiia;  Ecclesiae  Lao« 
dicensiuin  scrihilur,  et  litel,  ul  ait  Hieroiiyuius, 
ah  oninihus  explodalur,  titnen  ab  Apostolo  scripia 
est :  ne(|ue  senlenlia  h:ec  de  alioruin  pracsuniitur 
opinione,  sed  ipsius  Aposloli  testiiuoiiio  roboratiir. 
Mpininit  euiiu  ipsius  iii  Episiola  ad  Colossenses  hio 
verbis  :  Cunt  l$cta  fueril  aimd  to%  hac  epUtola,  fueilQ 
ut  tn  Lttodiceniium  EccUsia  legatur,  el  ea  quo'  Lao* 
dieensium  e$i  legaiurvobi$(Col.  iv).  Soqnunlnr  Epi- 
stohe  Canonicae  vii  in  uno  volumine.  deinde  Actus 

Tt  apostoloruiu  in  alio,  ei  taiideiu  Apocalypsis.  £i 
buiic  qnidcro  iiumeruui  esse  lihroruin,  qni  in  sa-  , 
crarum  Scripiuraruin  canoneiu  adiniiluiitur,  cele- 
bris  apud  Ecclcsiam,  el  iiidnbiiata  iradilio  esl,  qiiae 
lanlaapud  ninnes  vigeiit  aitctorilaie  ut  coniradiciio- 
nis  aut  dubielaiis  locuui  sanis  nieiitihus  non  rHin- 
qiianl,  quia  conscriplas  sunt  tligiio  Dei.  Jure  ergo 
ei  merilo  caveiur,  et  coiiileinnaiur  ut  reprohns,  qui 
in  morum  verborumqiie  commercio,  praeserii  n  in 
foro  fldeliuin,  hiijus  divini  eloquii  passitn  el  puhUco 
non  admittit  argeninm,  qitod  igne  Spiritus  saiicii 
examinalnm  esi»  purgaium  ab  omni  faece  isrrena 
ei  macula  piirgalur  seplupliiin.  Isiis  ergo  secure 
fides  iacumbat  ei  illis,  qu»  hinc  probatum  et  debi- 
ium  accipiaat  ftrnameniam,  quoniam  infidelis  ei 


Ijaereticus  esl , 
'  De  Hbrorum  vero  aucloribus  ▼arianlur  opiniones, 
licet  isia  pnevaluecit  npud  Ecclesiam  eos  ab  illis 
esse  prsescriptos,  qui  in  slngulorum  litnlis  prsno- 
tanliir.  Istilorus  seito  Etymologiarum  libro,  cap.  2, 
ralionem  nominum  qua:  libris  indita  suiit,  a  fonte 
Kiteraniin  l!ieron.]rmus  muiuatus  exponit,  et  aucto- 
res  eorum.  Rahaiius  quoque  in  Itbro  De  ecclestasti- 
cis  ofllciis,  qnein  nonnulli  de  sacrameniis  dicont, 
et  Gassiodorus  in  libro  De  instltutione  divinarum 
litteranim  qux  ad  hunc  articulum  pertinent,  latius 
exsequiinr.  Gassiodorus  enim  non  modo  de  Scri- 
pturisGanonicis  et  earuin  auctoribus  disserit,  sed  a 
qnlbus  exponaniur,  eleganti.ut  solel,  describit  elo- 
qiiio. 

Praelerea  singuH  Patruni  Hbrum  aliquem  exposi- 
tLri,  sicut  raiio  exigit»  de  auctore  ei  matcria  ejus, 
in'.en(ione  et  cnusa,  et  litulo,  et  si  qua  alia  sunt  quas 
audilorihiis,  et  lectoribus  faciliorem  intelligcntiam 
tcqucnils  operis  praeparcnt,  in  tractalibus  suis 
prxinittere  consiieveruiit,  et  licec  quidem  habila  ra- 
lione  loci,  et  temporis,  et  eorum  ad  qiios  sermo 
dirigitur,  ut  nd  formam  evnngelice  inslitulionis, 
famiHae  Doniini  mcnsuram  cibi  snhitaris  opporlune 
dispensent.  c  Nnm,  ut  ait  Palladius,  mngna  pnrs 
prudentiae  est,  consuUa  ralione  personam  illius  qul 
scribit  perinetiri.  i  Unde  nb  ex&eculione  vnlgatae 
opinionis  de  industria  siylum  suspendo»  ad  alia 
transiturus,  nisi  rorte  dignalio  vesira  praeceperil,  ut 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 


Itt 


qni    eis  ansus    fuerit    refragari.  A  Lamentaltonibas  edidit,  His  au(em  omnibos  vnlgata 

non  contradicit  oplnio.  Ezechias  et  viri  sapientes, 
quos  in  scholam  Tirtntum  et  Htterarum  sociaverat 
sibi  atinis  xv,  quibus  Deus  prorogaverat  vit.im  cjus, 
divinis  de  caetero  vacans,  in  unum  volumen  compe- 
genintvatlcinia  Isaiae,quae  illein  populo  declamnsse 
(quod  ex  verbis  ejus  apparet)  vlsus  est  potius  qiiam 
scripsisse  :  nec  repugnat  quod  in  grandi  libro  scd- 
bere  jussus  est  siylo  hominis,  quia  liber  ille  jain 
scriptus  erat,  ei  grandis;  nec  ad  ipsius  propbetias, 
ut  aiunt,  pertinent  colligendas ,  quae  excepis  siint 
ab  auditoribus,  et  a  praefato  rege  dispositae.  lidftm 
et  Parabolas  compilaverunt»  ante  quldem  a  Salo- 
mone  diciatas,  etsilenter  ab  excipientibus,ui  utsii, 
itsu  Tulgatas.  Utide  in  iisdem  parabolis  bae  quoqn« 
"  sunt  parabolae  Salomonis,  quas  iranstulerunt  viri 
EzecbiaQ  regis  luda.  Transtulisse  autem  dicuntiir, 
quia  qnasl  de  loco  ad  locum,  ab  usn  vulgari, 
et  privatis  fortasse  schedulis  singulorum,  publica 
aiicioritate  traduxerunt  in  Ganonem  Scriolurn- 
rum. 

Indeetiamroboratnr  hsec  traditio,  quod  lu  111 
Rcgum  scriptum  est  (cap.  vi)  :  Locutu*  est  Salo- 
mon  tria  millia  parabolas,  et  fuerunt  carmina  ejut 
quinque  miilia,  et  disputavit  a  cedro  Libani  uufue  ad 
hyssopum^  elc.  Hoc  enim  dixisse  potiu^cFecMtttr, 
quam  scripsisse.  Simt  qul  carmiiia  ejus  referant 
ad  Gantica  canticorum  :  dispu(alionein  naturaliurn 
a  maximis  ad  minima  procedcntetn,  ad  significn- 
et  hanc  diligeniius  exsequar.  Interim  certuin  hahent  G  lionetn  eorum  qun  Ecclcsiasies  lu   lodus  mundi 


veslra  discretio,  quoniam  Philo,  cujus  nicminit 
HicronymuSt  undecimo  capiluro  libri  l)e  viris  illus- 
tribus,  ab  aliis  dissentit  in  libro  qui  inscribilur : 
Quare  quorumdam  in  Scripturis  mutata  sinl  nomina, 
Hunc  sequuntur  Theophilus  Alexandrinus  in  Ghro- 
nicis  suis,  et  Epiphanius  Constandae  Cypri  cplsco- 
pu8  in  libro  De  viris  illustribus,  quod  et  Tbeodorus, 
qui  urbano  scrmone  libros  eorum  de  Graeco  trans- 
tulit  in  Latinum,  attestatur.  Dicit  enim  quod  et 
Ganialiel,  ad  cujus  pedes  Apostolus  se  gloriatur  di- 
dicisse  legein,  et  publica  asserlio  Hebraeoriiin,  qui 
deliltera  legis  rectius  sapiunt,  cutn  Philonis  opinlone 
concordant. 
Sed  ne  protendam  verbutn,  cum  ad  reliqua  pro- 


concionatur  auditn.  Sed  de  hJs  nltas.  Nam  et  Er- 
clesiaslicum,  et  Gantica  canticontni  Canoni  Scripiit- 
rarum  rex  Jerusalem  Ezechins  et  conscholarc.s 
sul  dicuntur  adjecisse.  Salomonis  tnmen  auctoritnio 
prolata,  quem  in  his  conscribendis  inveniorem,  el 
quasi  publicae  utllitatisprxconein  habueranl.lloc  tn- 
mencontra  vulgatamopinionem,  sed  ancoutra  verit;i- 
tem  dictum  sit,  diOiniat  ille  qui  novit.  Agga:us, 
Zacharias  et  Malacbias,  adhibitis  xv  viris,  niaxiniA 
fidcliter  Synagugas  Ezechielis  oracula  coniposue- 
ruflt.  Ipse  eniin  prasdicavit  visiones,  ct  infixit 
memoriae  auditorum  quas  in  terra  polluta  scribere 
noluit,  ne  sancta  profanaret,  sed  prascepit  ut  scri* 
lierentur  In  terra  Domiiii.  llic  autetn  suspensiont 


peraiidiiin  sit,  et  islorum   proponalur  opinio.  Ea  D  alludit  Psalinus,  dicciis  :  In  salicibus  in  medio  ejus 

suspendimus  organa  nostra,  etc.  (PsaL  cxxxvi.) 
Et  ab  hac  quidem  opinione,  vulgaia  non  dJssentit» 
sicnt  Isidorus  altestatur.  lidem.  prophetn  scripse- 
runt  Daiiielem.  Nam  Daniel  et  propter  causani, 
qux  iu  Ezechiele  rcddiia  est,  se  a  scripiiiatione 
suspcndit :  et  quia  praepediebatur  administraiioni- 
bus  publicis.  lidem  qitoque  ires  prophelai,  et  coii- 
scholares  eorum  conscripsentnt  libruin  Esiher, 
quein  vulgata  opinio  ab  Esdra  coinpositum  asserit, 
librum  quoque  xii  Prophetarum,  quem  vulgus  ab 
ipsis  xii  prophelis  conipositum  tenet.  Praefauis 
auiem  Philo  cum  sequentibus  suis  superius  nomi- 
natis,  menioratcs  ires  prophetas  hujus  libri  et 
praecedeniium,  ot  dictum  est,  laudat  auciores.  Qw* 


auiein  ost  quod  Moyses  Pentateuchum  scripsit,  elsi 
de  flne  Deuteronoinii,  ubi  de  inorte  ejus  agilur, 
non  cunvcnial»  aliis  asserenlibus,  etiam  hanc  par- 
ticulatu  proplielali  ccrlitudine,  sicut  ct  illain  quam 
de  inundi  creaiione  prxtnisit  in  capite,  et  quam  in 
benediclioiiibus  palriarcharuin  de  fuluro  vaiicina' 
tus  esi,  ab  Ipso  Moyse  fuisse  conscriptam,  aliis 
autem  a  Josue,  aliis  ab  Esdra  dicentibus  eain  fuisse 
appositani.  Josue  librum  scripsit,  qui  denominalur 
tfb  co.  Sophilhim  vero,  id  est  judices,  item  librum 
Ruih,  et  partem  libri  Regutn,  qui  dcnoininaniur  ab 
ipso,  scripsit  Samuel,  reJiqua  excepit  David,  sed 
tandem  a  Jeremia  scripius  esi  Malnchim,  id  est  duo 
posteriores  libri  Regum.  Idem  Ubrtnn  suum  cum 


m  KPlSTOLiE.  — 

enim  breves  erani  ftjoguloruin  viiiones,  saiis  viMim  j^ 
est  ipsii  propbetis  eas  prasdicando  publicare,  et 
stc  aliis  demandare  scriptoribiis,  praeseriim  cnm 
qnidam  eorum  rostici  fuerinl,  ei  paslores,  aol  aliis 
ofliciis  dediti»  lilleraruro  fuisse  credantur  ignari. 
Librom  Psalmorum  composuit  David,  utens  inier- 
dum  ministerio  virornmy  qui  in  quorunidam  psal- 
morom  titulis  ascribuntur.  Fueruntauiem  bl  virix^ 
qui  licel  aliqnos  psaimos  coroposuerint,  qiiod  et 
vulfata,  quaro  Isidorus  refert,  non  negai  opinio, 
auamen  omnes  psalml  dicontur  esse  Davidis,  qoi 
eis  suam  accommodavit  auclorilateni,  juxla  quod 
JustiDlanus  docet  in  Codice,  dicens  :  c  Omnia  mo- 
rita  nostra  facimus,  quibus  Dostram  imperiimor 
auctorilatem,  quia  ex  nobis  eis  omuis  iinpertilur 
auclorilas.  i  Nam  qui  non  subtiliter  faclum  emeu«  B 
dat,  laudabilior  est  eo  qui  priinus  invenit.  Esdras 
librom  composuity  qui  praenotalur  ab  ipso»  et  Pa- 
raiipomenon,  usque  ad  dies  suos.  Reliquum  vero 
scripseruol  sapieniissiini  ttdeiiter  Syiiagog;e,  qu« 
lcmplum  reaediiicavit  In  Hierosoljfmis.  Mojses  scri* 
p»it  lob  secondum  islos»  de  quo  ntbil  defliiire  prao- 
somit  vulgata  opinio,  licet  in  eam  pariem  vtdea- 
tor  esse  prociivior,  ut  ipse  beatus  Job  subactis  len« 
uliODibus  propriuni  scri|»serii  iibrum.  De  Tobia» 
Judith,  et  libro  Marhabaeorum,  qui  uon  siint  re- 
cepli  in  canone»  a  quibus  auctoribus  scripti  sint| 
nec  volgau  docet  opinio,  nee  de  bis  sequaees  Plii- 
lonis  faciunt  mentionem ;  qoia  Umen  fidem  ei  reli- 
gionem  aedificant,  pie  adinissi  sunU  Librum  Sa-^ 
piontise  composuil  Pbiio,  diciturque  Pseudogra* 
phui,  non  quia  male  scripseritt  sed  quia  male  io- 
scripsil.  Inscripius  enlm  est  Sapientia  Salomonis^ 
cum  a  Salomoiie  nou  sit  ediius»  sed  propier  stj- 
•um  qiiem  induerit»  et  elegantiam  moruni».quam  ei 
similiter  informat»  dicitur  Salomonis.  Ecciesiasti- 
cum  sc4-ipsit  Jesus  filius  Siracb,  qui  et  ipse»  stjli 
coofomiiuie  el  morum»  Salomonis  diciiur»  sicut 
econira  a  Laiinis  usu  vulgato  dicuntur  esse  qu«- 
dam  <le  libro  Sapientis  quae  non  ibi,  sed  in  Para- 
boiis  inveniri  baud  dubium  est.  Uude  iu  ficclesia, 
periocha  Parabolarnm  quae  sic  incipit :  Mulurem 
forism  qm9  iwenitlT  (Prov.  xxxi)  liiulo  Sapfenliae 
pranioutur.  Itec  de  nuniero  et  aucioribus  libro- 
runi  Veteris  TesUmeuti,  in  quibus  pro  parte  prie-  0 
faii  auctores  a  vulgau  opinioiie  disseutiunt.  Nuine- 
ros  librorum  Novi  Testamenti  cerlus  Cbt,  et  aucio- 
res,  et  fere  nulla  est  aliercalionis  qimtio.  Siqui- 
dem  singuli  evangelisiae  siia  volumina  ediilcrunu 
Panius  suas  Epistolas  texuit,  eisi  illam  quae  ad 
Hebraeos  est  su«piceuiur  aiiqui  fuisse  Barnabae  vci 
Clement4s.  £pistolas  Canonicas  iili  sciipserunt 
qiiorum  nominibus  iuscribontur.  De  duabus  Uineu 
Epistoiis  Joanuis  novissimis  qiiaeslio  esi.  Actus 
apostuionim  um  fideli  et  salubri,  quam  dulci 
sijlo,  Liicas  digiioscitur  exarasse.  Apocalypsim  alii 
a  Joanne  apostolo»  ^^ii  >  quodam  sanctissiind  sa-  * 
cerdote  CpbeSino  Joauue»  sicut  litleratorum  Pater 
beatus  Uieibiijnius  referi,  debcripUiu  opinaniur : 
Patrol,  CXUX. 


AN.  1165-66  150 

sed  apud  crediiliutem  Ecclesis  vincit  aposioins.  lla>G 
interim  de  numero  et  aiictorjbus  librorura  Novi 
Tesiamenti  dicta  sint,  quorum  conceplionero  si 
quis  nosse  desiderat,  epistolaro  beaii  Hieronjmi  ad 
Paulinum  de  divinis  libris  legai,  quia^  ut  de  con- 
scientia  mea  loquar,  nusquam  melios  invenietur 
aul  planius. 

Sed  qii»  cura  est,  serenissime  doroine,  bas  atque 
alias  in  investigatione  auclorum  discutere  opiiiio* 
iies»  cum  unum  omnium  sancUrum  Scripturaruin 
consiet  esse  anctorem  Spiriium  sanctuin?  Nam 
bcatus  Gregorius  in  Moralibus  verissime  et  elc- 
ganiissiine,  cum  constet  libri  beati  Job,  quein  ex- 
ponebat»  Spirilum  sanctum  esse  auclorem,  de 
scriptore  iibri  postmodum  quaerere»  proinde  ba- 
bendum  esse,  ac  si,  cum  de  scripiore  cerium  sit» 
de  calaino,  quo  liber  scripius  est,  dubiieiur.  Nou 
ergo  magni  facialis  si  Scripturjruro  leueaniur  au- 
<  tores,  sed  si  veraciler  intelliganlur :  iino  certe  si 
pie  et  fideliter  impleaiilur.  Non  enim  audiioree  U' 
gi$,  ut  ait  Aposiolus,  apud  Dominum  jutti  tunt,  $ed 
fuctoret  (Rom.  ii).  Ad  baec  in  illis  occupari  opli- 
inuro  est,  quia,  ut  per  fidelissirouro  organuro  suum 
\erilas  ipsa  eloquiiur  :  Amascientiaro  Scriptura- 
rum»  ei  caruis  vltia  non  amabis.  Proinde  intelli  - 
genti  oiium  sine  liiteris  mors  est,  et  vivi  bomicis 
sepultura. 

Ad  tertiam  progredior  quaestionem  :  Quidn:im  sil 
mensa  solis  in  sabulo,  quam  famosissiroain  Inter 
gjmnos^bistas  scruiator  verlutis,  et'  litterarum 
diligentissimus  persecutor  Appollonius  conspexit 
In  sabulo,  siiper  quo  omnes  consului,  qui  in  Fran- 
cia  primatum  videntur  babere  !5cripturaruro,  sed 
quia  eos  gentilis  bistoria  latoit,  non  multuin  re- 
prebendo,  si  quod  non  didiceraiit»  docere  iiequi- 
verunt.  Quidam  tainen  imprudentiam  suani  iinp> 
dentius  detexerunu  id  solum  inepu  responsiou) 
persuadentes ,  quod  a  doctoribus,  qiios  diu  et 
nmlia  mercede  conduxerant,  nibil  scire  didicenint. 
Historia  autem  hxc  quam  veriiaie  rcferius  et  lit- 
teris  Hieronjinus  in  prxfalis  apicibiis  Ungit,  apud 
Valerium  Maximuro  reperitur  in  lib.  iii,  cap.  i, 
tiiulo  De  moderatione,  Accidit  enim,  ut  referi,  quod 
a  piscaioribus  in  llilesia  regione  everriculum  tra- 
bentibus,  quidani  jactuin  einerat.  Eiiracta  demuni 
roagni  ponderis  aurea  Delphica  meiisa,  orta  con- 
troversia  est,  illis  se  capturain  pisciuin  vendidisse  ' 
aflirinantibus,  lioc  econtra  dicenie  se  emisse  duii- 
taxat  fortunaiu  jactus.  Audita  quaestione  populus 
civitatis,  propter  noviutem  el  magnitudiiiem  rei« 
causam  ad  consultaiionem  Dclpbici  ApoIIinis  cen- 
suit  referendain.  Consulius  vero  respondit  ei  dan- 
dain  esse,  qui  omnes  alios  snpienlia  antecederet« 
alioquin  acctpienti  injucundum  fore  ct  noxiain. 
luque  quia  Tbales  Milcsius  judicio  audiiorum , 
inur  septem,  quos  tunc  prae  cxteris  Graccia  cele- 
brabat»  sapientissimus  babebatur,  denuntiaverunt 
ei,  ut  jam  diciae  mensx  possessionem  adiret,  qoit 
audiu  consulutionis  forma  et  responso  Apolliuis, 

& 


131 


J0ANN1S  SAnESfiERIEMSIS 


432 


prndenti  humintate,  non  se,  sed  Biam  Pyrenaeiini,  A 
dixU  ApoHinis  oraculo  designntum.  Aditiis  esi  et 
iste  priori  Rimiliier,  el  in  eumdem  modum  condi- 
tionem  in  Mitylenaeiiin  Pidacum  transtulit ;  interim 
mensa  jacenle  in  sabulo,  et  propier  novii3iein 
eventiiset  moderationero  sapientum  :  et  qoia  nul-. 
his  de  populo  praesumebat  invadere  aurum,  quod 
a  -se  tanlo  studio  sapientissimi  removebant,  ca- 
suni  iiunc  iion  tam  mirabilem  quam  stiipendumy 
taliura  praeconatrix  fama  longe  lateque  vulgavit. 
Ilensa  itaque  famosissiina  facta  esl,  dum  ad  sin- 
gulos  sapienluni  sepiein  sic  ipsins  proc-edebat  obla- 
lio,  donec  venium  esl  ad  Solonem,  qui  et  lilulum 
ainpiissimse  sapieniise,  et  munus  oblatuin  contulit 
in  ApoHiiiem,  in  quo  sol  colilur,  quia  omnia  con- 


EPISTOLA  CXLIV. 

AD   MAGISTAUIf  GAUFRIDUM    DE   SANCTO    BDHUIfDO. 
(A,   D.    i166.)f 

^OANiiES  Gaufrido  de  Sancto  Edinundo 
Cuni  in  solemnilale  Paschali  reforinandaB  iniln 
pacis  gralia  Andegavum  profectus  esseni  ad  re- 
gcin,  ipsuin  ante  Dominici  corporis  perceptionein 
per  abbatein  Sanoti  Vicioris  Parisiensis,  et  alios 
religiosos,  feci  diligentius  coiivenirl  super  pace  R. 
llliiTestri,  adhibitis  etiam  aliis  ainicis,  de  qiionim 
fide  in  curia  spem  conccperam  pleniorem  :  solli- 
Giiaveram  enim  antea  super  hoc  virum  optimum , 
ei  suis  merilis  mihi  reverenduin,  inagisiruin  Galle- 
rium  de  Insula,  et  per  ipsum  alios  Paires  quoruin 
fides  mihi  videbatur  esse  sincerior.  Rex  auCem  et 


teinplatuT,  et  cujns  virtus  ignea  sic  peneirat  uni-  B  pro  Dei  religione,  et  intercedentinm  reverentia,  re* 

spondit  benignius ;  aodito  tamen  quod  ad  doniiiiium 
Beali  Edmundi  res  ista  pertineret ,  Willelmuin  de 
Hastingis,  per  qtiem  verilaiem  inquisivit,  fecit 
acciri,  ne  quid  per  subrepiionem  diceretur  ab  ipso. 
llle  autem  quatenus  potuit  et  ausus  est,  benignius 
exposuit  causam  vestram.  Prxcepit  ergo  rex  pue- 
rum  ad  se  initti ,  ut  indults  remissionis  praesens 
reciperet  liiieras,  quas  ad  regni  ofiiciates,  nt  de 
pace  ipsius  constaret,  omnibus  reportaret.  Redieits 
itaque  piierum  cum  festinatione,  sicut  Domino 
pSacuit,  etiiostra  nectssius  exigebat,  ad  magi- 
strum  Galterium  de  Insula  transmisi,  ciijus  fideui 
el  charitatem  nobis  eihibitam  remuneret  fundator 
£cclesiae  Ghristi ,  pro  cujus  fide  et  amore ,  sicut 
nobis  eonscientia  testis  est ,  txti ,  qoandoquideni 
ila  necesse  est,  damna,  injurias,  contumeiias,  et 
exsilium  sustinemus ,  certi  quoniam  fidelis  est  Do- 
niinus ,  qui  non  tentari  nos  patietur  supra  id  qnod 
possumus»  sed  de  ipsa  tentatione  profectnm  salutis 
et  anteaciae  vrtae  purgatione  eliciei.  De  me  lo(|uor 
et  quibusdain  aliis,qnos  scio  in  hac  tribulatione 
congratulari,  ut  crebro  raeditentur,  et  dicantei  : 
Secundum  muUUudinem  dotorum  meorum  in  corde 
meo  ,  elr«  (Pial,  xciii.)  Patimur  eniin  per  gratiam 
Dei ,  non  ut  aduhcri  aut  homicidae»  noo  nt 
incei\diarii  aut  sacrilegi,  sed  velut  GhrisdanL 
Hanc  fidem  nostram  insaniain  reputat  mun- 
dus,  et  conslantiam  fldei  pertinaciam  vocat,  pro* 


versa,  ui  ei  niliil  possit  esse  abscondituin  :  iinde 
et  mensa  solis  dicta  est,  quain  Apollonius  in  sa- 
bulo  jacentem »  dum  liiteras  persequeretur,  in- 
spcxit. 

Restant  adhuc  duae  de  quinque  proposilis  qnsslio- 
tiibus  absolvendae ;  sed  teinpus  rcspondendi  deest 
€l  otium  :  quas  quidem  si  dignaiioni  vestrse  visuin 
fuerit  lubens  aggrediar  meisqne  connumerabo 
successibus,  si  mihi  cciJiius  dalum  fuerit  honori  et 
voluniui}  vesirae  in  aliquo  inservire. 

Ru$ticu$  ayricolam,  mUe$  fera  bella  gerenlem^ 
Rectorem  dubiw  mvita  puppi$  amai. 

(Ovih.De  Po»<o,  11,  ^l.) 

£t  principein  pliilosophi»  cuUorem,  et  qui  littera- 
niruin  honesia  sludia  amplectitur,  et  fovet,  liltera- 
rnmpossessores  non  amrabunt?  Nec  iuficior  quih 
priiiceps  iUiiieratus  interdum  reipublicae  commo- 
dus  esse  possil,  sed  ad  pariliiaiem  litleraioruin  si 
rlte  procedat,  ulcrque  aut  nunquam  coiiscendet, 
aut  raro.  Nam,  ut  vesier  ait  Vegethis,  nullus  esl 
quem  oporteat  aul  plura,  aut  nieliora  scire,  quam 
pciiicipein,  ciijus  scieiiiia  potesl  omnibus prodesse 
subjeclis.  Nec  ambigo  super  his  quae  hic  scripla 
&UIII,  diversos  diversa  censuros,  sed  assecutus  sum 
lincni  meum,  si  placiierit  vobis  epislola ,  qiix  sicui 
uon  habet  unde  placeat  ex  sui  veuuslale,  sic  ex 
devolione  scribejilis  iion  habet  uiide  debeat  displi- 


cere.  ISec  illorum  fonnido  jhdicium,  qui  antequam  D  fessionem   veritatis   ei  xiota  et  noinine  vanitatis 


exaudiant  teiiierariain  scnlentiain  feruut,  eo  quod 
uiemiui  Scripturse  dicenlis  ;  Uia  priu$  re$pondet 
quam  audial  $tullum  $e  es$e  demon$trat,  et  eonfu* 
$ione  dignum  (Prov.  xvrn).  Nonne  et  vobis  notuiii 
est  geniis  homiuuin,  quos  Salomonis  parabola  tan- 
git,  asserens  quod  stuUus  non  respicit  verba  prn- 
denlis,  nisi  ea  dixerix  quae  versantur  in  corde  ejus? 
Tunc  demum  credam  parvilatis  meae  devolioneni, 
gloriosissime  comes,  non  esse  conieniplam,  sijaiqnid 
eoruin  quae  mihi  possibilia  sunt,  eniineiilia  vestra, 
quam  in  teiiipora  longa  beaiificel  et  conservet  Oin- 
nipoiens,  dignelur  injungere  inihi,  mandatis  veslris 
iu  ouinibus  fideliler  parituro. 


inurit,  cultuin  religionis  appellatioiie  hyp«crisis  aut 
supersiilionis,  aut  alterius  faisitatis  dehonestare 
conaiur,  sed  Princeps  aposiolorum  aliter  sentlt  ei 
conlrariuin  docei  :  Uasc  e$t  entnt,  ut  tit,  gratia 
apud  Dominum,  quia  in  lioc  vocaii  e$ii»  a  Chri$to , 
ut  $equamini  ve$tigia  eju$,  Sed  et^  hi  quid  patimini 
propter  ju$litiam ,  beati  eriti$  (l  Petr,  ii).  Aderit, 
dilecle  ini,  in  brevt,  aderit  arbiter  conscientiarum 
et  judex,  cuique  redditurus  ut  meniit,  et  tunc  pa- 
lain  fiet  quidquid  modo  garriai  mondu8,qua  mente 
qiiisque  vixerit.  Interim,  qua:so,  tufs,  et  sanctoruiii 
quos  nosti«  me  facias  precibos  adjuvari ,  ut,  si  in 
iiivio  suin,  quod  non  credo,  me  Ghristus  via  Ju- 
siorum  reducat  ad  scinitain  :  si  in  via  suni,  me 


f35  CPiSTOLiG.  ' 

per  prospera  vel  adve^;i ,  tit  sihi  beneplaciinm  A 
fuerit,  penJucat  ad  vitam.  Si  magistrum  GaUerium 
videris,  ei  perte,  et  per  amicos  quantascoiu|ae 
|H>teris  gfatias  referas,  el  maxime  per  comitem 
Gaufndiim,  qii«m  diligit,  el ,  si  racollas  adfuerit, 
euro  recipias,et  abaKis  recipi  facias  tanquam  ange- 
him  Domini.  quooiam  et  ipse,  ut  arbiiror,  Dei 
Bunister  est ,  et  qnanium  licet  in  curia  membra 
Clirisli  mnUipliciler  consolatur.  Quos  piier  invene- 
rit  adjutores»  ^isve  sit  nieus  staius»  proparte 
poterit  jttdicare.  Imputabisque  fortunae,  non  milii, 
quod  10  eum  liiiinaMiialein  ampiiorem  non  potui 
cxereere.  Oiinam  araicos  ainodo  meliores  inve- 
niatl  Ego  profui  quatenus  teinpora  p<»rmittebani« 
Audio  magisirum  Galterium  Juramento  arctari,  ut  * 
neque  litieras^  neque  nuntios  recipiat  exsalantium. 
£x  quo  palei  qiiim  misera  necessltas  bonis  viris 
imniiiieat,  quos  non  licet  jnandata  Doiniaic»  legis, 
oAicia  videlicei  cliaritatis,  iroplere. 
EP16T0LA  CXLV. 

10  BARTHOLOMJCUX  EP1SC.    EXONIENSEH. 

(A.  D.  im.) 

BAinOLOUoExoniensi  episcopo,JoA!i.  Sareslier. 

Licet  ex  raore  scribentiuin  ad  amicos  salutis 
vouim  pagina  noii  prsteiidat ,  nihii  lamen  affectuo* 
siusest  in  votis«  ei  oraiionibus  inels,  quam  ul 
vis  vestrae  jugiter  prospereniur  in  Domino.  Salu- 
lationem  enim  domino  et  Palri  debitam  nequa- 
quam  saspendit  defectus,  aut  immutatio  cbaritatis , 
sed  consulta  dispensalio  et  officioruin ,  et  omnium  ^ 
qu»  recte  gerantur  ratio  moderatrix.  DtspensaiiO' 
nis  vero  causa  in  propatulo  est ,  ul  eam  omniuo 
nou  oporteai,  aut  paucis  expediat  allegari.  Mam 
insidils  domlni  regis  dicunl  omnia  plena  esse,  ut 
bonis  hivicem  colloqnendi  aut  scriliendi  lulum  non 
possit  esse  cominerciuin.  Nescio  quid  frivoluin 
conira  iunocentiuni  molitur  iniquitas,  et  urgente 
slimnlo  couscientiae  incessanter  pungeniis  et  uren- 
tis,  omiies  suspectos  babet  et  omnia ;  jure  quidem 
ei  nierilo,  quia  pax  impiis  esse  non  debct,  bosles 
soos  justiiia  iinpiignante,  el  praevalente.  Et  profecio 
qood  timet  linpius,  venlet  super  euiii,  jusiiisque  de 
angustia  liberabitur,  quouiam  os  Domini  locutnm 
esi.  Ad  monientuni  lurbinis  adversiis  Ecclesiain  ^ 
niaiitia  debaccbatur,  et  adversus  Dominum  videniur 
praevalere  Impii ,  quibns  in  brevi  Gbristus ,  quem 
perseqountur,  sic  respoiidebit  ad  merita,  ut  pne- 
poiiderare  videatur  libra  vindicia,  ei  quos  poieiiter 
ponlei,  mn  tam  exaniinare  lance  aequitalis ,  quani 
molis  magnitudine  praegravare.  Non  quidem  qdod 
iDjoriam  inferat,  sed  qnla  sine  mensura  et  modo 
peccaniibus  immensam  et  Immoderatam  ingeret 
poenam.  Mec  opiiieiiir  qiiispiam  ine  in  loiiga  tem- 
pora  prophetaroy  licet  oraculi  divini  sicut  aucto- 
riias ,  sic  et  fides  perpetuetur,  cum  planum  sit  jam 
aliquaienus  incboatuin  esse  judicium ,  imo  exsecu- 
tionimi^ndari  senientiam. 

Nonne  Teatonicus  lyrannas^,  nominis  sui  fama 


-  AN.  1166.  151 

nnper  orbem  perculerat ,  ei  fere  subegerat  regiia 
vicina » et  etiam  imperium  Graecorum  terrore  con- 
cusserat,  ut  maKis  deditionem  quam  confoedera- 
lionem  legationibns  mlssis  videretur  oiTerre  ?  sed 
ecce,  Domino  auctore,  timelur  mlniis ,  et  qui  ante 
tam  vicinos  quam  remotissimos  solo  nutu  terrebat 
princeps ,  Teutonicos  suos  ab  injuriis  cobibere  uon 
potest;  qui  solo  verbo  pacem  genlibus  ad  arbilrium 
indicebat,  et  bella,  nunc  a  suis  et  inier  suos  pe- 
litis  et  acceptis  treugis  gratulatur.  Nam  sicut 
ipseroet  conquerltur,  ex  quo  Lalouam  venit,  ut 
regem  Francoruin  et  Gallicanam  Ecciesiam  sepa- 
raret  a  lide,  et  in  suain  haeresim  perverieret,  ui 
adorareiit  Idolum  suum,  successus  ejus  relapsi 
sunt,  et  qux  eum  extulerat ,  In  depressionem  ipsius 
cospit  loriuna  fluctuare  :  spes  auiem  fidelium  est» 
qiiod  ad  bonorem  Dei,in  brevi  amplius  depriinetur « 
donec  eum  omnino  Cbristus,  cujus  sponsam  per- 
sequitur,  conlerat  sub  pedibus  suis. 

Noniie  et  apud  vos  jam  judicium  exercelur  ad- 
versus  toriores  Ecclesiae?  Intuemini  quanlus  erat 
rex  Anglorum »  cum  parvulus  videreiur  in  ocuHs 
suis  :  et  ad  Ecclesiam  Dei  vel  speciem  fidei  et  re- 
verenlias  prxtendebat ,  et  plaiie  videbaiis  eum  in 
nullo  frusiratum  conatu.  Sagiita  ejusrelrorsuin  non 
abiit,  clypeus  ejus  non  declinavit  in  belio,  ei  basia 
ejus  noo  esl  aversa  :  super  praedam  accuinbebat  ut 
leoy  ut  nullus  eum  excitare  prxsumeret;  vei  visu 
terrebat  bosies,  vicini  se.  inclinabant  obsequiis  , 
reinoti]  principes  aniicitias  expelebanl ;  colebatur 
a  suis,  honorabatur  ab  exlraneis,  praedicabaiur 
a  cunciisy  a  bonis  dillgcbalur,  sed  m<ixime  a  clero 
qui  eum  colebat  supra  vires ,  pro  viribus  venera- 
baiur,  et  unanimi  proposiio  diligebat  super  amo- 
rem  mulieruin.  jQuid  mulu  ?  Rerum  expelibiiium 
omniutn  abuudantia  ,  quodad  bumauum  judiciiiii), 
fruebaturisublato  tiiiiore  et  soilicUudine,  nisi  quani 
non  necessitas ,  aut  raiio ,  sed  volunias ,  aui  im- 
petus  ingerebal.  Sed  quo  flne  baec  univer&a  Dei  doua 
conclusit,  si  lamcn  sine  poDnitentia  et  saiisfaclioiie 
subsiiierit  in  finibus  istis?  Ulsingularum  ecctesia- 
rum,  quas  ante  per  ignoruntiam,  ut  putabaiur, 
aut  sui  juris  prastextu  Ixserat,  injurias  taceanius, 
Tolosam  bello  aggressurus,  oronibus  couira  anii- 
quum  moreui  et  debilam  libertalem  inilixii  ecclesiis, 
ut  pro  arbitrio  ejus ,  sairaparum  suorum  coiifer- 
renl  in  ceusuin ,  nec  permisit  ut  ecclesiae  salieni 
pioceribus  cosquareniur  in  bac  contributione  vel 
magis  exaciiooe  lain  indebita  quam  Injusta.  Naiii 
ecclesiae  in  deieriori  calculo  vertebaniur,  uipoio 
quae  rebus  suis  aui  hoiiore  videbaotur  indi^nae. 
Sed  qnein  successum  attulit  b»c  pecuniaruin  iin- 
uiensitas,  tantis  exaclionibus  et  injuriis  acqui- 
siia  ?  nonne  projecla  est  in  saccum  perlusum ,  ut 
bosli  suscipienti  proliceret,  et  effuiidenli  non  modo 
esset  inniilis ,  sed  damnosa  ?  Nunquid  uon  ab  ea 
die  fortuna  ejus  retrorsum  cessit ,  et  successaum 
ubertas  emarcuii? 

Sed  dicet  aliquts,quoniam  baec  indiciio  census  ct 


,39  iOANNlS  SARCSBERICNSIS  ^^ 

ccclcsianim  vexaiio.in  canccllarinm  ejus^qni  mmc.  A  poBDilcnliam  revcriaiur.  ct  roagls  pio  numr  consi 


»tit  erchiepiscopalur,  ul  credo,  aui  archiepiscopari 

««ontcndil,  ul  amuli   menliunCur,   penllus  relor- 

•^cnda  csl.  qui  regem  Uinc  ad  omnia  pro  arbllrio 

^mpellebat,  et  haec  sicut  alia  muUa  niala  indnxit. 

'Qood  elsi  ego  falsnm  esse  noverim .  ulpole  qni  cum 

scio  lunc  non  auciorilaicm  praestiiisse  libidinl  sed 

obsecundalionem  neoessitati ,  tamen  quia  eum  mi- 

nistram  iniquitaiis  rulssc  non  aml^igo ,  jurc  opiimo 

taliier  arbitror  pnmendom  ,  ot  eo  poiisslmum  pu- 

iiiaiur  auciorc»  quem  hi  ialibus  Doinino  bonorum 

omniumauctori  praefercbat ,  eique  sit  vicc  vcrsa  in 

pCBnani,  quembabebatct  laudabat  soae  pcrversilalis 

auctorem.  Nam  In  sapientium  cordc  et  ore  celebre 

cst  Mlnd  Sapienii»  :  Quoniam  per  quw  peccat  quis. 


lio.  Nam,  ul  propbeta  loquitur :  In  dicbus  et  regio- 
nibus  nostris  invciiti  sunt  stulti  principes  Taneos^ 
qni  regi  suo  consiliutn  dedcnmt  insipiens  {Isa. 
Kix).  Urunt  cum  undiquc  sollieitudines  »  sed  bel- 
lum  quod  advcrsiis  Christum  et  Ecclcsiam  cxcroet» 
uilerius  pra:gr»vat,  ct  ei  videtur  inextricabilis 
labyrinthuset  exsccrabilis  labor.  Accitis  crgo  nupcr 
ad  colloquium  Cbinonensc  magnatibus  suis  ciim 
familiaribus,  qui  reruin  malarum  industrlam  baberc 
dignoscuntur  et  usutn ,  ct  sapicntes  sunt  ut  dictent 
et  faciantmala,  stndiosiusinquisivityCum  proinis- 
sis,  minis  ,  et  obtestatione  quamplurima,  quonam 
consilio  sibi  utendum  csset  advcrsus  Ecclesiam, 
de  Gantuariensi   arcbicpiscopo  gravisslmc  conquc- ^ 


t>er itaie-tt  rmniturtSap.  xi).  8ic  Cain  primusbomi-  b  "»».  «"»  ?•»•  Keiniubug  ei  sutplnu  mnllis  :  et 


cida   occisns   est;   Chanaan   servitutem  ingcreiis 

«liis,  perpetua  scrvKuic  damnatur ;     Pharao   in 

4iquis  submersus  est  cum  poientalu  suo ,  quibiis 

Hebr«os  submcrseral  innocenies.  Patenl  in  bunc 

jnodum  quamplurima ;  sed  esio ,  nunc  pcBnilcniiam 

agil  :  agnoscil  ei   confilelur  culpam ,  el,8i  cuin 

-Saulo  quandoque  Ecclesiam  inipnguavll ,  nunc  pro 

cacum  Paiilo  ponere  paraius  est  et  animam  suani. 

Onis  ergo  negabil  judicium  jam  coepisse  a  domo 

vDomini,  cinii  jam  principes  popull  in  palibulis  sus- 

^^endaniur  ad  solem.  ut  justitia  Del  in  conspeciu 

«eniium   reveleiur  ?  Nonne  enim   principes  populi 

«;.ui  hi  duo ,  quorum   alier  dispensat  spiritualia, 

alter  icmporalia  administrat :  Nonne  lex  dispensa 


ut  tunc  prsesentes  postea  relulerttni,  lacrymatus 
est,  diccns  quod  idem  Cantuariensis  ei  corpus  et 
animain  pariier  auferret:  landera  dixitqnodonities 
prodiiores  erant,  qui  euin  adhibita  opera  et  dili' 
geniia  ab  unius  bomiiiis  infcstationc  uolcbant  cxpe- 
dire.  Ad  haec  dominus  Rolhomagensis  aliquantu- 
lum  excanduit,rorrip]ens  eum,  mitius  tamen  more 
suo  in  spiritu  lcAitatis,  cum  causa  Dei  inagis  exi- 
gcret,  scvcriiatem  ct  auctortutem  poniincis  uiorbo 
langucntis,  rationis  et  fldei  fuissc  adhibiiam.  Erat 
autein  dolor  acerbior ,  urgcnte  mctu ,  quem  concc- 
perat  ex  litteris  quas  jamdictns  Cantuariensis  iUI  et 
inatri  suae  transmiseral.  fiarum  cxemplam  vobis 
Iransmiuitur.-Timebalnr  qiiidem,  cl  merito»    no 


Alter  icmDOralia  aominisirai :  nuimc  ic*  uiopv...»  ......  .. 

tnis  et  ministerii  hujus .  manibus  istorum  tra-  C  1»  .««".  e^  "r^\!'''.!T!::i^ 


ctaiidacommiitimr?Hienim  suni  duo  cherubim, 
quorum  alis  lex  et  propiiialorium  adumbraiur, 
M  muiuo  resplcientia,  versis  lamen  vultibus  in 
propitiatorium,  qula  sic  sibi' invicem  debent  as- 
peciu  muiuo  complacere,  ut  legem  Dei  In  arca 
j)Ccioris  jugiler  insplciant  et  venerentur,  nec  pro 
«e,  ad  invicem ,  ob  aliain  causam  admitiant ,  unde 
pn.pilialionem  Dei  debeanl  demereri.  Non  cnim 
»lcet  aiK-opiiiaiorio  vullus  avericre.  Si  ergo  in  his 
Mis  angelis  reperii  Oeos  pravitalem  ,  eamque  pu- 
niat.  quissubditorum  causas  apud  Altissimum  jam 
vcnlilari  diffidit,  anl  esse  venilIatas?Circumferat 
quis  oculos  inentis  et  intueatur  quot  et  quales  ad- 


matis  scntenita  citissimc  ferrctur,  ex  auctoritatc  ct 
mandato  suniini  ponUficis.  Cum  igitur  his  angu- 
tiiis  prcfflerenlmr,  Lexoviensis  episcopus  unicum 
dixil  essc  rcmedium,  immineutem  senteniiam  ap- 
pellationis  obstaculo  prsepedire  :  et  ita  nescio  quo 
pacto,  nisi  quia  verius  vcDtilata  plus  pollel  ,  et 
justitia,  quo  magis  concutitur ,  eo  niagis  convalcscit, 
duin  rex  per  avitas  consuetudines  appdiationuni 
jus  cvacuare  conatur,  magis  conarmat,dum  ipscnici 
pro  capite  suo  ad  appeilandi  refugiuiii  cogitur 
cvolarc. 

Ab  illo  ergo  concilio  cgrcssi  sunt  a  facie  domini 
ei  regis  sui  Lexovieiisis  et  Sagiensis  episcopt ,  ad 


nuis  ocuios  iiiciiw»  c»  ii»%«^-— •  1 —  -'  T T  «  .  .         .        -I 

wrsarios  ei  Dominus  su.diaTeril.  es  quo  adversus  j^  gaspediciBm  Caiiiuariensem  properanles.  ut  appel 


Domiiium  in  depresslone  Ecclesiaj  erexit  calcaiicum 
Buum,  elplanemirabitur,  et  sl  prudensest  vene- 
rabitur  Judicium  DomiTii,  qui  non  imperatores,  non 
regcs,  iion  principes  nationuin  ,  ni  ipsuin  domarei, 
ciegit,  sed  exirenios  lioininum  Briiones,  Nivicolli- 
»08  prinio,  ei  poslea  illos  ad  contradictionem  et 
solcmnc  cerlameii  aninwvit,  qiii  vesligia  pcduiii 
cjMS  consucveranl  adorare,  et  hac  quidem,  ut  non 
glorieluromniscaro,  sed  nomen  Dominl  sit  bene- 
dictum  in  s«ciila.  Sic  ad  puniendam  ingralitudi- 
iiem  Salomonis  reccdcntis  a  Domino  ,  non  tam 
prtnctpes  crexil,  quaiii  latmnculos  et  servos  ci 
abjectos.  Nec  suspicciur  quispiam  ut  amodo  pro- 
apcreiur  eondilla  cjus,  nisi  Domino  propitianie  per 


latione  inlcrposita  usque  ad  Ociavas  Paschae  sus- 
pendereni  senientiam  ejus.  Rotbomageiisis  quoque 
cuiii  eis  profectiis  est,  non  quidem  appellaturus,  ut 
ait,  sed  de  pace  quaro  desiderabat  tractatnrus. 
Arcbiepiscopus  vero  noster  in  procinetu  fercndx 
scntcntiae  constitutus  ,  iter  arripucrat  ad  urbeiii 
Suessionum,  oralionis  causa  utbeatie  Virgini,cujiis 
ibi  meinoria  celebris  cst»  et  beato  Dransio,  ad 
quem  confugiuut  pugnaturi ,  et  beato  Grcgorio 
Angiicaii;£  Eeclcsiffi  fundatori,  qui  in  eadeai  urbe 
requiescit,  agonem  suum  precibus  commcndarcu 
£st  autein  l)eatus  Drausius  gloriosissioHis  confessor^ 
qui,  sicut  Franci  et  Lotharingi  credunt ,  pugiles, 
qui  ad  luemoriaoi  ejus  periioctaut «  rcddlt  iuvictoi^ 


iM 


EPlSTOLift:. 


ul  et  de  BurguDdia  el  lulia  in  lali  necessiiaie  A 
confugialQr  ad  ipsum.  Mam  et  RolMsrtus  de  Monte- 
forti  ei  Vernoctavil  advarsus  Henricum  de  Esse&ia 
diinicalurus.  Sio  ergo  Doniino  facienie  delusa  est 
soirtcitudo  episcopororo  regalium ,  quia  curo  Tenis- 
tent  Ponirniacum  ,  arcliiepiscepum  quem  appella- 
reiit  non  invenerunt ,  sed  fruslrali  a  proposito  suo 
reversl  suut,  queruli  quia  sua  coiisumpserant,  labo- 
raveranty  etnon  perfeceraot. 

Arcbiepiscopus  vero  cum  in  praefatis  sanclorum 
nieinoriis  triduo  pernocUssei«  die  proxima  post 
Ascensionem  versus  Vesiliacum  properabat,  ut  ibi 
iD  die  Pentecostes  in  regem  et  suos  anaibemalis 
sententiam  daret:  sed  nuiu  divino  contigit,  ut  dum 
esset  in  Ecclesia  Reginensl »  yi  feria  jain  dictam 
precedente  solemnitatemy  nuntialum  est  ei  eer-  ^ 
lis^iine  et  verissime  quod  rex  Aoglorum  gravis- 
slma  laborabat  inflrmitsie»  ut  ad  colloquium  regis 
Francuram»  quod  multo  desiderio,  et  niagnis  inu- 
neribus  expetierai «  accedere  non  potoeril^»  sed 
miserit  excusatores  Ricardum  Pictaviensem  et 
Ricardum  de  Humsz  »  qui  causam  banc  absentiaB 
ejus  praestito  juramento  voiebant  sstruere.  Hac 
ergo  ratione  cum  boc  per  nuntium  regis  Francorum 
jonotuisset  arcLiepiscopo «  in  regem  seDientiain 
ferre  distulii»  sicut  el  ante  consuluerat  Joannes 
vester  suadens,  ue  ad  poBoitentiam  properaret. 
joannem  vero  de  Oxeneford.  publice  denuntiavit 
excommunicatom«  et  aucioritate  Romani  pootiflcis 
excommonlcavit,  ut  verbis  ejus  utar ,  eo  quod  in  ^ 
facresim  damnataui  iuciderit,  praestaudo  imperatori 
sacrllegum  sacramenium ,  et  communieaTit  Golo- 
uiensi  scbismatico,  et  coiilra  mandatum  doroini 
papae  usorpavit  decaBatum  Saresberiensis  Ecclesias. 
flas  auiem  causas  allegavii  in  pulpito  in  audiiu 
emuium  qui  Yiseliaei  de  dlversis  naiiooibus  ad 
diem  festum  convenerant.  ibidem  etiam  ailegatis 
variis  caosll  et  justis,  excoromunicavii  Ricardum 
Pictavlensem  arcbidiaconum,  Ricardum  de  Luci, 
Jocelinum  de  Baillol,  RanduJfum  deBroc,  Hugonem 
de  Sancto  Ciaro»  et  Tbomam  fitium  Bernardi ,  et 
omoes  qui  de  c9tero  io  possessiones  et  bona  Gaii-  ' 
tuarieosis  Ecclesiae  manus  extenderiut,  ot  els 
sbutaDior,.  aol  eorom  osus  impediant,  quorum  ne- 
cessitatibus  deputata  sunt.  Regemvero,  quein  D 
ante  per  litteras  et  nuntios  secundnm  rcgulam  et 
morem  Ecclesiae  vocaverat  ad  saiisfactionein  ,'pu« 
blicata  Tocatione  ad  fructum  pceoitentiae  inviuvit, 
commioaiis  se  in  eum  taturum  sententiam  anatbe? 
matis  In  brevi,  nisi  reslpuerit,  et  de  tantisadversus 
Ccclesiam  ausis  satisfecerit :  quod  tainen  non  nisi 
invitus  (a4;iel,  inec  novi  aliquem  douiesticorom 
suorom,qoi  ad  lationem  hujus  senientiae  pronos  siu 

Praeierea  scriptum  illud,  in  quo  coutinentur 
praviiaies  malignaniium  adyersus  Ccclesiam,  quas 
aviua  consuetudines  dicunt ,  publice  condemiiavit, 
omues  Imiodans  anatbematis  vinculo ,  quicunque 
de  caeiero  auctoriute  illius  scripti  utentur ,  et  no- 
aiiuatim  de  consilio  Eeclesiae  Romanas  baec  capi- 


-  AN.  HW.  f3i 

tula  iu  primis  damnau  soni :  Quod  non  lioeat 
episcopo  excommuiiicare  aliquem,  qui  de  reg» 
teneat,  slne  iiceutia  Ipsius  :  Quod  non  liceat  epi- 
scopo  coercere  aiiquem  paroehianorum  suorum  pro 
perjurio  vei  fide  laesa :  Quod  ad  saecolaria  judicia 
trabaulur  clerici :  Quod  laici ,  sive  rex  sive  alios» 
causas  de  ecclesiis  vel  deciinis  tracteiit :  Quod  non 
appelleiur  pro  causa  aliqua  ad  sedein  apostolicam, 
iiisl  regis  et  officialium  suorum  venia  impetrata  : 
Quod  non  liceat  arcbiepiscopo,  vel  episcopo,  vel 
aliis  personis  venire  ad  vocationem  doniini  pap» 
absque  licenlla  regis :  alia  quoque  in  buncmodum, 
quae  dtvinis  legibus ,  et  coostitutionibus  sanctoruiu 
Patrum  inveniuntur  adversa.  Episcopos  vero  onince 
absolvit  a  promissione ,  quaro  de  scripto  illo  ser- 
vando  conlra  iustituiionem  ecclesiasticaiu  fecerant. 
Uoc  etiam  per  litleras  suas  archiepiscopis  et  cpi- 
scopls  denuuliavit,sicut  ei  ab  Ecclesia-Romana  coik 
sultuin  fuerat.  Ilaec  quideiu  interim  gessit  arcbi- 
episcopus ;  et  res-H|uod  ad  vestram  noiiiiam  venisse 
non  aiubigo»  —  viruin  bonum  magistrum  Walterum 
de  Insula  mistt  ki  Angliam  cum  litteris  a  coUoquio 
Ghinonensi,  ut  insulanos  super  facta  appellaiione 
praemuniret,  et  portus  et  transilus  faceret  diligeii* 
lius  observari,  etclerum  ab  oliedlendo  suspenderet, . 
cum  tamen  noudum  facta  sit  appeUatiOi  et  arcbi- 
episcopus  possit  fscile  inveniri.  Nec  dublto  quiu  . 
praedicto  DKigistro  Waltero-  machinatio  isia  dis- 
pliceat,  cum  omnibus  quae  praesumuntur  adversus- 
Ecdesiam  Dei,  quoniam  Doiniiium  tlmei.  Accivit. 
etiam  ad  se  rex  doiuinum  Gister.  et  alios»  per 
iiuorum  prudentiam  ,  malitiam.  consilii  sui  adver- 
siM  IVoroiuum  posse  credit  annari :  sed  profecto,  si 
saperent,  vel  sibi  et  suis  parcereni  iu  hac  causa^ 
quouiam 

Pmna  nversura  €$t  in  eaput  i$ia  $uum. 

(OviD.  A.  Am.  1,  5i0.> 
De  caetero  domiuus  papa  iii  urbe  prosperatur.  Gre- 
mona  eontra  Teulonicum  cum  aliis  oclo  civitatibus 
pro  cerio  dicitur  rebellare.  Episcopus  Tusciilauus 
ei  Humbaldus  cardinalis  diem  obieruiii.  Obiit  quo- 
qiie  Willelmus  rex  Siculus,  cul  successeruut  filii 
sui  aiier  iu  regnuin  ,  altcr  in  ducaium  Apuii»  ,  et 
in  extreiuis  agens  LX  millia  florinorum  Joanni  Nea- 
poliiano  tradi  fecit  ad  usum  domini  papae.  Filius 
quoque  ejus,  qui  ei  successit  in  regnum ,  toiidem 
misil.  Rex  Francorum  Gantuariensi  arehiepiscopo 
patrocinaiur  in  omnibus,  et  eum  inagis  veneratur 
quam  fratreni  :  quaeautem  circa  Aiigloruin  curiam 
iuuovaniur,  ubi  rerum  crebra:  inutationes  suut,  vu- 
bis  notiora  esse  arbitror  quain  nobis.  Yigeat  et 
prospereiur  in  Domino  paterniUs  vestra,  et  nos 
sanciorum  orationiiMis  studeat  commendare,  ut  uos 
consoleiitur  i»  omni  tribulatione  nostra.  Ueverte- 
mur  auiem  cum  ei  placuerit,  qui  nos  segregavit  ad 
exsulandnin,  et  pro  quo ,  quaienus  ei  beneplacituui 
fuerit,  voluuiate  promptlssiiuadecrevimuseisulare, 
et  adversa  pati  qpae  jusserit ,  et  ad  baec  perfereoda 
roboraveritiuflrmiiatemnostram.  Det  utinam  soa 


439 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 


t^O 


gralia  palienliaB  perseveranliam ,  qui  indlgnis  pro  A  liorari  contingal.  Scripserunt  enini  inibi  aocii  Pa- 


ae  paiiendi  coulBlii  Tolunialem  ! 

Vaieai  pro  voio  ei  orallone  mea,  Ccclegia,  ei  do- 
iiius  vesira  tota ,  et  omnes  qui  iniercessioituro  be- 
neficlo  communicanl  necessiuti  noslrsB. 
EPFSTOLA  CXLVI. 

AD  JOANNEU  PICTAVIENSEM  EPISCOPUM. 

(A.  D.  1166.) 

Domino  Pictavlensi. 

Llcel  apud  nos  fortuna  novorum  parens,  et  fama 
nutrix  ei  propagairix  eventuum  verorum  el  flcto- 
rum»  niiiil  renovaverint  relatu  dignum,  et  quod 
vobis  oporiuerll  intiinari,  scribendi  taiuen  necessi- 
lalem  rumor  tristls  invexit,  ex  quo  post  discessum 
Loni,  et  utlnam  semper  beati  doinini  nostri,  nibil 


risienses,  qndd  illi  qui  quaeruni  aniuiam  domini  Pi- 
clavieiists,  neseioquoruro  uieniesminislerioeiarte 
luerli  et  oinnino  exsecranda,  ej  veneiium  propiua- 
vernnl  :  ex  qiio  jam  quidam  religiosus  prior,  qui 
calicis  loxicali  fuerafpartieeps,  obiity  et  episcopuSv 
ut  aiunl,  incidit  iii  languoreiu.  Timui  ergo,  et  timeo 
supra  modum,  eo  quod  audivi  quorumdam  invidiam, 
et  aliqueiu  de  episcopis  Piciaviensibus  iwper  ve- 
iieno  peremptum.  An  fama  bnec  fttielltcr  asserat 
iiicerium  csi»  allorum  vero  taiila  crudelitas  est,  ut 
nec  vicinos  lateat  iiec  remotos.  Cunciis  auiem  iii- 
notuit  qoam  prasceps  et  audax  sil,  et  ignara  limons 
Domini,  caeca  ambiiio,  ut  metus  quam  tiduci»  cau- 
S9C  plurimae  concnrrere  videanlur.  «Precor  iuque. 


omuino,  quod  verbis  meis  Dominus  et  conscieulia  ^  "^  *"*^  ®"^"*'  festinatione,  qua  circa  vos  suiit,  dili- 


aitestaniur,  irisiius  audivi  vel  vidi ,  quamvis  sors 
mca  periculis  cunclis  exposita  sit  et  jactata  procellis 
Indesinehtlbus,  ab  ea  die,  qua  Pairem  nobls  et  do- 
iniiium  disposilio  divina  subslraxil.  Siquidem  socii 
iioslriy  qui  Parlsiis  morain  faciunt,  mibi  nuper 
^cripseruni,  se  a  quibusdam  rumigerulis  acceplsse, 
(|uod  vos  lecio  decumbere  compulerat  aegritudo, 
quam  non  iiaiura,  vel  soliius,  nt  llt ,  bumanitus 
casus  iiitulerat,  sedmalitia  veneficoruin,qui  (nescio 
cujus  instinclu)  vobis ,  et  cuidam  viro  religioso 
toxicum  miscuerunl.  Dicium  est  et  quod  vir  ille 
religiosus  ex  ea  causa  jam  pbiii.  Quia  ergo  invidiam 
quorumdam  vobis  cohabitanlium  a  niultis  diebus 
uudieram,  el  alionim  noveram  crudeliiatem ,  non- 


gentlssime  pcrscrlballs,  ei  domino  episcopo,  si 
aegritudine,  quae  absii?  non  praepeditur,  persuadea- 
lis,  ut  et  ipse  scribal,  quae  fuerint  scribenda  pro 
iQinpore.  Fueram  rogaturus  ul  ipse  et  vos  scribe- 
retls  de  his  qiiae  gesta  sunt  in  colloquio  Chlnonensi, 
ei  postea,  pro  nobls,  et  contra  nos,  et  quid  videatur 
vobis  de  boc,  quod  me  talller  absentavit,  ul  nec 
pacem  recepertm  ctim  aliis  sub  jurainento  el  con- 
ditionibus  oblatis,  quia  extuiic  iiou  vidi  litieras  vr- 
stras ;  sed  causa  major,  quae  me  nunc  coinpulit  ad 
scribeodutn,  oinnes  bujusinodi  curas  absorbuit,  si 
tainen,  quod  utinaui  Dominus  largiatur,  cuui  do- 
mino  episcopo  riie,  quod  ad  incolumitatein  dico, 
agitur,  lunc  et  ad  hoc  responderi  gratissiine  acce- 


itullorum  eliam  audax  ambitlo  venii  in   menlem,  C  P*«bo.  Caeterum,  quia  haec  sollicitudo  ab  animo 


timui,  el  timeo,  et  donec  veriias  ipsa  sit  ceriiut 
explorata,  tiinebo  supra  modum,  ne  diabolo  et  an- 
gelis  ejus ,  qui  roodo  fere  pro  iibitu  in  Ecclesiam 
debaccbantur,  ealenus  in  bonos  saevire  concessum 
sii.  Anie  quidem  timueram  ne  caslrum  Ecclesiae 
vobis  auferretury  ne  vos  bonis  vestris  iniqui  pro- 
scriberent,  ne  illi  qiii  libito  coaequant  licitum, 
compellerent  et  vos  Ecclesiae  filiis  et  fldelibus 
coexsulare.  Sed  ecce,  dubrum  timorum  circa  eum- 
dem  dominum  el  amicum  major  denigrat  elomnino 
absorbet  allerum  ,  ut  perinde  hanc  accipiain  ac  si 
animam  meam  pertranseai  gladius,  ei  humerus 
meus  a  junclura  sua  cadat ,  et  brachium  cum  ossi 


meonon  recedil,  si,  quod  Dominus  avertail  donii- 
nuro  episcopum  sic  aegrotare  eontigeril,omnem, 
sicut  vir  sapiens  et  prudeus,  operain  date»  olin 
hujusmodi  periculose  exhibeatCbrisiianumt  et  mor- 
tero,  si  necesse  fueril,  lanquam  Christi  sacerdos 
exspeclet,  et  domo  disppsita,  uaturae  inunus,  quod 
eviiari  non  potest,  patienter  cxcipiat.  Confido  aii- 
lein  in  Doinino  Jesu  Chrislo,  quod  qiii  ei  dedlt 
prudentiam  transeundi  per  bona  lemporalia,  ei  in 
consunimatione  cursus  praeslabit  grallain,  ul  cujns 
vlta  apud  comniensales  effulslt,  mors  ejiis  eliam 
inorituris  omnibus  proficial  ad  exemptum  :  fidcm 
devotionis  et  fidel  nullo  quls  unquam  arguinento 


bus  conieratur.  Spiriiui  meonon  eritrequies.donec  o  0/««"»  fac»««'  <!«»«»  "  «?«"•»"»  ^"^^'^  ^"»8.«^  ^' 


Teriias  certiusinnoiescat.  Placeat  itaque  dignaiioni 
veslrae,  quae  circa  vos  suni,  sub  omiii  celeriiate 
rolbi  interim  ceriitudinis  desiderio  langueiili  sigiii- 
llcare  :  et  si  vos  ipsi,  quoduiinam  absiil  huic  peli- 
lioni  meae  vacare  non  poleslis ,  precor  aitenlius  ul 
magisier  Scholarum  eam  cuin  onini  diligentia  et 
festinaiione  exsequatur. 

EPISTOLA  CXLVII. 

AD  MAGISTRUM  RAIMUNDDM. 
(A.  D.  4166.) 

Maglstro  Raimundo. 

Rumor  acerbisstmus  exulceravil ,  et  gravissime 
affligii  animam  meam,  nec  eril  requies  donec  me 
liiicris  veslris  super  his  quae  maxime  timeo  eer- 


ligentiaiu,  ut  quos  in  carne  coexsulanles,  et  in  Du- 
inino  peregrinanies  amavit,  exhoriatione  virlutum 
et  insignibus  bonorum  operum,  et  maxiine  in  fine 
vi»  promoveai  iranseunies,  el  quasi  geminae  cha- 
ritoiis  brachiis  persequatur  et  impellat  migraiiies 
et  ascendenles  ad  Christuni.  Si  vero  pcr  misericor* 
diain  Dei  rescirca  vos  laetius  agitur,  precor  alleii- 
lius,  quatenus  inlerprelera  nosirum  modis  oiniiibus 
ad  haec  iiiducere  studealis  ,  ul  quod  de  bierarchla, 
ciijus  unum  librum  Iranslultl,  residiium  est,  ad  foh- 
inam  suam  iransferat  et  emendel ;  quia  id  quod 
prasinisit ,  his,  qui  illud  viderunt  in  Francia,  satis 
placel.  Piuru  scripiurus  eram,sed  fcstinalio  iio-:i 
permiltii. 


r4l  EPlSTOLiE. 

EPISTOLA  CXLVIIL 

4D  I04N1IB11  PICTAVIBNSBII  BPISCOrUM. 

(A.  D.  1166.) 

DoaaMO  Pictayiensi. 

Pairi  misericordiaruro,  ^lii  T99^*^onorem  suuoi, 
ei  Ecclesis  uliliutem,  ei  Danfragii  iiosiri  solaiium, 
ile  graTi  inOrmilaie  erexiti  muliiplices  ei  otnnimo- 
das  gralias  ago;  deinde  vesir»  dignatioiii»  quae  inei 
aolliciludineiD  iiidesinenler  et  elDcaciler  gereos, 
iimoris  et  doloris  mei,  de  ?eslra  «gritudine  conee- 
l>ti,  litlerarum  solatio  miiigavil  angnstias*  Sed  qiiia 
postea,  oec  de  plena  convalescenlia  vestra,  nec 
de  proiiiissa  el  speraia  pace  certioratus  sum,  lato- 
retn  praesentium  ad  vosceiisiH  transmittendum , 
per  quem  mifii  gingula ,  quae  expedire  noveritis , 
diligeotius  rescribi  tota  mentis  affectione  deposco  : 
et  quidem  pacem  vestram  desidera  plurimumy  nec 
video  quibus  in  causa  Jsta  p<issitis  uti  iosirumentis 
ad  recoperanda  vel  conservanda  jnra  Ecclesi»  ve- 
strae»  uisi  his  qux  Ecclesia  ipsa  et  fllii  ejus  ministra* 
verini  vobis,  aui  qwt  de  jure  conununi  eaiteris 
ecclesUs  sufiragantur,  praesertim  eom  homo  a!ie- 
iiigena,  et  apud  exteras  gentes  nutritus  et  instiio- 
tus,  speciales-Aquitauorum  consaAtudtnes,  et  inau- 
diu  jura  non  suSciai  etfoeere.  Unde  cum  vos  nihil 
ex  cootingentibus  omiseritis  vel  omittatis,  si  caiisa 
Eccle&i»,  filiis  ejus  dissiroulantibus,  aut  prxvari- 
caotibus  periclitetur,  non  est  quod  vestne  negli« 
geutiae  debeat  itnputari.  Quis  enim  nisl  parum  san» 
mentis,  et  praeceps  aut  hostis ,  consulet ,  ut  sine 
raiionum  et  virium  suffragio  solos  contra  torren- 
lem,  qui  omnia  post  se  trahit  et  subvertit,  brachia 
iacassam  piaesumatis  erigere? Nam  complacita  pucis 
forma  speciem  prxteiidit  lequitatis,  et  revera,  si 
fidei  sinceritaie  simpiiciier  ulrinque  in  cootrabendo 
geratur  negotium,  plenam  continei  fiequiiatem,  nisi 
forte  tempore  pacis  aniecessorum  vestrorom  a  parte 
alteruira  consuetudo  usurpata  sit  contra  Dominum. 
Nollo  enim  unquam  traciu  temporis  aut  placito 
coDtrabentiom  continebit,  ut  quod  contra  Dei  man- 
data  scienter  praesuniitur,  licenter,  nedum  Juste 
fiai,  imo  ut  non  crimiiialiter  committatur. 

Caetenim  mibi  suspecta  sunt,  et  infldeliias  qoam 
auilio  gentis  vestrae,  et  terribilis  ac  malitiosa  po- 
tentia,  quam  mulli  experiuiitur,  partis  adversae,  ut 
non  facile  credam  quod  voluutati  ejus  quisquam 
audeat  reluctarl,  et  fortasse  cum  archidiacono  ve- 
stro,  cujus  verebatur  industriam ,  et  ramiliaritatem 
ejus  ad  vos  habebat  suspectam ,  exercuit  iniiiiici- 
tbs^  ut  cum  ei  recoiiciliatus  fuerit,  de  caetero  con- 
tra  eum  mutire  non  audeat :  sed  nec  alli,  quos 
hujus  exemplo  terruit,  sed  magis  nostro,  maxime 
aoteiny  quia  se  talem  exhibet  ut  videri  velit  siue 
timore  Douiini,  et  revereniia  homlnuin.  Poteiis  est 
autem  Deus  erieCre  et  dirigere  causam  vesiram, 
iiiio  suam  in  luaiiibus  veslris.  £t  qiii  Israeli  ex 
mandato  Domiiii  ad  proinissionis  patriain  fesiliiaiiKj 
gFaiiam  coutulit  iuimicorum,  veslros  quoque  Mgj- 
piios  poterit  aut  placare,  aut  oinnino  subvertcre. 


-AN.  1166.  iift 

A  IJnum  scio,qnod  juslus  taudem  de  anguslia  libera* 
bttur,  el  tradetur  impius  pro  eo.  Gaudeo  autefu 
pacem  et  grattaw  ejos  vobis  plenarie  restitutam. 
Sed  timeo,  quod  absit !  ne  more  homiuis ,  omnibus 
iioto,  simulatoria  et  motnenunea  sit  haec  pacis  et 
gratiae  restitutio  :  eo  quidem  magis  quo  celebre  est 
apnd  omnes  incumbere  consilio  locustarum,  qoa- 
runi  potestas  duDtaxat  in  linguis  est  ei  eaudis  ea- 
ruin.  Qiiod  si  momenUnea  fuerit,  cevtuin  est  eam 
fuisse  simulatam,  ex  ea  praectptie  catisa,  ut  vel  eic 
exlorqueret  obligationein  fideliutis^et.  uisi  fallor,  . 
aliquid  iu  eam  venire  opinalury  ad  quod  ralio  fidei 
Chrisiianum  noD  stHit  obUgari,  ut  scilicet  amodo 
his  qitos  odiese  decreveril,  subtrahatis  debitae  cba- 
ritatis  officia,  et  impugneiis  orones ,  saltem  ope 

B  coiisilii ,  quos  suos  dixerit  iuimicos  :  et  si  aliier 
urgente  religione  fidei  Ghristianae  %ersati  fueritis 
cuin  eo,  vos,  sicut  veteres  amicos,  beaia»  consue- 
vit ,  nolam  noii  servatae  fidelitatis  in  auribus  na- 
tionum  teniabit  inurere  :  a  suis  quoque  iocustis 
conclamabituriin,  et  ranas  in  coeno  fovet,  qnae  fki- 
tus  sui  pure  impuro  oninem  incrusteotsinceriialem, 
et  Juramentorum  falUcia  quemlibet  nrgrum  in  can- 
dida  vertaiit.  Haec  snnt  membra  carnium  coliaeren- 
tia  sibi,  ubi  squamma  adhafret  squammae,  ut  ne 
spiritus  quidem  incedat  per  eas,  sed  liceat  eisquod 
voluerint  opinart,  et  ut  qui  in  sordibus  sunt,  sor- 
descaiit  ampUus,  iropudicitiam  mentis  scurrilital^ 
gestuum  et  oris  turpiloquio  praetextenlur,  quia  Chri- 
stiano  neduro  sacerdoii  nii  licitum  est,  ex  obtentu 

C  fldelitaiis,  obi  charitas  periclitetur,  qtioe  vita  fldei 
esl,  et  operuin  lestimonio  declaraiur.  Nain  fidcs 
siiie  operibus  morlua  est.  Hla  tamcn  expressio,qiia 
sibi  ei  baeredibus  suis  oonlra  oinnes  inoriales  ca- 
veri  vult,  quanti  sit  apud  euni,  ex  liiteris  T^uie- 
nici  tyranni,  quas  misit  ad  comitem  Henricuin  et 
qiias  i^obis  transmisissem,  ni»i  quia  mihi  elaps» 
sunt,  Domino  Canluariensi  iransniisisse ,  perspi- 
cuum  est.  Naiu.  cum  Joannes  de  Oxeneford.  no- 
mine  regis  Teutonico  tyranno  eonjuraturus  esset, 
et  opem  auxilii  et  consilii  sacrameiiio  promitteret 
contraumnes  homines,  excepto  solo  rege  Franco- 
ruiH,  ait  Teutonlcus  per  iiiterpretem  suum,  sicui 
attestaiitur  inagni,  etroulti,  et  religiosi  nostraies, 

l^  de  proviiicia  dico  Remensi,  qui  interfuerunt :  <  Rol- 
latidus  hostis  ficclesiae  et  imperii,  honio  qutdem  est 
mortalis,  et  oinnes  cardinales  sui,  et  nuUus  eorum 
rex  Fraiicorum  e^t  :  undo  iiuIUku  eernm  exceplum 
inielligu  nec  volo  iiileHigi  iti  hac  confaderalioKd 
mei  et  regis  Anglorutn  ;  si  vero  iu  sentitis.  an 
aliter,  publice  profiteamini.  i  Cui  Joannes  :  c  Nos, 
iiiquit,  et  dominus  iioster  ita  inteHigimus  ut  vos, 
et  sub  hoc  inlelleetu  vice  regis  nostri  juramenla 
proesiainus.  t  Quid  multa  T  exinde  adversus  Dotni- 
num  et  Ecciesiain,  sicut  in  ea  conftederatione,  pro- 
cessum  est,  quod  eliam  plenius  adverteris  ex  lil- 
teris  inibi  nuper  a  Colonia  transmissis,  quarutn 
vobis  exscripium  mitto,  in  quibus  rex  nuntiis  suis 
adversus  CantuaricBsem  ituris  Romain,  conductum 


iiZ 


JOANNIS  SARESBERieNSIS 


pelif,  elqua  deToUone  Roman»  Ecclesiae  facilein- A  <'"'»er  iiiteHigaiiUir,  aul  allam  aenlenli.^ftn.facere 


nliakn^l 


lii 


Lotescet.  VeTum  in  laqueis  «uis  comprehendeniur 
Iniqoi,  ef  qoi  fralri  foteam  parat,  incidet  In  tam 
priof.  Felii  lamen  est  qui  in  tantis  insldiis  mere- 
tricis  magn»,  et  impeiu  besti»  conscieniiam  aer- 
vare  potest  el  famam,  alteram  Domino,  alterani 
proxiino ,  «tramque  sibi.  Nam  qui  ex  jnsia  causa 
arguitur  alterotrius  dispendium  facere,  unde  sola- 
tinm  habeat,  nisl  vlrtute  redimai  quod  amisil,  oin- 
nino  iion  video. 

Inde  est  quod  novlssimo  litterarum  yestranim 
respondens  articulo ,  precor  attentius  per  inelfabi- 
lem  charltatem  Domini,  quatenus,  si  de  pace  mea, 
vel  per  archidlaconum  vestrum,  vel  per  aliom,  quod 


videantur.  Eapropier,  ubi  congraum  duxi,  dictionom 
ordinem  conservavi;  allciibi  vero  propter  facilio- 
rein  iiiiellectiim  .-ordinem  commntavi  ;  nbi  vero 
€r»ci8  diciibmilm^iasq^ollentes  Latinat  non  re- 
peri,  vel  iocutionem  a  Latinortiin  Idioroaie  disere- 
pare  comperi,  vel  Graecas  dictionea  deiorsi,  vel  de 
aensu  auctoris  quod  potui  ei  ut  potui  Latims  dictio- 
nibus  designavi.  Saepe  autem,  ubl  duae  vel  Ires 
dictioncs  Latinas  pro  nna  Graeca  posui,  eas  quasi 
onam  coiijunxi  ;  iion  qnod  unam  dfietionem  eas 
esse  veilem,  sed  ut  plenior  inteilectus  fleret,  et 
quantum  eleganii»  ex  inopia  Latinx  locuiionis  tra- 
ctatus  isie  perderet,  appareret.  Gonfert  ofutem  iiber 


quidem  desidero,  censueritis  agendum,  earo  in  tali     »1«  plurlroum  ad  InielUgeniiam  omnium  divinaruui 
forma  procuretis,  quse  famae,  imo  conscieniiaB  fa-     Scripiurarum,  in  qnibus  de  faciis  aut  dictis  agitur 


mam  integram  conservaniis  non  possit  afferre  dis- 
pendiom.  Quid  enim  prodesset  mundum  iucrari 
iiniversum,  et  in  his  pericliuri?  Et  si  me  videritis, 
quod  DeusaverUl!  pronum  ad  aliquid  turpitudinis, 
quod  in  inei  similibus,  ssepe  ex  infirmitate,  semper 
autera  ex  culpa  contingit,  snbievet ,  quaeso|,  me 
dextera  veslra.  Ego  autem  nomine  turpitudinis  ar- 
bitror  contineri  qoidquid  de  indusiria  praBSumitur 
coBtra  Dominum.  Licet  eiiiin  et  rei  familiaris  ango- 
stia,  et  refrigescens  charitas  amicorum  meorumt 
me  et  fratrem  meum,  qui  mihl  ex  nccessitaie 
coexsulat,  acrius  videatur  urgere,  Domino  tamen 
iirgenle : 

Nondum  eedo  malit^  ted  contra  audentior  ibo^       ^ 
Qua  mea  me  forluna  $inat. 

(ViRG.  jEh.  VI,  95.) 
Scio  autem  quod  de  consilio  vestro  nullam  recipiam 
conditionem,  quae  vel  speciem  habeat  inhonesii. 
DoininuB  Interim ,  quae  necessaria  fuerinl,  sicut  fjs- 
cit  hacienus,  providebit.  In  raiione  dati  et  accepti 
paucissimis  teneor,  sed  abbati  meo  et  vobls  super 
omnes,  et  fere  solis. 

EPISTOLA  CXLIX. 

mMflS  SARIUCEMI   AB   MAG.   JOlNNEIf  l)E  SARESBBRIA. 

(A.  D.  1167.} 
Quoniam  prodentiaB  vestne  sinceritaiem  in  librrt 
beaii  Dionysii  perpendi  delectari,  librum  ejus  de 
angelica  Uicrarchija  vestr»  transtoli  charitati.  Fa- 
teor  tamen  elegantias  roe  dictionum  eruditissiroi  et  ^  stris,  et  sanctoruro  qui  voblscnm  sunt,  orationibus 


angelornm.  Mam  tribus  hierarchiis  omnes  dlvincc 
Bpiritus  oomprehendlt :  singulas  autem  hierardiias 
in  tres  ordines  distribuit,  et  de  slngulis  aUiseimo 
disserit.  Ponit  antem  quasJam  de  angelis  qoaestio- 
ftos,  et  earumdem  apponii  soiutiones.  In  fine  vero 
raiionesexpooit  ftgurarum  in  sacris  Scrlpturis  ascr»- 
ptaram.  Erit  autem  vestrae  dlsGretionis  hane  ineaiii 
translationem  c«m  iranslatione  Joannis  Scoti  eoiii- 
parare.  Quod  si  forte  commodiuB  illo  visus  fuero 
iranstulisse,  ui  librum  quoque  de  ecclesiasiica  Hto- 
rarchia  trausferam  poteris  iropetrare. 
EPISTOLA  CL. 

AD  ABBATEM  S.  EDVUNDI 
(A,   D.   il66.) 

Abbati  Sancti  Edmundi. 

Super  slatu  vestro,  quem  Deus  prospemm  faciat, 
non  solliciurl  non  debeo,  prae  mente  jogiter  faa- 
bens  merita  sinceritatis  veslrae.  Si  quidem  nec  cha- 
ritas  elabitur  per  incuriam,  nec  fraude  subripitur, 
nec  excutitur  violenter,  eo  quod  in  mentibus  electo- 
rum  solidius  a  Ghristo  et  in  Cbristo  fundatur.  Obsc- 
quinm  meum  vobis  sublrahlt  malilia  lemporis,  sed 
voluntatem  nullus  aurerre  potest  :  ad  hoc  nulla 
proficiet  violentia  ,  toliusqoe  fraudulentiae  conatus 
evacuabiiur,  eo  misericorditer  largieole  profectum, 
qui  gratuita  bonitate  charitatis  dedit  Inittum. 
Erit  itaque  dignationis  vesirae  naufragium  Ecclesix, 
ei  exsulum  Christi  soUlcitudines »  et  labores,  ve* 


disertissimi  virl  oratlone  Latina  exprlinere  nequi- 
visse.  Nam  apud  Gr»co8 .  quaeiiam  compositioncs 
inveniuntur,  quibus  eleganter  et  proprie  res  signi- 
licaniur ;  apud  Latinos  auiem  eaedem  res  duabus 
aut  piuribus  dictionibusineleganteretiinproprie  et 
qnandoque  insufficienter  designantur.  Ad  coinmen- 
daiionem  enim  alicojus  personae  vel  alterius  rei 
pulchre  articuli  apud  eos  repetuntur,  et  per  eosdein 
ariiculos  nuiltae  oralioues  sibi  invlcem  perpolite 
connectuntur.  Taceo  de  insigni  conslructione  par- 
ticipiorum  et  infinitorum  articuiorum  conjuncto- 
puiii.  Hiijusroodi  autem  elegantiae  apud  Latinos  ne- 
quivcrnnt  inveniri.  Gontingit  enim  qiiod  si  dicliones 
co  ordinc  quo  suoi  positx  transferantur,  aut  diffi- 


sublevare,  ot  qiii  noe  tentationl  exposBit,  ei  pro  se 
paiiendi  contulit  anlroum,  patieniiae  perserertntiam 
largiatur  :  Hwc  est ,  enim ,  gratia,  sicoi  Petrus  io- 
quiiur  (/  Petr,  ii),  ot  ChriBti  et  sanciorom  passio- 
nibus  saltem  aiiquatenus  comiminicemus,  certi  quod 
compatientes  et  conregnabunt.  Nunquid  cnlin  cle- 
rus  institntus  esi  ut  comedens,  biliens*»  stertens, 
mortem  exspectet ,  et  variis  luxuriae  Incitaroentis 
inflammel  gebennam  ?  Ridet  ad  haec  prudentia  can- 
nis,  et  perfidorum  vocibus  Judaeornm  Insului,  ei 
maledicit  ei  qui  cuin  Gbristo  pendet  in  ligno;  sed 
interim,  juxta  vaticiniom  Deborae :  Nova  betla  die- 
ponit  Dominu$ ,  porta$  ho$tium  ip$e  $ubvertli 
{Judic.  V). 


^*5  EPISTOLiE. 

EliSTOLA  CLI. 

AD  HICOLAUII   DE  IIONTE   8.   b[iLAR1Ij. 

(A.  D.  il66.) 

Micolao  de  inoiite  S.  H. 

NoTii  fraiernltis  tiia  qnam  paiienter  svstlniieri- 
miis  damna»  Injurias  et  cnntomelias  nobls  et  nosiris 
itbtas  a  dHectiasimo  domino  nostro  illustri  rege 
Aiiglorom.  Ipae  autem  alMsus  patientla  noatra  ad 
sanctisairo»  malris  su»  proropit  injurias»  spfmsam 
toqiuaiur  Cnicinxl,  et  iHinn  non  est  verilns  ancil- 
lare,  pro  cujos  liberatione  Filius  Dei  Dominus  morie 
torpissima  ¥01011  condemnari.  MoiMiimns  eom  s«- 
pitts  aO«cl«  patris,  lide  Domino  debita  supplicavU 
DQS,  corrjpuimusaoctoritnte  pnstoris  :  ipse  aiitem 


—  AN.  1!6&  146 

A  inveniet.  iiiteriin  morientem  filinm  pariter,  ei  eo- 
deiii  liigeamus  affecto,  qul  saliitem  ejiis  et  bono- 
rein,  Deotesic,  consiinili  desiderioopiamus  pariier 
ei  optamus.  Haec  cum  dolure,  lacrTmls,  singullibus 
et  suspiriis  loquimur,  tanquain  Ti&cera  nostra  de 
claustro  pectoris  acerbiiate  ferri  extracla  ardore 
cauterit  inuramns  :  qood  etDeos  scit,  in  cujus  in- 
Juriam  exercere  utierius  non  debemus  iinpiam  pie- 
tatem,  et  in  lerris,  matrem,  patrem,  sororem,  prae- 
fereodo,  et  Dominnm  :  noii  est  doior  sicut  dolor 
iste  :  sed  cbaritas  Dei ,  et  utilitas,  et  honor  eios 
qui  cDrator ,  nos  urget  ut  b»c  forii  animo  soffera- 
mus.  ¥ale,  saluta  el  sollicita  rratres  nostros,  irt 
nobis  impetrent  spirittim  consilif  et  rortitodhiis, 
•rantcs  pro  domino  rege,  ut  ei  adstt  apiritus  scieii- 


10  persona  noslra  pairem  suum  itidem  Odelem  con-  B  u»  et  Terilalls,  qnaienus  pax  ejus  Ecdesi»  Del  ei 
lempsit,  el  paslorem,  et  ne  quid  de  cxtero  yeritati      nobis  reformetar  in  floniino. 


sobiracium  sii»  quod  Ecclesi»  pericnlosius»  et  sibi 
perniciosios  esi,  iUatn,  cujas  iiiesse  gerimus,  con- 
spuit  Cbrisiom.  Habeantur  bxc  Tana,  el  contemnat 
ttisoiet,  si  Filius  Dei  ficclesiat  non  dicit  pastori* 
Iws :  Qmi  vos  ipemii  me  svemil ,  ei  qui  tangit  vo§ 
u»fit  pujfHlem  oeuii  mm  {Eack.  ii).  Processlt  alte- 
rios  solliciiado  nostra,  at  pro  pace  Ecelesi»sain- 
mus  pontifex  •dcTotas  preces  porrigeret ,  sed  non 
estexaoditus  :  exbortationes  adhibuit,  el  sunium 
reperit  audiiorem  :  increpatieaes  adjecii,  contem- 
pis  sont :  tandem  aposiolica  tuba  comniiiiaiiones 
inionuit,  sed  nec  ^c  potuernnt  iides  et  reiigio  exci* 
tari.  Neqnid  aiitein  oniitteremus  ex  conlingenlibuSy 


EPISTOLA  CLIL 

ID   VriLLELMDH    £T    ODOlfEM    PBIOEES    ECCLESIJC  CAN- 
TUABIENSIS. 

(A.    D.   1166.) 

Prioribos  sanctie  Ecclesl»  Cantuariensis»  Joankes 
Saresb. 

Meuiinisse  potesl  et  debel  vestra  discreliOi  quaiii^ 
re¥erentia  sit  Patribus  exbibenda»  ei  qi^aniaro  bu- 
maniiatem  sancia  Caniuariensts  Ecclesia  arcbiepi* 
scopis  Sttis  impenderil.  Licet  aaiem  iUiim*  q«i  modo 
pnesidet  nobis^  non  aiidean  suis  decessoribns  ca- 
aeqttare,  qui  in  Ecciesia  noairacoruscaartmiraculia* 


rex  Francorumy  qui  ei  csi  aniicus  et  doininus,  om«  ^  tamen  causain,  qnam  iste  tuetur,  iureiioreni 


nem  adbibuit  operam  et  diligentiam ;  sed  nec  ille 
pro  sua  rcYerentia  meruit  exaudiri.  Ad  coHoquium 
ejns  accesslrons ;  sed  nec  ad  conspectom  ejus  so- 
roos  admissi,  nec  Tcstri  nomiiiis  aot  caus»  Del  per- 
niisit  fieri  mentiooero.  Misimus  ei  postea  nnnlios 
TeoerabiJes  viros ,  et  lliteras  patentesy  ut  par  erai, 
in  qnibos  expressa  eral  et  justitia  Ecclesiae,  et  no« 
sirx  petitioDls  sententia :  sed  nosier  et  eonini  labor, 
qusRinm  ineo  est,  cessil  incassuin.  Secuti  cramns 
f  dem  dominae  imperalricis ,  sicut  lu  nosti,  et  ipse 
ignorare  non  debet :  sed  nos  osquequaque  delusil. 
Qoia  ergo  baec  palientia  nostra  Ecclesis  Del  pemi* 
ciosa  esty  sed  perniciosior  illi  cujus  novissima  flnnt 


non  arbiiror.  Eadem  enim  esl,  c«m  otroblque  pro 
Uberiate  ei  salnle  ecclesise  certaiuro  sil.  S|Mro  au- 
leni  in  Domino,  quoniain  ei  Ecclesia  Romaiia  nuil* 
lis  indiciis  dal  ausum  coulidendi  hanc  Patris  nosirl 
peregriiiationem  el  laborem  couvalescere  ad  restan- 
rationem  Cantuarieusis  Ecciesiie,  ei  intagram  ro» 
fomiaiionem  digiiilatuin  et  privileglorutt ,  quiiwc 
beaio  Lanrranco  prvsideote  gaudebat*  Sed  boc  in 
auribus  vesiris  diclum  sit,  uude  el  vos  decei  oinncni 
pro  viribus ,  lino  et  fere  supra  vires,  opem  ferra 
Palris  iiaufragio,  el  eum  beneQciis  proniereri,  ui 
cum  Deo  auctore  obiinuerit,  vestri  possit  et  dcbeai 
meminisse  In  bono.  Monne  enini  indecens  est  el 


in  dJes  deteriora  prioribus,iiobis  autein  perniciosis*  d  probrosum,  si  episcopo  pro  jusiilia  eESuiauti  alieni 


sima,  qoos  oporiebii  anie  Iribanal  Sponsi  non  modo 
de  operibns  propriis,  sed  el  de  sanguiiie  qjus,  ei 
afflictione  spons»  reddere  ratioiiem  :  pro  cerio  no« 
veris,  01  dominss  tmperatrici  iniimes,  qaod  in  per- 
sonam  ejus  ei  lerram  in  brevi,  imo  in  brevissimoy 
viia  comrie,  et  Doniino  auciore ,  exereinas  gladium 
Spiritus  sancti,  qui  oinni  gladio  ancipili  peiietra- 
biiior  esiy  ot  sit  in  niinam  Induratae  cami,  et  so* 
pito,  im6  fere  exstincto  spiritoi  in  salutem.  Persua- 
tieas  ergodomiiix  nosine  ut  iios  de  caetero  habeat 
eicusatos  in  eo  quod  uliro  dissiinularc  non  licei  : 
^iaique  pro  certo  quod  si  revixerit  filius  ejus,  et 
coiisdiura  matris  recipiat  audiens  vocem  Domini, 
nos  ad  honlorem  Dei,  et  voluniatem  suam  paralos 


8ubveniunt«  et  necesaitatibus  ejus  filii,  cujiis  [f.  qui- 
busj  honorem  et  gloriam  Ibesaarizal,  communicaro 
noluerint?  Nonne  el  in  capitulo  omnia,  ei  eliani 
saiiciorum  capsas  oblolistis,  nl  kmc  vobis  acqutfe- 
ret?  Ergoquia  ob  banc  cavsaro  Roroaii»  Ecolesim 
teneiur  in  aliquantuia  peconia,  sopplicat  ipse,  el  ego 
fidelis  vesier  consilo,  qoatenas  ci  in  bac  neoessitaio 
subveniaiis»  ne  doroinuro  papam  beiieficii  sui  posni- 
leat,  el  vos  pudeal  el  pigeat  iiibomaniintis  vestnB 
in  perpeiUNm.  Animenl  vos  ettraneoruin  eiempla, 
qui  propriis  usibus  el  necesaiuiibus  soblraliniit; 
etiam  bibore  manuum  exqniaiu,  qn«  exsalibus 
vestris  impertinnt.  « 


147 


EI»ISTOLA  CLin. 

▲»  MACISTRUM    R.  REDOnENSfiSI. 

(A.  D.  «1660 
L  R  Redouetisi. 

Diu  esi,  amicorum  amantissiroe,  quod  de  staiu 
tuo,  ei  aliorum  velerum  amicorum  ceriiorari  desi- 
derOi  eo  quidem  ardeatius  quo  rarius  soUicitudineui 
meam  vel  de  te,  vel  a  te  certiorari  contingiu  De  te 
tamen  aliquid  interdum  audio,  et  hoc  beneflcio  in- 
lermeantiuro,  sed  a  te  niliii  unquam  audivi :  quod 
unde  coutingat,  non  plane  video,  nisi  quod  te 
coi^lcto,  quoiiiam  dies  mali  sunt,  et  tu  vir  prudenst 
•xquadamsiluisse  caulela.Egout  iufirmltatem  meam 
faiear  in  auribus  tuis,  et  iiisipienliam  meam  amico 
revelem,  tanquam  mihi  nunquam  haiic  potui  habere 


lOANNIS  SARESBERIENSIS  148 

A  niunt.  Est  autem  p<ena  diiple3t«cam  et  ipsa  sentitur» 
•t  causa  ignoraiur.  Si  lamen  divina:  miseratlonis 
est,  ut  nie  pro  Jostitla  pati  velit,  gratissimum  habeo, 
ceriiis  quoniam  ita  amicos  beare  censuerit,  qiiia 
per  mulus  trlbulationes  itur  ad  regnum.  Faieor  me 
Ecclesiae  Dei  senrasse  (Idem,  et  arcbiepiscopo  meo^ 
ut  oportuit,  fideliter  obedisse;  uec  mct  Domino 
auctore,  unquain  servaue  fidei  aut  obedientispceni- 
tebit.  Spero  autem  quod  et  archiepiscopus  Tesier 
recto  calle  Pairum  sequens  vestigia  per  viam  roan- 
datorum  Dei  pergit  ad  vitaro.  Unde  paterniuti  ve- 
sirae,  et  dominis,  el  fralribus  vestris,  qjiianta  pos- 
suiii  devotlone,  supplico,  quaienus  agonem  nosirura 
Doiiiiiio  precibus  comroendetis,  ut  si  in  invio  au- 
luus,  reducamur  ad  viam,  si  in  via,  quod  utique 


cautelam,  quin  vellem  amicorum  opportunitatibus  "  crediipus ,  proficiamus  et  perducamur  ad  vitam. 


communicare,  et  eorum  pro  modulo  ineo  gerere 
soliiciludinem.  Cum  ergo  libi  saepius  scripserim, 
ei  (u  Biinquam  scripseris,  amplius  succensa  sollici- 
tudo  ncquit  uherius  cohiberi,  quin  per  proprium 
inquirat  uunlium,  quis  tuus  vel  veterum  sit  slatus 
amicorum,  nec  slc  veieres  disisse  arbitreris,  ut  iu- 
▼eieraios  in  quibus  charitas  rerrigescit  dietos  iii- 
telligas,  cum  ego  nec  senserim,  nec  dixerim  eos 
aliquod  cliaritatis  dispendium  sustinere.  Quis  enim 
egO  sum,  ut  servum  judicem  alienum,  qui  Domino 
suo  stat  aut  cadit?  Stabit  aulem,  Deo  auctore,  et 
mibi  utiqiie  charitas  officiosa  est ,  ignara  totius 
mali ,  fortls  ut  mors.  et  sinceritatem  snam  mulUs 


Nihil  «niin  nobis  aliud  necessai^ium  est,  nisi  nt 
Doiuino  placeat  causa  nostra. 

EPISTOLA  CLV. 

AD  BALDWmUM  ARCHID.   EX0N1EN8III. 
(A.    D.  1166.) 

JoAN.  Saresb,,  Baldewino  archidiacono  ExonieneL 
Licet  a  inultis  retro  temporibus  diiectioai  vettrae 
obnoxius  teiiear,  lameu  vestrae  sinceritatls>non  tam 
frequens  quam  jugis  solliciludo  devotiontm  meain 
sibi  reddit  in  dies  arciius  obligaiam.  Qnem  eniiu 
non  promerealur  in  adversis  iiifatigata  el  indefi- 
ciens  fides.  cujus  pectus  non  succeiidit  et  inflain- 


etperennibusproditindiciis:habetliaectcsiimonittm^  niat  in  periculis  et  conflalorio  tentatiouum,  chapi- 
Jtigiier  majus  ioanne,  quod  ei  perhibent  tain  opera      ^^^  incorrupla,  ofliciosa,  et  siipereminens  ?  Quod  iu 


J 

qiiam  frucins  operum.  Si  vacas,  ei  iicet;  et  id  cu 
ras,  per  latorem  praesentlumt  quem  ad  lioc  misi, 
de  statu  meo  et  aliorum  poteris  certlorari,  idemque 
aperiet  tibi  quoniodo  me  de  tuo  faclas  certiorem. 
Noveris  autein  quoniam  mihi  licet,  et  ad  hoc  vacutts 
suin,  el  tota  devollone  sollicitus,  ut  tuls  ei  tuonim, 
si  quid  peregrinanti  dignaris  iiijungere,  mandatis 
libenier  obediam,  mihique  loco  inagnl  niuneris  erii, 
si  me  aliquo  obsequlo  tui,  mandato  luo  coniigerit 
occupari.  Aude  ergo,  amice,  aude  aliquid  peiere 
aut  praecipere  amico  se  et  sua  tota  affectione  animi 
exponenii* 

EPISTOLA  aiV. 

A»  eobeetum  priorem  hekitonensem. 

(A.  D.  il66.) 

RoBERTO  prlori  Meritoiiiae. 

Ubi  biimanum  consllium  deficlt,  ex  necessitate 
confugitnr  ad  divinum,  quod,  ul  opinor,  nulia  via 
f^cilius  aut  fellcias  obtliietur,  quam  si  amici  Dei 
Ulud  precibtts  studeant  obtinere,  quod  culpa  patro- 
cinio  indigentittm  demeretur.  Ego  quideni  exsulo 
et  proscriptus  sum,  et  quod  ad  hominem,  alter- 
iitrius  poeiias  justam  causam  noii  video,  licet  apud 
Dominum  me  acerbiora  meruisse  conscius  sum,  et 
fortassis  peccatls  meis  exigentibus  evenit,  ut  his  e.t 
flagellis  aoerbioribus  feriar,  et  tamen  causam  |iercus- 
sIoqIs  Ignorem.Eo  autem  magis  timenda  judicia  Dei, 
quo  de  occulliori  jusiitia  et  secreiiori  ralioiie  prove- 


vobis  coinmendo,  in  me  multum  exfiertus  sum, 
sed  in  fralre  meo  magis  experior :  naro  soriem  ejus 

.  mea  reputo  duriorem,  nisi  quod  inca  et  illius  ex 
animo  sunl  cominunia,  et  sic  eadein  conditio  cst. 
Gravius  tainen  exsulat,  qui  doiui  exsulat.  Sic  eniiii 
in  civiiaie  sua  florere  gloriosum  cst,  et  jucunduui 
nobiliiari  in  patria,  ita  apud  suos  egere,  aut  vile- 
scere  calamiiosum  est.  Miuoris  iiamque  erubescen- 
tlx  est  apud  exiraneos  mendicare.  Nonnulius  au- 
teni,  iino  et  mulius  esi  usus  adversiiatis  hujus, 
uirique  nosirum,  per  quam  et  nos  nobis,  ei  mun- 
dus,  et  fldelius  cifamiliaritts  .innotescit.  Tandem 
enim  disciinus,  quod  a  niullis  temporibus  audiera- 
D  luus,  ei  scripium  est  a  saeculis  niuliis :  c  Qui  in 
prosperis  ainicus  non  apparet,  in  adversis  non  latet 
inlinicus* »  Ergo,  dileciisslme,  in  proceila  turbinis 
hujus  larvam  quisque  deposuit  quam  induerat,  et 
fallaces  absier&ii  fucos^ei  suom  osiendii  vultumfacie 

.  revelaia.  Lnde  quia  fidei  ei  chariiaiis  veslrae  fa- 
ciein  in  vestra,  quae  videiur,  tribulatione,  eamdeni 
quidem  cernimus,  sed  utique  clariorem  et  illii- 
siriorein,  eain  jiire  et  incriio  amplius  approbamiis, 
ei  ui  ei  coiidigue  respondeatur  a  nobis  crebris 
suspiriis  optainus,  et  inaximo  desiderio :  et  quideni 
interini  respondemus  affeciu.  Deus  autem  charitaa 
nostrai  charitaii  procul  dubio  respondcbit  effectu, 
ut  juxia  qiiod  proiiiisit,  mensuram  bonain  et  co* 
agiiaiam,  et  supe  eflluenlem  refuudai  in  sinum  ve- 


EPisTOLi*:.  —  AN.  im: 

ln  qnt  aulem  eoDdilione  Terseiur  causa  A 


sirum . 

vestra,  domino  episcopo  scripsi,  ei  exinde  qnse 
circa  nos  sunl  nobis  plenius  innoiesceni :  precor 
itaqoe  ui  peregrinalionem  nostram  vestris  ei  san* 
cloroin  qui  apud  vos  sunt»  oralionibus  adjuvetts, 
ne  deAcial  fides  nostra,  aut  aliquid  Taciamus  ad 
lurbinem  bnjus  procelia^,  unde  Dominus  o0endatur, 
sed  quod  suum  est  faciat,  cum  tentatione  eiiaui 
proventum  :  et  qnidem  jam  coepi,  quia  et  devolio- 
Dcm  coiitulit  pro  justitia  patiendi,  et  acerbilatem 
niitigaTit  exsilii;  levius  eiiim  esl  modo  quani  fuit 
die  prima.  Monquid  enim  aliquid  defujt  nobis? 
noone  eniui  plures  babemus  inodo  nulos  et  fumi" 
liares,  et  qui  amorem  quem  profitentur,  otliciorum 
el  beneficiorum  exbibitione  declararunt?  AITerunt 


150 


EPIS70LA  CLYII. 


A0  ROOBEUM  DE  SIDBBKRIA. 
(A.  IK  1166.) 

RoGKRO  de  Sideberia  ,  J.,  salutem,  et  ad  optatum 
benedictionis  fructum,  omnes  alio  sine  praDvobntis, 
aul  praecurventis  aut  praepedientis  obstaculo  vel 
molestia  feliciter  pnevenire. 

Spero  ,  dileciissime ,  quia  desiderium  roaam  In 
hac  re  facile  adimplebitar,  nisi  forie  Ric.  Je  Side- 
beria  ,  juvenili  alacriiate ,  diligeuiire  tua;  pracriplat 
palinam.  Sed  si  istud  in  mentein  ejus  venerit,  Deus 
ei  tantam  laetitiae  et  jucundilalis  inaterlam  tribuat, 
ut  ei  excutiat  necessitas  reddendi  quod  tibi  jtiTenl- 
lis  temcrilas  praeripere  moitebatur.  Si  tameninboc 
vel  in  aliud  patrem  fuerit  imitatus ,  qnod  et  perti- 


ergo  ad  auioris  comprobatiuneiii  testimonium  ina-  B  ncre  videaiur  ad  culpam,  nos  qui  provectiores  sti 


Ittsioanne  :  opera  enim  quae  ipsi  faciunt  (esiimo- 
^um  perbibent  de  eis. 

EliSTOLA  CLVL 

AB  BICARDUM  FBATREM  SUUM 
(A.  D.  1166.) 

R.  fratri  suo. 

Tibi  perpaucis  scripsi,  quia  statnm  meuin  tam  ex 
liiteris  domino  episcopo  niissis,  quain  ex  ipsa  voce 
latoris  agnosces.  Cum  vero  quid  relalu  dignum 
emerseril ,  llliid  tlbi  signlficare  non  differam.  Tii 
vero  iulerim  consillum  el  volunlaiem  doinini  epi- 
scopi  et  m[agistn]  Bfaldwini]  arcbidiaconi  diligen- 
isr  explora  ,  el  animum  alioruin  aniicorum  ,  ut  ex  G 
bis,  auctore  Domino,  aul  rescribas ,  aut  exsequaris 
quod  maxime  videbitur  expedire.  Nec  super  mco 
movearis  exsilio,  sed  memenio  quia  nihil  iutulimus 
in  huBC  mundum  ^  sed  iiec  efleremus  quidem.  Deus 
caosam  jusiificet »  quoniam  et  ^go  coiifido  justam 
esse  ,  quia  conditio  mea'  noo  modo  mihi  tolerabllis 
esl,  sed  jucunda,  pneserlim  cum  ad  causam  respicio : 
nec  dlco  quin  amariora  ineruerim ,  sed  illa  mibi  a 
persecutore  non  opponuntur,  sed  pecc.il um  puni- 
tur*  Flagelluin  piirgationis  meae  graianter  excipio, 
si  probatur  patlenlia  «  spero  quia  proficiet  ad  coro- 
nam  :  si  sic  ut  superbia  conteraiur  afDigor,  scio 
quia  devota  humiliias  consceudit  ad  gloriam.  Con- 


mus  aelate,  et  grndu,  et  similes  nostri,  corripiauius 
eum  In  spiritu  lenitatis  :  considerantes  nos  an  et 
Ipsi  quandoque  tentali  fueriuius.  Noiineenim  puero 
Indulgendum  est,  si  semei  inclinaiur  in  nocte,  cuni 
et  justus  in  die  seplies  cndat?  quid  si  iiicessisset 
Iter,  qiio  altus  non  fuisset  ingressus  :  si  mater  jam 
Don  meminit  pressnrx  propier  gaudium,  quia  natus 
est  bomo  in  mundum  ,  cur  ainodo  sentiel  paier 
angustias  parlurientis?  Ergo  hactenus  punialor,  ut 
nostrum  i  benedicite  i  usque  ad  praefinitum  diem 
ei  proclamare  non  liceat,  nisi  venia  impetrata,duia 
tamen  fructiis  benedictionis  communicet.  De  caite* 
ro»  de  bonore  et  amore ,  qnem  mihi  exbibetis ,  el 
fratri  meo ,  vobis  graiias  refero.  Nam  quod  ei  fii, 
mihi  fieri  arbitror,  adeo  et  ut  de  velleribus  oviuiu 
vestrarum  in  ipso  calefacla  reputem  latera  inea. 
EPISTOLA  CLVIII. 

AD  ALFREDUM   BB  CRRDA. 

(A.D.  1166.) 

Alfbedo  de  Cerda. 

Tanio  dilcctioni  vestra  ad  plenipres  gratiarum 
teneor  actiones,  quanto  sinceriori  et  ferventiori 
charitate  mei  compassionem  habuistis  exsilii ,  prao- 
sertim  cuin  mea  non  praecesseriot  merila ,  licet 
semper  adfuerit  voluntas  promerendi.  Et  quia  ad 
praeseus  et  meritis  vesiris  respondere  non  possum  , 
interim  me  ipsuro  obsoquiis  veslrls  prompiissima 
voluiitate  devoveo,  quandoque  devotioni  promptae. 


siai  auiem  quod  oiune  flagellum  prodest  pailenti .  j^  ^uctore  Domino,  exhlbiturus  effectum.  Deus  aiitem 


qaod  ad  contemptum  mundi  et  virtutum  exercitia 
reddit  animuin  proniorem.  Si  enim  induratanimum 
acerbioris  gebennae  stimulus ,  opinio  bruiorum  ho- 
roinum  est  merita  ex  evendbus  esse  pensanda,  cuin 
iiisii  sint  impiis  in  derisum  et  similitudinein  impro- 
perii;  sed  exspecla  nsodicum  et.  .  •  .  eliam  res- 
pectuB  eorum  el  inlerim  iion  est  pax  impiis;  ct 
aeijuisslmo  Dei  judicio  persecuiores  justitiae  a  sein- 
vicem  colluduulury  prosternuntur,  coafrlnguuturet 
pereunl.  Jostus  autem  etiam  dormiens  de  inimicis 
suis  uuto  gloriosius,  quanio  innocenlius  triumpha- 
l)il.Quis  speravit  in  Domino,et  dereliclus  esl?qiix- 
reiur  ab  ioltio  temporis ,  scU  nec  in  novissimo  die 
poterit  reperiri. 


procul  dubio  vestrae  cbaritatis  remunerabitofficiumt 
et  licet  nobis  subtraxerit  retribuendi  facuhatem , 
ipse  cujus  manus  nec  Inops  est ,  nec  avara ,  nec 
impoteDB,  benignitati  vesirae  quod  ipsum  decet  r«- 
spondebit,in  miaertcordia  nberi  mensuram  bonam 
et  coagiiaiam  et  supereffluentem  refundens  in  sl- 
nuin  vestrom. 

EPiSTOLA  CLIX. 

AD  BOBEBTUM  FILIUM  iEGIDliS. 
(A.  D.  1166.) 

RoBEBTO  filio  Egidiae. 

A  gratiarum  roibi  inclpienduin  est  actioue ,  uisi 
et  conscientiam  et  famam  velim  Ingratitudinis  vitio 
deiurpare,    Hoc  enim  muliipUciler  promenibti » 


«91  JOANNiS   SARESBEMENSB  152 

innhttin  qiiidem  in  penoDi  mea ,  sed  niaiime  in  A  innocenliam »  alMque  conlradlciione  concedo  me 


fraierculo  uostro ,  cuju$  praedlcarik  communicare 
necessiuiibus;  el  eas  supporlare  ut  luas  ,  et  u(  eis 
coromuniceul  alios  aniroare.  NosU  enim  iiiud  apo- 
sloli  Petri :  Si  ut  ChrUtianut  qui$  patilur^  non  eru- 
btscatf  ud  glori^cet  Dominum  (I  Petr»  iv) ,  hxc  est 
eiiiin  gralia  apud  ipsum.  Certus  es  auiem,  ut  arbi- 
iror,  quontaro  isle  uoster  fraterculus  non  paiitur 
quasi  bomicida ,  aut  fur»  aul  maledicus  «  aut  appe- 
liior  alienoruin  »  ei  boc  ipsum  ,  ut  audio  »  per  te 
allis  innotescit,  ad  consoiaiiouem  quidem  nostram, 
scd  gloriam  eorum  ei  salutem ,  qui  ei  officia  buma- 
nilalis  impendunl.  Graiias  iiaque  inlerim  maximas 
tibi  agil  afleclus  meus,  dum  aiiud  non  permiilit  fa- 
cullas  exsulanlis,  auciore   Domino,    qnandoque 


prodiloris  pcena  puiiiendum.  Qiiod  si  innocentia 
mea  claruerit ,  qusso  ne  antiqui  aniici  et  domkiil 
gratiara  debitam  subtrahant  innocenii  :si  Terocri* 
minalor  meus  tacendo  delrabere  maiuerit,  qoam 
palam  arguere»  prccor  ui  porgatione»  qu«  dominis 
ineis  placuerit ,  accepu ,  babeaiur  absolutus.  Ncc 
boc  dixerim,  ut  ab  eis  emolumentum  lemporaleex- 
apectem  »  cui  jam  pcr  iriginia  mensium  curricuia 
exsulanli  8ufflcitiii>eraliias  Gbristi,  quiet  cobIi  pa- 
scii  voiaiilia,  ei  lilia  vesiit  agrorum.  Inquis  ergo, 
quid  peiis  7  sane  quod  illis  magis  quam  mihi  prosii, 
anliquam  et  debiiam  in  Doniino  chariiatem  ;  eos 
enim,  auclore  Ghristo«  diligam  quandiu  vixero,  ve- 
lini  nolini.  Quod  si  iiii  diligere  iioluerioi  diligen- 


maximas  cxbibiiurus  efleciu.    Precor  autem  ui  iu  ^  tcm  se,  cras  respondebii  mihi  jusiitia  mea,  si  quid 


humaniiale  quam  incoepisii  ad  fralrem  ineum  luu- 
dabiltier  perseveres,  quia  quod  veslrae  subtnibitur 
faculiaii,  libi  a  bouorum  omiiium  reiribuiore  sup- 
plebiiur«  Vuiete. 

EPISTOLA  GLX. 

AD  M4G.  GAUF.  U£  S.  EDMCNnO. 

(A.  D.  1166.) 
Magislro  GAOFaino  de  Sanclo  Edmundo 
Precor,  feverendissime»  ut  innoceutiiB  meae  pa- 
trociniun  pr.'estes  adversus»  vel  apud  iilos,  apud 
quos,  Deo  lesie»  gratis  periclitalur,ei  apud  quosme 
ipsuiu  posse  praesure  palrociuium  efficacis&imum 
confidebam,  el  adhuc  quidem  non  diffiilo,  si  lamen 
aniicis  nosiris  el  dominis  veriias  innoliieril.  Gausa  r 
auiem  haec  esi.  Soggeslum  esl  domino  Norwicensi, 
el  magistro  Micolno  nie  a  Senonis  acripsisse  Bene- 
ilicio  de  Bedigeham  liiieras  adTersus  hoiiorein  et 
«lilitalem  ,  ei  pacem  ei  securilaiem  eorum  ,  quas 
quideui  iionpossein  scriberesiiiedispeodio  conscieu- 
liae  et  nola  prodiioris.  Exscriplum  earum  mibi 
iransmisii  fraier  lucvs ,  ei  ego  remilio  libi.  Domi* 
iiuin  in  animam  meam  judicem  el  leslem  iuvoco, 
quia  nec  ego  illas  scripsi ,  nec  esi  iu  conscieulia 
luea  quis  scripseriu  Plus  dico  sub  eadem  adjura- 
lione  lesiiiicaus  ,  quia  iieque  de  maudaio,  modo , 
iieque  deconscienliaaui  voiuntaie,  aut  ralihabiiione 
concepi»  aut  scripi»  sunl.  Adbuc  amplius  dicam  : 
iia  Deus  reducal  me  in  lerrain  naliviiaiis  meae ,  el 


in  monle  Doniinusvidebit.  Sed  diciiNicoiauainous, 
ut  audio  ,  quod  siylus  meus  eat :  ego  platie  illuai 
meuin  esse  non  credo,  Dominusque  mihi  lestis  esi, 
quod  magis  doleo,  quod  solidiiasejus  laniaB  faisiuiis 
admisit  suspiciouem  facilem ,  quam  ex  jacuira 
quain  ex  muliis  dlebus  perpeasus  sum.  Non  enim 
erat  leviier  aroplecienda  occasio  ut  abamico  disce- 
derel,  praeseriim  lempore  islo.  Ego,  liberauie  me 
cordium  inspectore,  facile  evadani.  Et  uiinam  ipse 
deloviuie  judicii  adversus  amicum  iniioceiilem, 
uoo  racile  turpitudinis  incurrat  nouiu  I 
EPISTOLA  CLXI 

AD  MAVtSTaUH  NICOLAUM 

(A.  D.  i1G6.) 

Magislro  Nicolao. 

Diu  quidem  a  scriplitalionibus  quas  libi  miitere 
f  oiisueYeram  continui  calaimim  :  sed  eo  niagis  fervei 
affeclus.  ^nta  el  dolor  pkrumque  immoderains  af- 
feciaus  suspendil  lacryinas,  eoque  niagis  cruciai 
animum  in  exulceraiae  meuiis  clausus  aiigustiis,  quo 
diulius  egrediendi  et  diffundendi  se  et  prodeuiidi  m 
iucem  libertas^enegatur.  Nec  hnc  dixeriin  Unquam 
inundantis  procell»  subacius  impetu,  cuiu  philoso* 
pbia  docenie  didiceiim,  quod  sicut  niale  cuncU 
roinistral  impetus,  iu  vigor  ejus  diulurnus  esse  ncii 
poiesl,  impulsus  turbine  snrgenle  ab  insperaio, 
subito  cuncta  confundit,  sed  in  momenio  disparet, 
sed  fere  ante  deficit  quam  languescat.  Cum  ergo 


iiio  etaliorum  amicorum  coucedai  frui  tI&u,  et  al-  D  figura  buiuB  muudi  periranseal  velut  uinbra,  ei  rao- 


ioquio,  sicut  nunquam  in  viu  inea  jain  dido  Beno- 
dicio,  ut  ex  ceriissima  conscienlia  ioquor,  vel  istaa 
vei  alias  meminerim  liiler.is  misisse.  Adjicio  ad 
lia;c  qula  cum  potui  ine  pro  Nicolao  lotis  viribus 
Beuediclo  opposui.  Sed  forusse  Benedicius  ipseme 
liiUrarum  laudavii  auctorem,  Nunquid  verbo  ejos 
credi  debuit,  qui  sicut  mihi  adversario  suo  graiiam 
detrahere  studuit  ainioorum  ,  iia  illis  ineuin  sub- 
irabi  desiderabal  obsequiuro?  Ulique  callide  cir- 
cumvenit  credulos  hosles  suos,  ui  liiierarum  falsiis 
ciuretur  auclor,  el  nou  caverelur  verus,  sed  effi- 
cacius  Ixderet  non  suspecius.  Si  lamen  calumnia- 
lor  meos  Benediclus  ,  aut  alius  me  velit  arguere , 
procedal,  el  paiam  argual,  el  nisi  ineam  dcfcndero 


menlo  turbinis,  ut  fumus  evaiiescal  in  conspeciu 
piiiiosophanlluin,  et  magis  consiel  ex  fltle  Chrisiia- 
iiorum,  quonam  pacio  iu  prosperis  vel  adversis,  sa- 
pienli  aliquid  videbiiur  esse  diuturnum.  Qiiod  autein 
momenlaiieum  est,  cujus  pliilosopbanlis  animum  de- 
jiciei  vel  extollel?  Mihi  itaqiie  persuasum  est  quod 
viiare  non  possuin  aeqnanimiier  suslinere,  ei  nbi 
me  conscienlia  non  remordet,  gaodere  In  tribnla- 
tionibus  ei  iii  rapiiia  bonomin,  divinae  dlspensaiioiii 
gratias  dare.  Sed  iicet  me  super  injnriis  et  daniriia 
iliatis  iristitia  non  absorlieat,  moveor  Umen  quod 
auiicos  videre  non  Itcet,  quod  grata  iieneYolortim 
colloquia  sublrahtintur,  quod  eoruni  qua:  mib.  ea- 
seut  ex  oOieio  gerenda,  denegaiur  maieiia  ol  facul- 


<53 


feplSTOL^.  —  AN.  \m. 


154 


us  :  super  bis,  Inqnam,  mOTeor,  moveor,  inqaam,  a  n»»^'"  «««"»•  '^"'"  <^«'^  ^f  »«t<«««>re.  coDiped- 


super  bis;  sed  saper  afflicUone  Eccleslae  longe  am 
plttts  moTeor,  et  in  turbatione  amieorora,  quam 
coniinuis  fere  diebus  audio,  concuiinnlur  omnia  tI- 
scera  mea ;  Tenim  iiuila  doloris  causa  valenilor 
aut  Tiolentior  est  quam  liaec,  quoniam  vis  turbinit 
hojus  qoorurodani  menlibus,  de  quibus  confldebam, 
etqul  videbanlur  aliquid  esse,  excussif,  ot  operum 
tesUmonio  convincitur,  chariuiem.  El  hoc  eat.  aml- 
cissime,  quod  in  auribus  luis,  quem  illis  dissimilem 
opinor,  deploro,  quod  colorem  opiimum  video  iiii- 
muutom,  ei  argenlum  fldelium  versnm  esse  In  sco- 
riain.  Qiixris  foriasse  nnde  isia  conjlciam.  Ad  quod 
ego:Ex  eo  hac  non  conjicio,  sed  convinco,  quod 
cum  mulios  amlcos  babuerim  in  prosperis  constitn 


torum  turba  concorrit,  sed  si  quis  sit  qnein  aiiiinua 
Rieus  conjicit  alios  pnecessurum»  decesaoris  bablta 
collatione»  perinde  habelur  ac  si  Phaetoii  corrus 
paternos  usnrpet.  Cujus  ergo  tam  ferreum  pectus 
est«  ttt  continere  lacrymas  poasitT  Et  prolecto  con« 
ceptum  de  promotione  vesira  gaodium  emergens  ab 
Ecclesiae  deaolatione  triatitia  absorberet,  nlsi  ethoi* 
cus  aniitto  iniimaret»  quia  i  suis  incommodis  aogif 
non  amici,  sed  se  amantis  est.  »  liaqoe  animo  con- 
aolatus  acquiesco,  et  gratiaa  ago  Deo,  qoi  solns  pi^ 
lens  esty  et  splendore  vestro  ad  gloriam  suam,  et 
aliud  regiiom  voloit  illustrare.  Verom  qoia  iionc 
a  partibus  nosiris  receditis,  precor  attentius.  ut 
ante  diseesaom  vestrum  mibl  semper   et  ubique 


cum  muiios  auiicw  uauucruM  •••  |/»w«|.^..«  ^^-— — -  .  - 

in%  «X  nniis  ei  alter  Inwnll  tnnl,  qui  in  tdwrel.,  b  '««"  P«««'"  «'<>'"•««  Mu4eali«,  «t  frttn  dm. 

'  .    .  .  « 1UAB.It    .MkSaM  '  I\abmimma      MiaaA     lk«kn/k     •■i4l»«rn^ltAn*m      mA 


ot  creduni»  posiium,  aut  velini  aui  aodeantsahiiare: 
veromunien  si  saluiationis  mibi  impertiiie  spes  lis 
damiiosa  erat  fulura,  malo,  dum  tamen  charltas 
non  periclitetur,  ut  a  periculosls  desistaol,  quara 
occasione  mei  periclileniur.  Sed  forlasse  meas  re- 
cipere  iitieras  criminosum  est,  et  sic  potfero  cohi- 
beri  ne  acribam,  verum  Domino  auctore,  ut  amicos, 
el  eiiam  minus  diligentes,  aut  omnino  adversos  non 
diligam,  nulius  poterit  iobibcre.  Sed  de  bis  hac- 
tenus.  , 

De  Mtero  precor,  ut  fralrem  meum.  qui  ei  si 
noii  plenam  grailam.  quam  nunquam  demenilt,  pa- 
cem  uraen  domini  regis  adeplus  est,  babeas  com- 
iuendatum,  et  domino  meo  episcopo  Korwicensi 


Novit  enim  Doroinos  quia  banc  indignationem  me 

promeroisse  non  eredo.  Providete  itaquet  Paler, 

si  placei»  in  quo  calculo  relinqoHis  amicos  vestros. 

EMSTOLA  GLXIIi. 

AO  BOaBRTOII  mORBll  «BBITOllBZfSBM. 

(A.  D.  U60.) 

Priori  Meritonx. 

Gratias  ago  vobis,  qood,  sicot  ex  iitieria  vestris» 
et  plurimorom  relatioiie  didici,  mei  sollicitodinem 
geritls,  et  spero  quod  per  miaericordiam  Del  roihi 
proderit  aomcitudo  vestra.  Gredo  iam  profoisse»  ei 
vestris  et  amicorom  ascribo  precibos,  qood  roihi 
prospere  cesserunt  omues  dies  peregrinationls  roc«* 
Et  quia  me  vestrom  seinper  ei  obiqoe  repoto,  precor 


iuendatoni,  et  domino  roeo  chim;uhu  *w.^.v^ ^.  ^ "  "^     '      .      ,  J     . 

commoiidea:  et  quoniam  mihi  tres  marcas  depra-G  „iientlus,  nt  pro  me  intercedaiis  ad  Do«.inum,  ne 
..  «        f 1  j.-^  ^^»  ik..<iik..*i   nrA.      •»«  «nMM  lii  nnnil  nAftanm  teouri  oatlator.  aed  con 


seoti  fcsto  bancii  Joannis  reddere  non  aoderei»  pre- 
cor  ot  eas  quoconqoe  voluerit  nomine  iransferat  in 
fratrem  meuro,  quia  quidquid  ei  bonl  feccrit,  gra- 
liua  accepiabo.  quam  si  roibi  in  propria  persona 
esset  exbibitum 

EPISTOLA  CLXIL 

AP  HENRICOM  BAIOCENSEM  BLECTOM. 

(A.  D.  1166.) 

Domino  Hkhbico  electo  Baiocensl. 

GBiideam  magis  an  doleam  dc  verbo  islo  qood  fa- 
ctoin  est  de  nobis  a  Doraiiio,  fere  incertom  est, 
etiam  miUi  diotius  deliberanli.  Cum  eiiim  subve- 
ctionem  vestram  praeserlim  de  bonis  meritis  proce- 


me  supra  id  qood  possom  teutari  paiiator,  aed 
trntatiooe  proventum  faciam  :  qoando,  et  qoomodo 
sibi  visoro  est,  sl  Uioen  hoc  visom  fuerit,  me  redu- 
cat  in  terrain  oativiutis  oieas  aioe  dispendio  con- 
seientiae  ot  faro»,  et  cooecptam  indignationem  do- 
mini  regis,  qoi  me»  Domino  et  eonsclentia  teste, 
gratisdiopersecatosest,  el  adboc  perhftquitor,  miti- 
geu  Parcat  illi  Deos,  et  non  sinat  oi  procella  lurbi- 
nis  bojos  ab  aoimo  meo  excotiat  charitatem,  Guu- 
fldo  aoiem  quod  dominus  liondoniensis  et  archidia- 
conus  Picuviensis,  si  opportonitatem  viderint»  ageut 
de  pace  mca.  Nec  diffido  de  Ricardo  de  Loci.  Pre- 
cor  itaqne  ot  et  vos,  si  opportunitaiem  videritis. 


denteiu  inloeor.  divii.»  dispensalioni  congralulor.  p  isios  pro  m«  «)lllcileiU.  quaienu.  umen  eeclesw 


et  virtotibos  qoas  a  priroxva  aetaie  vestra  velut  in 
altero  patriarcba  Jacob  succrescenies  eiproflcien- 
tes  aroplectebatur,  ei  ut  omniiio  nescirent  defectum, 
eas  eoiiiinoa  oraiioois  et  qootidianaB  benedictioiiia 
aoxilto  roborabat.  Scd  cum  ex  alio  lalcre  illa,  qua 
qoondam  fuit  ioclyu  Saresberiensis  Ecclesia  vclot 
orbaia  too  sole  se  nienii  ingerit,  et  clerus  occurrens 
mastos  lacryniabiii  vocc  ingeminat:  Poier  m«, 
paur  mu  currus  hrael  H  auriga  iju$  (/ V  Reg.  n), 
cor  nos  dcseris,  aut  cui  nos  desolatos  relinqulst  el 
ia  hunc  rooduin  plura  muUiplicaos,  quae  facilius  est 
cogtiare,  quaro  scribere;  lacrymas  coniiiiere  non 
possom  quiu  liigeain  cum  lugeniibus,  et  participa- 
lione  doloris  roatris  me»  Saresberieiisis  Ecclesise, 


vestras  non  credlderitis  obfuiorom.  Si  aoiem  boroi- 
nes  interpellaretutum  non  foerit,  Domioom  qu«so, 
devotios  exoreiis,  ot  gressos  roeos  dirigat  in  semitia 
suis ;  potens  enlm  est  ubiqoe  locorom  mibi  patriam 
facere ,  et  qnidquid  aofertor  dorol»  peregre  sabi- 
briter  coropensare. 

EPISTOLA  CXm 

AO  BICABBOM  ABCBIB.  PICTAVIBMBBM, 

(A.  D.1t66.) 

RiCABDO  arcbidiacono  Pictavienii. 

Meroinisse  potest  vestra  discretlo  io  qoa  spe  o 
vobis  discesserim,  qoando  me  sinceritas  vestra  quo 
daro  reconciliaiionls  et  pacis  via  pr«ootenaa  exhl- 
laravit:  etquia  roiUi  nonduin  liinotiiit  qnaleiMia 


45S  JOANNiS  SARESBERIENSIS  150 

oonvnhieriC  fldei  vcslr»  promtssio,  quscso  yel  nuitc,  X  ad  Dointniiinv  qnoniam  et  mibi  die  craftUna  erit  sa- 


ine,  qaem  inceria  spe  fecisiis  non  siiie  teiiiporis 
renimqne  dispendie  gravi  liacieiiiis  fluctuare,  a  du« 
bitationia  bunc  aml)iguo  absolvatis,  ut  de  caetero 
semper  vester  «im  et  vesiroriim.  Natn  si  redire  tu* 
luin  fuerit,  paraius  snm  domino  regi  condigne  sa- 
tisfacere,  ubicunque  non  poiero  meam  iitnoceniinm 
cscusarc.  Vos  rortasse  ab  bujus  verbi  iractatu  mill- 
t.ires  tumultus  baclenus  prspedierunt,  aut  dome- 
sticus  boslis,  et  cui,  si  decretum  fuerit,  nunquam 
bnbebu  pacem.  Non  enim  ante  nociiil  quam  fldem 
et  amicitiani  pollicitub  est,  et  multam  promntionero. 
Ntinc  autem  obsecro  mibi  signiflceiis,  quatenus  me 
sperare  oporteat»  et  qua  via  inccdendum  sit,  si  alla 
nunc  placeU  quam  quae  prius  ostensa  est :  et  si  alt- 


lus,  coiH  incalueril  sol ,  qui  Fcvelabit  abscondiia 
tenebranim»  et  manirestabit  consilia  cordium,  cui- 
que  respondente  jusiiiia  vel  iiijuria  sua.  Licet  enini 
bacdierum  bebdomada  premal  meas  cum  Ammoniiis 
suis,  populo  scilicet  moerori:?,  et  filiis  gehenn»,  cum 
Cbristus  in  brevi  aderit,  et  consolabilur  in  eleciis 
suis,  in  quibus  nunc  palitur  ad  momentum.  Conso- 
lare  ergo  diiecte  mi,  dilecte  mi,  cunsolare,  qtii  sl 
modicum  pertransieris,  nec  locus  eorum  invenieiur, 
quia  impii  ut  Tumus  .evanescent.  Quod  si  interim 
baec  angit  exspectatio ,  in  arbilrio  tuo  et  consilio 
episcopi  eril,  ut  declines  ad  me,  a  facie  tribulantis, 
quia  si  ila  complacnerit,  te  sincerissime  bracbiis 
cbaritatis  veoientem  excipiam,   babitiirus  te  non 


qiiombdo  mtbi  redeunilum  Tuerit,  providete,  utper  B  modo  comparlicipem  bonorum  omnium,  sed  eiiam 

quatenus  ipse  permiseris»  tain  niei  quam  meorum 
custodem  ei  prasceptorem,  et  sl  dici  sustines.  af- 
fectione  pairem.  Cxtera  perpendes  ex  liiteris  aliiSy 
et  luas»  quibus  soles,  non  vcreberis  communicare. 
Rex  Francns,  ei  Gallicana  Ecclesia  coeisulibus  no- 
stris  moltam  exbibent  humaniiatem.  UiiDaro  tu  non 
inhumaniores  invenias  concives  tuos  ei  domesticos 
lidei  compromissx !  Quod  si  necessltas  urgeat,  licet 
praeseiites  babeas  fratres,  nullum  ine  bumaniorein 
invenies,  quia  nullus  sanguine  gravioi  est,  sed  nec 
cbariute,  ut  arbitror.  Salutabis  amicos,  et  saneios 
soUicitabis,  ut  necessitaiibtis  vestris  communiceiii» 
sublevaiido  eas  intercessionibus  suis.  Felices  tibl 
seinper  ad  vota  successus  Aliissimus  iargiatur. 
EPISTOLA  CLIYi. 

ID  HICOLADM  DB  SIGILLO. 

NicOLAO  de  Sigillo* 

Erat,  ui  memini,  genus  bominum,  qui  iu  Eccle6.a 
Dei  arcbidiaconorum  censentur  nomine,  quibus  ve- 
sira  discretio  omnem  salutis  viam  querebaior  esse 
praeclusam.  Nam,  ut  dicere  consuevistis,  diliguiit 
munera,  seqnunUir  retribuiionss,  ad  injurias  proni 
•unt,  caluniniis  gaudent,  peccata  populi  comedunt 
et  bibunt,  quibus  vivilur  ex  rapto,  ut  non  sii  bospes 
ab  hospiie  tutus.  Qui  in  eis  prxsianiissimi  sunt,  de» 
bent  uiique  servare  legeiii  Doniini,  sed  non  faciunt. 
Hgec  et  similia  solebat  in  miserrlma  conditione  bo^ 
minum  vestrae  pieiatis  miseralio  deplorare.  Ronis 


Caiitlam  secore  transire    possim,  memineritisque 
ininarum,  et  verbi  qiiod  vobis  exposui  Parisiis. 
EPISTOLA  CLXV. 

40  EICARDDM  FRATREM   SUOM. 
(A.  D.  1166.) 

RiCARDO  fratri  suo. 

Si  afl^ectum  aut  preces  a  tua  saltitatione  sospen- 
derem,  mibi  sainiis  proprbe,  quae  sinetua  essenon 
potesi,  meriio  viderer  gaudia  praeclusisse.  Ciim 
ergo  enm  de  more  scribeiitium  ad  amicos  pagiiia 
non  praRtenderit,  non  facit  boc  defectus  charilatis, 
aut  meoc  pusillaiiimitatis  motus,  sed  conlemplatio 
necessitatis  luae.  Ut  ergo  nieo  de  le  desiderio  sa« 
lisflat,  illius  te  saluiis  {larticipaiione  saintet  Altissi- 
miis,  qua  Virgo  poerpera,  ciijus  incorruptissimam  ^ 
nieniein  esse  et  fuisse  non  ambigo,  flliuin  suum 
sincerissima  cbaritate  cupiebat  esse  salutalum.  Mi- 
raris  foriasse  com  populo,  et  cum  auiicis  doles* 
quod  pacem,  qoae  mibi  a  serenissimo  rege  Angliae 
oblata  dicitur  esse,  non  recepi,  praesertim  cum  lit^ 
leraiores  et  menores  viri  non  modo  admisetint, 
sed  avidiiate  rapnerint  eam.  Meroineris  auiem  eam 
sub  ea  mibi  fuisse  conditione  oblaiam,  qua  Nave, 
qu!  vertiiur  in  serpentem,  princeps  filiorum  Amon, 
qul  coangustans  ac  comprimens  e&t,  aut  populus 
moeroris,  in  confoedcratione  volebat  reclpere  babi- 
talores  Jabes,  quae  dicilur  exsiccata,  in  Galaad, 
aculeo  videllcet  tesiimonii.  Inquil  eiiim  in  Scriptiira 


Feriam  vobueum  fadw,  li  eruam  omnium  venrum  d  «ulem  viris  et  amicis  vesiris  agendiim  est  graiias 


oeutoi  dexleroi,  ponamque  vos  opprobrium  univenit 
/!/tts,  01  finibue  hrael  (i  Re(j.  xi).  Polueram  nam- 
qiie  recipere  qii»  mihi,  ut  opinor,  per  injuriam  au- 
feruntor ,  si  aetema  vellem  usquequa  poslponere, 
ei  libertatein  spiritus  periiicioso,  et  cerle  periculo- 
sissiino  arctare  juramento.  In  suo  sensa  quisque 
abundat.  Ego  dextruin  oculum  in  ccelestium  con- 
templatione,  et  fide  invisibilium,  et  futurorum  spe 
occupari  non  dubilo,  et  sinislrum  ad  caduca  el  tetn- 
poralia,  et  ad  luomentum  defluentia  inclinari.  Illi 
beniguius  admissi  sunt,  et  Domino  auciore,  poterunt 
in  fidei  suae  siiiceritate  salvari.  Ego,  prout  exlgeba- 
tur,  sine  dispenilio  salutis  et  famae,  petitam  non  pos- 
seiu  praestare  caotionem*  Spero  iiaqite  conversus 


Deo  et  domino  Llncolniensi,  qui  aperuit  oculos  ve- 
stros  et  viam  docuil,  qua  boc  genus  bominum  non 
roodo  pervenial  ad  salulem,  inenairabili  salvando* 
rom  corona  decoratum,  sed  et  superiorem  conse- 
quatur  aureolam,  quae  sicul  martyrio  laurealos,  et 
virginitate  vernantes,  sic  praedicalionis  officio  coru- 
scantes  insignit.  A  Domino  quidem  factum  est  istud, 
qui  oculos  caeciuiis  vestrae  aperuit,  et  patefacia  ve- 
ritate  in  causa  arcbidiaconorum  perniciosam  fecit 
routare  sententiam.  Licet  antem  merito  gaudeant 
arcbidiaconi  veslro  judicio  absoluli,  credo  ine  nori 
minorem  quam  ipsos  concepisse  de  vestra  promo- 
tione  b!tiliam,  quia  ubicunque  locorum  sim,  me  ad 
boHorem  ei  obsequium  veslrom,iD  quibus  discretio* 


«17  EPISTOLif:. 

nis  Testrse  censnra  pnescrtbere  dignarecur,  proni' 
ptissima  voluntaie  devovi.  Magni  siquidem  muneris 
instar  essel,  si  mii)i  aliqoid  infra  vires  meas  yeJte- 
tis  injungere,  et  peregrinantis  alTectttm  utcunque 
experiri.  De  caetero  lator  praesentium  in  obseqnio 
nieo,  et  frairis  nostri  diutius  immoratus  est,  et  in- 
Tenias  us4|neqnaro  fidelis.  Habct  antem  scribendi 
peritiam,etplurium  experientiam  ulilitatuni,quem 
si  pro  amore  vestro  vobis  in  obsequio  vestro.reti- 
oere  placeret,  et  uti  obsequio  ejus,  nobis  esset 
gralissimum,  qnia  ei  ad  pra^sens  pro  voluniate  no- 
sira  non  possumus  providere.  Confldimus  autem 
quoftiam  apud  vos  opera  sua  et  diligentia  promere- 
l)itar,  nt  exinde  nostra  vel  aliorum  commendalione 
Don  egeat. 

EPISTOLA  CLXVIL 

AD  ROBCRTUIi  FlLtUII  JBGIDIJB. 

(A.  D.  1466.) 

RoBERTO  filio  ^gidix. 

Prxter  eani  quam  alTectiofraierna  rememonitio- 
neo)  vestraim  mihi  excilat,  crebro  in  menle  mea 
congratulMiili  vobis  eausam  et  graliam,  coll<H]ueiidi 
occasieneni  saeprisstme  praestat  transmissum  mihi  a 
Tobis  sigiiaciilum  fidei  et  devotionis  insigne.  Ipsa 
eiiini  nialeria  muiieris.  si  qualitates  ipsius  diiigen- 
liusinlueainur,  utcum  B[aldwinius]arcbidiaconus, 
R[cgenis]  de  Sideberia  et  fratercuiuB  vester  non 
(lisseDiiaut,  espresse  indicat  quid  principaliter  do- 
minetur  in  atilmo  mittentis.  Aurum  enlm  imputri- 
bile,  largum  ad  dilataiionem,  nec  igne  nec  tiinsio- 
nibos  minuitur,  nec  incontaminabile,  utpote  qiiod 
nuUam  a<lniiilit  robiginem,  unde  el  aliorum  nietal- 
loruni  cusloditivum  est,  nonne  fidem  imputtibilem, 
iargam  et  dilataiani  figurat,  charilatem  constantem 
in  adversis,  moderationem  viriutum  conservairicem 
in  prosperis?  ea  enim,  slcut  melius  iiostis,  cai  re- 
rum  natura  physlca  docente  innotuit,  auri  natura 
esl  quam  prxdixi.  Unde  prudenies,  qui  pecuniatn 
{uam  volttul  imputribtlem  conservare,  auro  roiscent 
argeoturo,  ut  ex  auri  consoriio  argentum  absque 
nibigine  conservetur.  Fortnae  vero  rotuiidiiBS  per- 
feciionis  indiciara  est,  ut  miltentem  doceai,  in  prae- 
fatis  virtutibtts  consommatum.Gemmeus  fulgor  elii- 
centis  pradentiae  et  scientiae  imago  est.  Qifid,  quod 
color  ipse  ccelestis  reclis&ime  innuit,  quo  in  actibus 
>uis  praecipoe  tendat  animos  mittentis?  Ipsum  vero 
lapidis  nomen  Terboram  et  operum  designat  venu- 
iiaiem.  Jacjmbus  enim,  si  de  formae  graiia,  dictio- 
ais  altend^imus  orlginem,  loltts  /loi,  ye\univer$aliter 
ioTens  interpretaiur.  Ja  eteniin  universalem  sonat, 
ei  cyntbus  vertitur  in  florem.  £t  ne  in  hujus  teni- 
ptsutis  articulo  ddeM  vacillet,  aut  humanis  persua^ 
lionibas  ratio  sedttcalur ,  et  superscriplio  fldem 
conlirmat,  et  illaminat  ratioaem.  Nani  rationem  ab 
errore  pargans  eum  mittit  ad  GhriBlam,  et  ne  tribu- 
lationtbus  et  pressurisGhristiani  fides  ab  infirmlute 
«ieficiat,  victoriam  ascribit  Christo.  Quibus  duobus 
verbis  et  fldes  ab  infirmitate,  el  raiio  ab  errore 
pvrgatur.Rt  quia  flnispognse  vicioria  est,  et  fruclus 


—  AN.  1166.  m 

A  ▼ictorlae  corona,  Cliristo  conseqaenter  regnoro  aitri* 
buit,  at  cam  eo  conregnaturos  dbceat;  qai  caui 
Chrisio  Gertaminom  et  laborum  diserimlna  pertnte* 
runt,  et  adversarios  ejns,quBndo  justitia  in  jitdlcium 
cunverletiir,  contritione  et  confusioiie  duplici  con- 
lerendos.  Si  quidem  honor  regis  judicium  dlligit, 
et  ocoli  cjtis  vident  qula  diligit  aequitatem.  Nam  abi 
amor,  ibi  oculus.  Et  haec  milii  videtur  esse  duarani 
coiiceptio  ctausarum ;  teriia  Yero  nomen  Christi  re-> 
petit,  et  intperii  reticct  dignitaiem,ea  dispen8ation«!t 
ut  arbilror,  quo  et  aniinus  suscipientis  in  perseco- 
toroin  suorum  vlctore,  et  regum  Rege  flgatnr  Cbrl- 
sio,  eique  cohaereai  inseparabiliter,  et  \n  osiendatiir 
tion  csse  hodie  imperatorem,  qni  ad  Christiiiii  perti* 
ncat,cunt  scliismaiicusper  vim  et  fraudem  et  labeia 

B  baereiicorum,  ntiens  insecabilem  scindere  anitaietn, 
integritatem  corrumpere,  incestare  pndicitiatii,  et 
quantuin  in  ipso  e8t,evertens  dispositionemDomini^ 
et  promissiones  veritails  evacuans,  Ronianum  inn 
perium  Christo  machinatur  auferre.  Instat  ergo  nt 
nomen  Christl  de  imperlo  deleaturt  sed  ut  muneria 
tui  docet  inscripilo ,  npmen  Christi  sitigolarlier 
permanct  in  asternnm,  et  praesamentis  imperinm» 
et  de  falso  gloriae  nomine  glorlantis  exinanitus  est 
honor,  et  profecto  humiliabit  ettm,  qui  est  ante  saB-* 
cula.  Haec  omnia  et  plora,  qtise  brevitatl  iiisisiena 
praetereo,  in  annulo  conteinplatus  sum,  fraiernam 
charitatem  agnoscens  in  nianere,  el  ad  virtutem 
Balabriler  et  muhipliciter  erudilus  ex  muneris  qua- 
litate.  Nonne  ergo  tal/r  omni  jure  et  merlto  amaiidos 

C  est  et  colendus?  et  quidem  amare  semper  licet,nec 
prohiberi  potest,  et  boc  indesinenier  et  intensive 
efllcio,  et  habeo  in  proposito,  ut  cain  licuerii,  dtbi 
iuin  amori  cuttom  gratanter  Impeiidatn.  Interim 
,  vero  quantas  posBom  gralias  ago,  rogans  aitenlius, 
ot  fraterculum  nostrum  conimendatuin  habeatis,  ei 
bis  qui  nos  contingunt,  quam  licuerit  diligentlara 
impendatis. 

EPISTOLA  CLIYIII. 

RICABDO    PICTAV.  IRCHIBIAGOSIO. 
(A.  D.  1166.) 

Magistro  Eaiiiundo  Pictavieiisis  Ecclesiae  cancel- 
lario. 

Puer  metis  a  vobis  reoieos,  unde  sinceritati  ve- 
l^  Bir»  innumeras  graiias  ago,  litteras  retolit»  iiinlta 
fidei,  et  charilatls  indicia  praefereutcs.  Eo  enim 
spiritu  videnturesse  conceptae,  ut  slngola  verba  et 
fere  singiili  apices  signis  fideiibus  prolesteniur  se 
ad  amicuni  de  Bincerissiniae  diiectionls  adlpe  pro- 
cessisBe.  Sed  quia  in  lllis,  sicut  in  dom'ni  mei  epi- 
scopi  scripto,  plura  continebantur  capita  negotiorum 
qnae  sollicitudineni  amantis  augere  poterant :  utpoie 
quod  plena  convalesceoiia  ipsius,  quaB  nondain  erat, 
Bperabalur;  et  quod  de  pace  iiiter  ipBom  et  regem 
reformaiida  convenerat,  ei  de  nie  reconciliando 
mentio  babita  est :  ei  in  bunc  mo^lum  plora,  lii  qoi* 
btts  amico  gessistis  morem,  latorem  praeseotioiii 
ad  V08  usque  transmisi  ut  eo  inienneanle  me  de 
praediciis,  et  caetiTis  qoae  sutum  vesirum  conllo* 


M^ 


JOANNIS  SARESBCRIENSIS 


m 


«nttt  Ml  »iililic«m,  uer  lluam  vcsiras  ai  placci  A  saluiis  prowriplioRC,  qtiae  ab  aliis  ui  audlo,  cxigl- 
gnoi»  aw  FMi«"»-"«  r-  nr»«!ai,ir   ohi  iii»c  bominL  dcc  leeis.  ncc 


mlflalis  cerliorcm.  Obtcmpcrans  aolem  teslro 
consilio»  dc  industria  Ulem  misi,  qui  nulli  stl  apud 
Tos,  aol  paocis  notus,  ct  mikl  cl  meis  tn  omnihos 
adclis  inwiluf  csl.  Iiijunclum  esl  illi,  ol  apud  do- 
tninum  cpiscopum  geral  negoliom  M.  Galteri  clcricl 
Aomm  Remcnsis,  pro  rccupcrandis  libris  quos 
Mem  Galtenis  roagjslro  Pctro  Eli«  commciidave- 
ral.  Dc  qHibos  vobiscnm  locutus  sum  spud  Ande- 
gavim.  cl  commowiioriom  dcili.  Ipsnm  iiaque  Un- 
qoam  pucrum  dc  domo  Reroensis  archicpiscopi 
iracurc  poteritls,  ut  icmpus  csposccl,  scil  ut  cito 
fcrolltatur,cxigUconlin«ae  soUlcitudinis  stimulus 
anim»  mc»  qoietcm  denegans,  donec  aliquid  ccr- 
lins  dc  pr»missis  agiioscam.  Si  vcro,  quod  pluri 


tur  ct  prsestatur,  obi  nec  boniini,  nec  legis,  ncc 
ordinis  salvandi  llcct  ftcri  menijoncm  ?  sed  ei  de 
consueludinibus  rcprobls,  ct  legibus  ignolis,  aui 
repugnantibus  lcgi  Domini,  scrvandis,  quis  sacra- 
nicntum  prxsut,  ni&i  alienus  a  fidc  et  omnium  sa- 
cramenlorum  contempiort  sanc  temersrium  nimis^ 
ei  omnino  prxcipilem,  ct  prgtcipitantcm  sc  in  mille 
damnationts  laqucos  repoiarem,  qui  se  ad  obser- 
Yaniiam  sacrorum  canouum,  aut  ccrle  ipsius  Evan- 
gelii  custodiam  juramenlo  prssliio  obligaret,  nist 
rorie  co  major  sit  qui  suas  consclus  inrirmitatis,  cl 
tcslis  noslros  humilitatis,  confiietur,  qnia  in  muUis 
ofiendimus  omfies.  Si  de  prxteritis  agatur,  non 
nego,  me  Cautuariensi  arcbiepiscopo,  sieut  domino 


ml  dLidero..d  Lorem*  Dei  el  kcciesi»  p„  b  et  patri  u,eo.  debiium  el  devolum  pr»sii.i«e  obse- 


domino  cpiscopo  rcrormaia  cst  ct  complcia,  qua 
sperabalur  implcnda,  qualiier  in  elcclione  jurato- 
Turo  proccssum  sit,  cl  in  quibus  fiulbus  causa  sie- 
lerU,  mihi  diiiijcmius  rccurrcntibus  iittcris  vesiris 
placeal  significarc.  Nam  quid  limuerim,  imo  qoid 
liracam,  in  omnibos  arliculis  oblatae  condilionis 
perspicuum  cril  cx  lilieris,  quas  domino  cpiscopo 
luisi.  Ncmincm  lamcn  arbilror  sapicntem,  qui  dis- 
soadcai  paccm,  qoa  fieri  poiesi  in  Domino.  ei  antc 
himcrinamdicm,  honcslaii  non  derogai:  fial  utinam 
pax  com  salutc  conscicnti«,  ct  integriuie  ram»  In 
diebos  nosiris,  sed  qu»  nec  simulaloria  sit  ncc  mo- 
mcutanea,  borum  Umcn  neutrum  In  vobis  cst.  Nam 
altorum  ab  adversario,  alierum  a  Domino  pendcl 


quium  :  et  uiinam  eflicacius  pra^stitissero,  nec  un- 
quaro  Doniino  propilio  ab  hoc  pro  qiiacunque  uii- 
liuie  ct  damno  dcducar,  ul  dominum  mcum,  qui- 
cunque  sil ,  abjurando  vel  abnegando ,  maculcm 
vilam  meam,  imo  ct  memoriaro  nouiinis  et  gentis 
mcs  ccrain  Deo  et  hominibus. 

CdKterum  sicul  a  pluribus  accepi,  nisi  ha&c  el 
pra'dicta  feccro,  pacem  mihi  reformari  aut  impos- 
sibile  autdifficillimum  cst.  Adhociiaqueproficiai,  si 
placet,  vigilanlia  domini  episcopi,  et  vestra,  ui  si 
dc  reconcilialione  nica  actuin  fucrit,  iniqu»  ci  pc- 
riculosae  conditiones  ambveantur  :  et  cgo  iii  omni- 
bus  qux  sine  periculo  saluiisct  famae  fieri  possunt, 
domini  episcopi,  et  vcstrum,  quod  ab  eo  iion  dis- 


altcrum  an  auvcrsario,  aueruiB  a  iwuiuiw  pouu*,..      '-w -^ — r-»  ,-    ^-         .  , 

Quomodo  autem  ille,  cum  qoo  vobis  ncgoiium  gc  C  crcpat,  consilium  sequar  :  scd  nec  proficisci  vel 


ritur,  amicos  cl  conlrahcntcs  sccum  beare  consoe 
Tcril,  cx  quo  ci  in  omnibus  voluntatibos  suis,  cliam 
cum  dispendio  famae  ct  conscicutiae  uon  acquie* 
scuul,  muUis  patel  cicmplis.  £x  quo  longe  peri- 
eolosius,  qoam  inconsidcrati  homiucs  opincntur, 
essc  arbitror  aliquando  ad  promissiones  ejus  jactu- 
ram  faccrc  conscienliae  el  honesuiis,  qu«  si  scurcl 
laedantur,  facile  nequcunt  reparari.  Nam  qu«  in  al- 
lerotro  fiunl  vuhicra»  fcrc  ieihalia  sont,  ui  umcn 
ftrt  magis  ei  infirmiutc  carnis  dictum  accipiaiur, 
quam  cx  iudicio  raiionis.  Hac  cnim  iudicc  perni- 
ciosiora  suni,  qoam  illa,  qua  corporis  et  anima 
compagcm  solvonl,  Cthnico  ncdum  Cbristiano  di* 

canti : 
Safmiiivm  crede  mfai  animam  ffraftrre  pudcri, 
Et  propter  vitam  vivendi  perdere  cautas, 

(Juv  ,  viii,  83.) 

Undc  UU  mcntis  affcciionc  deposco,  ut  si  de  pacc 
mea  actum  fueril,  ca  providcalur  forma,  In  qua 
oon  oO^endalur  Deus  cl  lioneslas,  quam  non  audco 
dicerc  cgo,  sed  Dcus  mihi  hactcnus  iniegram  coii- 
scrvavii,  ]XHm  qooqoc  in  posterum  apud  homincs 
conservcluf  :  cl  si  forte  taiis  polucrit  iuveniri, 
again  graiias  Domino  ei  vobis»  cl  omnibus,  qui  ad 
lioc  operam  dedcrinl.  Si  vcro  de  juramcntis  acluin 
focriit  oovU  domiuus  mcus  cpiscopus  quam  sublili 
rcvcrcnlia  in  ulibus  lenear.  Nunquid  crgo  jurarc 
fpoasciii  iM  ca  praescripiiottc  vcrborum»  aul  potius 


lem  ad  curiam  pacem  facluruSy  nisi  aliquateuus 
piascognita   forma  ejus.  Nam  rei  familiaris  angu- 
stia,  et  iiegotiatio  litterarum,  quae  uiihi  solaiium 
pariier,  et  subsidium  pra^bct,  nec  magnos  sumptus 
faccre,  ticc  diu  abesse  paiinntur.  Faculias  eiiiin 
soliio  magis  lenuis  esi,  sed  onera  non  decrcscuni. 
Rarescunl  autem  auxilia,  ctsi  ab  initio  rarissima 
fuerint.  In  profectioiic  vcrsus  Andegavim,  cl  Pa- 
schalibus  coiloquiis  reguiii,  ireuccim  libras  expendi, 
ei  duas  aniisi  equiiaturus,  ut  dc  laboribus^ molcsliis, 
el  curiaruin  tasdiis  uceatur,  quodque  niagis  pigcl, 
cuncls   ccsserunl  incassum.  Nam  labor  periii4cl 
iinpensa^  nec  vellcm  si  fieri  possct  occupaiionum  et 
|vrerum  humile  subire  dispendium.  Sialus  ineus  vo- 
bis  cx  parie  per  nunlium  inuolescei»  Idem  eniin  est 
ferc  qui  fuit.  De  causa  Caiituarieusis  non  despcro, 
quia  ipse  pmnitcutiara  ageiis  supcr  commissis  iu 
vuria,  de  Domino  non  desperal»  ucc  ponit,  ut  opi- 
nor,  carucin  brachium  suum.Crcdo  autein  quod 
Domiuus  adhuc  supremum  rcmcdium  difi^eit,  quia 
nondum  cst  omni  huiuano  auxilio  dcstitutus.  Vocai 
iuc  magisicr  Girardus,  ut  salva  fide  Gcclesi»  Ro- 
mauae  Corouiam  transcam,  sed  auctorc  pio  Jcsu, 
pro  nuUo  qucslu  pouam  cum  schismaiicis  ad  sub- 
vcrsiouem  domos  Domiui,  scbismatis  portioiiem. 
Ipsum  taoien  Girardum  nequaquam  schismaiicum 
rcpuio,  quia  fidei  ejus  |»crspicua  paicul  indicia  ex 
litteiis  ejus,  quarum  rescriptum  domino  cpiscoio 


m  msTOLM 

miuo,  sopprefiso  tairien  aucloris  nomine,  ne  et  illt, 
el  «Uis  noceat,  si  foerit  divalgatnm.  Non  diibiio 
qoin  roibi  compateremini,  si  constaret  in  qua  sol- 
liciiodine  versatur  animos  meiis»  nec  lamen  Domino 
lesie,  pro  me,  licet  apud  duricordes  babiiem,  quan- 
toni  pro  aniicis  sollicitor»  qoia  mibi  quoad  me, 
safficeret  commerciuro  liueramm,  nisi  urgerent  et 
alii  qoorum  oportet  me  necessltudinibus  communi- 
eare.  Sinescilis,  Belgica  secunda,  qnae  modo  Re- 
nonim  diciior,  in  aniiquis  bistoriis  provincia  Du* 
rieordium  appellatur.  licei  babita  comemplaiione 
quonirodam,  possil  et  Mollicordium  appellarl»  Ne- 
<;!ie  enlm  duricordiain  arcbiepiscopi  et  suorum 
qaisquam,  familiarius  accedens,  probabiliter  ar- 
guere  poterit.  Sed  quis  quxso  nostratum  et  vete- 
nun  amicorum  de  genie  Duricordium  non  convin* 
cilaresse?  Dicam,  qnod  fortasse  non  creditis,  sed 
cerle  verum  est.  Filius  magistrt  Gaufredi  mibi 
eoexsulavit  mensibus  ocio,  sed  cum  ad  eum  nuBt!us 
neus  ab  episcopo  Norwicensi  et  abbate  Sancti  Ed« 
Qondi  diveriisset,  profecto  nec  unas  ad  me  litteni- 
bs  potuit  impetrare.  Scit  umen  Doininus»  quia 
sibil  ab  allqoo  eorum  petii,  In  eoque  mibi  bene 
actom  est,  quod  nondum  ab  initio  proscriplionis 
ne»  erulieseentiam  sustinoi  de  rcpolsa.  Ei  bls  et 
praecedentibus  patet  via  rationt,  sed  in  litteras  ex 
affectione  totus  defluerem,  oisi  modestia  et  moltl- 
plicilas  oecnpationum«  quibus  id  tantillum  subripul» 
compellereat,  ul  dicam  ex  animo.  Yalete! 

EPISTOLA  CLXil. 

A     MAGISTROM  JOANNCM  SARaACBNOM. 

(A.  D.  1166.) 

Magistro  Joamiii  Sarraceno. 

Liuerae  diieciionis  vestraey  super  qMibus,  quoad 
vixero,  gratiae  Tobis  habendas  sunt  el  agendae»  pbi- 
losopbum  etCbristianum  pariter  redoienty  et  mul« 
tiplici  et  patenli  prolestantur  indicio»  quod  de 
abondanli  virmtumet  liiterarum  promptuario  pro« 
cesseninl.  Sed  nec  orator  illis  cudendis  defuit,  aut 
condendis,  qui  quod  ralio  pbilosophica,  et  Cbri« 
siianae  rellgiODls  prof<95sio  suggerebat,  eificacissime 
persuasil.  Viguit  enim  per  gratiam  diclio  apposita 
ad  persoasionem»  et  eatenus  cepit  et  profecit  in 
me,  ut  de  caetero  pigeat,  si  forte  ex  inftrmiiate 
coniigerit  acerbitatem  exsilii  nominare»  cl  omnino 
podeat  nominasse.  Nam  iicet  exsilii  quartus,  et 
proscriplioDis  meae  terlius  agatur  annus,  jam  lur- 
blne  fortonae  minus  in  dies  concutior  aui  moveor 
damnis»  profecto  seiens  nunqnam  in  meis  faisse 
bonis  quae  tam  facile  inimicus  extorsit :  et  fortasso 
reciioo  amicum  dixerini,  qul  oculos  meos  phan- 
lasiicis  fortunae  lodibriis  praestrictos  apeniii,  et  ex« 
cvssis  eorialibns  nugis,  et  illecebris  volupiatum, 
nie  in  viam  Ytrtulis  impulit,  et  philosopbantinm 
cgnibus  aggregaTil.  Long6  ergo  liberior,  quani  cnni 
mundana  aopellectile  et  sarcinulis  fortuitorum  pre- 
nerer,  laeta  quidem  condiiione,  ne  dicam  panper- 
Patrol.  CXCIX. 


.  ^  AN.  1166.  101 

A  tate.  qood  philosophia  diclal,  experior,  quto 
Omne  iolum  forti  patria  ut^ 
(OviD.) 
qnod  ad  animam  in  adversis  erigendum,  et  Cbri- 
stiano  mundus  lotos  exsilium  est,  dum  peregriiia-^ 
tur  a  Domino,  ut  nunquam  prosperis  extollatur. 
Cessent  ergo  de  ludibriis  fortanae  querelae :  de  re* 
iiqoo,  dum  nos»  qoatemis  licet  a  quaestionibos  phi- 
iosophicis  non  cessemus,  indulgeamus  persecotori- 
bus  Doslris,  nescieniibus  forlasse  quid  faciunl;  el 
praelatis  eccleslarom  non  veslraiibus,  sed  nostrati- 
bus  dico,  qui,  qood  Caio  Cassio  Cicero  In  epistola 
ad  eumdem  Cassium  improperat,  jam  a  mulio  tem» 
pore  virtuti  eioOlcio  suo  nontium  remiserunt»  nec 
cum  eis  agant  deliniti  diviiiis  et  illecebris  volupli» 

B  tum.  Exspecto  a  gratia  vestra  residuum  bierar- 
cbiae  transferri,  ut  vestro  beneflclOy  vobis  ad  aetor* 
nam  gloriam,  Francis  suis  beatus  Dionysius  plo» 
iilus  innotescai.  (Jtinam  detur  mihi  locus  ad  pedes 
veslros  ut  cum  Maria  sedente  secus  pedes  Christi* 
quem  in  conle  vesiro  habitare  confidOy  coelestis 
oracoli  verba  ei  verae  phiiosopbiae  senieDtias  exci-* 
piam  ab  ore  vestro.  Sed  hoc  desiderium  meum 
impedit  indignaiio  regis  Anglonim,  coi  ille,  qui 
corda  r^m  dirigit,  tribuat  si  placet  iDiellectom, 
utsapiat  quae  Dei  sunt.  Interim  quod  possuro  di* 
gnatioiiis  veslrae  geoibas  provolutos,  preclbus  ellit* 
teris  pulso  supplicans,  ot  luexplaDandR  translatiooo 
beatl  Dionysli  me  vestra  sincorius  dignoMir  om* 
dire.  Ad  boe  nuper  in  libro  Beatl  Arobrosli  do  Incar* 

^  Datione  Terbi  obsuculum  reperi,  quod  nollos  ma- 
gisirorum  oostrornm  suiBcli  amovere,  qula  Grttcai 
linguae  experies  sudI.  Haec  aulem  sunt  verba  Am- 
brosti  facientia  quaestlonem.  Ounan  lu  LatiDOS 
interpretattis  est»  ul  subsUnliam  dicerei.  Ou»im 
aoieiD  Domini  cnm  dicitur»  quld  aliud  sigoiiical 
oisl  Dominom  semper  esse?  Quod  liiterae  ipsae  ex- 
primunt,  quamvis  divine  oicsia  ai  acta  ai^  hoc  eal 
cum  sit  s^mper,  ou$\a  dicitur,  uniiis  litlerae  mutaio 
ordine  propter  sonum  et  competentiara  decoremquo 
sermonis.  Ergo  ottsia,  quod  semper  sit  Dominui» 
signiOcai.  Sic  quidem  Ambrosius  colligit,  sed  ralto 
Inrereniiae  vobis  plenius  liquel  et  Graecis»  mibi  vero 
et  mel  similibus  nubeculosior  est.  Hilarius  aulem 

D  in  lib.  De$ynodi$  similiter  de  essentia  ratloclnatur, 
ut  Ainbrosius  De  ou$ia  :  forusse  quia  idem  «st  es* 
sentia  quod  ousia.  Et  quidem  verba  HHarii  baec 
sunl :  Esseniia  est  res  quae  \el  est,  vei  ex  quibus 
esly  qui  in  eo  quod  nianeat  subsistit.  Dicilor  autero' 
essentia,  etnatura,  ei  genus»  et  subsUntia  uniusctw 
jusque  rei  poierit ;  proprie  autem  essenlia  idcirco 
dicia  esty  quia  semper  esl.  Qune  idcirco  etiam  sub- 
suntia  est,  qnia  res  quae  est  necesse  ett  ^bsistai 
in  sese.  Quidquid  autem  subsistit  sine  dubio  Id 
genere  vel  in  natura  vei  in  substantia  manet.  Giim 
ergo  essentiam  dicimus  signincare  naturam*  vel 
genus  vel  substantiam,  intelligimus  ejus  rei  quaa 
in  bis  oinnibus  semper  esse  subsistat.  11or\im  ver* 
bornm  llilarii  subtitissima  spcculalio  est»  difficilia 

« 


m 


JOANNIS  SARESBERIENSiS 


164 


inieniffentia.  tcd  arbiiror  qwod  in  GraDca  lingaa  A.porain,  qii^e  liumcris  luis,  ad  lantum  omis.  ul  tibi 


periiis  planiora  suni.  Naro  de  l)ealo  Hilario  dicil 
sanclissimus  Paler,  el  lillcralissimns  doclor  qnod 
GaUicano  cothurno  allolliiiir,  ei  floribiis  Grapcis 
adornalur«el  procul  cst  a  leciione  siroplicium  fri- 
irum.  Alibi  autem  praecipil,  u4  llilarius  el  Aibana- 
siiis  inoffenso  cnrranlnr  pede.  Quod  ai  apud  Gracos 
eipressam  habenl  differeniiam  hsBC,  qua  bic  loiics 
inculcata  suni,  essenlia,  nalur^,  genus,  siibslantia, 
eam  cxpediri,  omiiium  arbitror  inieresse  quamplu- 
rimnm  :  uiide  voliis  ad  merilum  et  gloriain  profe- 
ciorum  csse  non  dubiio,  profolurum  ad  vium,  si  ad 
ostium  Scripturarum  pulsanti  aperueritis,  el  panes 
vobis  aChrisio  credilos  in  mullitudinis  usum  frc- 
gerilis,  ul  vestra   solliciludine  reficiantur  lnrb«, 


videiur,  debiiibus  et  infirmis,  imposita  cst»  sufttine 
palienter,  clania  ad  ipsum,  quoniain  prope  est.  Et 
quod  tibi  visum  fuerit  imporubile,  pia  confidentia 
rejicias  in  huraeros  ejus,  qui  ovem  revexil  perdium, 
et  toiius  bHmant  generis  in  ligno  portavit  onera, 
quaudo  priacipttlus  ipsius  f  jcius  est  siipcr  buinerum 
ejus.  Ipse  vero  te  sublevabit,  quia  fidelis  est,  et  noo 
paiieiiir  tentari  supra  id  quod  potes,  sed  faciet  ten* 
talioticin  ipsatn  tuiim  esse  profectiim. 
EPISTOLA  CLXXI. 

AD   E€MDEV. 
(A.  D.  il(>6.) 

Causam  exsilii  mei  ex  relaiione  prioris  dc  Monie 
Dci,  et  ex  mea  vobis  noiaro  esse  arbitror,  ut  tamcn 


miarum  adeo  in  via  peregrinationis  hiijus   bonus  B  vobis  liquidius  constel,  cam  paucis  expono.  Dominn 

*  .    ..  ■•.  A< . ! ^:  ^t     L*aa1a<«i<a       .t»      n.Aflfl  ACfltl         VkAA     tQ. 


misereiur  Jesus,  ut  se  ipsum  iliis  quotidie  veiil 
irrogare  in  clbum.  Nonne  docioribus  improperabi- 
tur,  quia  parvuli  pelieninl  panem  ci  non  fuit  qui 
frsingerei  illis? 

EPISTOLA  CLXX. 

AD  EMBLBERTCII   PBIOREII   DE   VALLE  S.   PETRI. 

ik.  D.  H66.) 
■BNGEtBEETO  prioii  dc  Vallc  Sancti  Petri- 
Rerum  «ubitae  mutationes  solent  afferre  molcstias, 
ot4|ui  iionores  ambierant,  dum  eis  cohaerentia  su- 
fitinent  onera,  plerumque  fatiscant,  et  doient  se  voti 
compotes  exstiiisso.  Recte  quidem  :  si  enim  reprobi 
«int,  iniquitates  eorum  iusta  poena  perscquitur :  si 
pr»ordinati  ad  vium,  concepUB  arobitionis  exces- 


Caniuariensi,  et  Kccleslaev  ut  potui,  astiti,  nec  la- 
men,  qnod  conscientia  teste  secure  audeo  profiteri, 
dominum  regein  Anglorum  ex  proposito  injiiste  of- 
fendi.  Ipse  autem,  et  me,  et  fratrem  meuro  proscri- 
psit  l>onis  nostris,  et  ego  cxsiiiuro  patior.  Mihi  vero 
ncc  opes,  nec  amici,  nec  arma  sunt,  quibus  tantum 
principero  valeam  cxpngnare,  aut  quas  de  benepla- 
cito  suo  roibi  et  mcis  infert,  propiilsare  injurias. 
Unde  ad  veslrum,  et  alioruro  sanciorum  patroci- 
niuro  conftigere  iiecesse  Iiabeo,  ut  vesiris  interces- 
sionibus  flagelluro  istud  ab  ecclesia  sua  et  nobis 
nmoveat  Doroinus,  aut  coiiverlai  in  usus  saluiis 
nosinc,  neqiie  nos  patialur  in  procella  turbinis  bu- 
jus  arKjuid  cointniiiere  contra  ipsuro,  sed  dirigat 


consnmit  pia  correpiio.  et  exerciutia  laboriosa  ^  gressus  nostros  in  beneplacito  suo«  Exspectabamus 


sum 

cohaerentes  honoribtis  aut  exsiingnii,  aut  reprimil 
voluptates.  Te  quoquefacile  crftijideriro  dc  tam  su- 
hitis  routationibus  aliquas  concepisse  moiestias :  sed 
ex  aliis,  et  longe  diversis,  ei  fere  adversonSibiis 
eausis.  Quis  enim  suspicetur,  tc  aliciijus  ambitionis 
stimulo  incltauiin,  ut  hoiiores  appetcres,  ut  concii- 
pisceres  molKiias  voluptatuin,  ut  opinione  plcbcia 
ventos  seqiiereris  Ini^astu  mundauo?  Nam  h^ec  om« 
nia  coniempsisti  ut  stercora.,  ut  solum  Uicrifacias 
Christum,  qui  tibt  non  momenlaneos  el  inlionoros 
hooores,quospreiiosa  paupertale  inutasii,  Testitu(>.t; 
«ed  aieroos  in  coelis,  qui  impersloruro  purpuraRii 
jnajestate  incomparabili  antccedant.  llluc  volupias 


paceni,  et  ecce  Ecdesiam  jam  gravior  infeslat  lur^ 
batio,  tania  quidein,  ut  ad  subveniendum  iiiane  vi- 
deaiur  auxilium  hominis.  Ad  pedes  iiaque  sanctlta- 
tis  veslrae,  et  frairum  vesirorum  tota  mentis  de- 
votione  provolutus  affectuosius  snpplico,  ut  mise- 
Fcamini  nosiri,  saltem  vos  amici  Domini«  et  Caii- 
tuariensis  Ecclesiae,  et  meum,  et  fratris  mei,  ec  co- 
exsulantiuro  nobis,  vestris  precibus  sublevetis  exsi- 
lium»  Jam  enim  de  humano  auxilio  desperaroiis. 
lloc  quoquc  atientius  deprecor«  ut  pro  rege  Anglix 
iiitercedaiis  ad  Doroinuro,  quatenus  eum  Deus  re- 
vocet  ab  hac  pi-essura  Ecclesiae,  et  ut  roiseraior 
Domiiius,  qui  solus  huic  morbo  medcri  potest,  per- 


wollis  eteffeminata  non  habebit  accessum,  ubi  c^tr-  ^  secutores  Ecclesiae  aut  convertat,  aut  conterat. 


Hem  in  veritate  iiatur.-e  permanentem  spiriiunlis 
knpiebit  vigar,  et  exsultalio  angelica  permulcebiu 
U)i  laudis  tiiae  prxconiu,  non  de  falsidicoruro  peii- 
debunt  arbitrio,  sed  magnificcniiam  viriiUuin  tu^i- 
ruai  sancU  angeli  incessabililer  pr.TdicabutiJt. 

H»c  tibi,dilecle,  iion  tara  de  verbis  noslris,  qiiam 
de  sacris  Scripturis  constare  debcni,  si  in  co  pcr- 
stiteris  quod  ccepisti.  Sola  enim  ()erscveranlia  esl, 
qu»  virtutum  omniuui  c^nsequilur  Inictum.  Ncc 
4liu,  si  recie  futura  roetiaris,  in  labore  isto  sudaii- 
dum  est  tibi,  quia  ociilis  (uis  labonim  gloriosa  mer- 
«es  iinpendet,  el  remuncrator  tous  astat  iii  januis. 
Pro  iiloii.ique  si  qiis9  molcsiiae  irniuntex  tibi  ini- 
f  acio  prioralu,  e:  de  soHicitudine  animaruro  et  cor* 


EPISTOLA  CLXXIL 

AD  ABB4TEM  SANCTI  yEDARDI 

(A.  D.  1166.) 

Abbati  Sancti  Medardi. 

Causa  Christi  muila  coromendatione  non  indiget, 
praesertiro  apud  vos,  qui  et  piae  devotionis  fainu- 
laiu,  et  sanctorum  intercedentibus  roeriiis,  desiJe- 
ratis  Ckiristo  telicius  coromendari.  Quis  autero  ean- 
sam  sanctoruro  pauperuro,  de  valle  Saneti  Petri 
esse  dubitat  causam  Christi?  quis  eorum  coniristJ- 
tione  vel  consolaiione  Christum  ipsum  coiitristari 
nciicit  aut  consolari,  nisi  qui  evangelicam  ignorat 
propheliani,  ex  cujas  veritate  sententiam  proferet 
in  judicio  Qiristus,  in  condeuuiationem  impioruoa,  et 


4(»5 


EnSTOL.€ 


pra*elccioram  salutem  el  glorincalionem?  Ei  quia 
mcfnoratiH  fralrtbus,  ut  aiidimus,  pielas  vestra  com- 
paiiuir,  el  humanitas  libenter  subyenit«  enm  eis  ct 
pro  eis  cbaritoti  vesirae  Immensas  referimus  gra- 
lias,  cum  pneceperiiis,  et  res  et  tcmpus  expetierini, 
relaturl  gratiarum  quantas  polerimus  actlones.  certi 
qoidem  qnod  Christus,  qnem  in  membris  suis  ad 
prssens  consolamini,  quas  debet,  rcferat  in  mise- 
ricordia  vcrb« ,  mensuram  coagitatam  el  snper- 
effliienlem  refniidens  iii  sinus  veslros.  Precamur 
atiiem,  et  qnanla  possumiis  suppiicalione  deposci- 
miis,  ut  priorem  eonim  L.  cliarissimum  aiumnum 
Tesimm  charum  habeatis,  et  vos,  et  el  ei  fratribus 
siiis,  in  quibus  patrocinlo  vestro  eguerint»  anxilium 
et  consilium  iiiipendutis,  et  quod  lantuni  patrem 
decet  ei  lanUe  nobiiitatis  eccl6s*ani,  pauperum,  cum 
expedierii,  preces  prxveniendo,  eoruui  parcatis 
eiubeseeniiae,  et  vestram  dilateiis  gloriain,  et  con- 
scienlianr)  mulceatis.  Et  quia  eos  aliqtii  de  fratri- 
biis  vcsiris,  quod  nec  bonori,  nec  alilitati  vesira 
exuedii»  molestare  dicuntnr,  supplicamus  atlen- 
liiis,  ut  cis  pacem  reformetis,  et  Traires  vestros  ab 
eorom  inqnietalione  suspendatis.  Quidquid  antem 
eis  feceriiis,  si  nobis  factum  dixeritnus,  veracitcr 
qiiidqQiil  dicetur.  Sed  parum  erit  ad  expressioneni 
nieriti  vcstri,  cum  Christo  personaliter  intendalur, 
qintiqnid  isiis  iii  alierutra  sorte  boiii  vel  luali  ex- 
Libiiuin  fuerit. 

EPISTOLA  CLXXIll. 

AD  WILLCLIIUII   NORWICEN^iCII  EPISCOPOII. 

(A.  D.  1166.) 

Domino  Norwiceiisi. 

Scio,  Paier,  quod  Hdeles  vestros  sincera  oonsue- 
visiis  cbaritaie  diligere»  et  devoiionem  et  obsequia 
eorum  accepiare  et  remunerare  pro  f;icnUate  et 
meriio.  Unde  ego,  (tnia  me  vobis  semper  fidelein 
exhibui  et  devolnm,  spero  qnod  mihi  compatieminl 
tiiiii  pro  sincerilaie  causae,  tuio  pro  affectioDe  per- 
soiiae.  Iiaque  paternitali  vestrx  atientius  commcndo 
fraireni  ineum,  qui  magis  de  aliena  voluntate,  qaam 
de  merito  soo  bonis  suis  proscriptns  est.  Nec  enim 
^obis  commendarem,  nisi  quia  domini  regis  pacein 
bahel,  licet  plenam  gratiam  nonduin  adepius  sit;  et 
qiiia  reditoum  meorum  inhibila  est  solulio,  ut  ires 
marcas  de  prssenti  festo  Sancti  Joannis  non  exi- 
gam,  precor  ut  tres  marcas  quocunqtie  nomine  vo- 
hieritis,  sive  in  causam  mutui,  sive  in  aliaro,  ei  si 
phcet,  tradi  faciaiis,  quia  hoc  imputari  ncn  poteril, 
si  boniini  innocenii  ct  habenti  pacem  domini  regis 
sohveniatnr. 

EPISTOLA  CLXXIV 

AD  JOIKNCM  PICTAVIEXSEM  CPtSCOPCM. 

(A.  D.  ilG6.) 

Domino  Pictavtcnsi. 

Ad  notitiam  veslram  arbitror  pervenisse  qood 
Gir«  archidiaconus  Parisiensis  amicissimus  mihi 
esf,  et  sno  et  snomm  meriio  familiarissimus,  qui 
nnum  servientcm  suura  Jordannm  nomiiie,  meis 
apnd  vos  precibus  dcsiderat  ct  sperat  promoveri. 


~  AN.  ilOO.  I^ 

X  Abbas  Sancti  Maxcntii,  ut  asserit,  ei  pecuDiam  de- 
betf  el  cum  eo  roiniis  amice  versatur»  ut  diffidat  dt 
Qde  debitoris,  nisi  vestra  paternitas  eum  esse  fide- 
lem  faciai  vel  invitum.  Precor  ergo  aiteniius  ot  lu 
jiistitiam  servientis  promoveatis,  quaiinus  pnefa- 
tum  archidiaconumy  cujns  contemplatione  bas  pre- 
ces  porrigo,  vobis  et  vestris  reddatis  obnoxium,  et 
serviens  ejus»  qood  sibl  debitom  esse  constiterit, 
vestra  intervenlente  diligentia,  si  possiblle  est,  slne 
difficuliate  cimsequaiur  et  mora. 

bPlSTOLA  CLIXV. 

AD  THOMAM  GANTIJARICIISEM  ARCBIUPISCOPOM. 
(A.  D.  1166.) 

TBOMiBCantuariensi  archiepiscopo,  Joah.  SaretbM 
salutem  et  e onforiari  in  eo  qui  dissipat  consilia  gen- 

B  tium,  et  impiorom  conatus  evacuat  et  polestafei 
eyertit.' 

Ptecepi  nuper  lltteras  paternitalls  vestrae,  qnibus 
praeclpiiis  nt  vobis  rescribam  quod  mihi  visum 
fuerity  inspectis  litieris  domini  Saresberieiuiis  ei 
ioannis  de  Oxeneford  et  magisiri  Hervfti  et  dominl 
Nicolai.  Pner  autem  ne(|ne  Joannes  neqne  magisler 
Hervaeus,  quas  plorlmum  desiderio  lltteras  tradldit, 
sed  inentem  ioannis  ex  vestris  et  episcopi»  et  capl- 
luii  Saresberiensis  fncile  est  agnoscere.  Electns 
vero  Carnolensis  qnid  vobis  significaverit  nescio, 
quia  in  litteris  ejus  nihii  aliud  continetur,  nisi  ul 
Viiiceniio  credaiis.  Hoc  ergo  defait  instrtictioni 
meae,  qnod  plurimum  appetebam »  et  qnod  sciiu 
digniasinnm  est,  nosse  videlicel  qoaliter  negolia 

^  ves.ra  prosperala  sint  in  manu  magistri  Hervaei  ei 
quaro  opem  naufragio  Ecclesiae  Angiicanae  sedes 
apostolica,  pro  qua  patimur,  decreverit  impertirl ; 
inde  enim  oportebit  cautelam  consilii  Informare, 
ut  juxta  parabolam  evangelicam  lurrim  qiiis  aedid* 
caturns  sedens  sumptiis  compntet,  et  cum  reg^ 
congressurus  copias  suas  doroi  recenseal,  ne  maaiii 
conaminis  aut  ostenutionis  snbita  et  inconsiderata 
pnesninptio  risui  aut  niin»  tnrpiter  exponatur. 

Nec  hoc  dixerim,  quod  Ecclesiam  Roroanam,  sp<i 
nostrae  fundamentnm  arbilrer  statiiendam »  S4*d 
i^sum  solum,  super  quo  et  illa  fundata  est,  ei  in 
qiio  quslibet  opera  fideliter  radicata  convalescit  ad 
fructuni,  et  consnmmatur  in  gloria.  Ille  enim  no- 

D  bis  sit  in  conscientiae  fund:imento,  et  bomo  procul 
dubio  non  praevalebit,  nec  timere  oportel  vel  tjran- 
nonim  minas,  aot  tendiculas  cnmaliter  sdpientum, 
ant  proditorum  perfidiam,  aul  pitsilianimitatem  ju- 
dicis,  ant  avaritiam  et  inronstantiam  eorum,  qul 
qiiaDrunl  in  omnibus  quae  sua  sunt,  carnis»  non  qtiae 
iesu  Christi.  Nam  ul  fidelJssiine  Scriptura  docel : 
Turrh  fortiitima  nomen  Dominu  od  ipsum  jnsIhs 
eonfugii^  et  de  omni  angmtia  iiberatur  (Prov.  xviii). 
Quia  ergo  parviiatis  meae  consiliiim  qnarrilis»  con- 
sulo  nnnc,  qiiod  seinper,  nt  ;omnein  el  lotam  spem 
noslram  projiciainus  in  eum,  qiii  enierc  nos  poi€;SI 
a  tribulationibiis,  quae  invcnerunl  nos  nirois.  QHod 
nt  jiislc  et  misericorditer  velil,  ponarons,  maneutd 
Aggxo,  corda  nostra»  snper  viss  nostms,  el  facteiw 


ir 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 


m 


panftcnlia  dignos  frucins,  snscipiamnspoculum  A  Chrisli.  Sed  quorsuro  li»c?  Scio  cniro,  secuntluro 


bujus  sal.utirer»  amaritudinis  in  Ixirtia  de  manu 
Uomini,  cujns  muneribus  abuienies  pestirera  dnlce- 
dine  prosperorum,  in  perniciem  noslram  tolies  ex- 
hilarati  sumus.  Hsec  esl  enim  gratta  illius,  qui  iia 
novii  beare  aniicos  suos,  ut  per  niultas  tribulaiiones 
eiaminalos  purgaliores  et  clariores  et  solidiores 
introducat  ad  regnum.  Omnium  temporum  seriem 
percnrramus,  queni  ab  initio  invenimus  eleciorum 
de  deticiis  migrasse  ad  delicias,  quem  legimus  bic 
floruisse  ei  exsultasse  cum  mundo,  et  nunc  in  uber- 
late  fructuum  Ixtari  et  regnare  cum  Christo :  mente 
autein  sic  exulcerata  in  se  per  pcenitentiam ,  per 
patientiaro  roboraia,  ct  mitigata,  et  erecta  per 
spero,  et  sanct»  conversationis  testimoniat  Nibii 


quod  prsesagii  animus,  quod  rex  eaienus  non  con- 
valescet,  nt  de  securiute  agi  oporleai,  ei  quia  illa 
robuslissima  columna  templi  dicit,  quod  quidquid 
agiiis,  extollentix  est,  aul  ir».  Uic  opinioni  occur* 
rendum  est  exbibitione  moderationis,  tam  in  factis  eC 
dictis,  quam  in  gestu  et  habiiu;  quod  taroen  apud 
Dominuin  non  muUuto  prodest,  nist  de  arcano  con* 
scientiae  prodeat. 

De  negoiio  Saresberiensi  recolo»  quod  ex  parte 
episcopi  el  ecclesiae,  de  intrusione  decani,  audivi 
vobiscum,  el  episcoporum  circurovenlione,  qui  ept* 
scopum  ei  Ecclesiam  sno  consilio  induxerunt  ad 
Iransgressionem  apostolici  roandati :  et  si  apud  ho* 
niines,  sicut  jnre  cautum  esl,  nnlli  patrocinabitur 


consoltiu8arbitror,secundumeaquaipropositasuni,  B  dolus  suus,  multo  minus  patrocinabityr  apud  Du- 


quam  ut,  sequendo  consilium  Nicolai,  quem  Doniiui 
Spiriuim  habere  confido,  scribatis  imperatrici,  et 
archiepiscopo,  et  epiKCOpis  Normanniae,  vos  seroper 
faisse  et  es^e  paratos  obteroperare  juri  secundum 
eensHrain  canonum,  et  redire  ad  sedein  vestram,  ei 
vestra  recipere,  et  vestroruni,  dummodo  vobis  et 
tllis  securiias  procureiur,  et  Ecclesia  in  earo  resti- 
tuatur  libertatem,  in  quaerai  anleqnain  ipsaro  ini* 
quiiaits  hujus  procella  concuteret,  eoque  roodettlus 
Mribendum,  ei  condiiiones  censeo  ezigendas,  quo 
mibi  eertior  esse  videor  animos  adversantiuro  £C' 
«lesi»  Domln*  sic  induralos  esse,  ut  nullam  omnino 
<M>nditioiiero  adroiltant,  nisi  quae  Ecclesiae  liberta- 
lero  evertat,  et  vestrain,  ei  oninium  nosiruro  sub- 
ruat  bonestaiem*  Scrlplum  lamen  eatenus  proderit,  ^ 
^il  vobis  sit  conira  walignantes  episcopos  in  lesti- 
moniuni,  ei  modestia  vestra,  quod  plurimum  expe« 
dit,  omnibus  innote£cai. 

Si  vero,  quoJ  non  spero,  illi  baec  regi  obtulerini, 
et  ipse  conilliiones  adroiserit,  usque  ad  cautionem 
securitatis,  non  videtur  luibi  quod  vos  In  verbo 
illo  nirois  scrupulosos  esse  expediat,  duminodo  im* 
peratrix  et  archiepiscopus  se  interponanl,  el  rex 
prolestatione  publica  et  scripiura  paienie  vos  et 
vestros  jubeat  esse  securos.  Quid  enim  si  Deus  hac 
bollicitudine  vos  exercilare  decreverit,  ut  vivatis  in 
jnedio  insidianiium,  ei  obsideaniini  ab  illis  qui  quas- 
runt  aiiiinain  vestram  ut  aureranteam?  Nonne  ex 


minum,  qui  disperdet  labia  dolosa,  et  prudentiain 
prudentum  reprobabit.  Et  sicut  mihi  ab  urbe  signi- 
ficatum  est,  et  egovobis  scripsisse  me  memini,  do- 
minus  papa  jam  vestram  senientiain  confirmavit, 
inio  soam  vindicavit  injuriam. 

De  appellatione  episcoporum  quid  sentiam  non 
silebo,  quia  liberi  esse  nolunt,  timeo  ne  perpetue- 
lur  eoruro  servitus,  jure  quidem,  quia  cum  annus 
remissionis  adesset,  annus  videlicei  gratiae  Eccle- 
siaroin  liberiatem  evocantis,  post  sex  annos  quibut 
afllicU  erant,  quasi  in  luto  ei  laiere,  inalueruni,  eo 
quod  quidam  corum  uxores  duxorant,  qiiarum  te- 
nentur  afleotione,  alii  juga  boum  plurima  aduita- 
runl,  adii  thesaurizabanl  pecuniam,  nescientes  ta- 
nien  cui  congregetur,  alii  aliis  volupiatibus  se  dede- 
runt,  et  premente  sejugo  sibi  placentium  vitiorum, 
maluerunt,  inquam,  in  antiqua  servltule  teneri,  ei 
aures  suas  perrorari  subula  perpetuae  servitutis, 
quia  se  proHtentiir  moribus  obedire  servilibus  per- 
versarnm  consueiudinum,  quam  in  libertatem  spiri* 
ius  velle  evadere.  Annou  recolitis  quia  duae  tribiis 
ei  dimidia,  qux  .pecora  niulta  habebanl,  et  posses- 
siones  pluriinas,  non  sortitae  sunt  hxreditatero  in 
medio  fratrum,  id  est  communi  terra,  soilicet  pro- 
missionis,  sed  Jordane  nondum  transito  in  Amor- 
rh£orum  finibus  substiterunt?  Nonne  hoc  In  Evan- 
gelio  interprelaiurpius  Jesus,  per  figuram  diciionis 
ailirmans,  quia  facilius  est  camelum  per  foramen 


causa  consimiil  Gad  propheia  David  percgrinantem.  D  aciis  transire,  qiiam  divitein  intrare  in  regnum  coe- 


ji  facle  Saulis  redire  mouuil,  et  compulil  iii  Ju- 
4laeani,  ut  ei  inimicorum  insidiae  ad  exercitia  virtu- 
•luin  proficerent,  ei  meritorum  iusignia  sic  clarius 
railiarenl? 

Sed  arguet  qnts  fortasse  temeritatein  hujits  con- 
siiil,  eaput  vestruni  hostilibus  gladiis  objectantis. 
dicetque  coromodius  esse  et  cautius,  exspectare  ut 
peregerilis  poeniieniiam,  quia  ex  conscientia  pec- 
catoruro  nonduro  apti  estis  martyrio.  .4d  quod  ego : 
Neroo  non  aplus  est,  nisi  qui  non  vult  paii  pro  fide 
ct  operibus  fidei,  parvulus  sil  an  adulttis,  Judxns 
an  Gcntilis,  Chri&tianus  an  inlidelis,  vir  an  mulier, 
iion  refert.  Naro  quicunque  pro  justiiia  patiiur, 
martyr  est,  Idest  tct»t!«  jusiitix^  assertor  causoe 


loruin?  Et  quidein  qui  ad  transeundum  Joidanem 
pigri  fucrant,  allare  conlradiciiouis  et  scandali  po- 
stea  erexcruni;  sicut  episcopi  noslri,  qui  sub  prae- 
textu  juris,  fonnam  et  vigorem  jusiitiae  conantur 
eiudore,  sed  et  hos  ad  uiiiiaiem  et  pietaiis  cnlturo 
triumphator  geutium  legatione  missa  revocabit  Je- 
sus,  hoc  est  ad  professionem  lcgis  et  justitiae  cul- 
tuin,  nt  quod  rectuin  eslcoraiu  Dco  sapiant,  loquan- 
tur,  ei  faciant,  el  arinaii  exhortatione  Moysis,  id 
est  diviiiae  legis,  praeccdant  fratres  suos,  donec 
Ghrisio  hxreditas  sua,  ecclesla  scilicet,  libereiur  ile 
inanibus  hosiium,  ct  post  iiiclytos  de  vitiis  triuiii- 
phos  slabiliatur  in  terra. 
Si  iutermi  llerefurdeiisis  epiSLopus,  qui  a  pJe- 


m  EPlSTOLiE.  —  AN.  li6G.  IH 

risque  TtdebaCur  liberatum  Israel,  in  contempiu  A  aliquos  esse,  qui  nobiscum,  Imo  cam  Domino  et  fic- 


iBundi,  et  periiia  iiiterarum,  quarum  ab  ignaris,  vel 

eum  iguoraniibus  creditur  habere  copiam,  tos  con- 

turbaiores  Ecciesiae  nuncnpat,   ei  et  complicibus 

suis  responderi  poterit  verbis  Eliae  similiier  objur- 

gati,  diceniis  ad  Achab:  Nonego  turbavi  Itrael^  ied 

ffc,  el  domuM  patris  mt,  qui  dereliqui$U$  mamiata 

Dononi^  €i  ueuti  e$ii$  Baalim  (111  Reg»  xviii) :   noa 

qood  ore  vesiro  velim,  qui  roodestiam  soadeo,  harc 

episcopts  responderi;  sed  sibi  a  cimscieniiis  suis, 

vel  ab  aliquo  religioso,  qui  corripial  eos»  eo  quod 

siiit  cullores  JeaabeU  quae  cohabitairix,  quod  no- 

men  mereiricis  esl*  interpretatur»  aut  fluxus  vanus, 

quia    more  meretricum,  quae  convivia  aeclautur 

et  tabernas»    se  luxuriae  primum,  et  cmni  post- 

modum  turpitudini  exponeiites  uoii  iiisi  fluxa^  cum 

quibus  et   ipsi   pereflluant «   conseciautur ,   ut  in 

momputo  pariter  evanescant  curo  vanitatibus  suis. 

Vos  igitur  istis  increpatoribus»  imo  deiraclori- 

bus  vestris  quid  poterilis  modeste  respoodere  ?  nem- 

pe  quod  roodestissimus  et  sanctissinius  David  in- 

torsit  in  negligentiam  Abner,  qui  in  patris  lucernatn 

veriiiur,  quando  Saulem  in  casiris  dormientem  cu-^ 

stos  ■omnolenlus  exposult  boslibus,  ut  in  arguinen- 

tura  desidiae  lanceam  regis  et  scyphum  aquae  aufer* 

rent  a  capite  ejus,  et  asportarenl.  Dicatur  ergo 

Herefordiensi,  quoniam  ipse  Saulls  sui  custos  est, 

Ht  aiuDt,  et  Loudinensi,  qui  a  summo  pontiflce  cu- 

stodiam  faanc»  cum  a  sede  sna  migraret  in  aliam, 

noscitur  accepisse:  dicatur,  inquam,  utrique  eo- 

nim :  Nmnquid  non  vir  tu  et,  et  quii  tUiui  $imiU$  tui 

iu  israelf  Quare  non  cu$todi$ti   dominum  regem 

tuum  T    Yinit  Dominu$^  quia  filii  mortii  e$ti$  vot, 

qui  noH  cu$todi$li$  Dominum  ve^trum^  chriitum  Do- 

mtjii  (I  Reg,  xxvi).  Ubi  enim  basia  regis  justitiae  di- 

rectionem  siguiflcans,  et  scyphus  aquse,  vas  scilicet 

legis  purae,  qui  fuerat  ad  caput  ejus  ad  rerrigerium 

camis  et  refectionem  spiritus  in  sili  sua?  Sed  ctilli 

conllnao  verbis  Abner  fidei  et  sollicitudini  vestras 

ei  increpationi  respondebunt,  dlcenies :  Quts  e$  tu 

qui  clamai^  et  inquietoi  regem  ?  (/  Reg,  xxvii.)  Ac  si 

dlcant:  Permitltte  nobiscum  in  contempiu  roaiida- 

toruni,  et  persecutione  sanctorum  dorinire  regem 

nostruuiy  ut  eum  pausaniem  sic  in  coniempiu  di- 


clesia  ejus,  votis  et  orationibus  firmiter  perseve- 
rant,  etsi  inimicis  et  persecutoribus  Ecclesiae  cor- 
pore  et  verbo  tenos  in  multis  comniunicenl.  Sic 
Jonaihas  cuin  Saule  patre  suo  corpore  versabatur, 
sed  tota  mentls  sinceritaie  cum  Davide  exsulabat : 
sic  etiam  ad  fiUi  patricidae  consoriium  Cusai  Ara« 
cbiiem  in  exsilium  properantem  remisit  David,  nia- 
lens  iltum  cum  amicis  Sadoc  et  Abiaihar  sacerduti- 
bus  Inter  inimicos  utiliter  coinmorari,  quam  sibi 
Inutiliter  coexsulare.  Quosdaiu  episcoporum  justiti« 
Doroini  et  vobis  favere  non  dubito,  et  maximain 
parlem  clcri,  eisi  vel  ex  necessitate  vel  pusillaui- 
mitf  te  dissimulanl.  Quis  entm  opinelur  omnia  si- 

f.  dera  defectuni  pariier  sustinere? 

Ul  ergo  decaeteromanum  contraham,  consilium, 
quod  a  me  quaeritis»  iugenioli  mei  vires  excedit, 
neque  unquam  ut  in  regem  duminuui  vestrum  ana* 
theinatis,  aut  in  innocenies  regni  feratis  sententiam 
interiticti»  pnecipitabo  consilium.  Adbuc  ftxum  est 
apud  ine,  quod  auribus  vestris  intimavi  apud  ca- 
strum  Tbeodorici»  necab  illa  recedo  sententia.  Quid 
illud  sit,  |)Otestis  niemiiiisse»  quia  idcm  sentiebatis, 
hoc  tamen  adjicio,  ut  super  his  el  aliis  quae  postea 
emerserunt,  consulalis  dominum  Piclaviensem,  et 
aliorum  sapienfum  sententias  exploretis,  ei  Hervapi, 
si  euni  interim.  reduxerit  Dominus,  habeatis  con&i* 
lium:  sed  snte  omnia  incurobatis  precibus,  et  alils 
exercitiis  roililias  Christianae,  et  agonem  vesirum 

p  aiedia  sanctorum  intercessione  Domino  cororoende- 
tis,  et  sic  procedatis  ad  id,  quidquid  illud  sit,  quod 
per  organa  sua,  sapieutes  et  fideles  dico,  docueri; 
Spiritus  sanctos»  et  quod  causa  vestra  desiderat  l 
credo  quod  et  vos  Ipsi  habetis  Spiriiuro  Doniini^ 
quia  qut  zelum  dedit  imroerito,  beiie  inerenti  cre- 
dendus  est  in  aecessiutis  ariiculo  consitiam  roini- 
Btrare.  Non  ergo  suadeo,  ut  secunduro  quod  coiu- 
rounis  pater  uosteret  doroinus  dicere  consueverat, 
consilium  quod  Domiuus  inspiraverit  cordi  vestro, 
iu  caliguia  reponatis,  et  aliorum  roiiius  in  causa 
vestra  vlgilantium  prxferaiis  opiuiones. 

Post  festum  Beati  Petri  dispono  statiin,  Deo  au- 
ctore,  venirc  ad  vos,  et  tunc  ex  muiua  collalioiis 
multa  adinviccm  clarere  poieruut,  quae  pagiua  non 


vinae  legis  producamus  et  perdiicamus  ad  soiuniuin  D  suOicit  expedire.  Quid  egerilis  Veziliaci,  archiepi^ 


roortis. . 

?os  tamen  qui  reminiscimini  Doroini  ne  taceatis, 
et  ne  detis  silentium  ei,  sed  exsequimini  quod  ait 
Apostolns:  Argue^  obiecra,  increpa^  opportune,  tm- 
pcriune  (11  Tim.  iy\  id  est  quacunque  opportuna 
importunitate.  Sub  prxtextu  tauien  appellalionis 
omnes  se  de  ca^tero  luebuntur,  parati  quamlibet  iii- 
currere  iiiobedieutiam,  exspectanies  interiin  aut 
Diorteiu  domini  papae,  quani  oplaot,  aut  veslraui, 
aut  aiium  casum,  qui  eorum  tualiiiae  patrocinelur. 
Jtex  euini  a  cujus  excommunicati  commuuioue  se 
uuquatn  suspendit?  nonne  ei  seroper  pontifices  et 
clerus  fere  loius  asiiterunt  adversus  Doroiituro,  et 
adversus  Christuui  ejus?Credo  taiuen  in  episcopis 


scopo  et  Ecclesiac  ilemensi  a  roultis  diebus  inuotuit, 
nec  opers  pretiuro  puto  divulgata  referre.  Si  tem- 
plMriis  oflensus  est,  dissimulatione  uienduro  arbi- 
tror,  quia  qua  faciiitate  concipere,  eadeni  aborsum 
facere  cousuevi:  et  cum  ei  nihil  debealis  adbuc, 
non  consuIO|  ul  vos  obuoxios  illi  reddaiis  in  talibus. 
Ad  b»c,  si  ei  fuerit  supplicatum,  magnificabit  in- 
juriam,  si  dissimulatum,  etiarosi  qua  praecessit  iu- 
juria»  dissiroulaiione  poterit  aboleri :  vla  autem 
reconclliationis  facillima  eril,  ut  in  aliquo  roumis- 
culo  capiatur.  Yideo  tamen  leroplarios  iii  curia 
ejus  benigne  recipi,  et  iiegolia  eorum  comniode 
expediri.  Ipse  autem  ad  Claram-vallem  profectus 
esl,  accilus,  ut  aiuiit,  a  iiiajore  parte  cenvcniiis  in 


171 


iOANNIS  SARESBCRIENSIS 


172 


rainam  abbalis.  Fromundus,  qui  hoc  ilcr  ejus  pro-  .  copiam  liabeiis,  vias  forum  acutissimis  septi  spinis, 


curaTerai,  obiit  pridie  idus  Julii  et  ru  monasterio 
Sanctl  Remigii  sepultus  est. 

EPISTOLA  CLXXVI. 

▲D  THOMAll  CANTUARIENSEII. 

(A.  D.  il66.) 

Domino  Canluariensi,  Joan.  Sares. 

Eisi  certum  sit  quod  eptscopi  ad  inobedientiam 
proni,  et  pasiores  pascentes  se  ipsos,  qui  amore 
quietis  et  luxus,  et  temporaiium  roelu  damnorum 
tmpio,  impietatem  suam  annuntiare  detractant,  ad 
•nmem  subyersionem  juris,  ei  singula  pra?judicia 
ecclesiarum^i  diceDtes:  Euge,  euge!  se  de  caetero 
adversus  omuia  mandata  vestra,  et  etiam  apostoli- 


et  acuieis  urget  equos  ut  cadant  ascensores  eoruui 
rctro,  et  in  exercitura  ipsum  crebras,  ul  loquuntur, 
facit  irrupliones.  Adjiciunt  quod  poteatissiiuis  Bri- 
ranniae  proceribus,  excepto  comite  Eudoue,  eonfae- 
deratus  est  fcedere  mntuo.  Nonne  sic  ferus  singuia- 
ris,  aut  singulari  proiiuiiis  aper,  qui  dcpascitur  et 
concuicat  vineaui  Domini,  cohiberi  poterit  et  infre- 
nari?  Ego  quidem  sic  iliam  interpretor  propheLiam, 
exspectaus  ut  Aquila  quacunque  suboriiaiione  iu- 
comniodilaies  istas  inaurei:  uisi  forte  Alc3uinder 
nosier  Bierlini  coguaius,  et  oraculorum  ej.us  iiiter- 
pres  prudenlior  aiiud  sentiat.  De  bis  bactenus.  De 
cxiero  pergratum  mihi  feceriiis,  si  domiuo  Lugdu- 
iieusi,  quein  apud  vos  esse  audiOretplurimuin  videra 


cas  sanctiones,  quatenus  eis  dfsplicuerit,  sub  pra^-  ^  desidero,  nouiine  meo  fueritisgraluiuti,etquae  circn 
textu  appellationis  exhibitae  tueri  proponant,  cxpe-     vos  diligenter  rescripserilis. 


dire  tamen  arbilror,  ut  de  vesiris  suffraganeis  sta- 
iiti  si  ileri  poiest,  aliquos  evocetiSt  vei  audiluros 
Jomini  papae  inandatum,  aut  vobiscum  de  siatu 
Cantuariensis  Ecclesiae  traciaturos,  aut  aiia  evoca- 
tionis  eorum  causa  proposita,  si  qua  vobis  et  bis  qui 
vobiHcum  sunt,  occurrerit  cominodior.  Cum  enim 
jam  appellaverint,  quod  fortasse  jam  domino  papa: 
signiflcatuin  est,  et  in  omnibus  regi  suo  obtempe- 
rant,  noD  video  de  cxiero  quare  colloquium  eorum 
oporteatevitariysed  neqiie  regis.  Credo  enim  quod 
inetu  latioris  quem  subiluri  sunt,  et  sumpluuin  quos 
verentur,  et  ob  Imminentiuin  periculorum  instan- 
tiam,  ei  dubiuiu  causas  eventuni,  paci  Ecclesiae,  et 


EPiSTOLA  CLXXYIL 

AD  THESADRARIUM    HEMENSEM. 
(A.  D.  1166.) 

Thesaurario  Remensi. 

Vestro  mallem,  si  cum  ulriusque  nostrum  coni- 
rooditate  fleri  posset,  desiderato  frui  coiioquio,  quiuu 
ea  qua:  et  ine  dixisse  justum  est,  et  vos  diligeiitius 
audire  expedit,  chartulae  coinmendare,qux  idsoluiu 
eluquitur  quod  illi  crediluiu  est:  ncc  ad  ea  quas 
iiiter  amicos  uiiliter  adinvicein  propoiierentur, 
coinmode  dilatatur.  Caeterum  hoc  desiderium  meuui 
lum  muitiplicium  et  inevitabiliuiu  negoiioruiu  i:i- 
stantia,  lum  aliquantula  corporis  mei  inQrniita^ 


recanciKationi  vestraediiigeniioremoperamdabunt;  C  praepediunt,  ut  scribi  necesse  sit  quod  dici  poiiu» 


quia  nec  unum  eoruni  opinor  loveuiri,  quem  tot  et 
tantarum  iucoinmoditaium  dispeiidia  subire  nou 
pigeut.  Ei  si  transfreiaveriiit  fortasse  mediante  iiu« 
peratrice  pax  Ecclesiae  .reformabitur,  aut  Domino 
propiiio  causa  vestra  iu  meliori  calculo  relinqueiur. 
liistat  enim  tcmpus,  ul  aiuut,  quo  Aquila  rupti  foe* 
deris,  juxta  Merlini  valiciutum,  frenum  deauratura 
est,  quod  apro  ejus  daiur,  aut  tnodo  fabricatur  iii 
sinu  Armorico.  Nam  sicut  accepi  pro  certo,  post- 
quani  priores  litieras  exaraverain,  in  accessu  Fit- 
geriiruiii  grave  damnuin  perpessus  est,  quod  adhuc 
deploraot  apud  nos  aiuici  Francoruni,  quoium 
quidam  capti  sunt,  alii  vuhnerati,  dum  purum  si- 


expediret.  Meininerit  itaque  Doiiiiiius  et  amiims 
ineus,  quoniain,  ut  ait  oralor:  i  Priiiio  decipi  iu* 
commodum  est,  secundo  stultum,  tertio  turpe.  » 
Doleo  quidem  contigisse  quod  ad  meuioriaui  veslram 
reducere  necesse  est ,  quia  vos  seinel  decipi  coiitigli 
io  niatricularia  ad  incommodum,  secundo  iu  ceb- 
sione  prxbendae  Parisiensis,  ad  eriorem,  nec  de 
caetero  ouini  spiritui  acquiescatis,  ut  in  subthesau- 
ruria  disponenda  turpiter  decipiaiuiui.  Est  auteai 
vir  probus  Laureutius  coneanonicus^vester  cui  caiti 
dominus  archiepiscopus  dare  disposuit,  et  niajore, 
si  vocaretur  a  Doinino,  et  vitio  ainbitiouis  purgare- 
tur,  diguus  houore.  Sed  nunquid  vobis  conducit,  el 


tienies  argcniuiUi  nitebantur  strenui  prae  caeteris  d  honori  Vfstro,  ut  domini  vestri  collateralem  eligft'- 


apparere. 

Audieram  haec  prius  in  curia  Christianissimi  re» 
gis  Francoruui,  apud  Lauduuum  boneste  et  rcve- 
reuler  susceptus  ab  eo;  sed  iion  facile  rumigeruiis 
credidi,  licet  aliquantuluin  fidem  raceret  dubitanti, 
quod  coiiies  Robertus  tristitiam  inde  conceptaui 
ditfsimulare  non  polerat.  Dicunt  etiain  quod  fame^ 
liri  saturos,  et  iiiopes  copiosos  rentm  oninium  obsi- 
deut  hostcs,  et  quod  obsessus  obsidente  loiige  secu- 
riur  cst.  RaduHuseiiim,  ut  perhiheut,  castruin  suuin 
opliine  pra:muiiivit,  vasiaviique  quldquid  alimeuto- 
ruui  in  circuitu  suo  potuitinveniri,necad  reinot:o:a 
sine  magnis  copiis  prxambulantium  progredi  iicei, 
*)o  quod  elcctissiiuorum  militum  Radulfus  uiemoralus 


tis  iu  ministerium  vestrum,  imo  iutrudi  paiiaiuiui, 
ut  uon  tam  vobis  quam  alteri  debeat  quod  miiiistra- 
bit?  Nunquid  de  thesaurario  subihesaurarius  e&sti 
vuUis?  noniie  satius  est  vos  officiaiium  Vesiroruiu 
esse  custodem,  quam  vohis  ei  illis  cuin  iucouimo^ 
diiate  custodem  alium  depulari?  Vos  de  caetero 
videte  quid  egeritis,  ego  pro  fldeet  affectioiie  quaui 
habeo  ad  vos,  et  pro  revereniia  venerandi  et  piri 
pairis  noslri  beati  Saiusonis,  hoc  vobis  quem  video 
iu  luullis  labefactatum»  propono,  ui  memineritis 
vestri  et  iiosiri,  qui  vobis  seuiperfldelesexsiiitiuus: 
iie,  quod  absit!  prohabititer  dici  possit,  nos  vitio 
ingralitudinis  laborare.  Cum  autem  rt^dieritis,  nou 
dispiiceb.l  nobis,  si  feceriiis  dc  miursterio   vesiro 


m  EPISTOL.€. 

quod  vestnm  decesit,  et  ooslraro  non  dedeceat  hc^ 
nestaieiD.  Nam  in  his  qo»  honorl  vcsiro  conducent, 
iios  beneplacita  vestri,  quod  poterimus,  haliebitis 
adjotores.  Ad  hoc  in?itat  fldes,  suadct  affeclio,  sed 
Sainson  ille  compellit,  cujus  memoria  In  benedi- 
cUone  est. 

EPISTOLA  CLXXVilL 

4D  BARTnOLOMArH    EXONIENSEII  EPISCOPDH 

(A.  D.  ii66.) 
l>oniiiio  Exonicnsi. 

Me  causa  dupiex  inpraesentiarom  impulit  ad  scri- 
bendnm»  tum  ue  praeter  consuetudinem  sine  lilteris 
abire  paliar  aliquem  ad  ¥os  de  mea  conscieiitia  pro- 
ficisccniem,  tum  al  amicis,  quorum  voluutaii  sai!s- 
fieri  par  est,  roorem  geram.  Yoluerunl  eniin  latorem 
pra:senlium  a  Devonia  oriundum,  ut  asserit«  elsi 
credi  possit  etim  ab  ulteriunbus  coiivicaneis  vestris 
circa  montem  Beati  Archangeli  in  sinu  Armorico 
iraxisse  originem»  paternitati  vestrae,  meae  parvitaiis 
oOicio,  coinniendari,  utpoie  quem  in  pago  Remensi 
per  aoDOs  laudabiliter  et  sine  querela  perblbent 
cooversatum.  lllis  icaque  sailsrsclens  pietali  vestrae 
tam  securas,  quain  siiiceras  porrigo  preces,  cutn 
pridem  et  rerom  experientia  et  condicto  mibi  slcut 
et  muIUs  consiet  discretionem  vestrain  legis,  qu» 
inter  amicoSy  tam  aequitatis  suasu  quam  decreto 
pbilosophantium  sanciia  est,  non  esse  ignarum.  Ea 
auteui  esty  ut  melius  nostis,  ut  houestas  precum  sit 
moderatrix»  et  in  his  duniaxal  audiantur  amici, 
quibus  illa  noo  adversatnr.  Praescrlbil  enim  rutio, 
ne  ex  ciiusa  amicitix  iliicila  petantur,  aut  fiani. 
Quia  ergo  amicorum  gratia  aniicum  apud  patrem 
ct  Dotuiuum  coiDmeudare  suscepi,  precor,  ut  cou- 
lemplatione  Domiui»  et  inearum  iiiierventu  precum, 
eum,  81  expetierit,  audiatis,  in  his  quu:  iiecessitati 
ejus  et  honestati  vestrje  discretio  dictaverit  expe- 
dire.  Et  si  iorie  euin  de  conscieniia  vestra  ad  una 
redire  contigerity  me  super  staiu  vestro,  ct  auiico- 
ruui,  acceplis  saitem  publicorum  rumoruin  liiieris 
p«iterit  certiorare.  De  meo  autem  stalu  ad  praesens 
pardus  scribo,  non  quia  aliquid  meorutn  a  vobis 
velim  esse  absconditum,  sed  quia  recolo  me  per 
PulcoDein  nuperrime  omiiia  pleuissime  nuntiasse. 
Nam  si  quid  deerat  paginae,  grandiori  portitoris 
oflicio  et  dlligentia»  ratus  sum  esse  supplen- 
duin. 

Quod  ad  publicum  vero  statum,  haec  postea  niul- 
toruoi  assertioue  vulgata  suut  Anglorum,  scilicet 
orones  episcopos  ex  mandalo  regis  convenisse,  et  ne 
sententia,  quam  domiiius  papa  dictaverat,  locuin 
baberet,  appellasse  contra  arcbiepiscopum  suum, 
qui  pro  salute  eorum  et  libertate  Ecclesiae  faculta- 
jies  permittit  rapioribus,  fortunam  periculis,  famam 
hidibrio,  et  capul  bosiilibus  gladiis,  si  res  exege- 
rit,  ohjectare  non  doler,  non  forinidat,  non  erube- 
scit,  aut  tlmeu  Venerunt  id  eum  nuper  clerici  duo, 
sicut  mihi  pro  cerio -relatum  est,  ab  eo  qui  luiic 
erat  Poutiiiiaci,  ha$c  publicantes  et  appellantes : 
uuus  cx  parte  domini  Sare&bericnsis,  altcr  cx  parte 


—  AN.  1166.  174 

A  decani  siii,  inflciantisomniiiose  juramentiim  aJlqnod 
pnestitisse  imperatori,  vel  Reginaldo  Coloniemtl 
schismatico  in  aliqiio  communicasse.  Idem  etlam 
fonfitensse  clericum  familiarem  damensa  magistri 
Joannis  de  Oxenefordia  qni  clericns  regis  est,  se 
regis  ad  archiepiscopum  verbom  babere  dixit,  ap- 
pellans  ex  parte  et  notntne  regis,  et  mandato  ejus, 
ut  aiebal,  eumdem  archiepiscopum  ad  audientiam 
doinini  papae  Alexandri,  et  per  eum  appcllabat, 
diem  praeflgens  qua  cantabitnr:  Ego  sttm  pasfcr 
bonu9  {Joan.  xi).  Archiepiscopus  vero  ei  in  hxc  ver- 
ba  respondii:  i  Tu  cum  ignotiis  nobis  sis,  nec 
mandatum,  nec  litieras  regis  habeas,  et  ex  cominu- 
nioue  domini  tui  ioannis  de  Oxenefordia  quem 
excommunicatum  esse  constat,  per  litieras  doiniui 

^  papae  excommunicatus  sis,  appellantis  oflicium  im- 
plere  non  potes.  Nos  autem  mandatum  aposiolicum 
exsequemur,  et  Domino  auctore  implebinius.  >  Qui  J 
autem  aninii  ad  Saresberiensem  habeat  sclre  volens, 
ad  eum  proprium  nuntiom  destinavi,  qui  mcntetn 
ejiis  famitiarius  exploraret.  Caeterum  factuni  isinil 
episcoporum  lota  Francia  miratur,  dlcens ,  eos 
oportuisse  convenire.  ut  tractarent  de  salute  regis 
sui,  quem  slcut  imperatorem  ex  causa  schismatls, 
ita  propter  clerom  et  Ecctesiam,  quam  collldit,  qnn* 
tidie  labefactari  conspiciunt.  Oportebat  qnoque  eos 
de  liberatione  Ecclesiae  el  pace  sollicitari,  et  operatn 
dare  et  diligentiam,  quomodo  reformaretur  pax 
clero,  non  quoinodo  se  et  sua,  sumptibus,  labori- 

Q  bus  et  periculis  exponerent,  et  fumam  snatn  detur- 
pantes,  Inposterura  Ecclesiam  subjicerentserviiuti. 
Rem  quoque  mirabilem,  si  tamen  vera  est,  omnes 
qui  audiuiil,  pariter  admirautur.  Quod  scilicel  epi- 
scopus  Herefordensis  vir  lilteratus  et  mundi  cott- 
lemptor  habitus,  in  arcbiepiscopuin  suuin  et  con- 
secratorem  invehitur,  dicens  eum  turbatorem  re- 
rum,  quia  Ecclesiae  vindicat  libertate:n.  Nounesic 
praepcsiii  filiorom  Israel,  in  Moysen  et  A:(ron  divi- 
nae  le|;is  exsecutores  culpam  refuderunt,  quod  Oji- 
gciiabautur  ah  exactoribus',  negatis  paleis  qu» 
debebantur  de  jure?  nonne  ministris  Domini  imppo> 
perabatur,  qood  prsepositonim  noniina  (eiere  face- 
rant  coram  rege  et  servis  suis?  llli  tamen,  tnjr 
queruli   et    luurmuratores ,    tamen   secuti    sunt 

D  Moyseu.  Et  uliiiam  hi  qui  inodo  querutitur  et  mur- 
murani,  Domini  scqitantur  legein.  Quod  si  fecerini, 
coiiveiiienl  hhic  regein,  inde  arcbiepiscopom,  et 
quem  in  Culpu  videriiit,  palam  arguent,  et  e  di- 
verso  stabunt  nec  conseiisu  aut  dissimulatione 
alieuae  iulquitatis,  coutactu  immunditix  pollueii- 
tur. 

EPISTOLA  CLXXIX. 

AD    RICARDUM    FRATREM    SOOH. 
(A.  D.  il66.^ 

RiCARDO  fratri  suo. 

lu  le,  o:nnluni  nioriturorum  dulcissime,  plane  vi« 
debor  injurius,  si  cuiqoain  a  peregrinatioiie  inea 
scripsero,  sublicens  tibi,quem  superstatu  meo,cuin 
Domino  amabili  matre  uostra,  non  ambigo  prab  c;e- 


«75  lOANNlS  SARESDERIENSIS  iT6 

teris  mdrUUbus  ease  soUlcUum.  Licei  enim  inter-  A  liabilus  simulaiione  praeeroinent^pericliielur  mnoceii- 


dum  desit  inateria  tcI  occasio  scribeiidoriim,  boc 
ipsum  tibi  seribendum  arbitror,  scribendi  occasio- 
netn  et  maieriam  defuisse.  Quod  autem  domino 
episcopo  scripsi  libi  pariter  innotescet,  sicut  ea  qux 
tibi  scripla  siinlt  sinceritali  ejuspoteris  pra;senlare. 
Yolo  euim  ut  e|  iii  omnibus  ac^uiescas  qux  ad  te 
pertinebunty  et  consilium  ejus  praeferas  meo,  tuiii 
quia  nobls  sapientior  est,  tum  quia  eum  uberiorem 
gratlam  Domini  habere  coniido,  el  nos  quos  semper 
dilexit  cbariute  aincera»  sicut  auctoritate»  sic  et 
meritisantecedU.Quod  autem  ei  scribendum  fuerat, 
iiisi  deflcieDtis  protocolli  brevitas  obstitisset»  ei  mco 
nomine  suaderi  desidero»  et  utinam  Spiritus  san- 
ctus  persuadeat,  qui  in  necessiutis  articulo  speran-  g 
tesinse,solaiio  consilii  destitutosesse  non  siali.Hoc 
autem  est,  ut  jn  hoc  conilictu  potesiatis  et  Juris  ea 
inoderatiooe  incedat,  praeTia  lege,  duce  gratia»  ju- 
iranta  ralione,  ut  nec  temeritaiis  reus  videri  debeat 
•dversos  pote^utem  quam  Deum  ordinavit,  nec 
■leta  potestatiSy  aui  amore  reram  evauescenlium 
iniqoiuti  consentlat  in  depreasionem  Eccleaiae,  ella 
perniciem  tam  prKseatlum  qnam  fulororomt  nou 
iDodo  deserlor  ofllcii  et  professionis  praeVaricatory 
aedetlam  impugnatorjusiitiae  habeatur.  Sed  dicea 
fortasae,  quod  mihi,  sicut  cuique  facilios  est  dictu» 
facienda  praescribere,  quam  factu  quae  praescripta 
fuerint  adimplere.  Nam  et  liber  vorandus  dulcesclt 
in  ore  prophetae,  sedad  interiora  transmissus  ama- 


tia  ejus.  Nam  et  duces  qut  in  Israel  ofiicio  princi- 
pabaniur  et  merilo,  Moyses  videlicet  et  Aaron,  ad 
aquascontradiclionisimpelu  mullitudinis  lapsi  sunt, 
ut  terrae  proinissionis  demererenlurintroiium.  Apud 
nos  vero  fama  vulgavii,  Anglorum  episcopos  jani 
saepius  convenisse,  ut  deliberent  et  decernant  quid 
facto  opus  sit*  Sed  quld,  qua>so,  vere  decernent, 
nisi  se  turbari  el  timere,  et  utruinqiie  snpra  moduni? 
qiiid  decernenl,  nisl  quod  cedere  inalueruni  iinpu- 
denter,  quam  injuriam  viriliter  propulsare  ?  quid 
decernent  vere,  nisi  quod  iniquius  dominetur,  et 
ipsi  peccanlibus  non  annuulianl  vitam  suam,  itec 
viam  Domini  ostendunt? 

Nec  hoc  dixerim,  quod  eum  velim  aut  suadeam 
c  dirigere  brachia  conlra  torreatem ,  >  aut  ut  se 
inultitudini  imprudenier  opponal  et  ecclestam 
suam  exponat  periculis  et  asrumnis ,  sed  ut  imitettir 
quod  bonos  fecisse  leginius ,  Cusai  Arachiteni,  qui 
consilium  et  militiam  Achitophel  moderaiioiic  adhi* 
biu  stoduit  dissipare,  et  hi  eo  etiam  fidelius  com 
Absalooe  versatus  est,  quod  ei  materiam  peccandi 
sustuiit,  et  patricidii  praeclusit  occasionem.  Nunquid 
enim  fideles  opinaris,  qul  peccandi  Tias  domino 
regl  expediunty  et  in  eo  studiosl  sunt  9  ut  prospe» 
returin  hiSy-quae  adversus  Domini  Justitiam  prae- 
sumuntur?  Uter  tibi  videtnr  fidelior,  an  qui  ad  no- 
tum  erronei  ministrat  eulpast  an  qui  periiiciosas 
abigit  TolupUtes?  Sentiat  unusquisque  quoil  vob* 


rescit.  Orator  quoque  in  arte  dicendl  docet»  quia  in  q  erit.  Ego  nunquam  domino  et  amico  reputal/o  Ode> 


ariem  praecepta  tradere,et  de  arie  dicere  facillimum 
est,  sed  ex  arte  diflicillimum,  Id  est  quaepraeceperis 
observare  mandata.  Nusquam  vero  diflicilius  quam 
In  arte  vivendi.  llla  siquidem  ars  artium  est,  ei 
aicui  utilitate,  sic  et  diflicuUate  Incomparabiliter 
•lias  transcendU  universas.  lilud  quoque  eomici 
nostri  adjicies,  quia,  omnes  cum  valemost 
Reeta  coiuiUa  agrotii  damu$  ; 

(Tkeent.  Afiifr.  II,  I.) 
ts  aotem  si  hic  sis,  aliter  sentias.  Ad  qood  ego  re- 
plieatM),  qooniam  licet  hanc  auream  mediocriutem, 
qoam  praescribo,  servare  non  noverim,  aut  noo 
qoxram»  lyricuni  tamen  licenter  imitabor  : 

fungeni  viu  eoiis^  acutum 

Reddero  qux  ferrum  valet  extort  tpea  teeandi» 
(HoRAT.  Artpoet.^  304.) 

Non  eqoldem  hanc  sollicitudinem  gero,  quod  dc 
tanto,  et  de  Um  sincero  patre  (Dominus  scilj  sini« 
stram  aliquam  suspicionemcouceperim,  sed  quia  in 
periculis  amici  charitas  non  solliciiari  non  potcst. 
Novi  enim  praepotentium  perseculorum  inslantiam, 
et  debiiitatem  Ecclesix,  licet  dominus  papa  jam 
plorlmum  convalescatetconforieturinDomino:novi 
et  pusiUaniinitaiem  hinc  quprumdam  episcoporum, 
inde  aliorum  invidiam,  ut  nihilsilquodmagis  verear 
quam  ne  in  falsis  tratribu&,  et  in  his  qui  videbantur 
iliquid  esse,  et  auctoriiate  gradus,  et  litierarum  et 
(\y)  Epitt.  {cmit.,  IX,  10. 


lem,  qui  sic  iUius  obtemperat  voluputi,  iil  aalotis 
et  viue  dispendiuin  afl^erat :  nisi  forte  Sauli  fldelecn 
puies  fuisseIdumaeumDoeth,qui  sacerdolei  Dcmiul 
gladiOy  quo  se  ipsum  transfossurus  erat,  oecidit,  el 
Achitophel  fuit  necessarius  Absaloni,  quo  soadeoto 
*  palam  in  uxorem  patris  commisit  incestum  et  par- 
ricidium  committere  disponebat.  Dicitur  (et  otinam 
falsum  sit  l)  dominum  Londoniensem  et  iUum  meum 
amicum  episcopum  Gicestrensem  ministros  iniqui* 
taiis  armare  adversus  Ecclesiam,  et  Cantuariensis 
arcbiepiscopi  sitire  sanguinem,  el  id  agere,  ut  ei 
nunquam  reditus  pateat,  Nunquid  timent  ne  feritas 
mansuescat,  aut,  ot  a  Gicerone  usurpatum  est  (13*), 
ne  refrigeat  hasta  Caesaris,  aut  gladius  hebeletur  ? 
^  Sed  ego  quod  non  plurimi  fabulam  puto.  Neque  eniiii 
Unli  sacerdotes  saplenies  sunt,  ut  faciant  mala , 
praeserlim  cum  ipsi  noverint,  quoniam  si  iniquiua 
praevaiuerit, 

Posna  revertura  etl  in  caput  itta  tuum, 

(OviD.  A.  Am.  I,  340.) 
Neque  enim  eos  latere  poiest  quomodo  de  rhamno 
in  regem  sublimata  igiiis  egressus  est,  qui  devorai 
cedros  Libanl.  Vale,  et  ofllciose  saluta  quos  noveria 
saluUndos,  sed  aflectu  praecipuo  matrem.  impetra 
nobis  orationum  suff^ragia,  ne  nos  a  via  sua  patia- 
tur  Dominus  aberrare,  sed  pro  beneplacito  suo,  sive 
per  prospera,  sive  per  adversa,  triuniphatis  afllectio* 
iiibus  carnis    et  vjilis  omni()us  eo  deducal  et  per- 


in  EPlSTOLiE.  —  AN.  H66.  178 

tr4hal  undeexsulanies,  in  eo»  ei  in  nobis  ilespiria-  \  nppellaiionis  praciexlu  nialitiam  suam  nituntar  eo- 


Mius  inferiora»  et  compaiiamur  niiseris,  qut  modu 
circa  sarcinulas  Ecclesiae  el  noslras  diripienilas 
inttiiliter  occupaniur. 

EPISTOLA  CLXXX. 

AB  MlCISTRtJU  BADULFUM  KIGRUM. 
(A.  D.  1166.) 

Magistro  Radolfo  Nigro,  Joan.  Saresb. 

Eicosaiionem  qua  diuturnitaiem  sileniii  purgare 
stttduisUs,  sicutprobabilis  est»  ila  probatam  habeo 
et  accepiaroy  sciens  dileciioni  vesirx  nequaquam 
diligentiam  deruisse,  sed  ipsi  diligentias  non  asii- 
tisseforlunam.Eoaulem  dediiigeniia  olarius  liquet, 
qoodpostdiulurnamelodiosam  mihi  moram  cbarila- 
lis  Teslrae  sedulitas  ad  insiruciionem  meam  compegit 


lorareetevaciiaresentcnliam,  qua  de  sedis  nposto- 
licae  judicio  emanaviu  Sed  profecto,  si  Doininus 
liobiscuin  es(,  imo  quia  per  misericordiam  suaiu 
nobiscum  est,pro  se  pulieniibus  et  proscriptis;  quia 
ei  in  causa  ibta  ex  conscieniia  noslra  decrevimus 
famulari  usque  ad  mortem,  plures  nobiscum  sunt, 
quam  cum  illis,  certumqiie  est  amodo  quod  episco- 
pis  imminet  labor  et  dolor,  nisi  salubriori  consilio 
acquiescenles,  pacem  Ecclesiae,  quam  non  prodcn- 
dain,  sed  custodiendam  susceperunt,cilius  sludeant 
reformare.  Uex  in  imperatore  confidit,  ei  in  ca- 
piione  domini  papae.quam  ei  vaticinanlur  prophct» 
Daal,  falsa  videntes  et  slulia,  quia  non  loquuntur 
a  Domino;  sed  ita  Achab  deceptum  csse  memine- 


omnia.quae  exopinioneveslravobisobessepoierunl  ^  ris,  el  dum  speraret  victoriam,  liostium  gladiis 

vel  prodesse.  Et  licet  quaedam  eorum  per  alios  ante 

cognoverim,  nullus  tamen  sic  speciaiim  universa 

peregil,  et  singula.  Fueruntautem  omnia  vera  [a/., 

bonajquaeaudistis,  licetplurima  falsaessenon  ambi- 

gam.  Quid  aliud  sine  salutis  dispendio  facere  possum, 

quam  quod  ex  testjmonioconscientiae  praescribit  ra- 

tio,  et  ipsa  officii  mei  necessitas  inexorau  compel- 

lit.  Nonne  cum  ad  domini  regis  curlam  accessissein, 

in  omni  homilitate  olTerens  quamcunque  saiisra- 

ctionefln,  jura  permitterent,  vel  voluntas  sua  mihl 

Indicerett  lionestale  incolumi,exclusus  soma  forina 

paciSy  quap  lunc  roagistro  Philippo  oblata  est  et 

alhta?  Qoidnam  erat  ulterius  faciendum  ?  Nuoquid 

possessiones  mihi  pro  lege  Domini  violeuter  et  cru-  q 

deliter  ablatae?  quod  secure  protestor  coram  Do- 

mino  qui,  velit  uolit  mundus,  judicaturus  est  cao- 

sam  istam»  tam  turpi  erant  commercio  rediineodae» 

utjorarem  me  observaturumconsueiudinesquaslex 

Domini  condemnat,  et  omnem  archiepiscopo  meo 

obedientiam  abjurarem  ?  Possent  haec  ad  subversio« 

nem  fidei  meae  sufficere»  sed  lamen  uUerius  proces» 

sum  est  in  ea»  quae  etiam  ab  adversariis  honestius 

essent  uciia  quam  expressa.  Non  utique  in  regem 

ista  refundo,  sed  in  eos  qui  se  animum  ejus  plenius 

nossc  dicebaniierantquey  ut  jactitabant,  interpretes 

volunlatis  ejus.  Ipse  enim  me  audiente  nou  dixit 

qnod  aut  meam,  aut  ipsius  dedeceat  honesutem,  in 

eoquesolo  ipsum  possum  arguere,  quod  cum  respon- 


corruisse.  Sapiens  interim  audiat  a  Caltme  : 
In  morle  aUeriu$  »pem  tu  tibi  ponere  noli^ 
praesertim  innocentis  et  Domini,  cujusdiem  prxve- 
nire,  vel  voto,  parricidii  instar  est ;  scd,  Doniino 
auclore,  dominus  papa  prosperatur,  et  capto  nuper 
Albano,  sicut  certissime  constat,  dilataii  siint  gret* 
sus  ejus.  Cum  econtra  Teulonici  lyranni  et  bxre» 
siarchae  sui  vias  sepiat  Deus  quotidie  spinis,  et 
quod  dissimulare  non  possunt,  eorum  minuantor 
vires»  et  evanescal  aucioritas.  Quod  audisUs  de  Sl- 
culo,  falsissimum  esse  dicunt  milites  Reroenses,  qoi 
siipendiarii  ejus  fueruui  anno  integrOy  et  pridie  re- 
versi  sunt. 

Quod  illi  non  eviianiur,  quos  dominus  Canlua- 
riensis  denuntiavil  excommunicalos,  non  Uro  ipsum 
laedil,  quam  eos  qui  eis  communicant.  Ipsi  viderint 
qua  conscientia  communicent,  et  qui  excommuni- 
caii  sunt,  qua  innocenlia  aut  negent,  aut  excusent 
crimina,  quaeeis  impinguntur.  Ego  scio  qbod  neque 
in  ferenda  sentenlia  praesens  fui,  neque  de  consilio 
meo ,  aut  de  conscientia  lata  esi,  et  necdum,  Do- 
mino  teste,  quosdam  eorum,  qui  noUli  suni,  novi, 
nec,  quod  meminerim,  vidi.  Tentabo  utique,  ut 
consulitis,  archiepiscopumflectere  pro  arcbidiacono 
Pictaviensi,  si  lamen  intellexeritis,  quod  ad  paceni 
Ecclesise  possit  proficere  labor  meus.  Alioquin  pro- 
brosum  essei  et  turpe  pairem  circumvenire,  et  da- 
niinum.  Sed  nostis  quod,cum  boc  ab  anno  prxte- 


suin  flagiurein,  de  dlspendlo  rerum  et  temporis  con-  ^  rito  egeriinus,  nec  semel  nobis  responsum  esl  ab 

querens,  sic  delorquebai  verbum,  ul  tamtmajesuti 

el  bonesiaii  suae  quam  meae  necessitati  esset  usque- 

quaque  inuiile.  Scicns  ergo  et  prudens,  pro  instan- 

tia  temporis  ab  eo  diverti,  ut  innoceotiae,  necessi- 

lati  et  verecundiae  meae  prospicerem ,  imo  et  causae 

Domini ;   reversurus  tamen  Domino  propilio ,   si 

quaodo,quodspero,  mibi  cum  indemnitate  conscieu- 

tiae  et  fainae  recta  apparuerit  pacis  via,  alioquin, 

ante  inihi  mortem  inferat  lemperalem  piuj  Jesus  , 

quam  ipsum  pro  pace  vel  gratia  hoininis  recupe- 

randa  scienter  oifeodam. 

Sed  to  multas  proponis  dilficultates ;  prtmo  quod 
Ecclesia  Anglorum  in  arcuin  pravum  conversa  cal- 
caneum  erigit  adversus  Dominuin,  ei  episcopi  sub 


archidiacono  verbum  unum.  De  ilinere  autem  ve- 
stro  quid  consulam  nescio,  sed  iter  praecise  dicla- 
rera,  nisi  quia  non  video  quomodo  a  pariicipio  ex- 
communicatorum  possitis  abslinere.  Nam  quod 
sentenliam  meruerunl,  vobis  aliquaienus,  sed  illis 
ex  testimonio  conscientiae  plenius  iiquet.  Eum,  qui 
seminat  discordias  inter  fratres  detestelur  anima 
Domini :  quid  ergo  euin,  qui  cum  Idumaeo  satellite 
persequitur  sacerdotes,  et  tabernacuii  Domini  suc- 
cendit  vicum,  et  gladio  prlncipis  in  Leviticum  or- 
dinem  debacchalur.  In  hoc  ergo  articulo  consulite 
conscientiam,  et  aliquem  reI(giosum  et  discretum 
arbitrum  adhibete :  etcum  effuderiiis  cor  vcstrum 
in  conspcctu  ejus,  sequimini  quod  Dominus  inspi- 


179  JOANNIS  SARESBERIENSIS  180 

rabil.  Si  vero  vos  ad  curtam,   &uacleniibiis  aniicis  A  ()il«  ct  virtnltini  nullos  garnilus  utiqne  polest  esse» 


conligeril  proficisci»  arcliidiacono,  qiiein  diligilis, 
etego,  qnaienus  permillit  sincerilas  ciiaritatis,  toia 
nienie  veneror  et  ampieciorjpersuadeie,  ui  juxia 
(|uod  Propketa  monet,  reilectat  oculos  mentis  aJ 
snas  et  doniini  siii  vias,  et  ponat  cor  super  ill:is,  et 
non  amodo  subjiciat  ei  mollia,  speraiis  in  incerto 
divitinrum  ct  varils  lenocinaniis  fortunsc  blandl- 
mentis,  memineriique,  quod  sumiTiis  negatum  eit 
stare  diu,  et  aute  ruinain  cxaltaiur  cor.  Nain  quan- 
tumcunque  dissimulet,  novit  seiitentiam  pastoris, 
jusla  sit  an  injusia,  limemlam  esse.  Quid  mulla?  si 
potesl  Loth  esse  in  Sodomis,  Joseph  in  ;iula  Pha- 
raonis,  Chusai  in  colloquiis  ei  consiiiis  Absalon, 
Abdius  in  obsequio  Achab  el  coiisortio  Jezabel,  si 


et  vaiius,  sed  procul  dubio  con  dlalecticus,  imo  nec 
philosophus  est.  Ut  lanien  a  generalibus  ad  specia- 
lia  tran&eam,  quod  archidiaconi  PictavlensiSy  dam 
excommunicaius  est,  quidqaid  tibi  offcraiur,  de- 
irectas  inire  consortfum,  Faudo,  quod  Dominain 
hoinini,  lemporalibus  seterna  prxlulisli;  sed,  ut 
siiie  prxjudicio  loquar  senlentis  verioris,  et  cano- 
num  reverenlia  salva  sil,  disiinctionem  in  partici^ 
patione  cuin  excommunicatis  censeo  aJmritcndam. 
Nam  qui  malitia^  eorum  communicat,  so  ipsum 
quoque  anatheinaiis  oldigatione  condemnal.  Caete* 
rum  in  hisqiiatuor,  quorum  caulio  spccialis  vide- 
tur,  in  osculo  scilicet  et  mensa,  oraiione  et  salu- 
tniioiie,  personarum  el  rerum   muliiplex,   ut  arbi- 


Daniel   in  Babylone:   illuc  salubriier  tibi  el  illis  ^  tror,  diflerentia  atiendenda  est.  Aliler  enim  ha^c 


prolicisceris,  quibus  pcrsuadebis,  ut  cusiodiant  in- 
iiocentiam,  et  videant  aequiliitem,  quoniam  sunt 
reliqulae  homini  paciftco  :  et  cum  Injusli  simul 
dispereant,  salusjuslorum  exspectalur  a  Domino, 
qui  fidelis  est  in  promissis,  et  electos  suos  supia 
id  quod  possunt,  lenlari  iion  patitur,  sed  eis  uni- 
versa  rooperantur  in  boiium.  lier  et  actus  tuos  di- 
rigat  Dominus. 

EPISTOLA  CLXXXl 

AD  EDIIDEU. 
(A.  D.   H66.) 

Magislro  Radglfo  Nigro. 
Fides  et  devotio  tua  lesiimonium  habent  majus 
Joanne,  qux  non  verijorum  slrepita,  sed  operuin 


prolessionem  perfeciionis  habentes.  aliter  itnper- 
fecti  declinant,  aliter  qui  necessitaie  urgenlur,  aliter 
expediti.  Nam  perfectus  nulii  unquam  excommuni> 
calo  commanicat,  nee  el  in  verbi  commercio,  quin 
ei  denuiitiet  Culpam,  qttare  ipsum  oporteat  evitari : 
quanlo  magis  ergo  in  mensa  vel  in  ecclesia,  ct  si- 
inilibus?  Unde  Elisaeus  a  rege  JuJa  super  exitu  ex- 
pediiionls  conventas,  et  Jorain  regelsrael,  queiu 
iioverat  esse  idololalram,  respondii:  Vmt  Dominut^ 
in  cujiis  compectu  $io,  quod  si  non  vuUum  Josq' 
ihai  regis  iudas  erubescerem,  nec  altendissem  qui" 
dcm  te,  nec  respexissem  (IV  Reg,  in), 

Ecce  quia  propheia,  in  perfeciioois  gradu  consii- 
tuius,  ob  alierfus   reverentiam,  necessarium  quod 


exhibitione  clarescunt.  Nain  et  Jesus  veritas,  cujus  ^  quj&rebaiur,  divinae  volantalis,  quamvis  idololatrs 


utinam  sic  imitaiores  simus,  sicut  sumus  et  pro- 
fessore»,  aitestationem  operum  Joannis  lestimonio 
prafert,  iion  hoc  quidem  condemnans  at  repro- 
buin,  sed  id  tanquam  probabilius  sai  innocenlia 
censuit  praeferendum,  Siquidem  opera  ctijusque 
tesiimoniuin  perhibcnt  de  eo  :  et  arbor,  nec  ex  sui 
proceritaie  et  robore,  nec  ex  ramorum  multitadine 
etvenuAtaie,  nec  ex  ubertaie  folioruin,  et  coii- 
densltate,  sed  ex  fruciuain  utilitate  pensatur.  Cum 
ergo  lu  nihil  omiseris  ex  conlingentibus,  et  fldei 
tux  et  devotionis  fruclus,  etsi  non  pro  voto,  plane 
pro  tempore  praecesserit,  et  speretur:  cur  ad  »1- 
legationes  charitatis  astruendae  oratio  tua  progredi- 


culpa,  ut  oporiuit,  denuntiata,  revelavit  arcanum. 
Naanian  vero  Syrus,  etsi  curaius  a  lepra ,  et  verutii 
Doininum  agnoscens  et  conlitens,  nulluin  perfe- 
clionis  gradum  assecutus,  de  saiicia  lerra  duoruiu 
burdonum  onus  deferens  secutn,  ab  eode.ni  Elisaeo 
obtinuit,  ut  ei  orationibus  Domini  sui,  quod  Cf  nc- 
cessitaie  oflicii  cogebalur ,  liceret  assisiere,  et  Det 
graliam  noo  demereri.  Ait  enim  :  Quando  ingredi' 
tur  domims  meus  templum  Remmon  u(  adorei,  r< 
t7/o  innitente  super  manum  meam,  si  adoraoero  ^um 
eo  ln  eodem  loco^  precor  ut  ignoscat  mihi  Dominus 
servosuo  pro  hac  re  (IV  Reg.  v).  Dixilque  Elisaus : 
Vade  in  pace  (ibid,).  Patet  binc  quaienus  imper- 


tur?  Si  eam  vis  esse  fidelibus  commendatam»  acta  0  f^ctos  urgei  inierdum  reverentia  publicae  potesta 


agis  ;  si  infldelibus,  nihil.  Unus  autem,  et  singula- 
rlter  unus  est,  cui  eam  desidero  commendarl,  sed 
non  tam  allegaiionum  ornaiu,  et  pbantasmalibus 
dictionum,  quam  charitatis  sinceritate  et  vitaecon- 
tihentis»  et  aflectuosae  orationis  instantia,  et  qui- 
dem  ex  his  locis  libi  arbilror  provenisse,  ut  ainico 
nostro  Hugoui  responderes  id,  quod  etsi  imperitis 
rerum  videatur  aflerre  dispendium,  conscienliae  ta- 
men  et  salutis  procul  dubio  compendiuin  adfert. 
Unde  et  slcdiis  tuis  congratulor,  quem  agnosco  ex 
signisperspicuis  ia  urbe  garrula  et  ventosa,  ut  pace 
scliolarluin  dictum  sit,  non  tam  inutilium  argu- 
vicntalionem  locos  inquirere,  quam  virlulum.  Nam 
qoi  argumcntoruffl  muliipliccs  locos  ct  sedes  cre- 


tis.  Cx  qbibus  quod  tibi  ausiin  suadere,  cotligo»  ut 
si  praefaius  archidlaconus  tuum  vult  habere  con- 
sortium,  accedas  ad  ipsum  exploraiurus  quatenus 
apud  ipsum  possis  proficere,  etei  quod  fides  exigii, 
familiariter,  et  in  aure  denuniies,  ul  nieminerit  se 
Christianum  esse,  et  senteutiara  qua  innodatus  esi 
vereatur,  et  prae  omnibus  morialibus  timeat  illum, 
qui  potest  corpus  ei  animain  niittere  in  gebennam. 
Utinam  cuin  rege,  ei  tam  isio,  quain  altis  ouiuibus 
excommunicatls  sint  aliqui  viri  timeHtes  Dominum, 
qui  eos  familiariter  et  amice  statnant  contra  Ta- 
cietn  suam,  et  revocent  ab  impieiatibus  suis.  \iiioA 
siillete,  quia  Christianus  es,  vocare  destiterit, 
Christus,  quem    in   le  odil,  dlspeudiaia  hoc  fucil- 


<SI  EPISTOLiE/- 

liiiic  el  fclicissime,  nisi  meriia  tua  praepedianl,  po-  ^ 
lerit  compensare.    Salus  enim  Jusiorum    a  iDo- 
niiiio  ett»  qui  proiegit  eos  In  lempore  iribula- 
tioiiis. 

EPISTOLA.  CLXXXII. 

AD  TBOMAll  CA3ITCARIEXSEH  ARCHIEPISCOPUV. 

(A.  D.  HG6.) 

Domino  THOKiE  Canluariensi. 

Ea  fere  omnia  quae  inilii  veslra  significaTit  di- 
gnaljo,  fama  divulgante  audieram,  sed  aucloritaie 
uoniinis  veslri  facta  suiit  certiora;  ea  ergo  non 
Isnquain  ceria  sed  velui  audila  per  litteras  meas 
siguiticavi  donilno  Pictaviensi,  adjectis  iis  qiiae  de 
Aiiglix  siatu  audieram,  rogans  attentius  ut  vobis 
super  baec  consilium  darei.  £k  quo  vero  per  liite- 
rasvestras  certioratus  sum,  lllico  cuin  amicis  B 
Yesiris,  de  quorum  sinceritate  non  dubilo,  adbibito 
magiatro  Phiiippo,  contuli  super  negotio  vestro» 
nulli  umen  ostendens  transmissarum  vobla  exem» 
pia  litterarum.  El  licet,  ut  praescripseratis,  singu- 
latim  conveiierim  aniicos  nostros,  abbatein  scilicet 
Saccii  Remigii,  et  magistrum  Fulconem  et  magi- 
strum  Radulfum,  omnes  lamen  non  modo  in  eum* 
deni  sensuro,  sed  fere  In  eadem  verba  conveueruni. 
In  summa  ergo  nullus  eornm  iuvenius  est,  qiii 
domiui  papae  cousilio  adverseiur,  omuesque  unaiil* 
miter  approbant  constlium  quod  vobis  dedtt  Nico- 
laus  xenodoclius  Rotltom.,  Itcet  nec  de  lltteris,  nec 
de  consilio  ejus  audierint  aiiquid.  Attendenda  enim 
est  inslantia  temporls,  conditio  Ecclesiae  Roinans, 
iiecessitas  regni  Anglici,  periculum  non  modo  sedis 
vestrae,  sed  commissarum  vobis  et  ecdesiarum  et 
auiinarum,  quibus  si  vel  occurrere,  vel  subvenire 
polueritis,  vix  lanti  debeiis  facere  anlmam  vestrain, 
ut  nou  pro  saluie  ipstus  animae,  et  liberatione  Ec- 
clesiae  naufragantis,  accedatis  ad  colloquia  perse- 
cutorum,  ct  experiamini  quid  per  humiliutem 
vestram  dignetur  eificere  pius  Jesus,  qui  post  asceii- 
sionis  suae  gloriam  protestatus  est,  sicut  in  litteris 
iuvenitnr  authentlcis,  se  adbuc  paratum  esse  roori 
pro  bumiiibus,  et  crucis  ignominiam  sustlnflre, 
praesertim  cum  illi  qui  vos  persecuti  sunt,  et  Chri- 
stuiu  in  vobis,  dicaniur  aliquautulum  a  re(;isgratia 
excidisse  et  in  ea  conditione  versarl,  ut  eos  jam 
taedeat  vitar  meae.  An  verus  sil,  nescio,  sed  rumor  D 
apud  nos  publicus  esl,  sive  autein  ita  sit,  sive  non, 
certo  cerlius  est,  quia  procul  dubio  Christus  trium- 
phabit,  et  reddet  unicuique  non  modo  juxta  opera 
saa,  aed  et  ▼oluntati  consummatae  perfecti  operis 
attribttetcoronan. 

Perfectorum  amicornm,  a  quibus  ego  et  magister 
Philippus  non  disseutimus,  consiiiuiii  est,  ut  si  vos 
iiiiperatrlx  vocaverit,  ad  ipsam  duceitte  Rotboina- 
geiisi  archiepiscopo  secure  accedaiis  :  et  si  ibi 
botii  aliquid  audleritis,  agutis  graiius  Dotnino^  et 
iia  per  ouinia  incedutts,  ut  uiodestia  veiiira  omul- 
bus  innotescat.  Si  vero,  qiiod  abait!  secus  accide- 
rit,  redettnte  praefalo  arcbiepiscopo  iu  terram  per- 
egrittationia  vestrae,  cum  bunestate  et  securitaie 


AN.  im:  m 

reverteminl.  Deelericis  voro  ducendis,  boc  eonsu- 
lunt,  ut  non  multitudinem  ducaiis,  sed  paticos,  pro- 
vidos  et  discretos,  si  qtios  tainen  babetis  tales, 
quorum  possilis  /tnniti  consilio,  si  opus  fuerit ,  et 
sub  praetexlu  eorum  qui  deftieriiit ,  sl  lioc  necessi- 
tas  eiegerit,dilationent  posstiisconintodeiinpetrurtf. 
Ego  autem  me  ad  hoc  opus  non  ingero,  sed  iiet 
refugioquidem,  si  nie  decreveritis,  ittnerls  vestri; 
ei  laboris,  et  sortis  fore  consortem.  Nain  in  omncs 
bujusinodi  casus  paratus  suin  ,  auclore  Domino, 
pro  fideliuie  Ecctesiae  et  vesira  :  si  taiiien  placuerit 
ut  vobis  occurram  ,  me  tanti  tcinporis  spatio  prae- 
raunite,  ut  ad  locum  et  diem,  quein  praescripseriiis» 
commode  valeani  per venire.  Nain 

•  .  .tff  m$  mora  non  erit  uUa, 

(VlBG.) 

licet  multas  doml  pro  tempore  necessarias  Itabeam 
occupaiiones,  lum  ex  instantia  abbatis  mei,  luin  ex 
praeseniia  Gir.  archidiaconi ,  quorum  desiderit» 
sicut  vobis,  deesse  iton  possutn. 

EPISTOLA  CLXXXUI. 

AD  EUMDBll. 

(A.  D.  im.) 

THOMiB  Gantuarlensi,  Joanmes  Saresb. 

Liiteras,  quas  ad  consolationein  vestram  et  siib- 
levationein  Ecciesiae,  post  longuin  tandem  exsiliutn 
et  'proscriptioncm  vestri ,  et  vestrorum  oinnium, 
vobis  palri  suo  ,  filil  Cantuariensis  Ecclesiae,  fra- 
tres,  et  eoepiscopi  Testri  nuper  tronsmlserunt,  dl- 
ligentius  relegens,  nihil  probabilius  ex  earnm  in- 
spectlone  potui  oplnari ,  quam  eas  consilio  Aebiio- 
phel,  quein  credibile  est  iu  perniciem  ildelium  ab 
inferis  rediisse»  per  manum  Doeth  Iduinaei,  sitientis 
adbuc  sanguinem  ^cerdotum,  et  quaerentis,  et  iii- 
satiabiliter  persequentis  animaiu  Cbristi ,  qui  iu 
electorum  flile  et  chariute  vivit,  fuisse  dictaus. 
Sic  enim  pervertunt  omnla ,  ut  cuivis  vel  parum 
inlelligenti  perspicuum  sit,  inentem  earum  lottge 
esse  ab  opinione  communi.  Sed  a  veritate  iongiiis 
dlstal:  namqueomnes  blanditiae,  et  exquisiti  co- 
lores  eo  tendunt,ut  sub  appellationis  praeiextu  jure 
videalursubvertendusessevicuiussacerdotuui.Nobe, 
qiii  vertitur  in  iatratum,  signiflcatque  pastoruui  £c- 
clesiae  diligentem  eustodiam,  ut  post  banc  conspi- 
rationem  eorum  quisquam  in  grege  Uoinini  audeat 
vigiiare,et  luporum  imminentiumt  praedicationis  of- 
flcio  propulsare  furorem. 

Ait  Salomon  in  Proverbiis,  quia  mWior  etl  fini$ 
oralinnii  quam  principium  {Eccle,  vii);  sed  profecto 
fluis  bujus  prtnciplo  deterior  est :  si  quidem  iii 
initio  saiutem  optant,  proflteniur  obedientiam,  et 
utinant  utrumque  fldeliter,  ut  contra  prohibitionem 
Doniinl  non  loquantur  bona  cum  proxiino,  et  mala 
sint  iu  cordibus  eorutn  :  subinde  amaras,  sed  unde 
gratias  agenduin  est  Deo.  Falsas,  et  quas  caplivus 
a  piratis  consuevit  i  porrecto  audire  jugulo,  >  sub- 
texunt  historias,  qnibus  justiflcant  causam  iinpii, 
et  dicunt  boiium  malum,  et  lualuiu  bouuin ,  uhdc 
tandem  per  consef][ueutiam  raiioitis  videantur  ui* 


135  JOANNIS  SARESDERIBNSIS  m 

fem :  t  Reus  e»!  moriis,  qul  conlradlcii  Caesari. »  A  ^on  Bibuto  (iuidquam  nuper,  $ed  C(ciare  ge$lum  tu 


Monne  iiie»  quem  praefiguravil  Acliilopliel»  Judas 
prodilor  non  inodo  Jutois  in  nece  Clirisii ,  sed  et 
8cribis  noslris  el  Pliarisaeis  prodilionis  elparricidii 
relinquens  eiempluro » ad  Cbrisium  sic  accessil, 
humili  salutaiione  lionoran6  Dominum  cl  mdgislrum, 
dicens:\flve,  Rabbi  (Matlh,  xkvi)  ,  ei  quem  verbo 
prodebat,  el  osculo ;  el  subinde  cum  gladiis  et  fus- 
libus  mililnm,  quibus  isli  freli  sunl,  fugalis  disci- 
pulis  el  dispersis,  irusit  ad  principes  sacerdolum, 
ut  illic  argueretur,  et  a  falsis  cunvincereiur  testi- 
bus»  paternas,  qux  et  avorum  sunt,  evacuare  ieges» 
et  leges  Caesaris  impugnare,  quia  suara  Domino 
imagioem»  deducia  raiione  Caesaris ,  docebat  esse 
reddendam,  ut  reus  videreiur  impietails,  quia  oblo- 
quebaiur,  reclamabat ,  imo  repugnabat  iniquitatu 
Dicuni  bxcsed  qua  conscientia,  viderit  Dominus 
et  judicet,  Dominum  regem  non  quidem  nunquara 
peccasse  dicimus,  sed  semper  paratum  Domino 
satisfacere  conlidenter  dicimus  et  praedicamus. 
Nunquid  non  facies  meretricis  facta  est  eis,et  frons 
adamaute  durior,  ut  non  erubescant  conOdenter,  ut 
aiunt,  praedicare  innocentiam  liominis,  cojus  ma- 
litiam  et  iniquitates  novit ,  praedicat  et  detestatur 
Christianus  orbisi?  ConTeneruRt  eum ,  ut  dicitur, 
episcopi  London.  etUereford.  quibus  8e,ut  aiunt, 
ad  omnem  juslitiam  oblulit.Nonne  episcopus  Lund. 
iile  esi»  qui  priutus  in  Anglia  scidit  Ecclesiae  uni- 
tatem.Jquod  omnes  noverunt,  et  archiepiscopandi, 


Nam  bibulo  gestum  consule  nil  memini, 

(SOET.  C(F«.,  i9.) 

Qua  autero  iropudeniia  dixerunt,  et » ne  verba  in 
venlos  evanescerent ,  scripserunt,  quod  omnibus 
faJsumesseinnotuit,  c  quia  rex,  >  quem  impatien- 
tissimum  esse  nullus  ambigit,  c  gratum  habet  cum 
coriipiiur,  et  dulce  putat  obsequiuro  cum  monelur, 
ut  corrigal  si  quid  deliqueril  in  Dominum  ?> —  c  Si 
quid ,  I  inquiunt»  ac  si  dubium  sit  eis  illum  deli- 
quisse  in  Dominum,  qui  Ecclesiae  liberlatem  impu- 
gnaty  avitas  perversiiates  Evangelio  Cbrisli  praefert 
et  sanciionibus  Patrum ;  et,  ut  de  vobis  taceam  et 
clericis  quoa  injuste  proscripsit,  qui  muiierculas  et 
parvulos  incunis  innocentes  omni  solatio  deslilulos, 
non  laro  crudeli  sentenlia  quam  insania  compulit 
exsulare ;  qui  schismatis  furorem  Jam  fere  sopi- 
tum  excitavit  et  roboravit,  et  resuscitau  procella, 
quae  jam  plurimum  delumuerat  navem  apostolicam, 
quanlum  in  ipso  est»  cum  Cbristo  submersil»  imo 
et  adhuc  inergit.Quiduain  quaesoducunt  in  crimioe» 
qui  boc  esse  innoceniiam  gloriantur  ?  aut  nunquid 
haec  probationibus  indigent »  quas  mundus  agnovit, 
qu»  in  suis  Idoloribus  et  tormentts  indesinenter 
seotit  Ecclesia»  quae  quotidianis  rerura  experimen- 
tis  luce  chriui  patenu  Sed,  si  corripi  dulce  puut 
obsequium,  plauum  esl  eos  aropiioris  esse  perfidiae, 
qtti  domiuum  suum^cujus  obsequio  corpus  devove- 
runt  et  animam,  um  enorroiter  paiiuntur  errare. 


quod  plurimi  suspicaniur»  ambitione  tractus*  totius  C  Sane  imple^um  est  in  eis  bodie  propbeticum  illud : 


hujus  discordiae  fomes  inprimis  exstiiil,  et  incentor? 
Sionne  stylus  ipse  couvincit  Achitopbcl  et  Doech» 
qiMrum  spiritu  plenus  est,  in  hac  episiola  expres^ 
aisse,  communicatis  his  quae  fingere  potuit  ex  spi- 
ritu  suo,  qui  oeutro  eornm  in  taiibus ,  rerum  expe- 
rieiitia  comprobatur  inferior.  Nam  et  loquela  ejus 
ipsum  roanifestom  factt.  Nec  curo  de  mendaciis 
quae  super  iniroitu  vestro  interserere  aususest,  quia 
praesens  audivi,  et  vidi.  Solus  ilie  verbom  electionis 
Testrs  gratum  non  habuit,  qui  pns  caeteris  omnt- 
bus,  quod  ex  multls  clarult  et  claret  indieiis»  ut  in 
sedem  vestram  induceretur  aspiravlt :  non  tamen 
diu  obloqui  ausus  est,  aliis  argueniibus  ambitionem 


Quaei  vulpee  in  deeerto  propltelas  tui  lerael  {Exech. 
xiu)»  cum  ad  subversionem  Lcclesiae,  qui  propbeia- 
rum  io  ea  iocum  leneut,  dolositaiissuae  multiplices 
laqueos  lexant ,  dulce  salutaiionis  praemilienies 
eloquium,  devoUm  profitenies  obedientiam,  auxi- 
iium  et  consilium  promiltentes,  ut  transcunies  per 
nubecuias  raiionum,  et  verbis  legitimis  abuientes 
in  dispendium  legis »  Undem  iuferant :  Reus  esi 
morliSf  crucifige^crucifigeeum,  nequenobis  reserveiii 
hunc,  sed  Barrabam!  (Luc.  xxiii.) 

Ecee  quam  salulem  patri  desideranti  qua  fidel 
devolione  debitam  adimplent  obedienliam,  qua  dili- 
gentia  pacem  inler  regnum  et  sacerdotium  cupiunt 


et  impud^nliam  ejus.  Quidquid  ergo  baberet  animi,  ,v  relormari.  Et  quidem  haec  Um  vobis,  quam  omni- 


quem  de  conscleniia,  judicat  Dominus,  inprimis 
erigeniium  fuit,  et  electioni  factae  fere  omnibus  plus 
applausit.  Quid  dicam  de  Herefordiensi  nisi  quod 
aliquandiu,  etsi  non  magni,  stetit  tamen  alicujus 
nominis  umbra,  anlequam  sciretur  quis  esset  : 
nunc  autem  sub  obtentu  ejus,  qui  litteralus  creditur 
abliis  qui  litleras  ignorant,  aut  ipsum,  suam  vo- 
luntiropii  militiam  procurare,  ul  videalur  consen* 
taneum  rationi  quidquid  litteratus,  et  antiquus  die- 
rum  episcopus  approbaverit.  Ergo  istls  duobos 
respondere,  vel  sententiae  eorum  acquiescere ,  est 
transire  omnino  in  scnienliam  Londoniensis.acsi  in 
Caesarem  computaretur  etBibuIum.  Ethici  si  qui- 
dern  mcministis- 


bus  causam  ei  hisiortam  proscriplionis  nostrae  in- 
teiligentibus  dicU  esse  non  dubito  ex  abundantt» 
sed  impieuiis  et  doli,  iinpudentiae  et  falsitaiis  at- 
tendens  cuinulum,  profeclo  iiec  animum  nec  cala- 
mum  polui  continere ;  nam  et : 

Si  nalura  negal^  faeit  indignatio  versum^ 
(JuvEii.,i»79.) 

adversus  roaliliam  et  impudentiam  eorum, 
rom 

Omne  in  pracipili  iriiium  stetit^ 

(iD.,  ibid.  m.) 
ut  nequitia:  eornin  vix  aliquid  possit  addere, 
etiam  excogitare,  qaamlibet   subtilis,  ei  in  nialis 
inveniendis  arguta  posteritas.  Sedquid  in  his  ino« 


quo 


aut 


I8n  EPISTOL^. 

ror?  Reiribuai  eis  Deus»  ei  piane,  nisi  venus  ipsa, 
quod  possibile  est,  yeruilur  in  falsiiaiein»  retribiiet 
Aliandanler  facienlibus  et  foventibus  nequitiani  is- 
um.  ¥os  autem,  ut  inihi  Tisainest,  litteris  etmaliri;e 
eoruin  prodentissinie,  et  elegantissinie  respondisiis, 
et  argotias  eorom  diu  excogitatas  »  eC  elaboratas, 
Telut  aranearom  cassiciilos,  validissimis  rationibns 
dissoWisUs.  Et  iicet  grandiuscula  sit  epislola»  qiiae 
tamen  necessaria  sola  exseqniinr,  Yelleni  lamen  lioc 
circa  unom  articulumy  qui  et  verus  et  notus  esl, 
dtligeniins  inslilisse;  scilicet,  ot  osienderelis  pa- 
IJentiam,  qnam  diu  in  silentio  habuistis»  et  sollici* 
ludinem,  qnam  paci  reformand»  adhibuistis,regem 
sxpius  cum  omni  liumilitate  revocando  per  litteras 
ei  nnntios  domini  papae,  per  vesiros ,  per  matrem 
saam,  cui  credi  debuisset ,  per  episcopos  transma* 
rinos  et  cismarinos,  per  fratres  Tcmpli  ei  Hospita* 
lis,  per  regem  et  optimates  regni  Francorum ,  el 
tandem  in  propria  persona  accessistls  ad  collo* 
quium  ejns,  et  sustinuistis  repnlsam. 

Cxtenim»  qoia  episcopi  nostri  scribont,  et  con* 
fldenter  pnedicant  eum  ad  omnem  Josiiiiam  et  debi« 
lain  satisTaciionem  esse  paratumy  et  eliam  satis*- 
dare  Tolentem,  ti  ratio  ezegerit;  mihl  et  qvibu»- 
dam  aiiis  amlcis  vestris  Tldetor  consilium,  ut  evo» 
cetis  episcopos, et  iioroinatim iilos quliltteras  sign»- 
Tcr«DC,et  Saresberiensemqol  deiojiistasuspensione 
eooqiieritar,etWlgorniensemqui  est  principiiias  ge- 
ncfatlonls  Testrae  in  Domino,  et  ai  qul  alii  sont,qao* 
rum  utilem  credatls  esse  praeseBtiam,et  ezperiamini 
an  fida  sit  testilleatio,  praedtcaiio,  et  scriptura  eorum. 
Vocaii  antem  in  Tirtuie  obedienliae  fortasse  non 
Tenient,  licet  inobedientiam  niilla  unqoam  appella- 
tio  tuetur.  Sed  causa  Testr^  liquidior  erlt,  si  fal- 
sitas  et  malitia  eomm  foerit  revelaia*  Non  tamen 
arbitror  omnes  episeopos,  sicul  nec  pereonas  in 
dioecesibus  constitulas»  qiias  fallax  ciaudit  inscri- 
ptio,  buic  malitiae  coirsenlire,  cum  certum  sit,  aut 
saliem  Tideaiur  esse  probabile ,  in  tania  ecciesia 
XTiii  episcopatuum  adbuc  tnveniri  vel  illos  x,  qiio- 
roin  contempiutione  interim  Dominus  insulae  parcil, 
ne  cunt  sororibus  suis,  quanim  iuiitalur  luxuriam 
et  impielatem,  fnndilus  delealur.Licel  eniin  aliqtii 
plus  justo  taceant,  et  quacuiique  consideralione 
dissiinalent :  credo  (amen  aliquos  in  episcopis,  el 
iiiultas  personas  de  puriiate  fidei  et  conscieniia 
boooruns  operimi  sperare  et  exspeclare  regnum 
Dei.  Nam  ei  Joscph  fidelis  inventus  est  in  doino 
Pharaonis,  Loih  juslus  inansit  in  Sodomis,  Chusai 
In  consiliis  Absalon  utiliter  versatus  est,  Danie.l 
innocenter  prxfuit  in  Babylone,  Abdlas  in  consoriio 
Acliab  et  Jezabel ,  dissimulans  cum  dolore ,  qiix 
emendare  iion  polerat.  Propbetas  Domini  in  alriis 
biitantes  salubriler  exhibens,  clemenliam  Dei  et 
gratiom  propheliae  patieniia  longa  promeruit. 

t-nde  comiDodum  arbilror,  ut  si  cbaos  quod  inter 
nos,  et  patriam  nostram  firmaium  est,  permiserit, 
banc  epistolam  vesiram  ad  singulos  episcopos  et 
ceiebriores  ecclesias  iransiniuatis,  ut  nutanlium 


AN.  mi.  |gg 

A  firmetis  Gdein,  n  omnintn  provomis  affeclum,  cre* 
bris  eliam  scriplilalionibos  singolos  episcopos  ki 
spiritu  mansuetudinis  et  lciiiialis  sollicitetis,  nt 
redeant  ad  cor  ei|  metninerittt  cdndiijonis  suae:et 
In  omnibus  promoveatis,  ne  quid  vestrum  arrogan- 
tiae  aut  immoderationis  prsiendat  imaginem.  Ad 
baec  accepi  ab  his  qui  llererordensein  episcopum 
se  familiarios  nosse  dicuni,  quod  dum  versarclur 
in  scholis,  laudis  avarus  erai,  et  tantus  amator 
gloriae,  qoantuspecuniae  videbatar  esse  contemptor. 
Putatar  itaque  qood  nihil  illum  magis  movere  pos-» 
set,  qiiam  si  eum  magistri  scholarum  et  virt  reli^ 
giosi,  utpote  prior  Sancii  Victoris  et  siiniles,  quos 
in  Gallia  ramiliares  habuerai,  socordi:im  ejiis,  qul 
sperabatur  redempturus  Israel,  suis  lliieris  excita-» 

B  rent  et  animnrent,  ut  nunc  osieiidat  episcopum, 
quem  in  scholas  depingere  consnevit,  at  a  se  pro* 
pellens  vitia  quae  in  aliis  argnebal,  amissam  redi« 
mat  famain.  Idero  eiiam  Je  Wigorniensi  consulitur, 
ego  tamen  nec  de  ipsis  bene  spero,  nee  de  rego 
Francorum,  quod,  sicut  caetera,  iii  aure  dictum  slt« 
cum  ad  supremae  neceasitatis  articnlum  Tentum 
fuerii,  praesumo  supra  modum,  nec  de  Ecclesia  Ro* 
mana,  cujns  mores  et  necessitaies  nobis  Innotue- 
mnt,  moltum  confldo.  Utioue  dominus  papa  rir 
sanctos  et  justos  est,  et  dominom  Albertam,  at  a 
pierlsqoe  dicitnr,  imitatorero  babei,  seil  ejos  aont 
tot  et  Uniae  necesslutes,  tanta  aviditas  et  impro- 
bitas  Roroanoram,  ut  Interdum  utatur  Kcenlia  po- 

Q  lestatis,  procurelqae,  ez  dispensatione,  quod  rei« 
pablicae  dicitur  expedire,  etsl  non  expediat  reli* 
gioni.  Timeo  ergo  ne  appellaiionis  diero  oporteat 
exspeciari,  et  cum  eo  Tentum  fherit,  ne,  qul  diii« 
gunt  munera,  sequaninr  retributiones :  rereor  enlm 
angustias  temporis ,  et  circumstantias  nostraa»  et 
aliorum.  Nostris,  iroo  Christi  et  Ecciesiae  adversa* 
riis,  decretum  est  ut  nos  vultierent  el  confodiant 
spoliis  noslris,  quibus  si  interim  vexatio  data  fue-  ' 
rit  ad  tntellectum,  fortasse  proniores  erunt,  mem 
laborum  et  sumptuuni,  ad  paoem  reformandam  sibi 
et  nobis.  Natn  hoc  ipsum  inaiiiiam  eorum  et  auda* 
ciam  nutrit,  quod  nobis  solis  laborantibus,  illi  in 
iipuleniia  et  voluptatibus  siiis  hactenus  quieverunt. 
Et  qnia  huinanum  iiobis  deest  auxiiiuni,  loia  men- 

D  lis  intenlione  confugiamus  ad  Doniinum  ,  ut  a 
prxseniibus  et  immineniibus  malis  expediat,  et 
scuto  miseralionis  suai  circumdct  nos  veritas  ejus. 

EPISTOLA  CLXXXIV. 

AD  BAETHOLOIiiElia    EXONIENSEM  BnSGOPUM. 

(A.  D.  1167.) 

Domino  Bartuolou£o  Exouieost  episcopo,  Joan. 
Sares. 

MuUa  quidem  scribenda  essent,sed  angusiia  tem- 
poris  et  necessariarum  tuinultus  occupaiiotiuin  co* 
guni,ut  ea  perstringam  poiius  quain  expooam. 
Rccepi  nuper,  auctore  Doinino,  frairem  ineum  be- 
nignilali  el  Jliberalitati  vestrae  congralulaniem  in 
plurifflis,  et  me  praeter  pluriinam,  qua-m  habebam 
ad  Tos,  dcvotionerot  longe  devotiorem  fecii»  et  ma- 


187  lOANNIS  SARESBERIENSIS  m 

gis  obnoxiiim.  In  ipsiiis  Toro  adventti  cn]ii8fbm  A  eeontra  clamant,  qiiia  pax  iion  est,  sed  amariludb 
amicissimi  nostri  recepi  litteras,  qnibiis  me  voluit      omniam  amarissima. 


pnemunire»  et  vos,  si  fieri  possei,  per  inc,  quoil 
rex  prnecepit  per  Jocel.  de  Ballolio,  el  qnosdam 
aiios  ministros  pietatis  su»,  vos  et  dominum  Wi- 
gorniensem  stc  babendos  in  omntbus  el  traclandos» 
nt  capilales  iniinicos  regiti,  et  publicse  salulis  bos- 
les«  Uiinam  vanus  sit  llnior  meus!  Sed  quidquid 
episcopi  in  appellaloriis  suis  papae  de  eo  scripse- 
rint,  qniiiquid  pnedicent  de  pietate  et  mansueiu- 
diue  ejtis,  de  justiila  et  afrabiliiale,  de  rcvereniia 
^acerdolii,  nlhil  adco  iinpium  est  in  Deum,  in  bo- 
mines  iiihuinanum,  qiiod  Fraiici  et  Latiui  de  eo 
facilius  non  credanl :  unde  plurimuin  miranlur  et 
stupent  omnes  qui  attdiunt,  qua  conscientia,  qua 


Si  vero  nonnisi  debitas  exigit  consueludines,  aic* 
nt  vester  Demosihenes  asserit ,  illis  profecto  de- 
biierat  esse  contentas,  qnae  non  sunt  diviais  legibos 
inimicae,  que  bonis  moribus  non  adversantur»  qn» 
aacerdotium  non  debonestant»  quae  periculnm  non 
ingerunt  animanimt  qu»  matris  Ecclesise»  de  cujiis 
maim  snscepit  giadiiim  ad  ipsaro  tuendaro»  et  injii- 
rias  propulsandas,  non  subrnunt  liberiatem»  sed  iu 
TOtis  ipsius  omnia  contraria  sunt»  sicut  Scriplura 
ejus,  sanclorum  Patruin  aucloritale,  etsummi  pon- 
tiAcis  ore  damnata  testatur,  et  quotidianae  quereL-e 
clert  et  populi :  et  timeo  ne  pontifices  ipsi  contrn 
scripu  sua  venire  cogantur,  et  depRKdicare  qnod 


iinpudentia,  qua  fronte  ansi  fuislis    asserere,  scri'  B  praedicant,et  quam  modo  damnant,  justificare  c:i 


l>ere  et  episcopalis  aucloriiaiis  characteribus  coii- 
firmare  innocentiam  honiinis,  ciijus  injustitiae  sunt 
•inninm  fabula,  cujus  supplantationes  et  violentias 
mundus  agnovit :  qiiomodo  in  sobversionem  jusli- 
tiae  falsam  dedit  tot  et  tantorum  Patrum  venerabilis 
universilas  pro  malitia  testimouium.  Nam  scripti 
vestri  verba  snnt  haec  pro  rege*  ciijiis  causam  no- 
tarius  vester  jusiificare  conatiir,  rex  omnem  pro- 
luiltil  justiliam  ei  eain  factis  implere  paratus  est» 
ei  dulce  repuiat  obsequium,  cum  monetnr,  ut  cor* 
rtgal,  si  quid  oflcnderii  in  Deum,  nec  solnm  satis- 
facere,  sed  et,  si  jus  exigat,  in  hoc  satisdare  pa- 
ratus  est.  Et  posl  pauca  subjungit :  c  Eiimdem  se 
judicio  ecclesiae  in  his  quae  snut  Ecclesi;e,  ncc  iii 
inodico  siiblrahentem,  sed  coKa  Christi  jugo  sub- 
deuiem.  i  Et  pauio  superiiis :  i  Dominum  regeni 
non  quidem  nunquain  peccasse  dicimus,  sedDomiHO 
aemper  paratum  sati<^facere,  et  confidenter  dicimus, 
et  prasdicamus*  i  0,  inquiunt,  quam  sana,  quam 
sancta  pnedicatio  episcoporum  Angliae!  quain 
sinceruro  et  incorruptum  pro  liberiate  Ecclesiae 
testimonium !  quam  vera  est  asserlio  sacerdotiim, 
qui  illud  praedieant  quod  mimus  aut  histrio  sine 
dispendio  verecundiae  non  loqiieretur.  Si  fidem  quain 
tion  habet  desiderat  scriba  vester  Londoniensis,  et 
si  qui  ei  consentiunt,  exeunduin  esl  eis  de  orbe 
Laliuo,  ne  quoties  haec  praedicaverint : 

Quare  peregrinum  vicinia  rauca  reclamtt, 

(HORAT.) 

et  ne  tantum  adversus  Ecclesiam  pro  consueiudlni- 
bus,  imo  pravitalihus  ,  avitis  leslimonium  daret 
aapiens  ille  tabelJio  et  facundus,  etiam  adversus 
populum  testificator,  inseruit  scripto  vestro  :  <  Rex 
a  Domino  constitutus  paci  per  omnia  providet  aub- 
jectorum,  et  ut  hanc  conservet,  ecclesiis  et  com- 
inissis  sibi  populis,  digniiates  regibus  ante  se  debi- 
tas  et  exhibitas  sibi  vult  et  exigit  cxhiberi.  Quid 
liaec  audiens  Ecclesia  Gallicana  ?  i  Iia,  inqiiit,  Do« 
itiinns  et  Evangelii  verba  adjiivent  eos  a  quibus  et 
pro  quibus  haec  scripia  snnt.  Providet  fortasse  pa- 
cem  omnibus,  sed  a  loiige,  quia  praesentialiter  om- 
rvia  turbat.  Dicunt  episcopi,  aut  forsitnn,  ut  verius 
dicatur,  episcopus,  quoiiiam  pni  est,  et  omnes 


sam,  et  quam  Justificant  condemiiare.  Signaia  est 
attestatio  eonim  oninium  quidem  coiicepla  nomine, 
sed  irium  dmitaxat  episcoporum  roborata  sigillis, 
archisynagogi  videlicet  Londinensis  et  domini  et 
amici  mei,cuiinterim  parco,episcopiWintonensiset 
aeque  doctrina  et  eloquio  pollentis,  veteris  quidem 
scholastici,  sed  noviiii  episcopi  Herefordensis,  quo- 
rum  pra>minebat  auctoritas,si  non  opinioni  bonse 
•consenisit,  iniqnitatis,et  manifestae  faUitatis  attesla- 
tio,  scripto  iitrumque,  etsigillorum  muniinine  con- 
vincente  praejudicarel.  Alii  interim  qiios  libelii  con- 
cludii  inscriptio,  mitius  arguuntur,  quia  pon  facile 
eredi  potesl,  ut  tot  sapientes  convenerint,  lot  coii- 

^  tulerint  religiosi  in  frandem  divinaelegis  et  caiio- 
num,  etin  pemiciemEcclesixconscripserini,  unde 
convalescat  et  praevaleat  iisquequaqiie  iniquitas,  et 
justitia  opprimatur.  Sed  ut  audio,  omnes  illi  scrW 
pto  praestlterunt  auciorit;iiem  :  quod  si  anie  vide- 
rant,  impiissimuin  fuit  tantx  inlquitati  tesiimonium 
perhibere:si  non  videruut,  stiiltissimum  alieiiae 
iniquitati  suorum  impositionechaTracterumpraestare 
auctoritaiem. 

Sed  qnid  In  re  conspicua,  cum  ex  necessitate 
plura  dicenda  sint,  protendo  sermonein  ?  Nam  pa- 
gina  illa,  etsl  vestrorum  cessaret  opera,  nostro- 
rum  tamen  diligentia  ad  Romanum  defertur  pon- 
tificem,  qni  et  morcs  illius  quem  justificalis  ex 
miiliis  novit  indiciis,  et    faciie  deprehendet  qua 

jy  sinccritaie  episcoporum  concepta  sit  haec  atteitatio, 
qnae  fuerit  intentio  scribae  vesiri,  qui  quoniam,  Do- 
mino  aliier  disponente,  quod  ambiebat  esse  non 
valuit,  Cantuariensis  archiepiscopiis,  in  Anglicana 
Ecclesia  de  consensu,  consilio  et  aiictorilate  eorum, 
qui  Christum  persequuntur,  factus  est  arebisyna- 
gngusj  Scripsit  ei  nuper  dominus  rex  per  Radiil- 
phum  Dicetensem  archidiaconum  suum,  quod  se 
totum  reguum  suum  et  causam,  qnae  inter  eiim  et 
Ecclesiam  vertitiir,  ipsins  tanquam  patris  et  fide- 
lissimi  amici,  committit  arbitrio,  et  praecipit,  ut 
sui  officiales  ei  \n  omnibus  usquequaque  obediant. 
Si  quid  ergo  vobis,  vel  ecclesiae  vcstra?,  aitt  do- 
mino  Wigornensi  incubuerit,  illiim  faciatis  conve- 
niri,  ut  pro  vobis  et  Ecdesia  Dei  commoneat  re- 


189 


gem,  qui,  $lcot  in  ilb  nobili  eplstola  sua,  quae  jain  A 
proTincias  et  regna  circuil,  testatus  esl :  Dulce  pn-^ 
lai  obsequium,  cnm  admoneinr,  ul  corrigat  si  qnicl 
deliqverit  in  Dominum.  Nam  qui  (leliquil  in  proii- 
iiraniy  in  Dominum  quoqne  deliqnii;  et  sponsum 
eibonoral  Christum,  -qnicttnqne  inbonorat  Eccle- 
siam  sponsam  ejos*  Sunt  enini  corpus  unum,  imo 
et  spiritos  nnus,  et,  quod  amplius  est,  collatione 
fraiiae  quodammodo  sunt  Deus  unos,  dum  admirn- 
biii  commercio  ilia,  qute  carnis  suni  ei  natura 
primitiTa  Domino  impertil,  ul  ab  eo  pleniludinem 
diTinx  naiurae  recipial,  et  oleo  eisnllationis  qua- 
dam  ratione  consortii  abundet  ab  iUo,et  effluat 
loia.  PrimiliTam  naiuram  diierim  ne  abusionis  in« 
veieratos  mos  natura  repuietur,  juita  qoem  omnes 
siauus  natura  filii  irae,  non  quod  in  ea  conditi  su-  ^ 
iiuis,sedqnia  ineam  degeneravimiis.Namutait  ora- 
tor,  usus  allera  natura  esl,  a  quo  difiicilUmum  est 
aveni.  Nec  taroen  arcbisynagogum  idcirco  conve- 
niendum  censeo,  quia  mnltum  sperem  tos  ipsius 
patrocinlo  posse  proficere,  sed  ut  veriias  amplius 
eluceseal,  et  ut  in  terbis  mendacii,  qitod  Spiritus 
sancios  Inliibet  per  prophetam,  ulterius  neiiio  con« 
fid^l. 

Ut  pancis  concludam  quod  sentio,  aut  Scriptura 
qn»  soUi  non  poiesi,  fallai  el  falsa  est,  et  TcriUs 
Dei  a  se  Ipsa  degenerat,  aut  in  laquels  suis  com- 
prehendenlur  iniqui,  el  qui  fralrl  foTeain  parat, 
ipse  iucidet  fn  eam  prior.  Ghriste,  te  ipsnm  con<- 
veiiio,  te,  qui  indeliciens  verilas  es,  appello,  la  q 
eitrenio  die  jndicii  tuum,  si  ralio  permiserit,  re- 
dargnloros  mendacioin,  nisi  quo  judicio  quis  judl- 
caverit,  jndiceiur  el  mensuram  condignam  reci* 
piai  pro  roensiira.  Cerie  spiritus  sapienti^c  est,  qui 
li)quUur :  Qiiia  per  quue  peccaoU  quU^  per  hasc  el 
pnnietHr  (Sap .  ii).  Homicida  primuB  Gain  occisus 
csi.  Pharao  dum  submersionem  moliebaiur,  sub- 
mersus  est.  Adonibesech  quoque  vicissiiudinis 
hnjus  eipertus  est  legem.  Chain  dum  servitutem 
aliis  aflecUbat  indicere,  perpetua  servitute  dam- 
minr.  Sic  el  Judas  tradiior,  qui  Dominum  procu- 
ravii  Buspendcndum,  laqueo  suspenilii  vitain  finisse 
dignoscitur.  El  in  omni  gentc  ei  aeiate,  si  quis  di- 
vin.e  dispensationis  animadvenat  historiam,  plane 
cognoscet  semper  esse  confurmitatem  qiuimdam  D 
culpse  et  pceiise.  Quod  loquor  experimur  et  nos, 
agnosciinus  jtisinm  flagelluin  cnlparum  conscii^  ei- 
speciantes,  sed  non  desideranles,  ut  in  proiimo 
virga  corripientis  relorqueatur  lii  tortores  ei  ad- 
versarios  nostros.  Mallemus  enim  quod  adversirii 
nostrl  resipiscerent  et  redirent  ut  filii,  quarn  ui, 
qiiod«is  imminet,  torqueaniur  utservi.Nam  taliuni 
genus  iMMi  nisi  suppliciis  eineiidalur.  Scribit  Eze- 
chiel,  et  verum  esi,  quia  qnalis  consulior,  uUs  et 
propheia  ejns  est,  et  a  facie  Domini  «piriius  menHai 
egreditur  adhuc,  ut  sit  iti  orc  oroniuni  prophela- 
**rtitn  Achab  ct  siinUiuni  regum.  Sic  el  rei  Anglo- 
rhin,  ul  dicunt  qui  appclhitorias  afchiisynagogi  aii- 
dierantt  episcopos  sibi  cuuforincs  h  ibet,  qui,  ul  de 


EPIST0L£.—  AN.  iiW.  190 

aliis  scriptum  esi,  docuenini  Hngnam  soam  loqol 
mendaciomy  et  ol  iniqoe  agerent,  .laboraveront, 
sollicitat  alios  ut  subverial,  et  eum  alii  solUcitando 
subvertunt.  Quam  gloriosanr,  quam  catbolicaro, 
quain  piam  epislolam  Coloniensi  schismatico  nuper 
miserit,  ei  rescriplo  ejus,  quod  vobis  mittitor» 
poteslis  eonjicere,  ut  paleat  omnibus  quam  verum 
sii ,  quod  de  pieiate  et  jostiiia  regis  vestri  tanti 
confideniia  praedicatur. 

Ad  ipsum  quoque  nuper  venerunt  ei  parte  do- 
mini  de  Monteferrandi  vani  illusores,  abbas  scilicet 
Clusinus,  ei  electus  Hipporiensis,  poslulantes  unam 
flliarum  regis  filio  marchionis,  constantissime  re- 
promittenles,  quia  CantiiaricNsein  archiepiscopum 
deponi  racient  dummodo  filiam  pelitam  obti- 
neant.  Rei  sub  liac  spe  direiit  nuniios  suos  cum 
illis,  Joannem  scilicei  Cutnin,  R.  de  Tamewurda,  et 
ioaiinem  de  Oieneford,  in  queni  deposilioiiis  a 
decanatu  est  lata  sententia,  et  sumnii  |>oniiAciji 
auctoriute  et  scripio  roborata.  Scriptiim  vero  est 
pencs  Cantuariensem  archiepiscopuin  pilmatem 
AngU«,  el  aposlolic;e  sedis  legatom,  cujus  senUn- 
tiam,  quaiu  tulil  in  depraedatores  Canluariensis  Eo- 
clesi»  et  regis  consiliarios,  dominus  papa  ratam 
habuit  ct  confirniavil,  el  ab  episcopis  cismarinis 
et  transmarinis  prxcepit  observari.  £i  namque  et 
legalio  daia  esl,  ei  primatus  toiius  Angli»  confir- 
malus.  Scripsit  super  bAC  Londoniensi  et  vobis 
oronibus,  et  credo  quod  idem  Londoniensis  j:un 
receptt  litteras  legationis  vobis  oinnibus  osien- 
dendas. 

Pracierea  memoratus  archiepiscopus  et  legatus 
apostolica  auciorilate  eicommuiiicavic  et  eicom- 
municari  jussit  omnes  qui  portus  observant,  ut 
impediant  appellantes  vcl  appeUatos,  aut  ei  pia 
dcvoiionis  causa  tendenles  ad  apostolorum  limina* 
vel  ad  ipsum  qui  vices  aposlolicas  liabet  ei  agit. 
Praecepit  eiiam,  ut  hanc  sentcniiam  ejus  faciaot 
omnes  episcopi.  per  suas  diceceses  pnblicari.  Licet 
auiem  appellationem,  quam  adversns  eum  feccrunt 
episcopi,  nullius  credat  esse  moinenli ,  tamen  opor- 
tebat,  nt  qui  eam  aliquas  vires  habere  opinaninr, 
nipole  rei,  episcopi  et  proceres,  ponenies  prudeh- 
tiam  carnis  bracliium  suuin,  omnia  ad  archiepisco- 
pnm  pertinentia,  in  eodem  statu  esse  permitierent, 
quia  nihil  innovarl  debet  appellatione  pendente. 
Posiea  vero  de  mandaio  regis  cnptus  est  WiUelmns 
capellanus,  et  alii  clerici,  ut  de  laicis  Ucealur  ct 
Ecclesix  possessionibus  ablatis,  alrociler  iractati 
suni.  Unde  et  arcbiepiscoptis  rcgem  ipsum  denun- 
liavit  domino  papae  in  canoncm  incidisse,  ei  facio 
suo  esse  eicommunicaium,  nisi  forte  se<les  aposto- 
lica  leges  ecclesiasticas  censeat  civilibus  compa- 
randas,  quae,  sicut  ait  Anacharsis  Scjtha,  telis 
aranenrum  conferuntur,  retinentibus  quldem  iHH- 
scas,  sed  transmitientibus  volatiiia  grandiora. 
Pracccperat  auiem  papa,  nt  Bituricensis,  Rotboma- 
gensis,  Turonensis,  ei  Bordegalensia,  et  Ebora- 
censis  obfervent,  el  In  suis  provinciis  faciant  ob- 


191  JOAXNrS  SARESBERIENSIS 

servnri  senienliam,  qiiam  Cantoariensis  arcliiepi-  A 

scopus  seilis  aposlolic»  legauis  ferret  in  malefa- 

clores  Canluariensis  Ecclesiae  ct   suos.  Hoc  (amen 

adjecit  in  lilleris  illisp  quia  non  dat  mandaium  ut 

personarn  regis  excommunicet,  sed  nec  prohibet 

quidem,  quia  cum  poiestate  sua  privare  non  debet, 

prxseriEm  cum  idem  rex  palienlia  Eccleslae  abu* 

talur  in  multis. 

Prxcepit  etiam  sub  anathemale,  ut  omnes  qui 
de  mandalo  regis ,  clericorum  archiepiscopi  re- 
dilus  receperint ,  ct  bona  omnia  cum  inlegri- 
tate  eisdeui  restituant  quibus  ablata  suut;  quia 
rex,  qui  in  causa  pnedonis  versatur,  nulii  polest 
praestare  auctoriialem.  Egi  salis  apud  Canluarien- 
sem  ne  liltera;  isl»  procederent  :  sed  consilium 


101 


EPISTOLA  CLXXXT. 

AD  HAGISTRU»  GIRARDUM  POCELLB. 

(A.  D.  1166.; 

MagiStl»  GlRARDO  PUCELLE. 

Qnod  dileclioni  Tesirae  respondeo  lardius  el  rn- 
rius  scribo,  cum  jam  litteras  yestraA  secundo  r«ce* 
perim,  faeit  intermeantium  rarltas,  locorum  di» 
stanlifl,  et  iransituum  dilflcultas  nostralibus  igno- 
turunv:  sed  eo  quidem  magis  fervel  aiTectio,  lingua 
silel  Impatientius ,  qiio  charitati  succcnsae  per 
exhil)iiionem  obsequiorum  prodire  non  licet  Id 
publicum,  et  commercio  verbi  iiegatum  est,  mutuas 
in  corda  nostra  more  amicis  usitato  et  jncundo 
trajicere  senientias  animorum.  in  hoc  itaque  malo 
aliquis  iisiis  est,  dum  per  absentiam  corpbrum 
praevaluit  aliorum  suadentium ,  ut  dum  d^minus      magis  invalescit  iniegritas  aniinoruin ,  et  amoris 


papa  superest,  cujus  mortem  rex  desiderare  djgno- 
scitur,  sibi  indulto  privilegio,  et  heneficiis  utalur, 
praesertim  cum  ad  patienliam  ejus  semper  crudescat 
inhumanitas  et  immanilas  regis. 

Cseterum ,  si  ad  vos  mandata  hxc  pervenerini, 
nullum  occasione  eorum,  quae  nobis  ablata  sunt, 
apud  vos  periculum  timealis,  quia  quidquid  de  rebus 
nostris  flet  ad  beneplaciium  veslrum,  nos  illud, 
auctore  Domino,  ratum  et  gratum  hahebimus.  Per- 
sonatus  enim  retinentes,  et  jura,  inobilium  jactu- 
ram  non  magni  facimus,  dum  proflciat  vobis.  £x- 
cusavimus  iunocentiam  veslram  apud  domtnum 
Cantuanensem  et  satis  excusala  est,  ul  nuUi  sua- 


patientia  mentem  exulcerans,  doioris  sui  dtspendio, 
et  usu  exercitii  sui  in  viriutis  coinpendium  proflcit» 
et  ex  assuetndine  dissidentium  ad  l^borum  lole* 
rantiam  rol>oratirr.  Malim  tamen,  et  si  prosit,  bujus 
impatientis  abesse  usum ,  dum  cobabitare  possu- 
mus,  et  mutois  fnii  colloqniis,  consiliis  instrui, 
et  auxiliaribus  officiis  muniri  el  flrmari  in  oroneiu 
casum.  Sed  qiiaiidoquidem  ^ispositioni .  divina 
flliler  visum  est,  proropta  devotiono  ipsiiis  parea- 
nws  arbitrio,  cujus  etsi  possimiis  eviiare  senien* 
ilam,  mutare  consiliuro  non  valemas,  quo  diligen* 
tibus  sibi  omnia  cooperatur  in  bonum«  et  salubri 
dispensatione  procorai,  ut  omnia  cffdanl  in  usiiai 


denti  contrarium  fidem  habeatis.  Praemelitur.  el  q  sJipienti». 


timet  pericula  vestra,  ut  vos  inalit  cum  aliis  exsu* 
lare  Domino,  quam  inutilitcr,  el  probrose  Gonleri 
luundo. 

Vos  ulramqne  partem  ponderaie,  et  de  con- 
silio  ejns  et  nosiro,  semper  sequimini  meliora,  id 
est  qu£  Dominoy  si  innotuerint  vobis,  magis  placita 
ftierint.  Quod  si  et  ilUid  ambiguuiii  est  aut  occul- 
luni,  fides  sequenda  est,  quia  quod  non  est  ex  ea« 
peccatuin  est.  Miiiit  ergo  vobis  liilcras  vocatlonis 
aposlolica  auctoriiale,  prxciplcns  in  virlute  obe- 
dienlise,  et  in  periculo  ordinis  veslri,  ul  infra  qua- 
draginla  dies  a  susceptione  earum,  omni  occasiono 
et  dilalione  poslposiia,  accedalis,  ad  ipsum ,  audi- 
turi  maiidatum  doniini  papa^  et  de  necessiialibus 


Exposolstis  mibi  vesira,  gratias  ago,  sed  naxi* 
inas.  Qnssistis  ccmsiliuin  meum  inlnisterio  magislri 
Radulplii :  respondeo  qiiod  desidero,  quod  spero  do 
misericordia  Domini ,  quia  et  ciira  operam  roeam 
▼obis  Deus  salabria  providebit,  ei  utinam  parvi» 
tatis  mese  officio,  fraternitaii  vestrae  dignetur  ero- 
gare  quod  ad  honorem  vesirum  conferai^  cxpediai 
ad  Htilitates  et  proficiatad  salutem. 

Dicam  ergo  qiiod  sentio,  ut  ex  conscientia  nibll 
subtraham  veriiati,  ea  fide  et  devotione  vobiscuia 
agcns,  qita  agendum  didici  cum  amico,  et  qua  do- 
minis  meis  placere  consuevi.  Noveriiis  itaque,  quia 
de  recessn  vestro  variae  fuerunt  sentenlix,  multis 
accusantibus,  excusantibus  pancis  transiium  quem 


ficclesise  tractaiuri.  \os  :4Ulem,  s:  videritis  vobis  D  ^«ci&tis.  Non  enim  noverat  multitudo  quid  animi 


expedire,  mandato  qiiidem  iitcinini;  sin  auiem  sic 
accipialis  de  consensu  maudanlis,  quasi  mandatum 
iion  fuerit.  Non  enim  vobis  laqueum  procuravi- 
inus,  sicut  aiicui  suorum  negligens  diligeulia  prac- 
paravit.  Sed  puero  dediinus  in  maudalis  nt  ma- 
gislro  Baldwino  archidiacono  aul  Roberto  filio 
iGgidio!  fralri  nostro  tradat  lilleras,  et  poslea  si 
eas  volueriiis  recipere  vcl  videre,  fiat  pro  bene- 
placito  vestro.  llsec  autem  pro  cerio  sciatis,  quia 
msi  rex,  Wiilelinuiu  capeilauum  reddiderit,  in 
caput  ejus  ferelur  sententia  aualheinaiis ,  nec  ci 
amodo  parcetur  iu  aliquo,  si  lalia  alientare  prae- 
sumpscrit. 


habereiiSy  quae  vos  urgeret  necessiias,  qualenus 
vobis  itomanus  pontifcx  indulsissel,  quid  utiiitatis 
cx  hnjus  vestri  dispensaiioue  consilii,  provenire 
possit  Ecclesix.  Verum  intueutiir  schismalis  cri- 
meu,  maruiamcorum  ad  quos  transistis,  periculum 
communicandi  excommunicalis  ex  justa  caiisa  el 
justc,  et  quem  videni  damnatorum  conlactibus  im- 
niisceri,  consentire  quoque  opinantur  errori.  £go 
qui  causam  vestram  et  animum  aliis  quibusdam 
familiariiisnovi,  in  parte  consentio  multitudiiii,  sed 
disseiilio  in  parte  magna.  Nam  quoad  schismalis 
coiideinnationem,  recie  sentiunl,  eo  qitod  ab  ioiiio 
Ipgis  daire,  quanta  sil  malitia  criininis  hujus,  cou* 
stat,  cum   schismaticos  primos»  Core,  Datban  ei 


m  EPiSTOL£.  —  AM.   1166.  IM 

AbiroDf  «t  sequaces  eonmi  insueu  honiinuni  morte  A  est  enim,  ol  fraodnlenU  verbornm  asUiiia  suum 

excusare  niUntur  errorem»  redargult  eos  conscien- 
lia  sua»  male  de  eis  Tobis  respondei  vcslra»  lion 


consumptos  sacra  Scripiora  iradat ;  eorumque  pe- 
ricolosissimus  est  convictus,  nisi  a  crimine  eorum 
sit  raaRirestos  vita  ei  verbo  dissensos.  Unde  in  II- 
hro  Numerorum — scienti  etenim  et  docenii  legem 
loqitor — Moyses  a  fldelium  coeiu  Dathanius  et  Ai}y- 
ronius  ejiciens  ait :  Recediu  tabernacntii  kominum 
impiomm^  et  noiiie  langere  ^um  ad  eo$  pertinent^  ne 
intoltanuni  in  peceaiit  eorum  {Num,  xvi).  Sed  nec 
sacriflcils  uliom  culpa  redimiiur  :  ifuod  patet  ex 
eo  capilulo  lcgts  ubi  Chore  ihurificans  dlvini  ignis 
incendio  vasUtiir. 

Cxlerum  socieUs  corporalis  salutis  dispen« 
dium  non  ingeril  iHis*  qni  ab  impiia  pieUte 
dissentiuni»  et  errores  aiiorom,  lam  openim  dis- 
similiiodine»  qonni  verbonim  increpatione  cor- 
ripinnt.  Sie  in  qoarlo  Regom  Eliseos  regis  Israel 
idololatriam  deiesiaior,  et  ei  oracnlum  propbetiae 
Bon  sobtrahii»  sed  qois  sil,  qoidve  passnnis  ex 
merito  palam  ioqoitor,  et  proverbiom  nollom  dicil* 
Sic  iuqoe  poiesuti  defert»  sic  pro  reverentia  alte- 
rios  respondetalieri,  ui  non  religiojacloram  faciai, 
sed  zelna  exprimat  chariuiem.  Ail  enim  :  Quid 
mikiet  tiH^  res  Uraeiftade  ai  prophetat  patrit  tui 
ei  matrie  twB,  Vivit  Domtnut,  in  eujut  eontpeciu  tlo^ 
quod  tinonwttum  iotapkat  regitJudm  eruheuerem. 
ne  attendittem  quidom  te,  nec  retpexittem  (IV  Reg. 
ih).  Eomm  vero  sacrificiis  periculosissime,  el  ol 
opinory  non  sine  salutis  delrimento  commonicator« 


dico  qooad  dispensaiioneni  vesiram,  sed  qooad  te- 
meriutem  eorunu  Terra  clamal  advcrsos  cos,  el 
exspecutur  ul  coeli  propediem  revelent  iniqniia- 
tem  eorum«  Licet  enim  nondum  reveleiur  omuino, 
lamen  )am  enervari  et  exinaniri  coBpll  polesits 
eorum,  et  fasius  evanescil  in  fumum.  Quis  enim 
siniilis  erat  Frederico  in  filiis  hominum»  aiileqiiaui 
in  lyraunum  vertereiur  ex  principe,  et  ex  caibo- 
lico  iinperaiore  scbismaticiis  et  baereticos  fierei? 
Non  dico  quod  in  ariicuHs  fidei,  ne  recie  credatiir» 
iiiducai  errorem,  sed  quia  in  sinceritate  ecclesia- 
slici  ordinis  procedere  non  sinat  veriiaiem.  Ille  sa- 
cerdotium  scidit  advcrsus  Dominum»  ei  a  Domino 
scissuram  sentit  imperii.  Sic  ei  rex  Anglorum,  qui 
vicinis  principibus  terrorem  incusserai»  ex  quo 
calcaneum  erexit  adversus  Ecclesiani^  et  eam  co« 
natusest  subjicereserviiuti,  ab  inermibus  bomini- 
bos  expognatur,  ui  adjaceniium  nationum  opem 
fogatur  implorare,  et  adversos  Dominum  iniume- 
scens,  illico  manifesia  virlum  suarum  el  suorum 
sensii  dispendia.  Plurima»  ut  scripsisiis,  machina- 
tor  adboct  sedprofecto,  aot  Spiritos  sanctos,  qiiod 
nec  profaniis  credil,  fallax,  elfalsosest,  nuiconver* 
Utur  dolos  ejut  in  eaput  ^ut^  et  in  vertieem  iptiut 
iniquitat  ejut  deteendet  {Ptal.  vii).  In  laqoeis  enim 
suis  comprebenduntur  iniqoi,  et  qui  fratri  foveam 


quod  ex  canonum  lectione  pienius/ut  nosiis,  patet.  C  P*"'^*  >n<:it^i^ '"  ^^  prior.  An  non  meministis  Scri- 


Mam  ei  Maaman  Syrus  ministerio  Ellsei  curatus  a 
lepra»  domini  sui  et  regis  Syri»,  publicis  oraiioni* 
bos  interesse  non  audei  nisi  venia  impetrau,  iiisi 
onos  dnorum  burdonum,  cui  instet  el  sedeat, 
asportet  in  idoliom  de  terra  sancta,  nisi  propheii- 
cis  orationibus  hunc  'purgel  cxcessum,  dicens: 
Quando  ingreditur  dominut  metu  temptum  Remmon 
ut  adoretp  et  ilto  innitente  tuper  manum  meanif  ado' 
ravero  Deum  verum  in  eodem  toco^  ora^  qumo^  ut 
ignouat  mihi  Dominut  urvo  tuo  pro  hac  re  (/  V 
Reg,  v).  Si  ergo  tantuin  timuit  gentilis,  ignarus 
legiSt  quanlom  timere  debet  philosophns  Chrisiia- 
008«  docior  lcgis?  Porro  qui  inier  iales  veriiaiis  as* 
sertor  est,  cultor  Justiiise,  dtvini  praeco  judicli,  alio- 


piurse  diceniiSt  qnia  :  Semper  jurgia  gucerii  malut^ 
angeiut  aulem  crudeiit  milletur  contra  eum  f  {Pro9m 

XVII.) 

Misi  liiUras  vestras  domino  Gantuariensi,  sed 
qoia  nonliom  vestroin  oltra  festom  sancti  Reuiigli 
non  poiui  retinere,  responsum  ejos  nondum  acce- 
peram.  Certum  quidem  esl  qnod  oiBciosiuii  vcstrm 
plurimas  habet  gratiaSy  quas  ei  agei,  auctore  Do- 
inino,  accepto  tempore  opportuno.  Uuc  auiem  de 
sUtn  ipsius  nobis  indubiianter  consiet,  qooniam 
pluris  est  quod  In  viriutibus  et  iitieris  acquisivit, 
quain  quod  ei  regis  et  maiignantiom  sibi  extorslt 
improbitas.  Confirmaius  est  ei  de  novo  primatos» 
el  archiepiscopo  Eboracensi   injonctum  ul  eom 


rom  non  inqoinaiur  attaciu.  Sic  enim  Lot  Domino  ^  agnoscat  primatem  suom  exbibiiione  obedienii», 

Idem  est  ei  legaios  totios  Angliae  exo^pto  episco- 
pato  Eboracensi,  qoi  ideo  inierlm  huic  nostrae  Ju- 
risdictioni  snblrabitur,  quia  archiepiscopus  EbQra- 
censis  legatusest  Scoii»,  nec  solci  Ecclesia  Romana 
alicujuslegati  Ecclesiam  leniporelegationisinduliie» 
alieri  legalo  subjicere  ratione  legaiionis  :  sed  nec 
subtrahii  qoidem,  si  alio  jore  subjecta  esl. 

Qnaeril  rex  noster»  ul  Willeimus  Papi^nsls,  et 
alius  cardinalis  mliunior  legati»  sperans  o4  «au«4n 
banc  ad  ipsios  diflinianl  Yolontaiem.  Ipse  vero«  oi 
volonus  soa  procedai,  moltis  et  roaguis  procoravii 
iiijoriis,  et  rapiuis.  Unde  mihi  commodum  videre* 
iHr  ut,  si  fier/  possel,  Colouiensem  induceretis,  qua* 
tenus  sub  coiisilii  specie  et  amoris,  regem  sUMie* 

7 


placel  in  Sodomis,  Joseph  in  doino  Pharaonis, 
Moyses  Inler  iEthiopes,  Cusai  in  consiliis  Absalon, 
Al>dias  in  consorlio  Achab  et  Jezabel,  Daniel  a  Do- 
niino  dirigitur  et  diligilur  in  Babylone. 

Meum  luque  consilium  est  et  desideriuro,  ut  intcr 
sehlsmntlcos  el  baereiicos  fidem  priedicetis,  et  pa- 
ccm,  en  sapientia  et  moderatione,  qnae  prosit  Eccle» 
sis,  pro  eojus  foriasse  utiUiaie  ei  salute  personam 
vestram  Dominus  ad  hos  harbaros  destinaviu 
Apo^tolos  omnibos  omnia  factus  est,  ut  lucrifaciat 
aniversos,  et  per  infamiam  et  bonam  famam,  el  qua- 
cimqoe  polest  occasione,  Chrislom  annoniiat.  Sic 
u  vos,  sl  poteslis,  apod  imperalorern  ;  qoia  poie- 
Kfis,  apod  Golonicnsein  aiinuntiaie  Christum.  Non 
Pateol.  CXCIX. 


AA 


If  ^5  JOAHMS  SAnESBERlENSIS 

M  contra  facieiD  snaniy  el  eatis»  difficnltalec  osien-  *A 
deret.  Quo  enim  jure,  qod  raiione,  qua  lege  vcl  ca- 
tione»  cogetar  («antnariensis  causam  ingredi  spo- 

'  natns  post  appellationem?  nonne  ei  debent  anlea 
oniTersaTesiitui,  et  pax  iuiegra  reformari,  e(  cx- 
tera  quac  canones  in  bac  parte  diHgeniins  eiplorali 

<pr»scribDnt?  uiiqne  p1uEk|uam  i  iniliia  mareanmi 
ei^t  suisabluia  sunt  postea,  nec  citra  r^siitvlio- 
nem  earnm  jure  aliquo  cogi  poiest,  ut  respondeat, 

'etttun  81  qtiid  compeiei^t  hts  qaf  eum  persequon- 
(iir.  Gampus  bie  oratlonb  dlscrelloni  ?estne  latius 
patet,  nl^  si  fieri  potest,  quoniom  ratpenea  meKos 

*  nosiis,  ef  per  €oloniensein  persoatleatl»,  nt  desi' 
ttat  ab  injuriis  ec  rapinis,  ei  ifiieiitlonis  sm  in 
iisas  adversariorum  non  moitiplieei  eteeptiones. 


m 

EPISTOIA  CLXXXVr. 

ABBATEM    SAN€TI    EOMUNI)!. 

(A.  D.  1166.) 

Aboati  Saiietl  Edmuncli,  Joanms  de  Saresberia. 

Ciceronem  in  episiola  ad  Marcellum  scripsisse 
mentini,  quia  sapicHiis  judicio  referi  plurimum  cui 
•quis  obligetur,  ot  bonesli  viri  prsegraTaiur  animiis, 
quoties  eum,  aut  rei  familiaris  augusija,  aiit  ar:^ 
culus  teroporis  illi  constimit  debilorcai ,  quem  ra^ 
tio  lionestatis  aut  morum  titulus  eoli  probibei,  el 
amaii.,Et  bocquidemrUt  arbitror,  eleganler,  ot 
vere  dictum  est,  quod  si  fideliier  eiaudiator»  nec  a 
natura;  cousoriibus  vinculuin  subtrahit  cliaritatis, 
iiec  €oatemplaiione  oaitiraits  consorlii ,  erroris 
quoque  partiGipaliouo  confOQderat   moribus  dissi- 


Hoc  ipsom  nuper  aggressus  e»t  episeopos  Cieestren-  ^  deiiies.  Bene  igitur  cum  Uh  agttur,  qui  in  raiione 


sis  intimans  regi,  qiiod  Cantuariensem  juvaret  plus 
^uam  aliqa»  hominum  :  quaerenti  modum  respon- 
~dit :  <  Qtiia  causam  ejiis  crebris,  et  eisdem  muIUs 
et  magnis  |Hstiflcatis  injnriis,  et  Justitlam  vestram, 
'si  qtia  (\icrat,  suffocastis  :  daiisei  ettam  consilium 
ei  auiirnim,  aui  inetiores,  ant  de  inelioribtts  eleii- 
'  cis,  qiios  habf^baiis  In  lerra  vestra,  quos  cogiiis  ei 
'coexsulare,  nec  perimttiiis  ut  reveriantar.  >  liotua 
-estrexad  tsta,  et  soHicitodlnem  siispiriis  proto- 
'Itatos  est,  sed  coocepite  indiguationis  ▼ebemeBti& 
'Hon  p^Brmioit  ut  saperet* 

«  Ad  tiite,  qui^  f€gem  Prattcorum  amicum  qaa»- 
^oqOo  babuistia,  et  nescitis  quid  pariat  Teniura 
dies,  coiisalerem  ut  eum  aliqulbus,  aiit  placaretis,  i^ 
•si  receftsu  Testro  off^nsus  est,  aut  magia  aliicereiis 
momisculiB,  si  in  Tetori  amicitia  perseverat.  Nihil 
autem  est  oiide  ipsum  adeo,  ei  lotam  Gallicanam 
Scclesiain,  imo  ei  Romaoam»  vobis  concillare  pos- 
siiis,  quam  ai  aiidierint  vos,  quod  pbilosophum  de«- 
<et,  ImoCbristiaiiam,  In  otroqoe  jure  peritum,  v^ 
riuti  quod  debelis  teatlmoniuro  reddere,  et  bone^ 
•taii  non  opes  Cresi  nec  aliquas  praeferre  delicias. 
Si  enlm  ethieus  et  elhnicua  laudabiliter  ad  iitlera-* 
rum  commeudationcm  dixit ,  quia 

•  •  tatis  4JivuruB 

Uau4  tem^re  €$t  MmmuSf 
noiHiepbilosopImin  doctorem  bonesutis,  prveonem 
E^angelii  padebit,  st  a  mundana  supelleetili  oppri 


dati  et  a<kepii  benefieii  viri^  honestis  solummodo 
obiigaotur,  quorum,  ut  de  tcstimonio  conscieoiix 
loquar«  unus  ego  sumi  quem  divina  indigaatio  ia 
.diuturna  procella  tempestatis  hujus  emergeniis  ab 
Jiquiloae  contra  Ecclesiam  non  peroiisii  es^e,  es 
eCausa  liberaliias  mibi  aui  meis  eibibit««  multorura 
dabitorem.  Cum  tamen  anle  obseqiiiis  et  benencits 
lirof ner uerim  mulios :  si  quidom  jain  esailii  mei 
.quartus  agitur  anuus,  ei  tertius  proscripiioais  •  oeo 
poasum  liisi  de  paueorum  fide  amieorum,  ytl  paiiea 
et  parva  ad  auimum  reducere  moBmiiMita.  dlam  phi* 
rimi  ln  Photini  vldentur  lnci<lisse  aenieatiam,  di)> 
joenlis :  , 

Dat  pwnai  laudala  fldei ,  evm  swtinet  iHoi 
Oaof  (sriuntL  prmit.  Faiii  accede^  dtiique^ 
Et  cole  felices^  miseros  (uge^  sidera  terris 
.    Ut  distantt  ut  flamma  mnri^  $lc  ulile  recto. 
Nutla  fidet  uunquam  miseros  elegit  amicot, 

llaec  profecto  est  prudeniia  carnis  ,  Domiiio  procu) 
dubio  inimica,  mendax,  plena  turpitudine,viliorum 
maler  et  nutrix.  Et  quoniain  parens  allrix  virlutura 
et  officiorum  moderatrix  philosophia,  non  modo  fl- 
delium,  sed  eiiam  genllHum  verissimls  et  erudiiis> 
sinils  rationibus  damnat  ei  detestatur.  PraescribH 
enim  quoniam  utile  et  honcstum  se  praedicatione 
mutua  circumscribunt ,  ut  nihil  unius  admitUt  no- 
men  ,  quod  non  et  alterius  exigat  rationem.  Hoc 
utriusque  Testamenti  aslruit  pagina ,  hoc  consona 


mator»  qoem  geniilis   poeu  coiitempsiit  Spero  D  v<><=«  ™^ri*  ecclesi»  dociores  pracdicaiit ,  quoniam 


auiem  in  Doinino,  quod  devoiioui  vestra  dabii  op- 
portunitatem,  ui  vel  In  eonsiliia  et  in  inquisilioni- 
bus,  vel  alio  inodo,  proiit  espedire  novit ,  possiiia 
eum  iBdemniuie  veatra,  iii  auribos  priiicipum,  ad 
ntiran  et  llloriim  saiotem  ,  pro  veriuto  facere 
torbiHn»  et  aplrilus  patrls  veatri  promovebit  illod. 
Nec  reUrdei  voe,  ai  in  Ecdesia  Romana  videtii 
aii^ii^tMyftiimiisiUile,  qol  memiuiatis  in  Evangelio 
nifllljtom  esn  ildelibus,  «i  non  imiieiiiiir  opnra 
aedentiiiffl  in  cathodra  Moysl»  sod  docirinam  eonim 
■operitme  impfeanu  Valete,  cc  mei  semper  mo* 
TiMiHtireMri,  qaam  amicum  decet,  h^atis  memo<> 
TiaiD. 


quae  inbonesla  et  turpia  sunt ,  dispendium  quidein 
sulutis  ijigeruiit,  etnulia  ratione  possunl  esse  utilia. 
Quid  enim  proderit  homini ,  st  mundum  lucreiur 
universum,  et  antnue  $u»  detrimentum  conquirai? 
Sed  ad  vocem  hanc  vulgares  amici  obsurdescunt , 
qui  volunt  beneficiis  obiigari,  non  obligare,  qui  A- 
dem  umbratilem  (veram  enim  non  babent)  ponuni 
et  deponont  ad  arbiirium  fortuns ,  qui  ut  qualiier- 
cuuque  vivant,  vivendi,  qnse  penes  solam  virtutem 
suut  •,  abjiciunt  causaa.  Expertus  boc  loqiior,  ei 
paucis  obnoxius,  quibus  uiique  tanto  arctiori  vin- 
culo  obligatus  sum  ,  quanto  sinceritas  Gdei  eorum 
prob^tior  ei  perspicuis  indiciis  enitescit;  scd  ii) 
priinis  horum  nobis  merita  vestra  praMifuum  do^ 


m  ^  EnSTOLiE.  . 

4lerelocaiii  »  ei  si  ilia  discutianlor  ad  pnrnm ,  jnre  A 
cinMrito  diierim  primum.  Multa  sunl  enim  et  ma« 
gaa»  et  onde  ckreicont,  magis  necessaria  sfl^fpe » 
ot  «loonmi  osus  freqnehs,  imo  qnoiidlanns  e$i«  gra- 
tiim  jngiter  ad  largienlem  cogant  augeri,  niliil  ex« 
cidii  a  inemoria;  de  unifersls  et  singulis  gralias 
ago ,  repotans  etiam  illa  mibl  a  reslra  liberatitate 
e»e  eibibiia  ,  quae  ei  rehiiiniie  nontii  mei,  et  Te« 
strarum  testimonio  littenmm  TolutsUset  prsecepl- 
siis  meis  usibus  ezbiberi.  Nesdto  enim  qua  secretl 
dispensntione  consilii  amicus  el  sodos  mens  magi* 
ster  G*  mandato  vestro  non  panitl ,  subtrahens  aut 
differens  auiiliom  qood  veslra  diJeclio  necessitatl 
meae  el  meorom  iJecreverat  exbibendum.  Non  enlm 
facile  crediderim  :qiiod  ille  praeier  meritum  meum 
ei  cootra  opinionem  omnium  hoc  fecerit »  ul  mihi  B 
noceai ,  sed  aliqoa  dispensatione  •  ci^usVatioAem  ' 
ignoro ,  Tesiruin  'Sospendit  beoeficium  ,  sed  defo- 
tionisines  ad  vos,  etgraiiarum  actlonls  nemo  sos* 
pendei  alfeciom.  Gaudeo  vero  quod  cum  episcopi 
sob  appeilatioiils  obtenin  languorem  Ecclesiss  qu», 
aociore  Domino»  convalescet  in  brevl,  stndueruni 
proielare,  vos,  ui  audiOf  lendieuias  eorom  eieganil 
versutjs  et  justitii^  compendio  declioaslis ,  ot  n^c 
poneretis  com  iniquts  poriionem  malilitt ,  nec  sil 
quodante  provinciae  prssides  vobis  dejore  debeal 
impuiari.  Illi  scripserunteipraedicant  quod  rei  doice 
puut  obseqoium  cum  monetor  ut  corrigal  si  quid 
deliqoerit  in  Dominom.  Nonquid  adeo  eicaecati  simi 
01  eom  dubiient  bac  Eoclesiae  veialione »  et  inno-  ^ 
cenium«  ut  de  aliis  laceam »  parvulorum » ei  niulio- 
mm  proscriptlone  delinquere ;  vei  iia  reprobi ,  ui 
domioara  patienlem »  Inio  benigne  audientem »  et 
correploribtts  habontem  gratia8,nolint  qood  desiderai 
commonere,  ol  salisfaciat  Domino?  In  consiliom 
illorom  noo  veniat  anima  josti  •  qoorum  furor  ma- 
ledictus  est»  quia  periinai  esl  indignatiOy  quia  dura» 
qiixrentium  duntaialt  utquod  male  diu  libuit,  iin- 
pane  dialios  liceat.  Sed  qui  sperat  in  Domino  non 
confundotor»  ei  qiti  Dominuin  pras  mondi  potesla»  . 
libos  timoerunt,  non  delicienl  omni  bono.  'Valete. 
EPISTOLA  CLXXXYIl. 

AD  mOOIAUU  DE  MOHTK  ROTOOMAGENSl. 

(A.  D.  1166.) 
Magistro  Nicolao  de  Ifonte  Rolbomagensf .  ^ 

Qood  iibi  rarius  scribo,  ei  variis  caosis  e8t,qoas 
rcferre  non  oportel*  tum  quia  plures  earum  libi 
DOiae  sont »  tum  quia  alias  non  eipedit  publicare. 
Nonc  antem  a  scribendo  net*.  manom  nec  animom 
potoi  cobfbere»  cum  in  adveniu  fratris  noslri  didi  • 
cerim»  qood  ei  liberalilatis  tiiae  Indicio  ei  innouiit» 
qoem  u6  me  et  meos  offectom  habeas.  Qoantas  ila« 
qoe  posoom  de  bnnnaniinte  illi  per  .mannm  R.  de 
Loneseio  «tblbiia,  dileciioni  loaegroUos  ago^an- 
doqoe  ooctore  Domino  condtgnas  actoros.  MaQnl 
Qtique  ffieieqaod  fecisli,  sed  eo  m^iwu,  qoofldem 
In  homlnibas,  Jotu  propbetiam  Evengeliijnm  eba- 
riofem  esse  perspicoom  esi :  praeserllm  com  in  ea 
siaie'et  genle  edili  limos,  obi  slne  dispendio  fldei 


-AN.  4166.  m 

vfi  allqoii  fldem  facil  fldei  snae.  Certissironm  nam- 
que  argumentom  fidei  est  conlempia  fides  :  et  qui 
l>om!no  promissam  fidem  ad  arbilrlum  mondanae 
poiesiatts  non  facit  irritaiA ,  convincitor  infidclis. 
81  mihl  non  credis ,  operibus  liabe  fldem  ,  quae ,  u^ 
aii  Jesus,  quem  denuo  cruciflgunt,  perEibeni  mori- 
bus  tesiimonium  cerlius  et  niajus  Joanne.  Bene  ta« 
men  agiiur  cum  nostraiibos,  ei  miiius  Iraciaturfbf 
Jesos  :  sl  tamen  vera  est  aiiesiaiio  ,  qoam  iti  ap- 
pellaioriis  sois,  quas  dicuni,  nuper  edideront  prin- 
cipes  sacerdotum  •  praedicanies,  scribentes ,  et  ad 
majorem  auctoriiatem  assertionis  suae  siglUfs  pln- 
rlbos  pateniem  Scriptnratn  eonsignaiiies,  qnia  do- 
minos  rei  c  dolce  potai  obseqoloro  ,  com  monetur 
otcorrigat  si  qoid  deliqoerit  io  Deum»  i  ad  formam 
jusiiliae  libentissime  satisfactorus  :  c  si  quid  deli- 
querit,  i  inquiunt  malorum  iiieiperli ,  et  quil^us 
nondum  certum  esteum  conira  Dominum  in  aliqu> 
deliquisse,  aut  condigna  salisfaciione  nou  purgass^ 
deiicium.  iiene,  inquam  p  cuin  eis  agitur,  si  proidi* 
cationi  et  auesutioni  eorum  veriias  subest.  8ed 
quid  si  pariter,  qood  dominus  papa  dicit,  et  Eccle- 
sia  Romana  cognovil ,  in  scripto  quod  illoc  Irana- 
mtssom  est,  meniiuntur!  Nonest  decaeiero,dllecie 
mi,  quod  queraniur,  quia  boc  duld,  quod  praedi- 
cant ,  correptionisobsequio  arege  quidquidaequuni 
ei  bonum  fuerit ,  poierunt  impetrare  :  non  est  de 
caetero  quod  eisquisquam  compali  debeai,  qui  unta 
faciliiaie  possunt  procellam  qoaralibel  In  aunain 
commuiare.  Sed  nobis  longe  elia  mens  est ,  qiti 
aliud  eiperimur,  ei  otinam  praedicalio  eorom  m 
nobis  implereior  et  lllis  interim  pneelegimoorapi- 
nam  bonorum  susiinere  in  patientiay  el  eispectare 
qni  auferal  iniquitatem  a  Jacob,  et  impieiatem  ab 
Israel »  quam  cum  his  qui  conveneronl  advenos 
Doininum  et  adversns  Ecciesiam  ejos  coospirave- 
rant ,  Iniqoitalis  ponere  portionem ,  ei  divinae  legi 
bonorom  temporallom  ffloscolos  anteferre»  Sed  finis 
cbartolae  sll  et  verbi ,  ut  ubicunqoe  locorom  siait 
■le  noveris  tuum  esse.  Valete. 

EPISTOiA  CLXKXVIII. 

AO    HAOISTBIJH    eAVFRiDOH. 

(A.  D.U66.) 

Magisuno  GAurnino. 

Eispeetabem  tn  redilu  nuuiu  mei  ad  cousiliam 
et  aoiilium  contra  fortuo»  saevieniis  injurias,  iitie* 
loiroin  Miarom  soialio  recreari ,  sed  qoa  eas  praeier 
morem  uguim ,  et  conlra  spcm  meam  dispensaiione 
subiraieris  amico »  diu  eisuianti  et  ex  Adei  c^iiaa 
proscripto,  Incertum  esi.  JNeque  eiiini  milii  facile 
persuaderi  potesc ,  quod  vei  calamum  a  Eeripilii- 
tione  coiitiooeris,  vel  mandaium  doroini  abbfiiis, 
quod  ei  Hiteris  €Jos  ad  le  mihi  innotoil,  sqspende- 
ris,  nt  mibi  incommodares ,  sed  ei  necessiute  ei 
dispensatlooe ,  quae  nec  fidei  notam  ingerat»  «ec 
amicitiae  deveoosiei  ofllciom.  Absil  enim  ul  ciio 
perperam  aeotiam  de  aoiiGO  !  Unom  aatem  ea  • 
q$^  aodio  te  esse  tol  el  laittis  4e  oooo  ,^#1  tibi  et 
lois  ollliier  n^li^^oiipliciia»,  ol  noa  lioio  amK; 


199  J0ANN1S  SARCSBERIENSIS  M 

cis  «crlbere  ncqtieas,  wd  oec  eorum  lUleras  facile  A  coUidiiur  :  sed  quia  de  Chrislo  veclore  conftdll , 
legere  tel  audire :  unde  ei  libi  parcius  scribo  ,  el     semper  ad  salutis  enavigai  poriuro. 


ad  qua,  si  lamen  id  cordl  fueril,  poieris  leviler 
respondere.  Licel  auiera  omnino  sileas ,  le  lamen 
ui  Cjcero  In  Epislola  ad  Tironem  de  amico  scribil, 
ubiQucet  in  omnibus  habeo  excusalum  ,  ponens  si 
quando^lesiiierisab  officio,  libi  opporluniuiemde- 
luisse,  non  animum.  floc  esl  aulcm  quod  facile  po- 
leris,  cum,  aucioreDomino,opporluniiasnon  nega- 
bilur  Toienli.  Saluia  domum  luam  loum.  Si  qua- 
sieris  foric  quid  fligalur  in  f  rancia,  noveris  quoniaro 
Ibi  Doroinus  colilur,  qui  non  de  novo  morluus  est; 
neeroonachum  induii,  necbonis  suis  renonllavii, 
«i  nec  habeai  de  c»iero  unde  pascal  exsules 
snos.  Sl  de  me,  paucis  mpondeo,  qula,  Domino 
propitiOt 

Est  bOM  librorum  el  proma  [rugh  in  annum 
^^'^-  (Ho«At.,«p.i.48»*09.) 

C»tera  Dominus  minisirabit,  qui  «peranies  in 
je  non  deseril ,  nec  aliquld  boni  rescrvai  dese- 
Tenlibus  fldcm,  el  simulatoribus  fldel ,  et  pcrsocu- 
teribos  Ihesaorital  iram  in  diem  furoris  sui. 

EPISTOLA  CLXXXIX. 

JkO  HAG.    GIKAnDDII   PUGELLB 

(A.  D.4166.) 
Ilagistro  GtBAKDO  Pucblle 


Nec  aml)igilis  quki  et  in  medio  vestri,  Coloniensis 
Ecclesis  dico,  non  Um  lateat  anathema,  quam 
aliquam  Dei  reverentiam  et  hominum  vorecondiam 
habens,  quam  insaniat  et  saevial  adversns  Deum  et 
Ecclesi»  unitatem  :  pfaesertim  cum  toii  mundo  fere 
jam  innotuerit  quantns  conumptor  Ecclesias  sem- 
pcr,  qnanlus  incentor  et  auctor  schismaiis,  ex  qno 
potulc,  Aiit  llle  Golonlensis  praesumptor  Ecelesite. 
roaximus  Inter  locusUs  besti»,  quarum  potestas  est 
in  lingulset  caudis  eanim.  Defecerat  enim  scbism.^, 
pacero  fuerat  tyrannus  vester  Ecclesiae  reddilunw» 
nlsi  eum  Colonia  etlam  adhuc  adversus  Ecclesiam 
incitaret,  ut  pari  voto  non  uro  summi  pontlflcis 
'  vllam,  quam  Petri  dignlutem  cooentur  exslinguere, 
dlcenies  :•  Alligemus  jostum,  quoniam  inulHts  c?t 
nobls  :•  scientiam  viarom   Dei  nolumus ,    regem 
nesclentes  nisl  Ctesarem  {Sap.  it). »  Bo  entm,  ut 
ainnt,  proposilo  in  lialiam  profecti  sunt,  ut  Creroen* 
sem  haeresiarcham  intmdant  in  sedein  Petri,  et 
Ticarium  Chrisil  aut  comprehendant,  aut  ejicianr, 
aut  occidant.  VerumUmen  oratio  sine  intermis- 
sione  flt  ab  Ecclesia  ad  Deum  proeo,  ul  supra  mo- 
dum  timere  non  debtat  a  dnabus  caudis  fumigan- 
tiam  tltlonum,  Frederico  et  Reginaldo,  qui  ponenies 
caTnem  brachlnm  sunm,  sanctum  Israel  blasphc- 
mare  non  cessant.  Profecto  uW  humannm  decst, 
divlnum  auxHium  necessiUlibus  Ecclesiae  suffraga- 


Mattistro  Gwabdo  rocBLLB,  ui^inuiw  •«.«...«.».  .-^ 

Plenaro  devoiione  el  cruditione  nuper  a  vobis  -  xMt.  Nemo  suum  frandulenu  verbonim  excusatione 
^  j!i:.^«t:M*  MlAirn  .  AO      »^^^t^m  AvmMtn  vAliiniAtilmiK  ftuis  nuIIuB  aoolaudat. 


r«cepi  eptetotom,  qoam  qoo  diUienm»  relego ,  eo 
«Mieutit  wir»  «ol.Uum0obis  sublracwm  esse 
acerbiw  ingemteco.  CKierum,  «om  Wlaepisiola 
tom  sui  wusuie,  lum  affeclione  et  re»ereniia 
nominte  vestri  plurimum  mereatwr.  iUud  pne  ese- 
leris  plaoet  qood  io  «aice  litierarum  prudenier,  et, 
«ispero,  veraciier  iotultette;  vos  dixisse,  fecisse, 
wripsisse.  perpense  tenore  «tterarum  roeaniiu, 
«uidquid  dici.  scrlbi.  ei  «eri  oportebal.  Mihi  autem 
nunqoam  persuaderi  poluii  quod  in  tanlo  salntis 
dtecrimine  aliquid  ex  conUngeniibus  omitiereiis,  ei 
8ordidamdi»iilar«me»anescentiumcommoiat.onem 

pro  anima  recipieiido  ,  non  modo  phil08opliant.s 
nomen  wlleite  amiuer*.  seJ(q"«'»  lo"««P«f|'«|<f_"/ 

absit  { dileciissime)  a  discreiione  et  honesute  ve- 
sirai  ut  pro  tcmporall  em\)lumento  ponatis  cum 
schismaticis  porlioncm .  et  quidquam  de  Hieri- 
choniino  analhemate  imprudentius  et  impudentms 
i^lalis  ,  quod  casiris  Domini  exerciiuum  iii  rui- 
uam  el  pcniiciem  convertatur  1  Et  quldem  ui  scn- 
lenti»  vesiras ,  imo  cailiolicaB  Ecclesiae  aoctonuil 
consentiam  ,  dum  griua  cum  paleis,  et  boni  malis 
admisti  sunt,  el  In  adimplendls  mandatis  Moysi,  et 
promovenda  pnedeslinantis  graiiae  dispositiune  la- 
borat  J«»os,  anathema  in  mcilio  Israel  cst,  cujus  oc- 
casionepereunt  muhi :  et  qni  praeordinati  sunt  post 
tnumphos  glorlosins  coronaniur.  Unde  et  navis 
Peirl  quasl  Doroino  dormientoftuctibus  variissappe 


tneatar  errorem,  voluputibus  suis  nullus  applaudat, 
quia  Deus  non  irridetur,  qui  non  secundum  visio- 
nero  jodicat  oculorum  :  nec  auditum  aorium  sequi- 
lur,  sed  In  aequitate  judicabit  orhem  terrarum,  et 
pro  mansuetis  condemnans  impios,  potentiores  po- 
tenlius  punit,  et  pervertitur  cum  perversis.  indo 
esi,  quod  afleciuosius  peio,  quaienus  insuntins 
agatis  quod  agitis,  dicendo,  scribendo,  faciendo, 
quod  ad  evacualionem  schismaiis  per  coilaum  vobi» 
sapienliam  a  Domino  cognoveritis  pertinere,  ut  ei 
oonscieiitia  sil  tulior  apud  Deum,  et  apud  proximuni 
fama  plenissime  convalescat. 

De  caeiero  (ut  ex  conscientia  loquar)  de  Cantoa- 
ricnsi  ei  suis  injusum  eoncepisti  suspicionem,  qaia 


nqiccre  *-vu»*.i^  :..  ^K«»2.„iA  ^AlkAiift  AhUn^rft  flduciam.  WOn 


plcnam  in  diariuie  debeiis  oblinere  flduciam.  Non 
ergo  lllls  imputetis  indignatiouem  regis  Franw- 
rum,  sed  vobis,  qui  sine  conscicntia  ejos  recessistis, 
ut  conqueriiur,  ipso  prope  transiium  vestrum  exi- 
steuiead  duas  leugas.  Eoquc  magis  moius  est,  quod 
cum  vos  habuerit  farailiarlssirauin,  sic  iranslstis 
quasi  ad  aemulos  regni  Francorum,  et  nominatiiii 
ad  schisroalicura  Coloniensem.  qul  non  modo  Ec- 
clesiaro  Dei  persequilur,  sed  ei  ipsiim,  ut  audivit, 
impodenii  scurriliute  verborum  consiievit  rcgulum 
appellare  :  sed,  cum  vobis  id  cordi  fueril,  bcnigiu- 
utem  ChrisUanissimi  priucipis  vobis  .oIacab3cui 
fore  non  dubito. 


EPISTOLA  CXC 

40  UAG.   ^ALTERUM   DE   IMSULA. 
(A.  D.  1166.) 

Magistro  Goaltero  de  Insula. 

Promerueral  quidem  humanilaiis  vesln»  sedu- 
liias,  et  exhibiiio  promptissim»  liberalilatis ,  ut 
omnem  Tobis  autTeslris  obsequendi  opportuniutem 
graianter  arriperem  :  et  si  alio  modo  nequeam , 
saltem  devotionis  meae  sinceritalem  salutationis  Ju- 
dicio  proteslarer.  Nuilus  enim  nostratom  est,  cui» 
cum  omnes  rerum  circunisiantias  diligenilus  metiar, 
roe  recoiam  amplius  debitorem.  Unde  silentium 
roeum  merito  fueral  argoendum,  nisl  multarum  el 
probabiliom  raiionum  suiiragio  purgaretur  :  quas 
utique  jure  prxienderem  accusanii.  si  oiinirum  non 


EPISTOL/E  —  AN.  1169.  SOf 

A  liis  qul  iaborant  ut  non  sapiant  quaa  Dei  soar,  sed 
affligimur  ut  Christiani.  In  quo  et  te,  dHocifMfffle^ 
1108  gaudemus  habere  consortem  :  non  qnldem  luo 
(quod  nefas  esset)  insultantes  refeetof,  aed  eongrai- 
tulantes  Tirtuti.  Nam  el  ta  ftdei  tos  focitti  fltlemv 
el  lemporalium  Jacturaro  contempsistl,  dam  secla* 
reris  honeslatem,  el  satlsfaceres  chariuii.  Quid,  di* 
lecle  mi,,obstupescis?  qutd  mussilas?  quid  locernam 
piieris  obfuscare?  crimen  tuum  mando  innotuit : 
omnes  de  le  unam  sententiam  ferunt :  el  ne  le  diit* 
tius  protraham ,  evangelicum  Implesti  Tlrum ,  pro 
fratre  animam  ponens,  dum  te  pro  Jusiitia  malalsti 
condemnari,  quam  alium,  cui  virtos  obedienti»  *re- 
putanda  videbatur,  In  crimine,  si  verum  fateretur, 
accusarl,  sed  nec  Ule  (ut  vulgo  dlcitur)  fidem  ol  obe- 


coiisuret  inier  tos  et  nos  chaos  maguum  esse  fir*  ^  dientiam  aosus  est  proflteri,  nee  lu,  qiiod  gaudenler 


inatom  :  iia  ut  nobis  impossibile,  Tobb  autein  dif- 
ficile  sil  ad  aniicos  transire  vel  mitlere.  liiimicus 
homo  hoc  fecit,  et  iu  Idumaea  zixaniorum  semenicro 
non  cessat  spargere:  et  jugi  laborat  instanUa,  ul 
angelos  praesides  ecclesiaruin  evellat  a  laude  Dei. 
Quasi  vulpes  iu  deserto  prophelae  ejus  qui  sequun- 
!ur  splriium  suum  el  nibil  vident.  Ili  sunt  qu\ 
charissimum  Dominum  suum,  magnum  principeii», 
fubTerlere  conati  sunt,  mansueludtnem  ejus  suc- 
cendentes  feile  maliliae,  ei  rationls  aciem  exstiii* 
guentes  consiliis  toxicatis.  Eripiat  eum  Deus  de 
loanibus  eorum,  et  subjicial  slbi  ut  principatas  ejus 
el  Deo  placiius  sit,  et  quietus,  et  Jucundus  gerenli. 


amplector,  difflteri  dignaius  es  fidel  ei  obedieiiiic 
liiulam. 

Cum  ergo  grails  virtus  fldel  sii  in  le  ponlu»  aut 
poiius  probala  per  homines,  ounquid  perfldia  prv- 
Taricatoram,  et  calumniatorum  iniquius  noa  con- 
demnabitar  apad  Deom?  Deus  mihi  ustis  esl  qoo- 
iiiam  doleo  Christl  regis  sigiiium  esse  sabtpaeiom. 
Sed  eodem  Judice  faieor,  qaia  malo  te  In  hac  con- 
ditione  Tcrsari,  quam  illad  perfldia  aai  eiiam  qna^ 
eanque  nou  turpiiodinis  redemisse.  Slt  ergo  nonc, 
amice  Dei,  qui  meus  a  multls  diebos  faistl,  eonso- 
laiio  tua,  qaa  me  el  mihi  eoeisulantiaffl  esi,  Inno^ 
eenlis  conscieniia  testimontum,  qoa  nihU*in  Tiu 


ei  ecrJesiis  quarum  patronus  est,  et  populis  \xU\b  q  poiesi  esse  Jocandlus.  Si  quidem  ills 


esse  Taleat  el  fructuosus.  Scio  utique  quia,  si  re« 
dierit  ad  cor,  placablt  Dominum  suum  spoiisum 
Ecdesiae  satisfactione  condigna ,  el  a  cruore  iniio- 
ceutum  potesutis  sua  gladium  revocabil,  ut  el 
propltieiur  Deus,ei  non  exquirat  sangainem  eornm 
ab  ipso  ei  domo  ejus.  Si  exsules  et  proscriptos  Dei 
coniemnit,  quia  pauperes  sunt,  ineminertt  quia 
laiium  patronus  est  Christus.  Ad  ulciscenduin  pao- 
peris  Mabulha)  sanguinem  delevit  Deus  dbnium, 
Achab  et  Jezabel.  Saul,  quia,  consulenle  et  .procu- 
raitte  Doeg  Idumaeo  custode  mulorum,  gladio  re- 
gni,  qui  ad  sacerdolii  tuilionem  regi  cominissus 
eat,  sacerdotes  appeliit,  et  Nobem  vicum  eoram 
delevil,  in  se  provocavit  gladium  Dei,  quo  et  ipse 


judia  nemo  noeeni  abeoMtur^. 

(JuVElf.  XHf,  5.) ' 

qoa  ei  vermem  Immortalem  el  ignem  inexsthigaf>* 
bilem  parit :  aot  at  verius  dixerim,  perennlter  fo* 
Tct.  Non  enim  conscienliaer  se4  calpae  esi  paitus 
isu,  quem  semper  a  te  Deos  faciat  aiienam.  81  do 
me  quaeris,  sano  etineolttmi,  soflhigatar  negoilaiio 
litterarum,  exspeeunti-miserieordiam  Domiiil  la 
affiuentia  illorumqufle- natura  deposeit,  aal  eoaTl- 
Tentiom  mores.  Goexsolui  mihl  frater  maos  me- 
coro  ad  emne  taom  in  Domino  prompias  obeo« 
qoium^  Cum  aoum  ad  prsesens  aliad  noqaeamos, 
saltttationis  ei  deTotioBis  maiitts  olferimtts,  per  lo 
diceoies  saluiem  qaibus  noTeris  expediro,  ei  aoml* 


ei  domus  ejus  Allophylorum  ministerio  irreparabi-  D  natini  clericis  aulae,  qul  iiee  ex  nomine 


Uler  deleti  sunt,  generi  suo  relinqoentes  titulum 
baerediuiis,  quo  ad  Gabaonitaruin  precein,  quorum 
geuiem  iuier  sacerdotes  Doeg,  regiae  indignationis 
uiinister,  afOixeral,  patibulo  legatur  affixum.  El 
adliuc  reepicit  Deus  tn  orationem  humilium,  et  non 
spernil  preces  eorum  {Psal,  ci).  Qua  spe  dacti  pro- 
s»criptl  pauperes  orant,  et  Deo,  pro  quo  pationlar, 
:iuctore,  Jugiter  orabuul,  oi  screnissimus  dominus 
rcx  condigiios  fructus  poBniteniio!  luciai,  ei-  irain 
<ieclinel  itnmiiieutem. 

luterim  dispensationem  Domrni  aequanimiter  lole* 
rainus,certi  qnod  nihil  nobts  nocere  poterit,si  boni, 
id  est  divloae  legis  armulatores  fueriinus.  Non  enim 
ttl  criniiuosi  patimur,  (|aod  publice  notum  est»  uisi 


muuicati  sunt,  nec  excommaniostorttm  pirUci|NM 
lione.        ' 

ePISTOLA  CXGI. 

AB  TnOHAll   CART.   MICHIEK- 

(A.  D.  1166.) 

Tbohje  Caiituartensi  archiepiscopo,  Jooiines  do 
Saresberia. 

Proposueram  paterniuir  Testrae  non  seribore. 
qula  scripti  vesiri  Tieissilodo  rolbi  negaia  esl.  Ve- 
rumtainen  drcttmspectioiiis  Testrae  prudeniiam  «!• 
lendens  magis  approbo  Testrae  oonslderaliootf  bi 
Aon  scribendo  indostriam,  qttapi  qoasi  amleaM 
quamdam  in  scribendo  dispensaiionem.  Facio  •iNm 
mngis  (|Ham  scripto,  rebus  magis 


JOANNIS  SARES«EWKaiS  tM 

beoeficio  maf  is  quam  suaTiloquio,  fllli  ad  obseqiiia  i^  dammodo  cogalwr  a  ciero  auo  id  facere.  laiud  in 


paierna  sunt  iavbaDdi.  Siqoidem  secnndum  legea 
Meculi»  obaequiia  paternis  fiJii  suni  deliniendi,  noii 
nbiigaioriia  paciionil)iJS  asiringdndi.  Visis  auiem 
iilierii,  quas  regi  Angliae»  ct  quas  suffraganeis  ve- 
siris  direiistis,  exsuUavi  gaudiomagno  pro  fervore 
<;t  justo  zelo  tuo  pro  ficciesia  0ei,  quo  inardescitis : 
quod  sallem  in  boc  pericuk)$o  tempore  aliquis 
inveniiur,  qui  pro  injuriis  Ecclesix»  pro  membris 
Chri&ii,  quas  ipse  glorioso  sanguine  suo  redemit, 
In  servos  nequitia^,  in  bosies  veritatis,  in  persecu-c 
lores  Cliristiani  nomiais  ferrum  cum  beato  Petro 
pro  nomine  Cliristi  stringere  upn  dubitat.  (^audo 
zeliim  et  proposituuii,  (audo  severita^tis  veatras  et 
discretionis  censurani,  qnam  adversus  improbos 


confessione  vobis  scribo ,  sicot  patri  et  domino,  ut 
sit  absconditum  penes  vos»  donec  videamua,  si  res 
aliquem  habitiira  sit  cffeclum.  SI  a  debiMs  meis 
fuero  liberams»  etiam  non  vocalus  a  vobis  redibo« 
Uedio  lamen  tenipore,  si  vobis  in  aliquo  me  Intel- 
lexero  necessariuni,  seinper  ad  redeunduiii  paratus 
cro.  Yalele, 

EPISTOLA  CXCII. 

4D  MAQ.  RADULF.  LEXOVIENSEM. 
(A.  D.  liG6.) 

JOAHNES  S;^resberiensUy  magistro  Raddlpbo  Lexo- 
viensi, 

Litierx  tux  mlbi  consQiationem  et  desolalionem 
pariter  attulerunt,  nisi  ad  eum  recurrens  ineJiu- 


inores  exercetis.  Sed  atiendo  quod  scriptum  est  :  B  ^^^*  Qui  nos  in  omni  tribulaiione  consolatur,  deso- 


f  Capite  iangneacentet  caetera  membra  redduntur 
languida. »  Aitetido  suffraganeos  vestros  qui  defe- 
eeruot  in  dio  belli,  iuip  erexerOnt  cervicem  inobe<- 
dienli»,  et  se  adversarios  statuerunt.  Quid  igitur 
soius  fa^iet,  qui  iipii  babe<  subievantem ,  nequo 
eooperatorom?  Si  tamen  Dominiis  pro  n^is»  oemo 
proricieteonLra  yos.  Iple  enim  reprobabitcogitatio- 
nes  ei  qia^btndiiones  tojustaa  episcc^onim  Angli®» 
etdlssipabitconsilia  priiicipis* 

Scripsit  aotem  rcj^  Angli^  domlno  ColonicnsU 
HeArlcum  Fisanum  et  Wiilelmum  Papienaeyui  io 
Francian^  venturos  ad  uovas  exaciiones  faciendafli, 
lit  ondiqMe  corradant  et  cpntrahant»  unde  paps^ 
Alexander  iii  url^c  sustentetur.  AUer,  ui  nu^tis,  Ip» 
vis  cst  et  muubilis»  alter  doiosus  et  fraudulentus, 
uterqup  cupidus  et  avarus  :  el  ideo  de  facili  mu- 
oera  caeoabunt  eos*  e(  ad  oimnem  injusiitiaui  iiicur* 
vaJ^ii^t*  Audito  eori^ui  detestando  adventu^  sutim 
?ebemeoter  fprmidarei  cmpi  prxseutiaiu  eprum 
cau/q^  .vfstr»  inultum  uocituram  :  et  ue  vesirp  ac 
veatrorum  sanguiiie  gratiaro  regis  Anglise  redimere 
iion  eriibescant.  Iloc  itaqoe  coi\suIo,  ut  per  rege» 
FcaAcprum  et  per  Cistercienses  circa  hunc  articu- 
bim  iu  prd»^enianior,  m,  etiamsi  velint,  In  bac 
parte  non  ^^mni  perverse  agere.  Confidite  tamp^ 
in^iya  vfstra  :  et  bona  fides  in  spe  certa  vos 
loveai.  l^apa  eiiim  AleYauder  indobiunter  pbtinet. 
BtUiia  enim  Siculi,.in  paterno  reguo  confirmatus. 


laiionis  aculeos  facillipie  et  citissime  depulisset. 
Nos  eni^i,  Deo  propitiante,  naviganius  in  porlu,  et 
qui  sperantibus  in  se  deesse  non  oovit,  supra  et 
contra  merita  nobis  ad  suflicientiania  et  quod  sine 
divini  judicii  tiniore  non  eloquor ,  necessaria  nii* 
nistrat  ad  gloriam.  Nam  reversa,  si  merila  discu^ 
tiantur,  indigni  sumus,  qui  pro  justitia  patiamur, 
quia  Uliuin  est,  ut  nusti,  regiiuin  co^lorum,  quod 
nos  multis  et  niagnis  peccatis  demeruisse,  etsi  mun- 
dus  aliter  sentiat,  Deus  testis  est  et  coiiscieutia. 
Pat  tamen  sperandi  ausum,  qui  nos  ignobilium  et 
infirmorum  elecior  ecclesiasticae  libertatis  profes* 
sores  esse  perniisit,  assertores  justiiias ,  et  lesies 
legis,  asseverantis  quod  nec  exsiliuin,  nec  proscri* 
piipnem,  dummodo  illa  vigeat,  pro  ipsa  fideiHs  de- 
beat  (ormidare.  Omnes  caus»  nostrae  lenes  articu- 
los  fjurame^tpruin,  qua;  a  iiobisexacia  sunt,  nosli 
conceptionem ,  ut  Im  bac  parte  diligentius  expla^ 
iianda  non  oporleat  immorari. 

Sed  fortedices,  quod  prideni  proposita  routabi- 
lur  forinula  jurauienti  :  nec  cogelur  aliquis  iii  re- 
probaruiu  consueiudinuin  vprba  jurare.  Contentua 
erit  exactor  jurampi^ti,  si  lldelitatis  servandae  sibi 
auccincle  et  absplule  verbu  pra^sieiitiir  :  ita  quideni 
ut  noQ  adjiciatur  :  i  Fideiu  fcicclesiac  et  prxlatoruin 
obedienliain  salvain  fore.  i  N:un«  iit  auiiit,  istis  oec 
Xull  nec  voluit  prajudipare*  Quod  nec  exigiiur  jura- 
nientum.  Yerum  si  pra?j^dicare  non  debet,  quare 


el,.  adomiienni  ni^um  amiaiet.  Et  vindicta  Dei  ma-  j;^  n^cessari»  ad  salplein  observationis  iion  licet  lierl 

inentionem?  Sj  pra^judicai,  qua  conscieniia  pne- 
siabitur  a  fideli  t  Consiliuiii ,  iiiquis,  sapieiiium 
esi,  lum  prp  bono  pacis  et  onini  suspiciune  vi- 
tuiida,  tum  pro  adipiscenda  inate^ia  gerendorum, 
iJt  uecessariis  et  auiicisi  qnisque  possit  ofliciosus 
pjise.  Ni^nquid  aniicoruin  et  nugantium  familiarium 
fuvore,  qui  uos  deserueruni  iii  adv^rsis,  rellBqiien- 
dus  est  Pater  misericordianim,  qui  nos  consolatos 
est  et  consolatur  in  oiniii  tribulatione,  imo  oec 
trihulaiionis  nos  peniiitiit  habere  scientiam?  Sua* 
deut  alii  ut  juremus,  at  iile  consilinin  dai  noo  ju- 
raiidi  :  cuidam  puias  esse  creiietidum  ?  Ego  cerie 
Dci,  pro  nie  incarnati  ei  nioi  tui,  cousiliuni  fideliiis 
ci   salubrius  ciedo  :  et  iliuiu  frontis  attrii^  ^skv' 


desttvit  iii  medio  principum  Alpmanniae. 
Conspiraverunt  nun^  niulti  principum  contra  do- 
cem  Saxoniae.  Quo<l  lameii  imperalor  pacificare 
contpndit.  Colonien^s  etiam  in  partem  adversario;- 
rum  pedit,  deHciens  a  socieuie,  quam  cum  duce 
eontraxerat,  Sed  et  Colpniensis»  cpnii,  convocatis 
iiiilitibus,  accinctus  esset  ad  eundum  inltiiliaiu,  a^- 
reptus.est  dupllci  lertiana ,  et  ea  adeo  laborat,  ut 
qoasi  pertuna  sit  eum  ante  h^mem  ire  npn  ppase» 
I^niiaii  autpm  mihi  in  bac  aegritudiiie  sua ,  quod 
»i  ipoe  ui  kaliam  iioo  iverit,  sive  iuiperator  iverit 
aivooon,  con&ilio  CiHterciensium ,  et  regis  Franco- 
Xim^  et  vestro  se  commiuet  de  fucieoda  poce  cum 
]^)a||a  Alexaiidro*  Et  ila  propooil  ordiitaie,  ut  quu- 


noii  Mil^liait  qai  som  diacrii  |M>aebreiiduiiu  Q&  A  MmiiM »  •ioiit  p^jttm  lulidBeto,  iit  Mklmo  fOfiMifh^ 

erfo  cscerat  n^oreft,  ei  tibi  ooift$  etaiiti  e(  prot     do  OMfldo  «uitipfiootit  preoil»iM  i 

seriptionift  cftusaft  tftceftm,  quia  pro  CiiriftM  jora* 

neot*  diftftuftdeuti  credidi,  ftum  pvoftcriptuft  ;  cui 

qnicttiique  noa  eredit,  loogo  pericuiosiuft  proftcrilief 

uir.  Na»  in  counuioaiioiiibus  et  proroiftci»  eftt  aequo 

/idelift. 

Nec  dioo  quod  onune,  licel  a  naio  procedat»  aii 
ilUcitam  juraioenturo.  Uabet  eoini  iiilerdum  to« 
niam  :  eui  locus  omaino  non  eai,  nisi  cuni  oceurr. 
renti  colpae  raiio  veniam  ifflpetrarii.  Locum  iftium 
prsiereo,  l>eo»  potiuft  discutiendum  ei  conftcieniiift 
fiiof ulorom,  oe  si  quid  argulitift ,  prout  ratio  ftugfer 
rit,  eloculuft  fuero,  in  alioruni,  el  foriasse  iuno-f 
ceniium,  qui  juramenia  praesUlcrunt,  suggillaUo- 
nem  videar  spiriium  effudisse.  Malo  euim  inodera*  B  im»  eoim  casdgatione  crodeii»    pueroruiu  mofo 


i 

SnSTOLAGXCifll. 

aa  ■aLPmBO»  Ancaio,  BsoNHMut  (U). 

(A.  1^.11110.) 

BaLBWUO  ExonieiiBi  ortfcidiiBCono» 

:  EjLftpeclatiouo  iougt  Buapanftl,.  et  InniBtloBliB  diN 

aiderii  «fttttanleft»  nuntai  noatri  prpBsloiBbaiur  mjU^ 

venlum,  ftperanleft  in  redilu.  ejuft  amicoraro  dili«^ 

geniia  fore  vei  iiitenurum  aolaUo  reeieandoft.  fit 

quidein  seeus  accidit  cuni  })ienon.r«taloriliota  «el 

fpicem.  Nec  hoc  diisimus,  ut  aut  cimBitatiB  dufe-^ 

filum.  aui  negligemiam  veiinMK  iu  amioiB  afguoi% 

fuos  lanio  aceri^ios  alBiifi  oon^cnaufi  iiubbIio  mi«- 

i^uft  audeni  suas  aagufliias  deplorare.  GomprimuB- 


lionis  babena  calanium  cobibere,  quain  divinae  iegia 
ariiculos  congerere,  qui  eisi  recie  prolaii  fuerlnt|; 
ioierdum  nou  nisi  ad  subverstonem  proliciuol  ^u* 
Uitorum.  Trauseo  ergo  ad  illa,  quorum  tu  df^disli 
luaienam,  orans  et  oLsecrans,  ul  iioo  deflciat  fldes 
tua,  nec  credas  spiritui  eorum,qui  suum  Nepiuuuui 
sequeuies,  ipso  medianle  properant  ad  PluU>neui^ 
ci  desceiiduui  in  iiifernuin  viveules«  Loquaniur  iu- 
lenui  qua:  voluerinl,  jaclilenl  se  adversus  Cbristuui 
Doinini  praBVHluisse  in  vaniiate  &ua,  perdiiio  eoruiu 
a^tat  pro  foiibus,  quorum  gaudium  est  ad  instar 
puucU,  et  gloria  ignis,  slercus  et  vermis.  Qna  via. 
in  brovi,  Deo  propiUaote,  sciee  :  et  Uanieiii  aurea. 


quoB  prttceplorum  severitas  cogil,.  ut  educt^^adei» 
(oris  impelu,  el  extortas  verberibiis  lacrymaft  pedira. 
faciant  in  sinuin  ocuiorum,  et  |alenieft>  buI  fenilB 
origineft* 

MeliebBinur  auteip  pericula  condiiiouis .  QOSira&» 
maiiUam  leniporif ,  de)ii|Hateiii  lieclesii^»  rabieiit. 
perseculoris :  sed  ela^re  ^rabaiausi  qui»  ioiqoiiaa 
eob^renf  laieMio  plumbi ,  diu  iu  mnmo  stare  non- 
potest :  ei  AmorrhaMis  eitius  ei  vaiidius  eijdilar,  ei 
deirudiiu/  ad  ima  lerra ,  cum  adimplela  malilia  iu. 
oncelsa  prprumpiL  Amicis  ergp  compaUinuCi  ei  £&-^ 
oiesi»  desolaiionem  in  regpo  Auglorum  ing^miftci^- 
uuus.  Ci miramur  quomodo  abievji  ^elus  ioireygio-' 


eorum  a  sibilis  et  damore  fideliuui,  quibuB  pau*  n  sorum  ei  liiieraiorum  ;  cum  \'ix  uuus  ei  allar  app)i- 


peres  CbrisU  fueruut  Jn  sibilum  et  irrisum.  Neo 
dubiies,  nisi  forie  libi  persuasuin  sii  morUies  nou. 
essc  iiioriiuros,  quioin  sentenUam  anaibemaiia^ra- 
pouaniur,  qui  fraude  iacendi  ei  meiuendi  asiuUa, 
meritos  iaqueos  videniur  evasisse. 

11  oc  aulem  amicis  nosiris,  si  qui  lameu  uosiri 
sini,  non  /orlunx,  persuadere  memineris,.ul  iiou 
lleaui  ftiiper  uos.  Ei  uimain  super  se  ipsos  flere 
iiou  debeauL  Quia  uobiscum  agii  Aliissimus^  ver- 
tierc  taineu  deduclo,  quomodo  paler  serenissiiuus 
cum  fiJiis  cbarisbiiuis  agere  cousueviu  Caeieruui 
tibi  conipaiior,  qui  niinorem  securiialem  in  poriu, 
qaam  in  naufragio.  reperisU.  Sed  si  libi  Deus  vei 
ad  modicuin  paileuiiaiii  dederii,  quud  tibi  indubi* 


reat  specuiaior,  qui  juxla  coinmouitionem  propbo- 
Ucam  audeai  iiupio  impietalem  suain  exore  Domuii 
nuniiare.  Impii  ergo  in  facie  speculaioruui  deseen- 
dunl  io  iu(ernuin  vivenieSy  ui  a  specula.loribus,  quia 
silueruni,  sanguis  eorum  jure  ei  meriio  ei^quir^iur., 
SeJ,  quid  dicimus  eos  esse  ex  causa  i»kleuUi  puoieii- 
dos  ?  saue  quidam  eorum  suni  qui  fureiu  videnles. 
curruiii  cum  eo ,  iiuo  prsevii  duciores  ei  docipre«, 
ipsum  in  furta  prxcipiiaui,  ei  rapinas,  ei  suaiu  po^ 
iiuiii  in  quovis  iuiquiiatis  symbolo  cum  iuipiis  por- 
Uoncm.  Uuormn  priuius  esi  anbisyuagogus  vesier, 
ei  qui  pruuo  auro  videbauiur  inducti ,  ei  coluuinai 
viilebaulur  Eccicsi^e,  ampiexaii  suui  siercora.  De- 
decat  eis  argeniuiu  Doniinus  ei  aurum«  ei  siciU  ipsfi 


tata  fide  pronuuUo,  iiaufragi,  de  quibus  despera-  D>  per  proplLelam  couqueritur  :  Ipti  ex  eo  opfralimHt 


iur,  ciUssime  polerunt  ei  voleni  opiiulari.  Sia  ergo. 
iu  ea  condiiioue,  in  qua  a  Doiniuo  vocalua  es^ei 
&ahem  quaieuus  siue  pcriculo  potueris,  divinae  le- 
gis  asserlor  existe.  SaUs  buinanuin  esl  quod  dico 
prupier  ioflrmiiatem  carnis  nosirae.  Quia  nisl  qui 
kgis  cuslodiam  periculis  omnibus  anleponit,  salvarL 
uon  posse,  tesiisest  bcatusApostoIus,  et  tota  concio 
pcrfeclorum.  Scripsi  bomiui  pro  quo  sollicilatis  : 
«;i  credo  quod  ab  ipso  per  lalorem  praesenUum  de 
i»taiu  ejus,  qui,  Deo  propitiaiite,  bonusesi,  eerUora- 
Leris.  Amicos  nosiros  saluta   diligeuiius,  quorum 


liaalf  dum  mafiU  verealur^  homimm  quam  Deum^  et 
Cfilunl  et  serviuiH  crealura!.poliuiquani£realori;iiwiflf 
sicui  beatus  docei  AposioiuR,  idololatriae  reciissiina 
ei  cerlissima  diifiuiUo  csi..Nam  quod  quisque  colit, 
pr^  caeieris  consUiuii  sibl  Deuiu,  ut  bUus  venerem« 
libidini  serviens,  pneferai :  aiiusdunimunera  i|Uicrii 
ei  retribuiiones,  ei  iiiterdum  in  fraudes  et  iu  rapiiias 
inipingit,  lavernam  venereiur  :  aiius  vento  in^aMu» 
lerraiu  Moab  iubabibet  iu^upercilioBabylonis  :  aliii» 
gulain  scqucns  porcum  iuduai  Gpicuri.  Uuod  eaim'du 
talibus  scribitur,  quoniaui  coruui  Deus  venier  e&it. 


(U)  E<Kc.  Paris.  babet  inscriptlonem  :  Domino     al  Barlboloni»us  cerlc  lunc  fuit   episcopus  Exo- 
M^xsuieMt;  LviytMS  i  Bariholommo  Exon.  arehid, ;      nieusift. 


«7 


lOANNIS  SARESBERIENSIS 


nl  glortii  'in  eoBftiilMieB »  ad  eaBiara  quoqoe  vitia  A  deliclorom»  sed  pneoeoie  verbiy  penee  queoi  erat  don. 


probabiliier  dileiata  inierpreuiione  prolendiliir. 
Uirdeei  in  Evangelio  Veriiaadoeet,  Deo  elmaiuinoo» 
airoul  serviri  non  poMe(lfa/i/i.  vi) ;  el  quod  qui  ami« 
coBsarculieasedesideral»  Dei  se  constiiuitininiicum. 
Dbclor  geniiom|)raeeonatnret  cbmai,quia,  <i  Aomt- 
Mu$  placere  vellem,  ChTuH$ertm$  non  e$$em  {GaL  i); 
et  ^oa  kamMku$  pltLcent^  €Oufu$i  «ojil,  quomam  Deu$ 
«pretji  iUo$  {P$at.  ui).  Sed  alia  prolecio  archiiyna- 
gogi  et  eompliconi  ejus  sententla  esl,  qui  fraudu* 
leota  verborom  interpretalione  ad  arbitrium »  non 
ad  mentem  auctoria  detorquent  legemt  eique  noiunl 
auom  accommodare  inieUectum  :  sed  id  agunt  modia 
omnibua»  ut  quod  eis  libitum  ruerit,  divinoquoqoe 
juri  eonsenuneum  videatur.  Dicit  enim  qoia  iion  eal 


taxat  gerendorom  denuntiaiio«  et  increpailo  viiio- 
rum.  Heli  qoidem  corripuil  flKos,  sed  affeclu  potioa 
el  niansuetudine  pairis  quam  soveritate  et  aoelori- 
Ule  pontificia.  Pro  omni  ergo  divinae  legis  ariicolo 
eonUndendum  est  et  potestatibua  aacendendum  ei 
adverso,  et  quidquid  cbaritatem  impiignat»  qutt  legia 
ealpleniiodOy  toiia  viribus  sobverlendum.  Sodpro- 
fecto  in  flgnram  aaeerdotii  Deus  tribom  Levillcara 
a  poblicis  runclioiiibus «  slcol  in  Muineria  I^iior» 
immuiiem  esse  decrevit,  el  sommi  untum  pontifieis 
disposiiionibos  soliiacere.  AbiaUiarqooqucqoi  Spi* 
ritui  sancto  resliterai  In  disposiiioue  Davidy  amoios 
a  saeerdotio ,  ea  ratione  sententiam  roortia  evaaii, 
quia  arcam  portaveral»  et  prascedentis  offlcii  privi- 


pro  liberute  lEoclesiae  deeeriandum.  Sed  fallax  et  B  legio  tuius  diem  exspectavit  faulem.  Quod  si  clerua 

in  privilegia  tribus  Levitieae  non  siiccedit»  et  apo- 
stolus  vanus  esl«  et  fallaees  omDCS  inurpretes  Scri- 
plurarum.  Ex  quo  liquidura  esse  debet  omnibns  jo- 
stissimam  esse  causam  eorum  qui  pro  liberiaie  Ec- 
elesiaediinlcanl,  et  preiiosioreni  liabent  legem  Dei 
quam  fortunas,  imo  quam  aninias  suas.  Sed  fortasao 
dicet  aliquis «  quid  boc  ad  caosam  vesiri  Gantuar 
riensis,  qui  iii  causa  £cclesi«  cessit  apud  Ciaren- 
donam  et  in  pecuniaria  conventus,  in  jure  sibi  coii- 
scius  inlquiutis,  el  de  prsestiglis  suis  diffisuSt  suIh 
lerfHgioimprudonii  et  impudeiiti  suam  quodam  modo,, 
imo  plane  proteisus  esi  iujustitiain ,  et  pariem  jo- 
stiftcavit  adversam,  Esto  saue  quod  cesseriL  Propi"^ 


falsa  bypocrisls,  qoo  progrederls  ^Quld  baeroses  i 
ilris  et  scbismaul  nonne  ab-  initio  nascentis  legls 
ad  liberutem  Dei  vocaius  esl  popuhisfet  iEgyptus 
iutolerabiltbus  alflicta  plagis,  quA  EccJesiam  de  an^ 
liqua  et  avlla  consueludine ,  el  fere  per  300  annos 
obienta  vindieabat  in  serviluiem  ?  Nonne  Maciiabaei 
uiarlyres  pro  liberute  fratrum  suorum  laudabiliter 
el  religiose  sanclisaimas  animas  posueroutf  David 
nunquid  non  stravrt  Allopbylom  lapldibus  de  lor- 
rente  coiigesiis  in  peram  pastoralem»  ul  Dominr 
1'xeroiloum  agniina  ab  indebitae  servitutis  jugo,  el 
religiouis  opprobrio  liberaret?  sed  quid  pauca  et 
panca  proponuntur  exempla?  Scrtptura  fere  toUp 


quaeinbistoriisdigesuest,  talibusvirorumillustrium  ^  tietor  Deus  episcopis,  qui  euin  ad  boc  induxeruult 


relCKia  est  monoiuentis 

Du«  aoiem  causa  sunt  quas  homliiea  affectuo&js- 
sime  luenlury  et  quas  praeponunt  animabus  suis,  al- 
lera  libertails;  aliera  fidei  et  religlonis.  Hla  taineii 
qujB  ftdei  est,  crediiur  esse  praestaniior,  et  procui 
do£ioJustior  esl«  adeo  quldem  ut  et  profaii»  reil- 
gionis  bomines  hoc  coQsuulissimum  babeant.  Nam 
et  Achabi  quein  reprobum  fuisse  consUl,  regi  Syriae 
eum  subjicere  volenti  servituti,  argeniuni  et  auruiny 
servos  et  ancillas,  et  omniinodaiii  supelleciilein,  uxo- 
rem,  filios  et  fiiias,  et  tandein  se  ipsum  incunctanter 
exposuit,  et  pro  lege  divina  duntaxat  non  est  veri- 
tus  inire  ceriamen.  Cum  enim  ille  vellei  scrutari  do* 
mum  ot  dirrperet  legem,  contradixit  ei  Acbab  victo- 


et  circufflventoribus  qui  eum  eduierunt»  cuin  umoft 
iostus  essei  metus,  etpraeseus»  ei  qui  in  consun- 
lissimum  bomlnem  caderet.  Mittitur  vobis  epiatola 
ejua,  ubr  pro  se  satisl^ciat  ex  parte;  sed  quia  deli« 
quit,  pcenituitt  confessus  esi,  a  domlno  papa  absoivt 
meroil  causa  recogni.tat  et  ut  Ecclesiain  Angloruw 
ab  illicitis  et  extorlis  obligaiionibus  absolverei  iin- 
petravit.  Qui  ergo  imitati  sunt,  ul  aiuntt  deliiiqueti- 
tem,  quare  poeuiuntem,  confttentem  et  satisfucien- 
lem  noH  imitantur?  nuuquid  maluQt  in  sordibus  iui- 
morari,  quain  surgere»  muudari  ei  reparari  in  pri- 
stlnum  graduro?  Sed  causam  veritus  est,  ut  obji- 
ciior,  pecuniariamf  lioc  quidem  falsum  est»  sed  ju- 
dicuffl  iniquiutem ,  qul  eum  iuiqv^a  sententia  con- 


riamqoe  promeruil.  Quia  elsi  alias  reprobus  vel  in  D  demDaverant,  parati  judicare  quidquid  tyraniio  li- 


bac  parte  Dominum  bonoravit,  pro  qua  ergo  causa 
reiiglose  coniendiiur^  sl  non  pro  lege  Dei  servandaT 
nempe  haec  iiiiqiiitatem  probibet,  et  pastorlbus  Ec- 
clesiae  preescribit,  ut  omnero  ulciscauiur  inobedien- 
liam.  Sed  fort^sse  archisynagogus  iniquitatem  no» 
vii,  qoam  Deos  non  probibet :  aot  quaiu  nolit  ab  Ec- 
clesiae  pastoribus  increpari,  ei  si  tteri  polest  man<» 
dari  vindiciae.  Hanc  sane  Moyses  ei  Docior  gentium 
iion  novenint:  sed  praetendit  quia  Joaniies  arguebai 
Herodem  in  spiritu  lenitatis,  illicituin  esse  denun- 
tians  9  ut  fratris  viventis  abuieretur  uiore.  Quod 
utique  dicens  non  um  imperiiiae  quain  ignaviae  so- 
latiunv  quaifit,  curo  certum  sit  Joannem  ibi  non  ges- 
lisse  personain  ponlificis,  cui  incumberet  correctio 


buisset.  Iii  eoque  verecundiae  saeculi  no$lri  pepercit 
Deus,  quod  tyrannus  plura  jubere  erubuit,  quam  iili 
adimplere.  Omnes  erant  Balaamitae  excogiiaoles  qua 
arte  .inaledicerent  et  condemnarent  causara  cui  be- 
nedisit  Dominus.  Suadebanl  mata  fleri  ut  proveni- 
rent  bona,  et  ad  mitigand»in  persecutoris  insaniaui 
perniciosas  possessionum  ei  divini  juris  dispenaa- 
liones  adinitti.  Quod  cerium  erat  revocalMtur  in  dii- 
biuni,  ut  comieuffl  illud  fere  iu  ouiniuiii  volveretur 
aniinis : 

Quod  $cio^  nehcio. 
Quis  eniin  nesciebat  quod  rei  cancelhirium  suuui  ab 
omui  admiiiistratione  cl  obligaliouo  liber«iui  red- 
diilit  ad  rogimen  Cantuariensis  Ecclesiae?  Cui  i|nu- 


m 


EnSTOLiE.  ^AM,  1166. 


2f» 


lum  est  qoanta  insUDtia  llli  a  sede  apostolica  pal-  a  et  complfces  suos.et  rraodufenter  aat  deblliterquoll 


liuin  impetraVit?  quid  postea  promlserit,  ot  consue- 
todines  (quas  dlcunl)  avitas ,  et  rcTera  pravitates 
snnty  adiiiitierenlur  plurimis  notum  est.  Arcfaiept^  . 
acopus  lamen  ad  malitiam  calumnialoris  ex  judicum 
iniquitale  aut  slmplicitate,  aut  dtspensatlone  :  cum 
tamen  ad  hoc  Tocatus  non  Yenlsaet,  urgebalur  ad  li- 
ligandnm ,  ad  satisdandum »  cum  tamen  possessor 
esset  ampUssim»  rei  immobilis,  ut  ?ix  ex  causa  gra« 
▼issiroae  inflrmitaiis  ad  deliberandum  onius  diecola 
posset  induciis  liiipetrare.  Aijtea  umen  eominiqoo 
jtidicio  condemnaTcrant »  et  quod  sedes  aposiolica 
causa  cognita  retracUTit.  Cujus  reiraclationis  apud 
uos  priYUegiumexstat.  Monne  ergo  judices  potuit  et 


ad  jndlces  tractatus  non  e^t,  et  contemptibiliter, 
quod  ad  Ecclesiae  dtgnilatero,  et  ignoniiniose  :  et 
ipae  competenti  securilate  recepta  adjudlcium  re* 
Yerietur.  Dicat  ergo  prbbus  Yir  et  discreius  hoc,  et 
ot  consilio  ejos  acqoiescalor  facile  obiinebiL  Nec  est 
credibile»  qood  etiam  arcbisynagogus  Ycster  aiiter 
aential»  lioet  contrariom  praedicare  Jion  erbbescat.j: 
sed  ipse  et  omnes  aui  sic  dentium  soiiditate  gaudeanl» 
«icut  eis  respondet  conscientia,  qood  juste  et  ad  ho- 
norem  Dei  Ecclesl»  ibi  tractatos  estarchiepiacopos, 
et  omnes  qoi  arcbisynagogo  consenliunt  simiti  Yei^ 
sentor  in  calcnlo. 

Quia  ergo  archiepiscopus  semel  iniquam  senten- 


debuli  habere  suspectos  ?  sed  fortasse  dicetur  quod      Uam  reporuverat,  et  videbat  ex  malitia  persecuto 
ipsos  oportebat  non  de  conscientla  sua»  sed  de  par-  *  ris  m  dAiiiiiiaiA  iiiiii/^nm  itnm;n«>rA  nA.fii'mr«m    Ha 


lium  allegaiionibas  ferre  sententiam  quia  et  Domi 
uiis  Jodam,  qoem  proditorem  noverat,  hon  condem- 
iiuvit :  et  mulieri  in  adullerio  deprebensae  pepercit, 
Gum  nolios  procederet  accosator.  Inde  etiam  ad  in- 
fbrmailoDem  nostram  dictum  est  :  EgO  sicot  aodio 
judico  :  aed  profeclo  aodire  ibi  pro  intelllgere  po- 
nitur»  ul  pro  rationabill  motu  aurmi  soi  decernai 
Judex,  Interdum  assertionibusy  interdum  praesum- 
ptionibua  «tens  :  ot  nunqoam  ex  conscieniia  jusios 
«I  ftanecens  condemnetur*  et  si  niuliitudo  stare  Yi- 
deatur  Id  parle  adversa.  Nam  scripium  est :  Inion' 
i§m  $t  juilum  non  occide$^  qnia  advenor  impium 
(Excd.  xxiii).  Et  alibi  :  Non  tiquerii  lurbam  ad  fa^ 
dendmm  malum^  nee  injudicio  plurimorum  aequieicet 


ris  et  debiliuie  Judicum  imminere  nequiorera,  de- 
clinavit  judiclum » causam  iransferens  ad  audierttiam 
ejus,  qui  fideiium  omnium  judex  esl  a  Domiiio  con- 
slilulos,  et  locum  adiitt  cui  specialiier  mandaU  est 
oinnium  sacerdolalium  decisio  causarum.  Nec  boc 
de  jure  imperalorum  aut  canonuin ,  sed  ipsius  Dei 
auctoritaie  dicenlis  per  Moysen  :  Si  digicHe  et 
ombiquum  apud  le  judicium  eta  pexipexerii ,  int§r 
ianguinem  et  ianguinem,  cauiam  et  cauiam^  lepram 
ettepram,  etc.  Ascende  ad  tocum  quem  elegerit  Do^ 
minus^  ad  iacerdotee  lemtici  generii^  et  ad  judicem 
qui  prafueril  tempore  illo,  et  facici  quaicunque  dt- 
xerit  tibit  tequeriique  iententiam  tacerdotum  :  qui 
autem  iuperbierit  nolem  obedire  iacerdotii  imperio 
et  decreto  judicii  qui  eo  tempore  miniitrat  DjminOf 


iemtntim,  ut  a  iia  declinei  {ibid.).  Si  vero  contra  C  ^norietur  homoiHe,  et  auferet  malum  de  hraeHDeut, 


eonscientiani»  prassenim  in  praejudiciom  innocentiSy 
seyiefitlam  tolerit,  gravissime  peccatt  quia,  sicol 
dicii  Apoatolus  :  Omita  quo.d  non  eet  ex  fide  peeca" 
tum  e$t  {Rom.  xiv).  Salomon  iu  causa  mereiricum 
conjeclorali  argomento  oteiis  condemnavlt  calom-' 
niatricem.  Et  Danie)  in  libera(k>ne  Soaaniiae  prae- 
sumplionibns  revelavit  malitiam  sacerdoiom.  Quod 
si  jodices  in  causa  domini  Cantuariensis  vigorem 
debitoin  baboisscnit  si  lege  praescripiam  axercuis» 
sent  diligenliam,  sl  Soripiuras  consuluissent  in  |u« 
dicio,  si  potestati  supra  modum  et  faa  non  detulis^r 
seni,  poaset  forlasse  probabiliter  argui  qul  iliorum 
jodiclum  decliuavit.  Sod  ubi  furor  omnia  viudicavit. 


xvii).  Ecce  quod  a  judicio  sacerdolum  nec  causam 
excipitt  nec  personam,  licet  alias  per  se  ipsos,  aliaa 
per  ministros  vicarios  Ecclesia:  decidant  sacerdoies. 
Nonne  in  persona  sacerdoiuin,  sicut  Ecclesi»  do« 
ctores  fldeliler  traduut»  Jeremiae  dictuiu  est  :  Eeca 
comtitui  te  hodie  tuper  gentu  et  regna »  ut  evellai, 
et  diiperdai,  et  diaipei,  etasdificei^et  plantei  (Jer,  i). 
Quid  ergo  peccavit  dominus  Cantuariensis,  si  appei- 
lavit,  si  prospexit  sibi,  sl  peperclt  episcopls  quos 
oportebat  iierato  ad  damnationem  et  ignoiuiniam 
sui  perperam  judicare,  aot  regi»  indignalionis  in* 
loierabiia  subire  dispendium  ? 
Quaiiter  aotem  pars  adversa,  quas  et  ipsa  appel- 


quia  locos  potuit  esse  rationl  Yel)uri?anlepr£sidem  j^  lationem  instiluit,  caosain  prosecuta  sit,  qua  mode- 


dactoaestChrfstits  Domini  :  Conunerunt  principet 
Scribm  et  Pharieai  adcenui  eum  (MalM.  xxvii).  El 
profecto  praeses  isie  illo,  sub  quo  condemnatus  eiil 
ChristuSt  truculentior  erat.  Nam  Pilatus  id  agobal 
exquisitis  occa&iotiibus,  ut  Christus  CYaderet  accu*^ 
saius  :  hic  aotem  operam  dabat  et  diligentiam,  ot 
iunocens  accosaretor  et  damnaretur  Christus.  Ille, 
ne  sub  eo  judice  puniretur,  Christum  iransmisit  ad 
Herodem  ,  ubi  vel  coniemplos  evasit  Cbristos,  re* 
miasosque  esi  indulus  veste  aiba  :  hic  modis  oinni- 
bus  agebatur  ne  quoconqoe  modo  Cbriatos  evaderet. 
Dicat  Yir  amator  Yeritaiis  qoicunque  audei  coram 
Deo,  eui  de  hoc  leatimonio  in  disirido  examioe  red- 
ditoraa  esi  rationem  ,  dlcal  ccrte,  si  autiet,  quoJ 
ai-cbieoiscoDus  ibi  maiiiiose  quod  ad  caiuuiniaiorem 


aiia,  qoa  sinceritaie  versata  sit  et  cum  Ecclesiay  ei 
cum  adversanot  bovIi  Deus  ei  jodicet,  ei  Yobla 
igiiotom  esse  non  poiest.  Se  Ipsom  poierit  qoia  ir* 
ridere  et  texere  dolos  iii  animam  suain  :  aed  pro« 
feeto  Deus  non  irridetur.  Bienniom'  Jam  eiaparai 
esi,  teinpHS  videlicet  qood  appellantibos  soffragaturt 
eoqoe  evoluto  pro  parte  domini  Cantoariensia  est 
lata  sententia  :ei8i  adbucex  dispeusatiooequoroni- 
daiu  rerum  exsecuiio  diiferaiur.  Omnibua  aotem 
jain  persuasum  est  Deum  limentiboa  quod  archi- 
episcopus  el  sui  iujuste  proscripti  sunt.  Quo  enara 
jure  cousficati  sunl  reditus  clericorum  7  Et  qua 
episcoporuiu  patioulia  Ecclesiae  et  bona  allaris 
Chrisii  persecutoribus  Ecdesiai  ad  libitoui  expo- 
nuiitur  ?  Qus  ]ustilia  proscripsit  innoeentes  sioe 


.Sii  JOAMMS  SARESfiCftlENStS  m 

delectu  i^ofessioai»  ei  ordinis »  «tails  ei  mxos  ?  A  Qni  ergo  perse<tiittotor  in  iiac  osiusa  Cantuariensem 


Quis  unquam  uota  immaniiate  distrazji  coiKilam 
nuptiarum  ?  £i  tamen  ei  qui  facit  hoc«  ab  eptscopis 
innoceiaix  ei  jusiiti»  tesiimonium  redditur,  ut  in 
suam  confusionem  et  pemiciem  dicere  et  scrilMh 
re  non  eruliescant ,  quia  rex  c  dulce  putat  obae* 
quium,  cum  uioneiur  ut  corrigat*  si  quid  deliquitin 
Deum,  >  Ergo  auiex  eoruni  seuientia  non  delinquit, 
aut  ei  infideiiler  graluin  et  debitum  obsequium  sub^ 
trabunt,  aut  paiam  meniiuolur  in  capiu  sua,  quia 
os  quod  mentitur  occidit  aniniani.  Non  est  qui  ei 
.audeat  denuntiare,  quod  expedii  audienti  pariter  et 
dicenii.  Non  est  qui  dicat  cum  Mpyse :  DimitU  po<- 
pulum  Domini  cum  omnibus  quof  iptiui  tunt^  vl  ei 
bacrificei  in  deserlo  (Exod.  v).  Non  est  qui  iriuiu 


arcbiepiscopttm,  noH  boe  persequontur  quod  Th<h 
mas  estt  quod  naiione  LundoniensiSy  clericus  pixK- 
iessio&e,  gradu  sacerdos,  episcopus  digiiitate  :  sed 
quod  anuuniiat  populo  Dei  scelera  eorum  t  et  ui 
legem  Dei  audiant  et  obediant  principes  8o«1omo- 
.rum  ei  populus  Gomorrbae.  Quid  esi  ergo  quod  per- 
sequuntur  ?  profecto  apostoiorum  spiriius  ei  pro- 
pbeurumt  spiriius  jusiiti»  «t  veriutis,  spiritus  Pa* 
iris  ei  Filii  ei  indubitanter  Spirilos  sanctus.  Naiu 
id  abominantur,  abborrent  et  puniunt,  quod  per 
prophetas  ei  aposiolos  docuii  Spiritus  sanaos,  £t 
si  ipse  Paulus  aul  Joannes  quod  scripsit  praesenilao 
liier  doceret  iu  carne,  aui  torqueretur  suppliciis,  aut 
diceretur  ei  ad  miuus  :  Recede  a  nobi$ ,  ecieutiam 


dierum  Itiiieri   vacalionem  inipelret  clero  degenti      viarum  tuurum  nolumue^  quia  nobis  contrariut  ee 

hub  Moyse  ei  Aaron,  id  esi  in  cullu  legis  et  rilu 

(iivini  sacriflcii  occupato.  £t  quidem  credibile  est, 

quod  si  bic  praesenies  essent  Moyses  et  Aaroii  ad 

obtium  ejus,  cujus  innoceiuia  praedicatur,  aut  eis 

oinnino  non  paier^l  accessus,  aut  negaretur  auditus^ 

aut  quod  ibi  non  inveneruiit,  suppliciis,  aut  cerle 

contumeliis  afiicerentur.  Neque  enim  desunt  Jamnes 

et  Mambre  qui  Spiriiui  sancto  resistant.  Acbitophel 

niuiios  in   deliberationibus   reliquit  baeredest  qu{ 

infatuant  animas  principuin,  et  contra  Deum  pro- 

feruut  ei  praeferunt  consiiiuiu  toxicatum.  Quid  enim 

nunc  aliud  in  Gantuariensi  arcbiepjscopo  perse- 

quuntur,  nisi  quia  in  conspeciu  regum  ausus  est 


{Job  XXI  )•  SemeJ  locutus  esl  Deus,  et  idipsam 
secundo  oon  repetit :  nec  ad  eruditionem  vivoruiu 
Sttsciut  mortuos.  Gum  io  £cciesla  praesentes  sini 
Moyseset  propbetas,  ut  audiaaiur  et  docoani  popa- 
Jlain  :  et  ut  pars,  qun  verba  Doiuini  oonderBiiaitir 
ex^ententia  Uoysis  et  prophetarum,  alteri  vicloriaui 
cedai,  applicetur  £phod»  ubi  manifosUtio  eat  ?eri* 
Utis  eljudicii,  ei  respondeatur  UMicuique  sepqiidum 
opera  sua.Foraum  banc  non  declinat  Gantuariensis 
archiepiscopns  neque  sui :  imo  optant  et  oranl,  ut 
de  vullu  verbi  Dei,  id  osi  iegis  divin»,  judiciuiQ  il< 
iorum  prodeat,  et  ocuii  Dominl  decfareot  ae^uiu- 
iein.  Si  quid  enim  exigit  quod  legi  Dei  repugnei»si 


Dei  ju.stiiiaiii  protesiari,  tueri  legeni,  Ecclesiae  tueri  ^  de  verbo  Dei  uituntur  consoetudines  quas  petaatuc 


libertaiein  ?  Gerte  dum  magnificus  erat  nugaior  in 
curia,  dum  legis  contetnptor  videbaiur  et  cleri,  dum 
scurriles  cum  poleniioribus  secUbatur  ]neptias,ina- 
gnusliabebatur,  clarus  erat,  et  acceptus  omnibust 
el  solus  dignissimus  sumnio  poniificio,  ab  universis 
conclainabaiur  et  singulis :  sed  ex  quo  in  pontiti- 
cein  sublimaius  suae  roemor  conditionis  ei  profes- 
sionts  expriniere  voluli  sacerdotem,  et  verbo  Dei 
nialuil  uti  magislro  quam  popuA),  facius  esteis  ini- 
uiicus  vera  dicens,  et  vitain  corrigens;  utet  bi  im* 
pleant  mensuram  patrum  suorum,  qui  ex  caosa  si<« 
niili  propbelas  el  aposiolos  persecuti  suot :  et  qui- 
dain  eoruin  adbiic  mariyres  Ghristi,  id  est  lestet^ 
veriutis  et  justitlae  periequunlur.  Quid  in  £iia  per- 


adversus  Ecclesiam,  ilbenter  cedei.  :.e(  4e  contra* 
dictione  et  vexalioae  partis  adversae.saiisfaciei  li* 
beiis.  Quod  sieausa  ctjus  innititur  verboDei,  stei 
assistunt  aposioli  et  prophetae ,  namo  eum  aui  saos 
per  graiiam  Dei  aveUet  a  flde  ista. 

ttecest  enim  in  Ghrisiiano  justissima  causa  exsi-» 
lii ;  pro  qua  non  modo  substantiam  ponere  debet» 
sed  et  animam  suam.  Jaiu  enim  sola  iiiiquitas  con- 
sueiudiuum ,  et  aequius  divina  logis  ab  adverso 
confligunt,  et  de  causa  pecuniaria,  qua  tunc  qui- 
dem  simulabatur,  et  in  veriiaie  nuUa  erat,  nec 
mentio  est,  Adversus  boc  inulta  fingit»  macbinatur» 
^t  in  peile  vulpeculae  hborai  improbiUs»  sed  meo- 
titur  iniquitas  sU>i,  noR  attendens  aui  dissimiiJjin& 


aecuti  sunt  Achab  et  Jezabei  ?  Nempe  reiigionis.  D  quam  suavis  est  boniiiu  panis  mendacii,  sed  per  ea. 


oraculuin,  testimoaium  fidei,justiiiae  professionem«. 
^Urmiuium  idololatriae ,  medelam  vitiorum,  crimi"^ 
uttm  aboliiionem.  Paulus  ei  Petrus  giadium  Neroni& 
evasissent*  imo  nec  incurrissent  inimiciiias,  nisi 
yoluputibus  hominum  et  erroribus  contraria  prae"* 
dicasseut.  Nemo  enim  in  aliquo  persecutus  est  quod 
erat  aui  dicebalur  £iias :  neino  punivii  aliquem  quia 
Petrus  esset  aui  Paulus;  et  Joannes  tutus  esset  in 
conspectu  Uerodis,  nisi  diceret :  iVon  licet  tibi  habere 
Morem  [ratrie  tui  {Mare.  vi).  Nullus  enim  in  Unlam 
evasit  tyrannidein ,  ul  naturani  persequeretur.  Sed 
frequens  est,  et  multis  vulgatur  exempiis,  quia 
Veritas  odium  parit. 

(Ter.  Andr.  I,  i,  4l.) 


iinplebiUr  os  ejus  calcuio.  Sed  proiecto  unum  esi 
quod  ouines  miaari,  imo  dolere  debent»  illos  vide- 
licet  Gaoiuarieosibus  exsulibus  insultare,  pro  quo« 
rum  iibertaie  se  Gautuarienses  ad  omnia  discrimina 
devoverunt.  Uii  pro  coinmuni  UbertaU  versaiitur 
in  lorcuiari,et  quis  astititillis?  liU  saugunt  ut  h^- 
redius  Domini  liberetur  a  serviiu4e,.et  ad  ollas  car- 
nium  ei  aUia  ^gyptiorum  v^to  recurrunt,  qui  iii 
libQrUtem  fuerant  educendi^  Dtique  niteerabiliores 
suiit  omnibus  genlibus.  Si  hic  proscribuniurt  aflli- 
guntur,  et  deputantur  cuin  impiis  :  si  consolatior 
iiem  a  Dominonou  exspecUnt,  si  exsulantibus  can- 
scienlia  non  respondei  ad  lueritum  :  si  inr  pevsecu- 
liouibus  causam  non  babent  Ghrislum.  Oeridei  eoi^ 


SIS  EPISTOLiE.  -  AN.  1M6.  914 

pnM^nth  canilit  qtat  ab  evaota  nMnu  peiiMl;  mU  A  reffittnerf  l  N«m  ec  boc  Saloroon  in  Proferbib  te- 
Deos  coiiBolaittr  eoft  io  tribttialiooe  iua,  tandejo 
re«fK>osuru8  et  illis  qui  mundo  leuocinantur,  et  cer^ 


Ticalia  ponunt  sub  capilibus  oniyerss  «latis  •  et 
puWinaria  sab  omni  cubito  manus »  communicantes 
excommuuicatis,  claves  Ecclesixludlbrio  babenleSt 
et  puiantes  legem  Dei,  niliil  aliud  esse  qunm  verba. 
Nos  ioierim  Deo  in  oraoibus  doois  suis  graiias  agi- 
musy  et  roaxioie  qimd  nos  dignatus  est  iilorum  nu« 
mero  oggregure,  qui  persecutiooem  pro  justiiia  pa^ 
tiuntur.  Suscepinius  de  manu  Domini  duicia,de 
quibus  saepe  ad  perniciem  oostram  abusi  sumus* 
Quare  ei  ab  ipso  «quanimiler  non  suscipiemus 
awara  ad  mediciuam,  in  profecLum  saluiis  uostrx? 
sive  vivimos»  sive  morimur,  Domioi  suiuiis,  ut  id 


staiur  diceos :  FsMeraiur  Domino  gui  pauperi$  ml- 
mtiur^tl  viciuiludinem^uam  reddet  ei  {Prov.  xix), 
tetnporaliter  quidem  quatenus  expedierit;  plenis- 
simaautem  reiribulione  in  vitaxterna.  Qiiod  si  dl« 
vina  dignatio  eatenus  iiieis  desideriis  satisraceret, 
ut  benefactoribus  meis  sua  auctoritate  el  ineo  mi- 
nisterio  vicem  duceret  repeudendam,  votorum  tein- 
porulium  summam  luihi  fere  omnino  videretur  as- 
secutus.  Sed  quid  de  pace  nostra  sentiam  non 
plane  videOp  aliis  assereutibus  eain  desperatius 
eiongari,  eo  quod  Domlnus  rex  prosperatur  inviis 
suis:  aliis  econtra  dicenlibns  quod  ei  pax  non  dis- 
plicerel,  si  bonesla  reconciliationis  occurreret 
foruia.  El  boc  ulique  crediderim  cnius,  eo  quod 


solom  peti  o|iorlcat  ab  amicis  quateuus  exsilii  iiostri  ^  vir  prudens  lianc  ipsam  successuum  facililatem  et 


angostias  sublevent  oralionibus  suis»  ut  non  defi- 
ciot  fides  nostra»  sed  de  afniciione  nostra  salutem 
nobls  et  Ecclesiae  pacein  etlibertatem  misericorditer 
operetQr. 

EPiSTOU  CXCIV. 

AO  mCOLAUII  OE  MONTE  ROTaOXACSNSI. 

(A.  D.  i1€6.) 
JoA2f.  Saresb.,  Nicouo  de  Monie  Rothomagensi^ 
Nolam  ingralitudiuis  jure  contrahll,  quem  ad 
promerendum  amorem  et  obsequium  benelicioruni 
memoria  non  accendi(.  Ct  quiilem  tanlo  uberier 
debetur  gratia,  quanio  cumuRitius  ei  (requentius 
ad  nec  meritum  nec  merentem  a  sola  diviie  venali- 


copiiim  debel  baberc  suspectam»  et  viarum  suarum 
conscius  tutus  esse  non  polerit,  si  injuriando  Ec- 
clesix  et  pauperibus  Chrisli  Deum  sibi  reddiderit 
iniinicum,  sed,  Deo  propitiuiite,  non  faciet»  quod 
priucipaius  sui  gloriam  debeat  offuscare,  nec  con- 
Ira  Deum  praesumet  de  facilitate  aul  polius  fallacia 
successuum,  qui  meminit  quam  fallax  est  eques 
ad  saluiem.  Asahei  velocilatecervos,  ut  refert  bi- 
storia,  anleibat,  et  pernic.ilate  currendi  capreis 
prwalebat :  sed  quiaagilitali  uiinis  indulsit,  bosleni 
persequeus  fugientem,  eum  coegiiut  iustantifata- 
leui  iuferret  plagam,  qui  fatum  dispbsuerai  decli- 
nare  per  fugam.  Fugit  inierdum  Chrisius  a  facie 


beralitaiis  innatae  beneHcia  prascesserunl.  Sed  unde.  c;  pcrsequentis,  sed  vx  impoenitentiin  quem  provo- 


mihi  dilecte,  et  omni  jure  et  merrio  diligende,  ut 
homanitati  tux  condigna  liberalitalis  compensaiione 
responde;«mus  ?  exsulo,  proscripius  suin  ,  expositua 
paupertati,  coexsulantium  mihi  magis  quam  pro< 
priis  incommodis  urgeor,  e(  eoruiu»  qux  in  pres-t 
suris  Ecclesia  Dei  paiitur,  a  me  niUil  reputo  alie- 
num.  Sed'in  his  oninibus  Deum  mihi  propitiura 
sentio.cujus  munerisestut  exsilium  pro  justitia  sub-« 
eam  libens  :  rapinam  bonorum  meoruin  pro  flde» 
si  iiecessarium  est ,  gaudens  excipiam,  oec  augtH 
siias  tiuieain  ,  aut  erubescam  ignoniiniam  pauper-i 
latis,  discipulus  ei  proCessor  pauperis  Chrisli;certus 
ab  ipsius  veritaiis  oraculo,  quod  trislilia  nostra 
vertelur  in  gaudium.  Fidelis  eniin  est ,  nec  p:itie<* 


calus  lorvo  respicit  oculo!  Saluta  socios  curiales 
qui  excommunicali  iion  suut. 

EFiSTOLA  CXCV. 

AO  MAG.  WALTERUM  DE  IMSLLA. 
(A.  D.  1166.) 

H.  GuALTERo  de  lusuia. 

Diuturnitassilenlii  mei  jure  viderelur  essedesidls 
amici  aut  negligentise  argumentom,  iiisi  causis  pro- 
i)abilibus,quasDeusevacuet,hujusmodi  suspicio  pur- 
gareiur.Easad  prssens  allegarenon  expedityquiasi- 
cut  mibi  graves,  ita  et  libi  conspicuae  sunt,  et  notae 
muudo.  Utinam  solvaiur  chaos  quod  inter  nos  Orma* 
tuuiest,et  pax  inter  regnum  et  sacerdoiium  reforme- 
tur,  ut  ai  iniermeandi  facuhas  paiuerit,  ejus,qux  io 


tur  pusillos  et  pupillos  suos  teniari  supra  id  quod  ^  Doinino  est»  nobis  possimus  adinvicem  exhibere 

oilicia  charitatis  !  Non  enim  excidit  a  memoria  mea» 
quam  libi,  «xigentibus  meritis,  obnoxius  sim  ut 
iMagistro  et  domino»  £t  tu,  licet  adhuc  mea  in  te 
non  existant  merita,  me  ut  Christianum  dehes  dili- 
gere  et-  amicum.  Temere  unien  non  dixerim  ei  ra- 
tionem  deesse  meritorom:  cui  ad  amandum  in- 
tensa  famulatur  affectio,  ei  voluutas  ad  obsequium 
prompta  nibii  avidius  concupiscit,  quam  ot  ei  op« 
portunitas  a  Deo  pneparetur,  qua  amici  sui  satisfa- 
ciat  voiis  aut  usibus.  Nam  et  Deus  devoum  ac- 
eeptat  pro  adimpleio  opere  volontaiem,  etproqoa- 
litute  et  quanttuie  affectionis  quemque  remuneral. 
Exspecto  auiein  et  spero  a  Domino,  quia  et  devo- 
tiuui  meae  facultas  dabitur,  el  procelia  oostra  fi^ 


possunt;  sed  ad  glori.-tm  suam  faciet  ut  humilium 
lentatio  eis  iraoseat  iu  profectum.  C«teruni  unde 
niihi  interim,  amicorum  dulcissime,  ut  tuae  respon- 
deani  liberalitati  ?  Caiii  namque  disslmulare  non 
|)Ossum,  qnam  toties  experlus  loquor,  cujus  bene- 
flcia  toties  inei  senseriiut,  quolies  opportunitas  dala 
f*bt,  ut  tao:  charitalis  solatio  fruerenlur.  Qiiod  iia- 
que  possuin  ad  pnesens  gratias  devotione  maxiiuas 
ago,  indubitaiiter  e^speclaus,  ul  niiscrationi  vesirae 
respondeat  in  miscricordia  uberi,  cui  in  vobis  be- 
oeficiorum  pecuniam  dedistis  ad  usuram. 

Hoc  enim  soluro  eslhonesli  feuoris  genus,  et  quod 
usurarum  et  totius  avaritia>,  coodemnatrlx  pagina 
^eLritaMs  non  inodo  absolvit,  scJ  centupla  niercede 


m  JOANNIS  SARESBEmENSIS  «16 

auram,   aiiciore  Deo,  in  brevi  fadliiis  «t  felicius  A  Cbristianani)  fraternitatis»  qua  In    Domtna  esi, 
transitura  esl  quam  credatur.  Haec  umen  potius 
accipiantur  dicia  ex  c^riiiudine  Gdei  quam  scientiae: 
eo  quod  Deum   fideicm  novimus  in  promissis,  qui 


tunc  dcmum  gloiiosius  pro  se  patieniibus  suum  mi- 
nistrat  auxiliuin,  quando  prorsus  cessat  bumanum. 
Interim  probat  nos  Dominus  an  diligaiiius  eum, 
etsi  moram  fecerit,  aequaiiimiter  tolerandtis  est, 
quia  quidquid  nobis  videatur,  procol  dubio  veniet 
et  non  lardabit.  Unde  securedico  quia  in  brevi  sul^- 
veniet,  cum  pro  certo  noverim  in  bumanjs  rebus 
nihil  nisi  moinentaoeum  esse,  et  quod  gtoria  mundi 
ut  fiimus  evanescit,  et  iniquorum  (iois  est  ignis  et 
vermls.  Et  quidein  reliquiae  iinpiorum  interibunl: 
el  est  salus  justorum  indubltanter  exspectanda  a 


ausus  es  reminiscl.Sed  unde  boc  tibl,  niiRadulphet 
prxsertim  cuni,  qui  columns  videbantur  esse  Eo- 
clesix,  trepldeni:  et  gigantes  qui  orbem  portare 
debuerant,  facilius  inundatione  aquaruin  submergi 
acquiescant,  qiiam  gemere?  Mandavit  Dominus  nu- 
bibus  siiis,  ne  In  partibus  rllis  pluant  itnbrem :  et  lu 
in  eisdein  non  es  veritns  ad  slillicidium  diTiiiae  gra- 
tia5,  germinare  fructus  misericordiae  et  opera  Salva- 
toris.  Credideram  profecto  le  philosopbantit  habere 
verba,  aon  animum;  sednuiic  recolo  tealiquftteaos 
esse  magni  discipuium  Arislippl,  qui  onHH  condi- 
tione  temporis  aequanimiter  utebatur,  et  in  ipsis 
philosophabatur  nugis,  jucundus  omnibus.  naUi 
gravis :   qui  aliquando   interrogatus  quld  ei  pbilo- 


Domino.  Licet  enim  impius  extollaiur  super  cedros  ^  s^^Pbia  contulerit,  dicitur  respoiidisse :  <  Ut  cuni 


Libani,  si  modicum  periransleris,  pateuler  intelll 
ges,  quia  etiam  quaiido  florere  videbatur,  jam  noo 
erat,  et  uon  erat  ulierius  locus  ejus.  Ridet  bxc  pru« 
dentia  carnis,  sed  profecto  Deus  non  irrideiur,  qui 
interim  juxia  Salomonem  irrisoribus  flagella  parat, 
et  duros  malleos  dorsis  et  cervlcibus  contempto- 
rum.  Cseierum  quod  ad  humanam  opinionem,  tibi 
facilius  paiet,  in  qua  conditione  yersemur,  et  quid 
ex  decreto  auliconiin  nos  timere  oporleat  aut  spe- 
rare.  Sperabimus  auiein ;  nam  ad  oninem  humili- 
utem  prompti  sumus,  quia  conscientia  servatur 
indeainis,  duin  legi  divinae  non  derogemus  nec  ho- 
uestati,  qua  amissa  salius  est  niori  quam  viverq. 
Mullam  pacis  respoimus  condilionem:  certum  ha- 
bentes  quia  melius  est  incidere  in  manus  hominiim,  ^ 
quam  derelinqiiere  legem  Dei,  ycI  turpitudinis  in- 
currere  maculain.  Nec  lamen  prassumimus  Jurare 
obtervantiam  Evangelii,  memores  iiiflrraitatis  iio- 
strae,  ut  liqoidum  slt  quam  temerarium  est  jurartt 
in  consueiudines  reprobafes.  Hoc  autem  supra  mo- 
dum  miror,  quod  Cantuariensis  archidiaconus  aut 
per  se  aut  per  alium  non  laborat  de  pace,  cum  el 
constet  Deo  et  mammonse  siinul  serviri  non  posse. 
Vale.  Salulal  te  ffater  meus  R.  et  doinum  tuaiii  le- 
€uin.  Saluteni  dicimus  ciericis  capellae,  qiii  nec  ex 
iioniine  excommunicati  suut,  nec  aliorum  partici- 
patione.  Meniento  uostri  io  oratiooibus  tuis  inemo- 
ris  toi. 

EPISTOLA  CXCVI. 

AD  MAG.  RAD.  DE  BELLOMONTE. 
(A.D.i166.) 

JoAN.  Sares.,  Mag.  Radulpho  de  Bellomonie. 

Verae  titulus  pietaiis  nullo  melius  clarescit  indicio 
quam  cuin  illis  misericordiler  subvenil,  qui  hu- 
mano  solaiio  desiituti  sunt,  et  quos  iograius  Deo 
gratis  persequitur  inundus.  Hoc  itaque  te  assecu- 
tuin  esse  congratulor,  gaudens,  quod  praeter  opi- 
'  uionem  multorum  et  fereomnium,  nondico  saecu- 
laris  adminiculo  philosophiae,  sed  igniculo  Spiritus 
sancii,  tuuin  ad  veram  sapienliam  animuin  accen- 
dentis  pariteretillusirantisexerces  opera  pietatis. 
Et,  sicucex  relalione  laioris  praesentiuin  didici, 
iiitcr  charitatis  impugnaiores  (qiiod  verum  dccet 


omnibus  hoininibus  intrepide  fabularer.  >  Ego  de 
caetero  in  te  securius  arbilror  confldendum,  qitia 
iion  dilBdis  de  regno  Christi.  Qua  spe  rogo,  ul»  sic- 
ut  coepisti,  lalori  praesentium,  conieinplaiione  Dei 
et  obsequii  ejus,  in  opportuniiatibus  suis  adesse 
memineris,  certus  quod  si  ei  tantum  placereut  iii- 
ler»  nobiscum,  quaotam  aveset  curjales  nugae  te- 
cum,ei  omnia  necessaria  libentissiiue  ministrar<^. 
Vale. 

EPISTOLA  CICVIL 

AD  MaG.   GIRARDUM  PCCELLB* 

(A.  D.il66.) 

Mngi&tro  Girardo  Pdcellb. 

Licet  mibi  dilectio  vestra  non  praescripserit,  ego 
lainen  opportunitate  inventa,  sicut  fervorem  anlini, 
praesertim  ad  amicos ,  et  in  asseriione  justitiae  co- 
hibere  non  possum  :  sic  a  scribendo  non  poiui  ca- 
iamum  continere.  Et  forlasse  plura  scriberem 
no&trum,  Ecclesiae  Anglorum  dico,  contingenti» 
stalum,  nisi  quia  opinor  communem  patrem  noslniui 
dominum  Cantuariensem  Tobis  super  his  plenius 
rescripslsse.  Progrediens  ego  ad  reliqua  Deo  inpri- 
mis  gratias  ago  qui  mihi  supra  et  contra  merita 
niea  dedit  in  omni  tribulaiione  solatium,  et  omnes 
adversariorum  tendiculas  in  gloriam  suain  couverlit, 
et  parvitaiis  ineae  profectum.  Quanti  enim  facere 
debeo  exerciiium  litierarum  et  negoiialiones  Tir- 
luiis  et  experieiitiam  propositi  recte  philosophan- 
D  tiuin  ,  et  patienliuni  innocenter  et  pro  assertione 
lidei  et  justitije  defcnsione?  Sed  et  sorti  vestrae  con- 
gratulor,  audito  quoJ  inter  hosies  EccIesiaR»  auctore 
Doinino,  gratiain  iuvenislis ,  ut  et  temporalibus 
abundeiis  ad  materiani  gcrendorum,  et  qoadam  lit- 
terarum  ei  virlHluiu  prseemineatis  auctorLtate,  ut 
apud  barbaros  quod  discrelio  vestra  diclaverit,  re- 
puient  sacrosanctuiu.  Verum  qnod  pluriroi  facio, 
illud  e&t  quod  odistis  Ecclesiam  malignantium,  et 
ui  audio  contra  schisniaiicos  in  viriute  Spiriius 
sancti  publice  pro  (ide  in  omni  libertate  conscientiaB 
loquimini ,  et  scribilis  veriiatem.  Nam  profecio  : 
Ubi  Spirilut  Deiest,  ibi  libetlat  (II  €or.  iii).  Ner.  est 
quod  inagis  philosopbuin  deceat  quam  professio 
veritatis  ,  iusliii»  cuUus,   contemptus  muudi »  ci 


MT 


EPtSltHJL  —  AN.  im. 


flS: 


pAnpertaii8  com  neeesse  est  amor.  Legimu»  pbilo-  A  to«  stnetnt  letins  flilsitaiis  figmenta  eondemnat/ 

lopboa  gralis  unquam  f  irtniis  impedlmenta  con- 

teropslsse  et  abjecisse  dlTitias.  Sed  quod  et  in  gen- 

lilibos  aiiqois  eorom  operibos  praeposocrit  verlu- 

tem »  bactenns  inaoditom  est.  In  eo  namqoe  lolioa 

eihicse  gentilis  praecepta  Tigeni,  ut  camalium  pas* 

sionea  affectionom ,  qoas  neqoeoni  penitos  exstin* 

goere,  reprimant  et  sobjieiant  rationi.  Qood  si  coi 

divinilos  datom  foerit,  qoia  ad  boc  natora  impotens 

cst,  non  ambigitor  eum  recte  pbilosophantis  via  ad 

Titam  incedere ,  ot  xternaliter  Tideat  dies  bonos : 

et  qoatenos  in  eo  qoisque  profecerit,  eatenos  ad 

▼eram  philosopbiam  accedil.  Unde»  qoia  tos  con- 

fido  recie  philosophantls  habere  propositom,  rogo* 

moneo  et  modis  omnibos  consolo,  ot  errantes  sto- 


Vidoam  impatlentHis  conqoerentem  propheu  babnit 
escosaum,  eo  qood  in  amarilodine  erat  anima  ^oa 
ob  recentem  filil  mortem.  Et  nos  qoid  patienler 
qneri  possomus  Inter  tot  mortes,  carceres,  ▼incoia» 
flagra,  contomelias»  terrores,  esoriei,  siiis,  nodi* 
utis  et  moltimodds  calamiutis  angosiias  ?  Si  ergo 
joslae  amaritodiiii  delMtnr  venia  ,  quorum  qoerela 
paiientins  aodienda  est?  qoorom  gemltibos  magis 
compatiendom  ?  qoprum  preces  lienignios  aodien- 
dae  a  Romano  poniifice,  quam  euoiom  Cantoarien- 
siom  qni  pro  toenda  libertate  Ecclesiae,  pro 
astroendis  privilegiis  apoatolicae*  sedis  proscripti 
esse  nosconlor  ? 
Utinam,  Paier,  essent  aores  vestrae  ad  ora  regis 


deatis  a  acbismate  revocare ,  ot  eom  prsferant  B  et  opiimainm  Francias  l  iitinam  aodiretis  qoomodo 


bomini ,  nec  se  melo  imperaloris  aut  schisn^iict 
Coloniensis  circumventione  patiantor  a  Christi  cor- 
pore  separari*  Nam  forusse  pro  salute  roollorom 
voa  I>ominos  ad  hos  barbaros  destinavit.  Nec  credo 
rem  iatam  adeondam  jorgtis,  sed  felici  rooderatione 
complendain,  prsseriim  a  sapienu »  qoi  meroinit» 
qoia  roodestia  sapientiae  a  fine  suaviterosqoe  ad 
fioem  ooiversa  disponii.  Alioqoin  perianacibos  com- 
roonicandom  esse  non  arbitror  vei  in  minimo»  com 
memlheriro  illAm»  cnjus  figuram  geritis,  Zorobabel» 
qoi  vertitor  in  principes  vei  Magistrom  Babylonis» 
non  acqnjevisse  bostibos  Jod»  et  Benjamin »  ot 
etiam  ad  reaediflcandara  domom  I>omiiii  com  flliis 
captivitaiis  aliqoid  omnino  conferrent.  De  his  bae-  ^ 
tenos. 

De  caetero  jam  porrecus  llero  preces,  qoateniia 
de  rellqiiiis  regnm  el  virginnm  roihi  vestro  aiiqoid 
transnituiis  com  vestrarom  testiroonio  litterarunu 
Yaleie. 

EPISTOLA  ClCVlll. 

aD    ▲LEXANDROIf    PaPAM 

(A.  D.  1167.) 

Doroino  Alexindro  papx. 

Si  de  exsiiio  claroaroos  ad  patrein  pro  quo  jugiler 
elamamos  ad  Dominoro,  pro  cojiis  fide  et  iionore 
contra  persecotores  Ecciesiae  clamaviroos  seinper 
et  clamabiroos,  Deo  aoctore»  qooad  viia  foerit  co* 
roes«  vestra  paternitas  adroirari  non  debet,  coro  de 


vobis  lti3olUnt  hostes  Ecciesi»,  et  fere  oniversl  de- 
traboni  vobis !  £1«  si  vera  soot  qoae  praedicantor 
in  compitia,  non  vldeo  qoo  modo  ma^tas  vestr.i 
probabiliter  valeat  excosari.Praetereoqood  insignis 
iile  juraior,  qoasi  re  bene  gesia,  de  roano  vestra 
deeanatom  acceplt  et  coram  roolUrom  auimarom^ 
vir  probalae  reiigionis  et  famae  hilaris»  qui  nec  ono 
roense  ecciesiasUciiro  addidicit  ritom.  Sed  nonqoid 
eximendos  erat  a  Jorisdictione  omniom  episcopo- 
rom»  ot  el  (sicoi  faolores  soi  gloriantor)aoctoriuta 
aposloiica  saevire  liceat  io  snbjectos  non  raservato 
eis  appellationis  remedio  ?  Nonqoid  Untis  erat  pri- 
vilegiis  exioliendos,  ot  in  introito  soo  vestra  aucto- 
riiate  convocatis  episcopis  et  clero  Anglis  roanda- 
ret »  ne  Canluarjensi  archiepiscopo  obedlrenty  vel 
ad  ipsum  vocatl  accederent,  et  ut  jure  excommo- 
nicaii  sine  satisfactiooe  et  cautione  omni  absolve- 
rentur  in  sacrilegiis  perseverantes  T  Os  meum  in 
cceluro  ponere  non  praesumo.  Fateor  et  veruro  est 
oronia  Romano  licere  ponlifici ,  sed  ea  donUxat 
quae  de  jure  divino  ecciesiasticae  concessa  sunt  po- 
testati.  Liceat  ei  jura  nova  eondere*  vetera  abro- 
gare,  duro  Uroen  illa«  quae  a  Dei  verbo  in  Evangelio 
vei  lege  perpetuam  causam  habentt  routare  uon 
possit.  Auaim  dieere»  quod  nec  Petrus  ipse  perse- 
verantero  in  sceiere  quemquam  et  voiunuie  pee- 
candi,  posset  absolvere»  nec  clavea  accepit  quibus 
regni  jauuam  pnssii  impceniteniiiius  aperire.  Unde 


inopmau  rerum  noviuie  clamorem  extorqiieat  vis  D  «rgo  iili  hac  dau  potesus?  Ad  h»c  dicitur  qood 


doloris  f  et  importuna  et  amarlsstroae  necessiUlis 
aceiiitus.  Clamamus  ergo  ad  successorem  Petri, 
vicarjttm  Crucifixi :  et  utinam  clamor  noster  iniroeat 
in  aures  vesiras,  ut  supcr  caiamiute  Ecclesiae,  et 
flliorom  afilictionibus  et  gemiiibos  ipatris  viscera 
omieoUantor  ad  miserailoneni.  £t  licet  miseriae 
Bostrae  de  recenti  iiijuria  muliipiicaise  sint  super 
fioineram ,  et  cxcreverint  snpra  inodum  :  taroen, 
Deo  teste,  acerbius  doierous,  ei  ingemiscirous  roagis 
de  imminatione  gloriae  vestrae  et  fama  Itomanai  Ec- 
clesiae  denigrau»  qnam  de  damnis,  injuriia  et  op* 
pressionibus  noslris.  Jus  est  (paier)  jus  est  veras 
«xprimere  voces,  praeaertim  apud  eom  qui  amaior 
esi  et  patpoooa  veriuds,  et  ciqus  minisierio  Spiri* 


rex  Angiiae  oroniom  episcoporom  jurisdictloni  sub* 
tractus  est  priviiegio  novo  :  qiiod  profecto  si  ob- 
tinuit «  ecce  ei  collata  cki  auctofius  licitum  iiblto 
coaequandi.  Non  tamen  facile  crediderim  quod  haec 
otnnia  tam  facile  contra  Ecclesiam  Dei  impetrau 
sinu  Sed  hoc  fiduciaiiier  dixeritn  quod  aniequam 
bisc  essent  apud  nos  divulgaia»  de  dinlumo  nau- 
fragio  veneramus  in  portum ,  a  quo  nos  rejecernnt 
In  peiagus »  qui  cum  triumpho  a  sede  aposlolica 
redierunU  Nec  aiiquo  modo  persuaderipoti^si,  quod 
legaii  qqi  venire  dicuntur»procoraiuri  voiuniates 
doinini  regis »  cenditioneni  nosiram  reforroare  pos- 
sinl  in  eum  calculum,  in  quo  erat,  qiiando  verbum 
buc  omuiuro  corda  concusaiu  Dubium  umcn  est  an 


M*  JOANNIS  SARESBERIENSIS  f» 

w«lnii,  sa  limen  dubiuni « tdm  alterom  eoram  mi-  a  qverelM  non  deetse.  >  Quaniinn  vere  silenilnro  in 


dlerinma  a  muliis  Hi  perniciero  noslram^  ani  pecful 
m  dispendium»  ei  ignomiAiaro  ecclesi»  consensisse 
domfiio  regi,  ei  operaiom  esse,  quantum  tn  eofuii, 
exiermifiiam  nostrum.  Rum  ergo  nistsse«  sievl 
adversarii  jactiunt,  nibil  aliod  est  qnam  nobis  rai* 
nislrasse  ealrcem  passionis  et  moriis.  Quod  si  pro^ 
foniti  sepiat  Deus  viam  asciscentis  et  venientis, 
spinis,  m  prapcipitentar  in  fovearo  quam  iniiocenti' 
bns  paraverunl* 

Adjiciunt  malis  noslris  ,  qui  contra  nos,  ei  mafl^is 
eontra  vos  gloriantur,  qiiod  exsillMm  nosirum  pro- 
hmgastis  in  aminm ,  ut  vobis  rex  Anglomm  inte* 
riin  confoedereiur.  Sed  meminerilis  foBderis  Bena* 
dab ,  qnod  regi  Israel  fuit  in  scandalom ,  et  populo 


professionlbas  religiosls  ad  coitum  Jasiiii»  prorcere 
commendatur,  tantum  profecto  convincitur  arooih 
perdetf^  et  generare  defecturo.  Impuiit  ergo  me  sii- 
mulus  charitatis,  portitoris  opportunitate  divinilus 
collala,  per  litteras  sciscitarl,  an  circa  siatum  ve^ 
5trum  in  alterutram  fortonae  pariem  de  novo  sH 
aliquld  immulstom,  et  an  aliquid  pro  ea  cerium 
acceperitis  de  cxpeditionc  imperatoris  et  de  veslro 
Coioniensif  quos  Deus  cotivertat,  si  prftdesruiaii 
sunt,  el  per  condignos  fmcius  poenitentiae  in  oni- 
taie  Ecclesix  eonstiiutis  donet  venlam,  et  purgatos 
introckicat,  et  perducat  ad  vltam  t  alto/)uin  virgam 
fnroris  sui  csdentem  popolos  m  Indignatione,  eor- 
ripientem  Ecclesiam  casiigatione  crude II  confrlngat 


in  rninam,  quia  uitionem  diviniius  procoratam  in  ^  Altisslmns  misericors  et  miserator  Dominus.  De 


publicae  religionls  hostem  noluii  eiercerc.  Procul 
diibioet  isle,  si  stetisseiis  ad  modicum,  jam  ad 
deditionem  comt^ulsus  erat,  ut  se  tradcret  manibiis 
vestris  et  Ecclesia  sub  eo  debita  libertate  gauderel. 
Scd  qu«  de  unias  anni  vita  poiest  esse  securus  ? 
An  nesciiis  quoniam  quicunque  orferunt  Ecclesia 
liberiatem ,  sive  schismatico  imperatori  confcBdc-' 
raii  smt,  viiie  vcsira,  quam  Deus  in  mnha  pro- 
tendat  tempora,  terminum  optanl.  Paiel  ergo  qnam 
periculosa  srt  ista  dilalio ,  per  quain  temeritas 
amplius  insolescit,  el  Ecclesis  condllio  «rrslioret 
durior  malitiosius  exspeclatur.  Mata  facientla  non 
sunt ,  ut  proveniant  bona  :  nec  salubris  esse  poie- 
rit  dispensatio»  per  quam  sacrilegorum  perpetuaiur 
audacla.  ^ 

Excessi  roodum »  et  quis  cui  loqueretur  minus 
fltiendi :  sed  exulcerat»  mentis  impetuin  nequa^ 
quam  polui  cohiberc,  videns  quod  occasione  verbi 
hojns  crudescunt  amplius  adversarii  iiostri ,  Irm) 
veslri,  ei  benefactorum  nostrorum  liberalitas  le- 
pescit,  aut  omnino  esstincta  est,  prseler  quam  in 
rege  Francorum,  el  pancls  aliis ,  qui  nobis  quideni 
compatiunturamplius,  el,  nnde  dolemos  plurimum* 
qtierunlur  de  vobis.  Placeat  itaque  miseraiioni  ve<* 
strae,  Cantuariensibus  vestris  aliquod  pnestare  so- 
latium  ,  et  vestri  nominis  gloriam  reforroare ,  re- 
primendo  hostes  Ecclesise  et  retribuelido  circum- 
ventoribus   vestris  pro  merito.   Unum  pro  certo 


statu  meo  nova  scribere  nequeo,  quia  circa  me  nihil 
esl  Inuovatom.  Sed  qai  vesier  fiii  recedentis,  ubi* 
cunque  sim  et  ubicunque  locornm  vos  d<?gatis,  au« 
ciore  Domino,  vester  ero.  Nec  dubito  quln  et  op- 
portuniiatibus  roeis,  sl  res  exegeriii  ofliciosa  esse 
disponat  veslra  seduUtas.  Poterimns  auiem  magis 
ad  invicem  ofliciosi  esse,  si  ipsi  philosophi^e  (ctijns 
professioni  diutiiis  operam  dedimns)  caraveriroos 
diligenlius  inservirey  nt  simns  (scilicei)  poliiis  man- 
dalorum  exsecutores,  quam  in-anitim  ventilaiorea 
verbonim.  Res  enlm  quserlt,  curat,  et  assequitnr 
veritas  philosopliise ,  nen  verba.  Et  milri  qoidem 
nunqoam  plaeaisse  scienti:rm  qnae  In  soltsirersatnr 
sermonibus,  vobis  pridem  notnm  est,  ^'ee  oudltores 
verbi,  nec  prjecones  apud  Dorolnum  jusli  sunt,  sed 
feciores  t  estque  verae  philosophiae  certissimuin  ar- 
gumenium,  cum  quis  virtutls  obice  retnndit  stimuros 
earnis  et  totius  forinntt  elidit  incursnm.  Suinus, 
amice,  in  conflatorio  Domini,  eo  per  paiienti.m 
philosophemur  auctore.  Nam  doclrina  viri  per  pa* 
tientiam  noscitur.  De  cietero  communicate  mlhi  ai 
placet  novornm  aliqnid,  quae  in  expiiatis  invcniiis 
armariis  :  si  non  aliud  occurrit,  qnod  nostralibns 
desil,  saltein  visiones  et  oraeula  beatae  illius  et  ce- 
leberrimie  Hildegardis  apud  vos  sant,  qo»  mlhi  et 
eo  commendaia  est  et  venerabilis,  quod  cam  donii- 
nos  Eugenius  speciali  chaHiatis  affecto  familiarius 
amplectebstur.  Exploraie  etiam  dti-gentius  et  re- 


noveriiis,  quod  si  rex  seinet  iii  quacunqae  petitione  p  scribite  an  ei  sit  de  fine  bujus  schismatis  aliquifl 


repulsam  sustinuerit,  omnium  meritorom  vestro- 
mm,  quoad  ipsupiyevacuabiiur  fructus.  Necesse  au« 
tem  est  ui  patiatur  repulsam ,  qui  In  peillionibus 
tnodesliain  nescii. 

EPISTOLA  CXCIX. 

AO.  MAC  CIRARDDIf  PUCKLLE. 
(A.  D.  1167.) 

liagistro  Gieardo  Pdella. 

Etsi  vobis  nuper  scripserim  qu«  videbantur  scri- 
benda  pro  lempore,  taroen  iiistar  amiciiiae  torpentis 
arbitror  inter  necessarios  eessare  verbi  eomroer- 
cium,  pra^sertiro  oblata  ex  quaconqae  occasione 
opportuniiaie  colloquii.  Celebre  siquidem  prover* 
binro  esi :  i  Yerba  amantibus,  et  servilibos  Ingeniis 


revelatum.  Praedixit  enim  in  diebus  beali  Bngenii, 
qnod  non  esset  nisi  in  extremis  diebns  pacem  et 
gratiam  in  urbe  babiturus.  Precor  autem  altenttiis, 
ut  res  beati  Remigli  apud  vos  sic  protegatis  sicut 
protegeretis  animam  meam. 

EPISTOLA  CC. 

AD  VrALTIRDM  ALBAIIElfSBM  EriSCOPDM.* 

(A.  D.  1167.) 

Idem  Galtbro  Albanensl  eplscopo. 

Magnam  milri  praeslat  apad  vos  andendi  'ftdirciam, 
qnod  ille,  ciijos  memoria  fn  benedietione  est,  utri' 
usque  nosirum  Pmter  sanciissimus  Adriaiius»  qoi 
vos  in  sancla  Romaaa  fortisaimam  (ui  apes  esl) 
colaninain  planiavit  Crclesia,  me  aueciali  qaadiw 


ttl 


EPISTOLifi/--  AN/I1«7. 


tM 


chariuitis  graiiia  pr»  csHerls  contemMis  dfligebat,  j^  per$onls.  Si  rex  fminiinis  creditur,  quia  lioet  ipniQi 


el  fortun»  mex  casns  sortis  snas  eventibus  connu* 
merandos  arMtrabatnr.  H»c  ipsius  ad  nie  affectio 
nobis  adinvicem  ct  aliis  interim  paocis  innoloit. 
Sed  nisi  eum  Taia  pnepropere,  quod  nunc  leget  or* 
bis  Christianns,  e  mertio  rapuissenl,  )am  innotuissei 
e  mundo.  Dnde  et  inihi  de  vestra  diieetione  eenseo 
tntius  et  in  Chrisio  amplius  pmsumeiFdumi  eredens 
i|uod  sicttt  vos  vir  l)eatissimus  siiccessorem.  pr»- 
«trtgtt  bonoris,  ita,  fwio  megis,  babere  stndnit  h^ 
redem  cbaritatis*  Ea  ergo  iktucia  qua  ipsttm  coha* 
sneveram,  aHoqQor  et  vos,  quia  sicut  ilH  obs«qulum 
roeum  ptena  el  sincera  affectlone  devoveram  :  ila  et 
quod  in  me  promptum  esti  honori  vesiro  et  gioritt 
paratus  sum  inservire.  Casierum  non  video  qno 


«uctoriute,  aliornm  umen  minislerio  mateOeia 
exercentnr,  potesl  et  David  non  iropntari  sangiits  - 
|}ri«,  qula  ab  eo  non  proprio,  sed  gladio  lUiorlim 
Ammon  interfectus  est.  £t  Acbab  et  Jezabei  ibmn 
centis  Naboih  mm  lueat  sanguinem,  qnia  fraa4e 
i«d;cii  legitur  inieremptus :  sed  ab  utroquo  regunti 
pauporum  duntaiat  et  innoeenlam  sanguls  eiqnl* 
ritur,  eisque  non  imputantur  praelta  commifsa  juM 
iegiim.  Monne  in  consistoriis  vesu^s  tentur  quod 
regnlariter  prodilum  esl,  quia  ratihabitio  mAmlHo 
eomporatur  ?  Nonne  et  omnio  nostra  faeimus  qul» 
bns  nosiram  imperiimus  auctoriuiem?  A  vostM 
iuque  jure  coiligo  inferens,  quia  si  auctorilatero 
accommodaveritis ,  si  dissimulatione  jostiljm  ralo 


modovesterautEcclesixRomaMesubsistereposslt  B  habueriiis  quse   contra   ecclesiam  praesuuMUitiir, 


hoiior,  et  initas  servari  corporis  Chrlstl,  si  persoi* 
narum  estis  af-ceptoree  et  munemm,  si  vobis  jndi* 
eilHis  perit  innocens:  et  quod  nuper  Gatlia  fteri  vidit 
et  doluit,  impeenitens  absolvitur  crimlnosus;  si  Ec^ 
clesiae  Dei  spolianda  et  concolcanda  lyranuio  expo« 
niinr;  si  iniqniias  potens  et  potens  In  conslsiorio 
vesiro  de  justitia  manifesta  trioinpbat;  st  clericl 
vobis  conseniientibus  aot  dtssimulantltMis  dantur  ad 
vtctimam  sicnt  oves  occisionis;  si  nsnrpaise  pravU 
taies  vestro  sllentio  et  torpore  servandarum  robur 
obtinent  legum.  fioc  enlm  est  pro  qub  exsolant,  et 
proscripti  sunt  mlseri  Caiiluarienses,  qoia  mutiro 
aitdent  pro  £cclesi«  libertate,  quia  sedis  aposlolicii 
privileglum  protestantnr,  qnia  tradUionibag  impio*  ^ 
nim  anleierendas  praedicant  sanctorum  Patrom 
canonieas  sanctiones.  Revolviie,  si  plaeei,  libeHnro 
deieatandarum  aboniinationum,  et  plane  vMobitis 
^od  adversaril  nostri,  Imo  et  vestrl  et  totius  Ec4 
desiae  Dei  dorsum  converterutit  ad  sanctnariom 
Domini,  et  tegeiu  non  profanare,  sed  evertere  mo- 
liuntur.  Si  lllis  decernitis  ignoscendum,  quia  po- 
tentes  sunt,  nos  imbecilles,  ilii  opulenti,  nos  paupe- 
res:  si  tempora  periculosa  metimini,  si  diesmaJos 
espavescitis,  ut  contra  jostitiani  dueatis  pro  ma- 
4itia  diopensandum,  nunquid  creditis  vos  hac  via 
Deam  placare  posse,  nt  meliora  tempora  largialor, 
«t  vos  dilaiet  et  roboret,  ut  adversarios  vestroo 
extenoet  et  enorvet :  nunquld  baec  est  vla  Domioi } 


totius  maliiiae  hujus  realum  incurrttis  conuu.  Doo 
el  homioibus. 

Haec  idcirco  vobis  tanquaro  patri  et  domino  cro^ 
diJi  familiartus  intimandaj  ne  coiisensum  deiis  int<* 
quitati  :  sed  aniinain  vestram  llbertitis  apud  Deona 
et  bomiaes*  De  cxtero»  quia  Romensis  Ecdesia  di« 
eitur  ad  curiam  profieiscit  preoor,  ut  magisiro  Ra« 
dulpbo  per  dominum  papam  et  alios  ab  arcbiepi* 
scopo  et  cauonicisdecauiam  obtineaiisJameniAi  d<i 
eo  eligendo  sermo  babitus  est :  noc  credo  quod  oil 
apud  eos  aliquis  lilteratior  aut  bonestior  morilNiag 
aut  iiboralior  inpauperes  Cbristi.  Valeto« 
EPISTOLA  CCL 

▲O  ALURTOM  GIBDUUIAM 

(A.  D.  ii67.) 
,  Idem  ALicaTO  cardinalu 
"  Veritatem  Ubenter  andit  amiciis  veritatis,  etsalua 
iilius  desperanda  est,  cui  gratior  est  fraadulenias 
aduiatioois  illecebra,  quam  veri  salubris  asperitas» 
Unde  et  vobis»  quem  amatorem  veriiatis  esse  noa 
dubito,  aodentius  scribo,  ratus  non  dispiiciturum 
quod  Ecclesiae  Dei  noveriiis  profuturom.  Scio  enira 
in  vestro  desiderio  eMte^  si  coelitus  datvm  fueril. 
illius  tmliari  vestigia,  qoi  pro  liberatioue  ejiis  po« 
suit  aniniam  suam.  liasc  ia  potesute  regis  Angliaa 
collidiioret  UnU  premitur  servitute,  ui  etiam  meii* 
tionem  fecisse  liberutis,  Ixsae  majestatis  videatur 
esse  reatus.  CoUegeruni  item  poniiflces,  et  nostrl 


obi  lexl  obi  propbelas?  ubi  Evangdiom  Cbristi  ?  D  ^^'^P^'^'^  ^^*"^>  *>^  ^<^^^nlu  Joannls  iliius  insignis 


nbl  deereu  et  exeropla  sanetorum?  Lex  utiquo 
sempitema  estt  ot  solvi  non  polest»  quia  in  quo 
}adicio  jodicaveritls  |odieablmlnl :  ot  per  quae  peo» 
cai  oois*  per  baec  et  ponietnr. 

Sed  fonasse  minutl  bomines  iodlgni  videntor  ul 
pro  els  Untl  priocipes  debeant  exacerbsri,  ei  pro 
aliia  aeqoo  potentibns  osset  rigor  jastitiae  exeroeo* 
dna.  Vomm  hoc  oon  apostoli  distinctio  est»  aed 
nivati  pbiiosophi  Thrasymacbi,  delinienti*  in  oo 
jualltinm»  ut  phirimiMn  prosit  el  qui  pla- 
leat  t  eam  ooontra  probati  pbiiooopbi 
deiniorint  oameeao  virlulemt  4um  plurimam  prod- 
001  ei  «ol  mioioHim  poloai;  liberat  eoim  paupe^ 
rew  a  «poioolo*  ei  floceroit  meriiis  praenua^  doo 


juratoris,  concilium,  et  io  eo  consilium  inierunt» 
quoroodo  perderent  Cbristum  Domini»  cxcommu* 
nicatos  impoeniienles  absolverent»  evacuarent  divi- 
nae  legis  et  canonum  saiictiones :  et  sino  crimino 
committerent  et  tuerentur  lnobedienii«  crimen. 
Sentit  boc  Cantuarietisis  archiepiscopus  et  coexsu- 
les  sui,  qui  bonis  omnibus  proscripti  sunt»  quia  mu- 
lire  audent  pro  Ecclcsiae  liberuie.  Sperabator  io 
Odvento  cardinalium  aliqiia  consolatio;  sed  ecce  eo 
magis  crudesconl  coraua  tyrannoram,  quod  videni 
palpari,  ei  non  remorderi  illum  qui  fecit  ei  facii 
omnia  baec.  De  altero  tamen  legatorum  merito  con- 
fidit  Ecclesia,  qoia  crediUir  agi  Spirito  Dei.  Ei  uti*. 
aam  alterpotienuiai  et  graliae  regisquam  appetiil 


JOANNIS  SARESBER1ENSIS  1» 

bacleniis,  pr»rer*at  ▼eriutem.  Qnod  si  fecerit,  nee  a  *^«>n  credalis  de  legedispensandum.  Nam  tfui  Fre- 


coaflrmatianem,  nec  loieranilam  aat  dissimulalio- 
'  nem  consueiudiuum  regis  ad  aliquo  eplscoporuro 
eiiget»  quae  legi  Dei  patenier  adversantur,  sedis 
apostoiicae  priTilegium  dissipant,  et  omne  jus  et 
anctoritatem  eorum  qu»  gerenda  sunl  in  Ecclesia 
beu  in  prlncipis  conferunt  voluntalem.  Sl  paslorale 
officium  non  nisi  ad  nutum  principis  liceat  exerce- 
re,  et  procul  dubio  nec  crimina  punienlur,  nec  ly« 
rannorum  argueiur  immanltas  ^  nec  reipsa  diu 
Btabit  Ecciesia.  Ergo  quisquis  ille  sit,  qui  iu  tanta* 
rum  praifitatum  osnrpaiione  silere  et  dissimolare 
consolit  sacerdoies,  hsreticum  esse  non  dubito,  et 
praeambulum  Aiiiichnsti,  sl  ipsenon  sit  personali* 
ler  Antlchristus. 


dericum  dcjecit  coram  vobis»  profecto  ci  alios  ly- 
rannos  si  institeritis  mandatis  ejos  sobjiciet  vobis 
aot  omnino  dejiciet. 

Digneiur  ergo  sanctitas  vestra*  apud  quam  non 
est  acceptio  personarum,  dominum  illum,  qui  An- 
glicanam  conculcat  ecclesiam,  domino  papae  et 
fratribos  vestris  verba  veriiatis  et  virlutls  ingeren* 
do  reprimerey  quia,  si  Ecclesia  Romana  voluerit, 
et  de  Doraino  non  diffidat»  eum  facile  perdomabit, 
sed  quldem  non  istorum  ministerlo  legatorom,  nisi 
alia  via  incesserint :  cum  rex  ille  de  altero  eorum 
praesumat  plurimum,  quem  petivit  ex  nomiiie.  Nec 
tulum  esse  ducunt  mulli  sapientes  et  religiosi  in 
tali  loco  et  tanto  discrimine  sub  eo  judice  cansnm 


Clama,  Inquit  Spiritns  per  prophetam,  ne  ceise*^  B  Ecclesiae  veniilari,  qui  Papiae  inter  cognatos,  ami- 


tfiMii  tiiba  exatta  wcem  luam  ei  annuntia  populo 
meo  $eeUra  eorum  {ha.  Lvni).  Et  Aposiolus  in  quo 
loquitur  Ghristus  :  Argue^  inquil,  obsecra^  inerepa 
(I  riiH.  iv),  et  omnem  ponire  Inobedientiam  prom- 
ptoslpsi.Angelo  qui  in  coelis  est  analhema  denun- 
tiat,  sl  se  erigat  conira  Ghristum,  et  doceat  contra 
Evangelii  veritatem  :  et  aodet  homunclo  monere  et 
consttlere  sacerdoti,  ut  faceat  etdissimuiet  injuriam 
Christi,  mala  fociens  ut  proveniant  bona?  Nonne 
pereontis  impii  sanguis  de  manu  sacerdotis  obmu- 
tescentis  sic  exquiritur  ut  et  ipse  pro  silentio  mo- 
riatur?  Moyses  manusnon  demisisse,  sed  erextsse  de^ 
Kribilur,  ut  Amalec  sternereiur.  Arca  Dei  non  legitur 
captivata,  nisi  quando  perversa  mansuetudine  patrls 
sacerdos  filios  argoens  uti  maluit,  quam  severiiate 
et  auctoritate  pontificls.  Achab,  et  si  reprobus  fue- 
rit,  pras  quibusdam  sacerdotibus  nosirae  aetatis  di- 
vtnae  legis  iiabuitzelum.Nam  qul  auruin,  argentum, 
variam  supellectilem,  liberos  et  uxores  regl  Sjriae 
!n  commercium  pacts  exposuerat,  domorum  scruti* 
nianon  concessit,  ot  divinari  legis  servaret  llbros, 
quos  rex  iuimicus  prae  caeteris  omnibus  cupiebat 
auferre.  Unde  et  legis  zelus  a  Deo  auctore  ipsl 
Achab  consolationem  retulit  et  triumphum.  Petrus 
solidas  invenit  aquas  ambulans  in  fldei  fundameii- 
lo  :  mergi  tamen  coepit,  ex  quo  Imminentis  aurae 
timult  flatum. 
Sed  quid  ad  Patrum  exeropla  decurritur?  Nonne 


cos  etnotos  praesens»  et  silens  ad  minus—  naro  alii 
aliud  suspicantnr  —  audivit  ei  vidit  Ecclesise  Ro- 
manae,  cujus  est  roembrum»  tantum  neri  prapjudi- 
ciumt  et  causam  fidei  publice  condemnari.  Non 
enim  credilur  nunc  aul  fide  sincerior,  aut  charitaie 
ferventior,  aut  virtule  constintiori  novam  ex  alio 
fortitodinem  indulsse,  ut  non  possitmuneribusaut 
meiu  flecti,  aut  gratia  hominis  qui  eo  patrono  sem- 
per  usus  est  incausa  ista.  Jam  vero  vicisset  eccTo- 
sia  nisi  auxilio  et  consilio  ejus  jurator  ille  decanus 
prasvaluisset :  et  utinam  nunquam  fuisset  annulos 
illey  quem  in  signum  coofusionis  e^clesiaK  et  sui 
triurophi  videntibus  cunctis  semper  ostenut.  Uti- 
nam  dominus  papa  peccatum  alienum  nunquam  fe- 
C  cisset  suum;  et.intrusum,  quem  ad  gloriam  Dei 
dejecerat  juste»  Ipse  qua  cunctis  praeeminet  aucto- 
ritate  non  intruslsset :  nec  illum  teclsset  cusiodem 
aDiroarum,  qui  et  Ecclesiae  persecutor  exstitit,  et 
adhuc  non  nisi  carnem  sapit. 

EPISTOLA  Cai. 

AD  JOANNEM  PICTA,VlENSKli  EPISCOPVM. 

(A.  D.  i167.) 
Domino  Joanni  Pictaviensi  episc,  J.  S. 
Liberalitatis  vestrae  seduliias  non  tam  crebris 
quam  conttnuis  etperennibus  beneficiispromeretur, 
ut  non  ad  freqnenies,  sed  ad  perennes  vobis  gra- 
tiarum  tenear  actlones.  Teneorquidem  leneborqoe 
perpeluo.  Et  qno  plus  sincerae  aflectionis»  quod  so- 


dominus  papa  (cujns  viiam  ad  pauperum  consola-  d  Uim  possum,  ad  praesens  rependero,eo  aroplins  el 


tlonem  optimaro  et  diuturnain  faciat  Dominus),zeIo 
justitiae,  quem  semper  habult,  meruisse  credendos 
est,  ut  bostis  fidei  Fredericus  conlrilus  sit  a  facie 
ejns,  et  ira  Del  castra  ejus  exterminarlt,  qui  jam 
videbalur  de  urbe  et  orI)e  et  universali  Ecclesia 
iriumphasse.ln  quo  tamcn  magis  (ut  indubitanter 
credo)  adjuti  estis  pYecibus  pauperum  Christi,  quam 
vestrorum  consiliis  aut  viribus  Romanorum.  Au- 
denter  quoque  dixerim,  quod  vos  suomiraculocitra 
huinanum  consilium  de  faucibus  leonis  eripuit ;  nt 
de  caetero  semper  tantum  habcatis  in  Deo  fundaio- 
reEccIesiae  et  cuslode  et  eodem  vestro  llberaiore 
fldttcjsim,  quod  iiec  adversantium  minis  nec  blan- 
(ricniium  fraudibus  recedalis  a  via  recia,  aut  conira 


arciius  me  non  dublto  obllgari.  Nam  in  charitalis 
contractom  indubitanier  venil,  et  specialiier  obti- 
net,  ut  hablta  reddatur  semper  et  ut  nisi  reddiia 
nullatenus  habeatur.  Sed  quanlum  est  hoe  quo<l  me 
totum,  id  est  hominero,  parvum  nomine,  facultaie 
minorem,  minimum  roerito  vobis  deberi  profiteor. 
Nam  totum  istud  pro  meriio  parum  est.  Sed  dum 
mecum  in  ratione  dati  beneflcii,  homanitatis  exbi- 
bitae,  profusae  liberalitatis  contraxistis  afieeiione 
religiosa,  obligastls  vobis  et  illum  totom,  qni  men- 
suram  bonaro  et  coagitataro  et  supefeffliienCem 
mercede  centupla  refundct  iii  sinom  vestrvm.  To« 
tum,  inquam,  et  fldiiciaiiier  dixerkn  loivm,  qui 
nuHi  cedit  in  parlem  :  Licet  et  singtttls  dedis  gra- 


ns  EPISTOLiE. 

risrnm  usiis  conrer»!  speciales,  sui  tamen  miincre 
ihlegro  iion  deciso,  nec  dislraclo  particulalim, 
qnia  cnlTis  toius  adest,  aut  totus  elabilur,  hic  cerie 
le  pro  roe  totum  debei,  el  procul  dubio  lotuin 
redflei.quoniam  fidelisesl  in  promisso,  ei  iiiunili- 
ceniissimus  in  retribuendo.  Secuil  eslis  el  sequi- 
niiiii  (ideni  ejiis,  ut  se  de  mandato  et  promisso  te< 
neri  ineiiiiiierit,  praescriiin  cum  operatoribus  mise- 
rieordia!  publicuiii  Evangplii  muniinentum  dederit» 
quod  confirmare  dignatus  esl  charactere  crucis 
HUB,  ei  insignire  sanguiiie  propno.  Hapc  ergo  eril 
miseraiionis  vestrae  reiribulio  copiosa;  haec  buuin- 
iiiuijs  exhibiue  divina  merces,  et-impendiitempo- 
ralis  aeternom  coinpendium.  El  quidein,  ut  jusiuin 
est,  magni  Tacio  lerreiiae  racullalis  subsidia,  sed 
pluris  sunt  solatia  recti  consilii,  quap  a  vohis  inde- 
sinenter  recipio,  et  adininicula  ver«e  vhae,  inonu- 
uienla  dixeriui  el  instrumenta  sapienliae, 

Ciiisa  ergo  frequenler  scribendi  vobis,  duplex 
niihi  esi  :  priiuo  ut  staium  vestrum,  qiiem  pericli- 
lari  liiiieo ,  exploraiis  satisfaciam  soliicitudini : 
lieiiide  nt  vestra  prudenlia  instruar»  quaiiter  me  ad 
varios  rortunae  inotus  oporteai  prcmuniri.  Proiiide 
lilaceai  vesirae  dignationi  rescribere  quatenus  cuni 
douiiiio  rcge  processeritis  in  verbo  pacls,  quid 
•ctiim  sii  iii  curia  .Pictaviensl,  ubi  credibile  esi 
vulpes  foveas  iiivenisse  et  volucres  coeli  uidost  ei 
parvulo,  ciijus  naialis  celebrabaiur,  pene  reclinato- 
riuin  defuisse.  Conjiciiur  enim  Radulphi  de  Faia 
spiriiuui  ibi  prxpoiuisse,  ui  ei  prophetae  ei  praeco- 
u«s  palatii  inebriati  sini  dolis  et  tementate  illius. 
Utiiiue  vetns  provcrbium  esi  ei  quod  Vespasianus 
Augusius  in  sedlctuni  patienter  audivit :  c  Vulpem 
|ios»e  mntare  piluni,  non  animum.  >  Tradunt  etiam 
qui  de  auimalium  scripsere  uaturis,  quia  boc  geiiiis 
animalis  nuUo  un^uam  tempore  mansuescli.  EiOr- 
reJlus : 

0111  coaral  vulpi  tuleo»  variare  necme  e»l, 
Sed  conrido  quod  vos  etsi  nbn  iiiconcussos,  iilaesos 
tamen  gratia  conservavU.  Quia  rrustra  jacitur  re* 
te  auie  oculos  pennatorum  (Prov^  i}.  Precor  etiam 
ai,  perpeDsis  hisjquae  nuniii  doniini  regis  Angloruui 
dJcuDiur  a  sede  apostolica  iinpetrasse,  rescribatis, 
qualiter  dominum  Caniuariensem,  ei  me  tam  erga 
CaDtuarieosem,  quam  regem  sive  legaios  versari 
oponeai.  Nam  si  rumoribus  credi  oportet,  ei  ad- 
versarionim  jaciantia;,  rex  plura  posiulare  iimuii 
aiu  erubuji,  quam  Roma  pati.  Spero  iainen  quod 
doauDDS  papa  aliquid  reservaverii  solatii  parti 
BosUae»  iino  auae  ei  Ecclesiae  Dei.  Alioquin  utquid 
terram  occupat?  sed  absii  ut  de  eo  iam  sinistra 
credaoius,  quam  perversa  jactiiani  adversarii  no- 
siri ;  aed  si  legaii  in  unia  veniuni  polestate,  ut  ab 
eis  apiieliari  Don  possit,  quid  coiisuIiu'&t  Nain  Pa- 
pieosis  bacienos  io  causa  Ista  regis  opes,  non  tiino- 
rem  Dci,  ycI  £celcsiae  houestatcm  babuii  unie  con- 
spectDio  suum.  Si^uidcm  ubi  anM>r  ejus,  et  oculus* 
Alier  vero  vir  booae  opioiouis  csi»  Rbmauus  Umca 
ei  cardioaiia.  Quod  si  corum  ciamen  decliiiaTeri- 
Patroi.  CXGIX. 


—  AN.  1167.  226 

A  nins,  ▼erendum  esi  ne  apnd  regem  ei  Eoclcsiani 
Gallicanam  causae  nosfrae  laedatur  opinio.  Si  sns- 
ceperimus  licet  suspectos,  timendiHn  ne  subvertant 
justitiain  nostram.  Dispensabuni  de  nobis,  ot  detri* 
nientum  Ecclesi»  compensent  loculis  suis.  Nant 
quamconque  videaniur  fecisse  pacem,  tituliseitri^ 
uinphis  suis  ascribeni.  Debentur  nobis  in  primis- 
restitutio  ablatorum,  et  sedium,  et  reformatio  se^ 
curitatis.  Sed  fortassis  praecipient  nos  usque  ad 
decisionem  toliuslitis  solis  cautjonlbus  esse  coii- 
tentos,  quam  conditionem  nemo  ad  liiigaiidum  nisi 
insanus  admiiiei;  hoc  autem  ut  inetnoriae  fideliuji 
haereat,  in  fine  censui  repetendum. 
EPISTOLA  CCIII. 

AD  MiG.  SILV.  TBESAURiRIOIf  LEX0V1ENSCM. 

B  (A.  D.  1167.) 

Mjigisiro  SiLVESTRo  Thcsaurario  Lexovieiisi,  Joak. 
Soresb. 

Audita,  dilcciissime ,  pace  tua,  ut  oportuii,  pro 
ainico  la^uius  suin,  sed  omni  einoluniento  mibf 
graiior  esl  perseverantia  honestaiis ,  et  usqoe  acf 
iuvidiam  veiftnim  amicorum  ramae  purloris  hllarl- 
tas.  Priinus  itaque  et  adhuc.  solus  formara  persevc* 
rantiae  in  agone  Christiano  cum  Ecclesia  laborantl- 
bus  praebiiisii,  el  per  gratfam  Dei  reliquis  de  caetero 
proderii  ad  ercclionem  spei,  ad  tuitionem  libertatis» 
ad  viriutis  prorecium,  quod  in  to  pnecessit  reltclia- 
tis  exenipluii).  Fclicius  Umen  reputoqiiod  ex  amora 
possessionum  et  racililale  et  temeritatejnrandi  prU 
nam  fidem  irriiarn  non  recisii,  quam  qaod  renini 
compendia  (emporalium  assecutus  es  pro  voto  ami'* 
•orum  el  merito  luo.  Pro  meriio  sane  dizerim , 
quamvis  cerio  ceriius  constei,  piura  et  longc  majora 
et  clariora  luis  deberi  meritis.  Qus  procul  dubio 
reddct,  qui  neminem  ab  initio  lerellit  crediiorum» 
einensuram  coagitatam  et  superefDueniem  rerundit 
in  promercntium  sinus.  Liquetergo  in  ie^ttfaDem, 
qui  inaniier  gloriantibus  remlit,  humHibu»  dat  gra- 
iiam  (/  Peir.  v),  et  juxta  Aposiolum ,  ^ui  se  eaaad' 
matatiquidetse,  cum  nikil  »U,  »e  ip»um  semper, 
interdum  vero  »educit  el  allos  {Gal,  vi). 

Qula  ergo  Deo  propilio  naufragium  evasisii ,  ad- 
huc  in  alio  navigantibus,  et  cum  Pciro  naufragan- 
tibus  qiiam  poies  opein  rerre  luemineris,  et  agonciii 
QChristi  juvare,  nunc  orailonum  suflfVagio,  nuiic 
iuarum  solatio  iitterarum.  Ilaec  enim  sunt  (ui  dixe-  • 
rim  quod  ad  me)  quibus  maxime  indigemus.  Ego 
eniin  per  misericordiam  Dei  temporalibus  abundo , 
iit  forinain  potius  habere  videar  fiorcniis  in  patrit 
quain  exsulis  et  proscripti.  Dominum  Cantuarieo- 
sein  Christianissimus  rex  Francorum  Senonis  ex^ 
hibet  regia  magnificentia  in  ecclesia  Beata;  Co* 
lumbae  ,  cumque  in  omnibirs  sic  veneratur  et  colit. 
ut  cbristuin  Doiniiii  decet  a  christo  honorari.  £i Jem 
quoque  fidelissimo  principl,  sicut  ipse  fatetur,  pauc* 
videuiur  dles,  et  parvi  suinpius  pra  amoris  magni- 
tudinc,  quos  saccrdoiis  Ghrisii  et  apostolici  vir  i 
impendii  obsequiis.  Sed  et  fidem  ejus ,  quod  satii 
bumiliter  recolit  condigna  mercede  remoneriit  Deus 

8  . 


'£tl  JOAMINIb  SAIik^BbKIGNSIS  ^ 

n^usraunerts  est,  ntsinectQoreetlumultii  In  medio  A  affeciionem»  quam  naurrago  sacerdoti  exliibei  Cbri- 

stianissimus  princcps.  Nos  auiem  doroestici  saeerde- 


iiostium  degensp  et  prosperelur  In  oronibus*  el 
quod  maximum  reputat,  ametur  et  honoretur  a 
ftubdiiis,  sieut  Obededom»  arca  Domini  recepla,  in 
anciUarum  fecunditaie,  et  gregum,  ei  lotius  posses- 
sionis  multiplicatiooe,  difinse  benedictionis  exper- 
tus  est  rrucium.  Et  Holda  per  ejusdem  arc«  rece- 
piionera,  quando  eam  pius  Acbaz  ejccerat  a  templo 
Doinini,  assecula  est  in  silenlio  poniiflcum  et  sacer* 
dotum  gratiam  prophetiae  :  sic  rex  Chrisiianlssi- 
inus,  recepta  in  regno  suo  Gcclesia  Romana»  de 
iixore  suscepil  filiuin  fldei,  auciore  Domino,  el  regni 
hifiredem,  quero  data  sibi  oinnium  expeiibiliuin 
optione  Itoerai  peliiurus.  Nutic  auiem  pro  humaiii- 
laie  Ecclesi<e  exhibiia  Anglicanoe,  novam,qiiam  pro 


tis,  proscripti  quidem  rebus,  sed  ascripti  fldeilbus, 
qui  pro  justiiia  pailentes  bonorificaveruiii  minisie- 
rium  suum,  dispersi  sumus  ui  exsules  in  regno  Fran- 
corunu  Sed  ubique  nobis  adest  qui  pascii  volatilia 
coeli,  et  lilia  veslil  agrorum.  Speramus  autem  quod 
idem  Paier  noster  et  omnium  Dominus  proceilam 
liostram  in  auram  convertet  in  brevi ,  licet  majus 
nobis  Imminere  naufragium  hosles  Ecclesiae  glorien- 
tur.  Meniiuniur  eiiim  Romanam  Ecclesiam  nobis 
conversam  esse  in  arcum  pravum ,  et  dominum  pa- 
pam  omnibus  regis  Angloruro  peiiiionibus  annuisse, 
ex  eo  sumenies  conjeciuram,  quod  excommunicait 
iiosiri  absolnii  sunt  In  adventtt  Joannis  de  Oxe- 


arbilrio  siio  dabil  Dominus,  gratiam  confidenier  B  nefordia;  qui  eliam,  quasi  re  bene  gesla  in  curia 


exspectat.  Dominus  papa  Caniuariensem  archiepi- 
^pum  verbis  ei  scriptis  nuper  consolaius  est «  ot 
utinam  omnibus  innoiescat  quibus  paciioiiibus  0| 
cauiioiiibus  obtinncTii  ille  ]uraior  insignis  ea  de 
quibus  Ecclesl»  adversarii  gloriantur.  Ei  tamen  si 
liacilones  fuerint  adimpleta:,  nobis  abunde  in  resti- 
Itiiione  ablatorum  cl  pace  et  securitaie  prospecium 
i^su  Silentur  lixc  interim  necessiute  obedieniis» 
sed  spesest  In  brevi  omnia  propahinda  esse;  quia, 
ui  pro  cerio  didicimiiSt  legatorum»  quisperabau- 
Vir,  adventus  suspensus  est ,  aul  omnino  sublatus 
^nraioris  fraude  comperia.  Rescribe  quatenus  lici- 
lum  fueriit  quod  Ecclesi»  et  nobis  in  agone  Chri- 


imperaloris,  ubi  schisma  conflrmainm  est,  accepium 
de  nianu  domini  papae  reportavlt  Saresberieosis 
Ecclesiae  decanatum.  Sed  si  quis  ea  quae  Romae  gesu 
suiit  diligeniius  recolat,  plane  videbit  qiiod  Roma- 
nus  pontifex  eiiam  circurovenius  causam  Ecclesic 
ef  nosiram  fidelissime  procuraviL  Jam  dicius  enim 
Joannes  tandein  prsestito  juramenio  de  more  abso- 
luius,  utitidem  publice  juravit,  quod  nihil  in  prae- 
falo  schismaticorum  conventu  fecerat  conira  fideni 
Ecclesiae  et  honorem  et  ulilitatem  domini  papap,  et 
tttinam  non  dejerasset !  postmodnm  commendaiiiias 
et  deprecatorias  porrexit  ex  piirte  domini  regis, 
quibMS  iiisertum  erat,  ul  illi  lanquam  regi  ipsi  Ih 


Itiano  expedire  fueris  arbiiraius,  et  me»  ubicunque  ^  omnibiis  credereiur.  Deinde  lanU  fultus  «uctorK 


iocorum  sim,  uoveris  esse  ammiilssimum  tui 
EPISTOLA  CCIY. 

^AP  MILONEM  EPISC.  MOaiMORVBI. 

{X.  D.  1167.) 

9)omino  Milomi  episcopo  Morinonim. 

£o  siiiceritatis  vesirae  titulus  in  cbariiatc  splendi- 
hHus  elucescit,  quae  ex  relatione  laioris  prxsentium 
reriius  consUt ,  quod  inier  foriuiioruin  eveutuum 
lurbines»  el  varias  pmcellas  negotlorum ,  quibus 
VtCQcii  veslri  instaniia  indesinenter  concutltur  et 
4icri(er«  sine  tamen  viriutis  elisione,  colliditur»  auil- 
i:orum  poiesiis  soUicitudinero  gerere,  eleorum  onera 
|ier  fraiernae  cbariUiis  exlMbiiionem  facilis  vesira. 
Sic  enim  et  Aposlolus  scandalizaiis  couriiur,  etfra- 
tribus  coinfirmaiur  inflrmiii,  et  per  compassioneui  d 
iit  in  Chrisio  oninibus  omnia,  dum  ad  formam-ethi- 
c«  purioris,  et  consuinmaiiorls  philosophiae^  huma- 
i^um  a  se  nibil  repttiat  alienum.  Reposita  esi  vobis, 
Paier,  bi^jus  corona  inisericordiae ,  quain  reddet 
yobis  ia  illa  die  misericors  et  miserator  Doininus, 
qui  nos  interim  exsules  ei  proscriplos  suos,  sancio- 
rum  suorum  ministerio ,  neccssitatibus  nesiris  pro 
ipso  eoininunicautium  consolatur  in  omni  iribula- 
lioue  nostra.  Nam  Gbristianissimus  rex  Francorum 
liatrem  nosirum  Caniuariensem  archiepiscopum  In 
uinis  ciiarilaiis  excipiens  eum  in  ecclesia  BeaUv  Co- 
lumbatSenonensisregiain  niagniflceniiam  exhibei,cl 
sic  iraetai  in  iMQnibus  ut  a  christ^  traciari  decel 
christum    Doniini.   Aliter  enim  espriincrc  ncquco 


tate,  causain  quae  inier  regem  el  archiepiscopttin 
super  pravis  consuetudinfbus  verlilttr,  doiuini  papc 
commistt  arbilrio,  ut  illae  ad  nuium  ejos  robora- 
reiiiur,  a«t  caderent,  et  archiepiscopo  ad  loraam 
mandati  ejus  pax  omnimodo  reformareiur«  Ct  lioc 
iteiu  juramento  confirmans  obiinuil otdominus papa 
ooncederel  se  ad  boc  legalos  esse  missurum.  Quo- 
rum  iier,  ut  aiunt,  suspensum  est,  Joratoris  fraude 
comperta. 

KHSTOLA  CCV. 

AD  WRL.  SOBPR.  BCCLE.  GBRISTI  CAMTOaR. 

(A.  D.  1167.) 

JoAN.  SnresKtllViLLELMosubprioriEcclesi»  Ciiri- 
sti  Caiiiuar. 

Mihi  nuper  loeutus  es  in  parabolis,  dicens  toas» 
in?o  ficclesiae  opes  de  novo  publicaias,  el  siudiosius 
deprecaris  ne  me  eas  prodenie  iraNsferanlur  in 
Babyloiiiam.  Sed  si  publicatae  sunt ,  miror  qiiare 
usque  ad  pairem  se  pro  flliorum  salute  el  liberlate 
malrls  dcvoveniem»  eljam  Iriennio  sbrumnis  expo^ 
siiutn  anie  llberalilaiis  beneflcla  non  perveneruni. 
Si  publicalai  sunt,  debueramus  el  nos  esse  de 
couientium  populo.  S1  pairem  profilemlni,  iibi  est 
amor  ejusTsi  doniinum  reeepistis,  dcbit«  veneniiHH 
^nisquo  profecius  esttlmor?  si  vos  fratres  asseriiis 
et  amicos  peregrinantium ,  cur  cessani  Iniina^ 
ttiialis  olDcia ,  ei  debitas  solaiia  charilatls  ?  sed 
fortasse  quo  graihis  pairl  praesietis  obsoquinm » 
cxspectalis  ul  ampHus  cgeat.  tnierim  piclaris  iiiaiuK* 


n» 


BPISTOLiE.  —  AN.  1167, 


.»v? 


imperiiat  iHjBUiiudiiiis  ocutoa  oblectantes  raii  A  naiura  ingerii,  e|  Qdei  consortiani  pietati.conimeii- 


iiHpeDsum  iri  pulilicis  usibug  quod  in  speclaculis  et 
curiosornia  lenociuiis  ocularum  iiieptius  erogatur. 
PraCecto 


Nom  koc  itUt  tibi  umpm  tnfctaeuiapoMcit, 

(YiRG.,  JEn.  VI,  57.) 
Illu<k|iie  salyricum  TiJetur  in  vo$«  scio  ciii  et  qui- 
yui  lofuar,  probabiliurr  retorquendtim  : 

Nom  kaUi  infetix  ^umilor  quid  miliot  amico^ 

aimHlm  qmid  dontl  habei ,  nec  defuU  illi 
lUamtm  wttMu  pateendum  carue  leonem^ 
(Juv.,  VII,  75.) 
Mec  hoc  dixerlm  q«od  verbuiu  boc  in  omiies  cadat, 
sed  iD  eos  quod  indubltaaler  nostis,  quia  pottienint 
non  iransgredi  ei  transf  ressi  siini ;  bona  facere  , 
nec  recerunt.  Novit  inspecior  conHiim  ,  quia  nilhi  3 
tristitia  est,  et  dolor  continuus  cordi  meo,  qnod  no- 
bis  dorroientibus  in  pericufo  vlis  ,  soli  alieul  nan- 
fragio  nostro  ferunt  opem.  Dicitur  tatnen  ad  aimu- 
luni  dolorismei,qaod  circa  unum  in  tania  necessl- 
laie  patri  praestitistis  obsequium,  diilgentem  adhl- 
liendo  custodiam  ne  qiiocaiique  casu  evaderet,  quia 
de  iiianu  carnincum  elapsus  convolaverat  ad  nostny- 
rum  praesidia  palronorum.  Sed  timorem  preiendf- 
tis.  At  profeclo  Deus  non  irridetur,  sed  titnetis  etiin 
cui  ad  momentum  credita  esL  dispensatio  peccata 
corripiendi  in  corporibus,  quarenon  pertlineiiseum 
qiii  poiest  corpus  el  aniniain  miltere  in  gcbennani? 
Lxperglscimtiit  igitur,   et  meminerltls  Abdiae  dis- 
pensaloris  Acliab  ,.qui  centuin  proplietas  in  speca- 
bus  latitantespavit  In  perseeutione  Jezabel.  Quid- 
quid  auteni  In  alteruCra  parie  feceritis,  procul  dii- 
1)10  mensaram  bonam  et  stipereflluentem  In  slnvs 
veslros  refundet  Altlssimus.  Neque  boc  ille  inipediet 
vesier  eollega  Batboiiiensis » qul  utinam  subinerga- 
tor  la  turmis  quibus  digiius  est ,  quas  meruU,  ut 
conjiciatar  in  rutefoliuin,  ciijus  Petronius  inpomam 
deliiiqoenliuni  meminit,  anl  sepellatur  in  salinario 
Heduorum.  Ul  ad  paraliolam  tuain  redeani ,  srlas 
qiiia  notnina  librorum  apud  me  sepuita  sunt.  Sl- 
filluni  quidein  notniiie  luo  recepi ,  sed  iltud  mibi 
taas  abstullt  Britonetlus,  quod  ei  coiidicto  tuo  fa- 
etam  su»picahor.  nisi  ablalum  restittieris. 
EPISTOLA  CCVI. 

Aa  o.  HE  rAVBRsiuif. 
(A.  D.  1167.) 
O.  «le  Faverensliein  luibi. 
.    Ameiitisest,  non  amantis  sc  et  sua  curare  dunla» 
xai,  et  qiHB  aliorum  suiit  dueere  aliena :  bumaniim 
tesle  €o«ilco  nibil  cbarius  a  se  repout  alieaum» 
sed  per  congraiiilatioDem  recu  gaudentibus  adesi, 
«I  per  compasaioDem  doleniibut  congemiscit.  Soas 
umeo  affectiones  ordinatissima  ratione  dispensat, 
Bt  aiBt  oinuea  id  DodiIdo,  et  bttmaniiatis  oQieia  in 
aiogsiot  lege  naiarm  et  grati^  iDCoroiaiitis  magis 
aui  miDDS  eierQeU  Et  eum  bewefieia  graiia  bitioris 
Dd  omDes  porrigDt»  maxime  tDmeo  dilautur  ad  do« 
IDealiooD  iideii  et  jo^iicio  cjiis  ni  iiis  ipsis  qai  caram 
soorum  et  maxime  teDcsticoram ,  quoa  afectoi 


dat,  curam  non  agit,  fidem  negavit,  et  est  Infidell 
deterior.  Te  au  ero  in  bac  esse  sententia  omnino 
non  aiiibigo,  ut  pro  nepole  tuo  Adam  (more  sc!iola« 
rium)  degenie  et  paliente  et  regente  in  studio  litte- 
rarutn  fiducialiter  intercedam :  certus  quoil  sicot 
bonestatem  acceptas  offlcilt  et  meritoriim  patris 
ejus  in  te  per  ingratittidlnem  non  obliviscerer,  slc 
*  necessitatibus  ejus  opportnnum  et  debitum  tioii 
'Urdabis  praestare  subsidium.  Qiiod  si  pracmissis 
rationibus,  quas  oiique  prudenter  pensas,  preces 
meae  aliquid  possunt  ferre  momenti.  totus  iii  preces 
assurgo,  et  efilcaciam  earnm  experior,  tuis  plena 
devoiioiie  genibus  provolutus;  si  de  ine  solliciiaris, 
conditioiiem  meam  divinas  munus  graliae  gratanier 
amplector,  crcbra  meditaiione  revolvens  quam  su  i 
specia  Tueril  omnibus  recte  sapieniibus  coiitinuata 
niundi  prosperius»  et  quam  certum  sit  argumentum 
dilectionis,  filiorum  delinqnentiutn  culpas  per  fla- 
gelU  purgari. 

EPlSTOLA  CCVIL 

AD  aOBERTDM   DE   PAVBRSHABf   ARCHIDIACONUIC. 
(A.    D.  1167.) 

RoBERTO  de  Faversbam,  archWiacono,  Joan.  Sa- 
resb. 

Iiibumanusesl,et  extremae  impfeuils  inaculam  iii- 
ciirrit  et  iiotam,  qui  paterna  alllictione  non  teditui', 
prxsertim  ubi  paiern»  benigniutis  in  filium  plura 
ei  grandia  luce  clarlus  radiant  argnmenU.   Cort- 
^  Slat  enim  ex  senieniia  Oomini  toum  Ctiananaeorum 
gentem  perpetua  servltute  damiiatam,  quia  paUr 
eoruro  Cham  a  quo  genus  et  iiomen  contraxerunt, 
Inhumanus  exslitit  in  parenlem.  Nam  ex  commlsso 
auctoris  impii  tota  posteritas  prxjudicium   tulit, 
et  dum  odibile  servitutis  excipit  jugum,  devllandm 
impietatts  saluUre  omnibus  procurat  exemplum. 
Sane  et  ego  me  deleriorem   Cbananxo  quolibet 
arbiirer,  si  Patri  non  compatiar  laboranti :  si  fla« 
gella  ejus  non  exulcerent  aiiimam  meam  super 
doloreui  vulnerum  propriorum.  Hujus  rel  testis  est 
conscientia,  tesiis  est  conscientix  scruiaior  et  ar- 
biter  Oeus,  qui  forie  ciiius  quam  credalur  lllusira- 
bit  abscondiia  tenebrarum»  et  manifestabit  consllia 
cordJum.  Ci  jam  quidein  slamus  atite  iribunal  ejus, 
0  ei  eum  in  causa  iiostra  Judicem  exspeciamuSy  ut  in 
cODspeciu  ipsius  slultum  sil  et  lemerarium  inen- 
tiendo  lotius  laboris  et  vitap  si  quid  tamen  salubri- 
ter  patimur  aui  recle  agimus,  meroedem  perdere, 
Laboravi  ergo  (sicut  ipse   novit)  apud   domiouak 
Caniuariensem,  uiens  nunc  mitigativis,  nunc  acer- 
bioribus   et  omni  sermonum  genere;  sed  tabor 
meus  (quod  doleo)  cessit  Incassum.  Qtios  autem 
obices  ille  precibus  el  persuasionibus  nostris  oppo- 
iiat|  et  retexere  lougum  est,  ei  fere  superfluum» 
cuui  magister  Gilbertus ,  quem  vobis  fidelem  esse 
non  ambigo,  omnia  plenitsime  audierit  ex  ore  ejus. 
Oeum  Uiiien  testem  invoco  in  animam  meainy  quod 
ut  ex  aniini  mei  senientia  ioquar,  arcbi('pi8copii|( 
episcopum  siucere  diligit,  ei  saluti  et  indemiutili 


iM 


JOANMS  SARESBERIENSIS 


^e 


cjus  ciipil  e«se  prospectiiiQ  :  sed  Insistif,  iit  qiii  in-  A  asscqiiiinr  palmam.  SapTentloreg  aroict  inellus  for- 


obe<lieniiac  et  illiciti  aiisus  aliis  dedit  formain,  se 
ipsMm  salubris  et  necessariae  obedienti»  caeteris 
prestet  exeinplum.  Quod  si  sibi  Scripturarum  au« 

.ctoritate,  amicorum  consilio,  ct  domlni  papne  man- 
<1ato  persuaderi  permiserii,  ipsum  archiepiscopum 

.  qiiem  nunc  fortasse  plus  j«s(o  timet  clementissi- 
nuiiQ  Palrem  inveniet»  et  longe  proniorem  igno- 
scere  quam  ulcisci.  Potestis  enim  et  expedit  remi- 
niscl  quid  super  hoc  a  seile  aposiolica  nuper  do|- 
mino  Con&'tantiensi  rescriptum  slt :  nam  ad  vestram 
aut  venit ,  aut  debult  pervenire  noiltiam.  Sciiis 
«tiam  quid  solatii  mihi  retulerit  decaiius  vester, 

^aut  si  nescitis,  uiinam  omnia  quae  Roms  gessit» 
lain  In  hac  causa  qnam  in  caeteris,  non  modo  voblSt 


tasse  consulent,  sed  ego»  I>eo  tesie,  ad  praesens 
commodius  nescio.  Sic  enim  Bominf  niei  lesu 
Christ!  gralia  persuaaus  sum,  cl  omnes  amicda 
persuaderi  desidero,  qnod 

Summum  credo  nefat  arHmam  prmferre  pniori^ 
Et  propter  titam  vivendi  perdere  cautae. 

(luVEN.  V1II  ,  SS.) 

EPISTOLA  CCVIII. 

AB  RICARDITM   DB  BOHUN  «  COIVSf  AllTrB!ISF.V  ePISCOmjll. 

(A.D.  1167.) 

RiCARDo  de  Bohen  Constant.  cpisc,  Joan.  Sare^ 
Super  aflDlciione  domini  rael  Saresberiensis  rpn 
scopi  9  qiiod  quidem  Jnsf  issimum  est » anxialur  spi« 


sed  et  loti  innotueriiit  mundo.  Et  si  liceret  adhuc  ea  ^  ritus  meus,  eoqnidem  gravius»  quo  minus  laboris 


;publicari  per  nos»  facile  innotesceret  quld  actum 
.«it,  et  de  consuetudiiiibus  unde  litlgium  vertitur 
inter  regnum  et  sacerdoiium  de  pace  archiepiscopi 
et  llbcrtate  Ecclcsiae,  de  integra  restitutione  et  se- 
curitate  omnium  exsulum  :  quid  eiiam  juraveril,  et 
qua  caiitione  flrmaverit  pactiones.  Ea  ititeritn  sile- 
inus  necessiiate  mandati,  dum  promissionum  spe- 
raiur  et  exspectaiur  fides.  Scd  nibil  opertum  quod 
non  rcvelelur  :  idque  Deo  auctore  in  brevi.  iuxta 
oulm  est  dies  perditionis  eorum,  qui  In  niendacio 
deprehendentur  et  retributionis  et  vindicl.^e  adesse 
testinant^tempora.  Quod  st  ineum  consilium  iuterim 
^quaeritur,  ccce  coram  Deo,  quem  hujus  verbi  in 


hiijus  facilcm  exitum  videu  Quanla  autem  tcdult* 
.late  apud  dominum  Cantuariensem  egcrim  ul  euui 
relaxaret ,  novit  inspectoret  judex  oronium.  Seil 
labori  meo  succcssus  defuit  ex  variis  causis ,  quas 
retcxerc  supervacaneum  arbitror,  quia  pluriniM 
caniin  M.  Gilberius  fidelis  vesier  ab  ipsius  archK- 
cplscopi  ore  aodivii.  Ut  vero  laceam  plurima,  cx  (*• 
maximc  movetnr  archiepiscopus  quod  dominns 
Saresberieiisis  formam  inobedienliae  cseteris  ded.l, 
ct  adhuc  assistlt  Londoniensi ,  et  aliis  qw  qiiaeniiit 
anlBiam  ejus  ut  auferant  eam.  Adjiclt  etiam  q\MA 
ei  coniumacitcr  scripserit ,  et  sub  pr»tcxtn  frivol^c 
appellationls»  crimen   inohediontiic   studnil  col<»- 


.cxtremo  examine  testem  invoco,  tola  spiritus  li*  q  TSLrtf  sed  non  eum  postea  prsesumptionls  psenltuii. 


t^ertate»  ct  in  fidc  illi  tanquam  pairi  promissa  ct 
[debita  respondeo,  quod  in  omni  ardua  dubieiaic 
ccnseo  faciendum.  Scilicet  ul  priroo  omniuin  quae- 
^ramus  ct  scquamur  qiiid  siiper  hoc  lex  divina  prae- 
scripserit,  qux  sl  nihil  ccruim  exprimit,  recurratur 
'-ad  canones  et  exempla  sanclorum,  ubi  si  nihtl  ccr* 
lum  occurrit,  tandem  explorentur  ingenia  et  con- 
;Silia  sapienturo  in  tiinore  Domihi,  ifliqiie,  seu  plu- 
res  seu  pauciores  sint,  caeieris  praeferaniiir,  qui 
•boiiorem  Dei  commodis  omnibus  anteponunt.  Nullus 
eniin  saiubritcr  incedii,  lege  Dei,  quae  omnilios  est 
:ccrtissima  forma  vivendi,  neglecia,  et  qui  Palrum 
vestigia  detFcciat  imitari,  ad  consortium  regni,  quo 
illi  gaudeut  inirarenon  poicsi.  Nain  ct  Josue  et  se 


ul  appellationi  renuntiarel»  scd  quadam  incon- 
stanlia  verbi  et  operis  dissimulaia  iiijuria  appci- 
laiionis,  qiia  se  tueiur,  opponit  obiccm  corripicnli : 
ct  tamen  simulata  bumiliintis  revcrentia  miscri- 
cordiam  peiil.  Nihil  aliud  ergo  ab  co  potest  aliqui» 
Impetrare,  nisi  ul  episcopuro  ab  appellaliiMic  re- 
ccdentem,  et  culparo  publicc  profitentcm,  eide 
catero  obedieniem  paterna  benigniiatc  redpial :  ci 
cxinJe  quasi  filium  charissiinum  In  omnibus  Ira- 
cte(.  Nam  de  archiepiscopi  mansuetudlne,  si  boe» 
quod  ncccssarium  essc  scitis,  cpiscopo  fucrii  pcr- 
suasum,  oronino  non  dublio.  Nostis  cnim  qtiiii 
supcr  lioc  vobis  nupcr  scripseril  dorninus  papa,  eC 
quid  rcmcdii  dccanus  huic  causae  retulerit  ab  apo* 


iiiores  Israel  in  foedere  Gabaoniiarum  patuerunt  ^  stolica  sedc.  Cujus  tamen,  si  promlssa  processe» 
culpae,  quia,  sicut  Scriptnra  testis  esl,  sumplis  eo* 
rum  cibariis  os  Domini  non  inlerrogaverunt.  Quid 
^utem  significalur  per  os,  nisi  verbum  Domini,  quo 
scmel  locutus  esl,  ut  id  ipsum  repetl  non  oporteai? 
Jhujiis  autem  perspicua  est  ct  clara  in  lege  senten* 
^  lia,  quoniam  melior  est  ebedieutia  qnam  viclimx* ; 
quja  el  arlolandi  crimen  est  repugnare,  et  quasi 
scehis  idololatriae  noHe  acquiescere.  Hanc  Christus 
cdicto  promulgavit  et  exeroplo,  factus  obediens 
usquc  ad  mortero,  docens  quibus  finibas  virtiis 
obcdieniiae  dcbeat  Hroiiari.  Obediendum  enim  est 
non  modo  usque  ad  jacturam  temporalium  et  cor- 
|»oris  cruciatus,  scd  usquc  ad  exitum  nioriis,  ei  si 
ccria  in  neccssiiate  ccssatur,  virtus  obedieniix  non 


nnl,  ct  corum,  qu%  juramenlo  firiiiala  suat,  fides 
fuerit  adimplcta ,  archiepiscopiis  d  soi  rcconcilia- 
buntur  in  brevi,  et  pax  cuiu^hoiicsUtc  Eccicciac 
inler  rcgnum  cl  saocrdoiioni  reformabiior.  lii» 
lerim ,  quod  vobis  iimotuissc  potest ,  ad  silentiuni 
corum  qux  Rom»  gesta  sunt ,  neccssitalc  maodaii 
arciamor.  Sed  cum  de  fidc  aul  pcrfidla  eonaciicrii 
paclionum,  propalarc  iicebil  univcrsa,  Qoia  crg* 
dominus  Sarcsbericnsis  ct  Rcginaldoa  areliklia- 
conus  mc  in  causa  itu  sollicitanty  roganies  q& 
quod  inveiierocis  rctcribam  aut  vobic ,  precor  ai* 
ientins,ut  jam  flicio  archidlaccno  llllcrasyquaa 
ei  niltto,  haberc  faeiatis,ct  feitccm^  Deoauciorc» 
Driwidcaiis  cxitura  causae. 


iSI»  fiPISXOLi£.  - 

KPISTOLA  eCIX.  A 

AD  MACIST&UM  HUMFHIDUM  DE  DONU 
(\.  D.  1167.) 

■agUlro  HuMFMioo  Boni. 

Non  esi»  amice*  qood  possim  oe  siatus  mei  qua 
Kutecaiasari«  quia  omnia  boniinis  macliiiiameiiu 
niiseratio  Dei  miliicooperatdrinbonuin.  Nam  lem- 
poraliier  fere  universa  succedunl :  el  spes  esi  quod 
kase  ipaa  quae  videtur  esse  vexaiio ,  sicul  iniel 
lectMos  exeitat»  sic  vers  salulis  est  parilura  pro- 
feciHfii.  liloJ  tanien  aii4)U3lenus  movet ,  quod  qui- 
daoi  ainieorom  super  condiiione  mea  acerbius 
wllicitMalur,  et  aore  boniinum  carnaUter  et  te» 
mere  aiagis  quam  prudenter,  et  vere  amantiuin , 
s«pe  el  fere  aemper  vano  concussi  terrore »  Umenl  ^ 
cgraviora  pericola  veris.  i  et  qnod  vere  prosit 
aut  noccal«  alieiadenles  paruni»  iUic  trepidaNt 
ubi  noD  esl  limor.  Nam  jacturam  conscienlia;  aul 
f»oiae  iieqttaquam  subiiliur  pensanl,  el  dum  uuibra 
Ttrtiuis  itt  opinione  bomiuum  consiet,  et  nugiioquos 
eviienl  delractores «  parum  ciiraiil  quid  ad  sincerae 
saiionis  examen  cuique  debealur  ex  inerito.  Nain 
Vloriini  labtim  plurls  faciunt  videri  quam  esse 
liottuiii.  Alii  sublata  sibt  te:nporaIium  subsidia  iii- 
gemiscont ,  quae  per  nie  illis  nruiistrabaniiir  a  Do- 
sniiio.  Seii  ad  petiiionem.  alroruxu(Lue  ratio  coiii- 
sttlla  respondet »  qfiod  eum  qui  in  agone  EccIcsisB 
Cliristum  sequl  c«pil,  oec  rci  familiaris  dispeM* 
saiio,  nec  palri»  revocal  sepuliura.  Fixum  esl  niibi„ 
lleo  auclore  ,  proposilum  ,  quateuus  ipse  dederk  Q 
bonesiatis  formuliim  sequi ,  et  animae  salulem  m 
juundi  commercio  noo  disirabere  ad  boni  cujus- 
cniiqiie  preiittin  lemporalis.  Ipse  viam  doceat ,  el 
ibical  per  semium  virtutis,  el  perdacal  ad  illonim 
couaortiom  t  qui  pro  justilla  patiuntur.  Desidero 
lameu,  <i  aaiva  honestate  lieri  possett  reconci- 
liari :  el  in  ecclesiis  quibus  ascriptus  sum  ad  bo- 
iioreni  Dei  el  aiuiconim  solatium  ministrare.  Unde 
cUleciioiii  vesine  supplico  qiiateiius  quid  expedial 
et  deceat,  per  dominum  Baioceiisein  et  alios  aiui- 
cos  vesiros  explorare  el  rescribere  iion  gravemiai» 
quaienns  lutum  fuerit »  ei  vestrum  mihi  praebere 
consilium.  Hoc  enim  de  genere  eorum  esl  quae  ra- 
Uooe  bumanitatis  nulii  negari  debent,  quia  et  siip* 
preaaa  non  proOciunl ,  et  tenacitatis  couservalione  ^ 
non  crescunt^et  erogatione  sui  non  minuuntur» 
sed  nniplitts  qno  niagis  fuerinl  publicata   clare- 


AN.  U67. 


2;m 


EPISTOLA  CCX. 

AO    MKNaiCUM  aAlOCESfSEM   CPISCOPUIU 

(A.  D.  1167.) 

Episcopo  Baiocensi  UBNaico»  Joanncs  Saresbo- 
rienais. 

Andio«  Fster »  el  gaudeo»  quod  pro  merito  vobis 
nolTersa  toccedunt :  el  qui  decanorum  nomen  et 
ordioemvdum  licuit,  honorastis,  nunc  Testrarum 
ai»Jeodore  virtutum  in  terra  aliena  usque  ad  roui- 
lomro  invldiam  pontificia  llfustratis  offir-um.  Quod 
^uidem   tanto  saiobrios  ad  conscienllam »   taiilo 


gloriosius  est  aJ  faniaiu,.  quanto  rnrior  iiivenitnr 
ovium  pastor,  aut  qui  iii  Ecciosia  Dei  ministeriutii 
suura  studeat  honorare,  iu  tanio  faslu  et  nomero 
iiomine  tenus  iilustriuin  sacerdotum.  Jam  eniui, 
iil  Deus  pridein  in  propbela  coiiqueslns  esl  :  Sa- 
cerdotei  non  dixerunt,  ubi  est  Doininus?«(  tenenlei 
legem^  juslUiam  netcierunt  (Jer.  ii).  Unde  et  ju* 
stuiu  esi  ul  emiiienlia  vestra  hoiiorelur  et  diliga- 
tur  ctiain  ab  his  qui  exigenlibus  meritis  nostris 
sacerdotiurn  pr-csens  videnlur  habere  coniemptul  ^ 
et  legem  Dei,  quae  solvi  non  potest ,  evacuare  ni- 
luiiiur.  Licet  enim  i£gyptii  pastores  ovium  dete- 
steiitiir,  et  Sainaritani  teinporis  nostii  nop  cou- 
tantur  his  qui  verbuni  Dei  publice  confitenlur  : 
laiuen  el  Joseph  invenii  gratiam  in  iEgypto,  ei 
apud  Assyiios  clarujt  Daniel ,  et  praerogativa  meri- 
toniin  eiiam  regnante  Acbab  Gliam  fecil  insignem.' 
Nnn  est  ergo  miruro ,  si  apud  principem  Cbrisiia- 
nuin  ei  officiales  ejus  suum  virtus  reperit  locuin , 
et  si  diligitiir  ab  hominibus  quem  divina  gratiu 
coiisUt  esse  perfusuro ;  sicut  unguentum  a  capite 
Christo  in  Ecclesiae  defloxit  barbam,  el  inde  in 
orain  vestiinenti  derivatur,  ut  pro  divlii»  dispen- 
sationis  decreto,  et  inerilorum  gratia  quemlibet 
irriget  eleclorum.  Uiinain,  diledissimo  domine,  de 
kac  plenitudtne  vestra  aliquid  accipiamus  et  nos» 
et  agonizanti  EcclesisR  prosit »  quod  in  conspeclu 
domiiii  regis  gratiam  invenistis.  Qu»  sit  eniin 
conditio  nostra  non  expedit  replicare ,  cum  vobis».' 
et  de  caiisa  vcstra  pienius  consiet»  et  immerita' 
poena.  Sed  cnnsilium  salubre  ad  conscieiiliam ,  ei 
honestiim  ad  fainani  a  vobis  impelrare  operosmn^ 
est,  et  prece  digiium.  Quamvis  enim  mibi  adsinl 
subbidia  lenipuralium ,  Dco  propitio ,  non  modo  ad' 
necessil.item ,  sed  ad  gloriam  :  lamen  qualentio 
salva  iiitegritatc  conscientio!  et  honestate  faro»' 
licuerit ,  paraiiis  sumjuxia  consiliuro  vestrom  do« 
uiini  regis  gratiaiii  promereri,  nihil  enim  spondeo 
cenira  Deoin,  aut  si  unquam  tenlaverOf  nieoal 
conaiua  pietas  ejtis  impediat,  Valete. 
EPISTOLA  CCXI. 

AD  RICARDCM  COHSTANTIENSEM   ARCBIDUCOlfOM. 

(A.  D.  1167.) 

Magislro  RiciRoo  episcopo,  Consiantiensi  arcbi- 
diacoho. 

Proscripsit  ine  grntis,  quod  novit  Allissimus,  ei 
vos  scire  arbitror,  viotentia  publicae  potestatls ;  seih 
uiide  ad  graiianisii  non  sufficio  actionem  »  Deus  sic 
itinera  inea  direxit  et  opera,  ot  reroni  experimentO' 
didiceriin,  quia  euro  tiroentlbus  nibil  deest,  sed  nec 
aliquem  coexsulantiuin  novi ,  cui ,  non  dlco ,  tole- 
rabilis ,  sed  Jocunda  esse  non  debeat  coudiiio  sua« 
Me  tamen  (quod  sine  ttmore  non  eloquor)  Dominus 
caeteris  initlus  tractal,  et  uberiori  temporaljum 
afflueiiiia  coiisolatur:  forlasse  indignura  repuiaus, 
qui  aliquid  adversilatis  pro  ipso  debeam  sustinere. 
Nulli  eniui  rectum  sapienti  venit  In  dubium  quin 
affluentia  auccessuum  debeat  esse  suspecta;  eo  (^uoa 
mundus  hominum  morc  fallacium  illis  solis  conlir 


255 


JOANNIS  SARESBERISNSIS 


m 


liuato  fayore  blandftury  quot  prodit ,  ac  si  insidlan-  A  ^U  vefttro  intervenlenle  oflBcid,  precor  atteaiius  to- 


'tibus  adversaiiis  pfitestatibus  clamet:  Quemcunqtie 
c»scul;)tiiB,  et  auiice  diutius  ainplexatus  fuero,  ipse 
de  reprobis  esi ,  torquete  euin.  Unde  ei  perpetua 
huduiii  gloria  illusiriuni  doclorum  doctor  Ansel- 
mus,ut  a  suis  accepi»  dicere  consueYit ,  se  nihil 
inagis  liahere.  suspecium  quani  quod  eum  Deus  iii 
tota  vita  iiulla  corripuerat  adTersiiaie.  Ubi  enini  se 
patrem  exhibei,  omnem  filiuin  corriplt  et  castigat. 
If^se  auiein  novii  ngmeiitum  no»trum  cui  stamus 
aui  cadiiniis,  et  uiinain  eo  semper  sleinus  auciore, 
et  prospera  vel  adversa  cuique  proui  eleclis  novit 
expedire  ,  salubri  inoJeratioiie  disptiiisal.  Ab  Ipso 
liaque  spero  vi<e  hujus  et  exspecto  processiun  ac- 
ceptaiiirus  ,  eo  propitiaiite  quod  dederii.  Piura  au 


tam  Wigornensem  Ecclesiain  naniine  fnea»  diligeiH 
tius  salutari,  oraiis  ut  memoriani  niei  habealis,  et 
baberi  facialis  in  orationibos  ejtis,  ei  agonehi  Ec< 
clesi»  DoDiliio  sedulis  precibus  commendetis.  Naia 
quod  ad  teinporaiia  el  solaiiain  corporis»  non  tani! 
ad  necessitatem  quam  sd  delicias  promittlonein 
Cbristi  esse  verissiinam  ego  et  coexsulesexpe^niior» 
ut  Dihil  nobis  defuerit  probsdiiliier,  expeitndor«iu 
pro  tempore «  ex  qoo  in  euni  Boluni  contalimua 
patroctnium  caus»  nostr» ;  ei ,  iinde  magis  graii 
esse  debemos  Altisslmo ,  a  domesttets  el  anliqois 
lauiiliaribus  nihil  hac  tempestaie  recepimns  :  sed 
amici  nostri  et  proximi  stetefunt  eoeira  nes 
ponentes  carnem  brachium  suom,  et  lenebras  I»* 


tein  et  certiora  scribam  cum  inootuerint.  Inieriin  B  cein.  Ut  enim  de  altis  taceam,  jain  qttadrienniam 


super  statu  veslro,  quem  Deus  optiinum  raciat, 
reriiorari  desiderans,  el  orans  aitentius,  ut  vesiris 
rbcurreiitibus  liueris  mihi  fidelius  iniiotescat.  £1  si 
pacis  inea:  rormani  aiiquamsiiiecoiiscientixetlamas 
dispendio  poliierilis  explorare,  eain  la>itis  excipiani» 
et  quatelius  licitum  ruerit  et  honesium,  eiiain 
ipsis  adversariis  (quibus  Deus  dignos  poeniten- 
llae  frucius  largiaiur  ad  vitam)  iibenter  obteinpe- 
rabo.  AHoqiiiu  non  est  in  proposito  nieo  ui»  pro 
peponibus  iOgjplioruin  et  alliis,  vh|  niinimuin  lio- 
nesialis  subeani  detriineniuin.  IMus  vero  lcsus^ 
qiii  virttitis  dedil  affeclui»,  perseveraiuiain  largia- 
lur,  quia  sine  eo  nihil  recte  intiplt  aut  finitiir. 


mihi  exsulanti  elabitur,  nec  in  ratiocie  daii  el 
accepli  aliciil  ealenus  obligcitus  sum  ,  quin  oiinii-* 
bus  iii  comraune  satisracere  possem ,  delegato  eis 
ad  soWendum  pauperrlmo  debitore.  Nec  hoc  ta* 
nien  di^erim  ad  arguendam  tngraHtudJnem  ye^ 
teruni  ainicorum  ,  sed  ad  inagnificandam  gratiatn 
Dei,  qui  conira  et  sopra  merita  mea,  tain  nie  quaiii 
parvuios  ejus,  qul  mecum  sunl ,  eonsoLatus  est  in 
omni  tribulatione  noslra.  Ut  auiein  hsc  nobis  con-^ 
solatrix  graiia  propitia  persejieret,  vesiris  et  san^ 
cloruin  desidero  precibus  adjuTnri.  Gflnluariensts 
vero  arcluepiscopus,  qui,  velut  alter  ionas,  ut  Ec- 
clesia  liberetur,  spontaneum  ex  cliaritate  naurra^^ 


De  e^etero  jam  a  mulio  tenipore  porrecias  itero  £  gium  recit:  graliain^  quam  apud  suos  meruerni 

Doinino  ducente„  apud  exlraiieos  reperit,  et  fitio^ 
ruin  experuis  devoiionein,  stipenJils  siiis  EcclC'- 
si«  militat  Anglican».  Noveritisqne  pro  cerlo,  quia 
per  misericordiain  Dei  in.breTi  paienter  videbitis, 
quod  (ut  credo)  desiderat  anlma  vestra,  persecuio- 
res  scilicel  Ecclesix  aut  coTnverti  aut  conleri.  Sed, 
caeiera,  quae  ad  hunc  articuiuin  perlinent,  necesse 
habeo  pneterire,  ne  pnevaricalor  obedienfii»  pu* 
blicem  ,  quibos  paciionibus  et  cautlooibus  obteni^ 
sunt,  quae  in  praijudicium  domini  Cantoariensis  e( 
Suorum  a  domino  papa  indulta  esse  jactitant,  qui 
Ecclesiam  persequuiiiur.  iloc  aulein  licenter  elo* 
quor  et  verum  esl ,  quia  si  pactiones  (uerint  adiiu- 
pleis,  negotiuin  Canluariensis  archiepiscopi  el  io^. 


preces ,  quateuus  libros  Arisiotelis,  quos  habeiis , 
iiiilii  faetaiis  exscribi,et  notulas  snper  Marcuin, 
meis  tainen  sumptibus ,  qtia&so ,  in  hac  re  nulla 
raiione  parcaiis.  Precor  eiiani  iterata  suppll- 
catioae,  qualinus  in  operibus  Arisiotelis  ubi  difli- 
4'Uiora  fuerint,  notuLas  faciuiis ,  eo  quod  interpre- 
lem  aliquaieutts  suspectum  habeo »  quia  licet  elo« 
^uens  fuerit  aliaa»  ut  s»pe  audivl,  ininus.tanien  (uil 
iu  graiuiiia:i(.'a  iustilutus. 

EPISTOLA  CCXII. 

kD  SAD.  PRIORBll  WIGOaNSXSEII. 

(A.  D.li67.) 
JoAK.  Sarcsb. ,  Ras4jlfo  priori  Wigornensi. 
Aquaruin  copia  nequit  exstinguere  charitatem,  ei 


sincerse  dilectionis  affectus  se  perspictiis  indiciis  D  tius  Ecclesi»  commoditis  geri  non  potuit^ 


prodere  consiievit.  Poterai  ergo  videri  jure  siientii 
mei  diuiurnius  argueiida,  nisi  et  necessitas  pere- 
grinationis,  et  lotorum  distaiitia  et  interineautiuui 
raritas ,  et  diOicultas  coinuieantiuin ,  et  peruiciosa 
sibi  et  odibilis  Deb,  oOiciosa  tainen  Ecclesiai  insi- 
diatoruin  diligeuiia  ,  charitatis  sileiitiuin  excusa- 
rent.  Ofiiciosaui  saiie  dixeriin  pra^oriiiiiatis  ad 
\itam,  quibus  omnia  cooperauiur  in  bonuiu,  ra-r 
biem  persecuioium  ,  quia  el  duin  iinpius  superbit » 
iticentiitur  paiiper :  et  duiu  inalitia  dtbacchaiur 
iiisanius ,  qui  iu  conQatorio  Doinini  suul,  purgantur 
auiplius  aut  probantur.  Nuuc  autem  qiria  milii 
divinitus  coliata  est  iinpertiendas  opiaiae  saluta- 
tiouis  occasio,  opporlunilaiem  grajani^r  arripui 


EPISTOLA  CCXIII. 

IkD  EAG.  SIHONEM  LIIPELLDll. 
(A.D.  4167.) 

ioAii.  Saresb.i,  magisiro  Simoni  Lupello. 

Species  est  consciemix  dillideuiis  apud  auiijciim 
ifi  articulo  necessitails  insinuatione  verboruro  pre« 
ces  involvere»  et  olliciuni  deprecantis  expedire  |vi>- 
tius  arte  quaiu  ^de^  De  tua  cigo  dileclione,  dilo- 
ctissiuxe,  a  nmliis  diebus  concepta  fKhicia  ulieriorl 
(IducialUeragens,  J>inotisoinnium  circuroloculionuiij^ 
involucris,  precor  atteniuisquatenus  lalortein  pra&-* 
senliuin  apud  doininum  Wigornensem,  et  ubiesi^e^ 
dire  cognoveris,  sic  promoveas  ut  ine  ipsuin.  Naxx^ 
ntiod  ei  mei  conteniplaiione  exhibiium  noverO|  petw 


J37  EPISTOLii:.- 

inde  aceeptalw»  ae  si  mibl  pcnoiiaKicr  essetexhi- A 
biuim.  Quis  auteiii  sit  status  meus»  et  aliorum  qui 
ioagoneCcclesia&eonslituti  synt,  si  Umen  id  ao-  t 
ilire  piacuerit,  aliqmieiius  eo  referente  cognosees. 
Spero  auiem  quod  el  !■  Tidere  desideres  diem  Do- 
niiiii.  ul  Eeclesia  confalescal.  Lex  Dei  En  conspectti 
geniium  et  invidentium  rolioretur,  et  sic  splenHeat 
in  capiiibus  regum  insigne  fldei  et  publicx  potes* 
tatis»  ut  decaeiero  non  dentnr  cornua  peccatori.Ct 
lioc  qnidem  facile  obtineret.  nisl  quia»  si  vera  snnt 
qns  vuigo  dicnntur :  T«to#trtf>  Ugem^  juttiiiam  ne^ 
'teieruMi  {Jer.  u)  :  tl  a  sacerdolibus  «1  propbeilt. 
ferael  egressa  est  pollotio  snpe»  onmem  lerram. 
Aderil  Uiiien,  auctnre  Doniino,.  in  brevl  fidelitnn 
consolaior,  et  propter  elecios  ventls  imperabit  et 
)iiari.  ut  rooinentanea  irisiitia  lugenlJs  Ecclesl»  iii  B 
gaudiain  perpettiam  convertatur.  Si  lieer«l  ol)liga* 
liories  et  cautlones*  quibus  impetvatiim  est  qiiod  in 
praejudiciom  Cantuariensis  arcbiepiscopi  a  sede 
aposiolica  nuntiis  regis  Jactitaliir  esse  concf ssam». 
libenter  eiponerem  :  sed  sitie  sWigulornm  eipres^ 
sioiie  certum  sit  hoc  pactionibus  esse  insertum, 
qaod  praeratl  archlepiscopl  el  saoruni  plenam  ln<» 
demnluitem  et  omnimodam  secoritatem  cootiiieaf» 
et  ad  toiios  Ccclesigeproficiatliberialem.  Hoc  aotem 
ininim  eat  in  octtlisomniom.et  onini  stopore  dlgmim 
quod  nec  teracl  inler  comprovinciales  convenil 
cpiseopos,  01  de  pace  Ecclesias  traetanies  vel  ona 
vlce  convenirent  regein,  cujos  iunocentiam  poblico 
nnlversii.  tls  soae  tesiimoiiioasiraant.et  patieniiank 
taniaoa  pranlicaiil»  ol  dnict  putet  obsequiiim  qno-  ^ 
lies  moiietttr  oi  corrigai,  ai  qoid  forte  deUqnit  in 
Uominum.  Ei  profecto  aul  eom  Deo  propiiianie  re- 
clncent  ad  viam,  aul  de  necessitate  cttius  qoam 
eredatordooiinopap»  vapolabont,  aiil  regi»  cojos 
nd  prstteus  dom  pias  Josto  vereiilor  iram»  negU<» 
gnrey  ^imo  el  occidere  videniHr  anlmam.  Quaro 
natem  tec  scripserim  libi  nolom  arbiiror  sapienli. 
Tale 

EPISTOLA  CCXiV. 

AB  AUkU  ABBATEH  DE  EVEkHAII 
(A.  D.  1167.) 

A^M  nbbati  de  Cvesbam. 

Prieier  eam  qoam  ab  initio  niottKe  cogniilonis  ad 
anTiceiu  coniraximus  charUalein,  alterior  quiedam  || 
|ore  sodeiaiis  iiiiiae  conciliau  est  inler  nos  amici* 
lin,  ttt  alier  aiierins  fortonam  slc  in  utriusqiie  sor- 
lis  calculo  excipere  debeat  vehil  siiam.  Nam  affe« 
ciioiiem  quamstudioromcommunicaliopepeiit,  pro- 
movii  in  peregrinatiene  simiiitnilo  moruin,  ei  fa- 
niiliariuiis  non  lam  frequens  qnam  jugis  el  perpe- 
lua  ad  ioviceni  exbibitio.  Possemus  ergo  juredeum 
diuiurno  vieissim  siloiitie  conqoeri*  nisi  ei  distan- 
lia  locorom^  el  intermeanliom  rarius,  ei  difiicul* 
tas,  aui  aiegis  impossibiliUs  conveoiendl  Uciliii^ 
Hiiaiis  iiidebiup  puigaret  noum*  Nam  ot  proyerbia- 
liter  oaurpaiuffi  esi»  charius  elingnis  preleiidii 
sp«ciem  non  amaniis.  Prior  ei^o,  ot  juslom  estt 
»iudui  8U|>eriori  ei  domino  qiiud  polui  ei  scniper 


-  A?i.  m\  K>« 

debeo  sednlae  veneratlonis  obsequrimi  eahibere,  el 
qn»  circa  vos  et  ecclesiam  veslram  gerantnr  ei 
veslros  sollicitios  etdillgentios  perscnitari,  ot  bls 
qiias  reciegenintur  congratulari  valeam,  el  sl  qold 
(qiiod  absil !)  deprebendero  vobis  esse  molestum, 
mulua  afiectione  conipatiar.  Eril  ergo  sl  placet  di- 
lectlonis  vestrs  de  siatu  nostro  rescribere  :  el  si 
sedalitas  niea  vobis  ofllciosa  esse  poioerit  In  ali* 
quo»  pncscribere  el  praecipere  ex  animl  sententia' 
pro  viribus  parituro.  Precor  autem  el  oblestor  tu 
llde  Dei  et  charitate  qnatenus  cbarissimom  mtfat^ 
N^  fiatrem  vestrum  in  Douiino  ei  nostrae  peregrina^ 
lionis  seciom  diligatis»  et  veslrae  fjmiliaritalls  mo-' 
nere  bonoretis :  et  sic  eum  tracletis  de  caeteromea* 
rum  coniemplaiione  precuin,  ut  eas  apud  vos  ei^- 
periatof  alicujos  esse  momenti.  Si  de  suiu  ineo 
CHraiis  aodire.  noveritis  quod  boc  exsitii  mel  qua« 
drienniom  sic  infirmitati  mese  conteniperat  Domi- 
nos»  ut  processo  temporis  vexaiionem  meam  soc- 
tessos  comiteiur  ubertor,  et  plenior  niiserairo  con-^ 
soletor.  AlimenU  et  Indumenta  meis  adsunt  ad' 
abundantiam  :  duletum  et  ntilfom  in  eisilio  molii- 
plieatur  ceple  amicentm  ;  el  evanescente  ex  mef  ne* 
parte  fide  velerum  familiariom,  novorom  chariiaa 
ampltos  selidatar.  In  ratione  daii  el  accepil  me  sibl^ 
eonterraneorum  nullus  obligat»  sed  extraneorom 
ministerie  me  tetom  si)»i  soll  reddit  obnoxiom  qoi' 
voialilia  pascit,  et  decore  incomparabili  vestit  lilia» 
floresqne  vernantes.  Neqoe  boc  dictum  acclpialur 
m  amieoe  argoam  frigescenies,  sed  ut  glorificeiur 
paiiperain  PaUr  qoi  in  coelis  est»  el  ekdos  tenUfi 
iion  patitur  siipra  id  quod  possunt.  Quveo  iuqoe^ 
el  aBectoosius  stipplico  qoatenus  peregrinaileneiii 
meam,  ei  naufragiom  Ecelesic  laborantis  vestris  ea 
aanclorom  precibos  faciatis  Demino  aiuniius  conh* 
nendarl.  QHae  circa  dominom  Cantoarleosem  suni» 
ubi,aoctort  Domlno»  presperios  agitor  quam  creda^ 
lis,  laler  praesentioiu  pourti  aperire  :  ei  eniro  dedi 
in  iiiandaiis»  oi  fidui  vestrie  universa  commu;- 
nicet. 

EPISTOU  CCXV. 

AH.  R.  ABaATEM  MERMIRBNSBH. 

(A.  D.  1167.) 

R.  abball  Persoreiisi. 

Qni  amicls  nec  io  saJuiis  voio  conimumcat  pru» 
cul  esl  a  charilale  :  et  noii  amare  conviucitor  qnl. 
oblata  opportoniuie  colloquii,  emaiorem  sni  iieo 
saiotatienia  recreat  verbo.  Nam  nec  illis  verl»» 
deesse  solent,  qui  itiigna  diligunl  el  simuialidil^ 
duiilaxal :  qui  fidei  mouus  et  chariiatis  offidum  nec 
affecriene  retineiit»  nee  exerceni  'cpere  ei  verKaie.. 
Menior  ergo  ceiitraciss  inter  nes  amidU»,  laiori 
pneaentiom  naiaie  soium  invisere  salagenti»^  dedi 
Itt  nuindalis»  qoalenns  vos  saluUrei  nomine  meo, 
el  lie  Btatn  vesire«  quem  Deos  opiimom  faeiai»  diN^ 
ftnler  inqoireret,  nt  nndlia  per  etNu  ferma  condi* 
lionia  veair»  pessim,  oi  justam  esi|  amki-  pressis- 
ris,  <|nas  PaUr  miserioordiarum  a  deme  veaira 
arccat,  cempali :  vci  saccefisibua^t^inuiiii^licari 


250  JOANNIS  SARESBERlENSlS  «40 

et  perpetuari  dcsidero,  congauoere.  Yos  eiiam  de  A  inonelur,  utcorrigat»  si  quld  forlc  deliqnit  in  Do- 


auiu  meo  et  coexsulantiuro  (si  tamen  cura  h:rc 
quempiam  sollicitat  veterum  amicorum)  per  eum- 
dem  ceniorari  poleritis,  et  Deo  auctore  veraciler 
audire  prospera  de  praesenii,  et  sperare  nobiscum 
in  breyi  de  fuiuro  prosperriina.  Msi  eniin  paclionea 
qux  de  liberlaie  Ecclesix  el  resliiulione,  el  pnce 
et  ^ecuritaieCantuariensisarchiepiscopi  e't  suorum» 
com  domino  papa  iniix  sunt,  etfirmaiae  cautioni- 
bus,  quas  ad  praesens  exprimi  non  oporiet.fideliter 
Impleaniur,  per  gratiam  Dei  cUissi-me  confundeniur 
el  erubesceni  qui  oderuni  Sion,  et  suam  cum  Scri- 
bis  et  Pliarisa^is  fraudulenta  verborum  asluiia  ni- 
luulur  juKtificarc  maliiiam.  Nam  ex  verbis  nuntio- 
rum  domini  regis,  lui  non  coaraveruni  iu  curi:i, 
liquido  deprehensum  esl,  qua  sinceriiate  agaiur 
cuin  Ecdesia  Dei :  etquod»  qui  videbaniur  coluuniai 
Ecclesise  esse,  corrupli  peponibiis  ei  alilis  i£gypuo« 
rum,  nialuni  scrvire,  et  Gcciesiam  faiigari  in  luto 
«'tlatere,  qiiam  ilinere  trium  dieruin  in  veram  pro- 
djre  liberlaieni»  el  abominaiiones  iEgypli  Domiiio 
imiuolare.  Precor  autem  allentius  quatenus  roei 
memoriam  Itabeatis  In  orationibus  vesiris,  et  pere- 
grinationem  noslram  sanctorum  qui  vobiscum  sunt 
oralionibus  commcndelU. 

EPISTOLA  CCXVU 

AD  lOCELIMCM  SARE^iB.  EPISCOPUH. 
(A,D.  11670 

Domino  Jocelisio  Saresberiensi  episcopo»  Joamnbs 
deSaresberia* 

Acceptis  btteris  amicissimi  mei  Reginaldi  archi- 
diacontf  dominum  Cantuariensem,  quod  el  anie 
im^pios  feceram,  super  consolaiione  vestra  iiistan- 
tiua  aoliicitavt :  ei  sicui  antea  quando  magister 
GiibertiM  prsesens  adfuit»  omnem  operam  dedi  ei 
diligentiam»  ut  satisfieret  peiiiionl  vestrai.  Sed  qua- 
lia  prlmo  inventus  est,  talis  peraeverai  tdbiic.  Non 
quiilem,  ut  conscienlia  teste  loquor  coram  Deo,  iu 
proposito  conslans  odio  vestri,  sed  ne  deniur  comua 
peccaiori,  et  ne  faclo  isio  inobedientium  temeritas 
iiiv;ilescat.  Nam  si  ad  obedientlam  redieriiis,  non 
dubilo  quin  eum  illico  invcniatis  clementissimum 
patrem.  Nititur  aulein  iii  faclo  islo,  et  de  consilio 
amieorum  quos  habet  in  Ecclesla  Uomana,  et  sa- 
pienlium  Ecclesiae  Gallicanse  qui  vexalionem  ejus 
ita  acerbc  ferunt  ut  suam.  Nec  est  allquis  eorum 
qui  consuiat  ul  seotentiam  revocet,  dum  inobediens 
exstiteritis,  et  excessum  veslrum  sub  appellationis 
pnetextu  velitis  excusare.  Recepit  enim  «ppellato- 
rias  vestras  et  alias  noinine  eplscoporum,  etsi  neu- 
iram  receperii  appellalionem»  ul  ex  responslone 
ejus  nobis  paiam  esU  Vos  autem,  ut  ait,  nec  reces- 
sistis.  adhuCt  nec  ei  unquam  super  appellationum 
renuntiatioDe  scripsistis,  cum  lamenhoc  oatentibus 
ilitterls  oporteat  fieri,  si  ab  eo  mlsericordiam  ex* 
.apeclaiis.  Appellatorias  vero  vestras  domino  pap» 
.misit :  et  utinam  verum  esset  quod  in  suis  episcopi 
'•estificali  sunt,  de  innocentia  etjustitid^  doinini  re- 
gis  qni,  ut  aiunt,  dulce  oulat  obsequium  quolies 


minuni.  Sl  tanta  est  benignitas  ejus,  qnare  non  coti- 
veniunteum^  utEccleslas  Dci  parcat  et  sibi?s!  lum 
esi,  quare  patentlbus  litteris  tesilftcati  suiit  In  atii- 
iiias  suas  ?  haee  prastendlt  archiepiscopus,  et  sk  re- 
luctantibus,  et  patenter  sitientihus  sanguinem  ejtts 
conira  Ecclesiam^et  se.lpsum  acquiescere  non  de- 
creviu  Caeterum  si  vos  subtraxeriiis  coetui  perseco- 
loruiu»  et  redicritts  per  exhibitionem  obedienilae« 
pronior  erit  ad  veniam  et  omnem  misericordiam 
exercendam,  quam  vos  ad  preces,  et  boc  quldem, 
aicut  ipse  videlis,  fieri  expedit,  iiiio  necesse  est 
S^ixis  enim  quid  domlnus  papa  rescripserit  fralri 
vestro  cpisco-po  Conslaniiensi»  quid  etiam  solalii 

-  vobis  a  sedc  upostolica  reiuUu-lt  decauos  vester. 
^am  conatus  ejus  et  processiis  non  btet  archlepi- 
scopuin,  qui  per  nuntios  suos  nuper  recepitaposto^- 
iicain  consoialionem,  cum  inultarum  rasciculis  lii- 
terarum*  Praefaius  quoque  decanus,  si  dignuai 
duclt,  memini5se'potcsl  pactioiuim  quas  iniily  et 
caulionumquas  praestiiit  doinino  pap«,  etsi  ab  iu-' 
juriis  archlepiscopi  sui  et  domiiii  posteaaliquautu- 
iuai  temperasscl,  fortasse  sibi  ipsi  ulilius  prospe- 
xisset  imposteruiii.  Ex  eo  lainen  ipso»  unde  praeju- 
dicatum  videtur  archiepiscopo,  prjeter  inlentionem 
gerenilum  ei  prospectuiu  esl :  el  patct  ex  absotu^* 
lione  excominunicatoruiu  ejiis,  quani  penculose 
eis  antea  coinmunicaium  sit.  De  liac  lanieu  absoliir 
tione,  et  aliis  causam  Iianc  coniingetitibuSy  neces-' 

C  sltate  niandati  ad  silentiuin  coarctamur  usque  in 
diein  certuro^  quo  conslet  an  dominus  papa  pactio* 
iiibus,  quas  admisit  iu  cuusa  Ecclesiae,  instruclus 
sit,  au  illusus.  Interim  nihil  allud  consulere  poa- 
auin  quam  quod  lex  divina  praescribtt,  quod  Dea 
poiius  oportet  obcdire  quani  lioiiiinibus :  tiec  un-; 
quam  acceptaniur  victiuia;  obedientiam  sui»tralien« 
tls  :  nec  salubriler  iucedity  qui  debito  officii  sui 
praeponit  volunlatemmundanatpotest.itis.  Iloc  vobis 
loquor  tanquam  Patri  etdomino  corain  Deo,  qiiem 
testeni  invoco  iii  animam  meam  ia  districlo  exa- 
mine  :  quia,  si  salubrioris  consilii  mihi  palcret  via, 
illam  vobis  devoiione  proinptissinia  apeiireui.  £i, 
ai  videritis  in  qiio  vobis  valeani  ofiiciostts  ease,  se- 
cure  praecipite  ex  animo  pro  vi  Fibuaparituro.  Credb 
vos  recepisse  iitieras  quas  misi  deiniii»  Constan-« 
tiensiet  amicissimo  meo  archidiacono,  ut  ad  prae* 
sens  plura  scribere  non  oporteat. 
EPiSTOLA  CGXVil. 

AD  ROOERl]»  EPtSC.  WtGORN$j«SEIi. 
(A.  D.  1167.) 

Domino  Rogerio  Wigoniensi. 

Confideniia  securas  euiittit  prcces,  nee  juslae  pe- 
tilionts  rcnulsam  verelur  apud  amlcutn ,  qui  ad 
lliius  seinper  est  acctncius  obsequium.  Quid  auieiii 
justins  est  quain  ut  Dominum  fldelis  aniniet  ad 
oflicia  charitatis  :  et  Dominiis  In  salutis  suae  coui- 
pendium  amiei  vota  compleal  deprecantia?  Expo- 
dite  autem  arbilror  saiiciitati  vestrae  ad  vitani ,  ct 
nobilitaiem  decere  ad  gloriam  ,  ut  contcmplalione 


«H  EPISTOLiE. 

ilivins  miierationi8  pannilonim  Chrisii  iieeessiui- 
lilMisoomniunlcelis»  et  abiciitiqiie  raiio  poriniscrit, 
III  eorutn  consolaiioiie  aul  proinoiione  cbarilaii 
qnae  in  Chrisio  esl  saiisracialis,  ei  generi  ves&ro 
quod  plures  parvulos  siios  digtiosciiur  exallasse, 
quam  mniidus,  licet  in  maltgno  positus »  adliiic 
posAil  deprimere.  Lator  prarsenliuiii  uiius  parvulo- 
mm  Cbristi  est:  esi  el  niecum  oniis  de  parviilis' 
vestris,  potestisque  collaia  vobis  opportunitate  di- 
tinitiis*  at  dici  solet,  sine  sanguine  et  sudore,  slne 
dispeodio  racultatoro »  et  curo  augmento  opinionls 
vestrae  et  consciemiaB ,  oecessitatibus  ejus  juxta 
precos  «lomiiii  arcbiepiscopi  sulivonire.  Quod  ut 
faciaiis  Untae  majcsiaiis  precibus  inex  parviiatis 
adjicio  preces,  mUii  repiitaluris  iinpdnsniu  quidquid 
ei  beneficii  lut  lioiioris  a  vosira  fuerit  boiiitate  coU 
btum.  Nec  immcinor  sum  consolalionis »  quani 
Seiifiiiis  a  vestrac  liberalitatis  verbo  percepi,  nec 
yos  immemorem  es»epatiar,  cuni  aut  necessitas 
iuiporionior  urgebit;  aut  niodcstia  verecundio;, 
iiecessiuiis  iinporiuiiiiati,  quain  iiondum  inexora- 
bileoi  expenus  sum,  victa  succuiubta.  Uiiuin  autem 
prm  carterls roj;o,  moiieo  et  in  vers.amiciiiie  coq- 
Sttio  fide»  ttt  meiiiinerttis  in  caiisa  Ecclesiae  con- 
Mientlae,  quod  ad  Deum»  famas.  quod  ad  boiuines  : 
Becin  cttbmoiEgyptio  conftdaiis,  qui  et  nulli  opem 
feri,  et  membra  perforal  Incumbeniis  :  rerumquo 
exbibiiione  monstretis,  quod  ad  vos«  fallacem  esso 
et  vomim»  qui  malttiam »  qua  adversus  Eeciesiom 
exercelur»  excusans.  accusantibus  pnetendere  edii- 
suevit:  Geos  soa  et  pontifleium  tradidit  eam  mibi. 
Sacerdotem  Cbristi  alloquor,  Ecelesi»  pastorimi« 
pootificero  aniniarnmv  filium  illustris  comilis ,  qoi 
in  regum  caialogo  dignos  fuerat  numerari,  nisi 
qoio  amgiiificas  virtutis  tiiulo  meruit,  ut  in  libor» 
lailt  cohoioe  fonstitutos,  reges  viderit  io  ordiue 
secoodo,  ct  regum  parens  (quos  adopiiono  proino* 
vit)  baberi  debetin  sempiternum.  Non  ergo  vereor 
00  io  reoiom  verba  fmiseilm,  aot  qood  niihi  cap- 
liomiro  sit  in  Uniae  sanctilati»  attribus  vera  esse 
bMTOium.  Kon  lainen  ex  causa  veriiatis  insidiantium 
laqoeos  timeo,  qiii  utinaih  lotam  vitam  (levoverim 
veritati*  ot  in  asseriione  ejus  iinpenderim  animam  : 
In  invio  ost»  Pater,  qui  Ei^etesiam  regere  putat  esse 
doroioaiom  in  clero«  et  fastum  in  popolo,  paope- 
roni  Cbrlsti  ioculos  exhaurire ,  ot  liostes  Cruciflxi, 
bitlrkme»  et  miinos,  ot  ca*teras  bignsmodi  molceat 
pesieo  :  plaeero  potesutibus  sxculi,  ot  peroieiosa 
et  infaml  paiientia  pastorom  Cbrisi(  oonculceiur 
Ecdetia,  sua  quaerere  oon  qum  Jetu  Cbrfoii,  otlarl 
10  uleoio  Domini ,  etosurariam  virtotumaccessio» 
bem  negoliatlone  sollicttudinii  et  laboris  noo 
exercere.  Aderit  In  brevi  pastorom  pastor  qul  o 
vobit  et  hobis  districiam  exiget  rationem  :  eritque 
toiic  memoria  josii  cnm  laudibus ,  et  iiomeu  impio« 
rum  putrescet.Sed  ne  in  longuni  viJear  pt-o|>lieiare» 
citissime  per  tnisericordiam  Dei  videbilis  Ccciesiam 
resurgerc ,  ut  qni  eam  bacienns  prodldcruni ,  aut 


A  com  PHro  bierjnpentur  ad  vniiom » «it  cum  Joda 
laqtieo  se  suspendani. 

EPISTOLA  CGXVIIU 

AO  WILL.  BtlTOHEO  SrOraOBKM  CSNTOAO» 

(A.  D.  1167.) 
GciLLELno  Daitohi  snbpriori  Canti«« 
Reflorescit ,  aiietoro  Domino ,  staius  oniveratll» 
Kcclesiae,  et  schismaticonim  impeins  frostraius  ott, 
et  snperbia  Motb  In  dies  inflrmator«  Nec  do  iioeio 
Tasiatiis  est  nooe,  ot  tb  loKlo,  sed  io  loeridio 
suffossa  est  Aar,  ot  mori  ejus  dejoeti  sonl  fooditot, 
01  oxsoliallo  Moab  es  oeeeasiiato  Petro  eedens  do 
ea«tero  conquiesctl.  llnde  ipet  ett  in  Doiiunc»  o| 
vociferantibnt  loMs  sacerdoialibos  in  proKimo  eof» 
roai  ei  leriebo»  et  regoum  proprio  saogoioe  aeqoi* 

B  aitiim  obtiooftl  iriooipbator  JesoSt  etio  poeo  potsi« 
dett  qood  sol  Joris  etl  sponsus  et  cottot  Eecletlm 
Chrisius.  Cum  eoim  Romanus  poolifei  per  poHon'* 
Aani  Tentonicom  tyrannum  diotios  exspecutsot »  ul 
vel  sic  povoeoretor  ad  pmnitentlMn ,  ot  sdriarot* 
licuSt  abntens  patienlia  ejus,  peceaia  peccatis  ad^ 
deret  Jugltert  oi  error  in  ameoliaiii  veneretur, 
Tlcarius  Peiri  t  Domino  eonttihiios  toper  geoiot» 
ei  regnt,  lialot.etontnes  qul  ei  ex  caota  iinpeni  el 
regni  relrgione  jurlsjuraiidl  lenebantur  astricti ,  fi 
fldelilate  ejos  abtolvit :  el  Italiam  Ibre  totam  t  faclo 
furentis  et  prttscnlis  tanta  feliciiaieei  celeritato 
excussitf-ut  in  ea  nlbil  habere  videatnr,  nisr  loHo^ 
ret,  quos  evitat  Inierdnni ,  et  angnstianim ,  quti 

Q  eviiare  non  potest,  jnge  snppllcium.  Abstoiit  ei 
etiam  regiam  dignitateni ,  ipsomqoe  anatliemato 
foiideinnavii  ;  et  liihibiiit  auciorittte  Dei  ne  viret 
oilas  amodo  In  bellicis  congressionibus  babeat :  ant 
de  (Hirisllsno  aliquo  vicloriam  consequainr ,  aiit 
alicnbi  qoiete  et  pace  gaodeat ,  donec  frucras  poi* 
nitenii»  condignos  operetur.  In  quo  secutut  esl 
exemphnn  Gregorli  Vli,  dccessorls  sni,  qui  notira 
rtaie  llenricom  linperalorcm  Ecclesi»  privilegla 
convelleniem  deponens  in  concilio  R(»inaiio  simili 
tenientia  condemnavit,  et  quidem  illa  sentenlio 
eflectum  sortita  est :  ol  hancde  privilegio  Peiri  lo* 
tam  videtur  Ipse  Dominiis  conflrmasse.  Hoc  eniin 
llaii  audito,  ab  eo  discedetites  ,  re»dlticaveruni  Me* 
diolanum,  scbisinaticos  expulerunt,  Catbolicos  rt* 

§  dnxerunt  episcopos ,  et  tpostolic»  sedi  onanimiier 
adbaeserunt.  Sed  quid  iiota  recenseo  7  Hoc  utiquo 
tocorom  fama  qotti  prasconit  voce  coneelebrti.  Noe 
oliquibut  dubinm  puto ,  nisi  forto  laiett  iltot  qol 
toli  liac  tempestaie  cxsuiant  domi  su«. 

Quia  ergo  ab  Oriente  Jtm  rtdios  sereoitatto  iU 
luiitper  Cbristoin»et  incobioiilasEcelesim  io  ca- 
piie  reparatur,  superest  spes  fidel  cerlissima,  quod 
onguootum  a  capite  io  apostolicom  barbam  oxolie- 
rans,  descoiidei  io  capoi  et  oram  AiiglieanssEecletiss : 
et  qui  propbeiain  oxtermimire  nithnr  de  Israel,  nkd 
Ibrte  resipiscti»  dlvinam  tpoientiam  excipiei »  di- 
ceiite  Au.os  td  ipsiim  :  Vxot  lun  in  cMHHe  /emj» 
cabhnr^  ei  fitii  InI,  el  filiiv  tum  tn  gladh  endmt^  H 
humu$  tna  in  ftinkuh  metielur ,  el  tu  hi  terttt  potlwM 


i\% 


^5  SQhHm  SAnESBEBlENSIf 

.MH<r4*,  ,t  p^mhu  tmt  Mpifw..  m.,r.M«  if«  urr*  h  g«lnl.  ulllonem  :  «111  wriis  .fficionUir  ««pplirii. 

.-        »  r    r  »  .  «^  , ^      ^,   :„..,   .r.ii    •«■•Acnrinli  aiiiikllfi  .   t 


iua  (iliiioi.,  VII).  Haec  esc  eiiiin  posiia  resifieniiuai 
vf  rlio  Dei,  et  potesinlaMiy  qux*  oni  larerdoliiDi  iii- 
tiiniiir  ac«l«dere.  Proreeto  iune  risiift  iloiore  mjsce- 
liltiir,  el  extreiiia  gauUii  loctus  oceu|iahii,  ei  ama- 
rum  erit ,  cibum  ei  potum  et  amiea  eoli«<|ttia  ciun 
«■oommiimcatjs  coiniiiunicasse.  Nuuquid  tanc  Ba- 
!a«miisB ,  poniilices  et  sacenloiea  r  et  principes 
Taphncos  ei  Arioli  consiliis  siiis  aalvare  poteruiu 
liadiaaitta,  enm  eoa  glaiiiiis  Domini  perscqiietur ? 
Hnnquid  cariiliiales  proderunt  aut  legati*  si  Balao- 
mitae  tiierint  in  dle  DowiitiT  Gerie  si  ipse  Siiriieni 
Balaam«  aut  lieneilicei  lalieniacuiis  iacob,qii«  niinc 
proscribi  et  exsnlare  videntnrin  ereino»  au&gla«li& 
«adens  verbi  Dci  sibi  adversari«im  esae  experietur 


omnes  exsulamus,  et  jam  diu  proscrfpii  siiiiuis  ,  «l 
vel  sic  nefarias  hominum  traditiones  compenamur 
pf.T.rerre  legi  Dei  el  sancliouibus  Palruni ;  sed  uiu- 
cum  est  adelibiis  in  trilml.itione  remcdinMi,  pre-' 
ctboa  aures  piilsare  majesutis,  et  lotlns  inenlis  ar-' 
cana  relexere,  iit  sic  Palris  cfeiDeiilinin  luoveanl, 
et  iniseri;e  soluiiiiin  coiis<>,qtiaiitur. 

Hoc  quoties  usi  sunt  filii  Israel,  toties  dc  neces-' 
silalibus  et  angusiiis  legiinlur  erepii.  Uecurrcbaut 
illi  ad  uliernaculum  fcederis,  ubi  Saucia  ftanciorum.^ 
servabantur,  id  est  mandaia  Dei,  qua  cunctis  justi-' 
flcalionibus  anleceilunl;  in  opporlunitaiibus  siiis 
eunveiilebaiit  Moysoni  el  Aaron  sanctos  Domini  :  et 
miscris  Canluariensibus,  ad  quos  inter  Deum  el  se 


S|iiritu«  aanctom  :  et  sentiet  qaia  sicut  allopbylo-  B  mediaiores  conrugiendum  est 

mutmeaBaa.el  sata,  iia  ei  incefideniliim  vulpium     "    '    *  .»-!-.^  i^- 

candsis  ignis  exurit* 

:  11«  idcircopraMitiserim,  ne  4|o«s  amicorum  ponat 

caraem  hracUinm  auum,  ei  exoommunieaiis  parti- 

cipans  in  se  gladium  provocei  bis  acutum.  Diciiur 

aiiiem,  quod  sine  dolore  et  iacrymia  neqiieo  renii- 

Uiscl,  quod  aaucia  Cantuariensis  Ecclesia  pariici- 

patione  illius  insigois  excommiinicaii  Randulpbi  de 

iliqc  anatbema  coutraxit,  et  lega  Dei  conicmpta 

Melcliom  adorana  liiloras  duiuioi  papas  pro    ar« 

cbiepiscopo  sibi  missas,  regi  ad  subierriigium  obe* 

ilientj»  H  opcfo   debit;c  niisericordix  excludeuda 

Iransmiserit.  Unde  precor  aiteniius ,  cousulo ,  ct 

qiiauta  possuiu  inslautia  moneo,  ui,  si  ralsa  sunt 


nisl  ad  Romanaui 
Ecclfisiam,  obi  viget  divina  legis  custodia,  et  to  iiia 
saceidoiii  principalusT  Nam  si  illa  post  Deum  He- 
crevcril  salvare  nos,  continuo  lilicrabiinur*  Si  ina- 
nus  ertxeriiis,  slerneliir  Amalecb,  el  qui  vos  Pba- 
raoiii  dedit  in  Dciiin,  diiiciel  oinnes  advcrsarioa 
Eccleslai  a  facie  veslra.  El  uiinam  llle  qui  se  glo- 
rialar  anbulo,  honore  et  benencio  mano  apostollcar 
sabarrhatum,  Juratnentls  el  promissioiiibns  suis 
pmdeniiam  vestram  noii  dehisisset,  nee  erectarum 
mannumflexisset  rigorein,  quia  Ecclesia  jam  navi* 
gabat  in  portu,  qiiando  ille  redlens  cam  triumpho 
saerilegos  impoenitentes  feell  abaolvi,  et  auspensar 
potestate  domini  Cantuariensis  uaque  in  adveotum 
legHtorum,  qoorum  eral  prasambulos,  pcrsecoiori-i 


v,.a*a>B    irirvipaaai.       m*mim%mam^mma     ■Mv.a^w  f      •••  ,    bb      •««■■»«>     ■»■>■•«    ^^     «wh '••-'■  «>*>,    «j-w»»»»»-»»     -w.— —    y  — ,      , 

f|iue  dicutttur,  el  adhuc  abanaibemate  iiniuuiiis  esit      basEcclcsi»  a^^ecisset  aadaciam  delinquendi.  Nam 

aniea  plures  obedlebanl  arcbiepiscopo,  sed  exiodo 
quid  memiuerim,  uulliisvel  admodum  rarus.  DaU 
eiiim  erat  spes  mnulis  ejus,  quod  a  legatis  dejic^en-^ 
dus  sit:  quod  spoliaius  cilra  restliutionew  reruin 
ottl  temporis  debeat  subire  judloium;  qupd  legaU 
voniebaut  in  ea  plenitudino  potestatis,  al  abro- 
gatis  hia  qu:e  miiic  vigeol,  possint  nova  condera 


9ibl,  ue  ulo  quid  de  ea  probabiliier  ffngi  possit,  de 
v«ion>  cayeat«  £t  si  in  anatbema  incidil,  redeat  per 
pttniiouiiam,  ne  quae  iBter  occidentales  Ecdesias 
hactenua  religione  insignis  exsiiiit,  impostcrum  si( 
insignis  et  crimiue»  Si  Jiaec  duriuscule  videauinr 
csse  concepu,  scio  quia  nec  diabolo  loquor  iiec 
acbisinaiico  Baihoniensl ,  sed  amico  veriti«tis  e( 
Hdei,  et  per  eum  Ecclesl»  Ciirisll  habenti  charii^r 
lei».  Velit  uolit  mandus,  Cantuariensem  Ecclesiam* 
^uod  Deiis  novii,  siucera  diUgo  cbaHtate ,  el  peri« 
culo  ei  iiiiuiincnle  tacere  non  pussuin.  Mam  ut  ait 
^inipbeta  :  Lga  rugiil,  qui$  non  timebil  ?  Domnut 
lo€utm  esi ,  qun  Hon  prophstabu  ?  {Amo$  iii.)  De 


|ura. 

Proni  eranl  homines  ad  credendiimt  videoles  as» 
aerioris  annulum  ei  honorem,  et  quja,  convocatls 
eplscopis»  in  adventu  ejus  excommunicali  domini 
Cauiuariensis  ansolttii  sunt  impwnitenteset  ipslua 
evacuaus  aenienli».  Defacto,  inquam,  absoluii* 


«artero  si  vocaiionem    doinini  Canluarieusis  au- ||GerteadiiuG  Ugatiauiitaute  ocuios  Domini,  qui  cri^ 

miiiosos  impoBniieiites  nunquam  absolvit.  ConsUt 
ouiem  do  iuipauiientia  quia  iiec  satisfaciuni  cum. 
pusainl,  nec  aUqoid  reslituunt  abiaioruui.  Pro/octo 
ai  roaabhiU  reddi  potest,  etiion  reddiiur.non  agitur 
fimitenlhi,  sed  (iiigitor.  Yana  sunl  liaec  si  non  ad* 
buc  GaiitoafienaisEcclesiiopoasessiouibus  Incubaui^ 
«i  alicui  noakrum.  de  tot  et  tautis  ablatia  vel  obolus 
resiitutusest,  iiisl  iilis  qui  retroabieruntet  juramen:o 
praesiilo  firmaverunt  sibi  ]ure  regis  csse  vivenduiu. 
Nec  tameu  est  quod  sanciiuii  veslr»  illa  iion  abao- 
lulio»  sed  juria  Uiusia  debeai  iuiputari,  cum  iii  frau- 
deuimaudaiivestri  iion  Uiu  pr9RstiUsit,quaiu  coiii- 
luissa.  induiseraiis  enim  ut^  sl  quem  eoruin  aegriiu- 
dine  laborare  continuerct,  roortis  immincnte  pcri- 


4lisii«  ex  e:i  causa  ecclesiaiu  luam  inviius  nou 
oxeaa*  nisi  alia  caiiaa  te  exire  compollau  Scio  ettim» 
isi  ui  utiiiam  acires,  quidabipso  obiinueriui  tibi. 
Vale. 

EPISTOLA  CCXIX. 

AO    AUCXANMDM     Pk9kU*  —  CJtUS4  HOIlllfO  PAPiS 
AUCXAMOaO  Pao  CAiNTUARIEM:»!  SCAIPTA. 

Domiiio  ALiXAfio.  papae  JoAiiNts  Saresberienais» 
Anima  noatra,  Pater,  iu  amaritudioo  est,  ut  quod 
in  conspecta  vestro  timeo  plurimum,  verbo  iiiodes» 
itiiiQ  aubirabal  vis  doloris,  el  parieniia  prae  inise«> 
riarum  canittlo  querelas  omiiioo  nequeai  cobibere, 
Alii  ouim  nosiruui  pro  defensione  jufltitie  morien- 
lca  a  Dco  et  ab  Ecclesia  expetunt  iunocentis  san- 


8fe  EPISTOLiE.  —  AN.  1167.  '  gfi^ 

ciilo  prflRsritoJiiramenio  sociinduiii  moretn  Ecclesis  A  esits  coaifjuiores  f>ef  rn  exiermiiilo  eortim,  qut  nt 

slabiliant  iniquas   lioininnm    Iraditiones,  Terkinn 
Dei  molioniurexstingiiere.  Stc  utiqne  maiiiis  Teslras 


qiiod  vestro  mandaio  parerei,  tonc  deinuin  )b»ol 
▼ereiur.  ln  quo  Ecclesix  Dei  el  nobis  prospectuin 
esse  Toluil  dignatio  vestra.  llli  autein  absolvi  doli 
^pairoeinio  rooraerunt,  simulantes  se  in  mortis  pe- 
riciilQ  vcrsari,  qula  eis  de  mandato  domini  regis 
imniuiebat  necessitas  transfretandl.  Unde  qnia  ille 
qui  absolviiy  nec  ordinariam  babebat  potestatem » 
nec  a  vobis  pnescripiam  servavit  fortiiain,  credo, 
si  Tobis  aliter  non  vldetur,  collatain  absotutionein 
de  jure  oon  lenere;  ei  illos  Eeclesi»  pervasores  jii. 
auteriori  manere  sententia.  Nam  illi  qui  vobis  illii- 
deniio^  Gallicanam  eiAnglioanam  E^rclesias  scanda* 
liyaodOtpeccaTit  In  Spiriium  sanclum»Deo  iiispiranie 
ei  ve^tra  j«istitia  cooperante  respondebunt  merita 


Domino  consecrabitis  in  exterminio  idoll,  Lcvi  rn* 
stiiuetur  ut  gaiideat  beiiedictione  Patris,  et  sacerdo^ 
littin  vestruni  plus  quam  Phinees  reddeiuromnibiis 
sapculis  gloriosuin.  Valent  paiernitas  vestra  et  pau- 
peruin  Cbrisii  meminerit  iii  lionum ! 
EPISTOLA  CCXX, 

AD   THOMAH   CANTUift.   ARCHlEFlscOrOlb 

(A.  D.  im.) 

Domino  Tnoii!c  Caiituariensi. 

Jospeclis  litleris,  quas  domino  Willelmo  Papiensi 
niiliere  iiecrevistis,  etsimeMtem  scribenlis  iiidicare 
noR  audeani,  siyli  lauien  fomiam  probare  iioii  pos* 


sua  :eiboc«  sicut  Cbristianissimus  rex  et  regiium  ^sun.  Noa  riiim  sonare  videniui  humlliialein  aii^ 


cyiis  de  vobis  confidit,  in  brevi.  Eisullat  enim  in  bis 
qiiae  dicia  sunt  ei.  ei  qu»  in  adveutu  carnalium  ple« 
nius  innoiiieruiii :  vaiiam  scilicet  esse  gloriailouero 
eoruni  qui  Cauiiiarlensi  arclM^piscopoJmo  Ecclesisa 
Aiiglicauae  ruiiiaro  nlnabaniur.  Nain  si  ob  banc 
eausam  dejicereiar  arcbiepiscopus ,  quis  auderel 
nuiire  de  caeiero  ?  Si  rez  aiclorilate  veslra  conflr* 
mationem  vel  dissiniulatlonem  coosuetudiuum«  qiias 
peiiit  oiilineret,  quid  vererelur  aroodo  priiiceps  ali- 
qais  c^ontra  Ecclesiam  postubre  f  Uuum  scio  quod, 
salva  professjoiie,  et  citra  diviuae  legis  hijuriaw  e.is 
lion  iiiodo  episcopust  sed  uec  Chrisliauus  poieril 
cous«*rTare.  Nec  satis  luirari  possum»  qiia  iiiente 


procesaisse  de  mente  hominis  qni  Aposlolum  aii* 
dieril  exhorthntem  disclpulos  Chrinl  t  Ifed^afw 
9iUra  iioia  ^t  oiiiaMa»,- DtfNslffin  prope  en  (Philip. 
iv).  Si  enlm  litlerarum  vestranin  ei  ipsiiM  anlciill 
singttli  confermliir»  ei  anarlHidiiio  potiiis  oi  ran- 
eori  aninl  <|«an  «x  dnrilaila  ainoorliale  yidehU^ 
proeeasisae  respenaio»  Onid  aniem  scripsitft  ui  l<edo^ 
rias  ei  seommala«  id  esl  patenles  morsua  el  flg u^ 
Riios  laeeam,  uieMmrecta  dicaiia  in  uiedio  littera- 
NWi  T<tttffafun  voUs  firopf nara  Tanenun  !  Nunqui^ 
voiiis  tIsus  esl  cardinalis  presbjier «  huo  el  aposio^ 
Mcse  sadis  iefans  lii  prima  salniationa  suspicioiiibui 
Inurandas  ei  gralis  eaaoarbandaa  contra  c<anaUiiiii 


sarerdos  ausus  est  iniiuere  sacerdoti  nt  Siculoriiiu  q  domlni  papa,  el  conlra  Aomanai  Gceiosi»  c«ver«»* 


vel  lluiigaroruai  exeuiplo  tantis  pravitatibus  lole^ 
ranliain  adhibereU  Absit  boc  eonsiliuui  a  sanailatci 
|)ontificatus  vestri,  ei  ui  tanlarum  prassumptio  pra» 
viiatum  remanens  impunita  a  diebus  vesiris  iu  alias 
aclaloa  ad  coasequeutiam  protraliaiur. 

KoB  lanen  legaios»  quos  misislla,  ad  eompesceu^ 
dan  immauiiatem  regispopuius  credilidoneoi»qui^ 
idein  rei  semper  alierius  palrocinlo  usus  est«  eid« 
eo  pmsumit  pluriiiuMB  :  alier »  elsi  bonan  babeal 
voluttUtemi  ean  ex  causis  variis  nou  potaal  pro* 
daeera  in  eOeciunt  sed  nec  aliqueroi  ni  ex  animi 
sesienila  loqaar,  ad  boccredo  idonenm.  Quisfru* 
cinn  legaliouis  exspeciel  in  terra  sua,  ubi.nec  iiii- 
gai«ri  vel  judici  ad  dicenduiii  aliquid  ooifrtra  euiu  iii 


liaiu  dehonensndas  conviciisTProlecto  ego  nec  dor 
ninl  papa  curaoren  sic  alloquenihim  fuisse  arbiv 
iror.  Si  siias  el  veairas  domino  papv  raroiserii  lit-f 
leras,  regis  eausam  JusUflcasse  videbiiur  altesutki 
nrapli  Toairi,  el  propriam  eonmmaciam  coovieissef 
Eaio  qiMMl  Aiorli  ei  sil  adboc  Willeimus  iuiniieus« 
Disaimalandnn  puto  donee  mala  cjus  ottera  in  bicem 
prodeanl»  quoolam  ei  domiiium  papam  ila  consit- 
hiisaa  mnehitlonenootiorum  vesirorum  ceriuni  esi» 
Nee  lameu  dico  qiiml  auietiuam  ftileia  bominis  bonif 
operibusexploretlsoiei^ieriattMni*  acqnieiiCiilis  euflf 
recipereiMdicem;  sod  necrecusare  prjfpropere  coii- 
anlo,  etsi  iiidiciiim  decllnatum  esse  iioii  ambtgain, 
resliluiioiie»  qiMS  ad  pr«sons  fhri  nequtt,  non  ha* 


poieaiate  sua  loeusesl  opportttous?  NoncrediMir  a  0  biia.  Uic  luierim  kaircadiim  credidi,  et  ipsos  car- 


prudenlibus  altertttriua  regiii,  quod  illi  qnen  rex  a 
sanciiiate  veslra  peiivilex  nomiiie,nodosii  aul  ftd^ 
pnrtor,  aui  cbariiaie  fervenlior»  aui  virlule  eonstaa- 
lior,  quan  fnii  Papin  iiiler  cogiiatos  ei  amioos  ei 
noUis«  «bi  aUuil,  videiis  ab  bttreticis  qiii  eonveii»» 
ratti,  eaasan  fidei  condeninari*  ei  apaalolicas  sedi 
gravisslmani  de  sckisinaticorttm  conseasu  roborata 
Bttbluferri  diapemlittm%  Scd  bciiedictiis  iteos  qui  ui« 
scnoa  Eocleaiae  conirivii  aaoiorem  scbismaiis  iitun 
deiesiamlom  sacttiis  Ffaderionii  eoram  facieTe«- 
kira,  docena  annuro  placabflesn  Domino,  ei  lempiis 
vtsilaiiouis  jam  advenisse  :  ul  ct  vos  qui  gladium 
Dei  vidctis  eductum  in  capita  tyrannorum,  in  cos 
Peiri  gladiuui  ei^cratb»;  sciatisqacqiiod  coustituil 


dkiales  allicieudos  quabsnus  salva  coiiscioiilia  el 
IbuMi  Qeri  poleril :  ei  exspeciaiuhiui  u  Domiuo,  uf 
iii  parie  adversa  dt^prebeHdalttr  ittiq^iiiias,  ei  iii^ur 
ipiaiio  vcritaUa»  ei  defecttts  prouiii»sloiiunu.  Si  se 
dixil  luissuiu  ad  lerininaudas  quup:>lioiies,  prottl£cr 
desiia.Dtti  vidcrit  cxpedire,  in  quos  vos  lassit  ?Nonne 
possttnt»  sicHl  per  seiiteutiaui,  ita  ct  pcr  coinposi- 
tiooia  bonignilatem  tcrminari  ?  Si  exbortatiis  est,  ul 
ovltetiSt  quanluitt  iu  vobis  esl,  ea  qu»  soieul  aiii- 
pliorisdissidii  causss  gcnerare,  noii  vidco,  quid  pec- 
caverit  ;.cum  bocipsum  sapientissimi  et  aniicissiim 
consttlanl,  rooncutes  ut,  quaienus  ssdva  boueslate 
l:U:clesi»clpcrsoii»  vesiraslicucrii,  paci  diligciitius 
iutcudatts..Rosandus  crgo  fuerut,  ut  optilor,  (ivatcuu» 


m  JOmNIS  SARESBEIHENSIS  ^ 

e;i  i|a«  Tilanda  dicil»  pr»s«rikU»  ot  de  rcsrnulione  A  'tf^ts  S"ae  disprndio  itiiare  iion  polest.  proeiiL  diilkio 


vesira  ei  yesirorum  et  Ecclesi»  liberlaie  ^gat  cum 
domiiio  rege,  vobisqtte  rescribat  qualenus  profece- 
rit»  quU  ei  vobis  et  vesiris  sumplus  desunl  iie  ad 
cwaaqutum  <'jiis  possilis  sccedere  ;  nec  tutum  est 
•lieui  vestroruni  ingredi  lerminos  regis  Aogtiae*. 
Doceat  vos  magni  consilii  Angelns,  ei  sii  in  ore  et 
corde  eoruin  qnos  miltetis,  Spirilus  sanclus.  Si 
fegatust  quod  in  flne  liiierarum  poUicilus  est,  adim* 
pleverit,  ei  innlliplices  graiias  arbiiror  rcfereiidas. 
tti  LunJoniensis  episcopiis,  et  vesler  archidfaconus 
rccipiunt  a  Domino  quod  mereniur»  sibi  impnteni; 
VM  tamen  videie  an  senleiuia  vesira,  si  ctiatio  iion 
praecesserity  robnr  sit  habiiura.  Nani  utiiiam»  sient 
de  mcrito,  ita  de  Jure  et  facio  sortiii  possit  elEB- 
<;luui. 

EPISTOLA  CCXXL 

AD  WII.LLLHUII   PAFIENS&I1. 

(A.  D.  1167.) 

CuiLLELiro  Papiensi. 

Faina  vulgante  didieimot  vos  et  domkimii^  Olti»- 
jiem  saiiciae  Romanz  Ecelesise  diacoiHim  cardinalcm» 
ad  preces  illustris  doniini  nosiri  regis  Aiigloruni  ex 
inandalo  domini  papae  in  paries  AquiUHi»  descen« 
disse,  Qi  auciore  Deo»  si  fteri  poiesl,  AngUcaus  Ec^ 
elesias  debitam  reddatis  llbenal«$m,  et  inter  do»l* 
puni  regem  el  Canluarieiisein  archiepiseopum  pa« 
rein  et  concordlam  reformetis.  A  magnis  eliani  el 
a  venerdbiitbus  viris  audiiuin  esi,  quod  prcfaius 


poe:iiiebil,  oonfllebiiur  cntpam,  el  liumilitersaiis- 
facieifs  Kcclcsiap,  paccin  et  Hbertalem  nobis  oinni- 
bus  abiaia  cnm  inlegniiate  resliiuet»  et  fralernuiii 
odiuin  de  cordo  prorsiis  aTellel.  Alioquln  quis  euia 
eripcre  potest  a  laqueo  moriis  1 

Scio  uiique,  qnoniam  indubiianier  vernnr  est 
ellam  el  noiissiminn,  qaod  nec  Pelrus  ipse  hanc 
accepii  a  Doniino  poiesiaiem,  ui  ImpseAiiente»  pos- 
sit  abKolvere,  ei  proculdubio  constat,  qiria  sf  ro» 
ablala  reddi  poiest,  et  non  reddilur,  non  agitur  pae« 
niteiilia,sed  fingiiur.  Ubi  autenf  principis  apostolo- 
ruin  cobibeior  aucioritas,  nulla  raiione  crediderts. 
convalescere  posse  cnjusquam  hominls  poiestaiem. 
Fateor  aulem  el  verum  est  doniino  regi,  utpote  gio- 
g  riosissimo  princlpi «  qiiamplurimum  deferendum, 
sed  ita  ut  Deus  nec  in  niiiiiino  offendaiar.  Alioqnln 
speclcs  idololatrias  est  sub  ciijuscunque  uiiliialis 
praeiextu  creaturam  Creatori  prseponere,  slcut  bea«^ 
ius  docet  Aposiolus.  Mala  enim  facienda  non  sunt,. 
ut  proveniant  lx>na,  nec  licet  alicui  dispensare^ 
contra  prxcepium  Dominl,  quod  in  lege  vel  Evan* 
gelio  perpetuaut  habet  cansam.  Ut  autem  milii  pos- 
sitis  commodius  providere,  ut  clamor  panperis  in- 
troeat  in  aures  vesiras,  quartus  exsilii  mei  annus 
elapsos  est,  cum  tamen  domiiio  regi  per  nie  et  per 
aiios  sacpe  oblulerim,  quod  licet  conscicniia  tesiA^ 
noa  ineruerim  iram  ejus,  lainen  pro  recuperanda. 
grati»  eJHS,  Nbenter  facerem  quidquid  ei  placerei». 
salva  consctenlia  et  fam»  integritate.  Actom  est 


dominHs  iiosier  rex  adeo  ile  aroore  vesiro  coiilidii.  e  g,aem  mecum  per  quosdam  mediaiores,  ot  rece- 

derem  a  fidelitate,  etobsequio  domrnr€aniuarieii«^ 
sis,  et  jurarem  fldelitatem  regi,  et  observantiam 
consuetudinum  regni.  Quod  qoio  fticere  nequee^ 
fecc  volo,  quoniam  eontra  eonscientlam  e^l  et  bo* 
nestatem,  proscripius  exsnlo,  et  exsuialio  libenteri 
dnm  Deo  placuerit.  Nunquid  enim  obedieiidi  neees* 
sitaiem  rompens  tii  periciilo  Ecclesiai,  iit  eausa  Dei» 
Patrein  ei  dominum  deseram,  ei  io  coiisuetudiiies 
jurabo  qnas  sacri  canones  reprobant,  et  dominoo 
papa  de  consilio  fratrum  apud  Senonas,  vobis  ip^ 
sis,  ui  opinor,  audteniibus  condemnavk  ?  Certe  ob« 
servantiamcanonum  aot  etlam  tpsius  Evangelii  non 
jurarem,  quoniam,  ut  Apostolus  ingemiseily  1«  mul* 
l^  tis  offendimos  omiics.  Et  minus  malum  esl  simpli* 
ciier  praevaricari,  qitam  praevaricationeni  eumuinrH 
perjurio.  Scio  aoieni  qood  perjurii  aoi  inoliedien-> 
liae  aot  cujiiscmiqiie  lurpitodiiiis  nemo  vos  babebil 
oticiores.  Sed  quia  iiuteo  ne  vos  taedeai  verbosiUH 
lis  mese»  verbis  hunc  lacio  fitiem,  supplieans  ui  vot 
Ecclesiat  diotius  naufraganiis  stadeatis  finire  niiao« 
riaiUf  et  qii«  nobis  jugtier  infemntur  propulsart 
iiijurias.  Valeai  semper  dominus  meus»  el  proocri* 
ptorom  Cbristi  misereator.  ?  liHereedo  entm  vico 
omnium  coexsolaniiom  ;  el,  si  mihi  non  fuerit  ex« 
hibiia  consolatio,  mihi  lamen  repolabo  impensom 
quidqnid  aliis  proscriplis  Christi  per  vosnoveroesso 
exhibilum. 


ut  eonsilio  veslro  lu  omidbus  oblemperare  ilecre« 
Veril  :  unde  vehemenler  exhilaratos  consiiiuni  ve* 
itrum  et  ansilium  inlbi  censoi  iinplorandum»  vobls 
in  omnibos  parituros,  salva  iiidemniiate  conKcien^ 
I  ae,  et  bonestate  personae.  Confido  eniin  in  Domino 
qiiod  lanii  non  erit  apud  vos  accepiio  personarum» 
et  mutieniin,  ut  aliqnid  committatis  ande  laedalur 
Ecclesia,  scandalum  generetur  in  miindo,  offbsce* 
tur  claritas  nominis  vestri.  Haec  enim  suiil  open 
corum,  qui  aut  legem  nesclunt,  aut  legis  Doinlnum 
non  vereniur.  Tos  auiem  non  sie,  ciijus  fldem  et 
prudeniiam  adeo  Dominus  approbavit,  ut  vos  in 
capite  mundf  super  candelabrnni  aureuin  sepiem 
lanipadarum  lanquam  luceruam  exitiiiam  collora* 
rety  utqui  ingrediuntur  lunien  videant.  Invos  ergo 
omnium  oculi  diriguniur,  timenique  pluriini  ne  Lu* 
eifer  denito  teniatos  exsiinguator  et  corniai ,  veriti 
iiefamiliarilas,  quameam  rege,  uldieitHr,  ultorius 
eoiiirasifllls,  vobis  sil  oeeasio  delinqoendi.  Et  pro* 
lecio 

Omne  animi  viliwm  tanto  eon$pectw  ia  se 
Crimea  habet^  quanto  major  qui  peecat  habeiur* 

(iuv.  viii,  140.) 

Cclenim  ego  inierim  spero  qnod  huRC  vesiri  el  do- 
mini  regis  familiaritas,  qu«  nitiliis  adeo  suspecia 
esl,  fructuosa  erit  Ecctesix,  necessaria  nobis,  sa- 
luliris  illi,  el  vobis  gloriosa.  Si  enim  vos  andierit^ 
iu  eo  quod  juris  necessitas  cogit,  ei  quod  sine  sa^ 


iiO^  EMSTOLJJ. 

EPISTOLA  CCXXn. 

4D  JOA.XNEM   EPIKOrUM  PlCTATICIfSEM. 

fA.  D.  H67.) 
Domino  Joanni  Piiiaviensi  episc»  J.  S. 
Regiioruiii  collisiones  et  lerraemoiiis  magnt  et 
iiiiuiineniiiiin  periciilorum  exitus  iiie  calaniiim  siiso 
peuJere  diulius  coegenint,  et  commodiora  scri- 
beiidi  lempora  exspectare.  Bellici  namqiie  tumiiltns 
aestale  fere  lota  ferventes  inienneandi  racnltatem 
liiierarum  pnrtitoribus  praecliiserunt,  el  In  urbe 
Rciiiensi  oria  seditio  sic  lurbavit  provinciam,  ut 
vix  itttoin  fueril  ingredi  vel  ogredi  eivrialcni.  Con- 
spiraverant  enini  cives  de  clericoruin  consilio  et 
auxilio  minintn  niienles  contra  archiepiscopnm, 
qui  novas  quasdam  indebilas  el  Inlolcrabilcs  servi- 
luies  volebat  iinponere  civiiaii,  el  ecclesiarum 
lurres  et  domos  niuniliores  occupanles,  ofllicialibus 
et  amicis  archiepiscopi  ejeclis  ab  iirbe,  mullas  ei 
iiijurias  fntuleninl.  Et  priiuo  quidetn  ei  omnem 
bumililaiem  exhibiierant,  paraii  dno  millia  lil>ni- 
rum,  aicut  multi  lesiantur,  conferre  in  a^nirium 
ejas,  dummodo  eos  jure  iraciarei  ei  legibns  vivere 
paleretor,  quibus  civilas  coniinne  usa  est  a  lem- 
pore  aanctl  Reniigli  Francorum  aposloli.  Adierant 
eiiam  Cbrtslianissimum  regeni,  sed  nec  per  eiiin, 
rigorem  arcbiepUcopi  fleclere  potuernni.  Conftige- 
miii  itaque  ad  comltem  Henrtcuin,  et  ex  ejns  co!i«> 
sHio  cessenint  regl,  quem  arcbiepiscopns  adduxe- 
raty  iit  In  brachio  ejus  conlererel  civiialein.  Rex 
auicm  dolens,  sed  tamen  fralris  saiisfaciens  voliui- 
tati,  circiter  quinquaginia  domos  dirui  fecii,  el 
recessit.Cives  verodieiertia  redieroni,  el  in  nlltoneni 
dimlaTum  doinoum  fundltus  everierunt  doinos  ini- 
litum  farentium  archiepiscopo»  vice  domini  scilicct 
soi,  el  allerlos  qui  in  urbe  gesserat  pnefecliiranu 
Uode  moios  archiepiscopus  comiiis  Plandriae  iin- 
ploraTil  auxiliutn,  eumqoe  com  mille  mlliiibns  ad- 
dnxit  Reiiioa,  ot  cives  perirenl  in  ore  gladii»  aat 
reiKir.eudi  et  lorquendi  conjicerentur  in  vincula. 
6ed  itli  praesentlentes  adventum  comiiis.  iteralo 
eeaaerunt,  sic  evacuanles  urbem  ui  Flandrense.x» 
inedia  confecti,  irix  unius  diel  ei  noctis  tnoram  po- 
toerint  susiinere.  £t  quia  arcliiepiscopiis  in  recesso 
eorom  cives  ad  pmpria  rcdiluros  non  dubtiabat, 
per  eomiiem  Roberinm  fralrem  suum,  Ignaris  Flan- 
drenaibos,  cuin  eis  pacem  fecii,  accepiis  quadrin- 
gentis  quinquaginia  libris  in  reeoinpensatioiiem 
damnomtn  :  qn»,  ut  inulliplices  injurias  el  contu- 
melias  laceam,  in  quadruplom  excreveraol,  conce- 
ilens  ut  lie  caeiero  legibus  ulanlur  aniiquis.  Sic  iia- 
qiie  daitinmtam  ei  ignominiosam  coni  civibus  faciens 
paccui»  adbuc  cum  clero  exercet  ininiicitias,  et  se 
jiiri  oifereuies  vexai  ecclesias.  lliec  apud  nos. 

Cxterum  ad  partes  veslras  accepiinus  venisse 
^legaioif  de  quibus  adbuc  lucerium  est  quid  nobis 
sperari  oporleat,  quid  liineri.  IIoc  autem  certissiroe 
consiat,  quod  dominus  Cantuariensis  judicioin  car- 
dinalls  ad  vincula  non  siibire  disposuii,  muliis  (ut 
poto)  el  jusiis  ^spiciooibus  luo.us,  quia  n^anife- 


—  Alf;  1167/  m 

/^  sttis  ailversarliii  cjoa  haefeiMis  eMiiil  t  Ml  ao  eo^ 
pedSai  adeo  manifestaeel  aospieionii  cooaat  eip^ 
nere,  non  satis  ilqoel*  Nam  archieptscopoa  (ol  ao* 
dio)  oi  Jam  ifescripsil,  conira  meom  et  ( 
alionim  coiisilia,  qnod  se  iliiits  Jodieio  jion 
nel»  nec  tenelur  supponere,  et  plura  congessii  qni- 
bns  animum  bomjnis  exasperasse  poiest :  eum  ego 
poiius  eum  crederero  verbis  blandioribus  deinul- 
cendum,  el  relinendum  In  aniicitia,  donec  ipsom 
adversarinm  csse  convincanl  opera  ejus.  Pacem 
vero  ad  honorem  Ecclesius  Dei  et  sunm  libenier 
recipiel  per  manus  legatonnn  :  sed  an  ad  colloquia 
eorum  accessurus  sii,  uisi  resiituaniur  ablaia,  unde 
se  ei  suos  valeat  exbibere,  notidnm  babeo  exp!ora<- 
lum.  Certo  antcm  certiuf  esl»  qnod  nisi  coropona- 
6  tor  per  eos,  nullam  citra  resitiutionem  ingredietur 
caosam  :  com  illata  sibi  injuria  et  vioieniia  lippia 
et  lonsoribus  nou  sil.  Sed  nec  aliqneni  snoruiu 
miltelv  donec  inlermeantibus  eundi  et  redeundi  se* 
eoritaa  procureiur.  Et  quoniaui  condilionis  uoslra 
ealcuJua  in  advenlu  eoruni  videiur  aiiquaniulum 
immutalus,  precor  atlenlius»  ut  mibi  per  latoreui 
pnsseiilium  reserlbaiis,  qualiler  ad  indeinnitalem 
conscientix  el  famae  me  versari  oporleai.  N:iin  bi  de 
Jtiranieiitis  agiiur  qua»  dominus  rcx  a  nobis  exi- 
fere  cousoevil,  rogo  Deum  lueum»  ut  anie  mibl 
nioneni  misericorditer  lai^giaiur.  qiiam  conscien- 
liam  el  famam  jurameoiis  lalibns  iiiacnlare. 

EPISTOLA  CCXXIIi. 

C  AD  MAG:STRt'a   RAiaiJNDt'». 

(A.  i>.  1167.) 

&I:igisini  RMOi»ao« 

Qnid  ine  undiu  ailere  corgerit,  in  qito  siaiu  ver- 
satiia  suni,  vobis  ex  iitleris  domiiio  Piciaviensi 
iiii.s8is  faeile  innotescet.  IJnde  ad  reliqua  nefesai- 
latis  meae  piogrediens  atientiita  precor,  quateniH 
coQdiiione  mea  diilgenler  inspecia,  ex  omnibiis  cir 
cunislanliis  personarnin  el  cansac  et  lein|>oris,  re^ 
Bcribere  placeat  qnid  polisslmutn'  videatur,  lioc  lu 
pra^electione  con^ilii  ofiservato,  ut  semper  hone^ 
stas  utiliiati  pnejudieef.  Ei^  si  doinino  epi»cnpo,  rt 
vobis,  et  magislro  Laurenlio  visain  fneril  ut  niibl 
el  exsulibus  aliis  Christl  procnreinr  faculias  seeura 
j)  legaios  adeundi,  eani  nobis  desidero  procurarl : 
iia  lamen  ul  (anleqnam  illos  adeam)  domini  episcopi 
et  veslro,  et  H.  Lanrenlii,  si  lamen  ab  Anglia  re- 
diil,  super  ucgoliis  gcrendis  sim  informulus  consi- 
lio.  Varius  antetn  ruiiior  est  aliis  asserentibus  car- 
dinales  fldeliler  pro  Ecclesia  i)ei  laboraturos  :  alna 
direnlibus  quod  proposueninl  distrahere  Ecclesiss 
libertatetn,  et  cvacnare  jusiiiiam  cansae  nostne  pro 
pecuniat  quam  lanien  non  licet  miltere  hi  corbo* 
nam,  quia  pretium  sangninis  esL  Eral  ilaque  dili- 
getitis  vesir»  rescriberCi  quod  de  cotisilio  eoruui 
et  statu  domini  regis ei  curiie  babueritis  explora- 
lumt  ei  qu«  circa  dominum  episcopom  et  voa 
agantur,  fideliiis  inliinnre.  Precor  eliam  ut  miui 
rcttiitlaiis,  si  quid  magister  ioanocs  re^ieripsiit  p«^ 


JOAJVMIS  SARESnBfllBnB 
iiikmilMi  oMii^  •vki  ft«  nowlvm  reieripMCt  deii»  ^  f^^"^**  cardinaltiim«  qai  9i  boe  mtfu  wmA 
Qp$mu  m  MflorilMiL  Vaiele. 

EPISTOLA  rXXXIY. 

AD  IIA«1»TRIIII   LADBeNTIOM, 
(A.  D.  1167.^ 

Ifagistro  Laorentio. 

Ex  iMS|ieciioiie  liiterarum  vesiramm  Ixiiisaeeepf 
qnod  domtno  WiUelmo  Papiensi  legatione  rangenli 
adliaerebitis  :  nec  dubito  quin  Tobis  et  nobis  pos^sif 
officio^  et  utilis  esse  ramiliaritas  ejus.  Et  quia 
\obis  noiius  est,  qnam  alicui  noslrum,  in  quo  cal- 
culo*  quanlnm  ad  vestrates,  causa  noslra  verse* 
iur,  precor  atleniius  ui«  iiispectis  kis  qii»  doiuiHO 
episcopo  scripsi  el  magistro  scholarum,  quod  causaef 
nosirx  credideritls  expedire  per  lalorem  praesen* 


1« 


rorie  hoc  pacem  dilferal»  qaod  domimit 
rieitsis  nullis  condiilonibus  acquiescxt,  nisi  Eeefe* 
sia  Anglorum  deblla  gaiideat  liberiaie.  Quod  autem 
di4*o  dcbita  non  ad  aticujus  Henrici  lempora  rere« 
ralur,  sed  ad  verbi  Dei  iegitimas  s.inciiones,  qitia 
ex  proressione  nou  Heuriciauus  esse  debet,  se4 
Christianus. 

Sed  rortasse  objicies  :  c  Si  ita  slatuit«  quare  fu- 
git?  »  Quare  tot  et  laniis  pcriculis  exposuit  Eccle- 
siain,  pro  qua  sacerdotibus  aniinam  poiieiidain  es»e 
prxnoverat^si  leges  priDcipum  ei  aviias  regni  cou* 
sueludines  divinis  sanctionibns  posfponcre  decer- 
iiit?  qtiare  apud  Clarendonam  in  reprobarum  con- 
suetudinttin  verba  juravil,  qude  divinis  legibus,  ei 


iinm  rescribmis.  Dicilor  >ulem  qaod  lMUU«n.«.H  ^  „'„,^„„„  p„^„,  co..8uetodi,,ibu.  peni.us  a.l^^r- 


legati  neminem  recipereconsueverlnl  in  uiieriorem 
(loiniis  sua;  ramillarilatem,  qui  non  eis  de  exhiliemfar 
fidcliiMe  et  flde  ser\anda  et  occultandis  serrette 
prastiterit  jiiraloriam  caiilionetn.  In  quo  qtildem 
arlicnlu  dilectionem  vestRim,  si*  lale  quid  exaciunr 
fuerit,  dcsidero  pr,Tinuiiiri,  ut  se  sic,  si  res  exei^e- 
rit»  oiiligel  ad  huiuanuin  obsequiuiii,  ne  conscienria 
innocentie  dispendiiiin  patiatur.  Et  licet  Hrcana 
kua  sic  siudennt  orcultari,  non  facile  credlderim 
quod.  nisl  qualenus  Ronianis  de  inore  antiqiio  ticet, 
^xercere  velinl  opera  tenebraruni :  prjesenim  cuni 
ficiant  omnium  ocolos  in  se  esse  deflxos.  Nam,  sl 
rumoribus  crcdi  oportet,  alter  eornm  proposoit  regf 


santur?  Quare  se  non  iiigeril  ut  in  conspeciu  re- 
guni  et  prjncipum  legeiii  Dei  loquatur  intrepiilus? 
Ifaec  enim  omnia  gcntns  inquirunt.  Fi:g;e  quidciii 
habet  auctoreiu  Christum  et  Apo&toluui  cjnR,  qui 
dimissus  in  sporla  persequeuiiuin  manus  evasii^ 
sciens  a  racie  personam,  non  raus^ini,  perseqneniis 
ab  una  civiiate  rugiendiim  esse  in  aliaui.  Yidebai 
enim  reges  et  principcs  coiivenisse  adversits  Doini- 
nuin  el  adveisus  Chrisium  ejus,  Consurgit  «rgo  aj 
Uomanuni  poiiiincein  quem  appelJaverat,  ut  ejus 
prxsidio  validius  opitularetur  Ecclesiof  naurraganii, 
quum  in  Anglia,  ut  dicilur,  principes  sacerdoium 
niaxiiue  siibinergebant.  Hoc  auiem  non  fiiit  Ecde- 


Angloruiu  Ecciesi»  veadere  iiberiaiem,  et  sangui  ,  ..        . 

■fm  iniM>eenium  exsulanliu,..  H  |>roseripu>n.m  pro  C  ^!^  l!}!l'TlxuJ^'!^'!'^^^^ 
Domiiio.  Talcte. 


EPISTOLA  CCXXV. 

AB  KTRCM  SGRIPTOaUI 

(A.  D.  mi.) 

J.  S«  P«TRO  scripiuri. 
.  lUriias  iriternieanllum  nobis  subtrahit  mutua 
poUiia  litterarum»  et  diaos  quod  luter  iios,  nieri- 
tis  nostris  exigeniibus,  a  I>omino  firmalum  est,  se- 
curum  intermeaniibus  denegat  conimeatum.  Se:i 
Itcet  nobis  subtrahauir  opportunitas  colloqiiendi, 
Don  praepedltur  mutuae  dileclionis  affectio  :  sed 
pmautiuin  more.  qiio  roagis  succeusos  aniinos 
ve\at  nietus  et  manus  corripientium,  eo  cumula^ 
^ius  ct  ardeutius  chariias  suscipit  incremeutuin.  Si 


Nisi  forle  et  ille  tibi  Davetn  relinquere  videaiur, 
qui,  ut  eam  ad  por.tum  pertrahat,  scapbam  ingre* 
diiiir.  Poilicitatiotiein  Ciarendonx,  ad  quam  de 
consilio  episcoporum  impulsus  est,  purgare  nou 
possuin»  quia  non  ruerat  utique  racienda  :  scd  offeu- 
sam  couressio  diJuiti,  accepia  soleniHiier  p®nitcu- 
iia  asuinmo  poutifice  qui  perviersas  illas  consuetu- 
dines  multis  audientibus  aiiciorMate  apostolica 
COiidemnavit.  Si  se  uon  ingerit  quxrentibus  tni- 
niarn  ejiis»  cum  via  pateat  coiiiinodior  et  salubrior^ 
rerte  facit,  prophetanim  et  at)osloIoruro  rretus 
cxeinplo :  cinu  David,  Elias,  Pctrus.  el  Paulus  hoe 
idem  rccisse  legautur.  Est  eiiim  tentare  Dcuin»  se 
ipsum  ccriis  et  iiianirestis  objoctare  periculis»  cuiu 


Je  ergo  et  alios  amicos  videre  non  licet,  si  inutuis  j^  \n  Domiiio  pateat  opporUmiias  evadendi 


deservire  obsequiis  non  periuittiinur,  aiiiare  certe 
licet  votis  et  oratiouibus  acyuvare.  Charitas  euiin, 
ut  dictuiu  esl,  cohiberi  non  potest»  quia  «^tctin^iie 
^pirUtti  Domini  ibi  ett  ei  Uberlat  {II  Cor.  iii).  Mon 
iicei  ecclesiasticaiu  tenere  et  derendere  liberiaiem : 
certe  proclamare  Jicei,  et  protesiari  mandata  legis 
divins  :  iicet  pro  verbo  Del,  quod  in  carne  susce- 
pta  se  pro  nobis  morti  exposuit,  exponere  non 
iiioJo  racultates  et  perituram  supelleciilein  hujiis 
niundi,  sed  et  aniinas  nostras.  Hle  auiem  bonarum 
lucniiuni  Spiritus  instiiinor  nobis  iii  hac  affcctione 
perseveraiitiam  largialur,  qui  ipsius  affectionis 
coniulit  voluiitaiein.  Et  quidem  spes  esi  reror* 
inand.T  pacis  in  brevi,  intervenienfe  opcra  et  dili- 


Deus  autem,  qui  jam  incoepit  Ecolesiam  suam  ia 
capite  consolari,  per  misericordiaiu  suain  cousoIi« 
dabit  et  niembra  :  et  qui  Teutonicum  lyraiinuiii 
schi&malicoruiu  principem  coegtl  ab  urbe  recetlere 
conrusiim,  ipse  doininum  regem  Angloruiu  graiia 
sua  reducet  et  deducel  in  viain  rectam,  ut  de  cac- 
tero  coHsiliariis  malls  non  ;»cquie$cat.  Ei»  si  asiro- 
logis  creditur  (qtios  tainen  ego  non  multum  auiiire 
.dignor)annusisteex  rornia  conslellationis  didtur 
esse  mirabilis  :  ei  in  eo  reguin  cousilia  niu- 
tiibuiitur,  et  in  orbe  crebresceiit  bella,  rerve- 
bit  terra  seditiouibus,  (Septiinentur  mercurialeSy 
sed  iau»en  in  fine  auni  relevabuniur.  £go  taiuen 
hac  somiiia   vana  puto,  iicet   pro  partc  vcrum 


isf  bmstola; 

miisi^  YtdcftBtiir.  Obfmiit  enim  contilhirH  impe- 
nioris,  Raf  tiialdM  Coloniensis  srcliiepiscopas,  el 
Hagontinus  iotmsus,  Leodieiisis  et  Aatisponentts 
cpisropit  et  plnres  scliismatici  principes.  Bella  et 
seilliiones  iiblqee  fenrent,  mercuriules  sdeo  de- 
liressi  iiriil,  «l  Franeia^  emnium  miiUtlma  it  eittHi§' 
tima  Dationum,  alienlgenas  scbolares  abegerit.  Est 
•^i  revelationis  argumentuin  qilod  seditio  Remensis 
paeificnia  est,  et  nrbis  soliKa  est  obsidio.  Uane 
«enim  sibi  germanitatemy  ut  niunt.bae  du«  esliibenl 
dTiiates ,  ut  eisdem  subiaceant  fatis  et  sintnl  pa* 
4ifnifs  gaudeant  siinnl.  Yalete. 

EPISTOLA  CGXXVI. 

A»  MAQ,   «laARDUtf  PUCLLAM 
(A.  n.  IIG7.) 

^ovn.  Saresi».  magisiro  GiRAano.. 

Insisnliu  portitoris ,  et  teniporis  angnstla  scri* 
Vntis  quidero  Terba  coarctani,  se^l  scripturieniis 
afectienem  cobibere  aut  coarctare  non  possunt. 
^Essent  avlem  nune  plura  scribenda  pro  lempore, 
•sed  anainus  sapientis  ex  paucis  piura  deprebendere 
coasuevit.  Ul  ergo  vobis  primuin  innotescat  nostra, 
qoain  optimam  esse  desideratis,  condiiio»  novcjitis 
doaiioutn  Cantuariensem  et  coexsules  <jus  primum 
regi  CbpistiaBisaimo,  deinde  loiius  Francic  opii- 
tiiatibn8»;secnn«luro  quod  operis  exbibiiio  judicai, 
(sse  acceplos,  el  pacem  Ecclesiae  in  brevi,  ut  spe^ 
ssi,  adfuHiram  a  Domino  exspeciare.  Ad  boc  et« 
enim  deslinati  cardinales  laborant,  dicentes  quod 
si  alia  Tia  vtilpecnlas  AtlopbylorMm  compescere 
nequeunt,  candas  eornm  et  sau  Jam  in  messes  ger- 
iirinanlia  facibus  soocensis  et  succeudeniibiis  io* 
nrent  in  correptiooes  et  exejnplum  omnis  earnis  et 
genefationis.  Sed  quid  verba  eorum  rccolo!  a  rrtt* 
fAibos  coniro  cognoscenius  eos.  Yos  auiem»  dil<i- 
dissime,  qua  circa  vos  sont  nobis  rescribere  noa 
gravenfiui,  et  interlro  in  subventione  £cclesi«  naii- 
Itagantis,  imo  jam  auxiliantc  Deo  convab^scentis» 
taleutiua  vobis  crediiom  erogare.  Nam  fortaase  pro 
saliiie  multorum  vos  ad  ilbiro  barbariem  Dominoa 
ilestinavit»  ut  eonlrito  8chismatiscapite«  Coiooiensis 
Ecclesia  per  industrlam  vestram  ad  catholicaro  re« 
deat  unitalem.  Iinperator  enim,  quasi  lorris  rapina 
de  inceudio «  conlosus  ab  urbe  trecessit :  et  licel 
fetor  mdaverum  a  casiris  in  nares  ejus  ascenderitv 
Doniino  Riaiium  auain  exieodeiiie  super  cuiu«  iion- 
duiii  taiiten  voluil  agnoscere  el  coiifiieri  errorem 
suvw.  Eri^atur  iuque  Splrilus  vester«  quoiiiam 
Chmiiis  viiicit «  regiial  et  imperai«  et  recordaius 
paupf^ruiu  suorum  potentes  impios  [loteoiius  tor* 
quel.  Yalcle.  _ 

EPISTULA  CCXXVll. 

AD   J0A5NC1I   PICTAVICN^EU   EPtSCOrClf. 

[A.  D.  1107.] 
ferka  dinmm  Cantaariemh  atm  legalU  infer  Giior" 
IJiciH  «I  Triam. 
Ainieus  amjco, 

Quia  te  super  sialo  Ecciesiae,  et  itnpetratae  lega* 
tionis  evenio  sotlicitum  esse  noii  ambigo,  ad  toam 
ct  aUoruin  Deum  tiiiientiuro  consolaiioRCin  Us^ 


k  HM  suecineia  brevilote  eenam  persifriteiida;  n^ 
veris  liai|tte  domlnum  CaBtitarienaeni,  ei  nonmriioi 
de  coeisulHMis  suis,  in  oeiava  Beati  MaHlni  liiter 
Gisorlinni  el  Triam  accessfsse  ad  colloquiitin  lega* 
torum.  Ctitn  vero  iin  muha  proposuissem  die  ch:iri- 
lale  domini  papae  el  soitlcttudine  nosiri«  qnain 
attentins  goril  de  laboribiis  ipsoruin  el  Itineris 
pertculis,  de  inagiiltudine  principls  et  neoessit  ite 
Ecclesi»,  de  nialitia  lemporis  de  aniore  et  benefi* 
ciis,  quibus  dominus  rt^x  prsevenerat  Cantuarieu' 
sem,  et  de  honore  qupm  ei  semper  exhibuii, 
adjecerunt  eilam  querelas  ct  iniitrias.  qnlbus  roK 
80  laesuin  esse  a  Cantuariensi  conqiierilur,  iiiipo* 
liens  ei  et  iitter  c;*itera,  quod  ei  excitavcrat  guerraia 

H  rrgis  Francoruin,  qitatrenies  tonsilium  quomodo 
lantam  indignAiiontMu  placare  possetit  :  quta  sino 
niulia  humilitale,  et  moileraiione,  et  exhibitione 
boiioris  noveianl  taniis  periculis  reiiiediiira  adbi- 
beri  non  posse.  Cantiianensis  vero  iu  oiimi  hu-' 
milltate,  et  mansneiudliie  spiriius,  post  gratia-* 
ruin  attionein  doinino  pap«  et  illii  (lehiiam , 
respondit  ad  siitgttla,  rationibus  verts  el  probab  li- 
bus  quereias  regis  evacuans,  et  injnrlas  ecelesim 
ct  dainna  iutolrnbtlia  patenter  expoiiens.  Et  quia' 
huniititateinet  dclalionetii  honorts  ab  vo  exlgebanty 

respomlit  »e  ouinem  humiliiatcm  exhibitnruui,  et 
lioiioris  ei  revereniiie  quantumcunqiie  pfus  posset : 
&i/»o  hohore  Dei^  el  libertate  Eccleiia;,  el  houestaU 
penonas  <«««  et  potuuionibut  Eccletim;  et  si  eis 

V(  iiliquid  viiieretnr  adjicieuduiUy  aui  deiueuiluni  aul 
imiiiutaiiduin  «  rogavit  ut  ei  consiliuiii  darenl.  ba- 
bins  acquiesbendi  proposiiuin «  salva  i ondilioue 
professioids  el  ordiuis.  lilis  auieui  diceutibus  so' 
iioa  venisse  ut  ei,  sed  qt  euiu  consulerent,  et. 
reconciliationis  leiiLareut  viam,  iiein  qiixsituin  est 
ab  archieplKopo,  an  in  praeseniia  legatorum  vellel 
promittere  observantiatu  coiisuetudinuin,  quibus 
decessoruin  suoriim  teinpore  reges  usi  siiiit  et  sic 
sopitis  oniiiibus  querelis  t;edire  in  gratiani  regiSi^ 
et  recipere  sedein  snam«  et  adiiiiiiisti-atioiiem,  e^ 
pacem  sibi  et  suis.  Ad  ba)c  archiepiscopus  rcspon- 
dit ;  «  Nullnin  decessorum  suoruin  ab  aliquo  regtim. 
ad  lianc  prores«ionem   fuisse  arctatum,   iieque  se» 

H  Deo  auctore,  proiiiissnruui  unquaiu  ut  observel 
consuetudiiies«  quae  legi  Dei  patenter  adversatitur^ 
sedis  aposioiicas  convelluut  privilegiutn,  Ecclesia^ 
periinuut  libertaiem,  i  quas  doininus  ;papa  Seno^ 
iHS  in  illoruin  et  niultorum  prxseiitia  condemna« 
yit,  et  Ipse  postea  domiui  papse  secutus  auciorila* 
tcm  «  quasdam  earuin  curo  observatoribus  suit 
subjecit  anaiheuati ,  sicut  in  inultis  conciliis 
Eccledia  Catholica  fecisse  dignoscitur*  Item  iiiter^. 
rogaitts  esi,  an,  si  non  coofirmalionem»  salten 
di^siniulaiiouem  et  tolerantiaro  yellet  reproniilierea 
aut  iion  facta  alirinsecus  aiiqua  mentioue  cousue^ 
tudiuuui,  sedem  suam  recipcre  et  pacein*  Res|)oudi^ 
arcbiepiscopus  9  quod  nostrx  guatis  proverbiaMi 
est  ;  <  Qiiod  t^cituruiis  spiriium  praetendit  coiir 


fiienlili,'»  «I  emn  r«x  ftiki  vi4e»i«r'iii  |ioMea«ooa  A  leui  se^ineiiii  Clii-i6li:ii)istiiiiiis  rex-  legsiiet  »«iiiiii- 


coiiftuetudinuiu  esKs  et  ail  ees  ob<erv«iMliis  injusiO' 
et  violenier  rogal  eccle«iamt  si  sic  tffciiuroitaie. 
impelraU  cessaret  cuncnrsio,  auclorilaie  niaxiiiie 
iegaierun  luterveuienu,  statiin  sHii  et  aliis  viUe* 
retur  obtlnuisse  in  caiisa  ista.  Adjecit  eiiani.  se 
nialle  perpetuo  exsulare^  et  proscrlbi»  et,  si  Deus 
iU  disposuit,  pro  jiisiili«ie  defeiisione  luori,  quain 
in  salulis  suse  dispendiuin.  el  prajudiciuiu  eccle* 
siastics  liberlaiiii  baiic  iiie.a  paceiu. 

Deiis  cjiiin  est  qui  in  tali  causa  taoere  prnliibei 
sacerdotes,  ijui  dissimulauiibus  gebrniiam  pr;i*pa- 
ravil»  ubi  iiulla  erit  dissiiiiiilaiio  p<£iia'.  Lectus  est 
et  libelhis  abouiinatiouuin  illarum ,  el  quxsiluni  a 
cardjuaKbits,  an  a  Cbristiaiiis  lalia  licct  observari» 


tens  ad  colloiiuium,  siib  religioiie  juniueuii  piirgavit 
iiuioceiitiaui  doiniui  Caiiluariensls,  perbibeus  ei 
tesiinioniumt  quoil  ei  coiisilium  seinper  dederatt  ui 
pax  servaretur  salvo  lionore  utnusque  reg-s»  et  po^ 
puli  uiriuque  debila  quicie  gauderent.  Rogavii  ar- 
clitepiscopus  legatos,  ui  atiqiiod  ficclesiie  conMliuin 
dareitt,  e:  si  alicubi  excederet ,  rectioreni  oslenJe- 
reiit  viani.  Illi  autcni  xelum  qucm  habel  in  Domiiio 
approbanies,  ei  compasgi  suui.  sed  de  |iropaMta 
^iis  nou  flixeriiot  aliquid  immuiaiidum,  Sic  dala 
beiiefliciioiie  ab  invicem  discesserunt,  et  statain 
ost,  et  auclore  |)eo  stabilur  in  fluibus  isiis,  doiiec 
Ecclesia  couvale&cat,  et  persecutores  ejus  aul  con- 
veriantor»  aut  pereant.  Illa  rogavit  pro  le,  et  ro» 


Nedum  a  pasloiibus  dissiinulari.  Progiessi  suut  ad  l^gare  non  cessal,tit  non  delicial  ftdes  tiia,  i-l  iii. 


aliain  qita^siiouem,  scisciianies  aii  vellel  eoriiin  jn- 
dicio  siare  sitper  his,  qua$  iiiier  ipsuin  et  regeui 
tertuntur.  Ille  auieni  de  causa:  se  siiiceriiaie  couli- 
dere  respomtit,  ct  cuui  ipse  et  sui»  qui  a  tempure 
inullodestlluti  siiul,  plctie  fueriut  ad  onioia  resii- 
luti»  habita  ratioue  causarum  reruin,  et  temporis,  ' 
juri  libenler  pariiurum,  ct  se  nec  posse,  nec  velle 
docliiiare,  quin,  iibi«  el  qiiaiMlo,  ct  quomodo  debe- 
bit,  siibeat  judicium  ejus,  vel  illoruai,  cujus«  vel 
quoniiii  judicio  doiuinus  papa  eum  siare  debere 
decreverit  :  iiilerim  se  ct  suus  ad  liligaiidum  urgeri 
non  posse,*  ne<!  paupertalem  suam  ad  boc  sufDccrc* 
cui  etiam  victualia  desunl,  nisi  Cbrisliauissiiui  ri'- 
gls  Francorum  vivat  expensis.  Noluit  cuiin  prima  ^ 
facie  (lediuare  judicium,  eisi  aliquem  eoruiu  jnro 
oplinio  posset  babere  suspecliitu,  nc  causam  rep;is 
justificare  videretur,  nec  sc  lili  immerge.re,  auto- 
quam  ad  omnia  sit  reslitulus,  ut  possil  causam 
stiflicienter  instriiere,  ut  qucmllbel  divilem  advei- 
sarium  non  rormidei,  inniteiis  graiix  Dei.  Proc*  - 
dentes  binc  quaesicrunt,  an  sub  eis  judictbiis  vellet 
respondere  episcopls,  qui  conlra  eum  appellave-^ 
rant,  qiiia  pneseiites  erant.  Arcbieplscopus  vero 
memor  Iltteraruni,  quibus  ei  pnescniata  est  llla 
qualiscunqiie,  vel  nuila  potius  appellatio,  coucepia, 
ut  ibi  perbibeiur,  sub  iiomine  omuiuin  comproviii- 
clallum  episcoporum,  ei  abbnliim,  et  personarum 
regiii  in  provincia  Canii;r  dcgenlium,  ct  cerius  quiHt 


quandocunqne  opportunitas  fiieril,  couversus  ad 
iltos  I  confirma  fratres  taos.  Hiec  iUis  osiendes,  aJ 
qitos*  nilssus  es,  lapsos  erlge,  stantes  robora ,  iit 
llrnii  slnt.  Ptures  enim  sunt  patroni  et  defensoret 
Eeclcsia*,  quam  impugnatores.  Eam  nou  ile*eret  in 
irlbulatioiie,  qui  pro  liberatione  ejus  posuii  ani- 
mam  suam.  Causam  sancti  non  desereni,  pro  qna 
▼enti  non  sunt  sanguinem  suum  dare»  Hane  onn 
ninm  ccelesitum  virtutum  tiietiir  exercltiis  :  et  nia- 
jeslas,  qirae  Salanam  conteril  sub  pedibns  snls,  de 
niembrls  rjus ,  ministris  neqiiiti»,  ni  spea  fidelluni 
esl«  fii  pnniiissio  Pairuni ,  cito,  fiicile  et  feticiler 
Iriumphabii. 

EPISTOLA  CCXXVHL 

AD  EUMDEM. 

(I>EC.  A.  D.  1167.) 

JoANM  Pictnviensi  epine  ,  J.  S. 

In^crtpiionis  niulalSB  causas  reddtfre  sitperflaunv 
puio,  cuui  perspicuum  sil,  prjt^scrtlm  sapicnti,  quo* 
niani  nialiiia  temporis ,  ei  iiisidianiium  vlgibml  a 
prster  niorem  scHbere  cogant,  et  conlra  raiionein. 
tndulgendum  esi  ergo  necesstiati ,  si  non  deferiur 
boiiori  :  iiec  babere  debet  stispicionem  injurias,  «rai 
eou^piciia  siiflragalur  approbat»  ralio  causa;.  Unde 
vero  pra^suiiiptio  videtur  officii  aiiulisse  dispeu- 
dium,  inde  cbaritas  ncccssilatis  arriaia  siiiuulo 
Stt^cipJI  incromentum.  Nam  et  fornacis  angeniur 
iiiceiidi»,  si  ni  flauinias  erunipere  probibentur.  Et 


istl  non  convenerant  Rolbomagum,  et  qiiam  ptu-  0  ul  ex|)erio  credutur  auclori 


rimi  eoruni  biijus  fuerani  appellaiionis  igiiari,  et 
niutlis.  qni  noverant,  displicebat,  ulpole  jnsihia;, 
quantum  in  ejus  aucioribus  erat,  clusio  polius, 
qnam  appellatio,  respondil  similiter  super  boc  nul- 
lum  domini  papx  se  recepisse  mandatum ,  et  ciiin 
flliid  receperii,  consiilto  rcsponsurum  ei  factaruiii 
quod  raiio  dictaverit.  Ceternm  pau|>ertaiem  snam 
^t  suorum  ad  itlneris  sumptus  el  llles  non  essc 
idoneani ,  el  clemcntiam  Cbrislianissimi  regis  hoc 
flne  molesiias  patl  non  posse,  nt  liberalilas  ejus^ 
qu»  exsulanles  episcopos  decrcvit  bunianissiine 
consolari,  eiiin  et  coexsnles  suos  s«pe  el  diu  exhi- 
bere  cogatur  hi  doniibns  alienis,  Nani  ubi  esl  copia 
f  ictniilium   fuclliui  csl  pro!*ur;)rc  cxpcnsas.  Die  sii^ 


Qnanto  pius  ifgHur^  iectut  ningn  epnual  ignh. 
(OviD.  Jfel.  IV,  M.) 
Ei  «icut  bic  semper  in  moiu  versaiur,  et  impaiiens 
est  qnietls,'  ita  charitas,  oiii  nescia,  jugiter  ofiicio- 
sa,  se  ipsain  seinper  aliquo  prodit  indicio  :  si  noa 
colit  obsequiis,si  opporluniiales  non  expedit,  si 
probibeiur  uiiliiatibus  deservire,  certe  quin  ?otis 
aJJuvel,  quin  dcsideriis  ob»equaiur,  quin  precibus 
necessaria  et  expedieniia  procuret,*oiuniiio  prcpe- 
diri  non  poiest.  llujus  iiaque  pui^etur  officio,  st 
quid  teineriias  inscriptionis  videtur  in  liroine  pra> 
sunipslsse.  Et  quia  meinini  me  promibisse  novo* 
rum,  qu;c  emergerent  apud  nos,  coinmunicaUo» 
nem,  pauca,  qit:e  posiquam  vobis  scnpsl  novissiuie 


t57  EPISTOLiE.  — 

per  ■erfientem  magislri  Reginaldi  innovaU  tuRiy  A 
adhibiia  «elerilate  signiflcare  euraTi. 

InnotBii  Tobis  praefati  servlentis  ministerioqiiid 
acUim  sit  in  eolloquio  cardinalium  et  domini  Gan- 
tiarieBsis  inter  Gisorcium  et  Trtam.  Illis  autem  ab 
jnTicem  discedentibus,  cardlnales  adeo  turbaturo 
regem  ioTcnerunt,  ut  palam  quereretur  se  prodiium 
esae  a  domino  papa  et  minaretur  se  ab  eo  recessu- 
nini,  nisi  de  Cantuariensl  arcbiepiscopo  Juslitiam 
facerel  exbiberi.  Deinde,  mnliis  consiliis  ullro  ci- 
troque  babiiis,  el  rege  nnnc  proceres,  nunc  episco» 
poa  et  abbates,  nnnc  familiares  suos,  nunc  cardi- 
nales  siroul,  nunc  altemm  sine  aliero  consulenie» 
tandem  se  ad  justitiam  obtulit »  dicens  se  paratnm 
esse  peromnia  starejudicio  et  mandalo  eorum  sn- 
per  omnibus  querelis,  qute  vertuntur  inter  ipsum  ct  B 
dominnm  Cantnariensem  adjiciens  se  prasstalurum 
ia  loiiio  omnero  cautionem  (am  juramentoriam 
qitam  lidejossoriam  el  ampliorem  si  cardinales  vel- 
lent,  quod  de  verbis  eorum  uec  iota  nec  apicem 
praeteriret  inobservatora  :  dummodo  illi«  quod  mi- 
iiimo  debeior  homini,  Id  est  jusliliam,  exhiberent, 
Cui  cum  cardinales  vespondissent,  quod  non  acce- 
peranl  potestatem  super  Cantuariensem  judicandi 
ced  componendi ,  rex  ab  eis  petiit  et  obtinuit,  ul 
hanc  liumilitatein  ejus  scriberent  domino  papae  el 
sloceriiatem  caiisae  ejiis  sicut  eam  didicerani  a 
sapieniibus  et  religiosfs  viris  Eboracensi  arcbiepi- 
soopo  el  episcopis  Londoniensi  ei  Cioestrensi  et 
Wigomcnsi  iransmarinis ,  el  item  cismariiils  Ro-  ^ 
ibomagensi,  Lexovlensi  et  Bajocensi.  Post  processit 
episcopus  Londoniensis  et  cum  in  archiepiscopum 
suum  Tenerti  multnm  evomuissel,  oblalii  causam 
suam  et  aliorum  episcoporum»  qui  contra  memora- 
lom  Gantiiartensem  appellaverant ,  instans  nomlne 
regiii  el  sacerdotii  ot  aodiretur  el  finiretur  :  legatls 
vero  diceniibus  itidem  se  non  posse  compellere 
Canliiariensem  et  illom  nolle  contendere,  prorupit 
episcopos  ei  alii  qui  aderanl,  nomine  regni  el  sa- 
cerdolii,  in  appeilallonem ,  inbibenies  ne  Canlua- 
riensis  contra  alterulnim  aliquid  innovaret,  ponen- 
tes  Qtriimque  sub  proiectione  domini  pap»  usque  ad 
diem  nppellationis,  quam  prorogaverunt  in  annum 
alienim,  scilicei  ad  festum  Saucli  Martini.  Londo- 
niensia  tamen  speciales  causas  pro  se  posuit,  impu-  D 
^nans  liberiatem  ecclesiarum ,  quas  Cantuariensis 
arcliiepiscopus  babet  In  episcopatu  illius.  Quo  fa- 
cio»  direxerunt  cardinales  dnosnuiilios  ad  Cantua- 
riensem ,  qui  ei  proxima  die  post  festuro  Sanciae 
Luciae  porrexerunt  litleras»  quibus  continebaiiir  ex 
pane  series  borum ,  et  Idem  areblepiscopus  prohi- 
brbalur  ex  parie  domini  papa  ei  legatorum  aliqoid 
fAcere  contra  hanc  appellaiionem ,  aAiequam  adea- 
tur  dominus  papa,  episcopi  quoqae  duos  nnntios 
misemnl  Walteram  cantorem  Saresberiensem  ei 
M.  Joeelinnm  cancellarium  Cicesireiisem,  ut  facum 
deminiiarenl  appellaiionem,  el  eam  coram  ardiie- 
piscopo  NmovareHt.  Sod  archiepisropus  episeopo- 
rmii  mrmios  ad  coHoqaitrm  non  ailiiiisit :  eo  quod 
Patbol,  CXCIX. 


AN.  1167.  r^ 

inter  alios  nantius  episcopi  LonJoniensis  qiiem 
arcbiepiscopns  excommunic^ilum  babel,  et  cardi- 
nalibus  dennotiaverat,  legalione  fungebatur,  ei  quia 
communicaverant  eicomroumcalis  ejus,  eui  in 
frandem  apostolici  mandati  viderentur  minns  pru- 
denllbiis  absoluti.  Hoc  enim  landem  et  lantnm  iii- 
dulserat  dominus  papa,  ul  si  essent  in  pericnlo 
morlis  absolverentur,  praeslito  anle  juramento, 
qnod  siarent  domini  papae  mandalo  si  convalesce- 
rent.  Illi  aiitem  simulantes  se  in  mortis  periculo 
consiitulos,  quia  oportebat  eos  ex  mandalo  domini 
regis  nunc  transfretare,  iiunc  in  Walltam  proficisci, 
a  qiiodam  episcopo  Wallensi  utriusquejurisprorsas 
aut  fere  ignaro,  Lanalvensi  scilicet,  qui  moiiasle- 
riuin  Abendonenseni,  utpoie  quxstuosius,  pro  cpi- 
scopatu  receperat  de  manu  regis,  absoluiionem  hth- 
petraverunt.  Et,  ne  de  mandato  doniini  papac  possil 
ambigi,  lilleras  aposiolicas  misit  archieptscopns 
legatis,  quibus  districie  pnpcipiuntur  illos  sic  abso- 
lutos  reponere  in  anleriorem  cxcommunicationis 
senienliam ,  nisi  possessiones  arcbiepiscopi  et  suo- 
rum  et  omnia  ablata  cuin  integrilate  reslitnani, 
nuilius  appellationis  obsiaculo  apostolicum  hoc  im- 
pediente  mandatum.  lleceperant  et  alias  litleras 
anle,  qaiboe  jussi  sunt  operam  dare  ut  pax  sie  refor- 
metur  iBfer  reges,  ne  de  eis  alieruter  qiieri  posslt, 
ei  prohlbentur  Angliam  ingredi,  vel  se  iniroiAKiefe 
de  negoliis  regni ,  nisi  prius  pax  plenissima  Cant. 
arcbiepiscopo  fuerit  reformata. 

Cum  vero  episc.  suo  et  regni  nomine  appeilas- 
seait  quidam  elericus  Gaufredi  Cantuariensls  ardii- 
diaconi  vice  doroini  sui  appeliavit :  ct  unus  mona- 
choram  Caniuariensium  non  ad  hoc  laiuen  missus 
n  fratribus  suis,  sed  ul  regis  clemeniia  imploraret, 
ne  scelerosus  ille  Randulpbus  de  Oroc  in  res  mona- 
ehorom,  morino  priore,  manum  possei  extendere. 
Archiepiscopus  autem  rescripsit  cardioalibus  so 
scire  et  IUos  non  Ignorare  quaienus  eis  obedire 
tenerelor,  et  faciurum,  auctore  Deo,  qood  EcclesiaB 
Dei  Boveril  expedire.  Nuntiis  qiioque  eorum  el  suo 
plurs  verbis  exponenda  commisit»  Incrcpans  eos  in 
ploribos  ex  Jnstis  et  evidentibus  causis  :  rogavii 
etlam  attentius  ul  juxla  mandatum  domini  papse 
excommunicaios  suos  urgerent  ad  satisfactionem 
vel  In  senteniiam  anaibematis  rcvocareut  :  nec 
antea  credi  posset  quod  Papieusis  facundia  coilefDe 
sul  fidem  subvertere  valeret  :  nisi  nunc  arundiusft 
levitate  ei  concavitate  flecleretur  ad  auram  veiui 
non  incumbentis,  sed  comminantis  :  sonum  esci- 
tantis,  non  piagam  inferentls  aut  icluro.  ForiassCy 
sicut  bacteiius  credebatur,  spiriius  iiominis  prom- 
ptus  est :  sed  deprehensum  cst  carneni  e&se  inilr- 
iiiam.  Nam  de  Willelmo»  quob  ad  initio  creditum 
esi  nunc  dariusclucescil,  quia  quam  magiiaiilmus, 
quam  fldelis  in  causa  £cclesiae  Romaii»  coram 
Frederico  Papiae  inventus  esl  :  talis  el  tantus  in 
cattsa  Ecciesi»  Anglicanae  (si  Ucilum  fuerit)  inve- 
oietur  pnestdeiiie  vel  assidenie  Uenrico.  lln  q^  o 

9 


lOANNIS  SARR5BERIENSIS 


m 

Domino  Canluariensi 

•cardinalium  vel  aliorum,  qnl  froctum  legaiionis 
exspedenl  in  lerra  regls  Angliae,  judicio  se  nuUa 
raiione  subjiciat.  De  caeiero  iraclatur  de  pace 
regum.  Uex  Angllae  «l  comes  Henricus  coniendunt 
iit  aller  alierum  in  lioc  negoiio  possit  asiulia 
superare,  sed  quia  niliil  adhuc  peperit  concepius 
coruin  relatu  dignum,  verbi  hii]us  exsecutionem  in 
aliud  lempus  credidi  proielandam.  Lugdunensis 
archiepiscopus  ecclesiam  et  civitalem  suam  cum  . 
honore  ei  Ixiilia  omnium  recepit  in  festo  Beali 
Martini.  Eadem  die  congressus  Fredericus  exau- 
guslus  cum  Mediolanensibns,  amissis  xxv  militibus, 
in  fugam  versus  est.  Dominus  papa,  re^eptis 
nuntiis  qui  Constantinopoliin  profecLi  fuerant  cum 
muneribus  ei  honore ,  et  slniiliter  legatis  regis  B 
Slculi,  prosperatnr  in  viis  Domini,  moram  faciens 
Benevenii.  Cum  plura  innotuerint  sciln  digna,  ea 
vobis ;  Deo  propiiiante,  scribere  non  pigritabor. 
Talete  interim  el  semper. 

EPISTOLA  CCXXIX. 

AD  UAG.  nilllUNDUU  ECCLES.   PICTAV.    CiNCE14.. 

(A.  D.li67.) 

Magislro  IUiiiunbo  Pictaviensis  Ecclesiae  can- 
•cellario,  Joannes,  salutem,  et  pro  voto  successns. 

Si  saluiaiionis  antiqiiae  mntaiur  species,  non  im- 
[Miteiiir  >praesnmpiioni,  sed  illis  qiil  fidem  pc.rse- 
quuniur,  qui  cliaritatis  inunus  impediunt  :  qui 
veriiali  inoliuntur  insidlas.  SperabanL  Cantuarieh- 
ses  in  advenlu  cardiniilium  se    laboris  et  doloris 


leo 


perguasnm  est,  nt  isionim  A  factam  a  me  iranslationem  vos  approbare  et  hiijns 

postulare  conOrmavli.  Eumdem  autem  modiim 
iransferendi  in  hac  bierarclila-  qiiem  in  coelesti 
observavi,  hoc  excepto  qood  Latinas  dictiones 
multas  pro  una  Grxca  posilas  non  uiiique  conjunxi, 
ei  alicubi  sensum  potius  quam  verba  suin  secuius. 
Poterit  autem  aliquls  remonstrare  quare  placuerit 
Latinorum  Ecclesi»  quaedain  niuiare  qum  constat 
viruin  sanctissimum  et  ab  apostolis  eruditum 
tradidisse,  itno  tradita'  ab  aniecessoribns  snis 
narravisse,  el  quare  tradita  fuerint  r;f tioues  osien* 
disse. 

"  EPISTOLA  CCXXXL' 

AO  JOANNEIf   PICTAVIEMSEM. 

(A.  D.  Ii67.)] 

JoANifi  PictavieDsi  episcopo. 

Paritum  est  coiisilio  vestro  pro  viribus :  roissum 
est  ad  dominum  papam  cum  litteris  Christianissiini 
regis  et  optimalum  Francias.  Cardinalium  nomen 
viluit  apud  Francos,  eo  quod  Balaamitae  qttaienus 
licuit  inventi  sunt,  et  digni  qui  cum  suis  Madlaniiis 
corruant  gladio  Moysi;  vivificantenim  animas  qu» 
lion  vivunt,  et  Aloabitarum  capiantes  munera  po- 
pulum  Dei  maledicto  ei  infamia  conantur  invol- 
vere.  Nec  veritl  sunt  menliri  in  liiteris  qttascouini 
Cantuariensem,  archiepiscopum  luiserunt  doniino 
papse  stcut  multis  innotuit  qui  interfuerunl  collo- 
quio  eorum  :  ei  memorati  Cantuarieitses  audientes 
et  plene  intelligentes  faciam  eis  ab  archiepiscopo 
responsionem,  quam  tamen  isti  Balaamiue  perversa 


. —  ... r        

Bolatium  rccepturos ;  sed  ut  timeo,  fruslra :  nain,  ^  inlerpretatione  toxicare  conali  sunt,  ei  iiisinua- 


ut  pro  animi  mei  loqiiar  senienlia,  unus  eorum 
plns  quam  expedit  hominem  Umel,  alter  Dominum 
non   veretur.    Ila  enim,  ui  diciiur,  haclenus  in 

•causaDomini  processeruni,  ac  si  ille  coram  rege 
consiilulus  ad  includendam  verilatem  secum  altu- 

•lisset  carcerem  Tullianum;  hic, 'ad  conipedienda 
|ura  legum  et  canonum,  viiicula  Petri.  Francoruni 
hxc  do  eis  sententia  esl.  Res  libl  ^atius  innolescet 
ex  litteris  quas  ineo  Joanni  plenius  exaravi.  Unum 
scio  quod  advenlns  eorum  qutbusdam  amicis  luis 
qnletcm  absiulii,  iabores  et  soUiciiudines  ailulil, 
ei  eos  sumptibus  attenuavil  quos  utinam  non  fe- 
cissenl  incassuin !  De  caetero  quoties  opportunum 


lionum  fallacia  meram  subvertere  veritatem.  Jura- 
verat  enim  Christiauissimus  rex  quod  pr«faius 
Cantiiarieiisls  non  modo  non  fuit  incenior  .discor- 
di»  regum,  sed  conciliator  concordiae,  el  quantum 
licttit,  pacis  adjutor,  ei  cooperator  eorum,  qui  eam 
plurimttm  exqulrebant.  Debuerant  regi  credidisse 
jttranti,  nisi  qttia  de  suis  moribus  alios  metienies 
nec  Deo  nec  hominibus  habeni  fideni,  ubi  dolosi 
spes  refulscrit  nummi.  £l  quidem  de  aliero  neino 
miratur,  cujus  fides  ad  Deum  et  Ecclesiam  ab  ea 
die  innotttisse  debuil,  qua  in  lixrelicorum  concilio 
Papiensi,  ubi  Ociavianus  basresiarcha  receptus  est: 
Frederico  mutus  assedit :  et  si  plnies  opinentur 


fuerii,  soiliciia  Sarracenum  utpetitioni  mex  satis-  p  cumexpressum  dedisse  consensuin.  Nonne  prover- 


faciat,  ei  iransmittat  niibi  libruin  beati  Dionysii  de 
Ecclesiastica  Hierarchia  etdivinis  nominibus,  qiios, 
sicui  apud  beatum  Dionysium  didici,  nuper  trans- 
lulit.  Valete. 

EPISTOLA  CCXXX.  :, 

JOAMNIS  SARRACEMl   AD   HAG.  JOAN.   SARESBER. 
(A.  D.  llt)7.) 

Post  translaiionem  angelic»  Hmrarchi»  transla- 
tionein  ecclesiastioe  distuli,  quia  super  ea  trans- 
'  ferenda  vestrani  voluntatem  ignoravi.  Verebar  au- 
lem  ne  viderer  et  ineorum  niinius  approbaior,  et 
contra  Salomonem  limlnom  amici  mei  odiosus  fre- 
quentaior.  Verumtamen  ad  transferendum  magi- 
sier  scholarum  me  coinmovit,  qui  e]iis  hierarchifle 


bialiter  tritum  est,  quod  <  tacilurnilas  imitatur 
concessionem?  »  sed  tuebitur  se  regula  juris,  et 
si  divini  juris  conleinptor  sit,  quia  qui  tacet  non 
utique  consenlit ;  sed  taiiten  verum  est  eum  non 
negare  :  ei  ita  gloriosse  vocis  muniinine  ei  fesiivo 
eloquio  suam  apud  homines  plerosque  pertidiam 
palliabiu  Caeierum  Francorum  proverbio  in  ipsum 
luditur,  quia  maia  corporis  operimenu  coaptai, 
Ctti  verecunda  et  nates  paienL  Othonis  autem  fama 
videbaior  hilarior,  ideoque  mulii  inirantur  ei  coiii- 
patittiilurei  quod  tam  facile  recessita  via  Domini: 
nec  salis  sufficerent  admirari,  nisi  quia  celebre  est, 
quia  a  convictu  mores  formantnr :  Qui  toHgit  picem 
inquinaiur  ab  ea  {Eccli.  xiii},  iUvaque  couspecia 


261 


EPISTOL^.  —  AN.  1168. 


M 


livorem  ducit  ab  Bva.  (Hor.  £p.  ii, 20.)  Caeiera  posita  A  liain  id  iinpii>s  acerbius  excandesceU  Quare»  quaeao. 

^ir  sapieniissimus  et  tantis  virluiibua  et  poiesiaie 
ainplissimay  et  fere  bonis  omnibus  donatus  a  Do- 
mino  non  redit  ad  cor,  ct  qui  lot  et  tanlarum  or- 
biuro  domitor  est,  intemperantiam  banc  domare 
non  potest?  Gur,  Ecclesiam  persequens  unice  di- 
leciani  sponso  iram  iliius  provocat  qui  aufert  Spi« 
ritum  principum,  et  sublimlum  colla  propria  caU 
cat  virtuie?  profecto  si  saperei  iu  eos  reiorqiieret 
indignaiionis  suae  aculeos,  qui  eum  circumyenien* 
tes  iii  hoc  non  consilium  sed  praecipilium  inipel- 
lunt :  et  saitem  fiabylonis  regem  ut  eo  nou  inve- 
nialur  crudelior  Imitareiur»  qui  illos  conjecit  i« 
lacum  leonum,  quorum  consilio  illuc  delruserat  et 
iiicluserat  Danielem,  ut  poenain  quam  inientaverat 


sont  in  oreiatoris  prssentium  :  eritque  diligentiae 
vestrae  rescribere  quoties  fueril  opportunum  quod 
credideritis  ixpedire.£xpedit  autem  nossesludia  et 
consilia  fialaamitarum  :  et  quid  Moabilae  contra 
ecdesiam  moliantur :  et  si  quis  est  qui  manuin 
porrigat  Israel :  boc  autem  ceriissimum  sit  quod 
Caniuariensis  archiepiscopus  nullam  causam  dt^dit 
dissidio  inter  regem  Angliae  et  comiiem  Flaii- 
(Iriae  :  qnod  pcr  gratlam  Del  in  brevi  plttrimis  iii- 
Dutescet. 

EPISTOLA  CCXXXIl 

AD   TIIOMAM   CANTUAR. 

(A.  D.  1167.) 
THOHiB  Caniuanensi  archiep.  Joan.  Sar 


Kec  prior,  nec  posteriur  niibi  placet  conceptio  fi  innocentl,  cousiliarii  nocentes  exciperent.  £l  st 


lilterarura  quas  ad  dominum  Willelmum  mitlerre 
decrevisiis,  quia  niinis  plena;  \iden(ur  suspicioni- 
bos,  et  supra  roodum  dentosis  salibus  abundare* 
Timeo  enim  ne  temeriias  nosira  et  illum  et  alios 
iiobis  inimicantes  juslincet.  Unde  cuni  in  Picta* 
viam  missurus  essem  lalorempraesentium,  per  vos 
transilum  raccrejussi,  ut  et  sentcntia  mea  vobis 
iniioiescat,  et  domino  Piclaviensi,  si  quid  placuerii, 
pereum  mtltere  valealis.  Ego  niibi  aliain  cardi- 
nales  in  primis  conveniendi  Tormam  praeelegi,  quam 
<)iiidem  vestnc  personae  eminenliam  non  decerei : 
sed  taroen  similiorem  arbitror  condecenli.  Ita  (a« 
men  prxelecta  intelligatur,  si  discrelioiii  vestrae 
sedcrit  ut  procedat :  Veslrae,  inquani,  qnia  nolo 


historiarum  non  movetur  exemplis,  euni  vel  Frede- 
ricus  exaugustus  potest  instruere,  qui  de  rastigio 
Romani  imperii  ob  Ecclesiae  persecuiionem  in  paii- 
pertatem  et  ignominlam  iniser,  sed  nulli  niistera* 
bilis  corruit,  ad  gloriam  ejus,  qui  solus  pro  arbi- 
trio  suo  regna  ei  imperia  (ransfert,  erigit  ^iiias 
vult  et  dejicit  poiesiates.  Ille  suos  punire  nolnit, 
qui  eum  depravaverant,  consiliarios :  sed  in  ilJog 
digitus  Dei  gloriosam  exercuit  ultionem.  Nunquid 
rex  Angliae  iiUimus  pcenitentiae  fructus  offeret  Deo 
qui  eum  prae  caeleris  priucipibus  sublimavit  ?  Ar- 
chiepiscopus  Sanctl  iacobi,  diu  proscriptus,  jam  a 
mulio  tempore  revocatus  est  a  rege  suo,  Rex  Da- 
norum  suum  revocans  consilio  ejus  agii  oinnia. 


ut  sensus  iiisulsos»  ei  ariditas  linguae  in  vestrae  ^  coiupescit  inimicos,  et  euni  colit  ut  palrcni.  Lugdii- 


clienielae  risum  et  opinionis  raeae  dispeudium  pu- 
bliceiur.  Nou  displicebit  tamen  si  errori  nieo  com* 
patientibus  Lumbardo  secretius  iunotuerii  et  Ale* 
laudro.  Aiter  enim  princeps  ineus  esi ;  alier  au- 
teni  frater  aul  ainicus  ordinis  nostri.  £a  siquidem 
conditione  eniissi  litieras,  ut,  si  vobis  placuerint, 
progrediautur  ad  cpiscopum  Pictayiensem  :  et,  si 
ei  visum  fuerit  expediens,  pertranseant  ad  cardi- 
iiales,  immuuto  tamen  aule  si  quid  decreverit  iiti- 
uiutanduiD.  Alioquin  in  domo  vesira  vel  illius  dentur 
inceudio. 

EPISTOLA  CCXXXIIL 

▲D  NICOLAUH  DE  MONTE  BOTHOM. 

(A.D.  1167-8.) 

NicoLA»  de  Monte  Roihomagensi,  Joan.  Sares. 

Dissipat  Dominus  gentes  quae  bella  volunt,  et 
qui  se  a  pace  Dei  elongint,  indubitanler  peribunt. 
Quis  persecutorum  Ecciesiae  ultricem  dexleram  Dei^ 
qui  poteutes  potentius  punit,  legitur  evasisse?  Unde 
domino  Bustro  regi  Angliae,  quem  Deus,  si  in  be- 
ueplacito  «uo  est,  optimum  faciat :  et  haeredibus 
auis-,  quo(l  slne  dolore  nou  dico,  plurimom  timeu- 
duu  eat  ue  seindatur  regnum  eorum,  et  potestas 
inflrjnetur,  qun  contra  Ecclesiam  abutuntur.  Nani 
s«  differtur  uliio  ad  correptioiiem  et  probationem 
fiiiomio,  qiioi  Tater  uiisericors  castigat  ut  coronet, 
uou  lamen  aurertitn  Sed  pust  sanctorum  paiieii^ 


nensis  suam  recepit  sedem,  et  provinciam  catho- 
lica:  reddidit  unitati.  Urbes  Italiae  ejeclis  coraiu 
Frederico  schismaticis,  catholicos  episcopos  rece- 
perunt.  Deo  leste  nisi  dominus  rex  suum  revocei, 
quod  de  illo  timeo,  dicere  reforinido.  Ei  si  euiii 
revocaverit,  et  Ecclesiae  Dei  reddiderit  pacem, 
confldo  spe  baud  dubia,  quod  circa  euio  et  suos 
antiquorum  graiia  successuum  precibus  ecclesia: 
reflorebit.  Quid  multa?  onaviapatet  con&ilti,  ut 
pravos  et  inimicos  Ecclesiae  exciudat  consiiiario^, 
eiDeum  quem  offendit  placare  studeat,  quo  iuviio 
regiiare  non  potest,  aul  feliciter  priucipari :  susti* 
nuii  eum  hactenus  in  muiia  paiientia,  sed,  nisi 
])  caveai,  adversus  immoderationem  ejus  ut  parturiei^ 
io^ueiur  iu  brevi. 

EPISTOLA  CCXXXIV. 

AO   B4LDBWINUX   ARCHID1AC0NU9I   N0nWIC.\QUEM    60D- 
WINUM    VOCAVIT.  * 

(A.  D.  1168.) 

Afflico  charissimo  Godwino  fiiio  Eadwini  sacer* 
doiis,  miles  suus  Gooaicus,  saluiem  ei  fideieiu  per* 
severantiam  ad  coronam. 

Houor  cinguU  miiitaris,  quo  me  ad  apostoloram 
limina  properantem  tu  iude  rediens  decorasti  iii 
urbe  Seooruffl,  quam  Brennus  dux  Senouum  ad 
locandos  ibi  valetBdiiiarios  siios  iegitur  coosirM- 
xisset  me  s»pius  quam  coilato   utar  gladio,  toi 


S8S  lOANNlS  SARESBERIENSIS  m 

in   diirrpftd  «I    gnodio  merooreiii  esse  compel-  A  palenier  laedal  occarrere  conligeri^  enm  invocaio 

musaruro  au&ilio  siudeas  demulcere,  ani  Hercilea 
domare  claTa.  Saluiat  le  castrorom  fldei  jucimda 
et  meritis  sois  ampiectenda  roiliiia.  Non  milii  dispii 


'  lii,  et 

Utinam  hoc  pereat  rubigiAe  tetum, 

(flORAT.) 

'sed  et : 

Qui  no$  commorit.fneliut  non  tangere  clamo^ 
Flebitf  et  insignit  toto  cantabitur  orbe. 

(fu.) 

rUo  agente  qol  ]am  extendit  manom  suam  in  relri- 

buendo,  et  Cliristianorum  hostem  Fredericum  ad 

gloriam  suam  fecit  misencordiler  ex-Augusium. 

Contra  eum  et  collatrones  suos  jam  quinto  anno  mi- 

lilo  peregrinus,  ignarus  nn  in  patria  nosira  mihi 

relictus  sit  aliquis  amicorum,  an  omnes  siiit  in  fata 

coHapsi.  Timeo  enim  ne  nusquam  sint,  qui  nas- 

quam  inveniuntur,  quibus,  cum  pulsanlur,  non  est 

▼ox  neque  sensns.  Si  superessel  vel  unus,  probabile 

est  quod  saitein  ab  iotermeantibus  quxreret. 

Vivitne  Godricut  et  aura 

Viilur  (Bthereaf  an  crudelibut  occubat  umbrit? 

(ViRG.  ASn.  I,  530.) 

Unde  dfleciionem  tuam,  cujus  fldes  Tclut  in  conOa- 

torio  probata  super  aurum  rulilat,  et  omiii  topazio 

pretiosior  est,  creiiidi  attentius  exorandam,  ut  de 

statu  eorum,  si  qui  lamen  sunt,  diligentius  inquiras: 

et  si  qui  eorum  adhuc  viTunt,  9egri  lamen,  eis  me- 

dicinam  procura  quam  morbis  eorum  noveris  eipe- 

dire.  Ut  saitem  audjta  vita  eorum,  elsi  non  sospi- 

lale,  quam  mihl  nemo  pcrsuadere  polest,  aliquod 


cebit,  dam  tibi  Tideatur  esse  tntam,  si  iis  ad  qaot 
mitteris,  ostendas  litteras  mililis  tul. 

EPISTOLA  CCXXXY. 

▲D  JOANNElf    PICTATIENSEX    EPISCOPUH  ET  MAC.    ftAT- 
MUNDUII  CANCELL. 

(A.  D.  il68.) 

Dominis  et  amieis  suis  Perpetuo  et  Felici,  Cmn.* 
LuSt  saluiem  et  pacem  quam  mundus  dare  non  po- 
test. 

Yestri  similes  diTinarum  conscios  litterarum  la- 
tere  non  potest,  quod  mentero  totius  oraitonis  fre- 
quenter  aperit  nominum  signincatio  votiTonui», 
Perpetuiiate  Felix  et  felicitate  Perpetuus  gaudeant, 
et  ob  consoiationem  quam  Christi  pauperibus  iin- 
penderunt,  consoletur  ct  glorificet  eos  Dominus  in 
consiiio  justorum  et  congregaiione.  Et  quidem  ne- 
oessaria  fuerai  consolalio,  si  tamen  Ternm  est  quod 
audistis,  sed  poiius^ob  raiisam  publicam  quam  pri- 
Tatam,  nam 

Sidera  ^uit  mnndumque  velil  tpectare  cademem 
Expert  tpte  metut 

expers  dolons,  expers  solliciludinis  non  qiiod  ja- 

stum  qui  ut  leo  eonfidit  per  se  contristarc  valoat 

quldquid  acciderit,  sed  quia  instinctu  naforafi  et 

Tirtutis  urgente  siimulo  proximos  sic  compatitiir  ei 


tnnta>.  peregrinaiionis  et  laboriosae  mllitise,  qua  pro  Q  congandet,  ut  nibii  humanum  a  se  repuiet  alienum. 


libertale  patriae  pugnamus  ad  besiias,  recipiamus  le 
inierTeniente  solalium;  illos  enim  nosce  consucTe- 
ras.  Age  ergo  strenue  quod  coepisii,  et  laetare  et 
spera  in  his  quae  dicta  sunt  nobis,  quta  auctore  Dco 
in  proximo  recipiemus  stipendia,  et  hostem  publi- 
eum  conjiciemus  in  Tincola,  aut  a  pairiae  persecu- 
tione  cessabit  se  dedens  principi  qui  TiTit  et  merito 
dominatur  in  universa  terra.  Fredericum  intra  Pa- 
piam  claiidiinus  et  tenemus  obsessum  :  ejectos  a 
schismattcis  episcopos  reduximus  in  sedes  suas,  et 
contrito  capite  impiorum  membra  carnium  cohae- 
reotia  sibi  facile  dissolventur.  A  tuo  igitur  sensu» 
id  est  rccto,  nequaquam  moTcaris,  neque  per  spi- 
ritum  neque  per  sermonem,  neque  per  eplstolam 


(2tit«,  inquit,  infirmatur  et  ego  non  infirmor  ?  quit 
uandalizatur  et  ego  non  uror?  (II  Cor.  xi.)  Profecto 
nullus,  quia  omnis  partnrit  donec  Christus  refor- 
metur  aut  formelor  !n  illis.  Certe  non  crediderim 
quod  sine  dolore  Tidere  possit  Ecclesianri  in  capita 
Tulnerari,  pasiorem  percoti,  conteri  et  dissolTi,  nc 
dispergantur  et  pereant  otos  Cbristi.  Siupidnm  est 
aut  prorsus  de  corpore  Christi  iioo  est  membrum 
.quod  tanti  languoris  acerintate  non  moTetur  ad 
compatiendum.  Apatheiam,  quam  Lniinus  tRMiMt^i- 
Utatem  dicit,  Stoici  prBdicant,  sed  eorom  opinio 
explosa  esl  fideiissima  ratione  et  TiKiite  rectius  phi* 
losophanLium  et,  quod  potentissimnm  est,  sacr» 
Scripturae.  praeceptis  et  eiemplis.  Vldens  Domlnus 


tnnqunro  ab  apostoiico  missam,  quasi  instet  ira  D  ciTitatem,  cui  legis  erat  custodia  el  dispensaiio  cre- 


Dci  juslos  deserens  in  tribulatione :  et  impiis  in 
malitia  perseTerantibus  gioriam  largiens  et  trium- 
phiim.  Videbis  in  brcTi  gloriam  Dei,  ct  impleri  pro- 
niissiones  Pairuin,  quas  inndelis  percipere  non  me- 
rctur.  Nam  et  qui  Jerusalem  imminente  Sennaclie- 
rib  oraculum  propheise  audiens  dilBsus  est,  et  eam 
tam  cita  liberatione,  et  Tictnalium  copia,  et  gloria 
iriimiphi  subleTandam  et  sublimandam  esse  non 
crodidit,  in  porta  ciTiiatis  es^tlncius  est,  concnr- 
rentlbus  fldeliom  turbis  ad  magnalia  diTinse  pro- 
missionls.  Si  me  mutato  nomine  andieris  iu  Italia 
militare,  non  obstupescas,  sed  impnia  tibi  qiii  me 
in  Italia  donasii  cltignto  miliiarl.  Vale.  Cura  iethar* 
gicos  :  ei  si  tricipitem  carnem  tibi  Intidiari  tut  ui 


dita»  Scribarum  et  Pharisaeoriim  quae  siia  sunt  non 
quae  Domini  quaereniium  tradilionibus  agi,  et  impo- 
tiere  in  humeros  hominum  onera  graTiora  et  ioi- 
poriabitia  quae  nec  digito  ^ontingebani,  et  sedere  in 
cathedra  Moysi  loqiientes  secondum  legem,  et  vi« 
Tcnics  contralegemyflcTit  saper  illam  eo  quod  ipsam 
Tidebat  meritis  exigentibiis  In  broTi  ruituram. 
Exemphim  ergo  dedit  fideiibns  simiiiter  faciendi, 
quia  flagellum  simile  proTOcant  Scribae  el  Pharisaei 
temporis  nostri.  Et  liacc  quidem  josta  polest  esse  ei 
estcausa  doloris,  CaMerum  cum  his  benoagitur  Wr 
per  qtiorum  naufragio  sollicitamini ,  quta  perire 
non  possunt  qui  de  braclito  bonrinis  rfjecti  sunt 
in  sinum  clementiae  Del.  Eoron  ergo  iiberatio. 


S65 


EPlSTOLif:.  —  AN.  4168. 


1G6 


qnod  Ides  indttbitnta  sperare  persuMiet,  in  pro- A  ^"^^^^orum  nostrorumprsefaloposiiis  InierisseeoUo^ 


xioM>  est,  fiiia  iilius  adjutorto  dereJieti  sunt,  qui 
panperem  liberat  a  poteiue  et  (^auperem  cui  »0» 
«st  a^ulor»  Utique,  dileclissimi  inei,.  sic  expedit 
ex  fariis  causis,  tum  quldem  ui  soli  Deo  obAO- 
xii  sint  et  deTOtius  famulenUir  Cliristi  pauperes 
cum  fuerint  expediti,  tum  ne  avari  et  fastuosi  quos 
oosUs  liomines»  in  suain  et  aiiorum  perniciem  ra- 
piandi  et  gloriandi  roateriam  habeant,  et  iniume- 
scentea  contra  Dominum  et  Ecclesiam  Dei  beneficio 
cxpeditaio  conculcantes  dicant :  Manus  nostra  ex- 
ceisa  et  non  Dominus  fecit  hxc  omnia.  Nam  qui 
dttbitU  Ecdesiam  llberandam  el  promissiones^ 
Cbrl&tl  adimplendas  esse  diffidit,  indignus  est  cen- 
leri  fiomine  Cbristiano.  Nihil  itaque  ininus  timeatis 


quio,et  ibi  certiorari  de  bis  qu»  fuerint  dignascitu« 
Uaec  a  vobis  ad  tertium  iion  transibunt,  nec  iu'- 
nolescat  cardinaiibus  quidquaui  de  boc  ncgoiio  do« 
mini  Cantuariensis,  quod  propler  colloquium  venttt- 
rus  sit,  vei  quod  i!idustria  ejus  reconciiiaiiooi  re- 
gum  sit  adeo  necessaria.  Ex  quo  nuntii  ejus  quod 
in  brevi  futurum  speramus  redierint,  vobis  nova 
eorum  siguiOcare  non  pigritabimur.  Nam  in  reditu 
eorum  sanandus  creditur  et  promiitiiur  Cyrillus. 
De  cxlero  noveriiis  nos  audiisse  pro  certo  quod 
Henricus  dux  Saxonum,  in  solemni  pratlio  vicius 
est  ab  archiepiscopo  Alagdeburgcnsi,  episcopo  llei- 
vestadensi,  et  Aiberto  marcbione,  cecideruntque 
cx  parle  ducis  septingenti  niilites  et  capli  aut  occisl 


quam  ut  itliue  ad  QageUum  palris  erumpat  in  indi-  B  sunt  xxiicomites  etin  parte  episcoporum  adeo  paud 


gnalionem,  ad  castigalionein  servus  obmurmuret 

erudienti  magistro»  discipulus  indignetur  susceptus» 

cgrotus  adversetur  medici  sui  cauterium  vel  cxsu- 

ram.  Qnid  ergo  si  medicus  manum,  quae  ad  opera 

bona  din  araerat,  ad  tempus  incidit  vel  urit,  ut 

reddat  perpetuo  lortiorem?  Non  stupet  ad  baec  qui 

Cirilium  quod  est  manum  debiiem  curatum  legit  a 

Cbristo.  Ipse  enim  est  qui  percutit  et  sanat,  ei  quod 

loagift  esi  occidit  ikt  vivificet.  Esto  quod  regi  sil 

lodulta  dilatioy  non  tamen  in  diem  certum,  quia 

nec  boc  asseritury  facile  poierit  quia  speratur  au«- 

ciore  Doinino  causie  status  io  meiiorein  calculum 

reformari.  Sane  nec  anibigo  reformasidtm,  nec  ta- 

nien  boc  pr«rsumo  de  bomine,  sed  de  iilo  cujus  ma- 

jasus  tam  crebris  tam  palentibus  provocatur  inju- 

riis.  Nam  prosperitas  stultorum  perdet  illos.  Quod 

veto  adjecistis  illum  elecium,  sed  ut  creditur  repro- 

bum  Bci,  benediciioiiem  a  domino  papa  potuisse 

obtinere  si  barbam  deponere  voluisset»  ridicuium 

est,  nisi  forte  tanti  fecerit  barbam  ut  crediderit  de 

le  quod  de  Samsone  legitur,  quia  ei  vlrtus  et  forti- 

fndo  constel  in  pilis.  Cxteruni,  quod  fama  divul* 

l^ute  ei  vivis  exstaniibus  argumentis  notum  est, 

fonitudo  Gjus  in  lumbis  ejus  et  virtus  in  nequitia 

et  dolo  et  audacia  meiitiendi.  Coroprebendet  Domi- 

itus  sapieutes  in  astuiia  sua  et  ad  gloriam  nominis 

sui  expedietcausam  suam  non  per  eos  de  quibus 

ipes  liabebatnr,  sed  quocunque  iniraculo  suo.  Nam, 


ceciderunt  aut  capti  sunt  ul  nullus  de  jactura  qne- 
ralur.  Studuit  Irnperator  duci  reformare  paceiu, 
sed  ipsi  non  acquiescunt,  roaxime  ut  sub  obteiilu 
guerr»  se  possint  a  scbismalicornm  consortio  sepa- 
rare.  Imperator  Teutonicis  el  Alemannis  nuiu  Del 
ex  maxima  parle  daius  est  in  odinm  etconteiiiptum* 
Lombardi,  in  ignominiam  imperaloris,  in  castro 
cui  Roboretum  nomen  erai,  aedincant  civitaiem 
prope  Papiam,  quam  Aiexandrinam  appellant  in  bo- 
uorem  papae  Alexandri  et  pcrniciem  Papiensium. 
EPISTOLA  CCXXXVI. 

i  AD  BOBEBTUM  FILIUM  iEGlDIiE. 

(A.  D.  1168.) 
,     ItoBEBTO  fillo  JBgidix. 

Arclior  nexus  est  charilaiis  quam  sanguinis  :  et 
ubi  cognalio  distrabilur  auiniorum,  carni  conjunda 
caro  non  prodest  quidquam.  Ex  quo  fit  ut  inier 
ipsos  fratres  sit  alius  germanior  alio,  dum  pro  con* 
formilaie  roorum,  pro  dileciionis  augmenlo  vcra 
cognatio  suum  recipil  incrementum.  Nam  quae  car* 
nis  duntaxat  est,  non  inagis  est  boniinum  quaro 
brutorum.  Quae  quia  raiionis  experiia  suui,  et  vir- 
tutis  ignara,  non  reminiscuntur  quod  mala  sunt, 
legitimos  obliviscuntur  afiectus,  et  quo  proveclior 
fuerii  a:las,  eo  loogius  recedunt  a  natura,  et  iuuiiies 
carnis  sequuniur  appetitus.  Expertus  experto  loquor, 
qui  veraiii  cognationem  a  carne  dcsertus  et  sanguine 
inter  alienigenas  reperi.  Tu  crgo  cum  mibi  sanguine 


ut  scriptam  est :  Nova  bella  elegit  Dominu$;  porta»  j^  (quod  facies  ipsa  convincit)  junctus  sis,  ei  cbariute, 

quod  cum  multa,  tuni  iuauraius  byacintbus  quotidid 
probat,  alios  anlecedas,  quem  praeferam  tibi  ?  sclo 
enim  qiiod  et  tu  paucos  admodum  praeferas  roibi, 
iiisi  forie  nepotulas  roeus  adeo  transfuderit  in  se 
pairis  alfectionem,  ut  nibil  charilatis  aut  solito  mi« 
nus  reliqueril  patruo.  Sed  ccrte  boc  mibi  persua- 
deri  non  potest.  Ncc  dubilo  quin  in  pectore  tuo 
niilii  reseryatus  sit  amplissimus  locus.  Sed  in  domo 
tua  inibi  iocum  cptimum  desiinasti,  et  jucundissi- 
nium  post  illuui  quem  occupabit  archa,  qoae  species 
rerum  conliiret  peruiiles  ad  omnein  incdicinam. 
Quoe  si  e&bausta:  aut  imminuia;  sunt,  sesiale  prae- 
lcrila,  nc  turberis  qula  in  eisdein  succrescunt  bor- 
li$,  ubi  caa  colHgere  consueveras  :  et  si  radicos  ab- 


Aosiiicm  ip$e  $ubtertit  {Judic,  v).  Pbaraonem  expu- 
gnaveruDt  culices,  vidua  Holopbernem,  et  pediles 
regem  Syriae  poteniissimum  ieguntur  ante  alios  ex- 
pogiiasse.  De  reformanda  pace  Ecclesiac  laborat 
Gouies  Fiandriae,  sperans  inter  reges  se  faciiius 
posse  componere,  si  doininum  Cantuariensem  ba* 
buerit  acQutoreni.  Jam  inde  tractavit  cum  rege 
Angiiae,  pro  quo  roaxime  soliiciiari  credilur,  et 
Caoiuariensem  ad  colloquium  secundo  invitavit,  et 
nonc  quideui  oblinuit  ut  arcbiepiscopus  accedal  ad 
Turoneiise  roonasierium  locuturus  ei  ibi  quando 
proxime  reges  colloqueutur.  Laborat  autein  ui  ipso 
rex  ei  arcbiepiscopus  conveniant  et  per  se  ipsos  de 
pact  sua  adinviceiu  iracteni.  Uiinam  vos  aut  aliqui 


«67  JOANMS  SAUESBERIENSIS  «W 

dfderinl  in  profundiim,  eas  prorundiiis  fodilo  :  qnia  A  mlni  :  nec  a  nie  unqnam,  aliud  roHsilium  aodleiis. 

Cum  illi  redierinl  qui  liinc  indc  RQmani  profecli 


ndor  eanim  suavlssimus  es(«  et  usus  maximus :  eo 
quod  omni  die  et  liora  solatlum  et  compendium  af- 
ferunl.  Hoc  esi  fortasse  lignum  scienii»  singularis, 
tft  unicae  sapientiac,  pulclirum  visu,  et  ad  vescendum 
buave,  quod  patribus  quidem  prohibilum  nosiris» 
coaetanels  est  coiicessum.   Yaleie. 

EPISTOLA  CCXXXYII. 

AD  TBOMAM  ARCHIEPISCOPUM   CANTVARIENSEJf. 

(A.  D.  1468.) 

Domino  Cantuariensi  quaiido  Reginaldus  fuit 
Rom». 

Romnnos  amicis  verba  dare  jam  nemo  roirnlur, 
quia  percelebre  est,  ei  innoluit  universis  quod  apud 
eos: 


sunt,  confldo  qnod  c»usa  noslra  plenius  elucescei, 
ei  Deo  propitiante  reformabitur  in  statum  meliorem. 
Precor  autem  ul  quam  cilo  redierint,  mihi  per  vca 
quse  referenda  nitulerint,  innolescant. 
EPISTOLA  CCXXXVIIl. 

Al»  MAfilSTRUM  GIRARDUM   PUCKLLA. 
(A.  D.  iiG8.) 

Idem  magistro  Girardo  pucella. 

Doleo,  magisier  charissime,  et  plurimum  dolco, 
quod  severilalem  vestram  adrersus  dominum  Caii- 
tuariensem,  ut  cz  animl  sententia  loquar,  plus 
justo  turbatam  video,  quia  ipsum  meruisse  non 
arbiiror,  ut  vestra  sincerilas  adeo  debeat  indignari. 


Quamm  quitque  $ua  nummorum  fundil  ab  arca.  B  Ncquchoc  diierim  :  YMl  Dominu*  {Judie.  yi.i).  «i 


7anium  habel  et  fidei :  «^^ 
et  plerumque  obliquata  mente,  legum  et  canonum, 
qiii  munere  potior  est,  polentior  est  et  jure.  Si  ergo 
ihi  dtipliciias  reperitur,  nihil  accidit  inofTinalum, 
Giim  frequens  sil  ut  divina  lex  dispendium  patiaiur» 
ubi  dispensandi  necessitaiem  flngit  avaritia :  cuiu 
uimen  scqultniis  eversionem,  et  bonestaiis  ludibrinm 
iiunquam  ratio  Introducat.  Verumiamen,  uade  gra- 
ins  ago  Deo  et  domino  papx,  adliuc  bene  nobisciim 
;igi  censeo,  quod  ad  tot  el  tanta  tonitrua  cominina- 
lioiium,  ad  tot  et  tantarum  promissionum  blaiidi- 
tias»  ad  machinas  Ualaamitarum,  quas  subornatis 
et  exquisiiis  mendaclis  ab  orienie  usque  in  Siciliam 
dolo  multipiici  erexerunt,  non  omnino  fractus  est. 


vesiram,  quam  Deus  Incolumem  servet,  .circumve- 
niam  chariiaiem,  sed  ut  veriialis  assertiune  fir- 
mius  ad  invicem  connectantur  amici,  ne  ex  ievi 
suspicione,  quod  absit!  contingat  alterom  alieri 
dcperire.  I^oslis  enim  quis  dixerit  :  Qui  non  diligit, 
mauel  in  morie.  (I  Joan.  iii).  Quod  auiem  nescio 
qui  suorumhoneslaii  vestraedictinlor  apud  christia- 
nissimum  regem,  et  Francorum  coriain  dctraxisse, 
unum  vobis  constel,  si  lamen  coiistnt  ignoro,  sed 
hoc  mihi  certissimum  esi,  quod  ipsum  andivi  sae- 
pius  excusaniem,  tam  apud  regcm,quam  apud  alios 
recessuin  vcstrum,  et  pro  vobis  plurles  inlerccden- 
tem.  Unde  nec  crcdcre  possum  quod  de  conscieiiiia 
ipsius  quisquam  suoruin  detraxcrit  vobis.  Nam  sl 


aoio  muiiipiici  ereseriini,  non  omnino  iracius  e»,      ipsiu»  quiaijuaiii  Buwiunt  «*,*i«*^.  ••  ,««.«.., —  — 
sed,ut  arbilror,  ariem  eorum  arte  conatur  eludere,  ^  nescivil,  si  non  seniil,  eum  non  consensisse  verum 

.  .  l..l*l^        IV.  1.^.      ^..i.i^m,.^    t^Xl^m^Am     Aa 


et  luroris  impetum  n-angere  ralione»  et  sapientia 
decllnare :  laudes  tameii  ejus,  prout  roeruerit,  in 
llne  canain  :  nec  in  inchoai»  vinuiis  auspiciis  ex- 
Kultabo,  nisi  perseverantia  ineritorum  flncm  dedu- 
\crit  ad  triumpbum.  Interim  vero  in  partein  nie- 
liorem  interpretanda  sunt  omnia,  praesertini  opera 
Patris  et  Doinini,  quae  non  constat  in  perversitate 
criminis  coniinerl.  Mic  autem  puto  regi  et  illi  pro 
quo  Inicrcedit,  verba  polius  esse  data  quain  vobis, 
eum  in  litteris  ad  vos  dcstinalis  post  consilium, 
post  preces  rei  suinma  in  vcslra^  discreiionis  arbi- 
irium  conferatur.  £t  cum  pro  relaxando  doiniiio 
Saresberienli  adhuc  preces  vobis  porrigat,  perspi- 


esi,  aut  ccrte  probabile.  Habet  quidem  aliquos  de 
coexsulibus  suis  iii  curia  regis  minus  foriasse  pro- 
\idos,  ut  verbum  incautius  contra  vos,  vel  aUuin 
potuerint  protulisso,  quo  cis  forte  fierent  gratiores 
quibus  quod  loquebanlur  placere  eredideranl.  Deus 
mihi  lesiis  est,  quod  illos  non  vidi,  nec  audivi  com- 
miiierequod  arguuntur,etadhuc  qui  sint  illi,  pror 
sus  ignoro,  si  qui  sint  tamen.  Caeierum  memoraium 
regem  ex  tribus  causis  non  ambigo  indignatnra. 
Qiiarum  prima  esl,  quod  cum  post  inultam  gratiam 
ct  familiaritaiem  ejus  prope  locum,ubi  niorabatur, 
transitum  facereiis^diveriistisclreccssistisa  regno, 
nbi  tot  bona  vobis  ab  infantia  collata  fuerant,  ubi 


MW  •  ^sa/vi  a^aav.    u«>u«av   ^•v*»w«»    •«*•-»■■»     f^  O »    1 ■  --»»-     -— —      — •  — 

ciium  est  quod  sentcntiam  cardinaliuin  aut  igno- d  nowten  vesirum  claruerat,  ipso  nec  saluialo.  Se- 


ravit,  aut  ralam  babeudam  esse  non  credidii.  Et 
quamvis  credam  quod  episcopus  aiite  reditum  nun- 
liorum  suorum  his  iilteris  non  utetur :  vel  quia 
liaec  forma  negotii  regi  displicebit,  vel  quia  archi- 
diaconi  cousilio  plenius  desiderat  iiifonnari,  si  ta- 
ineo  eis  usus  fueiit,  credo  iudubilanter,  quod  vos 
cxspectabitis  reditum  nunlioruin  vesiroruin,  et  ab 
ipsis,  aiinuente  Doinino,  audietis  quid  possitjs  aut 
quid  expediut.  Cxierum  nostis  nie  doniini  Sarisbe- 
i-iensis  esse  a  niulto  lempore  debitorem:et  Deus 
iiovil  quautum  infortunio  ejus  compatiar,  ideoque 
ijuod  scmper  feci,  et  auclore  Domino  faciurus  suin, 
omni  devotione  supplico,  ui  ipsius,  quanlum  salva 
honesiaie  Ecclesi»  et  vestra,  poleritis,  misereu- 


cunda,  quod  ad  schismaticos,  non  dico  schismaticus, 
transisiis-,  et  qui  opinione  virtutis  et  eruditione  lii- 
terarum  erexisse  et  confirmasse  debueralis  infir- 
miores,  omnibus  in  comnuine  mnlum  dedistis  exero- 
plum.  Yereniur  enim  minus  communicare  scbis- 
inaticis,  cum  in  eoruin  coiisortio  tantum  viruin  vi- 
rieant  detineri,  qui  ex  necessilaie  multiplice.  duin 
in  ea  condilioneest.senec  aboralione,  neca  mensa, 
nec  ab  oscnlo  suspendcre  potest,  nec  ab  aliis  quat 
iii  religione  comuiuiiionis  argumcnia  esse  noscuniur. 
El,  quod  haiic  causam  prapgravat  apud  ipsum,  ilii 
vos  dicii  adha?sisse  schisinatico,  qui  lolius  schis- 
matis  fiiber  eral  inccntor,  et  signifer,  et  a  scdc 
aposlolica  condemnatu»  cx  nomine.  Teriia  aulem 


tfS  EPISTOLiE. 

«8(»  qnam  et  ego,  quidqoid  alii  dicanu  maxiinam 
puto,  quod  ad  Teutones  dlveriistis,  qtri,  sicutei  pcr- 
soasum  est»  si  possent  et  audereni,  in  regnum 
sttum  llbenter  insnrgerent,  Et  quod  possunt  et 
andent»  loquuntur  grandia,  minis  tument,  et  qvi 
eiiam  in  regno  ejus  sunt,  imo  io  sede  quiescunt 
Parisiis  immorantes,  hoc  in  eo  depretiant,  ut  nostis» 
quod  civiliter  vivit  inter  suos,  quod  barbarorum 
roore  tyrannnm  non  Induit,  quod  non  incedit  sem^ 
per  satellitibus  armatis  septus»  ut  qui  tiniet  capiti 
suo.  Hos  gentis  mores  novii,  de  liis  saepe  conques- 
tus  est  ut  opinor,  etiam  vobis.  Et  tamen  supplica- 
y\i  Dominus  Cantuariensls  me  prxsente  et  tandem 
obiinnit,  ut  quantum  ad  ipsum  pertinet,  liciia  sit 
revocatio  vestra. 

Quod  auiem  adjongiiis  ipsnm  misisse  domino 
papae  rescripiujn  Uiteraruni  vestrarum,  non  quidem 
inCcior,  quia  ei  bona  fuie,  et  ndliro  eiiam  favore 
communlcalx  sunt.  Sed  ille,  quod  novttinspeclor 
cordium,  hoc  ad  vestruni  incommodum  non  procu- 
ravit  :  studebat  polius  ut  cans»  su£  proficerent, 
et  opinionem  veslram  apud  dominum  papam  reie- 
Tareni.  Volebat  autem  ei  innotescere*,  quod  fldeaet 
devoiio  vestra  cum  Ecciesia  Dei  et  scde  aposlolica 
est,  licet  vos  ex  dispensatione,  quo  faciiius  per  ves- 
tram  Jndusiriam  convertantur  aversi  ad  honorem 
Dei  et  uiiliiatcm  caibolicee  veritalis,  ad  tenipns 
illis  coliabiielis.  Et  si  aliqui  nuntiorum  minus 
seduii  fuerunt  in  olUinenda  revocatione  vestra^ 
negligentia  eorum  mandalori  non  debet  impulari* 
(loiisiat  eienim  demandiito,  et  nuntiorum  speraba* 
tnr  industria.  Nec;dul»ilo,  quin  soper  boc  dominus 
papa  eontentiis  sii,  cum  cerium  sit  ipsum  respon- 
disse  se  neininem  unquam,  iiec  maximum  patriar- 
cham,  81  aliquid  taie  accidisset,  revocaluruin.  Sed 
redeat  qoi  voluerii,  et  redeat  ut  debet.  Et  sl  discl- 
pnlus  ve^ter,  magisier  Ricardus,  cognatus  meust 
redissel,  qui  In  redeundo  obiit,  super  boc  verbo 
esaerous  certiores. 

De  eo  aniem,  quod  de  s(atn  imperii  mira  quasi  a 
vobts  accepta  Domino  papaa  insinuaverit ,  respon- 
dcoy  ipsum  qood  accepit  insinnasse,  sed  non  a  vobis : 
nec  quod  a  vobis  acceperit  ei  scripsit.  Nam  per 
al!os  magis  imiotescit  imperii  status.  Mec  miruin, 
si  tanu  moles  occuliari  non  potest.  Yerum  posi  illa- 
nim  interceptionem  litlerarum,  et  magistri  Ricardl 
obituin,  com  super  hoc  verbo  cardinalibus  loquere* 
tur,  dissuaserunt  ne  vos  citra  consilium  et  volun- 
uietm  doiniui  papae  revocare  praesumeret.  Quin 
potius  atienderet  quod  dominus  Remensis,  ei 
omnes  suffraganei  sui  ad  hoc  convocati,  non  ausi 
sunt  episcopum  Cameraceusein,  eHam  com  lacrymis 
pQeiiitentem/m  couiuiunicauone  reoipere,  antequaia 
auperhoc  dominuspapa  consuleretur.  Vcstratamen» 
aicul  eis  responsum  est,  causa  loiige  dissimilis  esu 
Uie  enim  in  schismaticorum  iuiraverat  errorero, 
Dec  vos  in  mcdio  schismale  consensistis  errori.  llle 
eral  episcopus,  ei  catholicos  visus  est  subvcriisse» 
V05  In  siatu   privati  ad  unilaiem  scbismaiicos  co- 


—  AN.  fIC8-  iW 

Anaminl  revocare.  Mlsit  ergo  dominusCantoariensis 
iterato  ad  Eoclesiam  Romanam,  inuingefts  nuntiia, 
me  prssente,  ut  revoeatiunem  vestram  a  doniino 
papa  satagerent  impetrare.  Ego  ipse  ex  conscien- 
tia  magistri  Radulphi  Nigri  composui  litteras.  Ego 
rogavi  ipsum,  ut  rei  hujus  seriem  ex  ordine  scri- 
beret  vobis.  Nuntios  Itaqne  nostros  constat  ad  cu- 
riam  pervenisse,  et  ibi  coiitra  legatos  doinini  regis 
Anglis  diu  magnnm  habuisse  litiginm,  sed  de 
oronibos  septero  nec  onus  adhoe  redierat  Dominica 
proxiroa  postAscensionem.Litigii  eorum  nun  scribo 
exitum,quia  adhuc  ignotusesi,  nisi  quod  a  redeuii- 
tibus  ab  aposiolica  sede  audio  eos  in  causa  prospe- 
ratos  praevaluisse  nuntiis  regis.  Sed  quaienus,  In- 
certum  est.  Nescio  enim  si  voii  compotes  redeunt 

B  petitionibus  adimpletis,  an  hJtc  pro^peraiionia 
eorum  snroina  sit,  quod  nunlii  regis  iufeclo  nego- 
tio  inglorii  revertuniur.Nuntium  vestrnm  vidi 
nuper  in  colloquio  regum,  habito  prope  Medontnm, 
ubi  de  pace  tractabaiur.  Piures  npud  Anglos  habe- 
batis  faulores,  sed  qnid  ilii  pro  vobis  obiinuerint, 
explorare  non  potui.  Alium  de  vestris  vidi  Parisits, 
et  qnaliter  Domino  Ganloariensi  scripserim  pro 
revocatione  vestra,  novit  aroicus  vesier  DominoB 
G...  inclusus  apud  sanclom  Hilarium,  qoi  iitieras 
inspexit,  mihique  foret  gralissimum,  si  ad  veslrnm 
notitiam  pervenlsseU  Gum  vero  nuntii,  Doinlim 
propitianle,  redierint,  quod  in  brevi  futurom  cre« 
dilor,  et  de  nostro,  et  de  vestro  negoiioerimuscer- 

p  .tiores.  Quare,  sl  placet,  moderationem  vestram  non 
decet  irrevocabiliier  indignari,  nec  tam  properom 
discessul  debetis  praeflgere  diein,  quia  nec  nosirnm 
nec  vestruro  est  divins  miserationl  praestituere 
tempus,  aut  snstineutise  terminum.  Sed  quod  sa- 
cerdotes  a  Judith  vidua  legitis  didicisse,  jusluin  est 
nos.orones,  Ghristt  pauperes  et  proscriptos,  animaa 
nostras  in  virtute  patieniiae  possidere,  et  exspeciare 
in  devotione,  et  silentio  salutare  Dei.  Sic  exspec- 
tantibus  ex  Inopinato  aderlt  gratia  consolairix,  et 
ainputato  capite  Holofernis,  fllii  israel  diu  deside- 
rata  pace  gaudebunt. 

Nec  dehortor,  quin  si  ita  sederit  animo,  coro  do« 
mino  rege  Angloroin  pacem,  quaro  fere  pro  volnn- 
tate  vobis  ojTerri  dicitis ,   faciatis.  Sed  olioaro  illa 

D  forrouia  conservetur,  quae,  provenienie  rerum  utl* 
litate,  nec  opinioni  veslrae  prapjudicet,  nec  saloti. 
Et  quidem  plerisque  nostrum  oblata  est  conduio 
pacis,  sed  exigitur  ab  omnibus  juramentuniH  quod 
sine  religionis  dispendio  non  valet,  ut  arbitror, 
observari.  Nam  quomodo  fides  illaesa  servabitur,  ai 
pasloribus  et  praelatis  siibjecios  in  his,  qu»  Dei 
sunt,  non  liceat  obedire?  Licet  auiem  inobedieniiae 
crimeu  non  expriroalur  in  cautione,  certuro  non  est 
qoid  veriatur  iu  animo  exigentis.  Unum  scio,  quod 
nemo  domini  regis  graliani  poterit  reUuere,  qui 
archiepiscopo  Gantiiariensi  sub  hac  tempestate  ser- 
vet  obedientiam,  aut  cum  eo  credatur  faabere  cha- 
riiatis  comniepciuin.  Vos  autem  dc  ovibiis  ejus 
estis»ei',  utopinor,  ipsum  piimum  aui  inier  pri* 


srri 


JOANNIS  SAREWEMENSI5 


tn 


«109  4  Domino  vacepistis  pastorein.  Videie  ergo»  A  nem  r^ipsAngra**  ciijiisintolerabiietexceesiis  tanie 


«filectissifne  frafter,  et  provideie,  ul  caute  ambole»- 
iis,  ne  perturbariiot  quod  a  gravitate  phiiosapbi 
aemper  alienum  esl,  dominelur  animo  vestro,  ne, 
ipse  impellente,  tale  quld  commillatis»  cujus  post- 
modum  $era  sit  peenilentia.  Potius  ad  orationis,  ei 
eleeniosynarum  arma  confugitet  ut  vos  Deus  cuni 
aliisjustis  deducat  per  vias  reclas,  et  ambulare 
faciat  in  semitis  suis,  qui  diltgentibus  se  omnia 
cooperatur  in  boDum.  llle  vos  expediet ,  cujns  no- 
men  foriissiiua  turris  est,  et  erit  rei  jiicundiis  exi- 
tus ,  qui  talem  babebil  et  tantum  ducetn. 

Tractaiur  de  pace  regom,  ei  adhuc  creditur  pro- 
veiitura.  Noster  interim  silct  orbis.  Unile  nec  nova . 
scribo»  nisi  quod   comes  Leicestriae  ohdormivil  in 


tempore  sustinuerat,  pneconem  veritatis,  fil^eriaii^ 
assertoremy  pnedicatorem  juatitiae  pro  caiisa  Do- 
miniy  cuni  infinita  rouhitudine  innoceHiuio  jaro 
quadriennio  exsulantemy  neglecto  rationis  eljuris 
ordine,  vclut  criminosum  ofiicii  sui  potestaie  priva- 
vit.  Non  quidem  quia  illi  meruerunt,  sed  quia  pla-*. 
cuii  Tyranno.  Et  umen  patentibus  litteris,  qtiae 
apod  nos  sunt,  concesserat,  ut  officii  sui  potestaie 
pleno  jure  uteretur.  In  qulbus  boc  expressit,  quod 
<  Ipsum  regem  excommunicandi,  nec  maiidatnni 
dabat,  nec  probibebat.»  Dcus  bone,  quid  novitatis 
accidil?  Dicit  Spiritus  sanctus  in  lege  sua  :  Clama^ 
ne  ce»$e»  (ha.  Lviii).  Ei  ecce»  nescio  qui  Spiritui 
ab  urbe  in  oibeni    exiens    prxdicatorlbus   dicii  i 


Domino.  Comes  Patricius  a  rebeilaniihus  Pi€ta\is  B  t  Tace,  neclames.i  Praecipit  Apostoliis,  episcopuin 

instituens  :  MiMlerium  tuum  imple  (//  Tim.  iv). 
Et  eccc  aposlolteiis  praecipit :  c  Ab  offlcii  tui  mi« 
nisterio  desiste.i  Sed  forte  suspicatur,  quod  ho- 
minem  possint  per  patieiiliani  emollire.  Sed  nun- 
quid  hoc  expertus  esl  in  episropo  Cantuaricnsi, 
qui  jam  fere  quadriennio  sedesua  privaiusy  etapo- 
Btolic»  sedis  remissionem,  et  illius  tyraniiidem 
senlit  expositns  ventis?  Provideat  quaeso  doniinus 
papn  conscientiae  suae,  provideat  et  famx,  el  ho- 
nori,  et  saluli  Ecclesiae.  Et  vos  haec  ei  diligentius 
intimate»  et  persuadete  doininis  cardinalibiis,  ut 
meminerint  judicii  Dei,  quod  iugiter  imploraut 
pauperes  Christi  coiiira  omnes  libertatis  Ecclesiaa 
inimicos. 

EPISTOLA  CCXL. 


occisus  esL  Dominus   Carnotensts  eieclus  esl  iu 
arcliiepiscopum  SenoDeiisem.  Valete. 

EPISTOLA  CCXXXIX. 

ADIOINNEU  PICTAVIENSEM  EPISCOPGII. 
(A.    D.  1168.) 

JoANMi  Piciaviensi  episcopo,  iojiniiES  Saresbe- 
rioiisis. 

Postquan  priores  iitteraa  exaraveram,  nova  haec 
nobis  innotuerunL  Hunc  fecerunt  rructum  liiier:e 
«Inmini  papae  transmiss»  regi  Anglia},  quod  ma« 
gister  Gerardus,  reversus  Colonia,  domino  suo  Can- 
tuariensi,  qui  eum  cjericum  fecit,  et  primum  bene« 
IktuiH  ecclesiasticum  et  contuiit,  nec  viso  nec  sa- 
kilatOy  Iransiil  ad  regem  Angliae,  eique  fidelltaiem 
leeit,  et  praestitit  jurameDtum  quod  alii,  et  adhaerel 
«oritt^  electus,  ol  aiunt,  in  pugiiem  contra  pau« 
pores»  et  proscriptos  Christi.  Abbas  Sancli  Au* 
fusiitti  dlxil  domino  Gaufredo ,  qui  fuil  abbas 
Cltfffi-vallis,  quod  ipse  ei  socil  sui  nihii  dixeropl, 
aul  feceruni  in  euria»  nisi  de  instructione  cardina* 
Kom»  et  eUam  comminationes,  quas  factas  audisii, 
foeerunl  fieri  Joannes  Meapolitanus  el  Joaunes 
Sauctorum  ioannis  et  Pauli.  Dixit  etiam,  quod  do* 
minus  Portuensis  juvil  nuntios  regis  ia  litterisiro* 
petrandis»  Ipse  quoque  rex  dixit  episcopo  Wigor^ 
neiisi,  quod  ipse,  el  alii  episcopi  omnes  exempti 
aunt  a  potestate  domini  Cantuariensfs.  Prapcepitque 


AD  BlLDEWIIfllll  ARCaiDIAGOMtJli  EXONIBNSEH. 

(A.  D.  H68.) 

JoANNES  Saresb»  magistro  BALDEwmo  arcfaidia- 
cono  Exoniensi. 

Dbi  de  seriis  agitury  niigas  multiplicare  non  ex- 
pedit :  el  indecens  est  (medicoruin  more  fallaciuin) 
cunv  necessitas  aUud  exigit,  ainicis  iiidigeiitibus 
verba  dare  pro  rebus.  Mosti  pridem  noiniiialiutii 
tuorum  eo  mibi  minus  placere  senlenliam  quod  iu 
sermonibus  tota  consistens  utilitatem  rerum  non 
assumpserit,  cum  rectom  sapientibus  indubium  sit 


Non  liinere  minas  aliquas,  quia  nune  dominiim  pa-  D  quod  res  qnaerit  philosopbia  non  verba.  Ut  ergo 


pam»  ei  omnes  cardinaies  liabel  in  burs:i  sua. 
Aikeoi|tie  gloriatur»  ut  palam  dicat  se  nunc  demuni 
»«l  sui  coasccutum  privilegiuui,  qiit  in  terra  sua 
eral  rex,  legatus  aposlolicus/patriarcha,  imperalory 
et  omoiu  qiue  volebat.  Et  fere,  qnod  ad  Ecclesiain 
Romftnam,  probabile  est  quod  (Kcit :  Quid  enim  ei 
amplius  coiuulisset  Oclavianus,  vel  Cretnensis  bae- 
resiarcifea?Quid  aliud  fecissent  cardioales  eorum, 
quam  praefatt  iili  domini,  qui  cxacuerunt  linguas 
Anglorum,  et  ignem  ct  venenum  feceruni  ewmere, 
Hl  lerrerenl  dominum  papam,  el  Inclinarent  ad  11» 
Ulum  Sttum?  Haec  in  Ecclesiae  Romanae  scribenlur 
anitalibiis.  EL  certe,  Dco  propitianie,  qui  scribant 
lawi  decruni  y  qood  tul  peiiiioorui  et  commtnatio* 


compendiosius  agam  tecum  nieorum  more  re:i- 
lium,  ex  litteris  qii»  noslro  Benedicto  directae  suiit 
colliges  in  qno  calciilo  causa  sacerdoiii  versetiir 
et  regni.  Tibi  vero  specialiter  scrihendiim  censui» 
quod  interim  gravius  exulcerat  animain  meam,  et 
cor  luuin,  ut  arbitror,  acerbtus  uret :  si  lamen  ve- 
ruro  est  quod  de  Wigornensi  iiostro  lu  auribiis 
multoruro  divuigavit  fama  celebrior.  Dicitnrenim 
qiiod  imprudenlius  et  Impudentius  versaius  est  iii 
causa  archlepiscopo  et  consecratoris  sui ,  conatus 
ex  eo  in  praesentia  episcoporum  ei  aliorum  docere 
causam  domiui  Cantuartensis  non  niti  de  sinceri- 
latejiistiiiae,  nec  Ecde&iac  qusrere  liberiatem,  sed 
duHlaxal  qua;sua  sunt,  non  quieJcsu  Chrisii,  rjTtia 


173  EMSTOL^, 

cedere  non  Tult  ea  condiUonfr^t  rex  perpetuo  con- 
cedat  debiiam  Eccleai»  liberiatem.  Dicitiir  etiam 
adjecisse  insultaiido  se  paiatum  esse  reiiunii:rre 
episcopatDi  suo  sub  eodem  pactu.  Quod,  ut  aiont, 
nec  iilis  placuit,  qui  banc  puritaiem  ipsiiis  amlie* 
rooty  Uun  pro  persona  dicenlis  quam  diiigeiianl,  et 
opioabanlur  sanioris  esse  consilii  et  voluntaiis  : 
iqm  quia  perniciosum  esset  exemplo  :  lum  quia 
facile  posset  bxc  doniini  regis  benignilas  revocari 
et  Ecclesia  in  anieriorem  iuio  deteriorem  reirudi 
serviiutem  ?  QiUs  enim  aaderet  de  c&tero  procla- 
mare  in  liberiatem  ?  Quis  causam  suscilare  in  qua 
et  pro  qua  meininisset  tantum  cecidisse  ponlificemf 
Alia  est  ergo  qusrenda  via  libertatis  ;  aliud  con* 
siliuin  poleril  kmicia  ioiimare  :  et  si  vult  eiperiri 
in  se  ipso  an  ecclesi»  et  episcopalus  sui  sic  possit 
rcJimere  libertalem,  quia  prout  a  Cantuariensibus 
didici»  archiepiscopus  huic  consilio  iion  acquiescet, 
neque  aliqua  proniissioue  se  deludi  paiielur,  uC 
aat  perroulei  episeopatum,  sicut  aliqui  moiiuntur, 
auidesi&iat  a  persecutione  juris  sui,  aut  paceai 
facial  manentibtts  consuetudinibus  super  quibiis 
controversia  orta  esi«  Hsc  idcirco  tibi  transcripsi, 
ui«  si  opportunilatem  videris»  persuadeas  mem«« 
raio  domino  Rostro  et  amico,  ut  si  ei  res  tanii  esl, 
banc  suspicionem  purgare  non  negiigat.  Omnes 
enim  qui  roecuiQ  vcrbum  boc  audierunt  compassi 
sniii  ante  actx  viiaB  ejus  et  famse.  Ipse  vero  Gan- 
luariensis  narranies  inbibuit,  dicens  rumoribus 
credi  non  oportere,  praserlim  cuin  verbuin  lanto 
stt  iodignum  viro.  Scio  tamen  quod  aliquautulum 
uottts  fuit,  ^  ut  bouko  pnidena  gessit  tempori 
uoreoi. 

Videbis  ez  rescripto  litlerarom  dominipap», 
unde  post  comminationes  multas  archiepisco- 
pus  Lundoniens  cpiscopum  denunilaverU  excom* 
innnicatum  :  ei  quare  illos  quos  episcopus  Sanctl 
Asaph  circuniventus  imprudenter  absolvit  excom* 
luunlcatos  habeat,  donec  juxta  mandatum  domini 
papas  salisraciant.  Et  quia  cardinales  ipsi  flnes 
mandati  dignoscuntur  excesslsse,  consilium  eorum 
de  reliquo  minas  audiet.  Nam  judieandi  de  eo,  nisl 
velit,  non  acceperunt  aliquam  potesutenu  Qiiod 
Wigomensero  voliii  praemuniri,  prodiit  ex  adipe 
charitatiset  qaoties  opportunam  fueril,  honori 
cjns  lil)enter  operam  dabo* 

EPISTOLA  CCXLI. 

AO  C09fBllTUM  ECCLESIJC  GAKTQAIISBIISIS. 

(A.  D.  1168.) 

Cniversitati  sanciorum  qui  in  priina  Britannia- 
rum  sede,  sancta  Cantuariensi  Ecclesia,  Domino 
fainubntur,  conservus  eoruin,  et  fratrum  mioi- 
nius«  salutem,  et  gratam  Deo  obediemiam  viciimis 
oninibus  antefcrre. 

Unde,  aroantissimi  domini  mei  et  dulcissimi  fra- 
Ircs,  exordi-nr  ?  Unde  spiriius  tristis  et  alieiio  cons* 
(ernatus  errore  verbi  sumet  initiuRi  ?  Quo  miserft 


—  A».  H68/  t74' 

A  ei  prs  doiore  langaeftiif  atiimaiprogredteiur  oraliot 
Poterai  haetenus  vestra  (ut  verbo  Cemperatissimo 
ei  digno  dominis  uur)  negligentia  excusari :  sed 

•  ecce  si  quis  vulgi  sequatur  opiHionem,  tepor  itt 
odium  commutaius  est,  negligeniia  traasiit  in  cob- 
lemptum,  cbafitatem  meniiia  simulaiio,  erupit  in 
fraudem,  ei  se  manifesiis  rerum  argumentis  cou* 
vineii  esse  perfldiam.  lia,  inquam,  si  volgi  conva- 
lescat  opinio.  Sed  quibus  de  caetero  potefii  ailega- 
iionibus  in§rmari?  Profecto  quod  in  fiyudeuu  Dei 
pnesuniti  aapientia  camis,  semper  in  conirarium 
proposito  pergit  evenium,  et  unde  sperabaniur 
compendia  voluptatis,  inde  totius  uLilitatis  et  iiH 
leniionis  dispendia  orinniur.  Sic  Jndaei,  nc  iocum 
perdereni,  ne  saeerdolum  principes  gentis  amitle* 

^  rent  poiestaiem,  Christo  ieienderuni  insidias  :  e( 
corruentes  in  foveam  qaam  feceruni  venieniibu^ 
Aomanis  locum  perdiderunt,  ei  geiitem.  Sicei  vos, 
si  tamen  vera  snut  quse  vulgus  claroat,  neqoe  eniro 
faciie  crediderim  quod  in  tantarn  vigilaniiam  ei 
sollicitudinem  cacitas  tania  ce«:iderit,  sic,  inqnam, 
misistis  ad  regein  oi  quod  ad  eum  non  pertinet, 
priore  rooriuo  vobis  aliuin  subrogareh  Quid  aliud, 
quaeso,  fecii  Israel  absenie  Moysc,  ab  Aaron  expe* 
lens  tti  deos  fabricarei  qui  se  pnecedereni  in  de- 
•erio  secunduro  morem  gentium,  ei  extorquena 
eaput  bovis  pro  nuroine,  ei  pro  majesuie  odoraus 
idolurol  sed  sicut  iilud  Gontriiiim  esi  Moyse  re* 
deunte»  ita  ei  lUud  quodcunque  vobis  datum  (uerii 

p  idoluro  convalescenie  lege  Domini,  eiad  Ecclesiaitt 
redeunle  justiiia,  conuretur.  IJIud  in  puivereiu 
comminuium  sparsum  esi  in  liquorem  quem  popu* 
lus  bibiturus  erat,  nt  sicquod  adoraverant,  egerere 
eompellerentur.  £i  qaisquls  ille  sii,  carnis  opiis, 
Bon  Det,  sl  Uroen  bene  cum  illo  agitur,  de  capiie 
▼ertetur  in  caudam,  ei  erii  abominatio  iimenilom 
Deum.  Nam  si  male,  non  invenieiur  locus  ejua  iu 
Urra  sanctorum,  quam  dignoscitur  profaiiasse. 

Sed  quo  pacU  accidit,  quod  primi  inier  omnes 
ecclesias  regni  tolius  priorem  a  principo  credidisiif 
esse  peiendum?  bac  forUsse  eauula,  ne  de  caetero 
vindicare  sibi  quidpiam  possii  arcbiepiscopus  in 
creatioue  prioris.  Non  sic,  fratres,  non  sic,  quin 
poiius  verendum  fueratnejiis  ainitiatis  antiquum» 

D  dum  in  profanain  pergitis  abusionein,  et  privilegiuni 
demerearoini  propriuro ,  cum  prsripilis  alienunu 
Uiinam  perniciei  bujtis  non  dedissetis  exemplum , 
beati  Beiiedicii  forinulam  deserentes,  terga  verten- 
us  ad  lcgem  ,  negleciis  consliuitionibus,  qnibiis 
sancti  Palres  docueruut  Chrisiiaiiis  essc  viveii- 
dum  I 

Quibus  aatem  rationious  aooleri  poferit  cefebris, 
etvulgalaopinio?  Prtore  rooriuo,  misistis  ad  regenn 
De  archiepiscopo  nec  inentio  facu  est  inier  vos. 
Prudenter  utiqiie ,  ui  absolveret  deluncti  fratris 
aniroam  rex ,  ad  quem  jura  sacerdotii  creduiit  qui 
desipiuni  perlinere.  Aiioquin  ralio  non  occiirrit 
quare  curam  aniroarum  suscipiat  aliquis  de  manu 
ejuSv  ne  duin  vestrarum ,  qui  roerito  scientiac,  reli- 
glODis,  et  digiiiiaiis  es(is  in  capiu  rpgiii,  priina  sede 


S7I  JOANINIS  SARESBERJENS18 

BriUBnianifn,  a  Doinino  cODSlituti*  qiio  tota  possit  A 
lAtnla  per  vos  iliustrari ,  tanr  docirinas  verbo  quam 
sanctae  conversaiionis  exemplo.  llle  qiioque  sapiens 
et  religiosus  frater»  (nominis  etenim  non  recordor,) 
inii*  consilio  cum  principibus  sacerdotum  et  aliis 
quos  de  indusiria  taceo  ,  studiosissime  procuravlt, 
oe  vesira ,  si  qua  lamen  esl »  possii  innocentia  per 
alicujus  amlci  diligentiaro  excusari ,  conira  archi- 
episcopiim  noroine  lolius  conventus  appellatioiiein 
forroans  e^siatuens  euro  adversariuro  Ecclesia!» 
quasi  vobisln  aliquo  nocuisset,  aut  constaret  euni 
nocendi  proposituro  concepisse.  Usus  est  homo  pru- 
dentl  consilio  qui  maluit  vos  habere  pairem  et  do* 
minum  adversarium  quam  amicuro.  Multi  qul  ade- 
rant  hominem  deriserunt  el  iinprecationibus  per- 
aecuti  sunt,  ubi  sentiebant  tuiam  colloquendi  esstt 
lilierlaiein ,  dicenle  niliil  accidit>se  miruro »  quia 
moniichi  Caniuarieiises  hoc  quasi  ha:rediiariuro 
semper  habeni,  ut  arcbiepiscopos  suos  oderinu  Et» 
ut  verbo  faciant  fidem,  Ausclmo,  inquiunt,  bis  pro 
justilia  exsulant  qui  nihil  unquam  solalii  contuio- 
runt.  Coniempseriint  Radulphum  ;  oderuiit  WiiieU 
muin;  Tbeobaldo  teienderuut  insidias,  et  ecce  nunc 
Tbomam  gralis  insniiabilicer  persequunlur. 

Quis  aniicorum  Ecclesix,  ncdum  alumnus»  baee 
In  compiiis  Ascalonis  et  in  triviis  Geih  sine  dolore 
•b  incirciiiiicisis  audiet  decantari?  Quis  fldelium 
Christi  lacryroas  poieril  conlinere?  Deus  mihi  lesiis 
estv  quod  fratrein  illum,  quisquis  sit ,  in  praesump- 
lionis  hujus  insania,  consilio  conventus  usum  fuisse  c 
non  credo.Hoc  tamen  aliis  facilepersoaderi  nonpole- 
riitSi  ratnro  babueritis  quod  Tactum  est :  si  in  praesum- 
piorem  illuin  noii  animadverteritis  castigatione  cru* 
dell  :  si  consilio  vel  auxilio  astiteritis  illis  qui  qu«» 
runt  aiilmam  patrisvestri  utauferant  eam.  Aljoqnin 
Tidebimini  roandasseet  conseniire  dicentibus:  Non 
kabemus  regem  nisi  Casarem,  erucifige  ^  crueifige 
ponlificemf  qui  itare  amui  est  pro  EccUsitB  liberlale: 
^ui  legem  Dei  tradilionibus  humanis  asserit  pracfe- 
rendaro.  Nescitis 

quid  pariat  ventura  diest 


t76 


et  ex  litieris  domini  papae  conjicietis  In  quanto  pe* 
riculo  positi  sint,  quos  archiepiscopus  excommuni- 
caverat ,  et  universi  participes  eorum.  Nec  tuli 
sunt  appellandi  sublerfugio ,  cum  summus  ponlilex 
appellaiiones  excludat,  et  legalis  jam  praeceperil,  ut 
eos  ,  qui  videbanlur  absoluli ,  reponant  in  anteriO' 
reni  senienliam,  nisl  saiisfecerint  incontinenli.  Ar- 
ehiepiscopus  vero  et  episcopum  Londoniensem  ,et 
alios  plures  denunliavii  cardinalibus  excommuni- 
eatos  esse,  causasque  subjecit  quas  cnumerare  lon- 
gum  cst. 

Plura  vobis  inierdum  et  a  pluribus  scriberen* 
tur,  nisi  qnia  qiiae  vobis  amici  signilicant  ad 
cautelam  ,  vos  velut  inlmici  deferils  ad  regein.  Ya- 
ieie ,  dileciissimi  fraires  et  domini ,  cl  operosius 
agiie  ,  ut  ainici  vesiri ,  qui  pauci  sunt ,  proncere 
possyni  in  cxcu:alione  iiinocenlix  veslrae. 


EPISTOLA  CCXLH. 

AD«  ROBBRTim  ARCHID.  DE  SOBRfiU. 

(A.D*li68.) 

*  JoANMBS  de  Sar.,  Roberto  arcliid.  Surreiao. 
Ingratiludinis  vitio  nibil  odibilius  est  apud  Deum 
et  homines,  cujiis  nota  roeriio  vldebor  inurendus  si 
actiones  graiiarum  lingua  siluerit»  quoties  post 
benelicia  datur  opporlunilas  colloqoendi.  Agens 
ergo  gralias  quas  et  qnantas  pro  tempore  possum, 
illum  relributorem  merltorum  vobis  confldenicrau- 
deo  delegare  qui  bona  cuncla  larga  et  copiosa  ma- 
nu  remunerat,  et  nullam  malum  relinquil  impuni- 
tum.  Haec  est  interim  consolatio  nostra  ,  haec  spes 
esTjugistimentiuro  Dominum.  QhIs  enim  speravit 

B  in  illo  ,  et  derelietus  est  ?  fingal  qul  voluerit,  quia 
inveniri  non  poiesl  in  toia  serie  sacrarnm  Scripiu- 
raruni ,  sed  nec  Antiquus  dierom  mendax  invenie- 
tur»  qui  se  voluntatem  limenlium  se  promisii  esse 
faciurum:  Arrliam  promissionis  hujus  acccpimus» 
jam  pollicentis  experimurfidem,  et  mlserentis  sen- 
timus  affectum  qui  consolatur  nos  in  omni  tribula' 
tione  nostra.  Quinlus  annus  exsilii  mei  evolvilur, 
et^ecce  cum  mihi  nihil  ante  defuerit  solaiii,  cumu- 
lus  est  quod  Ecclesise  iiberias  videtur  astare  pro 
foribus,  et  pro  parie  jam  pedem  flxil  in  insula.  Re- 
nnntiavii  enim  rex,  sicul  nuniil ,  cardinalium  aite« 
stantur,  quibusdaro  constietudinibus  pessimis,  quas 
tamen  ante  censueverat  vindicare,  curo  juramento 
deiestans  illas  et  auctores  earuni.  Consentii  ui  li- 
berum  sit  ad  sedem  apostolicam  appellare ,  ut  cle- 
rici  ad  saecularia  judicia  non  irahantur :  et  qiiaedam 
alia,  quae  sic  utinam  probaret  faclo ,  sicut  finnai 
eloquio.  Cardinales  nuUam  habent  in  arcbicpisc<H 
puro  potestatero  :  et  jussi  sunt  lilieris  aposiolicis 
quas  nuper  receperunt,  Angliaro  non  inirare  neque 
intfomitiere  se  de  consecraiionibus  episcoponmi , 
vel  aliis  regni  negoliis  :  nisi  prius  Cantuariensi  ar* 
chiepiscopo  pax  plenissima  fuerit  reformaia.  Aliis 
quoque  praeceptum  esteis,  ut  omni  appellatione 
cessante  reponani  in  anteriorem  sententiam  excom- 
municatos  domini  Caniuariensis  »  Qui  videbantur 
absoluti,  nisi  satisfaciani  inconlinenti,  resiituenles 
illi  et  suis  ecclesiaruin  possessiones  ei  omDia  quae 

^  inde  perceperunt.  Londoniensis  episcopus  cardina- 
libus  denuniiatus  est  excommunicatus  et  doniino 
pspae,  ex  causis  quas  percurrere  longuin  est.  Inno- 
tescent  haec  pervos,  si  placuerii,  domino  episcopo, 
cui  Ideo  minus  scribo,  ne  mea  necessitas  sub  ob- 
tentu  litterarum  quaesisse  videatur «.occasioiiem 
mendicandi.  Unde  nunquaro  subexsilii  hujus  angu- 
stia  scribenduro  censui  suspiciosis  et  conjectaniibus 
indigentiis  verbasemper  ad  quaeslum  et  eonsolaiio- 
nem  aiigustiffi  lendere :  sed  his  duniaxat  quosarbitror 
amici  sermonem  non  interpretaturos  precum  esse 
improbiiatem.Eum  veroprecor  noinine  meo  salul:iri« 
cui  mullas  habeo,  etauctore  Deogratias  agam  pro~< 
pier  sinceriiaiem  charitaiisquam  mihi  serval  in  cor- 
de,  et  curo  nccesse  fucrit  ostendet  in  opere.  \akte. 


«77  ■  EPISTOLiE 

EPISTOLA  CCXLIIL 

AJ>  BARTHOLOMfUM  EXONIENSEII  EPISCOPUM. 

(A.  D.  \m.) 

Bjlldwuio  EionieDsi  archidiacono  Joannes,  Sa- 
mberiensis.  * 

Si  nihil  huinani  a  se  comicus  reputat  alienum, 
non  anibigo  te  curare  quem  sortiaiur  exilum  causa 
Dei  et  amicorum  labor,  qui  pro  libertate  Eccle- 
siae  patiunlur,  aut  imminenlia  sibi  pericula  refor- 
niidant.  Si  quidem  mihi  pridem  roultis  argumen- 
tis  innotuit  benignitas  lua,  suo  merilo  bonis 
omnibos  graliosa  :  sed,  quod  de  conscieniia  dixe- 
rini»  nulli  mortalium  quam  milii  dulcior.  Potc- 
ruDl  aulem  tibi,  quae  gesla  sunt  iu  colloquio  do- 
niini  Gauiuariensis  et  cardinalium,  et  item  quali- 
ter  episcopi  qui  transfrelaveruut  adTcrsus  archi- 
episcopum  denuo  provocaveriinl,  conslare,  cuin 
cx  relatione  mullorum,  tum  (Ideruis  ut  arbitror  ex 
Uileris  quaruin  tibi  mittuntur  excmpla.  Goiiiraxi 
namqoe  familiarituiein  cum  douiino  Gantuariciisi 
et  coexsulibus,  suis,  ut  amicis,  si  forie  opiis  fue- 
rit,  possitn  couimodius  sufTragari,  ciim  nec  illc,  nec 
illi  secreta  sua  mihi  censeaiit  occulianda  :  qus 
Deo  propiliante  celabo  fidcliler,  et  sic  opporluui- 
utibus  aroicorum  subsiJiuin  ferain,  ut  hi  qui  de 
ftdei  niex  sinceritale  prssuinunt,  dispciidium  non 
iiicurrant.  Iloc  eniui  ofliciorum  gerendoruro  norma 
pracscribit :  lioc  certum  est  universis  Gantuarieu- 
sibus  complacere.  Amlci  tui  sunt  eorum  pluriini» 
ei  de  te  jore  societaiis  antiquae  velut  de  fralre  con« 
fiduiiu  Uiide  se  necessariis  suis  falentur  obiioxios, 
etillis  tanquam  sibi  coniemplatione  tui  desiderant 
esse  prospectum.  Nam  quisquis  amicis  eorum  com- 
modus  «st,  est  et  illis.  Licet  iiaque  dominus  Exo- 
niensis,  qui  sine  tuo  gravamine  molestari  non  po- 
lerit,  nec  archiepiscopo,  oec  alicui  suorum  amicus 
inventus  sit  aui  officiosus  in  aliquo  :  tamen  quia 
tibi  jure  aniicus  est,  doleo  quod  perversitas  quo- 
rumdain  vix  exsecrabiles  ei  tetendit  insidias,  pro- 
videat  illi  Deus :  et  tu  praeeunie  gratia  sollicitus 
esto  saffragiis  eleemosyuarum,  oraiionis  instauiia, 
et  deliberandi  studio  consilium  prout  a  Paire  lu- 
niinuiii  impeiraveris  minisirare.  Nam  nisi  Deus 
impedlat,  autarcbiepiscopum  offeudetcum  dispen- 
dio  conscientiae,  aut  rcgem  el  cardinales  suos.  Ke- 
ccpturus  est  enim,  si  nondum  recepit  liiteras  lega- 
lorum,  praecipientes  ut  absolvat  excommunicatos 
doniini  Gantuariensis,  cum  ipsi  tamen  praecipiendi 
sic  Dullam  habeant  potestatem,  sed  inhibili  sint 
litteris  aposlolicis  Angliam  ingredi,  vel  se  de  re- 
gni  negotiis  intromiliere,  nisi  prius  archiepiscopo 
pax  plenissime  rcformctur.  Alia  quoque  praecep- 
lione  jossi  sunt  memoratos  excommunicalos  sine 
dilaiione»  oroni  appellatione  cessante,  reponere  in 
s<fntentiani  excoinmunicationis,  nisi  salisroccrint : 
proot  videre  poies  ex  litteris  quariiiu  tibi  mitio 
rcbcriptum.  Archidiaconuin  quoque  Pictaviensem 
cardinalis  Papiae  nuper  absolvit.  Ex  quo  palel  quam 
niillu  fuerit  a  GuHlensi  opiscopoeis  collata  absolu- 


—  AN.  1168.  rs 

A  tio^  et  quam  periculose  sit  eis  exinde  communica- 
tum.  Si  ergo  illos  absolverit  Exoniensis,  cum  liqni- 
dum  sit  eos  impoenitenies  esse,  offendei  primo  in 
Deum,  dcinde,  archiepiscopum  graviier  exaspera- 
bit.  Si  vero  non  absolverii,  regis  et  cardinalium 
suorum  indignationem  vidcbitur  mcruisse.  Dicent 
enim  :  Ecce  jam  in  propaitilo  est  qiiod  archiepis- 
copo  prorsus  favel :  quod  domini  regis  honorem 
non  diiigit :  quod  npostolicae  sedis  conlemnii  auc- 
torilalem.  Potucrant  cardinales,  si  circunispecli 
essenty  si  liinerent  Doininuni,  si  bracbinm  suum 
non  ponerent  carnem,  revolvere  quid  susceperint 
in  inaiidatis,  quae  sit  aposiolicarum  conceplio  lit- 
terarum,  quid  Ecclesiae  expedirei,  et  a  maadaiis 
hiijusmodi  peniius  abslinerent.  Aulsi  homiiiem  Deo 
prseferendum  decreverini,  quare  nou  injunxerunt 
hoc  niunus  uiii  eorum  qui  praesentes  aderant,  et 
festinnbanl  ad  redilum  ?  Nam  Loiidoniensis,  Sares- 
beriensis,  Gicestrensis,  'Wigorniensis  assidcbant 
eis,  etin  huineros  Exonlensis,  ;ut  diciiur,  impegc- 
Tunt  hoc  onus  :  magis  tamen  imponilur  "Wigor- 
nieiisi.  Qui,  si  vcra  soni  quse  dicuniur,  pliis  q^iain 
tantie  niodestiae  virum  dcceat,  in  archicpiscopuui 
Suum  locutus  est.  Sed  accusentur  episcopi. 

Novit  Dominus  qiii  sutit  ejus,  et  declurabitur  ve- 
rllas  in  illa  die ,  nec  interim  nocens  se  jiidice  ab- 
solvetur  :  et  qni  fralri  foveam  paral,  iiicidet  in 
eara  prior.  Qaid  ergo  faciet  inter  has  tendiculas 
tuus  etpro  amore  tuo  ineus  Exoniensis?  Si  consi- 

C  silio  polles  aut  aliquis  tuoruui  gaudens  eo  utcre. 
Sin  autem  in  eo  interim,  quod  sine  meilori^  prarju- 
dicio  dictuni  sit,  aquiesce.  Scio  enim  qiiod  libenter 
te  audit  Exoniensis.  Si  illi  venerint  absolveudi, 
mandati  tenorem  inspiciat.  flagiiet  poenilentiani, 
extorqueat  confessionero  :  et  si  mandali  forina  non 
impedit,  legilimam  de  satisfactione  exigat  caulio» 
nem.  Ostendat  et  apostolicas  liiteras,  quibus  in  an- 

.  «leriorem  senlentiam  ex  necessitate  reponendi  sunt, 
si  satisfaclioiiem  exhibere  distulerint.  Exerceat 
adinonitiones  et  qiiae  pericula  immincant,  diligen- 
ter  exponat.Quod  si  per  eos  steterit,  quo  minus  ab- 
solvantur,  res  ei  in  tuto  est.  Quod  si  pcenitere  no- 
lunt,  et  tamen  absolutionem  importuniusquaerunt- 
respondeatur  eis  in  oinni  charilate  et  inodesiiay 

^  quia  haec  absoiutionis  fornia  evangelicae  et  aposto- 
licae  docirinae  contraria  est,  et  quae  ab  antiquo 
episcoporum  sine  inajorl  aucioritaie  exerceri  non 
poiest,  ut  sic  ad  cardinalium  consullationem  nego- 
tium  refcratur.  Dicaiur  eiiaro  eis  quod  absolutio 
noD  proderit  eis  ad  salutero,  nisi  prxcedant  poeni- 
tentia  et  confessio  et  satisfactio  pro  facultate.  Nun* 
quam  enim  sic  impudenies  eront  legati,  ut  impoeni* 
tentes  jndicent  absolvendos.  Si  vero  poenituerint; 
et  emendationem  publice  promiserint,  licet  ab  eis 
cautio  nequeat  extorqueri,  nec  inseru  mandato  sit» 
absolvl  fortasse  poterunt,  ut  regis  et  cardinaliuffl 
indignatio  declinetur  :  quia  praesumi  poierit  man- 
datoribus  fuisse  cautum.  Habeatur  aotem,  quoties 
aderunt,  ubique  ei  publice  protcstatio  dlvini  juris» 


m 


JOANNIS  SARE&BERiENSlS 


t80 


Verttmiamen,  arcltiepiscopo  displiciiiirum  selo^si  A  ius  ut  aiit  ipsum  offendere  necesaitas  uiigeat,  aut 


mandalo  illorum  absolvantur,  qui  non  de  accepla 
poiesiaie,  sed  de  temeritaiis  audacia  mandarc  prae- 
sumunt  episcopis,  super  quos  nullam  liabent  auclo* 
riiaiem.  Kt  quidem  roeriio  displicebit.  Sed  quia 
egoetalilamici  tui  Cantiiarienses  in  rouliis  prome- 
ruiinus  arcbiepiscopum  quamvis  laesum  conGdo  fore 
placiibilem,  el  quod  nobis  plene  remittet  in  animo, 
si  quid  in  Iiac  necessiiate  contra  se  viderit  esse 
praesumptum.  Si  vidissem  mandali  conceptionem» 
plaiiior  esset  via  consiiii.  Quare  precor  atieniius, 
ut  ipsius  iilteras,  si  adliuc  tradil»  sunt»  mibi  mit- 
lere  non  inoreris.  Nec  excidat  a  roemoria,  quoniam 
in  litteris  quas  Joannes  de  Oxenofordia  attulit,  jus- 
sit  dominus  papa,  ut  si  excommunicati  essent  in 


peccare,  Deus  esl  praefercndus,  nt  conseienttie  ser« 
vetur  integriias.  Nec  fleri  mala  debeiit  u(  prove* 
niant  bona  :  nec  oflen^is  placanda  est  indignatio 
majeslalis  ut  fideliuin  suorum  converlat  aut  conte- 
rat  inimicos.  Si  ille  pro  nobis,  quis  contranost 
Itaque  si  ratibabitionem  exegerint »  si  pelierinfr 
subscriplionein,  mibi  videtur,  salva  reverentia  con- 
silii  polioris,  quod  dilaiio  peti  poiest»  donec  epi- 
scopus  ecclesiam  suam  consulai,  et  religiosos  viros 
parochise  suse.  Non  enim  vidclur  grandis  esse  pru- 
denliae,  si  bomo  sine  querela  se  inimergat  iitigiis 
alieiiis  :  et  cum  testis  sit  asserere  quse  vidit  ei  audi- 
vit,  quid  lesiiflcari  poterit,  qui  nec  interfuit  nego- 
tio,  iiec  audit  nisi  pariis  alierius  bosies  qoaerenies 


Diortis  pericuio  constituli^  lunc  absolverenlur  prae-»  B  V^^  ^u*  &\ini^  non  quae  Dei  ?  £t  bac  eadem  ratione^ 


slito  juramenlo,quod  si  convalescerent,  apostolico 
parerent  mandaio.  In  lilteris  quoque  quibus  cardi- 
uales  praecipiuntureos  reducere  iu  sententiam  ana« 
themaiiSy  nisi  satisfecerint  incontinenti ,  ejusdem 
Juramenti  condiiio  inscrta  est  :  et  posteriorum  tibi 
miito  rescriptum  litierarum,  ut  earum  senleniia 
publicetur,  et  possit  indigentibus  esse  praesidio. 
Nam  qui  Deum  timuerit,  roovebitur  ut  minus  au« 
deat  in  mortem  suam,  sed  si  nodum  istuin  ille  tuus 
amicus  aiiqua  ratlone  expedierit ,  iaqueum  timeo 
duriorem.  Vereorenim  ne  principes  sacerdotum  qui 
consilium  inierunt  quomodo  occidant  Cbristum 
Domini,  et  Kcclesiae  perimant  libertatem »  accitis 
ofiicialibus  regis,  illum  luuin  £xonlensem  inducere 
veiiut  aut  compellere,  ut  appeilaiioni  factae  consflio 
regis  et  cardinalium,  Aoniinc  regni  et  sacerdotii» 
subscribat,  et  acti<ineni  muniat  suarum  teslimonio 
litierarum.  £t  fortasse  rcgis  auctoritaie  praecipient 
per  fidem  quam  illi  debet,  et  sicut  bonorem  regni 
et  sacerdotii  diligit,  ut  eum  aliis  nuntiis  causam 
suscipiat,  et  in  persona  propria  prosequaiur.  Quo- 
rum  si  unumfecerit,  iudubitanter  crcdo  quod  Deuni, 
et  scio  quod  ofTendet  arcbiepiscopum  fortassis  irre- 
parabiliier.Fuit  eniin  cum  aliis  appeilatoribus  apud 
Norlhampiouam  adversarius  cjus.  Item  secundo  ap* 
pelianiibus  astilit,  et  habita  sunt  haec  quasi  uon 
fuerint.  Si  vero  nunc  tertio  non  gravatus  raiihabi- 
tione  retorquet  ad  se  uialitiam  aliorum,  cum  eis 


uti  poteruut,  qui  appellantibus  defuerunt  :  praeser- 
tim  cum  nec  mandaverint  appellari,  nec  conscii 
fuerint.  Polerunt,  inquam,  si  qui  tamen  sunt  ia 
lauto  regno,  qui  veriiatem,  quam  menie  concepe- 
ruut,  audeant  profiieri.  Londoniensis  timei  capiti 
suo,  et  ideo  furoris  socios  quaerit,  ut  remaneat  im- 
punitum  quod  a  tam  multis  constiterit  fuisse  pras- 
suinptum.  Quod  si  instantius  urgeant,  deferatur  si 
fieri  potest  ad  cardlnaiiuui  cousuliationeai.  Uuc 
laiuen  voluntali  regis  iieganduiu  noii  erit,  quiii. 
pro  eo  scribalur,  quaienus  apparuerii  jusliiia  cjus  i 
ei  ejkoreiur  dominus  papa  ut  £cclesiae  reforuiei 
pacein  et  regis  honoreui  servei,  et  jusiitiain  pro« 
Dioveai,  sicut  doouerit  Spiritus  sanctus.  Si  aulem 
speciaiiora  quaesierint,  quidquid  contra  conscien- 
tiam  et  honestaleiu  specilicabitur,  iion  habcbit  spc- 
ciein  vci  decorem,  certe  nec  exitus  felices.  Perse^ 
culionem  causae  suscipere  quidem  non  expedii ; 
sed  qui  coactus  fuerit,  gaudebit  forlassis  diiuiioiie 
qua  necessaria  quaerat,  et  domui  suae  disponere 
possit :  fortasse  sub  eo  praeiexiu  coliigi  putcruni, 
qua:  Deo  gratius  erogentur.  Inipsius  verolegatiuiiis 
susceptione  omnia  causae  vitia  iuipediinenia  pro* 
teslauda  sunt,  ut  et  conscientia  servetur  iudcmnis, 
et  ut  amarus  exitus  |>osiea  non  debeat  iinputari. 
£xigelur  forte  de  mandatis  diiigeiitius  exsequendis 
novi  cauiio  jurameuti  :  sed  nou  video  quo  uiodu 
siue  turpitudiiiis  nota  praestetur.  Nihii  auteia  uii- 


videbitur  siiire  sanguinem  pairis,  et  magis  vulne-  D  ^iu^  ^sse  dilatione  credo  si  potest  impetrari,  quia 


rabit  conscientiain  propriam  quam  £cciesix  cau- 
sain,  qnain  personam  iliius  cujus  ruina  quaerilur. 
Si  non  fecerit,  praeteriu  uon  proderunt  merita» 
qiiin  regni  etgacerdotii  denuuiietur  publicus  hoslis. 
£t  iicet  hsc  omnia  fecerit,  hunc  eumdem  exilum 
timeo.  Ea  eniin  est  natura  hominis  illius,  ut  apud 
eum  jacturam  faciat  omnium  meritorum,  qui  qua- 
cunque  ratione  praeterierit  aut  distulerit  uuum 
qualecunque  sit  adimplere  mandaium.  £a  autein 
esl  moderatio  precum  et  sobrietas  niandatorum, 
ut  ei  quandoque  necesse  sit  obviari.  Quare  summa 
consilii  mei  estut,adhibiia  diiigentia,  et  lota  meii- 
tis  solliciiudine  semper  teneatur  ainicus  dum  fieri 
poiest  incolumi  religione  :  si  vero  coniingat  artku- 


auciore  Domiuo  iiiterim  aut  paz  reformabitur,  aut 
dominus  papa,  vci  cardiuales  aiio  procedcnt  consi- 
lio,  aut  totius  negotii  forniam  oporteat  imiDutari. 
.Utinam  veris  graviora  sint  pericula  quae  timentur, 
et  soilicitudo  varios  timores  incusserit  amanti !  Si 
Cicestreusis  ct  Wigorneusis  operam  dederini  et  di  • 
iigeniiam,quod».ularbilror^  puterunt,  quomodo  tuus 
£xoiuensis  expediatur,  rumoribus  niiuus  credani. 
Alioquin  pnesumeiur  eos  machinalos  essepericu- 
luin  fratris  quod  noiuerint  impedire.  Hoc  auieui 
certum  habeas,  quod  arcbiepiscopus  ratas  non  ha- 
bet  absolutiones  quasdam  factas  a  cardinaiibus  i 
et  hoc  ipsum  significavit  eis  :  deferens  tameo  apo- 
siolic»  sedi  noluil  eos  argiiere  publice  :  prxsertiin 


181 


CPlSTOLiB.  —  AN.  lieS. 


Iflt 


eum  proi»>f lunt  se  oeleriier  cArreeturos  quod  clr-  A  prorsus  exitum  pergil.  Frane!  siqnlilem  mnfis  anl- 

mantur,  dum  Tident  hostes  quasi  desotatos,  imo 
des|)eratos  emendieat«  suffragta  quxriuret  M 
lllos  impiorare  patronos  quibtis  opiis  est  defen- 
sore. 

Dom  itaqoe  in  tantis  imperator  vcrsaretnr  an- 
gustiis,  ei  omnino  de  exitu  desperaret,  ir.ictaium 
liabuit  cum  viris  religiosis,  quos  constabat  fideles 
esse  donilni  papse,  simolans  se  cum  Ecclesla  Dei 
pacem  esse  facturum.  Est  aiitcm  in  domo  Cartlm- 
siensi  (15)  Tir  admodum  rellgiosns  quondam  fami- 
Jiarissimus  imperatori,  qui  ab  eo  pridem  recesserat 
ob  conscientiam  schism.ntis,  et  ci  plurimo  coinp.i- 
tiebatur  affecto.  Hic  ergo  accessit  ad  eum  ciim 


cumventi  praesumpsissenoscuntur.  Rogaverunt  car 
dinales  archiepiscopum  ne  Londoniensein  Tel  alios 
denuotiaret  excommunicatos,  dum  spes  pacis  esset» 
Ipsa  tonc  acquievit. 

EPISTOLA  CCXLIV 

AO  BALDWINUM  r.XOIflENSBM  AllGiIIDUC01ll'M. 

(A.  D.  i16g,  ii^pnse  Maio.) 
Baldwino  Ezoniensi  archidiacono,4oANNBsSares« 
1)erleii!iis. 

Ex  quo  prospere  per  gratiam  Dei  circa  mediam 
quadragesiinam  a  Sanclo  iSgidio  reversus  sum, 
tuam,  dilectissime»  super  his  qu»  in  Francla  et 
lialia  gerebantur  praemuoire  decrevi  cliaritatem 


^io  enim  quia  interdum  expedit»  etsacpe  jucuiidum  ^  lacrymis  sibi  pro  certo  innotuisse  assereii»,  qiiod 


-est,  prsenosse  temporum  molus«  et  quasi  falorum 
seriein  ex  his  quse  nutu  divino  mortalium  prseve* 
niunt  nientes  contcmplari.  Sed  quia  de  pace  regum 
iractabatur,  et  Fredericus»  fractus  crimine  et  per- 
tinacia  schismaiicis  ex-Aiigustus,  simulabal  se  velle 
ad  catholicam  redire  unitaiem»  propositum  distnli» 
donec  plenius  innotesceret,  qnem  lanta  negOtia  sor- 
tirentar  eventum.  Cum  eniro  Teutonicus  tyrannus 
seniiret  se  milituiii  pnesidio  destiiutum,  et  Italias 
ciTiiaies  in  ipsuin  irruere  propararent»  et  ipse 
temeritate  suorum,  qui  nobilem  quemdam  Papiea- 
sem  excscaverant,  Papiae  minime  tulus  esset,  ciqiie 
Maurianensis  comcs  ob  injurias  sibi  iilatas  omiiein 
exitum  pneclusisset,  ut  Lumbardorum  manus  nulla 


pacem  non  erat  habiturus,  nisi  Ecclesi«x  Dei  red* 
deret  pacem  :  insliiii  autem,  et  oblinuit  ut  erocaret 
perlitteras  suas  priorem  Carthnsiensem,  alib.iieni 
Gisterciensein  ei  episcopuin  Papiensem,  quem  cx- 
pulerat,  et  promitleret  se  consilio  conim  iii  om- 
nibus  acquietunim  :  dum  modo  illi  in  se  rcciperent 
periculum  juramenti,  quod  contra  papam  Alexaii- 
drum  fieri  fecerant.  Omnes  qui  Tcrba  haec  audie« 
nint  exhilarati  snnt :  et  Lombardi  Jam  copperunt 
milius  agere»  sperantes  Uominem  esse  coiiTcrsnm. 
Interim  saepedictiis  marcbio  egil  cum  cognato  suo 
comiie  Maurtannensi  ut  imperatorem  perinitleret 
egredi,  promitiens  ei  non  modo  restituiioncui  abla* 
torum,  sed  montes  aureos,  et  cum  honorc  et  gloria 


ratioiie  posse  evadere  Tideretur,  ipse  comitis  Blan-  C  imperii  gratiam  sempiiernam.  Viri  autem  religiosl 


«Iratensis  et  marchionis  Montis  Ferraii  fretus  auxi* 
lio,  diverlit  in  terram  marchionis,  reiictis  triginta 
olSiidibus  Lumbardorum  apud  Blandratum.  Alios 
autem  obsides  quos  acceperat  per  caslra  marchionis 
diYisit  custodtendos,  et  ipse  cum  praefato  comite 
et  uiarchione,  quia  eum  Lumbardi  congregato  exer- 
citu  usqne  ad  xx  millia  mililum  prosequebantur, 
ei  obsidere  decreverant,  per  castella  quasi  in  um- 
bra  mortis  latitans  fugitabat»  ut  Tix,  sicul  aiunt, 
probi  viri  pleni  fide  et  aucioritate  qui  interfueroni, 
duobus  diebus  aut  tribus  auderet  in  eodem  hospitio 
pernoctare  :  hanc  miseriam  tyranni,  aut  potius 
gioriatn  Dei  et  Ecclesiae  consohuionem,  dc  iiostra- 


tibus  qnidem   vidcrunt   canoiiici  Noviomenses  et  t^  ^^^*  relulil 


quos  CTOcaTerat,  arripuerunt  iter,  excepto  abbate 
Cisterciensi,  qui  graTi  detenlus  inflrmitate,  Tice  siia 
misit  dominum  Gaufridum  Antissiodorensem,  qiii 
Clarevallensis  fuerat  abbas«  prxmitteiis  fratrein 
quemdam,  quia  lyrannoexploraret,  uhi  et  quando 
eoruro  Tellet  uti  colloquio.  At  ille,  audilo  adventu 
eorum  et  iiiteris,  jr^fn  dc  exilu  suo  cerlus,  it)dnci:s 
impetratis,  respondit  eos  ob  hanc  causam  frustra 
venturos  esse,  nisi  angclum  de  coeli  secum  paleuier 
addncant,aut  veniant  in  potcstate  faciendi  miracul?« 
ot  possint  mundare  leprosos,  et  morluos  susci- 
tare  :  et  sic  illi  ad  propria  reversi  sunt.  lioc  mihi 
idem  conversus  Carihusiae,  qui  legationem  gcsse- 


nunlii  comitis  ilenrici :  de  vestrniibus  autem  legati 
illuslris  regis  Anglise,  illuc  profecli  ex  variis  causts. 
Noviomcnses  eniin  archidi^couum  siiiim  Bonifacium 
iialiae  marchionem  quein  elegerant  iu  episcopum, 
viruin  honestum  el  tola  schismatis  tempestate  ca- 
tholiciim  reducere  quaercbant.  Comes  ilenriciis  sta* 
tam  explorabat  imperii;  nuiitii  Tero  regis  Angliae 
juramenta  praesliterunt  de  matrinioiiio  conlrahendo 
inter  filiom  prxfati  marchioiiis  cl  sororem  regis 
Scoihe  et  ad  saepe  dictum  tyrannum  legatione  fuu- 
cAi  snnt,  ut  de  opinione  rouUorum  loqiiar,  quo  sic 
Tires  et  familiaritatem  prseiendenles  imperii,  ter- 
reant  Francos.  Sed  callidiias  haec  io  coDtrarium 

(15)  Ed.  Paris.,  CawfMarieiiit. 


Imperator  autem,  collectis  obsidibus  quos  dis- 
perseral,  ad  redilum  properans,  Tcnit  ard  sancium 
Ambrosium  habens  circiier  xxx  mililes  in  comi- 
tatu  suo,  et  inde  mane  festinanter  egredieiis  prope 
Secusiam  in  emineiitia  cujusdam  moiitis  suspendlt 
quemdam  obsidem  nobilem  Brixiciisem,  imponcns 
ei  qiiod  conjuralionis  Italorum  conscius  fuerat,  et 
(quod  pliis  est)  artirex  congregati  excrcilus,  qui 
eum  ab  Italia  expellebai :  alios  vero  obsides  secum 
duxil  intra  Secusiam.  Cives  autem  et  incolae  loct 
portas  claudi  fecermit  appositis  cusiodibus  armaiis» 
et  Ij^anno  obsides  abstulerunt ,  dicentes  sibi  ab 
allls  ciYitaiihus  excidiuro  et  exterminium  imminerey 


SS3 


JOAMiNlS  SARCSBEKIENSIS 


2Si 


«i  vicinos  suos  ei  amicos,  viroa  Ualix  Dobilissiinos»  a  ^rgo  in  brevi  s|iirilus  eoriiin :  et  videutes  se  bac  via 


sic  paterenlur  abduci  in  Alemaniiiam  occidendos  : 
pr«sertim  cum  adhuc  in  Italia  suspenderil  virnm 
potentem  et  geneposuni :  sibi  vero  et  suis  exitnm 
patere  pre  llbitu.  Tantam  quidem  aahibuerunt  diii- 
gentiam  obsidibus  retinendis,  ut  neminem  permit- 
terenl  egredi  cjui  Ilallce  loquereiur.  Iinperaior  au- 
tem,  assumpto  babitu  servientis,  quasi  ut  alicujus 
magni  viri  procuraret  liospitiuin,  cum  aiiis  quin- 
qae  servienlibus  noctu  egressus  est,  Ixtus  quod  ei 
fata  concesserant  Italiain  perdere,  quam  deme- 
ruerat  divUus  retinere.  Inde  transiens  Chrysopolim 
suam  turbavit  Biirgundiam,  proceribus  inlentans 
minas :  et  progrediens«  Alemanniain  et  Saxoiiiam 
supra  modum  turbatas  reperit,  et  fratrem   suum 


cuntra  jusiitiam  non  posso  proficere,  miseruut  iii 
Siciiiam  nunllos  et  litieras  regis  sui,  quib(is  uiuniti 
vcneranty  ut  ope  Siculi  regis  et  regin»  posaent 
aliquid  a  domino  papa  adversus  Ecclesiam  impe- 
trare.  Sed  Christianissimus  rex  Francoruin  prxsn- 
giens  hanc  versuiiam  malignantium  ,  Panonniuno 
electo  oansam  Ecclesiae  et  dominl  Cantuarieosis 
commendavit  nt  [propriam.  Quis  alterutrius  lcga- 
tionis  profeclus  sil,  hacteniis  ignoralur.^ 

Supervenerunt  interim  nnnlii  legatorum^qtios  rex 
Angliae  impetraverat,  roinime  coarantes.  Nain  quid- 
quid  cecinerat  alius,  in  curia  decanlabat:  sed  nec 
de  istis  cerium  cst  quid  sint  ad  domiiios  suos  rela- 
turi.  Supplicatum  est  ex  parte  regis  et  iegatorum. 


sentit  prae  caeteris  inimicuin,  cum  tamen  ei  plu-  B  adhibitis  inullis  intercessoribus,  doinino  papae  pro 


rinu  adversenlur.  Porro  Lombardi  post  egressnm 
ejus  Blandratum  diruerunt,  eilractis  Inde  obsi- 
dibus  qui  ibi  relicti  erant,  et  interfeclis  Teutonicis 
fere  omnibus  quos  ad  cusiodiam  castri  deseruerat 
imperator.  Deceni  autem  nobilissimos  et  diiissimos 
Alemannos  dederunt,  in  solaliuni  marili,  uxori 
iliius  Brixieiisis  quein  supra  prope  Secusiam  sus- 
pensum  retuli,  ut  illa,  proui  libuerit,  eos  aut  sus- 
pendat,  aut  perpetux  subjiciat  serviiuti,  vel  re- 
demplioncm  accipiat.  E&inde  damna  multa  mar- 
chioni  dicuntur  intulisse  :  et  niinc  rumor  est  eos 
obsidere  Papiam.  Et  ceriuiu  est  quod  Papienses 
jum  in  Alemanniain  miserunt  nuntios  iinpera- 
tori ,  denuiuianles  quod  nisi  redicrit  et  opem  tu- 
leril,  nulla  ratione  potArunl  diutius  resistere  civi« 
latibiis. 

H£resi:«rcha  Cremensis  Romoe  est  apud  sancium 
Peirum,  ubi  eum  Roniani  inorari  paiiunlur  inito 
commercio  de  reddendis  captivis  suis  :  sed  tamen, 
ut  aiunt,  recedere  non  paterenlur.  Episcopus  Alba- 
iieiisis  domini  papae  vices  agit  in  urbe:  et  si  Lom- 
bardi  Papiam  ceperint,  spes  est  Guidonein  Gre- 
mensem  capium  iri ,  et  quod  non  modo  Romaiii 
omnes,  sed  etTuscia  tota  schismaticos  iinpugnabii. 
Adhucautcm  incertum  est  an  dominus  papa  Lom- 
bardorum  vclit  audire  preces,  se  transferendo  ad 
illos:  crediiur  lamen.  Prosperalur  autem  adhuc 
Benevenii,  ubi  nunlii  regis  Angliae,  et  domtni  Cun- 
taariensis  in  ipsiiis  pr«seiiiia  convenerunt.  Et  qui- 
dem  utrique  benigne  et  bonoriHce  recepti  sunt ; 
sed  regalium  sicut  jnstitia  minor,  sic  pompa  et  di- 
vitlarum  oslenaaiio  major.  Cum  autem  domiiiura 
papam  blanditiis  et  proinissis  dejicere  non  praeva- 
lerent,  ad  minas  conversi  sunt,  meniienles  quod 
rex  eoruin  Noradini  ciiius  sequeretur  errores,  et 
profanae  religionis  iniret  consortium,  quam  in  £c- 
clesia  Cantuariensi  Thomam  paicretur  diutius 
episcopari.  At  vir  Dei  nec  terrore  concuti,  nec  se- 
duci  potuit  blandimeniis ,  eisque  duas  proponens 
vias,  alteram  viiae,  alteram  moriis,  respondit  eos  nt 
coeperant  facile  posse  contempta  gratia  et  paiientia 
Dei,  pereuniium  prxeligere  viam  :  sed  86»  Domino 
propiiiante,  nou  recessuruin  a  via  recta»  L*eiuniuit 


cpiscopo  Saresberiensi :  el  tandum  obicnlum  ui  ei 
summus  pontifex  suam  remitleret  injuriam  ei  of- 
fensain,  et  domino  Canluariensi  scriberet  rogans  et 
consulens  ut  ei  dimitieret  injuriam  suam,  ct  ipsum 
a  suspensionis  senlentia  relaxaiis  in  gratiaro  reci- 
peret  ct  amorem,  si  tamen  ei  in  propria  persona  de 
satisfaciione  sufiicieniein  praesliierit  cautionem. 
aut  duos  de  majoribus  clericis  ecclesiae  sux ,  ex- 
cepto  decano  transmiserit ,  qui  jurcnt»  quoniaiii 
eplscopus  eis  mandavit  et  postca  non  deinanduvit, 
hocpraestare  jnrainenlum,  quo  ipsius  episcopi  no- 
mine  et  vice  jurabnnt,  quod  archicptscopo  de  con- 
tumacia  et  injuria  satisfaciet.  £x  quo  probabillier 
colligi  polest,  quod  dominus  papa  senieniiam  lega- 

^  torum,  qua  jam  dictum  episcopum  absolverunt,  aut 
ignoravji,  aui  ratam  babendani  esse  non  credidit. 
Obtinuerat  auiem  idem  episcopus  anie  litteras  fere 
consirniles,  quas  tameii  ipsum  et  suos  non  onera* 
bantaliquo  juramento  :  sed  eis  nondum  usus  est, 
vel  quia  regi  displicuerunt,  vel  quia  minoris  effica- 
ciae  reputaiae  sunt.  Quein  vero  calculum  reportaturi 
sint  alterutri,  nescicbatur  adliuc  qoando  reversus 
est  prxdiclarum  portitor  litterarum ,  sed  dominus 
papa  rescripsit  Christianissimo  regi  se  Ecclesi:e 
Dei  et  suo  Cantuariensi  non  defuturum ,  quandiu 
partem  ejus  justitia  comite  poterit  sublevare. 

Nunc  ad  regum  nostroruin  colloquia  transeamus. 
lilustres  viri    Henricus  Cainpanoruin  etPhilippus 

D  Flandrensium  comiies  procuraverunt  In  conveiitu 
Suessionensi  causam  regis  Angliae  apud  Christia- 
nissimum  regem,  et  landem  juxta  preces  inemorati 
regis  Anglorum  in  hanc  forinani  pacis  decursuir 
est.  Rex  Angliae  debebat  redire  in  hominium  regis 
Fnuiciae,  et  lide  corporaliter  et  pubiice  data  coraiii 
omnibus  profiteri  quod  ei  tanquam  doinino  suo  de 
ducatu  Normanniae  serviet,  sicut  prxdecessores  sui 
duces  consueverunt  servire  Francorum  regtbus. 
Comiiatum  vero  Andcgavensem  et  C^iomanensein. 
et  fidelitatem  procerum  ad  memoratos  honoresper- 
lincntium,  cedere  tenebatur  domino  llenrico  Qlio 
suo,  qui  inde  hoininium  el  fidelitalem  rcgi  Fraiicor 
rum  contra  onincs  hoinines  facturus  erai,  ncc  ali- 
quid  debiturus  patrt  vel  fratribus,  nisi  quod  extf^t 


m  EPISTOLiE. 

raiiomerUi  Tel  naiurae.  Dttcaliiiii  ▼ero  Aqtiilania: 
\tge  siinili  rei  Francus  Ricardo  filio  re^^is  Anglis 
conceilebaty  dans  ei  in  matrimonium  fiiiain  suam, 
sed  sine  dote,  quae  lamcn  eral  pro  libitu  parenlts 
donaiionem  propler  nupiias  acceplura.  De  Tolosa 
Dcc  nientio  habita  est.  Mililes  cui  aUrinsecus  capli 
erani,  debebant  llberari,  et  sic  consolidari  pax  et 
concordia  regum.  Guin  vero  rex  Angliie  vdti  com- 
pos  audiret  comitem  Henricum  ad  se  venire  ,  iit 
luec  inenndae  concordiae  forma  eonfirmaretur,  de- 
mandavit  ei  ne  progrederetor,  proficiscens  in  Pic- 
lafiam,  ut  Liziniacuni  castrum  auferret  proceribus» 
ipii  illud  reaedlQcare  convenerant  et  munire.  (lau- 
saro  vero,  quam  curo  Francis  traclabat,  commisit 
archiepiscopo  Roihomagensi  et  Ricardo  de  flumaz 
ei  Rlcardo  de  Luci  finiendam  vice  sua  :  quorutn 
juramenia  contra  voluntatem  domini  sui  Franci 
nostri  non  appreiianlur  vel  obolum.  Unde  rex 
Francus,  ralos  se  delusum  esse  dolo  partis  alterius, 
Biluricas  inJignans  proreclus  est :  ibique  a  proce- 
ribus  Piciavorum  juramenta  recepit  et  obsides, 
quod  niillara  sine  consilio  et  voluntate  ejus  cuin 
rege  Angliae  facient  pacem«  eis  auxilium  niutuum 
reproroitiens :  et  juramenlo  Pctri  fralris  sui,  et 
coitiiils  Siephani,  et  Wiilelmiiiiililis  Carnotensis, 
finnans  qaod  nec  ipse  faciet  pacem,  nisi  facta  pace 
eorum,  et  nisi  cis  reslitnaiilur  ablata. 

Ilerato  itaqiie  sed  diligontius,  per  anie  diclos 
cooiites  Campanum  et  Flandreiisem  egit  rex  AnglioD» 
uialterius  regis  baberet  colloquium  :  et  pacem  pro 
forroa,  in  quam  convenerant,  reronnarei.  Et  qui- 
dei3  in  Oclavis  Paschae  colloquium  obtinuit  optiina- 
tom  Francorum,  sed  faciem  regis  videre  non  me- 
ruit,  nisi  ante  securitaleni  praestiterit  quod  Picta- 
vieosibus,  et  omnibus  qui  regi  adhaeserunt ,  pacein 
et  nnjversa  ablata  cum  integritale  rcslituet :  excepio 
qood  Dou  teneatur  Pictaviensibus,  sicut  nec  ei 
Pictavienses»  mortuos  suscitare ,  vel  casas  reaedili- 
care  combostas.  Ilanc  ergo  fide  corporaliter  daia 
prsstitit  cautionemy  el  quod  alios  artlculos  pacis 
apad  Suessionem  disposits  fldeliter  observabit. 
Hoc  ipsum  simili  modo  cautum  est  a  proceribus 
ejus*  Proceres  autem  Francix  ei  se  fide  obligave- 
ninl,  qnod  rex  Franciae,  si  sibi  pacta  superius  po- 
ftiu  et  suis  servata  fiierint ,  priemoustraiam  pacis 
observabit  conditionem,  exceplo  quod  filiam  siiain 
Don  consentit  Ricardo  deslitialo  ducl  Aquilaniae  in 
matrimooiiim  collocare.  Hoc  tameii  de  Tolosa  ex- 
pressum  est,  quod,  si  Ricardus  de  comite  Sancti 
jEgidii  sibi  petierit  justiiiain  exhiberi,  rex  causam 
tractabit  judicio  curiae  suae.  Quae.  cum  regi  Fran- 
corum  relata  fuissent  ex  ordiiie ,  consensit  ut  cum 
rege  Anglorum  loquatur  Dominica  proxima  post 
AKensionem ,  et  secundum  prasdictas  condiiiones 
faciat  pacem.  Sed  Pictavienses  ei  postea  conqiiesii 
suni ,  quoil  rex  Angliae  eos  transmisso  exercilu 
expugnabat,  dum  verba  concordix  iractarentur : 
exercitum  tamen  confeceranl»  etducem  ejus  coiiii- 
lem  Palriciam  inierfecerant «  sed  inviti.  Undc  rcx 


—  AN.  1168.  «e 

j^  Francus  plurimnm  motns  est,  sed  an  hoe  impedire 
pacem  possit  ignoro ,  licel  eum  pcDniteat  sic  con- 
Mnsisse. 

Caeierum  aliquatenus  Inductus  fuit  coniempla- 
tione  devotionis»  qiiam  regem  Anglix  opinatus  esl 
concepisse :  cuin  enim  idem  rex  pro  reformanda 
sibi  pace,  Francos,  de  quonim  ainicitia  confidebai, 
operosius  sollicilaret,  et  electum  Carnotensem  di* 
dicisset  Chrisliaiiissiino  regi  familiarem  esse  prae 
caeieris,  eo  quod  alios  optimales  pr.ecedcre  crediiur 
in  timore  Domini  etoperibus  sapieniiae,  accessit,  ad 
eum  operosius  supplicans  ut  euin  recouciliaret  do- 
mino  suo,  cum  quo  el  pro  quo,  si  placerei,  paratus 
erat  in  i£gyptum  proficisrl:  eleclus  vero,  uipote  vir 
prudentissiinus,  volens  verbi  latebras  sibi  profun- 

^  dius  aperiri:  c  £slne,  innuil,  veruin  quod  dicitis, 
ui  cuin  eo  velitis  ire  Hierosolymam?  i  At  ille : 
c  Mhil  unqiiam  fcci  libenlius,  si  placucrit  domino 
meo,  et  nie  permiserit  domui  meae  dispoiiere,  ei 
liberis  providere.  i  Carnoiensis  autem,  et  si  dolum 
subesse  suspicaretur,  hoc  rctulit  regi  Fraiicorum. 
Ille  autcm  respondit  qiiod  turpe  crat  toties  decipi, 
nec  se  aliqua  ratione  crediturum  anic,  qudd  ex 
animo  locuius  sit,  quain  huinenim  ejiis  cnice  vi- 
deat  insignituin.  Nain  cuin  hoc  antea  ei  promiserity 
et  firmaverit  cauiionc  qiia  ctsi  cominissa  neino 
fidelis  est,  et  relii;ionis  pra^stitae  prxvarcator  ap- 
pareat,  ait  slultnm  esse  nudo  verbo  ejus  haberi 
fidem.  Pronior  taincn  fuit  exinde  ad  concordiam 

p  ineundain.  Nunc  autcm  cuni  audissct,  quod  dum 
hoc  promitleret,  Pictavos  aggrederetur,  adeo  tur* 
baliis  est,  nt  ei  per  nuntios  suos  denuntiaverit  so 
ad  colloquiuin  non  venluruni,  nisi  ille  Pictaviensibus 
securum  praebeat  cominealuin,  et  det  obsides,  qnod 
nec  in  itu,  nec  mora,  nec  reditu  ipse  vel  sui  ali* 
qtiam  eis  inferret  laisionem.  Etiam  ceriuni  est 
quod  si  salva  honesiate  poiuerit  a  conditionibua 
resilire,  opportuniiate  temporis  gratanter  utetur. 
Sunt  eliam  qiii  putent,  quod  rcx  Angliie  nullo  modo 
tantam  possit  ignominiam  susiinere,  ut  liis  pacein 
et  castra  cum  caeteris  ablatis  restiiuere  compellainr : 
qui  inierfecerunt  proceres  suos,  ei  hoiiori  et  volun- 
taii  ejus  lanta  contumacia  resiiterunt.  Solet  enim 
improbus  esse,  praesertiin  ubi  impctuiu  impatientis 

D  aniini  succendll  injuria,  aiii  autein  quia  hoino  vcr- 
suius  est,  et  se  videt  in  arcio  posilum,  opinantur 
quod  soliia  simulandl  et  dissimulandi  arte  utetur 
ad  pnesens,  et  a(vcepto  tempore  de  inimicis  optataiii 
expeiet  ultionem.Sed  quidqiiid  faciant  reges,  nou 
creditur  quod  Pictavicnses  cuin  eo  ineant  pacenit 
eo  quod  desperant  se  posse  fideni  rcperire  in  ho* 
mine,  a  quo  seetiain  innocentes  coiitra  fidem  laesos 
esse  queruntur,  \erum  supervacaneum  est  varias 
retexere  opinioneSt  cuui  rerum  evenlus  in  hrevi 
ipsam  detegat  veritatem :  quam,  cuin  innotuerit, 
tibi»  auclore  Deo»  quanlocius  polero,  significare 
iion  pigritabor,  tam  de  pactis  regum  quain  de  siatu 
domini  papae,et  causa  Eccles!ae  Anglicaiiae  diligcn* 
tissime    referens   quidqiiid   relatu    dignum    esse 


tt« 


lOANNIS  SARCSBERIENSIS 


isa 


mdititvo.  Tn  mlhi   de  sitto   luo  et  amiconim  a  Si  vero  tapiat,  audlet  illos,  el  per  se  tpsum  cnm 


rescniiens  vicem  redde:  iiai>ens,  et  a  sanctis  iiaberl 
r<iciens,  in  bono,  mei  et  meorum  roemoriam  ante 
Deum* 

EPISTOLA  CCXLY. 

AD  JOANNEM  PICTAV.  BPISG* 
(A.  [D.   H68) 

JoANifi  Pictav.  episc.y  J.  S. 

BeneQcia  sxpe  conferunlur  fnvitis:  et  eum,  qui 
In  suam  perniciem  properat,  revocare  charitas  con- 
6uevit.  Quod  utinam  rex  Anglias  salubriter  experia- 
lur  1  Debitores  cnim  ejus  sumns :  et  uterque  nostrum 
si  fleri  posset,  ei  debet  ex  multis  causis  (quas  enu- 
merare  longum  est)  ea  quae  ad  salutem  perlinent 
et  honorem  diligenlissime  providere,  et  quantum 


domino  Canluariensi  faciet  pacem,  nec  mediante 
Romano  pontiHce,  nec  rege  Franciae,  nec  opera 
cardinalium,  nec  aliquo  praeter  lllum  qoi  medins 
esi,  ubicunque  duo  vel  (res  congregantur  in  nomlne 
ejus.  Sed  istud  adimpleri  non  potest,  nisi  Ipsl  per- 
sonaliter  colloquantur,  et  sibl  mutuo  de  se  adinvi- 
cem  recerint  fidem.  Scio  enim  quod  si  alter  de 
altero  posset  confidere,  ipsi  sibi  opiimam  dictarenl 
et  inirent  concordi»  forroam.  Et  quidem  rex  bene 
plenam  de  archiepiscopo,  siciit  certissime  arbilror, 
posset  babere  Tiduciam,  quia  vir  religiosus  est:  ct 
id  duntaxat  agere  sludet,  quod  ad  gloriam  Dei  pro- 
ficiat  et  ei  conferat  ad  sulutem.  Rediens  nuper  a 
Sancto  iGgidio  sanus  et  incohimis  per  ipsum  trans- 


libet  deirectantem   revocare  ab  bis  quae    salutis  ^  iium  feci,  et  Um  eum  quam  coexsules  suos  sanos 

ilispendium  offerunt.  Quis  enim  non  doleat  tantum 

principem  et  EcctesiaB  Dei  tam  necessarium  in  eo 

forluHX  calculo  esse  positum  ul,  impellenle  consilio 

reproborum,  in  suam  et  lil)erorum  suorum  (quam 

Deus  averiat!)  subversionem  totus  praeceps  currere 

videatur?  Ex  quo  enim  Ecciesiam  Dei  (quod  sine 

dolore  et  gemitu  nec  dicere,  nec  meminisse  poa« 

sum;  vexare  coepit,  et  proscribcre  innocentes»  sta- 

tim  excitavit  ei  Deus  bostes  undique,  et  tantam 

vexationem,  ut  vix  sedari  possitaetate  nostra,  Locus 

liic  niiuis  conspicuus  est,  patens  undique  a  Dritaii- 

nianim  extremis  flnibus  usque  ad  novissimos  ter* 

minos  Galliarum.  Ergo  in  eo  diuiius  immorari  nec 


esse  gavisus  sum,  et  in  divinis  exercilils.occupaios. 
Exspeclabat  nuntlos  suos  a  sede  apostolica  redeun- 
tes;  sed  quia  quatenus  profecerint  incerium  esi, 
quid  siiper  eo  scribenduin  sit  nescio.  Parvum  mu- 
nusculum  vobis  mitlit  fraier  meus,  sibi  nuper 
transmissum:  In  quo,  si  placef»  potius  meiiemini 
devotionem  mittentis,  quain  graliam  vei  usum  mu- 
neris.  De  his  quae  vertuntur  inier  reges  quid  scri* 
bam  nescio,  quia  adhuc  inceriuiu  est  quid  nuntii 
regis  Angli£»  quid  ad  coniitem  Henricum  tam  cre- 
bro  discurrunt  valeant  obtinere.  Comes  enim  procu- 
rat  apod  regem  Francorum  causani  alterius  regis. 
Dominus  Willelmus  Papiensis  inierfuit  ordinatioui 


oportet,  nec  expediL  Fredericus  ille  schisinaiicus  q  Carnoieiisis  electi,  viri  quidem  magnsspei,  etfain» 

insignis,  dum  in  Ecclesiaminaliliosius  etcrudeliiit 

^vit,  factus  est  ex-Augustus,  et  eo  perductus  est, 

ut  jam  optaverit  Italiam  perdidlsse,  quam  retinere 

non  potest.  Timeo  ne  praefaius  rex  ambulans  in  viis 

^us,  exitum  (quod  Deus  impediat !)  slmilem  conse- 

quaiur.  Profecto  mirum  esi  quod  nullus  religioso- 

rum  ei  denuniiat  tanta^pericula  imminere.  Quld  fa- 

ciunl  nuiic  illi  Grandimontanl,  quos  ille  adeo  dili- 

^ere  consuevitetveiieraritubt  nunc  Fontis  Ebraudi 

fides  et  fervor  in  Domino?  Certe  coufido  quod  si 

ille  Ecciesiae  pacem  reddiderit,  et  recesserit  a  via 

niala,  propiiiabitur  illi  Deus,  et  impendentia  peri- 

cula  transferet  a  domo  ejus.  Nam  et  ^Acbab,  quia 

reverilus  est  faciem  Doinini,  divinae  comniinatioiiis 


darissiniae,  et  magnae  auctoritatis,  et  virium  mulia- 
ruin  in  regno  Francorum.  Is  est  post  regem  Fraccias 
qui  domino  Cantuarienst  et  suis  patrocinium,  eoii- 
silium  et  auxilium  singulariter  praestat«  Vobi»  au- 
lem  desiderai  familiaris  esse ;  et  utinam  qaandoque» 
Deo  propitiante,  amiciliam  ulterius  ineatis  I  Non 
est  enim  in  clero  Franciae,  ut  ex  animi  sententta 
loquar ,  qui  eum  prudeiitia  et  eloqtieutia  ante- 
cedat. 

EPISTOLA  CCXLVL 

AD    1IA6ISTRUII    LOUBARDUM. 

(A.  D.  1168.  Mense  Juii.) 
Idem  magistro  Lombardo. 
Obligatlonis  inier  nos  contractae  non  immemor. 


flagella  declinavit.  Scripluin  quoque  memini   quod  D  quse  in  reguin  colloquio  gesta  sunt,  quanta  possiim 


in  Proverbiis  legitur:  Cum  placuerint  Domino  via 
Mminigf  inimicos  quoque  ejus  convertet  ad  pacem 
{Prov.  XVI).  Si  ergo  expedire  crcdideriiis»  precor 
attentius  quaienus  procureiis,  ut  sancti  ilii  Gran- 
dimonuni,  vel  alii  quos  audire  beuignius  consuevit, 
eum  statuant  contra  faciein  suam,  cominonentes  re- 
dire  ad  cor  ei  declinare  a  vestigiis  Fredcrici,  ne 
Doniiuo  irascente  tyrannuin  quent  habuit  iu  culpa 
praiambulum,  praeviuin  habeat  iu  ruina.  Mcc  do- 
2|isiant,  si  obdurescit  ad  preces,  si  irascitur  ad 
commonitiooes :  memionrint  putius  illud  Caioiiia- 
nuin: 

CMHiONe  iNOfMs  aliqnem^  necu  teVu  ipu  «oii#n, 
;Si  Ubi  §it  cUarui,  noli  detitim  cfetitii. 


brevitfite  perstringo,  eC  queni  fructum  ibi  couiiecu* 
tus  sildominus  Cantiiariensis,  quem,  ut  nostis,  de 
mandato  regis  Angliae  iliuc  Flandrise  traxerat  co- 
ines.  Cum  ad  loca  desiinata  ad  colloquia  reges  ac** 
cederent,  Eudo  Briionuiii  comcs,  et  itolandiis  Di- 
naniensis,  inulias  et  graves  de  rege  Angiiae  apud 
regero  Christianissimum  querelas  deposnerunt.  Scd 
Eudo  specialitcr  depbravit,  quod  flliam  ejus  virgi- 
nem,  quam  illi  pacis  obsidem  dederat,  impriCgnavit 
ut  prodiior,  ut  aduUer,<ut  incestus.  Rex  entni  et 
uxor  Eudonis  de  duabus  sororibus  nati  sunt.  i^icia- 
vienses  videlicet,  Eiigolisinenses,  et  Marchiae  comes, 
et  vicecoines  Toarensis,  et  Roberius  de  Silli,  et 
Gaufredus  ue  Lixiuiaco,  et  Ucimerictts  de  Roncouey 


m  BPlSTOLiB.— AN.  IteS.  990 

eiabtiu  Carrofii  exegerant,  at  eis  resarcirentur  A  ^sserant,  ei  interim  peiebantar  induciCt  sed  nen 


danuia»  qua  rex  Angli»  et  siii  post  treugam  illis 
iflUiIerant.  Abbas  eniro  monasierium  suum  ad  jus 
regis  Franci»  a  lempore  Garoli  roagni,  qui  illud 
randavil,  periinere  dicebat.  Post  inuUas  autem 
disceptatjones  hinc  inde  habitas,  promisit  rex  An- 
giix  se  Pictaviensibus  ablala  redditurum,  sed  roo- 
oaslerio  nequaquam,  quia  suuro  erat  et  domini 
pspae.  Tandem  tamen  dixit  se  non  pro  Jure  regis 
FraBCorum»  sed  pro  amore  Dei,  et  coiniiis  Flandriae, 
et  domini  ^iHelmi  cardinalis,  abbali  restiiuturum, 
si  quid  de  suo  habuerat.  Rex  vero  Francorum,  cnm 
aodissel  ibi  cardinalem  esse  in  consilio  regis  An-. 
gli«,  rootus  est  dicens,  se  non  meruisse  ab  Ec- 
desia  Roroana,  ut  cardinalis,  sicut  semper  bacle- 


sunt  exaudili.  Sic  aatem  ad  propria  singaii  redf* 
erunt.  Huic  colloquio  interfoeront  firitones«  et  Pi- 
clavi,  et  nuniii  regis  Scotie,  et  regom  Walliaey  regi 
Franconim  auxilium  promittentes,  et  obsidcs  off^ 
renies,  et  recesserunt  obllgati,  simiiileret  proceres 
Guasconiae. 

Soluto  regum  colloquio,  ne  latere  posset,  qmw 
modo  rex  Anglix  de  domino  papa,  et  Eeclesia  Ro- 
mana  triumphaveral,  et  ut  dominus  Gantuariensis 
fieret  opprobrium  houiinum,  et  abjeciio  plebis,  et 
sul  omiies,  litteras  domlni  papae,  quibus  dedit  el 
impunitatero  peccandi,  transcdbi  fecit,  et  ad  utri» 
usque  regni  ecclesias,  et  personas  destinari.  Gloria- 
tus  est  etiam  se  lales  amicos  habere  in  caria,  qui 


nusfecerat,  foveret  bostes  suos,  et  se  non  receptu-  ^  omnes  conatas  archiepiseopi  Gantuariensis  evacua- 

bunt,  et  ita  seduli  sunt  in  promovendis  negotiis 
ejus,  at  nec  unaro  petiiionem  porrigere  possii,  vel 
aliqaid  iropetrare,  quod  per  aroioos  non  mittalur 
ad  ipsom.  Scimus  et  nomina  eorum,  qaoram  con* 
silio  alitur,  et  qaid  nuper  egerunt  in  euria,  u( 
causa  Dei,  et  paaperes  Chrlsti  vili  preiio  venderen* 
tor.  Neqoe  enim  foit  multltado  in  eommiitationibus 
eoram.  Nunqoam  fuiesent  iilae  unciae  aurit  quibus 
impolsi  sunt  ut  caderent,  qnos  EoclesiaB  columnas 
oportoerat  esse.  Adeoqoe  de  iriumpbo  suo  elatus 
est  rex,  ui  in  domo  soa  taccri  non  possit,  qut  ear- 
dinales  de  illo  pestifero  et  infauii  auro  nihil  acce- 
periot,  qoive  procoraverint  qoomodo  dlspensaretur 
p  aliis  plos,  aliis  minus,  secundom  quod  raagis  aut 


ruffi  hac  viee  quidquam  pro  amore  comiiis  vel  car* 
dinalis,  sed  pro  jore  suo,  si  rex  Angliae  vellei.  Quod 
com  ille  refutasset,  omnino  submonuit  eum  rex 
Franciae  per  fidem  qua  se  obligaverat,  ut  accederet 
ad  flovium,  ubi  ex  condicio  colioquium  esse  debuit, 
a  quo  per  duus  dies  reinoios  manserat  duarum  spa- 
tio  leucarom,  sed  ilie  non  acquievit.  Rex  vero  Fran- 
coram,  cuin  fere  usque  ad  vesperam  exspectassei, 
Iransivit  flomen  ,  et  ex  aitera  parie  residens  la- 
vavit  roanus  soas,  et  bibit  eoram  omuibus  prote- 
sutos  se  fidem  pacUonts  iinplevisse,  et  sic  di- 
misit  oomiiem  Flaiidrensein ,  et  alios  proceres, 
esspectaos  abi  cum  paocis  osque  ad  creposca- 
hm. 

Miserai  aatem  ad  alium  regem  nuntios,  qui  iilum 
sabmonereni,  ui  saiisfaceret  de  fide  iaesa.  Quo  au- 
dilo,  ille  deienlis  nonliis  secum,  cum  mulliiudine 
miUlum  loricaiorum  et  galeatorum  armalus  venit  ad 
flumen,  nec  nuntios  permisit  ut  praecederent,  et 
regem  praemonercnt.  Franci  videates  hoc  arma  cor- 
ripoerant,  sed  nox  non  permisit  ut  convenirent,  et 
sic  rez  Angliae  reversus  est.  Prosecuti  sunt  euni 
eomites  Robertos  fgiier  regis,  et  Stephanus  frater 
comiiis  Henrici,  quibus  adpodum  supplicavil,  ui 
persoaderent  r^i«  ne  ipsum  compelleret  confugere 
ad  bosies  regni  Francix,  et  multam  in  verbis  prae- 
teiidebat  bamilitatein.  Die  vero  sequenti  misit  Gar» 
ooium  nontios  soos,  ul  regem  inclinarent  ad  pa- 


minos  proroeraerant  lid  jostiiiae  subversionem. 
Nuoiios  domini  Joannis  Neapolitani,  quod  regem 
Francororo  non  latuit,  a  castris  ejos,  com  essemos 
apud  Monteiu  Mirabilem,  transivit  ad  regem  Anglim 
01  qoosdaro  alios  Ecclesias  persecntores«  Viri  reli- 
giosi,  qoi  sunt  eom  rege  Angliae,  quando  audieruut 
praefaias  Utieras,  doloeront  sopra  moduro,  et  iin- 
preeati  sunt  Joanni  Neapolitano,  et  ioanni  Joannis 
ei  Pauli,  qui  dicebantur  seduxisse  dominum  pa« 
pam.  Magister  Gaufredus  PicUviensis,  ciericus  do- 
mini  Willelmi  cardinalis,  non  eonsensit  consilio,  et 
actibos  nontioram  regis,  quoniam  exspectat  et  ipse 
regnuni  Dei.  Sed  palam  protestalus  est,  illos  essc 
peijuros,  et  anathemate  condemnaios,  qula  Jura- 
cem,  auicomitem  Flandriae  submonerent  per  fldem,  D  verant  illud  mandaiom  domini  patiae  secretum  fore. 


qaa  se  obligaverat,  ut  venirei  in  dedilionem  regis 
Augliae,  sed  rex  Francoruro  se  cnm  eo  pacem  habi- 
inrum  negavii,  antequam  eis  saiisfaciai  ei  regno, 
de  hoc  quod  armaius,  et  fere  de  noctu  sic  in  eum 
irruerai,  iiec  lamen  unum  de  Francia  movere  pote- 
rai  de  loco  suo.  Adjecit  auiem  se  paratom  osten- 
dere,  vel  in  raarchia,  vel  iii  curia  comiiis  Flandrice, 
quod  et  ipsum  coraiiem,  ei  alios»  qui  intercesserant 
ex  parlA  sua,  iiberaverat  ab  obligatione.  Nunlii 
vero  regis  Angliv  ex  adverso  responderunt  regein 
saum  ostensurum  iii  curia  iniperaioris,  vel  regum, 
Mavariensis,  aut  Aragoneusis  scilicet,  quibus  niias 
suas  dare  disponil,  quod  ipse  fidem  servaverat,  ei 
comes  FUndriae,  et  alil  intercessores  Franclae  fidem 
PAnoL.  CXCIX. 


elsqne  in  virtute  obedientiae,  et  sub  anathemate  in- 
junxerat  doniinus  papa,  ui  cehiretar.  Illi  vero»  ui 
nos  contempiibiles  omnlbus  redderenl,  et  subira- 
lierent  solaiia  amicorum,  quasi  de  pace  nostra  de- 
aperantium,  cum  rege  suo  triumpbos  suae  malitiae 
pncconaniur,  de  confusione  Ecciesiae  gloriaiii<ui. 
Utinam  sint  aures  cardinalium  ad  ora  Francoruni, 
quibus  occasione  verbi  hujos  in  proverbium  verti- 
inr :  €  Qood  Ecclesiae  principes  infideles  suni  socii 
forum.  >  Permittuni  enimet  praesUiii  aucloritatem 
persecoloribos  Ecclesiae  concotere,  spoliare  ei  de- 
praedari  patrimonium  cruciflxi  ad  oefarii  lucri  par- 
ticipaiionem.  Uiiiiaro  Cliristianissimum  regeni  an- 
direlis  ei  vos,  qoem  llmeo  de  caeiero  revobari  nou 

10 


i9l 


JOANNIS  SARESBERrENSIS 


M 


po8«6,  quln  ad  preccB  imperaioris  inter  liberos  eo-  A  ^t  sub  praetextu  publicae  poiesialis  contrahitur  im- 


rum  mairimonium  contrahaiur.  Hoc  enim  procurat 
comea  Henricus,ei«peralse  voti  compotera  Tore.De 
caetero  nunc,  quxso,  appareai  industria,  et  diligen* 
tia  Testra,  et  dominus  papa  quod  jusli  judicis  est 
exsequatur.  Absolvat  Iniiocentem,  qui  sineexemplo 
iigatus  esi,  «t  oondemnet  impium,  qui  se  perse- 
quendi  Ecclesiam  toti  mundo  prael)ei  eiemplum. 
Agite  eiiam,  ut  Eboracensi  archiepiscopo  prxcipia- 
tur,  quatenus  Ecclesiae  Caniuan<;nsi,  quae  lot  et 
lantis  oppressionibus  diu  fracta  est,  obedientiam  et 
subjeciionein  exhibeai. 

EPISTOLA  CCXLYII. 

A]>  WlLLELHeil  niTONEM  SUBPBIOREM  GilfTOABIElfSEM» 

(A.  D.  ii08.) 


pieiaiis  occasio,  et  quasi  necessitas  delinqueudt. 
Nonne  ob  hanc  causam  relegaius  est  Radolphus  de 
Arundel ,  quia  in  capitulo  »  solis  assisteniibus  £c- 
clesi;e  iiliis  uierinis,  et  quodammodo  inlimis  visce- 
ribus  cordis»  Ecclesix  Anglorum  litteras  aposiolicas 
ausus  est  praesentare  ?  Liberi ,  inqnil,  eilam  gen- 
tium  lex,  parenies  alant,  aal  Tinciantur.  Et  haee 
utique ,  sicut  melius  nosti ,  sanclione  uiriusqae 
Testamenti  firmaiur.  L'nde  colligiiur,  com  Palrem 
habealis  egeniem,  quod  ei  debetis  alimenta,  aut  to- 
bfs  a  Deo  debeniurvincula.  Quis  enim  sani  capiiis 
homines  credat ,  qui  patris  pro  lam  sincera  causa 
sine  conipassionis  oOicio  videant,  imo,  quod  a  mul- 
tisdicilur,  et  rideant  exsilium,  proscriptionem »  et 


SaoBmTOMi  amicorum  soorum  minimus,  salutem,  B  ^gestaiem  ?  Animas  lamen  ejus,  quod  mnlti  miran- 


et  Dei  gerere  salubriter  in  futura  prjescriptum. 

Audiens  tibi  molestam  roearum  esse  rreqnentiam 
litterarum,  calamum  diu  SHspendi,  decreveramqoe 
roe  non  ulira  novorom  reiationibas  tuam  pertur- 
bare  quietem.  Sed  eum  lam  ex  relatione  Osberil 
mei,  quaro  ex  attestaiione  latoris  prassentluro  roe 
falsa  suggestione  circumventum  fuisse  cognoverim^ 
ecce  muio  propositum,  scripturus  de  caetero  cum 
fuerit  opporionum,  ea  tanien  moderationot  ut  ex 
frequentia  scriptitandi  ninila  molestus  esse  non  de» 
Leam.  Neque  enim  roe  scribendi  cacoethes  sic  im- 
paiienter  exagitat,  ut  calamum  nequam  cootjneret 
sed  ingeram  invitis  auribus,  qiiod  fastidiosus  audi- 

lorderimoso  peciore  juste  Siispicetur  effusum.  Tu  ««a^  »0»^  se  per  innumanitaiem  excepisse  a  iri- 
▼ero.prouiexchariiateprodeunlia  scripta  recepe-  ^"*®^*<*"®  communi,  quae  est  in  Chrislo.  Auctore 
periSy  aut  siylum  refrenabis,  intra  qoos  moderan 


tur,  a  vobis  alienatus  non  est,  sed  per  tela ,  et  per 
ignes,  et  ultimas  viiae  discrimina  vobis  salutis,  ho- 
norls,  et  gloriae  Ihesauros  congerii,  quibus,  auctore 
Deo,  Briuniiorum  mater  in  Chrislo  iriumphabit  in 
brevi  gloflosa,  plus  quam  fiierit  unquain  in  diebos 
antiquis.  Nunquid  solus  Radulphus  nJfelis  erat  do- 
mino  papae,  et  devotus  archiepiscopo?  Nunquid 
provinciarum  princeps  in  Chrisli  sui  passione  cti- 
mavit :  c  Non  habemus  patrein  animarum  ei  pasto- 
rem,  nisi  Cssarem  ?  i  Ergo,  quaeso,  dllecte  roi,  dum 
tempus  est,  nioram  redime,  etpersuade  fratribus^ 
qui  futuri  sunt  sociiconsolaiionum,  ut  communiceut 
paternis  angustiis,  ne  tandem  poeniteat  eos,  et  pu- 
deat  solos  se  per  inhunianitaiem  excepisse  a  irn 


tiouis  timites  voles,  aut  fldei  ei  amicitiae  stiuioiis 
aflTectum  diligentis  etiaui  non  amaniis  in  verba 
coges  erumpere.  Nam  ut  tam  vero  quam  vulgato 
proverbio  triium  est :  <  Probatio  dilectionis,  ex- 
hibilio  est  operis.  i  Sed  vereor  ne  praesenli  scripto 
roihi  proveniat  quod  cavebam»  sciiicei  ne  vera 
dicens,  amicis  aurium  teneritudine  iaborantibus, 
eorunidem  jactura  pericliter  : 

Nam  quid  opu$  tenera$  mordaei  rodere  ferro 

Auriculaet 

(Pebs.  1,  i2i.  id.  2,  30;  Lucbet.  iv,  595.) 
Oicaro  tamen  qitod  debetur  officio,  etsi  virtuti  suc- 
cessum  non  tam  fortuna  praereplura  sit,  quam  ra-  j) 
tionem  subvertens  opinionis  fallacia.  Saepe  quideni 
monui,  nec  a  memoria  tua  debuerat  excidisse,  ut 
operam  dares  et  diligenliam,  quaienus  Ecclebia 
Cantuariensis,  tum  contemplatione  Del,  tum  pro- 
priae  honestalis  intultu,  aliquam  consolationem  im- 
penderet  pairi ,  pro  josiiiia  et  libertate  EcclesisB 
ezsulanti.  He  veniis  verba  dedisse,  res  indicat»  et 
in  contrarium  evenium,  si  rouitorum  assertioni 
credendum  est,  vota  cesserunt. 

Quoties  enim  mandatum  domini  pap»  ad  eccle- 
siam  vestram  dirigilur ,  quoties  de  utilitate  archi- 
episcopi  sermo  est  inter  vos  ,  statim  ad  excommu- 
nicatuin  ilium,  qiii  Ecclesiae  incubat,  currit  deiatio, 
Belatlo  destinatur  ad  regem,  apostoiicus  accusatur, 


Deo,  naviganius  in  portu,  et  post  tristia  Sabbata 
felix  irradiat  dies.Lege  rescripta  qua^iibimiituntur, 
aitende  verbis  quae  nondum  liciium  est  puhlicari, 
quorum  aliqua  non  nisi  tibi,  et  Oddoni  soli,  etiam 
sub  assertione  religionis  arctatis,  communicare  fas 
est.  His  audilis  ,  consilio  uiere  ,  nec  suspiceris  , 
quod  mihi  qnidquam  pelam  ,  qui  gratias  ago  Deo^ 
qni  me  sibi  fere  soli  in  ratloif^  dati  el  accepti  vo- 
luit  obligarl.  Vaiele. 

EPISTOLA  CCXLVIIL 

AD  EUMDEM. 
(A.   D.  il68.) 

WiLLELMO  subpriori  Caniiae. 

Asseris,  ut  ex  litteris,  quas  m»gistro  (ladulpho 
misisti,  conjicio ,  quod  reprehensio  inea  vel  decla- 
matio  facile  poterit  confutari ,  qula  facluin  ,  quod 
arguebam,  non  eo  quo  expositum  fuerat  processit 
modo  :  et  utinam  ego  poiius  erraverim  in  facto  ex- 
ponendo,  quam  Ecclesia  in  committendo.  Silis 
igitur  probabiliier  excusaii,  dum  tamen  innocentia 
de  meritis  operum,quam  de  persuasibilibus  humanae 
sapientiae  verbis  polius  elucescat.  interim  vos  ar- 
chiepiscopus  habebit  excusatos,  nisi  vos  accusent 
opera  vestra.  Scio  enim  (quantum  licet  homini  de 
homine  judicare)  quod  universitalis  vesirae  pro- 
fectum  diligit  et  bonorem,  ei  aiTectioine  inajori  sin- 
gulos  amplecteretur ,  nisi  essent  et  aliqui  iuter  vos 
qui  serenitatem  e]us  pravis  suggcsiiouibus  advenus 


m  .EPisTOLiC;. 

dlios  indcarenl.  Utuntur  (Rnim  «I  boc  roinisterio  A 
quoromdaiiii  niigaronim,  quibus  interdom  palet  ac  • 
cessos,  ot  auribtts  ejos  fK>ssrni  renena  soae  v6?  • 
9t!'ien»  roaliUae  inslillare  :  tpse  taroen  frequ^ittis- 
f:me  contemnil  lalra  :  et  si  inlerdum  sed  ad  horam 
non  possit  uon  moveri  :  parcat  iilis  Deus  et  ad 
aludia  dirigat  meliora.  Quia  ergo  le  (quod  ex  invi- 
dla  provenire  nori  dobito)  pnc  csleris  insectantur, 
cusiodi  innocentiam  luam,et  in  his  quaevice  priorfs 
egeris  palarn  operare,ul  fratrum  toorum  testimonio 
conira  xmiilos  tua  sinceriias  convalescal.  Nunc 
autem  tibi  de  novo  imputatur ,  quod  ecelesiam 
quamdam  donari  feceris ,  et  charta  Ecclesi»  con- 
firmari  coidam  excommunicato ,  nepoti  scilicet 
Randufphi  de  Broc,  quem  nullus  anibigit  anatbe- 
inaie  coodemnatum.  Ei  scias  qood  dominos  Wii-^ 
lelmos  cardinalis  mihi  confessos  est  se  non  prae- 
cepisse  ot  aliquis  excommonicatorum  vestrorum 
absolveretor,  nisi  anle  dimissis  possessionibos  ec- 
clesianira»  et  juramento  secundum  moreni  Ecclesia 
pnestiio  de  restiioendis  ablatls,  et  condigna  sa- 
trsfsictlone  exhibenda.  Debent  eilam  qni  detrahunt 
tibi»  qood  defnncti  prioris  ihesauros  occupasti ,  et 
ordinem  plos  josto  et  soiito  rcsolvi  promlttlst  in 
his  taroen  omnibos  nondum  aversus  est  aninios 
arcbiepiscoplya  te  operoin  exspectans  teslimonium. 
Partes  toas  et  Ecclesiae,  quantoro  Deos  denaverit, 
loebor  ot  proprias  :  imo  sicui  Inspector  eordium 
novit ,  majorem  bis  operam  dedi,  et  dare  paratus 
soro.  Hoc  ab  eo  impetrare  nou  potui  ut  episcopo 
Roffensi  vei  alii  de  ofQcio  soo  qoidqo^m  committat.  C 
Sed  et  si  qois  se.  immiscuerit  aon  feret  patienter. 
Vale  post  Odonero,  et  salou  amicoa  nostros  roemor 
mjhi  otiliter  epistolaram  Hieronymi. 
EPISTOLA  CCXLIX. 

AD  BALDWinOM  ARCillDIACONOll  EXOmBlfSBM. 

(A.  D.  1168.) 

Idero  Baldbwiro  arcbidiacono. 

Etsi  panrius  mea  ad  dignas  gratiarom  non  suf*- 
llciat  actiones,  opinioni  umen  praejodiciom  faciam, 
n  de  ucitorniutis  merilo  prsesomatur  me  benefi- 
clorom  esse  immfnnorem »  et  vicem  referendi  In 
officiisamicitia  deesse  voiuntatem.  Ubi  ergo,  facuU 
us  suspeiiditor  voluntalis,  par  est,  ut  voluntas  cu- 
mulau  charitate,  et  gratia  suppleat  inbibitae  facul-  j^ 
tatis  officium.  Si  enim  verum  est  quodnulli  dubium 
est  veruro  esse,  quia  tdties  experti  sumus  fldem  ha- 
bendam  esse  proverbio : 

NUimuTin  vetUum  umper,  eupimttique  negatum^ 
(OviD.  Am.  3,  A,  17.) 
probabUiier  conjici  poterit  me  quo  magis  inhibeor 
et  arceor  ab  amicis ,  eo  ampiius  ad  amicitiae  offlcia 
rependeuda»  et  ardentius  inciiari.  Si  mihi  non  cre- 
dis»  coDsule  amatores  :  et ,  si  perfecte  vis  instrui, 
disce  vel  nunc  quod  te  hactenus  arbitror  ignorare. 
Te  mulieres  iidelissime  perdocebunt  quanta  sint 
probibiti  amoris  incendia.  Et,  si  adhuc  perfectius 
desideras  erudiri,  u  tibi  comiiiissi  docere  poierunt 
sacerdotes.  Ago  ergo  devotionc  qn%  cohiberi  non 


—  AN.  1168.  294 

pote»t  amplissimas  grstias,  certus  quod  qoi  calicem 
aqoae  frigidse  remonerat  praeroils  sempitemis,  et  hio 
tibi  juxia  fidem  Evangelii  centuplom  reddet,  ei  in 
fotoro  pielafris  merita  coronabit.  Et  qoidem  spfs 
est  qood  procella  qo»  landiu  collisit  Ecclesiam, 
serenabilur  in  brevi  :  et  qui  eam  turbaverunt  ab 
aquilonoet  occidente,  jam  videntur  in  illius  judlcio 
conveniri  qui  potentes  poienter  punit,  et  aufert 
spiritum  principum.  Jam  qui  ab  Italia  proscripti 
fuerant  redierunt :  schismalicus  exaugustus  turpi- 
ter  et  igriominiose  periurbaius,  fugatus  et  exclusua 
esta  Lumbardis,  In  transitu  suam  turbavit  Bur- 
gundiam  :  Alemanniam  totam  reperit  lurbatam,  ut 
ei  jam  vldeatur  promeriluin  praecipitiuin  imminere, 
Quid  ergo  superest  a  Domino  exspeciandum,  nisi 
ut  et  ei  coropereant  latera  sua  :  ct  quos  complices 
haboit  in  errore »  coroites  habeat  in  ruina.  Mam 
et  in  Rithmachia  ludentium  hoc  indicat  jocus  ubi 
quoties  aofertur  pyramis  intercepu,  toties  con- 
cidont  latera  ejus.  Noone  haruni  pyramiduro  in- 
sur  habent  saecoli  potestates,  et  qoaelibet  aropl» 
doinos»  obl  qoasl  corporis  membra  capiti  soo  con- 
corront^  qui  de  illius  vlrihus  conira  Doroinoni 
Intomoerant ,  et  in  Christi  panperes  saeviebant. 
Profecto  colum  et  terra  transibuot,  sed  non  verba 
Domini.  Ergo  et  qui  none  praedator  est,  erit  et 
ipse  in  prasdam  :  et  qoi  sine  mlsericordia  jodicai, 
sine  misericordia  conderonabiior  :  et  coin  perverso 
pervertetor  et  Deos,  et  per  quae  peccavit  quis,  per 
baec  et  punietur  :  et  pro  jusiitia  patientibus  veras 
beatitodjnis  dabllur  consolaiio.  Hoc  utique  probabi- 
lius,  qoara  ot  ccelum  et  terra  transeani ,  quia  evi- 
dentlor  assistit  ratio  aF^qultatis,  sed  non  verius, 
quia  utramqoe  Dei  decretom  est,  et  integriut 
fldei.  Valete, 

EPISTOLA  CCL. 

*  AD  ROBERTCH  FILIOIi   ^GIDIiB. 

(A.  D.  1168.) 

fdem  HoBBBTO  filio  Egtdiae. 

Magnom,  fraier,  est  qood  praerogativa  exigit  sa- 
cerdotis,  sed  graiia  Dei  esi  qoae  roaxima  largiri  con- 
soevit :  sine  ea  nlhil  potest  hotnana  fragilitas,  et  per 
eam  qoaevis  infirmiUs  ad  quantumlibet  grandia  con- 
Taiescit,  ot,  exigente  necessitaie  vel  otilitate»  saliat 
sicut  cervus  ciaudos,  ei  eloquens  sit  lingua  muto- 
rom.  !n  eam  ergo  te  projicias  totum,  et  ut  obtlneas 
profectum  in  illa  studioslus  elabora.  Nam  sicut  iiidi- 
gentespraevenire,  sic  negiigemes  deserere  consuevit. 
Non  est,  frater,  damnuin  dispendiosius  quam  si  quU 
a  gratia  excidat :  et  ut  nosii  jaciiira  turpissiina  esi 
quae  per  negligenliam  fii.  Omnes  ethici  tam  noslri 
quam  ethnici  negligentiam  conantur  excuiere,  ut  el 
Cato,qui  a  teneris  medullis  ebibiiur,  quaienus  aninio 
firmius  cohaereat,  filio  dixit :  c  Cusiodi  rem  tiiani.» 
Et  Salomon  praecepit  nos  imitari  rorinicam  qiii  aestate 
colligit  unde  vivat  iii  bieme.  Quid  autem  magis  est 
nostrum  quam  gratia,  id  est  munus  Dei?Dicitur 
eiiiin  gralia  qunsi  graiis  data»  Mujiis  acerrinia  ini- 
pugiiairix  est  negtigf^ntia  quam^^pairibusfamiiia^ 


m 


J0ANN1S  SARESBERIENSIS 


t96 


8»p6  ingerit  genus  d«inoniu  quod  non  ejicUnr  nisi  A  genus  admiitebat»  nibil  oniilteu.  Sed  Yeftterille  Ma^ 


in  oratione  ei  j^unio.  Tu  cum  decreveris  adversus 
lioc  poterlsjejunare,  sed  sine  iniermissione  orabis : 
non  quidem  ulens  verbis  sapientium  hujus  muodi , 
qui  fere  dicunt : 

Pulchra  Laverna^ 
Da  mihi  falleref  4a  tanetum  ju$iumque  videri : 
(HoiUT.  Ep.  I,  16,  60.) 
sed  evangelicis  quibus  ad  Palrem  usus  est  Filius  di- 
cens  :  Non  pro  mundo  togo.  $ed  pro  hi$  quo$  dedi$ii 
mihi  {Joan.  xtiu9),  et  alifs  convenieniibus  buic 
causae.  Sed  adhuc  excelienttssimam  omnium  viam, 
fraternam  dicit  et  docet  Apostolus  charitalem,  qua 
te  convincit  incedere  proscriptorum  commemoratio 
fratrum.  Et  cum  fraierna  commendatur»  non  eiclu- 
ditur  ut  opinor,  sororina.  Yaleie. 
EPISTOLA  CCLl. 

AD  BAMDVLPHUIl  DB  4B0NDBI.. 
(A.  D.  4168.) 

Idem  lUiiDULrao  de  Arundel  monacho  Gantuar. 

Quod  hactenus  libi  non  scripsl,  ratlo  ex  causa  dn« 
p.ici,  si  tamen  iniueri  placeat,  in  absoluto  est.  Primo 
quod  ignorabam  an  revereotia  tuaa  placeret  parvi* 
tatis  meas  scripta  suscipere,  qui  proscriptus  eram 
violentla  publicae  polestatis,  et  talis  babebar  a  ple- 
risque  pro  causa  Domioi»  qualis  ab  baereilcis  acbi« 
smaticis  et  excommunicatis  denominabar*  Sunt  enim 
nomines  temporalium  amaiores  quos  non  setas  dl« 
cemit  aut  sexus,  non  titulus  professionis,  non  gra^ 


nerius,  cui  forte  inde  congruum  nomen,  quod  man^ 
f uens  in  praecipitium  tendit ,  datam  est »  nec  apad 
nos  9  nec  apud  posleros  babebltur  excusatus ,  qui 
silvis  et  sallibus  peragratis,  summo  surgoiis  dilutuk» 
curialium  venaticam  exercuit  in  Pairero  et>dominum 
innocentem,  cum  tamen  pelle  cervina  nondnm  esset 
indutus,  nec  expositus  ad  praedamdivino  nulu.  In  se 
poetlcum  scommatice  poterat  retorquere  : 
Actcson  ego  $um :  domkmrn  €ogno$die  vutrum* 
AUt.3»*^^  (OviD.) 

Et  in  venatores  hnjusmodi  evangelicam  loeduriam 
quam  in  Judaeos  Chrisius  inlorsit.  c  Mulia  bona  opera 
operalus  sum  vobis  a  Patre  meo  propter  quod  faoniB 
me  vuUlsoccidere?  i  llle  tamen  habet  eccieslam  ssam 
Bet  habebit.  amodo  excusatam,  si  taroen  rei  exltus 
scfiptl  tui  fidem  corroboraverit,  Nam  arbor  cogiio» 
scitur  ex  fructu  suo,  et  opera  singulorum  els  iesti« 
monium  reddunt  mjjus  Joanue.  Suni  lamen  iiiter 
vos  tenenles  doctrinam  Balaam»  excomnraaicatonim 
complices,ei  auctores  erroris^quorum  merito,  quod 
Dens  avertat,  timeudum  est,  ne  tou  Ecclesia  laben 
conirahal  et  maculam  famas»  Non  enim  •  ut  nosii, 
dicunl  insidiaiores  :  c  Hoc  fecit  ille  vel  ille  >  sed ; 
c  Hoc  faciunt  roonachi  Canluar.  aui  monachus. » 
Qualibus  fabula  est  nunc  in  partibus  cismariuis  de 
praedicto  Manerio,  cujus  nomen  celebre  est  ex  causa 
criminis,  quod  vinule  non  potuerat  promereriT 
Quod  si  ei  falso  imponitur,  non  me»  sed  cardinales 


dusordinis,  non  emineniia  dignitaiis,non  forlttBaSp  accuset»  qui  de  ipsius  appellatione  scripseriiou 


condilio»  non  naiurae  fere  in  omnla  crealadomi- 
nantis  iropulsus»  non  insigne  babitus  aut  qualiias 
vestisexcipit,  sed  sola  evidentia  nierilorum,  qui 
adeo  v^rentur  poieslates ,  ul  nisi  ab  eis  venia  Im- 
pelrata,  nec  cum  ipsa  salute  audeant  vel  solius  verbi 
habere  commerclum*  £t  quidem  verbum  Dei,  satutis 
commercium  est ;  quod  utique  proieslari  non  audenl 
coram  homtnibus,  sed  impugnare  praesumunt  publice 
eonfidenter.  Deinde  nesciebam  et  si  personain  meam, 
rn  eo  quod  Ecclesiam  €anl.  semper  amavi »  et  ut 
multis  constat ,  ei  in  muitis  patienter  profuit  a  te« 
sicut  arb  aliis  quos  promerueram,  amari  confiderem, 
qurd  de  causa  suscepta  sentires,  et  an  votis  et  fa* 
vore  velles  assistere  cum  turbis  el  principibus  sa- 


Yaiete. 

EPISTOLA  CCUI. 

AD  UCIBDDII  PBIOBBM  DB  DOVOBU. 
(A.  D.  1168.) 

Idem  RicABDo  priori  de  Dovora. 

Facies  coeli  serenator  ab  orienle,  capul  schisroa- 
tis  in  aquilone  conieriturt  ei  membra  languentia 
contabescunl,  dolent  iaiera,  squamma  solvuntury  ui 
spiracuium  per  eas  possil  incedere.  El  jam  in  occi- 
denie  suos  jusliUae  sol  radios  vibrai :  unde  in  brevi 
pax  Ecclesiae  sperator  adfulura,  ui  possimoB  amicis 
solvere  graiiarum  debltas  actiones*  £t  quidem, 
amice  dileclisssime»  ego  me  tibi  profiteor  debitorem 
ad  tuum  ubi  et  quando  potero  promptus    obse- 


cerdotum  eis  qui  Christum  Domini  persequuntury  an  d  quium.  Ergo  si  res  ex  iiberalitaie  videtur  abesse, 


exspecure  nobiscum,  (Catholicae  Ecdesiae  fitiis  dico) 
fegnum  Dei.  Ex  quo  auiem  mihi  de  sinceritate  tua 
constitit,  te  per  illos  quorum  roihi  fides  in  Doroino 
fuerat  exploraia,  non  distuli  salutare ,  paratus  ha- 
bcre  tecum  prout  decreveris  verbi  obsequiique  com- 
inercium.  Mam  ab  Apostolo  didici,  quia  verbum  Do- 
miui  non  est  alligatum.  Certe  nec  cbaritas,  quoniam 
fortis  est  ut  mors  :  et  sicubi  oon  simulaioria,  sed 
vera  esi,  ab  exhibitione  officii  cohiberi  non  polest, 
olii  torporem  nescit»  et  sui  convincit  veram  esse 
subsianiiam  non  verbo  vel  lingoa,  sed  opere  ei  ve- 
riuie.  Ci  tua  quidem,  quam  ad  Ecclesiam  babes, 
ex  eo  perspicua  est,  quod  ipsum  operose  et  efiica- 
citer  excusasli,  ex  coniingeniibus»  quaienus  causas 


tibi  ex  ea  servum  adesse  memineris,  obtiiiente  eo 
quod  regulariier  proditum  esl  quia ,  beneficium 
accipere  est  vendere  liberiatem.  Sed  quid  dico  sin- 
gulariter  servum»  cum  me  et  meos  qiii  Intermeanl 
boc  jure  teneas  obligatos  ?  Horum  meminisse  juva- 
bit ,  cum  ille»  auctore  Deo,  evicerit  Ecclesiaa  liberta- 
tem  :  qui  nunc  (quod  nostra  tum  perpeiua  ignomi- 
nia  est)  torcular  sotus  carlcat»  et  de  gente  sua, 
Ecclesia  scilicet  Angticana,  comitem  vix  inveniL 
EISTOLA  CCLIU. 

AD  BOBEBTUM  VICE-ABCBID.    CANTUAB. 

(A.  D.  1168.) 
Idem  RoBEBTO  vice-arcbid.  Cauluar. 
Doctissimi  viri  seutentia  esl  verba  acciplenda 


197  EPl^lULA. 

€986  ex  tensB  ex  qoQ  itunt»  Bon  ex  sensu  quem 
/aciont  :  quam  ai  secutus  fueris,  mea  interpreiabe- 
ris  ex  charltate*  Quia  si  loquendo  insipiens  Tactus 
smn,  charitas  me  coegit.  Potueram  enim  silere  qui 
Don  conveniebar  verbo»  nec  invitabar  obsequio, 
nec  iijuriis  provocabar,  nisi  tibi  quem  diligo  vide- 
rem  periculum  imminere.  Dominus  ^enim  Ganiua- 
riensis  multa  propouit  coutra  te,  juste  ut  asserit, 
quia  et  in  proprlas  ecclesias  ejus,  ei  In  bomines  di- 
ceris  mulu  praesumere,  et  cum  excommunicatis 
siiis,  qui  juris  exsecutor  esse  debueras,  palam  com- 
municare,  et  nbl  clerici  ad  redemptionem  compel- 
luntur,  adhibere  consensum  vel  dissimulationem» 
et,  qood  gravius  est,  ad  participium  non  tam  lucri 
quam  sceleris.  Neque  enim  absoluti  sunt  impceni- 
tenies  perseverantes  in  scelere  et  voluntate  pec- 
candi.  Uoc  namque  conTerre  nee  cardinalis  nec 
aposioIlcUs  poterit*  Sensisses  autem  indignatiouis 
ejus  aculeos,  nisi  aiiquis  ainicorum  tuorum  dalo 
consUjo  obstitisset.  Quas  si  a  te  moleste  accepla 
esse  cognotero,  de  te  apud  iilum  et  apud  te  &d  cae- 
lero  siiebo. 

Non  ionga$t  eredas^  tolit  regibut  ette  manut : 

(OviD.) 
sunt  enim  et  pontiflcibus  longiores.  Dominus  Gan- 
tuar.  sicul  pro  sua»  ita  pro  tua  et  toiius  Ecclesiae 
dimical  libertate.  quem  persequi  pro  uli  causa 
crimen  idololatriae  est.  Yalete. 

EPISTOLA  GGLIV. 

AB  MAGlSTaUM  LAURENTIDM. 
(A.D.    1168.) 

Idem  roagistro  Laurentio. 

De  munere  vestro  charo  et  glorioso^  quod  mibi 
per  communem  amicum  noslrum  magistrum  scho- 
larum  transniisistis,  liberalilati  vesirae  gratias  ago, 
desiderans  ut  ei  quandoque  valearo»  prout  gestit 
animus  respondere.  Ei  spero  quod»  per  graiiam 
Dei»  uobis  in  brevl  dabliur  opportunius  invicem 
obsequeudif  quia  jam  conterilur  caput  schismatis» 
ei  qme  ei  cobaeserunt»  imo  in  stercore  suo  compu- 
inierontmenibra,  iiecesse  est  comperire.  Nam  quo 
iDJgis  iosaniuniy  eo  ruinam  suam  citius  et  vicinius 
indicant  imminere.  Morbus  cum  in  summo  est, 
properat  iu  defectum,  el,  si  peritus  est  artifex, 
eausa  cogniu  facilius  curat.  Gxlerum  meJicus  Ec- 
clesis  qui  medetur  infirmiutibus  noslris,  et  vulnera 
saiiat  nunc  caulerio,  nunc  fomentis  ,  miscuii  po- 
%ionem,  quse  propinabilur  filius  Babylonis»  ut  ine- 
brlenlur  et  corruant,  et  vasa  transmigrationU  ri^- 
dire  paiiaotur  ad  cultum  Dei  sui.  Nec  moveauiiiii 
ad  desolationem,  si  pubiici  languoris  impetus  Pi- 
ciaviam  nunc  infestat.  Quia  sic  frequens  est  morbos 
crudescere  saniiate  vicina.  Movebor  auiemsi  do- 
ttiinus  Pictaviensis  ad  alicujus  preces  clavum  re- 
ligat  iu  oculuni,  latusque  sagilta  perforet  irrevoca- 
biii,  et  coinpedibus  vinciat  pedes,  si  euin  seniel 
quocunque  beneficio  Dei  contingat  liberari.  Utinaiii 
oieiiiiiierit  quia  priuio  decipi  incommodum  est,  se- 
cundo  stullum,  tertio  turpe.  Nam  et  Phoebum  pue- 


—  AN.  1168.  S98 

A  nituil  munus  sine  nomine  petitum  concessisse  vel 
filio  :  sera  tamen  poeniientia,  cum  co^Ium  sunm 
tradidisset  incautius  perurendum.  Si  Eritius  a  sede 
ipsius  avulsus  fuerit»  quaerat  in  quo  moUius  sedea- 
tur.  Oculum  non  quaerat  caecum  qui  curare  debue- 
rat  lippientem.  Satius  est  ut  vobis  archidiaconalum 
ftibuat,  quam  alicui  juris  ignaro  et  religionis  Ini- 
mico.  Si  cum  ipso  fueritis ,  et  poteritis,  ui  arbi« 
tror,  pra^cavere.  Valete  et  omnes  vestrL 
EPISTOLA  GGLV. 

AI>  MAGISTRUM  OSBERTUM  HB  FAVRESUAM. 

(A.  D.  1168.) 
Idem  magistro  Osberto  de  Favresham. 
Lator  praesentium  alumnus  tuus  esl,  cui  si  disio- 
lerls  subvenire,  notam  ingratitudinis  incurres  apud 
B  homines  et  forte  non  eris  excusabilis  apud  Deum. 
'  Neque  necesse  est  beneficiorum  quae  tibi  contulii 
pater  ejus  nunc  historiam  texere,  quia  dum  sani 
capiiis  fueris*  nunquam  excident  a  niemoria  iua. 
Ghirurgicos  quidein  durioresei  inhumanos  audioram. 
Sed  aliud  medicorum  genus  mansuelos  et  miies  hu- 
maniiaii  operam  dare  :  non  humanitati  dico  gene- 
randorum  carnaliler  hominum ;  sed  qua  mollius 
tractantur  aegri,  qui  compatiuntur  infirmls,  qua 
consuetum  est  hominea  ingeniibus  subveuire.  Phi-* 
losopbi  namque  diffiniunt  humaniutem  esse  vir- 
tulem  quae  cousistit  in  mlserationis  afibctu,  quain 
prae  caeteris  virtutibu»,  et  prae  cvteris  animalibus 
homo  a  parentibus»  gratla  videlicet  et  natura  doiem 
accepit.  Mihi  si  quid  forte  peierem,  et  si  magnuin 
esset,  credo  daturuseras.  Huic  ergo»  quaeso,  facias 
unde  tibi  et  mihi  debeat  graiulari  :  ei  ego  miht 
personaliter  Impensum  multipliciier  tibi  ad  gra« 
tiam  repulabo.  Nec  te  tantls  precibus  onerarem, 
nisi  ex  ante  visis  confiderem  te  operam  iuam.  ei 
impensam  uiiliter  coliocare.  Ei  aliqua  de  maudato 
meo  gerenda  sunt  quae  iibi  commuuicabit.  In  qui- 
bus  precor  (quo  fiaut  commodius)  eum  adjuves  ex;^- 
sequendis.  Et,  si  personam  tuam  in  aiiquo  videris 
uecessariamy  quatenus  tutum  fuerii,  adestouegotiij». 
Valete. 

EPISTOLA  GGLYL 

AD  WALTERUH    BOFFEMSEM  KPISGOPUM. 
(A.  D.  11()8.) 

D     Itlem  Waltero  Rofiensl  episcopo. 

Quanta  fide  et  devotione  domino  ineo  fratri  ve« 
stro  usque  in  finein  et  post  finein  carois  servierim, 
et  vos  si  diguum  ducitis  poiestis  meminisse,  el 
mundo  notuin  est :  mihique  de  benediclione  quaiii 
recessurus  quasi  viaticunv  iiiupris  et  uaulum  sae" 
culi  coniulil,  confido  quos  in  exsilio  et  proscri- 
ptione  reperi»  provenire  successus.  Nam  et  ipse 
fere  moriens»  ut  ei  nunc  quod  inspecior  et  judex 
cordium  novit,  liclilium  nihil  imponam,  me  cou- 
solari  ui&us  est  exbortans  qualenus ,  ut  coepisse  vi- 
debar,  in  cultu  bonestatis  et  virtutis  perseverareiii, 
et  capili  meo  manum  imponens,  data  beuedictione 
ine  praecepit  habcre  fiduciam,  promilieiis  quod  si 
pcrscveruvcro,  eatcnus  niihi  proderit  bencdictio» 


m  JOANNiS  SARESBERIENSIS 

iii  iiiinqnam  opporUiHitalibus  meis  desit  gralia  Dei.  A  stipernae   vocationis  bravium 


Ego  auiein  quasi  de  collala  lixredilale  securos,  e( 
de  (anli  Pairrs  confldens  merilis,  adbuc  spero  et 
jugiter  sperabo,  me  prouf  merui  ipsum  babe/e  pa- 
ironum*  apiKl  Deum,  et  per  boc  gratiam  ejus  mibi 
non  defuturam.  Unde  me  vobis  et  vestris  sic  ol^- 
iioxiumfateor  nt  vobisin  omnibus  assistere  dcbeam, 
quatenns  vestram  et  meam  decuerit  honesiatem. 
Teneor  enim  bonori  vestro  ei  conimodis  providere, 
ei  propulsare  incommoda.  Et  quia  hxc  mihi  ad 
prxsens  causa  fuit  scribendi,  si  credideritis  expe- 
dire,  mibi  prout  jusium  est,  adem  liabeatis.  Nam 
hi  fide  quam  frairi  vestro  delieo,  ei.  animi  conscieo- 
tla  fldeliter,  vobis  uiiliter  loquor.  Dominus  etPater 
vester  pro  libertate  Ecclesix,  et  causa  Dei  exsul 
csi  et  proscripius,  et  multis  coexsulibus  oneratur. 
Si  ei  subveoeriiis»  et  conscienliaro  liberabitis,  et 
eura  liberum  ftierii,  quae  cujusque  siot  opera  de- 
clarare»  expedretis  famam,  et  vobis  et  vesiris  pro- 
fpicieiis  imposterum.  Sed  forte  timetis  regem,  aut 
pratendiiis  pauperiatem,  et  onera  geniis  vestrae. 
Cene  Deus  est  bomiul  praetimendus.  Et  sompius 
multos  facitis  praeier  conscientiam  regfs  et  suo- 
rum,  Imo  et  familiarium  vestrorum.  Nescio  ebim 
•  quid  de  episcopo  sentiam,  cujus  dexiera  ad  paupe- 
res  non  exieuditur  ignorante  sinlstra,  et  cujug 
omnia  opera  vulgi  praeconio  celebrantur  ;  si  vos 
urget  paiiperies,  sane  amicis  Indigentibus  subve- 
niunt  pauperiores  ;  si  vestris  vos  oneramibus  vultis 
esse 

vcstros 

gratiarm  Dei  in  poriu  navigat 
probrosom  erit  in  posierum  meminisse,  sT,  disci 
pulis  in  remigaudo  laborantlbus,  navigio  Cbrisii 
nuHam  tuleriiis  opem.  Hoc  dixerim,  non  quod  Deo 
lcsie  mibi,  qui  per  graiiam  Dei  abundo,  «^uaeran 
aliquid  erogari  :  sed  ut  consulam  vobis,  et  offi- 
clum  peragam  debii;e  cbariiaiis.  Haec  quilibet  iu- 
terpreiabiiur  ut  volet;  sed  lesiis  meus  in  coelo  est, 
et  coiiscius  in  excjplso.  Vaiete  in  Domiuo. 
EPISTOLA  CCLVII. 

AD  MAGlSTfiUM  RAIfDOLPBDII  LXXOVIBNSCM^ 

(A.  D.  1168.) 
Idem  roagisiro  Radulpho  Lexovieiisi. 


apprebeifdent.  To 
ergo,  dilectisslme,  persevera  in  eo  quod  cotpisti : 
et  qui  benedictus  Domini  es  et  Christi  sacerdos, 
imo  et  Christus  inter  fllios  patriarcharum  qui  so- 
per  montem  Garizin  ad  benedicendum  constiuiti 
sunt,  exseqoere  quod  ordinaius  es  :  benedicite 
frequenter,  sed  maxime  domesticts  fidei,  consolare 
dispersos  Israel,  miserere  pauperum,  comrouiuca 
proscriptorum  necessitalibus.  Et  ui  »b  Apostolo 
«lidlcisii ,  minlslerium  tuinn  imple,  omnein  quan- 
taelibet  difficultaiis  ariicuhim,  si  de  eo  confiJis  ex- 
pediei,  qui  Abrabae  filium  bostiam  offerenti  arie- 
tem  substituit  immolandum. 

EPISTOLA  CCLVIII. 

'       AD  WILLELMDM  DB  NORTHALLA. 

(A.  D.  116».) 

Idem  WiLLBLMO  de  Nordballa. 

Sobrii  moris  est  ut  iuvalescente  strepitu  vlr 
gravis  silentium  moderetor  et  verba ;  ut  nec  velit 
acclamare^clamosis,  nec  garrienlibus  oggarire.  Sed 
iiigruenie  procella  turbinis  inter  tonitrul  corrus- 
caiiones  eifulgura  fabulam  recitare  dementis  est,  ei 
iinportuna  narraiio  instar  est  musicae  in  lucto  fune- 
rts  jocolariam  exercentis.  Licet  ergo  te  dilexerim  . 
et  diligam  prae  consonibus  fere  omnibus  quibus  coin- 
militabamus  in  curia :  tMnen  invalescente  lempe- 
state  calamum  censui  reprimendum  ,  qui  nonc  de- 
tumescpnie  procella  in  salulationis  et  congralula- 


liouis  alloquium  solutus  esl.  Ecclesia  nanique  ab 
prospecium,  date  operam,  ut  eis  post  dies  n  oriente  serenata  est;  et  aqoiloni  jaui  dixit  Spirilus 
is  aiiiicus  aliquis  reservetur.  Ecclesia  per  tit  recedat  a  lerra  vestra,  c^sdens  au^tro,  qui  viriu- 
et  saiis  iudignuin  et  tum  producat  flores,  ei  cbariiaiis  opera  perducal 
ad  fructum.  Interim  de  te  el  aliis  niuliis  sollicitus 
per  latorem  praesentium ,  quid  apud  le  agatur  ex- 
plorare  decrevl ,  qul  el  te  de  staiu  meo  (qui  au- 
ctore  Deo  bonus  est)  polerit  reddere  ceriiorein  :  et 
per  quern  mibi  quod  placuerit  poleris  intimare. 
Adjicerem  aliqua  dicenda  pro  tuaquidem  utilit.ite» 
sed  vereor  ne  sub  praelexlu  profectus  alteni,  pro- 
prium  viJerer  captare  hicrum.  Niiiil  enim  est  pra>- 
ter  charitatem,  quod  ab  amicis  censeam  exigeii- 
dum,  qui  per  graiiam  Dei  et  velerum  aniicoruin, 
saiis  abundo:  et  aposiolum  audio  suadentem,  neroi- 
ni  quidquam   debeatis  nisi   ut  invicem  diligalis. 


Quas  referre  non  possuin,  nec  proferre  liberum  ^  Dominus  Cantuariensis  non  sibi  laborat,  sed  aliis. 


est.  habeo  libi,  fraier  amaniissiute,  gralias :  et  eas, 
Dominopropilianie,  tibi  vei  tuis  rependam  tempore 
8uo.  Non  enim  immemor  sum,  et  quondaro  initae 
Bocieiatis,  et  dovotionis  lo  prosperis  acceptae,  et 
benedictionls  exhibiiae  in  adversis.  Ei  qoidem  be- 
oedlctionem  pro  benediclione  tibl  dabit  Altissimus, 
cui  ramiliaro  est  pru  gratia  sua  largiri  gloriam  : 
et  clementiae  suae  dona  repuiare  merentibus  ad 
eoronam.  Non  esl,  amice,  qui  bonis  ejus  gratuitis 
non  utatur.  Abutuntur  quain  plurimi  praeventi  a 
gratia,  praecedeniem  sequuntur  multi ;  sed  electo- 
rum  pauciias  in  exitu  iaboris  quod  fideliter  opta- 
vit,  feliciler  assequitur,  et  in  caice  i^iiieris  corona- 
lur.    Soli   euim  perscverantes  usque  in   linem, 


2^uia   profectus   ejus  Dei  gloria    erii ,  triumphus 
Ecclesiae,  cleri  totius  liberatio.  Miliiat  quidem  pu- 
blica»  bdiilati,  sed  adbuc  stipeudiis  suis :  imo  quod 
iiostratiim  ignominia  est,  geniis  alieiiae. 
EPISTOLA  CCLIX. 

^D  RADULPHUM  DE  WINGRAM. 

(A.D.1168.) 

Idem  RiDULPHO  de  Wingram. 

Dedit  tibi,  dilectlssime  frater,  ut  audio ,  Dominus 
sacerdoiio  fungi ,  sed  utinam  promerearis  habere 
iaudem  in  nomiue  ejiis.  El  quidem  spes  est,  quod 
graiia  quae  tanii  boni  initiiim  contulit,  conferetin- 
crementum ,  nec  tanlae  exspectaiionia  planiam 
Chrislus  paiietur  aresccre,  q«ii  horiuiu  i>rotectionis 


SOi  SnSTOLiE. 

6u»  miiBioiiiia  OQiidoiiini  exealm  Mliuit  esi  %i  rU 
gare.  Eras  induslriiifl  iDler  eoDierraneos  elcoBUneos 
III08  anie  promolionem ,  el  prttsumeodum  est  de 
miserieordia  Dei,  quod  jnxla  Aposlolum  unelio  ejus 
le  de  omiiibos  eipedienUbus  edocebii.  Omnia  au- 
lem,  qus  magistra  charitaie  Qunt,  expedimil»  quia 
diligeiiiibns  Deom  omnia  cooperantur  in  bonum,  el 
obl«tlanl  animum.  Quoniam  lioc  cniqiie  sic  arbilrii 
laxal  babenas ,  ul  agere  liceal  inipuue  quod  libeat. 
n«c  ul  mihi  dicendi  causa  esl »  sic ,  libi  precor  sl 
umen  expedire  credideris,  ratio  slt  coiisiliis  aequie- 
scendi.  Doiuiuus  luus  et  pater  tuus  exsul  ei  proseri- 
pitts  pro  libertate  Ecclesiae  cum  Petro  el  allis  discl- 
piUisdiutius  laborans  in  remigaiido,  jam  pergra- 
tiam  Dei  delumescenle  prooella  suflTragio  fldei  con- 
Yalescens,  ambulare  Tidetur  super  aquas  el  portui 
dppropinquare»  sl  ei  openi  contuleris,  et  quasi  ia 
lerram  projectura  apprebenderis :  funem,  ut  ex 
cooscieotia  ioquar»  tibi  et  tuis  utiliter  proTidebis. 
Quod  per  te  non  potes ,  poteris  fortasse  per  alium , 
eisic  alieni  meriti  libi  reputabitur  merces.  Mec  esl 
ut  si  tepueris,  utaris  publica  excusatione,  prsten- 
dens  metum  ;  lum  quia,  auctore  Domino.  suspecius 
noo  baberis ;  lum  quia  ubi  liboerit ,  liciium  est  el 
lacUe  saoipius  fieri»  quibus  uullus  Insidiator  assi- 
sitt.  Si  Toloutas  adfuerii»  sclo  libi  industriam  non 
deesse.  Nec  boc  dixerim^viTlt  Dominus»  ut  mibi,  cui 
gratia  Dei  mioistrai  necessaria  ,  Taciam  quaestum, 
qui  in.raiione  debiti  et  accepti  nostraiibus  nondum 
coinmui:icavi ,  sed  ul  fraiemaD  cbaritails  expleam 
nionua.  Aniicos  enim  coiere  est  satiiis  quani  se  In 
serritoleni  aucceplis  muneribus  obligare.  Valete. 
EPISTOLA  CCLX. 

AB  ■&NB1C€I1  WmTONlENSBM  EPlSCOPVM.i^ 

(A.  D.  1168.) 

Idem  HEimico  Wintoniensi. 

Saoctonim  necessitalibus  communicare  vestra 
magnifieeiilia  consuevit,  ei  ocolos  io  omnem  venium 
providentia  circumducit  ut  beneficentia  dignos  eii- 
gni,  reflciai  esurientes,  el  Chdsti  pauperes ,  proul 
cuii|ue  expedire  cognoveril ,  consoletur.  Non  eniin 
more  nugatorum  bujus  smculi  in  bistriones  et  mi- 
mos,  ei  bnjusmodi  roonsura  boininuin  ob  Camae 
reilemptlonem  •  el  diiatiouem  nomlnis  eflundiiis 
opes  vestras ;  sed  apud  eos.  pcudeiiliu&  et  salubrios 
coliocatis,  qui  tiroentel  invocant  nomeu  Domini, 
amicos  in  aeterna  ubernacula  recepturi,  Cum  itaque 
vestras  eleemosymas  enarret  ei  approbet  omnis 
Ecciesia  sanctorum  ,  nunquid  pro^criplos  Obristi , 
qui  pro  jusiitia  exsuiani»  et  Ccciesise  luentur  Liber- 
lateui  9  non  respiciel  liberalitas  vestra  ?  Neo  mei 
(Deos  scit)  causa  dico «  cui  gralia  Domini  ministral 
oecessaria  ad  abundanliam  quinlum  in  exsilio 
complenti  aniium »  ei  a  cujus  proposiio  semper 
exstitii  alienum,  ei  esl  odiosum  sub  quocunque 
prstextu  mendicare.  Res  eniin  semel  enipu  eonn 
modius  ocquiritur  in  foro  renim  veoaliom ,  quia 
ut  philosophus  tesiis  est ,  bis  emitur  cum  rogatur, 
sed  Ao.vet  me  dominus  Cantuariensis  qui  roultis 


--  AN.  1168.  992 

A  coexsDlibiw  oneratus »  quod  Angiicanae  .Eedeslm  ei 
oostntum  ignom^nia  est,  suis  adbue  el  gentis  slio- 
n»  siipendiis  inilital,  pro  causa  pubiica  lotius  clerL 
Ne4|ue  enim  sibl  duntaxai  immunitatem  qomrii, 
quam  fecHlime  poierai  obtinuisse;  sed  omnibus 
▼indicat  liberutem.  Nam  cum  auctore  Deo,  quod  in 
brevi  fulurom  speratur,  obtinuerit ,  etiam  qul  Hk 
dero  minimus  est »  de  adversariis  Ccclesi»  triuffi- 
pbabit.Sclo  lamen,quis  ei  aliquam  tolll  opei»,  el 
quanuscunque  possum  graiias  ago ,  cerius  quod 
ei  centenarii  inerces  ceniupla  refundelnr;  el  quaiido 
condiscipuli  Pelri » qui  jain  in  portu  videnlur  navi* 
gare,  oplau  lllloris  statione  geiidebun^  et  ad  eom- 
prandendum  Chrisio  fuerint  iuvitati,  lunc  ui  }uslum 
esl.  in  ilia  iucuuda  refectione  ei  inler  caeteros ,  el 
B  pns  caeleris  sedes  gloriosa  parabitur ,  eo  quod  £o» 
clesiae  filios  adjuvit  iaboranies.  in  remigando.  Nam 
quo  frontetunc  apparebuiit,  aut  qiiid  diceni ,  qui 
nihil  auxiiri  iaborajiti  oavigio  coiilulerunt.  Naro 
cerlum  esl  quod  Ccclesiam  enavigabit,  ei  tunc 
odjuloribus  suis,  prouL  quisque  merebitur,  erit  glo- 
ria  el  coiifusio  sicul  persequenlibus,  ita  deserentl- 
bus  earo* 

EPISTOLA  CaXI. 

4D  HAOISTOUII  BADCLFOM  LBXOVUlfSBK. 

(A.  D.  1168.) 
Suo  Bbnedicto»  suus  Gratunos»  salutem  ei  [>ene- 
dlctionem  a  Domino. 

Quia  tibi  praeseutium  portitor  pienius  notiis  esl, 
plura  relatu  digua  scbedulae  subtraiiens ,  fidei  e|Ui 
comniisi  libi  secretius  iniiinanda.  Verum  quia  de 
suio  publico  Ecclesiae  et  regni  pariter  soUiciumur, 
.utrumque  tibi  succlncu  brevLiate  perstriogp.  ia 
primis  ergo  noveris ,  quod  haeresiarcha  Creuieiisis 
et  cremandus  clausus  esl  in  lurre,  Siepbani  Tbeo- 
baldi,  nec  audel  egredi,  timetque  iisque  ad  moriem 
Innovationem  senaiorum ,  qui  in  Kaleiidis  Novem- 
bribus  urbis  regimen  accepturi  sunt.  Nam  prapsentis 
anni  senalores,  utcaptivos  suos  de  carcere  inipera- 
toris  erlperent »  Guidouem  Cremenseni  receperuni 
apud  Sanctum  Petrum,  et  iu  regione  Trunsiiberiiia» 
.d  juratoria  cauiione  seeiuitatem  praesiantes.  Ro- 
maro  veco  ei  nuoquam  subjicere  potuerunt,  et,  ui 
opinor,  nec  voluerunU  Novi  vero  seuatores  doiuino 
D  papae  Alexandro  facienl  fideliutem,  et  ul  crediiuc» 
auctore  Deo  •  sciiismati  finem  dabujiu  Hoc  enim 
diuiius  iracutum  esi,  ei  muliis  firinaiuro  Jhrameii- 
lis.  Cardiiiales  Kedeunt  revocali ,  non  sine  coufi&- 
sione  poeniientes  ,  el  conquerenles  se  ad  regis  v<^ 
luntateni  niiuis  causam  CcclesiaB  depressisse.  AJter 
eniin  eorum ,  vldelicet  Papiensis  ^  ei  in  oinuibos 
astiiii,  altero  quoque  remissius  agenle».  quam  Un- 
tae  exspeciaiioiiis  et  spei  hominem  decuissel.  Unde 
iitteras  illas,  de  quibus  rex  gloriaturt  douiini  Can- 
tuariensis  potesutem  cobibentes,  donec  redeat  iu 
graiiam  ejus,  consut  bac  arte  foisse  impetraus. 
Noveral  memoratus  Papiensis  doniiiiuin  Cantu»* 
rienscm  obtinuisse  ab  apostolica  sede,  ui  ei  licerei 
iu  capul  regis  anatbcinatis,  et  iu  reguuin  iiiterdictl 


m  lOANNfS  SARESBERieNSlS  m 

l»romQlg«re  •enieoUim ,  nisi  rex  infra  terminam  A  ferit,  Jaramento  eenlom  Immlnniii  de  Angtia»  ei 


litleris  comprebensum  ecclesiis  ablaia  cum  Integri- 
lale  restlineret,  et  condigne  sailsraceret.  Scripsit 
ergo  domino  pap« ,  lacrymabili  supplicatione  de- 
poseeas,  ul  cum  rege  mitius  agereiur,  ne  tam  lllum 
quam  domlnum  Oitonem  collegam  suum,  ad  igno- 
miniam  et  opprobrium  sempiternum  Ecclesias  Ro- 
man»,  ideni  rex,  sicut  jam  disposuerat»  si  in  ipsum 
asperius  agerelur,  conjiceret  in  vineula  et  carcerem, 
nbi  morte  ipsa  durlorem,  miseram  et  broYem  trans* 
fgerent  viiam.  Cum  ergo  regem  hoc  facturum  esse 
persuasisset ,  obtiituit  ad  consolationem  regis ,  et 
quasi  suam  et  socii  liberationem,  quo  facllius  egre- 
dereniur,  rescrlptum  aposiolicutn^quod  tam  vestram 
quam  omiiium  fidelium  menies  eiulceravit.  Sed 


centum  de  Normannia,  et  centum  de  Andegavia,  et 
alils  lerrls  suis*  Si  vero  h«e  eonditio  pacis  archi* 
episcopo  displlcoerii,  se  paraium  esse  dixit  sure  ar- 
bitrio  trium  episcoporom  Atigliae,  et  trium  Cisma- 
rinorum,  videiicet  Rotboinagensis,  Bajocensis,  et 
Cenomanensls.  Quod  si  nec  islnd  suffecerit,  domini 
papae  judicio  subit,  eo  salvo  ut  non  exbaeredentur 
liberi  ejos*  Nam  In  diebus  suis  facile  sustinebil,  ot 
dominus  papa,  quas  voluerit,  reprobeu  Qiiaesitnin 
est  ab  eo,  qufidnam  arcbiepiscopo  et  suis  faclonis 
erat  de  resiiiutione,  quas  ab  ipso  petitur  et  debetur. 
Al  ille  respondit,  quia  nihil,  jurans  multis  et  ex» 
quisitis  juramentis»  quod  omnia,  qwe  inde  perce- 
perat,  solis  ecciesiis  et  etiam  pauperiboB  erogarit. 


iropetrare  non  potuit,  ut  tollerentur  litter»,  quibus  ^Sed  hoc  credat  ludaeus  Apella,non  ego.  Cardinalls 


domlnus  papa  reducit  in  memoriam  regis »  quod  ei 
lamexliueris  e)us,  quam  ex  promissionibusnun- 
tiorum  dau  esset  certa  spes  ei  fldueia  pacis  sub  ea 
conditione ,  ut  saepe  dicto  regi  Untus  exbiberetor 
bonor.  Suppllcatum  iv»t,  ut  in  annum  protenderetor 
hsc  dilatio,  sed  repulsas  snnt  preces,  aposiolioo 
dlcente  nuntiis  ipsis  se  in  brevi  revocaturum  In- 
dulgeniiam  islamy  nisirex  cum  arcbiepiscopo  cito 
fecertt  paeem.  Et  qiiidem  ]am  revocata  est ,  nisi 
infra  eertum  satislecerit  diem.  Exlnde  enlm  libe^ 
ntm  est  arehiepiscopo  procedere  de  vigore  litiera- 
rum,  quas  ipsum  superius  diximus  impetrasse*  Inde 
est,  quod  eardlnales  de  manibus  regis  elabi  festi- 
nantius  sluduenint^  Nuntius  supplebit  caetera  dicen-  q^ 
da  potius  quam  scribenda  ,  ut  et  tu  ,  cum  oninta 
fideris,  provideas  quomodo  possls  cautissime  amba- 
lare.  Si  quid  autem  adhue  emerserit ,  quod  jam 
siatutis  pracjiitlicet ,  tlbi  y  Deo  propitiante,  commu- 
nlcare  non  difSeram. 

Regum  pax  sperabatur  et  tractabatur  nuper,  sed 
m  in  taniam  recldit  contrarleUtem,  ut  Jam  fere  im- 
l>ossibiIis  videatur,  iicet  neuter  guerram  ▼elit.  Pro- 
fecio  convenissent  a  multis  diebus,  nisi  rex  Angliae» 
rebus  dispositls  ol  compositls»  aliquid  novi  seroper 
•conaretur  adjicere.  luque  (ere  accidit  •  ut  quantum 
procedere  nititur»  res  i»i  contrarium  proposito  per-^ 
gat  eventum  ,  ut  fiat  retrogrados  In  agendis ,  qui 
praeler  aequum  et  itonum  molitur  conventionis ,  et 


autem  sobinlulit,  quod  nisi  alio  uutur  consilio,  et 
cum  Ecclesia  Dei  mitios  agat,  oninia  districtius  ei 
citius  quam  credat,  ab  illo  requirent  Deus  et  Ecele- 
sia  ejus.  El  sic,  accepta  licentia,^  ab  eo  recessit. 
Deinde  convenit  eom  Willelmus  Papiensis  eo  fer» 
modo,  sed  semen  verbi  ejus  cecidit  in  arenam.  Fa- 
cientes  autem  transltum  per  Christianissimum  ro- 
gem  Franciae  redierunt  in  gratiam  ejus,  intervenieiH 
tibus  pactis,  quae  Tobis  harum  bajulus  intiroabiL 
PiCtavienses  Virililer  agunt,  et  conrortantnr,  omnis 
longe  lateque  depopulanies  in  circuita  suo. 
EPISTOLA   CCLlll. 

AO  COHDEIf. 

(A.  D.  1168.) 

B.  arcbidiacono  Exoniensi,  J.  S. 

Liberaliiatis  luae  diligentia,  dilectissime  Baldwine». 
meritorum  sedulitate  procurat  ut  eadem  mihi  sem- 
per  occurrat  materfa  scripiitandi  quae  consistit  ia 
actione  gratiarum.  fieneliciis  enim  coniinuis  graies 
oportet  agi  perpetuas  et  devotionis  munus  quod 
usu  retineri  non  potest,  debet  accipientis  memorim 
inseparabiliter  couniri.  Hoc  est  quod  interiio  pos- 
sum,  exspectans  et  indubitanter  speraiis  a  Domino 
quod  pax  Ecclesiae  reformabilur  citius  quam  suspi* 
cari  possint  adversarii  ejus,  et  quod  nos  debitum  et 
diu  desideratum  officii  commercium  ad  inTicem  po- 
lerimus  exercere.  Nec  movearis  ad  litleras  quas 
contra  Ecclesiam  asmuli  ^*us  a  sede  apostoiica  jacii- 


etiaro  Joris,  non  Uro  praecessor  esseqoam  subver-  ^  Unt  impelratas,  quia,  Deo  propitiantev  inproximo 

auditurus  es  quid  ageretur  et  gaudebit  cor  luum* 
Aderit  moereniium  consoiator,  et  quos  obsiinatos 
iuvenerit,  majestatis  suae  virtute  eonteret,  et  exsc- 
retur  in  cervices  contumacias  gladlus  columbae.  Sed 
forUsse  dices  in  longa  tempora  homo  iste  prophe- 
tatet  quae  optat  eloqniiur  de  corde  soo,  non  de 
Spirilu  Dei.  Ad  quod  ego  :  Si  mendacium  loquor, 
ab  apostolica  sede  roihi  illius  imroissus  est  spiritus» 
qui  diem  prasscripsit  uliioois  et  arcom  suum  jaro 
teiendit  ut  leonem  dejiciat  et  draconem.  Habemus 
autero  et  firmiorem  spem  In  verbo  Domini*  quod 
non  impleri  non  potest,  cui  abominatio  esl  pondoa 
et  pondus,  mensura  et  mensura,  ut  sii  necesse  quein- 
que  remunerari  pro  nicrito*  Fredericus  qul  piiKesi- 


sor.  ApostolicaB  constitutionis  rescripu,  cum  licue- 
ril,  quod  quidem  in  brevi ,  Domino  patrocinante » 
foturum  esi,  tibi  mittaro»  adjiciens  si  quid  refereii- 
doram  eonligerit  inlerim  innovari. 

Praeterierani  quod  niinime  reor  esse  praetereun- 
dom,  seilicet  dominum  Ottonem  paucis  diebus,  an- 
tequam  recederet  a  rege,  ipsum  diligeiitius  conve- 
nlsse,  ut  pacem  cum  archiepiscopo  refortnaret.  Ille 
Toro  respondit  se  pro  amore  domini  papse  et  car- 
dioalium  permissuruin,  ut  archiepiscopits  in  pace 
redeat  ad  sedem  suam,  et  disponat  Ecclesiae  et  re- 
bus  suis.  El  quia  de  consoeiudinibus  jurgia  diutius 
proiraxerunt,  dixit  se  el  liberos  suos  iliis  solis  esse 
contenios»  quas  antecesiores  suos  habuisse  coiisti- 


305  msieiM.  - 

sit  iQ  crlmfne  ib  labore  ptfvcedil  et  doloret  utinam  A 
noD  in  ruina. 

EPISTOLA  CCLXIU. 

AJ>  HAGISTRUII  RADCLFUM  LEXOVlXNSEM. 

(A.  D.  1168.) 

Amico  et  socio  suocliaiissimo  magisiro  Radulfo 
Lexoviensi,  suus  J. ,  salutem  et  dirigere  prudeuler 
in  ruiura  prospeclum* 

Fidem  esse  sperandarum  rerum  subslanliam,  ab 
Apostolo  dididsii  et  ab  errore  geniilium  non  dis" 
crepare  constat^  qui  dunUxat  praesentibus  inniii- 
lur.  Unde  qui  bic  tantum  sperantes  sunt  aliquid  de 
Cbrisiiano  uomine  glorianies,  Judseis  et  gentibus 
iDiseriores  sunL  Et  te  quidem  a  consortio  eoruni 


-  AN.  1168.  m 

EPISTOLA  CCLXIV. 

AD  ROBBRTOM  DE  LIIIBSEU. 
(A.  D.  1168.) 

Idem  RoBBRTO  de  Limeseia. 

Yeriias  fuco  caret,  et  aniicitia  loqui  non  novit 
oisi  facie  reveiata.  Ad  amicum  i(aque  loqueiis  iii 
verlute»  precor  utlaloris  prxseniiuni  dirigas  vias» 
•t  promoveas  negoiium  ejus  quoniam  pium  est* 
Rogatus  sum  scribere  domino  Winton.  et  pro  alio 
intercedere»  qui  pro  me  quidquam  pelere  semper 
erubui  et  erubesco.  £t  quidem  Deo  gratias  ago, 
quod  um  cleinenter  prospexii  necessitaii  meaCy  ut 
roe  nec  mendicare  oporieai,  nec  multis  tenear  obli- 
gatus.  Paucis  eotm  nostratum  quidquam  debco 
praeter  cbaritatem  quam  omnibus  non  debere  non 


separant  opera  misericordi»,  quae  per  fidem  in  spe  B  ^[^si  Cbristianus.  Caeierura  doroinus  Cantuar 


reiribotionis  «ternse  propter  aroorem  Domini  nostri 
Jesu  Cbristi  in  roembra  ejos  ezercere  non  desinis. 
Kam  eleemosynas  tuas  enarrani  Ecclesiae  saricio- 
niro,  popilii  et  viduae  cum  aliis  pauperibus  et  deso- 
latis  in  Gouspeclu  angelorum  graiulautur  se  tu» 
bomaniutis  oiflciis  et  beneficiis  subievari.  Laetatus 
som  in  uiibus  cum  referuniur  mibi  :  cerius  quia 
bac  via  sine  oifendiculo  pergis  et  properas  in  do- 
mum  DomiDi.  Ubi  pauperiun  amalores  angeli  sancti 
tegaudenies  excipient»  e.i  diademaie  regni  corona- 
tum  inter  electos  coronabunt  in  praenrdinaU  ordi- 
natione  beatitudinis,  ubi  Chrisius  est  ad  dexieram 
Dei  sedens.  Age  ergo,  dilecle  roi,  viriliier  quod  coe- 
pisti,  Tirtute  perseverantiae  propera  ad  triumpbum 
felici  commercio  pro  teroporalibus  aeterna  roercare :  G 
divitias  in  eum  proroitle  locum,  quo  aerugo  Tel  ti- 
nea  non  perlingit.  Esto  benigiius  et  misericors  ad 
orones,  sed  roaxiine  beiieficus  ad  doroesiicos  fidei, 
ad  eos  qui  pro  juslilia  patiuntur,  qui  sua  pro  verbo 
Dei  oronia  conleropserunt,  qui  malueruui  pro  verbo 
Cbristl  pauperuti,  periculis,  Igrioroiniae  ci  iropro- 
periis  adulaniium  rouiido  rortunainque  sequentiuro 
exponi,  quam  in  consilio  impiorum  regnare  et  se- 
dere  cum  pVincipibus  et  florere  prae  fortunalis 
terrae.  Quibus  autem  teneris  ex  jusU  et  veteri  af- 
fectione  Tei  merilo,  benignius,  celerius  et  fructuo- 
-  sius  fespondere  iie  differas,  more  eorum  qui  uipro- 
priam  ezcuseni  avariliam,  duro  prxieudunt  mali- 


ezsul  et  proscriptus  pro  tuenda  Uberiate  EccIesisB 
et  cleriy  omnibus  quidem  inillui,  sed  adbuc  stipen- 
diis  suis,  et  multis  coexsulibus  oneralus  est.  Et 
Gum  Dominus  tuus  subveniat  aliis,  nescio  ubi  elee- 
mosynas  suas  possit  roelius  et  bonestius  collocare. 
Da  ergo  operamy  ut  ei  opem  ferat. 
EPISTOLA  CCLXV. 

AO  ROBBRTUM  ARCHID.   DE  SURREU. 
(A.  D.  Ii68.) 

Idem  RoBBRTO  archidiacono  Surr. 

Hanc  inter  amicos  ratio  praelfoit  legem,  nt  ab  in« 
Ticem  non  nisi  bonesta  petantur;  et,  si  iiibonesta 
peiiu  fuerint,  non  admtitantor.  Ubi  autem  ainici 
petltionibus  honesus  suffragatur,  et  eas  admittendi 
faculus  suppetit ,  adbibendus  est  sine  diflieultate 
conseiisus  :  et  adimplettone  voti,  si  potest  fieri, 
praevenienda  esi  molestia  exigendi.  Hauc  interuos 
servari  cupio  qui  amicitiam  proUtemur :  et  si  coii- 
tra  illam  excessero,  malo  corripi  quain  audtri. 
Compeili  quoque  desidero  si  opportunitate  collatn 
in  exseqnendis  ofiiciis  amiciiiae  Tuero  pigritatus. 
Quia  ergo  preces  quas  domino  Wintonien&i  por^ 
rexi  de  l^onesute  niiuntur,  eas  precor  vestra  iiidu^ 
Btria  promoveri.  Et  quidem  non  pro  me  rogo»  sed 
pro  ailo  eul  magii  debitor  esse  iiitercedo.  Nam  pro 
me  precari  semper  erubui,  licet  semper  gerendt 
negotia  amlcorum  proroptissiroam  liabuerim  volun- 
tatero.   Doroinus  Canluar.  suis  adbuc  slipeiidiis. 


tiam  temporis,  duriliam  potesuiis,  auctorem  tein-     ^.^  quaienus  Cbristianlssimi  regis  Francorurosus 


porum  et  poieslaium  ordinalorem  Deuro,  qui  se 
diiigentibus  oronia  cooperaiur  in  bonum,  criminan- 
lur.  Hemineris  potius  quod 

•    •    .    •    ndcuit  differre  paratis : 
Qni  noH  e$t  /iodt>,  erat  minus  apiui  erit. 

(OviD.  R.  Am.  91.) 
Iloe  in  pbllosophia  nutritus  ei  tn  lege  Cbristi  pro- 
veetns  rocditaberis  et  facies.  Naro  solus 

Rustictti  exvpeeiat  dum  defiuat  amnit;  at  ille 
Labitur^  et  labetur  in  omne  tolubiiis  wvttm, 
(HoRAT.  Epiit.  l,  S,  43w) 
le  ore.Utoris  praesenUom  caetera  posiu  sont,  eui  st 
credideris  et  acqnieverls,  quod  mibi  per  Adam 
aposloliGe  snceessionis  cohsredem  significasti»  ma- 
turios  adimplebis« 


tentator  munificentia,  pro  libertale  Ecclesi»  roi- 
liiat,  exsui  et  proscriptus,  et  in  toia  Anglicana  £c- 
desia  paucissiroos  reperit  adjutores.  Causam  noii 
agit  propriam,  sed  comrounero.  Censolatio  ejus  om« 
nium  profectas  est.  Sibi  et  suis  pacem  fecisse  po- 
ierai,  sl  persecutoribus  Ecclesiae  clerum  voluisset 
exponere.  Non  video  ubi  dominus  l^*intoniensis 
possit  ibesaurizare  salubrius  inter  omnes  eleeino- 
synas  quas  ecciesiis  et  pauperibus  erogat»  quam  si 
Christi  proscriptis  qui  se  et  sua  pro  justitia  expo- 
suerunt,  et  pro  iibertate  Ecclesiae  sustinent,  qiiod 
sibi  visom  fuerit  iargiaiur  :  praeseriiin  cum  patrein 
suum  et  Aliuin  qui  multoruni  onera  portat,  tantnni 
pro  lege  Dei  videai  incurrisse  naufragium.  Patreni 


807 


JOAIIMIS  SAREnmtEm» 


503 


dico,  qaia  ei  metropoHttco  Jare  praBsldet.  Filiuin  A 
vero  qui  de  manu  ejus  consecrationis  munus  acce* 
piu  Ipse  enim  se  IMi  dedit  iii  fllium  quem  prae  cae- 
leris  desiderabat  babere  patrem,  quando  eun^ad 
lioc  elegit  officium  :  unde  ab  aliquibus  fratnim 
suorum  stimulos  inTidiac  seniit.  Nonne  phis  buie 
debei  ei  jure  muhiplicl,  quam  debuerit  Willelmo 
boii»  iiieiiiori»  arcbiepiscopo  Eboracensi,  quem 
sedis  apostolicae  senteniia  deposttum,  eiiam  cum 
indignaiione  Romani  poniificis,  ad  perpeiuam  libe- 
ralilalis  et  niagnificentiae  gloriam  exbibuit  in  doino 
siia  dolentibus  et  detrabentibus  multis,  donec  alte- 
riiis  pnntificis  miseratione  restiiuereiur?  Quoeva- 
nuit  lanlae  nobiiitatls  insigne?  quae  nobis  a  nosira- 
tibus  bona  vel  mala  fiunt :  et  si  praesens  aetas  mu- 


EPisTOLA  cax^n. 

AO  JOANKEM   PRIOREM   N0RWICENd«M.. 

(A.  D.  IIGS.) 

Idein  J04N19I  pripri  Norwicensi. 

Dura  est  proseriploruro  conditio,  sed  non  tam  soik 
damno  quam  dispeudio  amicoram.  Yix  enim  pos- 
sunt  aliquein  salutare,  qui  noti  illico  suspicelur  sub 
affectionis  et  veiieraiionis  praetextu  exerceri  nego> 
tiationein,  et  ofliciosos  inhiare  ad  quaestuin.  Quod 
ne  puies  mei  esse  propositi,  charissime»  diligeniiiis 
pcecor,  certus  quod  sis  me  Deo  propitiaute  ueces^ 
sariis  usque  ad  bonoreiu  ei  gloriam  abundape.  Noa 
igit,ur  tua  quaero,  sed  te ,  bI  lameo  noa  excidisli  a 
gratia,  et  adhuc  retinescbaritatem.  Et  licet  excide- 
ris,  te  tamen  quaeram,  eaoi  in  te  desideraiis  refor- 


tire  iion  audeat,  fulura  in  apvum  saecula  decanta-      mari,  imo  te  in  illa  sine  qua  noo  nlsi  deformis  erls» 


bunt.  Nec  sub  praelextu  justl  metus,  poterrt  quis 
fraiernaecliarilatis  colorare  defectum,  quia  quae  pa« 
lain  facta  plena  videnttir  esse  periculo  :  clam  fteri 
polerunt  inajori  compendio  consclentix»  nec  rerum 
aliquod  dispeiidium  imponabunl.  Qua  arte  satis 
Bovit,  quisquis  non  est  adeo  resiipinus  ut  nulkw 
sunipius  faciat  rege  uescio,  vel  sine  conscientla 
delatorum. 

EPISTOLA  GGLXYI. 

a 

kh  ViriLLELIIUM  M0RW1CEN8EM  ENSCOPCM. 

(A.  D.li68.) 
Idem  ^ILLELMO  Norwicensi  episcopo. 


quia  possum  diligere  etiam  non  amanies :  non  quod 
te  reputem  inier  illos,  sed  etiam  si  lalis  fueris  ex* 
primo  sensum.  Reputabo  pro  munere  si  me  do^ 
statu  tuo  reddiderls  certiorem.  El,  si  de  meo  curas, 
exsilli  mei  qointus  feiiciier  eipletur  annus  sub  do« 
mino  Caniiiariensl ,  qui  pro  libertato  Ecclesiae  saift. 
vel  alienae  gentls  stipeudiis  adhuc  miliut»  nec  io 
Israel  reperit  ftdem.  Omnes  amici  ejus  sprevenui 
ipsum,  et  Ecclesiam  inter  angustias,  ei  quod  gravias 
esi  plurimi  persequuntur.  Est  enim  proverbium 
Sapientiae  i  Amietu  non  cognoteelur  %n  bonU ,  ef  in 
mali$  non  abieondeturimmicut  (Eecli,  xii).  Nostraies 
Dianet«  quod  sine  dolore  non  eloquor,  hxc  igiiomi» 
nia  seinpiterna.  Nec  boc  dixeriin  qiiod  fidelitas  regi 


Intermissionem  officii,  quod  me  vobis  deberepro-  C  ^^^\^^  ladatur  ab  aliquo,  nisi  forte  sit  praestiia 


flteor,  inducit  necessitas,  non  conteiuptus.  Voluntas 
enini  obedire  parata  est ,  si  obsequium  decreveritis 
admittendum.  Sed  fortasse  protenipore  dispensaiis : 
et,  dum  furor  in  cursu  est,  creJeiidum  potius  duci- 
iis  quam  reluctandum.  Nec  ego  consilium  improbo 
quoJ  ratio  prudenii»  moderatur,  ut  utilitati  prospi- 
eiat,   et  non   deserat  honestaiem.   Caeterum  per 
gratiam  Dei  in  brevi  fuiurum  est ,  ut  hac  dispensa- 
tione  non  sit  opus,  quia  procella  jam  detumuit,  et 
Ecclesiae  pai  esse  videtur  In  januis.  In  proximoesi, 
auctore  Deo ,  ut  quod  loquor  plenlus  innotescat. 
Laboravit  Petrus  et  condiscipi|II  in  remigando, 
quoruni  unus  est  domtnus  Cantuar.  qoi|  suis  adhuc 
aut  geniis  aliens  stipendiis  militaus,  lotlus  AngVi-  ^ 
canae  Ecclesiae  servit  utilltati.  Nam  cum  obtinuerit » 
redundabil  in  gloriam  Dei.  Triumpbum  conseque- 
tur  Ecclesia ,  clerus  liberationem,  et  populus  coa» 
solationem.  Et  quidem  nec  lunc,   sieyi  nec  In 
eitremo  judicio,  non  displicebit  si  quis  testlmonio 
conscientix  gaudeat,  ut  opein  tulerit  Ecciesiae  nau- 
fraganti.  Adversus  basc  fortasse  praetendetur  publicae 
potestatis  metus,   et  persecutorom  insidiae.  Sed 
certe  non  esi  qui  sine  eorum  conscientia  quando 
llbitum  est  non  faciat  sumptum.  Nec  hoc  Deo  teste 
mei  compendii  causa  dixerim ,  sed  ut  praemunlam 
dominum,  meom   et  eipleam  officium  debitae  eha- 
rliatis. 


contra  Odem.  Nam  sic  inierdum  fides  eiigitur  ei 
praestatur ,  ubi  satius  est  poenltere ,  quain  perdita 
charitate  sub  praeteitu  fidelitatis  fldem  periclitari. 
Yerilas  quia  directa  est  non  habet  angulos;.et  qui 
se  mendacio  solo  operil ,  nudus  est ;  lioc  proscri- 
bendus  sensit  Adam.  Non  est  justus  metus  qui  di- 
vini  mandali  contemptum  ingerit.  Rarus  aut  polius 
nullusest  qui  non  habeat  arcanum  regi  incogiiltum, 
et  qui  ex  delatoruin  conscientLa  faciat  omnes  sum- 
plus.  Haec  ex  chariute ,  qula  ex  ea  processeruut» 
par  est  inierpretari. 

EPISTOLA  CCLXYlll. 

ID  JOINNEM  PICTAV.  BPISCOPUM. 
(A.D.  1168.) 

JoANifi   Pictaviensi  episcopo,  Joanxks  Saresbo- 
riensis. 

Miratur  fortasse  vestra  dlscrelio «  quod  dominuft 
Cantuariensis  colloqulum  regis  Angliae,  quod  vettra 
procuraverat  industria,  respuit ,  cum  antea  saepius 
ad  coUoqulum  ejus  accesserit  non  rogatus »  et  quod 
amplius  Orft,  spretus  io  contumeliam  Christi ,  ei 
variis  affectus  injurlls.  Erat  enim  cupidus  paci» 
suae,  sed  ecclesiasticae  liberaiionis  longe  eupidior : 
sed  et  salutem  regis  et  gioriam,  et  llberoruin  ejus 
Indemniutem  maiime  cupiebau  Ob  bas  ergo  causas 
se  et  5U0S  conviciis,  contumeliis  et  variis  perlculis, 
ut  laceam  labore^  et  Bumplas »  esposuit,  doro  per 
viam  huinilitatis  pacem  reformari  possc  ratio  £i.a» 


m  EPlSTOLiB.  —  AN.  im.  3Ja 

debai.  Sed  posiqnaiir  miilcis  et  manireslis  agnovii  A  bac  amicos  doleo  eicidisse »  q(  raras  lil  qai  iion 


indieiis»  quod  ille  dcmini  papae  paiientia  seroper 
magis  ac  magis  abutiuir,  el  de  buinilitaie  crescil 
iiihunanitas,  et  de  exhibita  manaueiudioe  nascitur 
ae  dilatatnr  iasoliMitia,  aiia  via,  et  utinam  feUciori , 
sibi  censuit  incedendum,  praeseriim  cum  patenter 
agnosceret,  quod  vobiscum  ei  cum  ipso  prorsus 
agebatur  in  dolo.  Sic 

Futnia  duice  eanit^  voluerem  dum  decipU  aneept^ 
Maro,  dam  spes  pacis  proroittitur»  periiicies  Eccle* 
six  iransmissa  ad  sedem  apostolicam  iegatione 
procuraiur.  Arcbiepiscopas  invilatur  ad  coUoquiunu 
ot  non  eaveat  tcndiculas  eorum ,  qui  quaeruiit  ani- 
mam  ejus,  ut  auferant  earo.  Nam  qiiae  non  praevi- 
dentur,  jacula  feriunl  citios,  et  magis  laedunt.  Ubi, 
quaeso,  Scriptiirae  veritas,  si  ille  qui  omnibus  foveam 
parat,  quaiidoque  iion  praecipilatur  in  ipsain?  Quis 
fideiis  et  verax  est,  si  fallax  est  et  falsa  veriias , 
qn«  meiitieiitibus  operuin  nieriia  pr<emiorum  fru- 
ctus  ad  eamdem»  sed  coagitatam,  refertam  et  su- 
pereflluentem  mensuram  poUicetur?  Nonnepondus 
et  pondos  iu  manu  hominis  est  abominatio  apud 
Deum?  Nunquid  ergo  poiidus  et  pondus  erit  in 
inanu  Dei ,  ut  inter  pauperes  et  divites  iiiique  de- 
oeriiat?  Absit  hoc  ab  eo,  qui  orbem  judical  in  aeqai- 
ute,  qui  ipsts  angeUs  non  pepercit,  qui  poteiites 
poteoter  punit,  qui  auferl  spiritum  principum,  qui 
coDlemptores  suos  teddii  ignobiles.  Ipse  judicet 
causam  saam,  et  Ecclesiae  oppressores  aut  coiiver- 


proflteatur  se  obUgatum  esse,  aut  carni  et  sanguinl 
aut  possessionibus  suis,  aut  expressiin  cavisse  pu- 
blicae  polestati  in  id  quod  salva  charixate  non  potcst 
observari.  Quam  obligationein  si  qiiis  licitain  esse 
contenderit,  ego  illum  haereticum  esse  non  dubito » 
et  reclamaute  mundo  pronuuiio  eviiaudum.  Ego 
cautiones  istas  experius  suro ,  cui  exsulanti  Jam 
sextus  iminlnet  annus,  et  quod  mujus  est,  domir^us 
Gantuar.  et  coexsules  sui  quartum  peragunt,  pubU- 
cam  procurans  ulilitatem  ad  igiiointiiiaro  iiostra- 
tum,  suis  aut  genlis  alienae  stipendlis  adbuc  inilitat 
pro  libertate  Ecclesiae,  pro  sanguine  clericoruro, 
pro  consolatione  populi ,  et  non  est  qui  respiciai 
euin*  Nou  est  in  Ecclesia  Angticana  qui  Peirum  et 
coiuliscipuios  adjuvet  in  remigando  laborantes.  Sed 
dices,  vereiitur  deiaiores,  quasi  stne  eorutn  con- 
scieiitia  niiUos,  cuin  voluntasadesl,  faciant  suroptus. 
Est  cauiio  praestiia  poiestati,  certe  non  tenet  obli- 
gatio.  Tiiiieut  regein  probabile  quidero  est,  et  magis 
quain  Deum.  Nain  cuin  altero  priecipiente  prohibeat 
alier ,  vel  contra ,  perspicuuro  est  cui  pareatur. 
Exigetur  fortasse  purgatio  :  sine  dispendio  con- 
scieutiae  et  fumae  praestari  non  poterit.  Gonducibi- 
lius  eiiim  est  subtilem  praetendere  revereutiain  et 
privilegiuin  cleri  qui  immunis  est  ab  bujusmodi 
juraiuenlis.  Sed,  inquis,  nobiscum  jure  vel  ratioiie 
iion  agitur,  sed  furore.  Nunquid  ergo  furentibus 
coiifurenduin  est  rejecto  jure,  et  ratione  contempla. 


Ul  aut  coiiterat.  Pauperes  suos  ad  gloriain  noiniiiis  q  Sed  auctore  Deo  pax  Ecclesiae  videtur  esse  in  ja- 

^.: >    _:. ... !> i: iii .    — < •-•.^    _  •_     %3^^  m,l.i^^   «.•«    f.><v..iA  ■•>    /■nii^ia  liteiiio  <iiiiIa«iii# 


sui,  proui  eis  noverit  eipedire ,  Uberet  et  eriptat  a 
facie  gladii  iminineniis ,  ne  quando  dicant  getuet  : 
Vbi  ett  Deu»  eorum  ?  (Ptal.  cxui.)  Patiens  quidem 
Cantuariensioin  Deus,  sed  idein  procul  dubio  flde- 
Ussimus  retributor.  £t  quidem  spes  et ,  quod  nou 
diu  diiTeret  ultionein ,  sed  comminabitur  in  brevi* 
Ft  nisiper  poenitentiani  et  saUsfactionem  persecutor 
Ecclesiae  dedinaverit  ictuni,  ferietur  irreparabiUter» 
et  erit  saecoUs  in  exempiuin. 

EPISTOLA  CCLXIX 

AO  N1C0LAUM  DE   MONTE   ftOTOM. 
(A.  D.  1168.) 

Idem  soo  Nicolao. 

Tempora  li  numeretbeMquognumeramutamante$f  ^ 


nuis.  Nec  video  qua  froiite  iii  quiete  ipsius  audeaut 
appurere,  qui  videuies  tiericulum,  et  toUes  invocati 
naufragio  ejiis  nihil  auxiiti  conlulerbUt ,  utinain  ei 
vel  nuiic  Dominus  meus  et  alii  ainici  porrigaut 
dexteram,  ne  eos  postmodum  pQeiiiteal,  cum  navi- 
gantes  Ghristi  discipulos  in  litiore  viderint  exsuU 
tare ,  et  se  vocari ,  ut  comprandeant  illi.  Nec  boc 
dicium  putes ,  ut  aliquid  mihi  iribuatur  qui  per 
gratiam  Dei  et  iUoruui  quibus  a  juveiilute  coalui 
floreo  ei  abundo,  sed  Deo  teste  desidero  salisfacere 
chariiati.  De  luo  et  amicorum  sUiu  soUicitus  nun- 
Uuin  misi  praesentem  fldei  inihi  probatae  :  a  quo  si 
dignum  ducis  de  meo  inquirere  poteris ,  et  quod 
placuerit  eidem  secure  inliniare. 

EPISTOLA  CCLXX. 


iVoJi  venit  anle  tuam  nottra  querela  diem»  Oa/.vV^ 
Nec  fiuspiceris  quod  de  te  queri  velim,  cujus  ndero 
et  devotioDcm  a  multis  argumentis  probatam  babeo, 
sed  tibi  conqoeror  quod  amicos  sentio  gravissimum 
passos  esse  dispendium,  ei  eo  quidem  gravius  quod 
praepediente  stnpore  jacturam  vix  reparabilem  non 
advertont.  Amlcitlam  veram ;  cujus  iniiium  perfe- 
etom  iinem  quoque  fideUter  apud  Giceronis  Laelium, 
sed  fldelius  ipsius  virtuUs  experientia  didicisU, 
phllosopbi  gentium  praedicant,  ut  eam  vitae  censeant 
praeferendaro,  quia  sine  illa  sicut  injucunde ,  sic  et 
Deo  et  homlnibus  vivitor  odiose.  Hanc  ego  nihil 
aUud  esaecrediderim,  quam  chariuiiem ,  siue  qua 
quod  iides  catbolica  docet ,  nemo  fruetur  Dco..  Ab 


AO  GUliRDtJM  CELLARIUU  MOaWlCBNSEM. 

(A.  D.  116:$.) 

Idem  GiRARDO  ceUario  Norwicensi. 

Gaudens  audio  de  te,  dilectissiine  ,  quod  hone«> 
stam  Ecclesis  desideras  et  speras  pacem,  nec  por- 
tionem  consensus  ponas  cum  impiis,  exspeciaiis  et 
ipse  regnuin  Dei :  unde  ad  eani  quam  tuo  pridem 
roerito  comparasU,  inihi  ad  te  dupIicaU  est  chari«  ^ 
Us,  pjpompta  pro  viribus  tuis  et  tuorum  usibus  in- 
servire  et  parere  mandatis.  Ulique  nec  diffido  mihi 
opportunitatem  fore,  cui  divina  graUa  supra  et 
contra  meriu  mea  et  citra  operam  amicorum  neces^' 
saria  contuUt  ctiam  \i\  exsilio,  quibus  possuro  coni- 
mode  neccssarius  esse  dominis  et  amicia»  ei  cLui 


511  MANN^  SARESBEB1ENSIS  ^^ 

coepit  pisrflckt;  qvooiain  sicot  praeTenit  Tota  justo-  A  meriiis,  a  later^  ejiifl  mHle  ek»  deitris  cjiis  decenr 


ruin,  iia,  eo  auctore,  quod  llmet  iinplus,  veiiii  super 
eum.  Ipso  quoqoe  prxstanle  polerit  arcbiepiscopus 
qui  solus  pro  totius  Anglicanae  Ecclesias  saluie  di- 
micat,  amicis  debiluin  prxstare  solatium»  quia  pax 
EccJcsi;e  reformatur  contrito  capite  scliismalis  et 
laieribus  ejus  collabentibus  in  ruinam.  Ora  ergo  et 
aollicita  fratres  tuos,  quia  jani  expergefaclus  est 
Chrisius. 

EPISTOLA  CGLXXr. 

Aft  WALKELhNUH   ARCHID.    NORWICERSEM. 
(A.  D.  1168.) 

Idem  Walkalnio  Norwicen»  arcbidiac. 

Pra^Qiiit  vir  doctissimus  et  eloquenlissimus  ex 
causis  dicendi  sumendam  esse  dictorum  intelligen- 
tiam,  qu»  regula  si  in  sermone  meo  fuerit  a  vobis  ^     Idein  IIugomi  abbatl  Sanctl  Edmundi 


millia  ceciderunt :  et  qui  eroceis  induebantur,  am« 
plesati  sunt  stercora.  Sed  jam  per  gratbm  Dei  to^ 
biiiis  iinpetus  enervatus  esi^  et  Petri  navls  optaiuni 
ingreditur  portuin.  Quod  tibL  ideo  curavi  innote* 
scere,  qui  te  gaudiis  Ecclesiae  non  ambigo  conga- 
▼isunim  :  praesertim  cum  amlcos  recepturus  sis  in 
pace  Ecclesix»  qui  lionorem  et  uiilitatem  tuani  pcH 
terunt  auctore  Domino  promovere.  Dominus  enim 
Canluar.  qui  pro  omnium  dimicat  libertale^  virum. 
induit  qui  lionori  Ecclesi»  velit  |ugiter  inservire. 

EPISTOLA  CCLXIIU. 

Ah  HCG0N8H  ABB*  8.  EDMUNOL 
(A.  D.  1168.) 


observaia,  non  pulabor  quaestus  gratiadixisse  quid- 
piam  cui  mendicaudi  tain  deest  necessiias  quain 
Tolunias.  Yerum  dulce  est  post  exsilium  quinquenne 
eo  quo  fieri  modo  licet  cuin  amicis  non  visis  a  multo 
tempore  gratum  communicare  sernionem ,  et  quis 
eorum  status  sit  explorare.  Nam  calculuro  fortunae 
eoruin  excipere  paratus  sum,  et  opportunitatcin  de- 
sidero  obsequendi.  Nec  diffido  per  graiiam  Dei  quin 
in  brevifaculias  ofTeratiir,  curo  Ecclesiae  pacein  mihi 
Tidere  videar  accelerare,  et  dominum  Caniuar.  et 
condiscipulos  Petri  qui  sub  lempesiate  naufragii 
hiijus  in  regenda  nave  sudaverunt  ad  opiatum  per- 
venire  portiim  jam  fere  conspicuuin  siL  Nam  quae 


Quodin  salulatione  variatur  inscriptio,  causa  in 
absoluto  est,  quia  urgente  tempestaiis  artlculo  aiit 
noiniua  supprimenda  sunt,  aut  commentitiis  uieii« 
dum.  Sed  non  ideo  minor  est  reverentia  persoii:i- 
rumsi  dignilatum  titulus  retlcetur,  nec  chariiati 
prxjudicat  cobibita  libertas  obsequendi.  Naro  ple- 
runique  et  in  plurtbus  poeticum  illud  obtinet : 
Quod  licet  ingratttme$t:quod  non  licet,  amptiu»  urit. 

^.«./^,3  (OviD.) 

Et  mihi  «(uidem  magno  futurum  erat  solaiio  si  in 
aliquo  liceret  sedulilatl  mc»  erga  amicos  oflicio- 
sum  esse.  Et  sicut  in  beneficiis  obllgari  necesse 
habeo,  sic  alios  mibi  couilngeret  obligare.  Non  ett 


capiii  schismatis  confurebant  meinbra  compereuiii:  ^  tamen  prseier  vos  fere  quisquam,  cui  in  ratione 


eoque  succiso  corpus  totum  necesse  est  interire. 
Vidimus,  vidimus  bominem  qui  consueverat  esse 
slcut  leo  in  donio  sua»  domesiicos  everiens  et  op- 
primens  subjecios  sibl,  laiebras  quaerere,  et  laiilo 
terrore  concuti,  ut  v4x  tutus  esset  in  angulosis  ab- 
ditis  suis.  Jllum,  illum  imperalorem  qui  toliusorbis 
terror  fuerat,  utinam  vidisseiis  ab  lialia  fugieniem 
cum  ignominia  sempiterna,  ut  is  cautelam  procuret 
aut  ruinam  qui  Catholicorum  laboribus  insultabant 
ox  successibus  et  furore  ejus.  Ergo  conceptaro  lau- 
dem  Dei  silere  quis  poterit  ?  ipse  enim  est  qui  facit 
mirabilia  niagna  solus,  qui  consolatur  nos  in  onuii 
tribulatione  nostra  ne  ex  acceptis  bencficiis  homi- 
nlbus  obligemur,qui  ei  soli  debemus  quod  vivimus. 


dati  et  accepti  tenear  obligatus,  com  omnes  sub 
prxtextu  metus  inanls  quaerant  ingratitudinis  sus 
solatium.  Undeet  vobis  arctus  teneor,  qui  me  ci- 
tra  meriia  toties  in  benediciionibos  dulcedinia  prae- 
venistis.  Ecce  enim  exsilli  inai  sextus  annus  asiat 
pro  foribus,  et  nulli  eorum  qui  mihi  dum  florerem 
in  patrla  familiares  erant  aut  debitores,  exstiti  oue- 
Tosus,et,  per  gratiam  Dei  necessitas  noodum  ingruit 
in  preces  descendendi,  quia  mihi  concia  non  modo 
ad  necessitatem,sed  ad  honorem  et  niagnificentiam 
per  veteres  amicos  ministrat  Chrisius.  Et  quidem 
non  nostris  meritis  tot  coexsulantes  et  proscripios 
exhibet  in  terra  aliena,  sed  Ecclesiae  su»  parcit  ei 
prospicit.  Dominus  eniin  Cantoar.  publicam  pro- 


abundamus,  et  nunc,  quain  quondaro  in  patria,  D  curat  utilitatem,  pro  causa  Deldimicat,  bonorem 


magis  in  exsilio  honoramur. 

EPISTOLA  CCLXXIL 

4D     MAGISTRUM     NIGELLUM. 

(A.  D.  ues.) 

jdem  magistro  NiGKLLO. 

Intercapedo  locorum  non  praejudicat  fidei,  et  ami- 
citiae  titulus  radiat  clarius  in  adversis.  Licet  autem 
*  jam  sim  quinquennls  exsul,  et,  quod  mihi  fuiurum 
gravius  crediderunt  Ecclesiae  perseculores,  proscri- 
pius :  tamen  non  tam  super  jactura  propria  moveor, 
qiiam  quia  in  articulo  necessitatis  fere  nostrntiim 
nullus  qui  naufraganti  Ecclesiae  ferat  opem.  Nam 
cum  multos  in  ^aoe  filios  et  amicos  habere  videre- 
tur,  eosqoe  claroa  erudiiione,  et  insignes  virtutum 


cleri  vindicat,  Ecclesiae  tueiur  libertatem ,  adhuc 
tamen  suts  stipendiis  militat,  aut  q^uod  nostratibui 
infamiam  ingerit  et  causa  damnationis  est,  mise- 
ratiune  gentis  alien»  servit  ei  populus  quem  non 
cognovit,  et  Ipsius  sanguinem  siiiunt  sumini  prin- 
cipes  sacerdotum.  Quis  Ecclesiae  sutus  sit  aut  re- 
gum  conditio,  lator  praesentium  plenisslme  referet, 
cui  quod  placuerit  securissime  poteritis  intlmare. 
EPISTOLA  CCLXXIV. 

AD   AZONEM  MONACHUM. 

(A.  D.  1168.) 
Idem  AzoNi  monacho. 

Aflecttis  ab  effeciu  convincitur,  et  pleramqae  se^ 
mo  bonus  donum  magnom  transcendit  io  gratia.. 


813  EPISTOLJE.^AN.  HW.  M^ 

^uid  ergo  dicam  qui  obice  teropesUtis  exclosus  ami-  A  litteraruro,  oi  charitails  profectai  pariter  iiite&da- 


cis  8er.Tire  nequeo»  nec  liberuro  esl  roilii  illis  com- 
rounicare  Tel  verbo  ?  Sribamne?  sed  alienus  por- 
titor  rarus  intenneat.  Millam  proprium  ?  sed  roeis 
ttndnniur  Insidia:  :  nec  est  aliquis  qui  se  in  prxvi- 
suro  periculum  sponte  projicial.  His  ergo  difficul- 
iatibus  rariusel  roinus  scribo;  sed  cerle  non  mihus 
amo  :  facilius  et  Terius  dixeriro  magis.  Nam  ui  in- 
firroitaiis  buroanae  consciuset  in  veiitis  wpius  al- 
tentamur.  Sed  aoctore  Deo  procella  qua^  collisit 
Ecclesiam  jaro  deturoescit,  et  ui  in  ipsom  confidi- 
rous  prorsus  evanescet  in  brevi.  Interim  mibi  pro- 
positum  estygralia  praeeunie,  pro  causa  Dei  etliber- 
uie  Ecclesiae  domino  Canuiar.  comnfiliure,  qui  cum 
publicae  serviat  uiiliiaii ,  adbuc  lamen  roiliiat  suis 


rous,  et  me  semper  et  ubique  repuies  tuuro. 
EPISTOLA  CCLXXVI. 

AB  GALFRIDOM, 
(A.  D.  1168.) 

Idem  suo  GiUFBiDo. 

Communis  Dominus  noster  Snnocenliam  tuan 
apud  me  satis  reddidit  excusaUm ,  nisi  quia  eam 
ante  non  eredideram  excusandam.  Ad  quid  enim 
proficit  excusatic^,  ubi  ciilpa  pnecessisse  non  cre- 
ditur?Nam  nec  ille  quem  delatorem  puias  boc  age* 
reconatus  e8t,ut  de  tua  dileciione  aliquid  sinlslrum 
suspicarer.  Hoc  auiem  solum  babeo  adversum  te, 
quod  roe  tanU  faciliute  corrupiibilem  credidisti , 
imo  etiam  corruptum.  Nunquid  enim  corruptus  noD 


stipendiis  :  aut  (quod  probrosum  Hosiratibus  esi)  B  ^t  cui  suggeslioniA  iropetus  excutit  cbariutem  ? 


geotis  alienae*  Utinam  ilii  quantulurocunque  solatii 
miiiislrasses,  quod  Deus  scit,  ob  tuam  qiiam  ilKus 
magis  loquo/  utiliutero.  Mihi  auiem  nibil  precor, 
nisi  ul  Quintilianaro  quem  petii  scriptum  et  emen- 
datum  miuas. 

EPISTCMA  CCLXXW 

AD  WILLELMOII   DE   DOTERA. 

(A.  D.  im.) 

Idem  H iLLELMO  de  Dovera. 

Experieniia  reron  fidelissimaro  scientiam  parii : 
et  est  in  unaquaque  faculuie  prol>abiIe  quod  ex 
ea  videtur  ariifici.  Artis  aulero  cujusque  prsccepu 
ifitellectu  quidem  faciba  sunt,  sed  usu  non  iia.  Dif^ 
ficillora  Umen  sunt  io  eihicae  praeceplis ,  id  est  io 


Aut  si  nosii  edissere  quae  sit  corruptio  roajor,quam 
avulsio  cbarilaiis.  Cerie  xque  nccessariuro  roenw 
bruro  nec  in  roembris  anim»,  nec  In  merobris  eor- 
poris  inveniiur.  Sed  et  baec  tua  culpa  porgabilis 
est,  eo  quod  ipsuro  genuisse  visus  esl  zelus,  fovissa 
liroor,  amoris  seroper  individoa  comes  sollicitudo 
firmasse.  Sic  ei  Petrus  Irepidavit  ubi  non  erat  li- 
roor,  et  Impedire  conatus  esi  bumaiise  saluiis  my- 
sierium,  dum  carnalis  affeclio  studuil  ab  llla  Do- 
roinuro  praepedire.  Ndn  suro  adeo  stupidus  quin 
pcrpendaro  necessiutes  luas,  quin  angustias  seniiam» 
quin  metiar  discretionem  qua  oporiel  teroporl  roo* 
rero  gerere,  el  iransire  (>er  inramlaro  et  famam 
bonam ,  servaia  lamen  radice  tidei  et  virlutis.  Si 


virtuium  ofilciis  excotendis.  Al  in  illisomnlbos  ob-^  ^"^'  "  "®"  ^^"*''**  "^*"^^'*  ^*^^"""  ^"*^'''"-  ^* 


linet  cbaritas  principatum ,  qaam  ego  nibil  aliud 
csse  quam  veram  amiciiiam  dixerim  confidenter  ei 
recie  ;  quas  non  roodo  sul  majesiate,  sed  eiiaro  ra* 
riuie,  oronia  In  terris  expetenda  transcendil.  Huic 
ab  iaeunte  aelaie  operam  dedi,  m^que  mulios  ob- 
sequiis  proroeruisse  credideraro,  sper^ins  qnod  in 
aflecliooe  dilectionis  mibi  rererrent  vicem.  Assl- 
doitas  ergo  aroandi  et  obsequendi  conlulit  usum  : 
ei  ille  versus  in  habitum  nie  semper  amare  compel- 
Ut  eiiam  non  amantes.  Nec  tamen  praesumo  me  so« 
lidatum  esse  in  charitate,  quae  religionis  culmen 
esl,  iicet  illam  sitial  aniroa  mea.  Sed  mibi  revera 
quarodam  faieoradesse  afieciionero  benevolenliae 
qoa  conviveniibos  etiaro  nonnulios  geniiles  legimus  D  rero  Dei  el  utiliutero  frairum  neroinem  in  tota  Ec- 


pedit  enim  ut  ofiiciorum  moderatrix  prudentia  sa- 
ptentis  acius  et  verba  dispenset.  Mentls  autem  agi- 
Uiio  nulla  vi  polest  cobiberi.  Nec  aquae  routus 
praevalent  exstinguere  charitaiem.  Hnjus  instinciii 
latorem  prsesentium  emisi,  ut  de  amicis  ceriiflcei 
et  eos  de  staiu  meo  faciam  certlores.  Yaleo  euim 
ei  jucundor  sl  sic  IIIL  Valete. 

EPISTOLA  CCL1XV1I. 

AD  WILLELMDM  PRIOEEM  DE  MEETOlf. 
(A.  D.  ii6H.) 

Idem  WiLLELMO  priori  de  Meriion. 
Audita  promotione  vestra  gavisus  sum,  videns 
illuro  doroino  roeo  et  aroico  subslitui,  cni  ad  hono- 


placuisse.  Hoc  auiem  etsi  non  radicis  firroitndine» 
nainrae  Umen  genere  et  inteniionis  fine  praeserlim 
ioChrisiiano  cbariUs  est.  Caeierum  rarus  Inventus 
esi  in  tolo  exsilii  mei  qoinquennio,  qui  mihi  repen- 
dai  vicem ;  unde  ei  major  graiia  babenda  esi  rari- 
laii.  Sed  in  cujus  aure  querelam  banc  deponi  opor- 
tttit,  nisi  tuam  ?  qui  ei  dulcem  affeciionem  ad  con- 
viventes  babere  dignosceris,  eamque  radicibus  fidei 
selidasse  in  Domino.  Neque,  quod  Deus  et  conscien- 
lia  novit,  qoerela  deposiu  est  de  amlciSy  ut  faciain 
quaesioin,  quia  roihi  necessaria  roinisirai  Deus  ad 
abundaniiam  :  sed  quia  jucundum  visum  est  ei  in- 
graliiodinem  exponere  aliorum,  cui  omnia  loqui 
^ssis  01  lecom.  Uoc  duntaxat  in  ralce  exigitur 


clesia  censui  praeferendum.  Nam  quania  affcctiono 
Ecclesiam  diiigam  novit  ille  solus  qul  dedit  ut  ama- 
rero  mihique  tesiimonium  quale  polest  conscientla 
leddiu  Nec  diffido  quin  per  gratiam  Dei  In  ejos  ^ 
^succedaiis  cbaritaiem,  qui  successistis  in  sedem-: 
et  quin  apud  vos  illum  leneam  locuro  quem  tenere 
consueveram  apud  ipsuro.  Ut  autero  ex  anlroi  sen* 
tenlia  loquar,  roe  ioter  primos  cbarissiroos  reputa- 
bat,  et  paucos  et  roultos  qni  roe  praecesserant  me*- 
ritis,  gratia  praecedebaro.  Naro  de  roeritis  gloriari 
non  possuro :  et  si  volvero,  videbor  et  ero  Insipiens» 
Tota  ergo  glopatio  roea  nihil  aliud  esi  nisi  diyinl 
roiseratiOv  et  meriium  alienuro,  bonorum  dico» 
quorum  post  Deum,  et  per  Deum,  ope,  sum  roodi- 


m 


JOANNIS  SARESBERICNSIS 


SI6 


eum  !d  quod  sum.  Honim  meritum  est,  quod  supra  A  amator  bujus  proEperiiatis  quae  ▼idetur  adversiUs, 


et  conira  merita  mea  de  stercore  erexil  me  Domi 
Bus,  «t  dirciit,  cnm  sim  pulvis  et  cinis.  Et  nunc 
proscripto  in  gente  et  terra  aliena  bona  dedit  ad 
abundanliam  et  honorem.  Sed  qnia  roale  mibi  me- 
rita  respondent,  et  casum  timeo,  vesiris  quas  affe- 
etuosius  prccoi  et  aliorum  timentium  Dominum 
precibus  necesse  babeo  adjuvari.  Et  hoc  quidem  est 
mearum  summa  precum.  Laior  pnesentiuin  vobis 
notus  est,  cum  quo  si  placet  ibitis  ad  doniinum 
Wintoniensem  ut  negoiium  ejus  pronioveatur  :  si 
non  potestis,  mitliie  fidelem  et  sopientem. 
EIMSTOLA  CCLXXVm. 

AD  EUMDEII  ET   FRaTRES  UNIVERSOS. 

(A.  D.  1168.) 

Idem  eidem  et  fratribus  universis. 

Quoties  vobis  preces  porrigimuy,  nos  eas  de  no- 
alris  iiieritis  duclinus  promendas  sed  de  benignitaie 
vestra  quas  gratis  nos  diu  charos  habuit,  et  in  miil- 
tis  studuit  subvenire.  Nam  quod  exsulibus  et  pro- 
scriptis  succedit  ad  temporaliuin  abundanliam  et 
hoiiorein,  vestris  orationibns  et  meritis  confulimus 
provenire.  Nos  enim  quid  nisi  flagella  meruimus 
el  lorlores?  Ipse  tainen,  qui  nos  consolatur  in 
omni  tribulatione  nostra,  plenissime  (quod  ex  con* 
scientia  dicimus)  novit  quia  non  boc  merueramus 
ab  illo  qui  nos  perseqiiitur,  licet  a  Deo  meruerimus 
graviora.  Prsecepit  illi  fortasse  Dominus,  ut  male- 
faciat  nobis  :  et,  si  ita  est,  odoretur  sacrificium. 


et  non  est,  aculeis  superari.  Sed  si  ita  esset,  fnistra 
per  spirilum  qui  roias  propheilcas  sibl  invicem 
cohaerentes  et  connexas  agit  et  erigit  et  slslit  com 
Tatribus  et  riHis  propbetarum,  Chaldeam,  Chanaan, 
^yptum  perlustrassem,  aut  peragrassem  deser- 
tum,  aut  iranscendissem  montes  Samarise :  et  post 
Babyloniam  captivitatem  sine  causa  redissen  aO 
doinum  Domini  :  non  illam  dico  manufactam  qus 
bircorum  et  vitulorum  sanguine  expiata  purgatione 
umbralili  irreparabililer  excisa  et  eversa  est  mini- 
sterio  Romanorum  :  sed  illam  In  quam  apostolus 
iutroducens,  et  potans  me  quatuor  fiuminibus  pa- 
radisi  docet  omnem  mundi  supellectilem  ut  siercora 
contemnendam,  ut  solum  in  quo  omnes  thesanri 
^  expetibiliuro  sunt  lucrifaciam  Christum.  £l  quiden 
ut  ad  tuos  gentiles  transeam»  non  modo  stoici,  sed 
etiam  Epicurei,  et  omnium  philosophantium  sectx 
rcfrum  mundialium  conteniptum  prxdicant  :  et  si 
eis  uiendum  pro  necessiiate  conditionis  et  tetnporis 
probabiliter  arbitrentur,  si  contrislari  de  domiien- 
libus,  eorum  duntaxat  est  qui  spein  non  babeiit. 
nonne  probrosum  est  Chrlsliano  prxscrtim  philo- 
sophum  profitenti  super  amissione  temporalium 
niacerari?  Non  est  tanien  (ut  insipientinm  verbis 
ular,  accusantium  forluiiani  aut  derendeniiuin,  quod 
et  debeain  imputare,  quia  sic  temeritati  malignan- 
tium  In  mei  consolatione  occurril  gratla,  ut  per 
niisericordiam  Dei  antiquorum  beneficiis  aiuicoruni 


Vobis  iuque  prostrati  mente  supplicamus  atteniius  q  (si  forte  veniatur  ad  calculum)  plus  collaiuin  niibi 


quatenus  vesiris  orationibus  impetretis  a  Domino, 
ut  nostri  meminerit  in  bonum.  Nam  qui  novit  fi- 
gmeniuin  suuin  'nos,  scit  quid  figmento  expediai, 
lioc  est  unicum  quod  postulamus  denuntiaiites  in 
charitate  qus  Deus  est,  ne  de  temporalibus  vestris 
irel  cogiieiis  nobis  ferre  subsidium.  Sit  quoque  vo- 
bis  Ecclesiae  causa  et  domini  Cantuariens.  opero- 
sius  comniendata»  quia  ipse  pro  libertate  Ecclesi» 
diinicaiis,  siipendiis  propriis  et  laboribus,  omnium 
servit  utiliuti. 

EPISTOLA  CCLXXIX. 

AD  JOANNEM   DE   TILEBERIA. 
(A.    D.   1168.) 

Idem  JoANNi  de  Tileberia. 


videri  debeat  quam  ablatnm  :  sed  et  b»c  ips<i  pn>- 
cella  Jam  Deo  propHiaute  detumuit :  et  pax  Eccl^ 
siae  videtur  astare  pro  foribus.  Tu  interim  paace 
oves  nostras  non  juxta,  sed  intra  tabemacula  p»- 
storuin.  Valete. 

EPiSTOLA  CCLXXX. 

AD  mCOLAUM   VICECOM*  DB  ESSEXIA. 

(A.  D.  1168.) 

Idem  NicoLAO  vicccomiti  Essexia*- 

Coiniies  a  societatis  participaiione  dici  quisquis 
ignorat,  ignarus  est  litterarum  qiias  liberulis  instt- 
tutio  priinas  tradere  consueviL  Mam  sicut  alii  prae- 
sules  in  parteni  sollicitudinis  a  suniino  pontrfioe 
evocantur  ut  spiritualem  exerceaut  gladinm,  sic 


Audiia  sanitate  tua  et  verbo  salutis  quo  me  tua      a  principe  in  ensis  materialis  coinmunionem  comi- 


dilectio  censuit  honorandum,  gavisus  suin  medita- 
tlone  reversus  in  tempora  meliora  quibus  et  Eccle- 
8ia  Dei  pace  debita,  et  nos  sub  opliino  Dotnlno 
socieute  gratisslina  gaudebamiis,  ubi  philosdphi» 
ineditatiOy  exsecotio  juris,  ofiicioruin  mutua  coinrou-* 
nicatio,  collatio  litterarum,  disceptatio  ulilis  et  ju- 
cunda  tsdium  propulsabant,  et  contrahebant  mo- 
ras  temporis,  ut.fere  semper  ad  agenda  videretur 
angustum.  Sed  dum  lioc  loquor,  jam  mihi  videor 
hitueri  amicuin  cui  sermo  dirigitur.  Philosophus 
enim  esl  audilis  indignari  sermonibus,  et  mibi  ex 
cbaritate  compaii  quasi  languenli,  vel  erranti, 
vei  aUerutrum  simulanti.  Tiineo  namque  he  ex 
prxteritonim  laudc  praesentia  vidcar  accusare,  et 


tes  qtiasi  quidam  mundani  juris  prasules  asciscnn* 
tur.  Et  quidem  qui  boc  officii  gerunt  in  palaiie  ju- 
rls  aucloritate ,  palatini  sunt  :  qni  In  proTindis 
provinciales.  llirlque  vero  gladium  portant,  non 
utiquequo  carnificinas  expleant  veterum  tyranno- 
rum,  sed  ut  divinae  pareant  iegi,  et  ad  normam  ejus 
utilitaii  public»  serviant,  ad  vindictam  malefacto- 
rum,  laudem  vero  bonorum.  Tu  ergo  quia  provin- 
cialium  vices  agis,  prout  loci  et  iioininis  index  est 
titulus,  utinam  sic  exsequaris  quod  exigit  princeps, 
ne  offendatur  is  qui  aufert  spiritnm  principum,  ter- 
ribirts  apod  reges  terrae»  cujiis  Ecdesia  sponaa  e.<t, 
qui  in  sacerdotii  sui  sic  animadvertit  contetnptores 
et  nialcfaciores  quasi   pupillam   appetierint  oculi 


5i7  EPISTOL^. 

Bou  Qiue  eoim  sibi  sapiens  oput,  Mi  dalor  sapien-  A 
iat  krgiator.  Tibi  debitor  sam,  et  de  aflectione 
qoam  ad  me  et  meov  habes  qiianlas  possum  gra- 
tias  ago»  certus  quod  condignas  rependet  Akissi- 
rous,  et  benignissimus  retributor.  Staius  roeus  au« 
ctore  Deo  jucundus  est«  sed  de  tuo  ei  amiconim 
certiorari  desidero,  et  secure  poteris  q«od  placebit  • 
ialori  prapsenlium  inlimare.  Valete. 

EPISTOLA   CCLIIXI. 

AD  PBTHCH  SGRIPTOEBH. 

{k.  D.  1168.) 

fdem  Pbtro  scripiori. 

Zelus  quem  babes  in  Domino  mibi  notus  est  a 
niultis  annis  ul  le  sciam  super  Ecelesi»  sutu  non 
posse  non  moveri.  Qiilppe : 

Stdera  ifMt  mundumqne  oWil,  speeiare  eadenHm^  •  B 
CBpers  ipse  solKcitudinis  ?  praesertlm  si  cbaritas 
orgeat,  ut  nihil  bumanum  a  se  reputet  alienuiiu 
Talts  quidem  nnpcr  erat  facies  mundi,  cum  ab 
aquilone  ct  occidente  in  orieiitem  irriipisset  et  au- 
stnim,  maxiinam,  ul  Tidebatur,  parlem  dejectura 
siellanim  ,  sed  fl.ivtt  in  Iialia  Spiriiiis  sanctus» 
coirtriviique  scbtsmatiscapul^ut  ei  jain  latera  conu« 
bescaiiU  ei  membra  commoriantur.  Non  est  enim 
medicns,  non  incantator,  qui  ea  de  manu  Domini 
possit  eroere.  Spes  ergo  lldeliom  esl,  qood  in  brcTi 
descendet  in  Angltam  Spiritus  idem,  ut  illam  qiio- 
qne  serenet  Ecclcsiam,  adventiisque  ejus  multa 
produntur  indicia.  Undiqne  condlscipull  Petri  qul 
minisierio  navigandi  diutius  Texati  sunt,  sibi  vi-  ^ 
dentur  apprehendere  portum,  el  optata  liitoris  sla« 
liune  gaudere,  inTtiali  ad  comprandendiim  Christo. 
Caeterum  qoia  destderanti  aniinx  nihil  satis  festi- 
natur,  milii  quid 'respousurus  in  ere  habeas  videar 
intueri.  Nevi  siqnidem  festinaiionem  perspicaci» 
tos.  Dices  ergo :  (Jnde  bsc  non  coiifldeniia  sed 
praesomptio?  quibus  qiiod  vaticinaris  approbas  ar* 
gomentisf  unde  promissa  doces  esse  complenda?  ^ 
PoUieiih  dive$  quilibel  et9e  potett,  (^'^*'*'****^ 
Nonne  llagella  duriora  merul&lis  a  Domino?  Ad 
qiiod  ego :  Exspecta  modicum  et  vldebis  gloriam 
Dei;  tunc  publicabuntur  argoinenla,  quibus  non 
miraberis  nos  credidlsse  :  memineris  qiiod  cum 
obsideretur  Isrnel  In  Samaria,  et  nulla  spes  eva- 
dendi  pateret  obsessls,  ille  qul  incredulus  fuit,  qiiod  0 
ono  siatere  modius  similap  aut  hordei  modii  due 
Ycnderentur,  in  crastino  in  poria  Samariae  Tidlt 
qnidem  quod  propheta  dicente  non  credidll»  sed 
expers  beneficii  factus  est  ob  infldelitatem ,  qoia 
conculcalusa  turbis  exspiravit.  At,  inquls,  nunquid 
et  iu  propheta  es  ?  non  utique  :  sed  nec  fllius  pro* 
phetae.  Caeierum  nibil  prohibet  exsulem  in  deserlo 
pastorum  cum  eis  slccamina  Tellicare.  Nec  pras- 
sumo  de  meriiis,  sed  de  miserlcordia  ejus,  qui  fi- 
deles  non  p»t1lur  leutari  supra  Id  'quod  possunt. 
Meruimus  duriora,  sed  misericordta  ejus  circa  pce« 
niienies  consuevit  pra^iidicare  jndicio.  Unura  au- 
tera  est  qnod  supra  modum  miror,  nonnollos  esse 
ia  dero  qoi  more  Jodaeorom  conspiraTeront  cum 


—  AN.  1168  518 

prioclpibus  saeerdotum  in  penileiem  ejos  qoi  soius 
laborat  exsol  et  proscriptoSt  expositos  tanqoain 
signom  ad  sagitUm»  ot  eroat  eos  a  tribulaiione 
malorom  et  dolore.  Nam  dominus  Cantuar.  com- 
munem  omnium  prorurat  utilitaiem,  pro  liberiate 
EcclesiaB  dlmicat,  pugnat  ad  bestias,  sanguinem 
sacerdotii  sittentes  :  suum  et  totius  generis  sul 
sanguintm  niiiioris  fecit  qoam  caosam  Dei»  dom 
legein  ipsios  ad  sobTertendas  flctas  aot  InoUlas 
praTJtaies  cooslanter  ausus  est  profllcri.  Suis  ba« 
eienus  et  extraneorom  slipendiis  mlliUTit.  Et  in 
Ecclesia  Anglicana  quis  est  ei  adjutor?  Resiani  plura 
tuae  quidem  commuiiicanda  dilectioni,  sed  soo  um- 
pori  reserTantur. 

EPISTOLA    CCLXXXIL 

AD     TURSTIMm  SB  ACOLT. 

(A.  D.  1168.) 

Idem  TuRSTiifo  de  AcoU. 

Plura  suut,  amice,  qua  nostram  perpeioare 
debent  chariuiem,  et  officiorum  sedulitatem,  sine 
qua  virtus  ainiciiiae  non  subsistit ,  nobis  poienter 
ingerere.  Primo  conlracta  faiiiiliariias  ex  conviciu  : 
deinde  iQiiae  jura  societ:iiis,  quando  multo  lenipore 
sub  eisdeni  doniinis  miliiabamiis  :  postreuio  quod 
vir  meriiorum  liiults  omni  laude  m^or,  dotninus 
Joannes  Picuviensis  vutt  ut  nos  invlcem  diligamus, 
et  studeamus  nos  in  aUerutrum  muiuis  oflicils 
praevenire.  Nam  et  graiiam  ejus  ad  llluin  nequa- 
quam  dubito  minuendam,  quam  in  propiilsandls 
aMici  incomniodis  vlder.it  negligentem.  Harum  libi 
coniemplaiione  causarum  tibi  landem  scrtbendum 
censui.  Quod  tamen  luis  et  tuoruin  usibus  magis 
quam  meis  certum  sit  expedire.  Nibil  enim  de  boiiis 
tuis»  quibus  nec  iudigeo  quiden,  mihi  concupisco 
vel  exigo,  sed  ut  prospicias  libi.  Nosti  siquidem 
quod  dominus  Caniuar.  qui  tibi  jure  muliiplici 
paier  et  dominus  est»  suis  et  gentis  alienae  siipen* 
diis  cum  gravissimo  periculo  suo  et  oninium  suo* 
rum  Ecclesiain  Dei  a  servlluie  nitiiur  liberare,  et 
vix  in  allquo  fidelium  suorum  reperit  fiiiem.  Tu 
ergo  si  sapis  vel  nunc  duui  licet  provide  libi,  re- 
dime  tarditaiem,  communlca  necessiiatibus  ejus  ut 
consolaiioni  possis  ,cominunicare.  Alioquin  liineo 
ne  tibi  damnosa  flat  fainiltarius  quam  cum  elcoin- 
municatis  ejus  habuisse  diceris  et  habere.  Nec 
solum  regem  tinieas,  quia  et  prodesse  et  obesse 
possunt  ecclesiasiicae  potestates.  Ilaec  tibi  secreio 
Unquam  ainico  dixerim,  uipote  qui  a  prxfaio  do- 
mino  PictaTiensi  te  si  quid  adversi  iminineaiy  sae- 
peuumero  jussus  sum  praemunire.  Sl  vero  Toluutas 
adest»  facolus  tibi  non  deerit.  Valeie. 
EPISTOLA  CCLXXXIU. 

AH   BALDWINUII   DB  TALLE  DARll. 
(4.  D.  1168.) 

Idem  Baldwino  de  ValleDarii. 

Qui  te  loquentem  tcI  scribentem  aodit,  mem- 
nisse  potest  officii  qood  primum  exercoicti  in  corla 
quando  sub  rege  Stephano,  et  cum  praefaio  Ricardo 
miliubas  adbuc  pene  puer*  Solebas  esse  ingenii 
perspicacis,  et  ad  omne  et  oinnium  super  omnes 


m  iOANNIS  SARESBBRIERSIS  SiO 

«oauneos  loos  promptut  obMquiam,  antequam  te  A  Uorum  unos  ego  ad  qnem  ibo  nisl  «d  illum  qoi 

panem  disclpulig  frangere  consuevit,  ut  digeri  pos* 
sit  ei  transire  in  aKmenla  Bcieniije  el  moruni  ?  Alioa 
namque  didici  integros  ei  duros  apponere  panes» 
qoibus  audliores  facilius  possunt  straogolari  quam 


grammaticorom  immergeres  turbis.  Brgo  qoae  lo* 
queris  partim  aniiquam  Instituiionem  fedolent, 
partim  doeirinam  roodernorum.  Inde  est  quod 
licei  antiqoam  peliem  mutare  non  possis,  te  tamen 
lltteras  faciunt  insafiire.  Sed  ut  olhn  scire  consue« 
ireras ,  sanus  insanis  Tideiur  furiosus ,  et  ebrils 
locern»  duplicari :  et  frequens  est  ui  homines  be- 
oiias  puieni,  et  ui  sui  non  roeminerint  aut  suorum. 
Quod  lamen  libi  ioique  simtlibus  impuiari  non 
debet,  quibus  lam  naiiira  qoam  mos  pairius  ebrio* 
ailatem  ingerlt »  ut  ctiam  jejuni  sobrii  esse  noii 
possint.  Moribus  enim  Tbebani  estis.  Sic  Agave 
filium  pro  viiulo  tmmolat»  ei  quisque  apud  vos  se 
ei  sua  sacrificat  Baccho.  Cum  Gerere  tameu  et 


refici*  Precor  ergo,  si  placet,  ut  mikt  rescribere 
digiiemini  in  quo  libro  reperta  sit  glossa  qu^  Ao 
gustini  concepia  nomine  tradit  Judms  celebrasse 
sepiimum  diem,  sepiimom.septimanam,  septimum 
roensem,  etc.  Nam  secundum  M.  Petrum  ter  in  PsaU 
lerio  posita  esi  et  in  £pisiolls  semel.  Nec  ob  hoc 
quaero  quia  sepiimus  annus  septiroae  decadis  ibi 
dicitur  jubiiaeus.  Gonslat  eiiiro  quomodo  soleat  hic 
arliculus  explanari.  Sed  quia  cerlum  esl  iudaeos 
Bunquam  jubilxum,  id  esi  quinquagesimum  cele* 


Baccho  lis  est.  Sed  in  cerfisia  qo«  apud  vos  vincit,  ^  brasse.  Aut  si  quis  hoc  credit,  dicit  quando.  Nam 


regnai ,  impepat»  praevalet  Geres ,  ei  ingenia  ve- 
siraium  acuit  ut  Franciani  nostram  vervecum  pa- 
triam  credas,  et  Francos  esse  verveces.  Quod  uude 
tibi  in  mentem  venerit  nescio,  nisi  ex  prsRdicia 
causa,  vel  quia  iu  cum  gente  iua ,  nostra,  id  est 
Francorum  coriiua  limes,  nos  Francos  ebriosos 
pulas,  ac  si  loripes  rectum  derideai,  iEihiops 
album.  Sed  hxc  et  similia  vestralibus  licent,  imo 
el  deceni.  De  c%tero  si  nondum  ebrius  es,  insta 
opportune  importune  Britoni  super  epistolis  beati 
llieronyini ,  et  laiori  praesenlium  quam  poteris 
opem  ferassalvisproprictatibus.  Yaleie. 
EPISTOLA   CCLXXXIV. 

AD  MAGISTROM  ODONEM. 
(A.  D.  1168.) 

Idem  magisiro  Odoni. 

Ad  eisilii  ei  proscriptionls  meae  cumolum  nihil 
accrbius  potuit  accessisse,  quam  ut  niihi  subtraha- 
tur  solaiium  lilterarum,  quae  praeeunte  gratia  men* 
tero  purganl  a  vitiis,  notitia  veritalis  illustrant, 
acccndunt  charitatem,  ex  exercitio  sut  virtuies 
atabiliunt  et  confirmaut.  Dum  his  operam  dare 
licuii  sub  alis  vestris,  et  rotam  in  inedio  rotae  cum 
Propheta,  imo  curo  filiis  prophetarum,  doctrriiae 
vestr»  beneficio  contcinplari,  et  audire  per  os  ve« 
sirum  quid  spiritus  loqualur  Ecclesiis,  inihi  regis 
Anglorum  indignatio  licet  muUa  gratis  absiulit, 
tamen  magnum    visa  est  aitulisse  compendium , 


revinci  polerit  arguroeniis»  et  scio  quod  in  Yeterl 
Testamento  non  legitur.  Quod  uiique  non  ucuissent 
qui  roiniroa  retiilerunt :  et  si  hoc  ailquis  dicii  expo- 
aitor,  sic  foriasse  accipiendum  esi,  ut  dicantur  fe* 
cisse  qiiod  de  necossitate  mandati  raccre  leneban* 
tur.  Nam  in  Scripluris  modus  loqiiendi  celeberri' 
mus,  ut  aliquid  enuuiietur  simpliclter  quod  nisi 
aiib  alicujusmodi  distiiiciione  fidelem  non  reciptl 
Intellecium.  Hoc  ei  jura  specoUniibos  noiuni  est» 
ei  vulgato  probauir  usu.  Sicdicitur  aliquld  esse  do 
jure,  cum  de  facto  consiat  esse  contrariuni.  ei 
eamaero  rcm  alius  de  jure,  aliuftde  faeto  diciiiir 
possidere.  Scienti  legem  loqiior,  et  ei  qui  nutritus 
Q  ei  tritus  est  examinare  sermones,  ei  vim  ponderartf 
verborum ;  si  quis  celebravii  Pascha  nobillus  ;  sl 
quis  piscioam  consinixit,  aut  aedificavii  aquaedu- 
ctum,  aut  quid  fortiter  fecil :  aut  contra  si  male- 
dicenii  pepercii,  aut  servi  miserius  esl  delin- 
quentis,  hoC  auctoruro  diligenlia  transil  ad  posie- 
ros.  Nuiiquid  ergo  probabile  est  et  credibile  est 
quod  soleronitaiem  jubilxi  potuerint  reticere?  ubi, 
quaeso»  legitur  rescissa  venditio  ?  ubi  restituia  hae- 
reditas?  ubi  servoruin  generalis  emancipaiio?  ubi 
a  civiuie  refugil  prosrriptus  hoinicida  posi  mor» 
tem  suroroi  poniiiicis  invenitur  in  patriain  redisse? 
ubi  aut  quando  indicla  SabbaU  celebravil  terra  ? 
Gerte  Jeremias  tesiis  esi,  quod  iiec  septiinum  ce)e« 
braverunt  Paires  eorum  :  et  cuin  tempore  Sede  • 


adeo  ut  fructuosa  videretur  esse  jactura,  jucunda  D  ci»  ad  comminaiioneni   prophelicam  se  ad   iiliu^ 


ixsio.  ei  grau  injuria.  Sed  cum  avulsus  suin  a  pe- 
dibus  vesiris,  tuuc  primum  dispendii  et  Ixsionis 
aculeos  expertus  sensi,  et  quidem  non  solus,  eo 
quod  omniuin  fere  scholarium  jactura  communis 
est,  iion  quia  desint  qui  dicendi  proflteantur  oID- 
cium,  sed  quia  desunl  qui  doceani.  Magistri  enlm 
suni  plurimi,  sed  operarii  pauci,  ui  plerisque  eoruni 
sedenlibus  iu  curru  eunuchi  JSihiopis  ruminanti- 
bus  legem,  mysteria  praeconantibus  ei  verboruin 
lloscolis  exqoisiiis  piciuraniibus  speciera  verbi 
Dei,  meriio  dici  possit :  PuUs  inteliigis  quaf  legis? 
Rediii  iteruro  roiserationis  eiogiom,  quia  AdhagtU 
iingua  lacUniiiadpalaiumejus  in  sili :  parvuli  petie' 
runlpanm^  et  noneratqui  [rangeret  eis  (Thren.^  iv). 


soleronia  celebranda  coraro  Doniiuo  obligassenl  • 
el  professionero  firiuaverunt  juramento,  verbo  te- 
nus  quidero  servos  et  anciilas  einancipavenini,  sed 
eos  inconiineiiti  revocaverunl  in  serviiuiem.  Uuis 
ergo  credat,  praesertim  hocuon  docenteScripiura, 
quod  jubilxi  legiliinos  exsecfiti  sinl  riius  ?  Sed  utc 
posi  captiviialem  sub  Esdra  et  Neliemia  docet  Scri- 
piurae  canon  eos  boc  babuisse  negoiii,  curo  uineti 
ea  quae  gesta  suut  diligeotius  exsequaiur.  Quln  po- 
iius  per  prophetas  saepe  Dominus  coinmlnatur  se 
ierrae  legitima  daturum  Sabbata  quas  inobediens 
populns  denegabai.  De  Machabaeis  certum  est  quod 
bellis  occupati  taoiis  otiis  ei  soleinniis  vacasse  iie- 
quiverini.  Exindo  usqoe  ad  Chrisium  medium  te« 


321  £P1<;T0L4S. 

nnere  cuncU  silenUtim.  Et  sub  Romanis  principi- 
bus  inyalescebat  divinx  legis  tam  ignorantin  quam 
coQteinptus*  Ad  lixc  quanta  possum  dcvotione 
supplicOy  quatenus  si  habetis  aliquam  exposilionem 
Jeremiae  in  Marcum,  eanf  mibi,  si  placet,  communi- 
cetis;  aut  si  non  babetis,  vos  ipsi  camponile,  qula 
opus  sanclum  est,  et  tani  ecclesiis  quam  scbolari* 
bus,  auctore  Deo»  graiissimum.  Nec  deerit  opportu* 
flit^is  scribendi,  si  Doniinus  iuspiraverit  volunta» 
tem. 

EPISTOLA  CCLXXXV. 

JJ>  BARTHOLOHiEril  EXONIE!!.  EPISC. 

(A.  D.  1169.) 
Iden  Bartholom^o  Exoniensi  episcopOi 
Alternat  fortuna  rerum  vices  mortaliumque  con- 
ditionem  nunc  dejicit,  nunc  extuliit.  Rectius  tamen 
dlxerim  et  verius,  quod  is  qui  ventis  ei  mari  impe- 
ral»  eiigentibus  hoininuin  merilis»  in  politia  mun- 
dana,  re  scilicet  publica  degentiuro  in  hoc  saeculo, 
seditioncs  esse  patitur,  et  inierduni  quasi  procellas 
exciut^  nuDC  eas  beneplaciti  sui  miseralione  com- 
pescit.  Hac  autem  ipsius  dispensatione  nuper  accidit 
quod  iliustris  ret  Angliie,  licet  sscpe  solemniter  et 
poblice  jarasset  se  in  hominium  Chiistianissimi  re- 
gis  nlterius  quoad  Tiveret  non  rediturum,  saniori 
consilio  acqoiescens  |>ropositum  mutavit,  et  In 
proximo  Eplphaniorum  die  apud  Montem  Mirabilem 
ia  pago  Caniolensi  ad  memoraium  regem  supplei 
accessit»  se,  liberos»  terras,  vires  el  thesauros  ex- 
pooens,  universa  contulit  in  arbitrium  ejus,  ut  om- 
nibus  uteretur,  abuiereiur  pro  voluntate,  retineret| 
aaTerret»  daret  quibus  et  quantum  vellet  pro  libitu, 
DuUa  prorsu8'inserta  vcl  adjecia  conditione.  Secre- 
las  quoque  eidem  per  luternuntios  obligationes  anie 
praesiiterat,  sed  nulla  eoruin  occulta  est,  quin,  ut 
crediicus,  publiceturln  brevi.  Eum  ergo  benigne 
mansuetfssimus  princeps  recepit,  Deo  gratias  refe- 
rens,  qoi  ipsius  aniinum  emollierat,  et  ei  qui  salu- 
bri  fonsilio  acquiescens  debita  humilitate  Ecclesi» 
etpopulis  utilem  quaerebatpacem.  Sicin  hoininium 
qus  reversus  est»  fide  corporaliter  praestiia,  quod 
ei  tanquam  domino,  cui  ante  regnum  suuni  bomi-* 
nium  et  fideiiuiem  fecerat»  fidem  servabit  contf^a 
omnes  bomines,  elque  praestabit  auxilium  et  obse- 
qoium,  quod  regi  Francorum  Norroannorum  dux 
praesure  debet.  Inde  sibi  dextras  et  oscula  dederuni, 
resliiuiique  rei  Francus  Angiico  Britones  et  PtcU- 
vos,  accepU  prius  ab  eo  cautione  quod  eis  castra  et 
lerras  ab  iniiio  dissensionis  hujiis  ablatas  restituet 
pacemqne  servabit,  compensatione  bomicidiorum 
ei  incendiorum  hlnc  inde  admissa.  Die  sequenti  ft- 
lios  suos  adduxil  Henricum  et  Ricardom»  quo- 
rum  primus  homiuium  et  fidelitateiu  fecit  regi 
,  Francorum  de  comiutibus  Andegavensi  et  Ceuo- 
iiiaiienM.  Nam  ipse  rex  in  honiiuio  coinilis  Tbeob. 
pro  Turonensi  remanet.  Alier  vero  praesiiu  fideli* 

(16)  Post  voccm  iipwd  editio  Paris.  oinittit  ea  quae 
sequuiitur  et  habel  eccleiiaslico!  libertati$i  eiQt,.(.i 

Patbol.  CXCIX. 


—  AN.  H6D.  tn 

A  tate  siniiliter  ct  bominlo  Ptclaviensem  recepit  coroi- 
taiuin.  Hujus  pacis  praeciput  inventores  fuerunt 
comes  Tbeoh.  et  frater  Bernardus  de  Grandimonie» 
qui  pritni  cum  regibus  conscii  fuerunt  secretae  obti- 
gationis,  cujus  feci  superius  mentlonem.  In  bac 
autem  honorum  distributione  t*ranci  regno  suo  ar- 
bitrantur  plurimum  ess^  prospectum  :  eo  quidem 
magis  quod  cum  acerbiori  dolore  memlnerant  Hen- 
ricuni  fillum  regis  Angliae  regi  t^rancordm  pro  omnft» 
bus  hominium  fecisse,  quando  inter  ipsum  et  filiam 
ejusdem  regis  Angliae  sponsalia  contracta  sunt. 

Receperat  ante  paucos  dies  ret  Anglorum  pel' 
sanctissimum  virum  priorem  de  Monie  Deii  et  jam 
diciiim  Bernardum  de  Gfandlmontepro  Cantuariensl 

P  archiepiscopo  commonitorias  domini  papae»  qtia- 
ruin  tibi  exemplum  mitlo,  pacisque  proband»  speiil 
dederat,  si  modo  domlnus  Gautuar.  ei  coram  liomi- 
nibus  speciem  humiliiatis  praetenderet,  persuase- 
ratque  viris  religiosis  quod  eiun  in  omnl  hoiiord 
et  liberUte  Ecclesias  totius  regni  post  doniinum  et 
principem  constituere  disponebat,  unde  corumdeni 
consilio  accitus  arcbiepiscopus  a  rege  Cbristia<i 
nissiroo,  curo  coexsulantibus  slbi  huic  colloquio 
interfuit,  et  in  omni  hurollitate  flexis  genibus  ad 
regissui  pedes  accessit  in  conspectu  omniuin^  had 
forma  verborum  utens  :  c  Miserenilni  mei^  doiniiie^ 
quia  pono  roe  iii  Deo  et  vobis  ad  honorem  Dei  «4 
vestrum.  t  8ed  rex  qui  pacero  promiserat  Ecctd* 
siaBy  dum  timebat  suam  posse  lurbari,  sUccessibus 

C  novis  elatns  pt*oriipit  in  conturoeliam  siipplicanilsi 
ei  impudeniia  loquendi  promeruit,  ut  qui  aniea 
minus  verus ,  nunc  a  Francis  habeatur  et  inurba- 
nus.  Et  ut  causam  spam,  quam  otnnes  iniqdam 
nOverant,  coratn  sanclissimo  rege  et  aliis  princlpi-s 
bus  jusiificaret,  coniumelias  et  fabulas  hoc  fln<$ 
concludiL  «f  Nlhil,  domine  nii  rex  et  tos  san< 
cti  viri  et  princlpes  qui  adesiis,  altud  ab  archi- 
episcopo  peto,  nisi  ut  niihi  servet  consueiudi- 
nes  quas  quinque  proximi  anlecessores  sui,  qiio- 
ruin  aliqui  saiicti  sunt  et  miraculis  cofuscant, 
nieis  observaverunti  quas  et  ipse  promlsit,  el  hoc 
in  prseseAtia  vestra  tanquam  presbyier  el  episcopus 
similiier  sine  malo  in(;^nio  roibl  polliceatur.  Haec 
est  enim  sola  causa  dissensionis  inter  roe  et 
ipsum,  quod  eas  infringit,  ct  quasdam  earum  cum 
observatoribus  suis,  apud  (16)  Yizeiiacum,  qui  lo- 
cus  celeberrimus  est^  iji  insigni  dle  roagna;  solemnl- 
taiis  excommunicavit  T  i  Rero  justain  et  modeslam 
visus  est  oronibus  postulare,  adeo  quidem  ut  fide 
plenus  princeps,  arcbiepiscopi,  episcopl  et  roagni 
viri  qui  aderant,  et  ipsi  nuntii  domini  papae  archi- 
episcopo  suaderenl ,  ut  se  de  consoeiudinibus  et 
omni  re  simpliciier  et  absoliiie  poneret  in  voiun- 
Ute  ejus.  Ad  quod  archicpiscopus  respondit  se  pa- 
ratuni  esse  consuetudine^  observare  pro  pace  ejus 
et  gratia,  et  facere  quidquid  posset  ad  voluntutem 

usque  ad  verbum  impnaa^  quae  sunt  epist.  1^9^ 
In  fine. 

II 


m 


JOANNIS  SARCSBERIENSIS 


321 


ejMS»  salvo  bonore  Dei  et  ordine  suo.  Clerici  vero  A  ui  caveantiir.  non  ul  necessitalem  iroilaiionls  siic- 


regis^qulei  assisiebant,  et  ul  credebalur»  lime- 
bant  ue  p:ix  Bccleslae  reformareiur,  quolies  audle- 
bant  pactis  adjtel  Dei  bonorem  rel  ordinem  salvum 
fore,  dicebaut  sophismaia  subesse  verbis,  nec  reclpi 
praeier  absolutam  promisslonem  aliquid  oportere. 
Ait  ilaque  rex  :  <  Hxc  verba  nunquam  recipiam, 
ne  videalur  quidem  archiepiscopus  bonorem  Dei 
servare  vclle,  et  nou  ego  qul  eum  magis  servari 
desidero.  i  Cum  rero  dominOs  Cantuariensis  respon- 
deret  se  illi  ex  pridem  facio  honiagio  et  fidelilaie 
debere  servare  viiam,  membra  et  honorem  terre- 
nuro»  salvo  ordlne  suo,  et  nihil  uherius  promissu- 
raro,  rex  indignaius,  infecta  pace,  discessit,  prose- 
quenliblis  eum  Caribusiensibus  et  Grandiinontanis, 
quos  dominus  papa  misefat  ut  pacem  reformarent 
&ut  porrigerent  comimnatorias,  qiiaruin  ttbi  desti- 
iiatur  exemplutn.  Bed  rex  inierccplt  eosblandiliis 
dellnlre,  promiltens  se  eorum  tale  quid  faclurum 
consilio^  ad  qiiod  itistaiilia  principum  qui  adfue- 
rant  non  potuisset  induci ,  ne  pax  coactilia  viilerc» 
tur.  MoDuit  ergo  ut  Caniuariensem  induc6rent  coti- 
suetuditium  verba  jtirare ;  quia,  si  quld  asperum 
el  intolerabile  videreiur  In  ils,  paralus  erai  corri* 
gcre  ]uxia  consiliuni  religiosorum,  qiios  ad  hoc 
evocare  disponebat,  cuiu  Ipsum  ohtiituisse  consia* 
rei.  Glorialiis  esi  eiiam,  sub  juri^'urandi  religione 
asserens  quod  ki  loio  niundo  non  est  Ecclesia  quae 
tantam  habeut  librriaiem,  qux  (anla    quiele  gau- 


cessoribus  ingeranl.  Nam  verbiim  Dei  forma  vivendi 
esl,  non  conniventium  coetus.  Unde  Apostolus  : 
6siore  ithitatores  mei^  sicutetego  Christi{I  Cor.  iv); 
alioquin  prxier  formam  Chrisil  se  nolli  censuit 
iroitandum.  Quibus  auditis,  dlscessernnt  religiosi 
lundentes  peclora  sua,  quod  In  audientiapnblica 
ullerius  quidqunm  exegerant.  Rex  quoqiie  sanctis* 
simus,  pQeniientia  diictus,  venlamltnploravit,  qiiod, 
rcligiosoruni  seciitus  opinionem,  honorem  Deiet 
Ordinein  salvuni  fore  consuluerat  retiteri. 

£i  quia  dominus  Catituariensls  per  inimicos  ter- 
rcri  non  potult,  post  eum  usqiie  Sumpas  missus 
esi  episcopus  Plctaviensis  ,  sollicitans  ut  pro  boho 
pacis,  quam  ex  aiidilis  promissionibus  indubitanler 
sperabut,  rem  loiam  cftnfcrret  in  arbllrium  regis. 
At  illc,  qui  hujusmodi  blandiineniis  sappe  delusus 
erut,  sciensque  iiicauii  pasloris  esse  ovem  lupo 
cominiitcre,  promisit,  salvo  hoiiore  Dei  el  ordiue 
et  honesiate  et  libertate  Ecclesi»,  se  pro  amoro 
regis  omnia  esse  fuciurum  ,  sed  nihil  promissunini 
in  praejudiclum  divlns  legis.  Reversus  ad  regeiO 
Pfttaviensis,  ut  ipsius  animum  deliniret,  miiiora 
proposuit,  asserens  quod  archiepiscopus  Caniua- 
riensis  ei  se  prx  cunciis  mortalibus  et  causain 
su»m  ejus  commitiebat  arbitrio ,  rogans  ut  ipse 
lanquain  priiiceps  Christianus  provfderet  bonestiii 
Ecclesiae  ei  perSonae.  Quod  verbum  ille  gralaiiier 
amplexans,  promisit  se  Qirumque  facturuni,  pra^fi^ 


deat ;  non  est  clerus  qui  lanto  hotiore  polleat,  ^  gens  archiepiscopo  diem  colioquii  quinlum  decimnm 


qnauio  pranliti  suiit  in  ferra  sua,  cum  iamen  cle* 
rici  immundissimi  ei  atrocissimi  siiit,  utpote  qui 
ex  maxima  parie  sacrilegi ,'  adulieri ,  prsedones, 
fures,  raptores  vlrginiim,  iiicendiarii  el  bomicidx  : 
et  ad  slngula  volones  suos,  in  asserlionis  suae  testi<^ 
nionium,  clericos  et  laicos  producebat. 

Hac  ergo  spe  pacis  decepii  viri  religiosl,  comml- 
naiorias  usque  ad  aliud  colloquium  reddere  disiu- 
leruntt  accedentes  ad  arcbiepiscopum  ui  ei  per* 
suaderent  regi  morem  gerere,  id  est  observaiionem 
Gonsuetudinuin,  quibus  ille  derogare  vel  qiuis  abro- 
gare  decreverat,  simpliciier  profiien\  Adjecerat 
etiain  sibi  debere  sufiicere^si  sit  ut  fueruntante- 
cessores  sui :  nequeeuim  sumus  Puiribus  uieliores. 
Quibus  respondit  archiepiscopus  nuUuni  antecesso- 
rum  suorum  ad  professionem  consuetudinum  coao* 
tum  vei  exacluni  luisse,  exceplo  beaio  Anselmo« 
qui  ob  eamdem  causain  s%penumero  exsulavit;  nec 
iii  inalis  oportere  iuiituri  Palres  qui  se  poenltenda 
comuiisisse  dolueruul,  eoque  saucii  sunl,  quod  eos 
in  quibus  nollent  he  Imitalores  babere  successores 
aut  coaeianeos,  peccasse  pQenituit.Noneiiiui  Moyses 
lu  diflidentiay  nec  David  in  proditione  et  adulterio, 
non  in  proditione  aposlolus,  iiec  in  perjurio  Peirus, 
nec  Pauius  in  zelo  insipienliae  nec  iu  excoinmuni- 
catorum  participalione  Martinus  imiiandus  est, 
aicut  nec  in  incestu  vel  in  parricidio  patriarcha, 
Tei  qui  mane  oriebatur  archangelus  in  crimlne 
aposiasiae.  Siquldem  dclicta  majorum  scripia  sunt. 


a  die  secundi  colloquil.  Rex  interim,  quia  noverat 
fier  fratrem  Bernardum  quid  in  doinini  papae  com^ 
minaloriis  habereiur,  et  archiepiscopo  restrtutam 
et  coltalam  potesiatem  animadvcrteiidi  in  cum  et 
lerramsuam,  regtiiquepersonas,  nuntios  ad  sedem 
apostolicam  claiu  mittere  diSponebat  et  ssepe  di- 
cium  Caniuariensem  sub  spe  reconciliaiionis  eludere. 
Plciavlensis  autem  et  Ipse  circumvenios  dominum 
Cantuarlensem  Turonis  ad  regis  colloquinm  invi- 
iavll,  scribens  ei  verba  qulbus  sibirigoremhominis 
fregisse  videbatur.  Agebat  aulem  rex  nt  simutata 
mansueludine  falleretamicos  praefati  Canluariensis, 
ne  per  aliquemeoruro  expedirenturpetitiouesquas 
erat  in  alterius  regts  colloquio  porrecturus,  et  ut 
D  imprsemunlium  Romanuui  pontificem  accelerata  le- 
galiune  facilius  circumveniret*  Scrlpsit  ergo  doml- 
nus  Cantuariensis  episcopo  Pictaviensl  sc  ad  Tu- 
roiieiise  concilium  non  venturum,  increpans  euui 
quod  citra  mandalum  et  conscieniiam  suam  eausaui 
Ecclesi.necontuleraiin  arbltrium  horolnis  subveriera 
niieniis  ecclesiasiicam  libertatem,  et  qui  toiies  vana 
spe  deccperai  conirahentes. 

In  secundo  vero  regum  colloqoio  ,  postquam  diu 
refulaverat  et  juraverat  se  lilteras  apostolicas  non 
recepiurum,  tandem  commonitus  a  suis,  praefatas 
comuiinatorias  a  religiosis  vlris  qui  ad  lioc  missi 
erant  peliit  et  accepit.  Longum  erit  referre  qnotet 
qiiam  varia  sibique  repugnanlia  responsa  dederii; 
qui  vcrsibilitaie  luerilo  videbalur   ipsum  Prefea 


9 


SCB  EPlSTOLi£.— AN.  11«9.  ni 

soperare.  Sed  •amma  negoiii ,  mullls  habitis  con-  A  «fiUtafSi  propalatio,ne,  si  praecogniliim  fiierit  quod 


siliiSv  ia  lioc  demum  flhe  resedii  quod ,  suppresso 
Domine  eoRsaetttdinoro;  diiit  se  non  fugasse  Can- 
ittariensem  de  regno ;  sed  ,  si  facere  volueril  quod 
fecfemni  antecessores  soi,  et  hoc  simpliciter  et 
bona  flde  promittere,  redire  poleriC  et  habere  pa- 
cem  iQ  terraet  gratiam  ejus»  si  studuerit  eam  pro- 
roereri.  Sed  ei  responsnm  esl  quod  arohieplscopus 
noliam  inlbil  obltgationem ,  prxsertim  captiosam, 
nlsi  salvo  bonore  Dei  et  ordine  suo ;  facturom 
vero  qttod.  debebit,  adjecto  totlus  devotionis  obse- 
qoio.  Et  licet  homen  consueiudinum  taceretor,  eas 
tamen  constat  eiigi  sub  ea  verborum  clausula  qna 
sibi  peiit  qnod  dicic  ab  antecessoribus  factiiatum ; 
sibi  vero  nolla  raiione  liccre  subjecit  arcbiepisco- 
pos  observantihni  consuetudihum  pronterl,  tum 
qnia  novam  fornfam  in  Ectlesiam  inducere  perni- 
ciosoni  esset  eiemplo,  ttitn  quia  illas  et  magna 
parte,  vefnt  Inimicas  divinae  legi,  constai  a  domino 
papa  cendemnatos ,  qui  eum  Senonis  ab  earnin 
eiiorta  promlssione  absolvit.  Oierum ,  s»  juxta 
Inandatum  aposlotlcum  dominus  rei  pacem  el  gra- 
tiam  Ecclesias,  et  slbi  et  suis  ablata  reddiderii  ^ 
diiit  se  paraturti  redire ,  et  faclurum  quidquid  ar- 
chiepiscopus  Cantdariensis  debel  regi ,  principl  et 
domiiio  suo  :  alioquin  se  de  cxiero  usurum  ptftes'- 
Cale  sua  et  jure  in  malcfaciores  Ecclesias  et  suos  ei 
suonini.  Rei  verOt  religiosorum  et  magnorum  vi- 
roruni  arctatus  instantia  ,  respbndit  se  in  brevi 


B 


tractatur,  facilius  valeat  impediri.  Teutotiicus  ly- 
rannus ,  consilio  prudenium  partis  suae,  abbatcs 
Cislerciensem  et  Clarevaliensem  accivii,  cum  lis 
et  pereos,  iii  crediiur,  depaccEcclesfae  Lractaiurus. 
EPISTOLA  rCLXXXvi. 

10  SIliOnEM   PRIOREM  DE   MONTE   DEt  £T  EHOEtBEETOIl 
DE  VALLE   S.  PETRI. 

(A.  D.  il69,  m.  Jan.) 

Venerabilibus  dominis  et  amlcis  priorl  de  Monte 
Dei,  ei  de  valle  SancU  Petri,  siius  JoA!ti»s  Saresb., 
saluiem  et  in  causa  Dei  prosperari. 

Potest  vestra  meminisse  dlscreiio,  quod  nun- 
quam  domino  Cantuar.  placuic  ut  apostollci  inah- 
daii  fincs  cisequl  diflerretis,  acquievii  tamen  fialri 
Beriiardosiiccessusfeliciorespromiiienli,  si  iisque 
In  aliud  coiloquiuin  deliberaiidi  spatium  regi  iii- 
dulgerelnr.  Poliicebaiur  enim  ferociiatem  hominb 
interim  in  mansuetudinem  converiendam.  Sed  ecce 
ei  litieris  quas  nnper  accepi  luce  clarius  patei 
quia  et  legaiio  doinini  Piciaviensis  procurata  est  iu 
fraudem  Ecclesias  et  nosiram.  Ei  utinam  ipsa  di- 
latlo  non  babuerit  doiuin ;  nam  lioc  rei  eiitus  de- 
elarabii»  dum  nos  proinissam  eispectadicis  man- 
soetudinem ,  11  le  sollicltiis  agit  quomodo  bonorem 
Dei  subruat,  et  toUm  subvertat  Ecclesiae  liberUiem; 
Quidni  facerei?  Eiploraverai  lirei  noslras,  et  ini^ 
quitaiesua;  nou  dico,  meruerat,  quouiam  falsum 
esi»  aed  subripuerat  favorem  omnlum  :  et  iilc  qui 


evocaiiirum  episcbpos  Anglia!,  quoruni  praecipue  C  *^'u'  ^^  tanue  dilBcultails  artituio  boiiorem  l)ei 


consilio  hlictenus  u^ul  est  In  hac  causa;  rogavitque 
ne  rei^ponsiones  suai  dbminb  paps  scriberentur. 
Sed  quia  illx,  ut  dictuni  est,  non  cobxrehani  sibi, 
vice  versa  rogaius  esi  a  vixis  religiosis  ut  iis  pa» 
Untibiis  liaeris  scriberet  quod  pro  reverentia,  pre- 
cibos  6t  phccepio  domini*papae  faciurus  erat,  sdque 
postea  quod  oporlerei  scripturos  prbmiSerunt. 
Qua  iile  peiitione  percuUnS,  ab  iis  cUm  indigna- 
tione  recessit.  Fratrein  lamen  Bei*nardhm  trahens 
iu  partein,  diiii  se  cum  feSlinalione  ilurum  ad 
Grandein  monlem,  et  pariiurum  voluntati  et  man- 
daio  magistri  qui  ibidem  fralribus  prxest.  Interea 
venient  episcopi  de  Anglia ,  et  tunc ,  auctore  Deo, 
simol  pai  reformabitur. 


aosus  esi  protestari,  omnlbus  In  derisum  ei  sibilum 
datos  esi,  et  quasi  ab  universis  consputiis  al)sces- 
slt:  Nonne  de  caeiero  faciiem  polerai  hiiquius  ar- 
mata  consillis  et  favore  sperare  triumphuiu  ?  insiiti 
ul  consulolstis  apud  dominum  li^mensero  ut  fratri 
Bernardo  scribereC*  sed  non  aequievii ,  dicens  iit- 
teras  soas  non  profoioras,  qoia  credii  eom  faveru 
parii  adversae:  Frequens  enim  est ,  ut  qui  uibii 
habere  prxdicantur,  aut  rcm  aut  glurtam  plurimom 
concupiscant.  Non  placei  domtnos  Canioari  me  aol 
aliquem  soornm  interesse  colloqoio  pneter  magi- 
strom  Lombardum  Roinanae  Ecclesiaesubdiaconumy 
qnem  invenietis  in  faniilia  doininl  Senonensis.  Voe 
ailteni  illuc  perducat  Dominus  in  spirilu  et  viriote 


Haec  ille  fratri  Bernardo  ;'sed  in  veriiate  nuntios,  D  ^**»®  *  ^^  gladiuin  Pbinees  cum  zolo  quem  habetis 


quos  Roniani  miserat «  praesiolaiur.  Consuluerunt 
tainen  viri  religiosi  archiepiscopo,  ul  personae  regis 
et  lerrae  parcerct,  doiiec  exploralum  sii  quem 
fructum  facict  illudGrandimonianorum  ooltoquium. 
Hoc  aotem  certom  est,  sicul  indubiianier  accepi, 
quia  archlepiscopus  aliquos  malefacioruni  suornm 
inierim  debiia  severitate  perceliet.  Cxiera  supple- 
bil  nuntius«  quem  mihi  sub  festinatione  remiili 
precor.  Reges  autem»  sibi  invicem  binc  inde  prx- 
siito  jurainento,  confoederali  sont  adversus  omnes 
homines,  adjecto  ei  parte  utriusque,  salvo  eo  quod 
debei  Ricardus  ,  filius  regis  Angliae ,  filiam  regis 
FraACoroin  sioe  dotc  ducere  uiorem.  Secreiae  obli- 
latioms,  cojos  snpra  meminl,in  fincin  alieiius  anbt 


d!rigat  et  roborei  in  manibus  vestris.  Nec  timeaiis 
afacie  vel  multiiudine  iioininum,  quiaplureset 
fortiores  nobiscum  sunt  quam  cum  illis.  Scribii 
Remensis  archiepiscopus  pro  causa  nostra  domino 
papx,  prscipiens  litteras  suas  ad  meuin  formari 
arbitrium  :  promittens  etiam  se  necessitatibos 
nostris,  quandiu  ^es  etegcfrit,  adfuturUm.  Viriliter 
agite,  qtfseso,  dilectissimi  domfni,  et  dilationis  pe- 
ricUlum  exsecutionis  offlciosltale  et  diligentia  coni- 
peiisatc,  ut  per  v(js  innolesc^t  quoniam  quitiqoid 
ulira  quod  oblulit,  a  CaniOar.  eiigitnr,  iron  inodo 
polestalis  excessus  est,  sed  plenxet  plaiue  iiifide- 
lilaiis  indiciuin.  Cnde  sunt  quidam,  ul  scitis  •  in 
excusationein  crron^i  consini  prxtexio  sanCtitartft 


ZTJ  JOANNIS  SA^RESBERIENSIS 

testrae :  sed  nonc  pateat  ex  proressione  verilaiis  et  A  non  ptaeere,  dum  ingrati  lalior  obaeqiiil  promis  ia 


libertate  spiritus ,  quod  nunquam  illi  consensijlis 
errori.  Obi  enim  Spiritut  Dei  ,  ibi  tiberta$  est  {II 
€or.  in) :  et  vos  procul  dubio  Teritas  liberabit.  Va- 
ieat  semper  et  prosperelur  In  Domino  sancliias 
vestra,  nosirl  memor  jugiter  apud  Deumi  et  quaie- 
miiB  bonestali  expedit  apud  homines* 
EPISTOLA  GGLXXXVIL 

AO  lOANNEM  PTCTAV.  EPISCOPUM* 
(A.-D.   il69.) 

JoANNi  Pictaviensi  episcopo,  J.  S. 

Grandis  est  apud  nos  exspeclatio  prspslolantlum 
qold  paritura  sit  collatio  illustris  regis  Angl.  et  san- 
ctorum  Grandimonianorum,  qui  utinam  pro  celebri- 
tate  nominis,  quam  in  Ecclesia  Dei  subito  iiarti 
sunt,  pacem  Eccicsi»  studeant  procurare.  GieJun* 
lur  eniin  talentum  gratlae  principum  in  tantum  me- 
riiibse  et  percepissc  a  Dommo,  ut  dispensatio  regno» 
xum  quaienus  ipsi  permisertnt  euruin  commiltatur 
arbiirio.  Fania  siqiiidem  praeconatur  quoJ  ine  rum 
Hianibus  sunt  consilia  et  opera  regum,  Quia  ergo 
voscorumdem  sanctorum  non  dubito  amatores,  et 
famillares  ease  confldo,  quanla  possum  precor  in- 
ataniia  <|uaienus  eos  per  gratiam  vobls  divinitus  col- 
1ainm  adhibita  omni  diligentla  animetis,  nt  in  collo* 
quio  quoii  cum  prxfato  rege  h»bituri  sunt,  si  tamen 
iioiidam  celebratum  est,  prospicianl  ecclesiasticse 
paci,  qtrse  Deo  tesieipsi  regi  longe  erit  utilior,  quam 
illis  qui  se  e(  sua  oinnia  gaudent  exposuisse  pro 


contTarium  proposiio  cessil  eventum.  Sti  inconso* 
labiliter  lugent  similiter  incedentem  et  patlenteoi 
Bimilia  comitem  Nlveroensem,  quem  non  Partho- 
rum  jacula^  non  Syrorum  gladii,  nt  nec  gloriosa 
mors  viri  fortis  aliquid  consolationis  afferret :  sed 
lacrym»  viduarum,  paoperiim  gemitiis»  eedesiamni 
querel«9  creduntur  inglorium  exstinxisse.  Lieei 
autem  sit  in  fldem  biennii  memorats  proreGilonis 
dilata  necessitas  :  tamen  si  ad  lionurem  Dei  eide- 
migrantium  saluiem  Inchoari  debet  aut  peragi,  cem* 
pus  breve  est.  Nam  proverbioFraDCorum  dici  solel: 
c  Stulto  dormieiiie  terminus  creditoris  accelerat, 
Dormit  stultus,  sed  nsure  non  dormlunt.  > 

Sed  quid  est  quod  vos  In  hac  parte  soliicito,  qui 
B  indesinenter  et  supra  vires  hanc  sollicitudinem  ge- 
riiis :  nisi  qiiod  scio  vos  multani  ad  tantiira  princi- 
pem  tam  bonum  dominum  habere  charitatem,  at 
salutem  ejos  ei  honorero,  quod  quidem  et  ego  facio, 
cupiatis  ut  vesirum? 

Vir  enim  est  omni  laude  majer,  si  Ecclesiae  Dei, 
■t  oportet,  dteferret  magis,  et  cum  his  modestius 
ageret,  qui  com  eo  contrabunt,  et  allqoa  ratione, 
nen  impetu  iras  vel  alterius  reprimendi  affectus,  et 
ed  mensuram  regiai  graviiaiis  iinguam  cohiberet  et 
animum.  Alias  autem  natune  pariter  et  gratiae  tot 
et  Untis  dotibus  praeditus  est,  ut  ei  principum  nul- 
lus»  quod  magis  crediderim»  vel  admodum  rarus. 
quod  indubitanter  dixerlm,  similis  inveniretur  in 


Christo.  Si?e  cnim  vivani,  sive  nioriuniur,  Doinini  ^  ^rbe.  Timeo  vero  ne  vobis  apudeum  nocucrit  fidet 


sunt,  et  secundum  multitudinein  laborum  et  dolo- 
ruiu,  quibus  aJ  modicum  flagellaiilur,  consolatio* 
ncs  ejus  exspeciaut  in  misericordia  uberi.  Qold 
auiem  a  jtisto  judice,  eujus  volunias  omnipotentia 
esi,  poterit,  nisl  pceniteat,  exspectare?  qui  gratis 
persequitur  et  torquet  innocentes?  Aut  quis  crit 
pceniieniix  friictns,  niei  corde  contrito  el  bouiiliato 
conflteaiur  culpam,  componat  injuriam,  damna  pro 
facuitate  resarciat,  et  similia  inposterum  cavere 
disponat.  Si  vero  memorati  sancti  lanto  domino, 
tani  sincero  amico«  victi  npe  vel  tiiuore  dicenda  lar 
cuerini,  quis  eum  de  caetero  statuet  conira  faciem 
suam  ?  Quis  a  domo  ejus  averiet  gladiuni  Domini, 
qui  potenies  poteniius  punit,  lorquel  et  aufert  spiri- 
luin  principum?  D 

Eci:e  cum  Teutonico  lyranno  quid  egerit,  quem, 
sicut  fama  publica  est,  apud  nos,  velut  illam  sta- 
tuam  quam  Nabucbodonosor  vidit  in  soronis,  poda- 
gra  percuftsit  in  pedibus,  ulincedere  nequeat  nisi 
stipalorum  auxilio  fulciatur.  £t  quidem  spes  est, 
ut  in  brevi  pateat  ruin»  magnae,  Ghristoque  quem 
in  roenibris  persequitur,  dum  libertatem  ficclesiae 
subvertere  quaerii,  concedal  gloriam  vel  invitus. 
'  Iter  auiem  Hierosolymiiannm  quod  a  regibus 
dispositum  est,  quid  proderit,  si  non  ante  pax  red- 
ilator  Ecclesiae?  Nam  cum  aetaie  nostra  maxiini  et 
plurlmi  priuoipes  similem  peregrinationem  fuisseut 
aggressi,  rei  miserrimus  et  Ecclesiae  dolendus  even- 
jus  edocuit  de  rapinis  ei  injuriis  oblata  munera  Deo 


et  officiositas  vestra,  eo  quod  colloquium,  aicut  ad 
honOremejiis  volebatis,  non  poiuislisaCantuariensi 
arcbiepiscopo  impetrare.  Unde  precor  attentius,  ut 
mihi  quis  iiiius  verbi  fueritexitus,  et  quae  circa  vos 
sunt  et  vesirates  significare  digneniini.  In  aegotio 
auiem  quod  vobis  praeseniium  lator  exponei,  sic 
procedat  diligeniia  vestra,  sicut  niaxime  videriiis 
expedire.  De  his  vero  qui  Romam  profecti  sunt,  ni- 
hil  adhuc  certom  teneo,  sed  cum  innotuerint  refe- 
reiida,  data  diviniius  opportuniiaiemeestudiopro- 
curante  proficiscentur  ad  vos. 

EPiSTOLA  GCLXXXVIIK 

AD  HUGONEM  DE  6A!IT. 
<A.  D.   1169.) 

Idem  UoGONi  de  Gant. 

Actioncs  graiiarum  debitas  parturit  anlmus.  Sed, 
ut  ait  propheta,  wre$  non  habet  parturient  (/  V  Hep 
xn).  Nam  devoiionis  effecium  suspendit  hactenus 
persecutionis  acerbitas,  sed  affectum,  quin  in  par- 
tum  gratulalionis  erumpere  gcsiiat ,  nulla  vis  potcst 
aut  potuit  cohibere.  Et  quidem*  Deo  propitiante, 
jam  in  eum  calculum  Ghristi  et  Ecclesiae  suae  causa 
perducta  est,  ut  de  castero  periciilari  non  poBsit,  eo 
quod  scliisinaiis  capita  defecerunt,  et  Anglicaiiae 
Ecclesiae  malleus  comprehensus  in  operibos  suis  de 
caeiero  cui  innitalor  invenire  non  valet.  Veotum 
erat  ad  summuin,  ubi  constat  habitudinea  perico- 
losas  esse,  cum  iile  qui  soliicitando  ttm  canaiii 
quam  scbismtticos,  Fredericum  videlicet  ei  conw 


519  EPISTOMS.  —  4N.  IIML 

plices  8U06,  videns  te  hac  via  non  poase  proficere  A  f^^it  ad   exaeqaendum  coBslIiuia 


apud  Domintim  et  adveraug  Ghristum  ejus,  ipans- 
raisaa  logatjoDe  transfugit  ad  iialid&  civiutes,  pro- 
miltena  Mediolanensibus  iria  mlilia  mareariiu)  et 
mttromm  suorum  validissimam  reparalionem,  ut 
cnm  aliis  civitatibus  quas  corrumpere  moltebaiur 
impcirarent  a  doiniuo  p^  et  Ecclesia  Romana  de- 
jecitonem  vel  translationem  Cantuariensis  arcbi- 
episcopi.  Nam  ob  eaindem  causam.  Cremonensibus 
dtto  millia  roarcarum  promiseral.ParmeDSibus  mille, 
ei  toiidem  Bononiensibus.  Domiuo  vero  papa*  obtit- 
Ut  quod  eum  data  pecunia  Liberarel  ab  exactionibus 
omnium  Romaiiorum,etdeceiu  milliamarcarumadji- 
cerei :  concedens  etiam  ui  lam  in  Ecciesia  Cautua- 


m 

e|  mandaliMi 
domini  papa»,  scriptumqoe  ejus  proe  manibus  est,  » 
quo,  si  resilieril,  facile  convincetur^  sed  nec  sie  ere- 
denduro  censuitEcclesia,  antequain  verborumfidero 
operum  testimonio  roboraret.  Saiuialusa  te,pluriinum 
et  afiectuose  te  resaiuiat  arcbiepiscopus,  se  ad  amorem 
ethonorem  tuumexpooens  prouiptissima  devoiione* 
EPISTOLA  CCLXKXIX. 

kV  COIfVEMTOII  CANTO^IltENSEtt. 
{k.  D.  1169.) 

Idem  eonventui  Cantuar. 

Doleo^dileciissimi,  et  admodum  doleo  in  bls  qu» 
de  vestra  fraternitate  dicta  sunt  nitbi»  quoniam 
scbismata  in  vobis  sant,.  ut  noii  idem  seniiatis  aut 


nensi  quam  in  alus  ^acantibus  m  Anglia  pastorea.     ^.    «.   ,    n     •       m      /  .    -    .     . 

^  V  •-!.  ^iik-.       e  A     1  n»  1.  .       ndicatisin  Domino.  Nam  (ut  aiunt  qui  conversaiio* 

ordiaarei ail  libttum.  Sed qoia ftdem  muJu  promissa  B  #    .i*    .    *2         •        . 

^  *^  nem  veslram  famihanus.  inspexisse  et  perspicacius 

inteliexisse  credimtnr)  alios  veslrum  dicll :  Cgo 

sum  riCgis»  ego  Aanulphi;  ego  fortunam  sequar,  el 

vinoentibuA  adbaerebo.tnterbaec  rarus  admodumcst, 

si  quis  tamen  qui  suae  professionis  memor,   arcln- 

episcopom  cni  oporteat  obedire  se  recolal  babere : 

qui  vcrbum  Dei  loqnalur  cum  fiducia  :  qui  publlce 

protestari  audeat   quod  Dto  poiiu$  oporiet  quam 

hominibus  obedire  {Act,  v).  Miror  (si  lameu  vera 

aiinl  qus  d!cuntur,  el  utinam  falsa  apparereut  ? ) 

qnod  sic  tam  cito  transferlmini  a  via  Doinlni  in 

alittd  Evangeiium  qood  Ecclesix  CatboUcae  subveriit 

attctorttatem,  et  eis  qui  meritis  exigeolibus  Satana) 

iradili  sunt,   indnlget  commuDionem  fideliiim  :  el 

ad  participittm  voluplatls  aui  iucri  cum  prnetloni- 

Inl- 

quilatis  ponere  portlonem.  Quod  quidem  inde  cro^ 

dHor  evenisse,  quod  sunt  aliqui  In  corpore  vestro 

qcJ*}  vos  conturbant :  et  alii  foris  qui  caeca  ducti 

amkMtione,  dum  vobis  appeiuni  dominari,  blandis 

promissionibus  a  conformitate  ordinis  vestrl  et  ex- 

quisilis  dolis  eircumvenionl  innoceniiam  vesiraiu. 

Sed  si  non  esils  adeo  mentis  stupid»  ut  brutisstma 

aniinaiia  stolidiute  vincatis,  luce  clarias  poiestia 

intiteri  in  quem  ilnem  illorum  molimina  dtrigantur. 

£ece  enim  Loadottienab  episceptts  publice  nou  siue 

dolore  fideiium  prolestattts  esl»  quod  prims  Brl- 

unniarum  sedi,  TjdeticeiGaniuar.Eoclesiie,  iiuilaiu 

debet  obediealiam^  et  quod  caibedram  oieuopollii- 


levabani,  ei  in  precibus  mattifesta  conlinebatur 
inif  uiias,  repulsam  passua  esit  et  quod  per  se  im- 
peirare  non  poterat»  regis  Sicuii  viribus  conatus  cst 
extorquere.  Sed  nec  ilie,  licel  toio  nisu  ad  hoc  Sy- 
racusaous  episcopus,  el  comea  Robertus  de  Bas- 
senviUa  mttllipiicalia  iBterceasoribus  iaboraveriol, 
exaodittts  esl  pro  sua  revereotia  et  poientia  vel  gra« 
tia,  quamvia  eam  in  Ccclesia  Romana  plurimam  Ua- 
beau  Dimisai  sunt  ergo  nttotii  regis  impotes  voli, 
boc  soiom  impetrato,  ul  domious  papa  milteret 
nuniioaqtti  pacem  procttrareat*  Gratianum  sciii- 
cei  subdiaconomi  el  magialrttm  Yivianttm  urbis  ve- 
teria   arcbidiaeoottm  »  qui  munere  advocationia 

iigi  s«Hei  in  cariaft.  boe  lanea  auie  pivscripta  lorma  ^^  parnuipiuni  viiiupuiiis  au%  lucn  cuih  prn:ti( 
pacis  aacramemi  leligioae  astriuxm  qttod  prxfinites  ^  bos,  fttribos,  fomicatoribus  ei  Simoniacis  docei 
termiaoa  non  excedereal ;  mandatis  quoque  ad|ji- 
eieaa,  ai  a  regis  sumptibtts  abstioeanl  nUi  pace 
Ecciesiie  impeirala,  el  ne  ulira  diem  qui  praestilua 
esiaiiquam  facianl  moraoL  Forma  autem  pacis 
qoae  arcbiepiscopo  expressa' esl  .nibil  inlionestum 
coniinei»  vel  quod  Ecdeaiam  dedeceal  aut  perso^ 
nam,  nec  au.ctoritatem  ejus  ia  aliquo  minuit,  quia 
libere,  omoi  occaaione  ei  appeilaiione  cessante,  ia 
ipsum  r^em,  io  reguum  ei  persooas  regni  severi- 
tatem  ecclesiasticam  valeat  exercere,  proui  sibi  el 
Ecciesis  Dei  expedire  cognoveriu  Gonsilium  tamen 
amiconim  est»  eoramque  sapientum,  ui,  dum  pacis 
verba  traclantury  miiiiia  agat  ei  muita  dissimuiet ; 


poatea,  si«  quod  absill  pax  non  processeril,  gra«  ^  camiiiuc  tcaoafecri  faciet  ubi  eam  esse  debere  Au- 


viua  quasi  reaiimplia  viribtts  persectttores  £cciesi£ 
proeiraturtta* 

Spera  ergo«clileciemi,eii|ttidquid  iaterim  audie- 
ria,  noa  movearis,  quia  Deos  in  ittto  posuit  cattaam. 
Aadtes  forie  soperi>iam  Jlloab  :  sed  memioeris  quod 
aoperbia  maior  esi  qoam  fortitttdo  ejus.  Itiam  ter^ 
tili  sani  m  Siea  peccatores,  possedit  limor  bypo- 
eriiaa.  qui»  uisi  revertaoittr  a  pravilale  stta,  expel* 
leaiur  ei  aiare  ooo  polerttal ;  jam  enim  securis  ad 
radicem  eorum  posiu  esl,  et  veniilabruro  babei 
angeiua  ia  oiaau  sua,  ut  grana  discernat  a  paieis* 
Praefati  nuutii  ad  regem  profecti  suntv  sed  quid 
•pud  ipsuni  ittveiieriut,  iionduui  iiobis  iuiiotuil;  boo 
uwctt  ceiium  est  <[Hod  se  rex  verbo  ei&criptaobJi- 


gil,  ne  dicam  nieoliittr,  scilicel  ad  Ecclesiaiu  (jOu- 
dooienaem,  «bi  arcbiflaminem  glorialur  sedisse 
dttmJoviaiia.reUgio  colebalttr.Ei  foriasse  vir  pro- 
dena  et  religiostts  cttiium  iovis  iostattrare  diaponii* 
ttl,  si  alio  modo  archiepiaoopari  non  poiesl,  arcbl- 
flamiaiasaliem  oomea  ettitttium^uiaequalur.Frettts 
lamen  esi  oracuio  Meriioi  qui  bescio  qeo  repieiua 
spiritu  perbibetur  aiile.adveatttm  imii Attgttstiui 
Anglorum  apostoii.  vaiicioalua  esse  de|eadam  esse 
Qiristianain  reiigionem,  ei  denuo  reformaodam 
quamio  Londoiueosia  dignitas  Doroberniam  ador- 
uabii.  Sed  quia  Meriiaatta  pbilosopbtta  propbeiie 
siti  fuiiiem  novit  auctoritateiu,  eliaui  ad  validiora 
ccrte  subsidia  dicitur  coiibigisse,  priiesttmeris  dp 


m 


JOAMHiS  SARESBERIENSIS 


552 


potentalu  principis,  de  Ecclesiae  debililaie,  dc  ava-  A  illis  remissio  sit»  et  ▼olrfs  tributatio :  sed  ei  aeqaall- 


ritia  Romanorum,  depusiilanimitate  Teslra,  de  pau- 
perlaie  archiepiscopi  et  mullitudine  diviiiarum 
suaram,  'quibtis  advcrsns  sapieniiam  et  justitiam 
l)ei  confldil  se  prsevaliiurum  in  vaniiaie  sua.  Quid 
crgo  dicetis  et  facietis  ad  hxc?  Nunquid  adeo  prae- 
nominatos  pntronos  vestros,  aut,  ui  verius  dixe- 
rim,  pietaiis  et  fldei  timetis  bostes,ul  ei  detis 
locum  qui  niairein*  vestram  taim  parricidali  hnpie- 
taie  jugulare  nioliiur?  Nonne  bic  non  modo  facuN 
laies  EccIesisR  erogandse,  sed  sanguis  fiindendtts  est, 
iit  el  reslsta^ur,  et  Ecclesia;  cpnseryetur  auctoritas? 
Pudet,  qnaesOy  sanctitatcm  ve^tratn  quod  nullam 
hactenus  Patri  cxsulanti  et  proscripto  exhibuistis 
humanitaiem  consolationis  :  aut  nihiU  aut  (quod 
roelius  nostis)  minimum  impendistis,  cum  tamen 
fere  totus  (latlnus  orbis  evidenter  agnosceret  justi- 
tiam  Dci,  ei  Ecclesiae  libertaiem  titulum  esse  exsilii 
ot  proscriptiopis  illius.  Alias  ergo  ecclesiasjam 
quinquennio  non  dico  spoliavit,  quoniam  sponte  et 
iiltro  communicaverunl  necessitatibus  suis  et  tribu- 
lalionihus  ejus  :  scd  ab  eis  stipendium  accepil  ad 
ininisterium  quielis,  libertatis,  honoris  et  gloriae 
vestr».  Non  qtipd  tenacitatero  aut  inhums^nilalem 
\e8lram  accu6;em,  bxp  scrlt)p,  quia  forte  pcqupati 
cratjs,  sed  ut  frat^es  cli2|ri8sim<^  rooi^eOt  ul  tan- 
dero  aliquando  in  operibus  charitatis  reviviscat  et 
floreat  Qdes  vestra  :  ul  pace,  quam  speramus  in 
proximo  ^fcformata,  non  erubescatis,  sed  fructum 


B 


tate,  ut  in  praesenti  tempore  vestra  abundantia  ai 
non  fraternae,  quod  oporteret,  saliem  paternae  iiio* 
ptae  sil  supplementum.  Alioquin  palens  erit  iniqui* 
tas,  ubi  nulia  aequandorum  reperiiur  acqualiias.  Nam 
de  bis  qul  versantor  unanimes  in  domo  Doinini, 
scriptnm  est*  Qul  multum  habebat  non  abundavit, 
et  qui  modicnm  non  minoravlt.  Nunquid  vos  soli 
in  castris  Domini  Gomor  legitimnm  perdidistis  ?  si 
roannaprohibenteDomino  reservatnm  munusquidem 
coeleste,  et  panis  et  pastus  angelicus  putrescit  et 
vermes  facit  :  quid  putredinis  et  vermium  coutra- 
het  putredo,  Domino  prohibente,  servala  in  digpen- 
dium  charitatis,  in  esurieet  nudiiatefratmm?  non 
utique  quod  illi  esnriant  aut  nudi  sint,  sed  quod 
illos  nisl  cliaritas  in  \obis  per  gratiaro  aroplius  ex- 
citetur,  fami,  nuditati  et  periculis  omnlbus  expo- 
sui^tis.  Versentur  haec  et  similia  tn  animis  et  le- 
ranior  in  colloquiis  vestris,  et  ponlle  corda  vestra 
super  vias  vestras  :  et  causam  et  itinera  patrU,  el 
vias  adversanlium.  Et  attendite  qnts,  Deo  inspec- 
tore  et  judice,  possit  ab  his  exitus  provenire.  Ita 
tamen  ut  non  alius  consultator  Ranulpbi,  alius 
Jampe,  alius  Mambres,  alius  Aciiiiophel  magorum- 
quesimilium;  sed  conscientiam  suam  quisque  dia- 
cutiat  ei  consultat  legem  Dei.  Jam  sane  prxvia 
ralione  illustra4i  per  gratiam  redncetts  ad  animoni, 
quoniam  misericordia  plenitudo  virtuturo  e8t«  el 
recedentes  a  virs  pristinis  cum  eo  facietis  roiseri- 


chariiatis  (^i^bibita!,  c^m  fenore  niuliiplici  recipiatis  q  cordiam,  qui  eam,  Deo  propitiante,  cito'respoiidere 

potcrit  in  cornu  verbi,  et  aflligentes  se  potenter 
afiligere.  Sit  spiritus  consilii  vobiscuro,  et  dirigat 
corda  vestra,  ut  in  bonum  roemineritis  vestri-  Hoo 
enim  a  corde  et  labiis  meis,  Deo  inspectore,  teste  ei 
Judice,  chariias  expressit  ad  dulcissimos  ei  reveren- 
tissimos  fratres,  ut  roihi  de  caetero  coram  Deo,qiiem 
testem  horum  et  judicem  invoco,  imputari  non  debeal, 
sl  me  salubria  consulentero  dedignantur  audire 
EPISTOLA  CCXC. 

kb  WILLELMCV  SUBPRIORBIf  GANTOARIENSBII. 

(A.  D.  H69.) 
WiLLELMO  subpriori  Cantuar. 
Ltcei  communis  Paternosleretdominusroagistra 
charitate  dedicerii  abuiidare  et  penuriam  pati ,  ci 


Ui  laelitia  et  exsuUatione*  Yenit  eniro  temporis  ple« 
nitudo,  ut  Saian$  npn  Ii(^^t  ulterius  lanto  furore 
10  Ecclesiam  debacchaq  :  el  Pater  vesier  potesta- 
1«m  accepit  a  Domino,  ut  possit 

Parcere  iubjecii$  ei  debellare  euperbo^. 

(ViBG.  jEn.  VI,  854.) 
Utinam  vidcant  ocuU  mei  vos  prae  casteris  d^ 
nierito  nobiliuri  posse  in  consokitione  sanctorum 
eompatientium  nobis.  Utinam  vos  arctiori  chari- 
latis  vinculo.  socios  gaudil  iiostri  in  rcdltu  am* 
plectanior  1  Utipam  nunc  vestra  diligentia  semiiiet 
In  aridiiate  iiidigeniiuro  fratrum  ,  el  maxime 
Mi  corde  Patris  vestri  quos  post  modum  meiatis 
In  gaudiol  Scitisquis  dixerjt:  Qui  parce  eeminai^ 


paree  ei  mem,  ei  qui  in  oenedic^we  eeminat^  de  ^  itbique  et  in  omnibus ,  in  qoibus  est ,  pro  ChristQ 

sufficiensesse :  gaudeo  tamen  propter  le,  quod  un- 
dem  aliquando  qualitercuoque  charitas  tua  reflomir, 
ct  indicio  operis  quamvis  sero,  et  modicoprioa  ap- 
paruil,  convincit  vel  lenuiter  vlvere  fldem ,  quae,  ui 
nosli,  leste  Jacobo  (cap.  ii),  $ine  operibue  moriua 
est.  Et  quidem  ille  iiuilam  hactenus  aui  hoiiestani 
duntaxat  sustinuit  paupertatem  Deo  temperanie 
fbigella ,  et  per&ecutlones  hominum  ut  tolerabilet 
siiit  fldelibus,  clemcntius  roitiganie,  sed  ad  boram 
teutaius  est  ut  se  plenius  dgnosceret,  et  planiii^ 
innotesceret  roundo,  et-  in  tantae  iribulatioiiis  angu- 
stiafldem  amicorum  mftnifesiius  coroprobarei.  Jara, 
per  ignem  transivii  et  aquam,  vexillum  fldei  et  justitiA 
ante  reges  ct  ^ raesides  reluctantes  et  coi)iradic?nte^ 


benediciione  ei  meiei  (II  Gor,  ix).  Quid?^  inquiesi, 
cuio  gratia  temporali  viiara  aelemani.  Sed  for- 
lasse  ))ertim(^citis  minas  insidkntinm  et  inten- 
uniium  labores  el  dolores,  ut  iion  audeaiia  quod 
leinpus  exigit,  et  Ecclesi^e  deposcit  necessitas, 
lacrymiS  seminare  ,  sed  profecto  fere  soli,  qui 
$eminani  in  lacrymis,  in  gaudio  metent.  Nihil 
^l  quod  vobis  defuerit  bactenus;  opulentiaiii 
ei  quietem,  aliis  de  egesute  et  labore  pro  de- 
feosione  Ecelesiae  laborantibus,  divina  gratia  mi- 
nistravit  :  nunc  deinum  si  placeai,  et  vestras  dis- 
vretioni  viMim  sii,  ut  compassionem  cbaritalis, 
{juam  iribulationi  fralruro  verbisjugiterpraetendis- 
\i,s  exbibitione  opcris  comprobctis.  Non  quidem  ui 


333  EPlSTOLiG.- 

erigere  el  peiferre  oec  erubuii ,  nec  ei^ayi( ,.  nec  4 
prece,  nec  prelio,  nec  ininisaul  blandiiii$  aul  ior- 
inentis  frangi  vel  flccti  goiuii,  nl  noinen  Doniini 
reticeretft  ct  bonoris  ejus  quantuluincunque  dispen- 
tliom  patereiur.  Nunquid  non  ei  dictum  est,  el  fere 
Terbi?  eisdero  ,  sed  diverso  proposiio »  sinc  me  ut 
lionorem  divjpum  minuam ,  ut  Ecclesiae  deleam  li- 
t^r^tem»  et  faciam  te  crescere  in  gentem  ina- 
gnam,  duoiroodo  consuetudines  avitas  procedere 
patiaris»  et  eis.non  anieponas  aut  opponas  divino- 
rnm  reverentiaro  mandaiorum.  Sed  vas  electioni$ 
fi«iem  fiducialiter  eloquens  :  c  Aut,  inquit,  ine  de- 
lebis ,  aut  hxe  Deo  ininiica  prxsumpiio  tua  dele- 
bitur,  quia  tibi  lalia  niolienti  el  illi  servfre  non 
|H)ssum.}  Unde  nutu  favenie  divino  coniigit ,  ut  qui 
se  pro  honore  Dei  contempsit,  plenam  et  gloriosajm  B 
acceperit  a  Domino  potesiatein,  qua  conterere  poie* 
rit  adversarios  suos.  Atlcndey  quxso«  qooroodp 
eplscopi  et  alii  qui  eum  impiignabani  deficiunt :  el 
persistens  in  eo  quod  Uniiem  coepisli ,  converte  et 
lubora  fratres  tuos.  £xhibe  le  palri  (llium,  quo-  - 
Biani  in  ejiis  inanibus-post  Deuin  et  pcr  Deum  salus 
Ecciesix  posita  est.  Mec  difleras  benefacere  cuiu 
possis»  sed  si  ali^r  salos  eoruin  expediri  non  po- 
lest ,  fratribus  utconque  subtrahe  aliquid  ignaris 
aut  invitis  :  onde  iiicoluroiias  et  indemnitas  eoruni 
in  die  obductionis  valeat  procurari.  Tu,  Deo  au- 
ctore,  10  portu  navigas,  quid  tc  oporieat  agere  per 
l^torem  prxsentinm  auditurus. 

EPISTOLA  GCXCI. 

AD  J0A2IN£M  PICTAV.  EPISCOPUll.  ^ 

(A.  D.  11690 

JoAiwi  Pictaviensi  episcopo.. 

Gaudeo ,  si  tamen  ramse  praeconiis  fides  est  ha- 
benda,  quod  vos  rex  Angliae  a  priedesiinati  itineris 
limine  revocavit ,  ut  processuin  et  exiiuin  negoiii 
videatis»  quod  cum  Gantuariensi,  imo  contra  Eccle- 
siam  gerit.  £l  utinam  vestro  et  sapientum  consilio 
acquiescat!  £t  quidem  si  Gratianus,  ut  jam  dicitur 
iocoepisse»  viriliter  egerit,  undem  acquiescet  saoo 
consiiio  vel  invitos.  Est  tamen  spes  multoruro., 
qaod  filius  gratix,  cui  ex  re  noinen  est,  et  bei^ii 
Eugenii  nepos  recte  incedet  ad  veritatem  Evangelii 
et  aposiolicx  niajestatis  gloriam ,  et  Ecclesias  labo- 
rantis  honeslatem  ei  pacem.  Scit  eniin  indubitan-  j) 
ter  quod ,  si  l^ac  via  incesserit,  aelernam  gloriam 
curain  Deo  e.t  homiinbus  proiuerebitur.  Et  quia 
paucos  inveail  quibus  confidenter  possit  inniti,  vos 
constaDtiam  ,  quaeso,  ejus  erigatis  et  roboretis  in 
Domino.  Rez,  Deo  propiiio,  bene  solvendo  esi :  et 
constat  impoenitentibus  peccata  non  posse  remitti : 
si  vero  res  ablau,  cum  reddi  possit,  non  reddiiur, 
non  agitur  pcenitentia  ,  sed  fingitur.  Uuld  excom- 
iDuiiicatia  conferet  absolutio,  nisi  satisfecerint  de 
injoriis  et  rapinis ,  et  tam  manifesio  inobedieniia 
criniine?  Crimina  publicatione  sui  evidentissima 
totaro  Ecclesiam  gravi  scandalo  affecerunt :  et  qua: 
in  luroioe  coromissa  sunt ,  non  debeut  in  lenebris 
%i)olcri :  prxsertim  cum  non  sit  aliqnid  occulium 


-  AN.  iiQ9.  334 

qiiod  non  rcveletur ,  el  qiiod  non.  p^diceuir  in 
compiiis  et  soper  tectn.  Si  sine  juruinenio  Aierinl 
absoluti ,  contra  formani  publicam  et  in  Ixsioneiu 
Ecclcsiae  graviter  praesumetur :  nisi  resiiluiionis 
faciendae  verbum  riie  processerit,  principibus  ei 
tyrannis  lam  coxtaneis  qiiam  futuris,  perniciosuin 
reli^iquetor  exemplum.  Si  rex  obtinuerit  nt  pactis 
inseratur  regni  digniutes  salvas  fore,  consuetudi- 
nes  evicit  inutaio  duntaxat  nomine,  et  omnem  Ec- 
clesi;e  Romano:  aucioriiatem  eliminavit  ab  Anglia. 
Sed  absit  ut  aliquid  Istorum  fiat !  et  cerius  sum 
quod  dominus  Cantuarlens.  praeelegit  exsulare  per» 
peiuot.quam  ut  propter  pacem  ejus  Matur  Bccle^ 
sia  et  scdis  aposiolicse  privilegium  convellatur. 
Suadete  ergo  doinino  Gratiano  ut  in  omnibus  et 
pra!cipue  in  his  strLiculis  caveat  sibi,  ne  euin,  quod 
Peiis  avertat . 

Decipiant  animi  $ub  vutpe  laUnlet. 

(ItoRAT.  An.  poet.  i57.) 
Jam  enlin,  ni  fallor,  experius  esse  potest  quoniam 
verba  prxcipitationis  diligit  lingna  dolosa  :  c  Nnlla, 
inquii  Sapiens,  unquam  securitas  est,  vicino  ser- 
pcnie  donntre.t  Et  in  sede  Satanae  certum  est  ha- 
biiare  strutbiones  et  scorpiones  cum  hts  qul  tenenl 
doclrinam  Balaam.  Valeie. 

EPISTOLA  CCXCll. 

AO  BAJtOWINIIM  EXOMlEZfSEM  ARCHH>IAe02fllMj 

(/k.  D.il69.) 

BALDWiifO  Exonlensl  archidiacono,  Joannes  Sar, 
Excussus  praprMS,  aliena  negotia  curani , 
(HoRAT.  Sat.  11,  III,  i9.) 

Quasi  cnm  CantQariensibus  aut  aemulis  eorum  mihi 
sit  aliquod  famlliariutiscommerciuro,  nuper  iu  fcsto 
fieatae  Mariae  Hagdalenae  Vizeliacum  profectus  sum, 
occurrens  ibi  nuntiis  domini  papas,  causa»  sicnt 
videbatur,  addiscendl  quid  Cantuarienses  tiroere 
oporteat  vel  sperare.  Nam  liaec  fabula  fere  sota  lin« 
guas  et  aures  utriusque  regidt  quod  ad  cleniin 
specut,  et  certe  in  magua  parte  ad  populum  ,  cre- 
ditur  occupare.  Desiderabam  autein  revera  inetim 
vldere  cognoininem  ,.et.  quod  magis  est  compatri^ 
Uro  et  quodammodo  fratrem  Gratianuni ,  cujus  tu, 
nt  memiiiisse  potes ,  a  suiici»  recordationis  papa 
Eugeiiio  Ferentini  decretus  cs  institulor.  lliuui 
fratrem  dixerim  confideiiier  cuiu  quo  inihi  fidei  et 
socieiatis  sunt  jura  colnniunia,  ei  licet  uos  iioii 
odiderit  una  civitas ,  palrium  tamen  nobis  uuam 
esse  non  ambigit :  qni  patriam  furtiuin ,  quae  nobis 
individua  est,  et  quam  Garinentis  ostendit,  reducit 
ad  aniinum.  Ab  illo  ergo  ei  socio  ejus  Viviano 
ainice  et  reverenter  exceplus »  familiarius  didici 
qiiod  dominus  papa  et  Ecciesia  ftoroana  Ganiiia- 
riensibus  plurituum  favenl :  adeo  quidem  ut  uisi 
rex  nunc  citm  domino  Gantuartensi  juxta  consilium 
domioi  pap»  fecerit  pacem,  ei  denuntiaturi  sint » 
quod  non  modo  in  manns  archiepiscop:  dabiiur, 
sed  et  ipse  llomanus  pontifei  in  eum  aggravalurus 
est  manum  suam.  Quod  auiero  inultos  mirari  asseris 
qiio  juris  ordine  Gantuarieiisis  excomiuuuicavcrit 


w 


JOANNIS  SARESBCPIENSIS 


2r>6 


ppitcopos  et  alios  non  convicios  de  crimine  sen  de  A  neqae  DDntiorum ,  qui  jam  Dsqiie  Autissiodoniin 


^pncumaria,  nec  confessos,  sed  nA  ciiatos  semel, 
quod  gravius  est  post  appellationem  :  mirandum 
quidero  esset  si  de  veritaie  querimonia  niierelur, 
ie<t  secus  est;  quoniam  opera  eorum  non  roodo 
prapcesserunt  ad  judicium,  sed  In  se  qua$i  pigram 
§t  iardantem  condemnationem  proTocabant :  et 
POQ  tantum  cum  oporloerit,  ab  homlnibus  conviu- 
(9ntor>sed  clamai  conira  eos  ccelum  et  ierra  : 
Vude  e\  eis  appellaiionls  subsidium  a  Romano 
.ponliflce  jure  subtracium  est :  ei  archiepiscopo  in 
ipsum  regero  et  regnum  et  personas  regni  coilala 
pionx  potestatia  aocioritas  ad  omnem  inobedieo- 
liaro  poniendam,  et  reprimendos  EcclesLe  malefa- 
Ctorest  ^t  suos.  Procedii  ergo  apostolicae  sedis  mu 


pervenerunt,  din  poteront  arcana  laiere.  Siqaidein 
profeciionis  ti^iius ,  eo  qnod  jam  fere  accessenict 
ad  illos  quorum  negotium  geriiur  in  janaia  M. 
Res  in  suspenso  diu  esse  non  poterit. 

Et  quia  pro  tuo,  et  quia  luus  est,  Exoniensf  meo 
sollicilaris,  inferlm  probo  quod  fecit,  subtrabens 
se  ab  excommunicalorum  participallone.  Indubium 
enim  esl  quin  a  fidelibus  talesoporieat  evitari,qoo- 
usque  de  absoluiione  constiteriL  Deo  enim  quam 
hominil)us  obedire  potius  oportet.  Quod  tamen  sae- 
pissime^  praesertim  in  talibos»  sine  periculo  non 
conliiigit  :  eo  quod  per  mulias  tribulationes  intra- 
lur  in  regnum  Dei.  Hec  est,  dilecte  mi ,  via  jusio- 
rum,  bxc  purgatio  viliorura,  virlutum  conflatorium. 


iiitus  consilio  ;  et  iiuper  receptis  proprlis  nuniiis  ^  eleclos  staiuens  iuler  malleum  et  incudem  :  sed  de 

omnibus  his  liberat  eos  Dominus ,  ei  probatos  ii* 
lusiriorl  corona  glorincai.  Si  licentiam  (quod  ta« 
men  non  credo)  iransfretandi  obtinuerit,  timeo  no 
cogatur,  non  ad  suum  ,  sed  exactoris  arbitrium  ap- 
pellare.  Si  eniin  ad  nuluin  ipsius  non  processerint 
uuiversa,  exacerbabitnr  impailentia  ejus,  cni  ciira 
aliorum  evcrsionem  nibil  est  saiis.  Si  processeriiit, 
justitia  relinqueiur.  Gt  quo  nihil  deierius  aut  tur- 
pius  est,  dfTendctur  Ueus.  Si,  quod  magis  credo, 
transfr^tare  prohibeaiur,  timeo  ue  solus  subsislere 
non  possit,  tot  jitsidiis  appeiitus ,  (ot  provocaius 
injuriis ,  et  toriorlbus  cunctis  exposilus.  Naui  et 
hoc   fortasse    mandatis    principaiibus  inseretur. 


e\  litteris  domini  papae  sequrus  facius  est,  quod  ea 
qu9  staiiieril  non  muUbuniur.  Arciiiepi^copus  ta- 
nien  paratus  esl  excoinmunicaips  iilos  absolvere, 
fecundum  institutionem  Palrum  et  Ecciesia*  foi-iiiam, 
si  poeniiuerinl  frueiu  condigno  :  sl  vero  in  ea  qus 
^oeperunt  contumacia  ,  quod  absii!  duxerint  pcrsi- 
stendum,  ipse  vita  cproiie  prpcedet  ulterius :  nec 
^nte  reponet  gladium  Spiritus  in  vaginam  quam 
lerra  purgetur  a  taniis  abominationibus.  Nam  in 
fnfectum  et  concretum  pulvere  scpties  mucro  striq- 
y^endus  est,  ut  Syria  con^eratui*. 

Qiiqd  ^iutero,  ut  aiunt»  Reginaldus  archidiacoBus 
Jactitat  quQd  bi  nuntii  domin}  p^pae  omnes  conatus 


ftfactn  archiepiscopi  aposlolica  auctorilale  eva- C  ^*^'"*  tamen ,  sl  quid  mansueium  esse  valeai 


f  uiibugl,  ipsi  p|ane  diflitentur,  asserentes  cum  jura* 
lifiepiQ  qupd  in  dispeudium  archiepiscopi  nihil  ex 
proposllo  facient«  sed  nec  facere  possunt,  sed  uti- 
iitalem  ejus  et  honorem  Ecclesiae  quibuscunque 
modis  secundum  Deum  polerunt  procurabont.  Et 
quidem  illis  (orma  praescripta  est  ciyus  fines  exce- 
dere  non  audebunt,  quia  ad  boc  juramenio  arctati 
sunt ,  adeo  quidem  ut  jussi  sint ,  nisi  pace  reforr 
maia,  In  toium  a  regis  muneribus  abstinere,  ut 
nec  sumplus  ab  eo  recipere  permittantor.  Loquan- 
tur  alii  quod  vohierint,  mihi  spes  interim  pacis 
majorest»  quam  anlea  iuerit.  Nam  et  in  morbis 
per  augmenta  doloram  ad  summum  vcnienduin  est, 
ut,  inv^lescente  natuca  et  defaecata  corruptione, 
saius  et  incolumitas  reparetur.  Et  licel  aliqui  glo-  ^  funem,  si  alias  (17)  solvi  non  potest,  rumpens,  ue 


in 
tormeutis,  tolerari  poterunt  inreriores  mlnistri  Sa- 
tanaetquam  ille  ^pra;sens  qui  exigentibus  peccatis 
majorem  nocendi  accepit  a  Doniino  poiestatein. 
Unde  consullius  arbitror,  ut  quandiu  per  dispensa- 
toria  diverticula  ,  qua^  tamen  jusiitiam  nullaieuus 
impediant,  evadere  poierit,  patienler  in(erim  susti- 
neat  habitare  cum  filiis  Cedar ,  ex&pcctans  consi- 
liuro  et  consolaiionem  a  Domiuo.  Si  vero  regem 
redire  contigerit,  et  durius  conveniatur  ut  transeat 
in  collegiuin  iinpiorum ,  vocem  pontifice  digiiam 
exerat  in  spiriiuin  libertatis,  et  anlequam  fxdat 
Ecclesiae  condiiionem  ,  sumpla  quam  Deus  niini- 
sirabit  honesla  causa  ,  exeat  de  medio  Babylonis , 
ne  tanfiens   iinmundum  accipiat  de  plagis  ejus , 


rientur  se  a  domino  papa  absoluios ,  certo  ceriius 
sit  qtiod  neminem  eorum  absolvit :  quippe  nonduin 
ligatos  noverat,  sed  cum  postmodum  itinerantibus 
innotuisset ,  hanc  de  qua  nunc  agitur  latam  esse 
fentenliam  ,  remissas  est  ad  dominum  papam  Ra* 
dulphus  archidiaconus  Landavensis  ut  euin  sqIII- 
Citaret  excommupicatps  absolvere  :  sed  non  credi- 
tnr  ezaudiendus.  Nam ,  ut  caetera  taceam ,  se  illi 
domlnus  Meldensis  auctoritaie  major  et  jure  poiior, 
yiril)us  tolis  opponet.  Audieiur  autein  in  brevi,  Deo 
propitio ,  quid  pars  alterutra  vei  utraque  proficiat 


cum  periculo  conscieniise  ei  nota  infamiae  salvatri- 
cem  cogalur  rumpere  cbaritatem.  Interim  quia  lol 
angustiae  undique  inunincnt,  consulo,'  ui,  quatenus 
poierit,  de  rebus  suis  prospiciat  sibi,  et  maxtiue 
spem  ponens  in  operibus  niisericordiae  et  orationi- 
bus  sanctoruro.  Sic  enim,  quod  et  illum,  si  non- 
duiu  legit,  legere  desidero,  magnus  Basilius  se  el 
populum  suuin  a  faucibus  Juliaui  eripuit*  Deus 
certe  ex  alio  prospicil,  qui  electos  suos  supra  id 
quod  possunt,  ten^ari  non  patieiur,  de  ipsa  jucun* 
dum  el  gloriosum  facturus  tentatione  provenMim. 


(17)  Post  aliat  editio  Paris.  oiniitit  reliqua   et  habet  Qrchid^  e^.,  ug^iuc  ad  rtfiiirit^^  ms^  ^\ 
ff  ist.  295,  in  fiiie.  ^  j 


337 


EPISTOLiE,  —  AN.  4170. 


38« 


Ut  aDiem  sollicUadinem  tnam  ex  aliqtia  parte>i-  A  tlcolos,  el  valituraa  inposienim  e«mpomiiit  caBtkH 


tigem,  Fredericus  Teutonioas  tyrannus,  Deo  pro- 
pitianie,  pacem  cum  Ecclesia  faciuruscrediiar»  pe- 
lens  ul  fllium  suum  naln  secundum,  qoem  in  regem 
eligi  fecit,  in  imperatorem  recipiai  dominus  pnpa, 
et  a  catbolicis  eplscopis  pr%cipiatconsecrari,apo<> 
stolics  sedi  pariturum,  dum  lamen  Fredericus  in 
persona  suanullum  apostolicum,  nisi  veiit/recipere 
compellatur,  praeier  Petrum  et  allos»  qui  in  coelis 
sunt.  Et  in  bis  facile  audlretur»  si  non  pactis  Inse- 
reret,  ot  io  gradibuset  dignilatibus  suis  remaneanti 
qoi  sunt  a  scblsmaticis  baBresiarchis  ordinail  et 
consecrati.  Sial  in  boc  caiculo  lis  adhuc»  sed  utra- 
que  pars  ex  aliquibus  signis  in  quadam  petitionis 
parte  alleri  cessura  esse  praesumitur,  Qood  plenius 


nes.  Hojos  rei  exilum  praettolaiar  domlnos  Seno* 
nensls,  qni  tamen  Pas^balem  solemDitalem  domi 
soae  creditur  et  sperator  actoros.  ReTenentor  com 
eo  vita  comite  Cantoar.  Eccleslas  procttratores»  qoi 
domino  soo  scripseront  petitiones  soas  benignios 
quam  speraverant  exaoditas,  licet  de  fideetcon* 
siantia  domini  papae  sibi  antea  vidertAitur  esse  eer-i 
lissimi.  Praevenerant  eos  nonliidomiDi  regis,Ragtn« 
archidiac.  Saresber.  magisier  Ric.  Barre,  el  Rad^ 
Landavensis  arcbidiaconus.  Sed  nuiia  insumia 
potoerunt  efficere,  ul  eos  nisi  confusos  dimitterel 
liominus  papaaniequam  soom  reciperet  Gralianum, 
in  cujus  adveniu  cornua  eorom  repressa  sont»  oc 
relosa,  et  Ecclesiai  caosa,  revelau  pleniusveritale. 


innotescet,  cum  quod  in  brevi  sperator,  verbi  pro^-  ^  magis  ei  magis  invaluit.  Nam  el  con)uratio«  qoae  ad 


curatores  bojos,  Cisterciensis  et  Giarae-tallensis 
abbates  ab  E^cclesla  Romana  redierinl*  Paoca  fami* 
iiarius  lator  praeseniiom  prosequeiur,  cujus  curam 
precor  baberi  facias,  donec  convalescat,  in  quo  el 
fralrem  meum,  quoad  medicinam  perlinel,  sollici- 
tom  esse  desidero.  Cum  relatu  digna  emerserint,  ea, 
favente  Deo,  ad  tuam  ciiissime  notitiam  perferen-r 
tur.  Yale,  et  tuorom  memineris  ante  Deum. 

EPISTOLA  CCXCIIL 

AP  EDHDEM. 

(A.  D.  4170.) 
BALDvrino  Exohlensi  arehidiacono,  J.  S. 


ioslar  schismatis  lieri  cogebaiur  in  Anglia,  Eeclesim 
eontra  qoamparabatorproieciibos  militabiL  Secoll 
sonl  alii  nontii  ex  pane  regis  :  iEgidio»  scilicei 
Roibomagensis  el  Joannes  Sagiensis  archidiaconi, 
el  famosos  ille  jorator  decanos  Sares.  reiraciantes 
friorom  petitlones,  ei  dicenies  dominom  regem 
eaosam,  quae  inier  ipeum  el  Canioar.  arcliiepisco* 
pum  vertitur,  et  formam  pacis  inter  eos  reforw 
mandae  prorsus  in  domini  papae  oonCerre  arbiiriom, 
et  soper  boc  ipsins  regis  bollatas  litteras  protnle* 
roni.  Qood  dominos  papa  benignios  audiens  regl 
gratulaiorias  scripsil  iitieres,  qoarum  libi  rescrl« 
plom  mitto, 
Interim  rex  cum  aUo  rege,  medianie  Tfrensl  ai^ 


Mitio  tibi  litteras  quas  domino  Caniuar.  nunlii  ^  chiepiscopo,  de  lollenda  cruce  iractobat,  eique  per- 


soi  a  curia  nuper  miserunl,  ex  quibus  esse  cautior 
poteris,  ul  non  facileomni  spiritui  aequiescas.  Nam 
a  raotoribus  utriusque  pariis  in  alteram  muUa  di- 
cuniur,  ei  quaelibei  earum  iti  assensuro  suuin  quos 
potesi  et  quibos  modis  valel  conalur  indocere.  Sedia 
aposiolicae  graiiam  oirinque  quaerunt :  et  (ui  arbi-» 
iror)  qoi  eam  minos  meruerunt ,  aot  assecuti  sunt, 
amplius  gloriantorse  voii  compotes  esse.  JactitaDl 
se  baec  ei  iHa  obtipuisse  ;  sed  scio  quod  eis  prae^ 
senim  in  his  qus  contrarius  videniur  elicita,  nullus 
sapiens  habebit  fldem,  nisi  scripta  autbeniica  ei 
ongiiialla  proferant.  (Jnum  scio  el  mundo  recla- 
manie  indubiianier  et  libere  assero,  quia  qui  Cbri« 


suaserat  inierposiiis  cautionibos  (qoas  exprimi  pro 
personae  reverentia  non  oportet)  qood  a  proximo 
Pascha  in  annom  arripiendo  iiineri  acclngetur.  Et 
qoidem  sub  eo  praetextu  Cbrlsiianissimum  princi* 
pem  in  componendis  finibossuishabebat  adjutorem« 
donec  coiluslo  iniu  com  Hervaeode  monie  Mirabili, 
ilium  ex  causa  probabill  fepit  esse  sospectum  :  su* 
spectforem  vero  quod  colloquium  et  concordia» 
regis  Francorom  ei  comitis  Flandr.  studuil  impe- 
dire.  Ul  umen  devolionem  tollendae  crucis  proln- 
biiius  astroerei,  per  Tiros  magnos  et  reiigiosos  ei 
per  familiares  soos  (sicot  ex  litteris  eorom  vide- 
bis),  com  Ecclesia  depace  iractabai,  oiensdominl 


sio  adli»serit,  in  fioem  non  •  pcenitebit.  MomenU-  {>  Tyrensis  officio  in  bac  caosa,  coi  eiiam  prassenti- 


neom  esi  gaodiom  impiorum  et  instar  poncti,  qui- 
bosin  brevi  lineasubsterneturetoperimentamerunl 
vermes :  ei  electos  suos  consolabiiur  Dominus,  nec 
paiietur  ot  eos  affligal  duplex  irtbulatio.  Pacem 
oniversalis  Eceleslae  sperant  omnes,  et  eam  fere 
universl  desiderant :  nec  alios  excipiendos  esse  cre* 
diderlm»  nisl  quos  scelerum  conscientia  torquet, 
convincens  eos  propriae  damnaiionis  meruisse  sen* 
tentiam,  Nam  el  ipse  imperator  jam  exaogostos 
paienter  expertos  esi  se  in  Augosialem  non  posse 
redire  dignitalem,  nisi  pacem  cuin  Ecclesia  feceril, 
nec  detrecui  jam  conditionibus  aequis  foedus  inir^ 
cuinlulis  :  accilique  consules  civiiatum  cum  nuntiis 
m%  Un«t|i4«  pacw  ip  cvfia  VI>r?iuUt  ioxmrKK  V^- 


bus  archiepiscopis,  episcopis,  abbatibus,  et  niuliis 
proceribos  convocaiis,  priino  Deum  et  (ut  dici  solei) 
Cbrislianiiatem  suam  obsidero  dabal :  deinde  pa* 
truum  suum  regein  Hierosoljmorum,  ei  omnes  qui 
eon  veoerant  constiluebat  fldejussores,  quod  exanimo 
in  fide  et  sinceritate  Canloar.  arcbiepiseopo  remi- 
serat  omnes  querelas,  ei  iram,  et  anlini  rancorem, 
et  omnibus  suis,  petens  ot  redlrenl,  sua  omnia  in 
paceetsecuriiaterecepturi  :  nee  allquid  exigehal, 
nisi  ui  ei  faciat  arcbiepiscopus  qood  regi  debetor : 
el  ipse  vicissiin  illi  qiiod  rex  debei  arcbiepiscopo. 
Mlsiiauiem  abbatem  Cist^rc.  et  fralrem  Gaufridum 
Fulcherii  magistrum  Teinpli,  ei  Gaufridum  Aiuis- 
(iodlorenscm  $cnouas^u(prxr^mu)iCauiuar  ad  ipsut^ 


JOANNIS  SARESBER1EN8IS  S40 

EPISTOLA  CCXCIV. 

AD  ROBBETUM  SACEISTAM. 
(A,  D,  11700. 

Idero  RoBcaTO  sacrtsipe. 

Dcvoiionem  qiiain  hahes  ad  ne  nuniius  vester 
diligenler  exposuil,  et  me  non  mediocrlier  ad  re. 
ferendas  gratias,  quanlum  verbis  poluiU  oliUgaxiU 
Cum  enim  ine  lanio  exsilii  tempore  veleres  ainici 
prorsus  Qmiserint  et  coniempscrint,  illis  qui  saUem 
honz  veclta  sub  liac  tempeslaie  proscriptis  com- 
municant  liis  quos  alii  conleinpseruiit,  prssertim 
cum  facultas  non  suppetat  ut  eos  opere  coiisQlentur, 
amicitiam  prout  possunt,  ¥tdentor  co&ere,  et  ulte- 
rioreni  gratiam  promereri  :  siquidem.  ratio»  non 
roinus  animoruin  quam  rerum  peusat  inipeiidia. 
litteris  domiiii  papas  etiam  anteqtiam  Loudonen.  ^  Censelque  prxponderare  lancem  qux  solidaia  cha- 


m 

etmi  eptaoopo  Sagiensi  in  hce  verba  addocerent.  A 
Sed  curo  fidem  eoruni  •ecutus  archiepiscopus  Pon- 
lisaram  ventsset,  denuotia^it  ei  dominus  Rotboma- 
gen.  ne  procederet,  ^uia  rex  erat  iii  Angliam  irans- 
iiurus  sub  omni  celerilate  pace  infecta.  Receperat 
autem  duos  do  nontiis  suis  magistrum  Ricardum 
Rarre  et  Landaven.  archid.*  in  quorum  reditu  pax 
Inipedita  est,  machinaiione»  ul  aiunt,  Gaufridi  Can- 
tuar.  arcbid.  cui  Deus  quandoque  restiondebit  ad 
inenta. 

Jactitabator  tonc  regis  nontioa  absolutionem  epi- 
acopi  Lond.  et  otnnium  aliorum  obtinuisse,  el  quod 
archiepiscopo  subtracta  erat  poiesUs  aniuiadver* 
tendi  in  regem  et  lerram  suam  sive  regni  personas« 
sed  inendacia  illico  detecta  sunt,  superveniisntibus 


episcopus  ad  curiam  Iter  arriperet  :  qui  procul 
dvbio  iabori  pepescisset  etsumptibus,  si  (ulquidam 
meniiti  sunt)  sine  tanta  diOlcultale  absoWI  potuisset* 
Fama  celebrisestquod  memoratus  Cantoar.  arcbid. 
regi  persuasii  iu  Angllam  Iransfretare  ut  episcopos 
torqueat  et  clerum,  qui  conira  dominuro  papam  et 
natrero  suam  Cant.  Ecclesiam  jurare  nolueriut. 
Undique  metns  et  angostiaB  undique,  necessitate 
Titandorum  Inllicta.  Longe  melius  esi  Incidereio 
manus  hominum  quam  derelinquere  lcgem  Dei» 
Alterum  enim  semper  gehennam  ingerit.  Alterum 
via  esl  ad  coronam,  et  perpetuat  gloriam^  Nam  qoi 
persecjtionem  propter  justitiam  patiuntur,  beati 
ftunt,  quoniam  quos  pugna  purgat,  probat  et  illu- 
atrat,  finis  pugnae  sine  fine  coronat.  Satanasauleui 
aiiipiius  saevit»  cum  exterminlum  suum  videt  acce* 
lerari :  et  iila  pars  hiemis  telrior  est,  quse  veris  iin* 
ininentis  prabcedit  amoeiiiutem.  Ilistoriaa  replica, 
tyrannonim  gesta  revolve,  et  plane  reperis  iii  pres- 
suris  senipcr  dilalatam  ease  Ecclesiam  :  et  quod 
persecutio  quanlo  atrocior  erat,tanto  citius  sedaba^^ 
lur.  Regem  autein  tam  ab  amicis  quam  ab  aliis 
nuntiis  qiii  prxmiserunt  istos ,  uL  praemunitetur» 
indubitanter  signillcaium  est»  quod  nisi  citius  cum 
Ecciesia  fecerit  pacetn,  secundum  quod  ad  petitio- 
nero  suam  dominuspapa  praescripsll,  ethoc  infra 
Kaiendas  Maii,  eiluiic  nulia  ratiooe  diffeici  poterit, 
^uin  :n  personani  ejus  et  terrain  cismarinain  ei 
Iransiuarinam  ecclesiastlca  severitas  exerceatur.  0 
Et  hoc  quidem  arbiiror  huic  exacerbationi,  qiian^ 
Deus  mature,  prout  Ecclesiae  novit  expedire,  coin« 
pe8cat,dedisse  originem»  procorantibus  fomitem  ar- 
doria  et  incendii,  causas  jugiter  subrogantibus  bis 
qui  oderunt  pacem  :  et  sciunt  se  cum  perpetuas 
nota  inramiae  futuros  delestandum  schismatis  et 
aposlasi»  exemplum.  Lator  praeseniium»  si  tibi  vi« 
suin  fuerit  ot  eum  admitias,  plura  supplebit.  Cum 
redierint,  quorum  in  brevi  speraior  advenius,  refe- 
renda  quae  emerserint  tibi  Oeo  propitiante  scribere 
non  pigriiabor  :  et  utinam  me  de  siatu  tuo,  queni 
Deus  successibui  iippleai»  matttre  ceriiorari  con- 
^ingal. 


riiate  repletur  .  et  quae  rerum  leviutem  praefert,  et 
fictaa  dilectionis  umbratiles  praetendil  Iroagines, 
suspendit  in  auras.  Perseverate  ergo  in  «q  quod 
fi.deliier  incoepistis,  et  devoiionem  quam  Batri  ve- 
stro  debetis,  et  Ecclesiae  iaboranti  coniiaua  cbari- 
latis  exhibitione  quoties  fuerit  opportunum  pro- 
ferte  in  luccm,  ut  tam  a  Deo  quam  ab  ipsoL  archi- 
episcopo  vobis  in  retributione  verbi  respQiuJcatur 
pro.  merilis.  Quod,  DbO  propitiante,  futurum  spe- 
ratur  in  brevi «  quia  creditur  apud  nos  quod  pax 
Ecclesis  dlu  diiTerri  possit.  Sed  et  banc  ^d  bono- 
rem  Dei  et  Ecclesiae  utilitatem  creditur  provenm- 
ram»  non  ut  quidam  roenttti  sunt  in  confusionem 
domiiii  Caatuar.  et  eorum  qui  pro  justitia  decre- 
verunt  ponere,  sl  opus  fuerit,  aninias  suas.  Nec 
doleatis  si  Rothomagensis  archiepiscopua  et  epi- 
acopus  Nivernensis  in  Angliam  venerint :  qnos  sicut 
pro  Ecclesia  plurimum,  ita  conlra  eam  tei  domi- 
num  Cantuar.  aut  suos  nihii  omoino  posse  cerlis- 
aiinum  est.  Sed  nec  oos  velle  nocere  credlmus, 
quin  potius  quod  ad  honesiam  pacem  et  utilem 
lotis  viribus  iaborabonl.  Hoc  Bcripsi  ne  nuniii  ve- 
stri  videar  contempsisse  sermonem,  qui  ad  obse- 
quluni  veslrum,  ubi  facultas  adfperil»  sum  paraUM 
in  DbininD.  \alete. 

EPiSTOLA  CCXCV. 

la  MACISTRtUI   GiaABIXJlU 

(A.  D.  1170.) 

Idero  magistro  Giraroo. 

Moleste  tuiit  dominus  ineus  arcbiepiscopoaqnod 
nos  qiii  clavem  habeiis  scienti»,  et  in  lege  Domini, 
quam  publice  docctis»  jugiter  occupamini,  adeo  oi, 
mundanis  disciplinis  penitus  rejeclia,  soiius  teri- 
laiis  et  justitiae  sacra  confiteaminl,  Cantuar.  arcbi- 
diacono,  quem  solemuiter  excomrounicaluro  esse 
non  ambigitis,  communicare  praesumpsisUs  exem- 
plo  pernicio»o,  et  quod  sicut  veslram  conscienliam 
laedit,  sic  oon  modice  denigrat  et  famam.  Nam  iiec 
in  niinus  perito  lantus  facilis  esset  excessus,  nc-t 
duin  in  illo,  ciijus  non  niodo  docirinay  sed  ei  viu 
dehet  auditoribus  esse  virtutis  exemplar.  Sed,  quia 
credibilius  est  vos  de  homana  infirmiuile,  quaro  do 
malitiae  pcrvcrsitate,  licet  grave  oiiQi.s  hK  q}K(A 


U\  EPISTOLiE.  -  AN.  I  f 70.  5lt 

adinjsfstis»  pecCasse,   de  mandato  ipsins  iitleris  A  eum  lalam   confirmaTU  apostolica  sedes.  Utique 


vestris  respondeo  quae  sequuntnr»  mitloque  rescriT 
ptum  liiteramm  quas  ad  excnsaiionem  sui  domiiio 
Sagiensi  transmisit,  qul  monuerat  iit  ei  Parisiis 
oocurreret  in  tncerlum.  Sed,  ut  scitis,  nec  equita- 
turas  nec  expensas,  nec  socios,  qui  per  regnum 
dispersi  sunt,  ad  tain  crebros  et  inutiles  discursns 
potest  lam  subito  praeparare :  qpod  etiam  sapien- 
tes,  qui  eum  lam  facile  evocant,  oportuerat  prae- 
metiri.  Yos  autem  dliigentior  eitstitistis,  qui  ei,  uno 
duntaxat  interpostto  die,  certum  prxstiiistis  diem, 
ut  diplomate  ineedens  episcopo  Sagiensi  el  archi^ 
diac.  Canluar.  occurrerei.  Sed  quaienus  episcopum 
terba  et  litterx  vesirae  ol)Iigent,  melius  postis  :  et 
ipse  reoolit  qualiter  ejusdeiii  episcopi  lilteris,  et 


piirnm  ducit  qnod  ei  praefatus  Sagiepsis  et  alii  to» 
nerabilcs  viri  praeiati  ecclesiaruro  citra  absolutio* 
nem  communicant ,  qtiod  a  se  scii^nt  in  distrlcto 
examine  requirendum  ;  et  fprtasse  in  Ecclesia  pr»- 
senti  non  dabitur  oblivioni.  Certo  tameo  certlus 
est,  quod  tam  episcopum  l^ondoniensem,  et  ante 
iiominalum  archidiaconum  (18)  dominus  Cantua* 
riensis  paterna  piet^te  recipiet,  et  consolabitor»  ex 
qno  se  (llios  exhibuerini :  et  omnes  excommunica» 
tos,  quos  absolvl  licitum  est,  vlam  fldei  ingredienlet 
lincerae  charitatis  brachiis  amplexubitur.  Quid 
mulia?  Nihil  est,  dummodo  conditio  Ecclesiae  no^ 
laedatur,  quod  non  sit  ad  voluntatem  domini  regii 
paraius  implere,  si  gratiam  e]us  sibi  et  suis  pleno 


ftllonim  consiiio  noper  delusus  sit,  ut  socios  con-  "  senserit  reformatain.  Vos  autem  de  caetero  nego* 


Toearet,  ei  varias  inuiiliter  procuraret  expensas. 
Nam  ad  iter  accinctus  erat»  et  faijgaverat  rooltos, 
cum  ipsum  fama  vulgante  didicit  in  Norm^nniam 
redisse ;  incertum  an  dignus  haberetur  qui  litteri^ 
deberet  aut  nuniio  praerooneri.  Fortasse  Ecclesiae 
negotium  adeo  humile  est,  ut  non  i^isi  de  latere  et 
ex  accidenti  tractari  debeat,  et  iranscurrentibus 
tangi  potius  i^uain  ^^pleri.  Sed  quicunque  personas 
quae  plurimum  laesae  sunt,  despicit,  causam  memi- 
nerjt  esse  Chrisii,  q»i  comprimif  eiaiiones  maris, 
et  pro  arbiir^o  spo  potestatum  dispensat  habenas. 
Ipse  Cantuar..Eccle^i3e  patronqs  esl,  et  inspirabit 
aiiimo  doroini  regiSi  ul  divinilus  Indultam  sibi  11« 


tiamini  cautius,  et  absolutione  qiiaesita  diligenliuS| 
excororounicatorum  participationem  studiosius  evi* 
telis,  nisi  ab  Ecclesia  velitis  exclodi  citius,  et  cum 
eis  anatbemalis  reclpere  portionero.  Sane  praece-( 
dens  rqina  vos  cautiores  reddidisse  debuerat,  erii^ 
que  sequeqtis  gravior  reparatio,  si,  qnod  absit! 
post  commonitiones  et  pericula  toties  instructt 
discretio  non  declinaverit  citosam.  Optata  salnte  vot 
Impertiar,  cum  licuerii. 

EPISTOLA  CCICVI. 

AD  CONVBNTOll  CANTUAaiEllSEll. 

(A.  D.  1170.) 
pilectisstmis  fratrlbos  et  amicis  charlssimls,  qul 


centiam  Dioderetur,  neceam  qusesatis,  et  supra,  et  (1  in  sancta  Cantuariensi  Ecclesia  conf^regaii  sont» 


contra  fas  et  modum,  gratis  afflicta  est,  et  tam  ip- 
stttn  quam  antecessores  suos  lanquam  pia  mater 
proniovit,  alui(,  et  protexit,  afflignt  amplius.  Sa-* 
pientior  enim  e^t,  quam  ut  saluiis  su»  dispendium 
et  fllii  stti  perniciem  prociiret,  ncque  nos  ignar) 
samus  quid  nuniii  sui  quaesierint  ab  apostolica  sede 
vel  obUnuerint.  Cessent  minae,  quoniam  Ecclesis^ 
Dei  per  misericordiaro  ejus  in  portu  navigat,  nec 
estastraia  poblica,  quam  Christus  ostendlt,  re- 
cedenduin,  pra:senim  bis  qui  in  tanla  acerbitate 
exsilii  tam  patenter  experti  sunt  misericordiain 
Dei. 

Oscttla  promittitis  et  amplexus,  si  niorem  gera- 
mus  homini»  et  ts  qui  forn^a  Chriaiianorom  esl  au< 


et  piam  sapiunt  uniiatem,  proscnptorqm  minimus 
JoANNES  de  Saresb.,  semper  corani  facie  sua  felieiter 
anibulare.  . 

^quum  est,  dilectissimi,  me  de  vestris  gaudera 
profeciibus,  anxiari  periculis,  damnis  et  injuriia 
coropati,  et,  quantum  Christiano  licel,  si  forte, 
quod  absit!  iininiueat  etanimari  defect\|.  Lugere 
slquidem  parum  est,  quod  etiam  iii  hostivim  occasu 
Jusios  pie  fecisse  recolimus.  cuin  charitaiis  virtiis 
exstincta  Spiritus  sancti  protestetur  occasunt,  Cujos 
funus  non  est  perfunctoriis  lacrjmis,  non  es(  gemito, 
aut  dolore  momentaneo  perseqqei^dum ;  sed  vita 
per  poeniientiain  et  friictum  bonqnitm  operum  in- 
BUntius  reparanda.  Nec  moveat  si  Spiriturn  san- 


divit  a  tentatore  :  H(ec  omnia  tibi  dabot  st  cadem  ^  clum ,  qui  procul  dubio  immortalis  e^t  et  beata 


adoratent  me  {Maiih.  iv).  Ipse  judicet  causam  suam, 
et  dominum  regem  perdocat  ad  veqiam,  qui  mali- 
gnantinro  consiliis  Impulsus,  Innatae  benignitatin 
qoain  babere  coiisueverat,  niinis  qblitus  est  :  et^ 
duin  inimicis  Ecclesiae  vebementius  cessit,  speciein 
imluit  inimici.  Nec  dubito  quin  ipse  sibi  dum  hxc 
gereret  displiceret,  sed  quasi  invitus  insipientiuni 
clamoribus  agitabatur,  et  trahebatur  funiculis  iin-» 
piorum.  Adjicitis  ut  doininiis  Cantuar.  occurral  no- 
iiiiiiato  superius  episcopoet  archidiac,  quasi  illuiu 
recepturos  sil  neduin  ei  occnrsurus,  qucin  ipse  so- 
lemni  anatliemate  condemiiavii,  sciitcntiainqiie  in 


Tita  justorum,  dictum  est  in  aliquibui  inierire,  cum 
Paolum  audieritis  dicentem  :  Spiritum  uoHte  ei* 
stinguere,  prophetias  nQliu  spernere.  ^t^  utinam 
efficialiier  audissetis,  quod  ut  sapiei^fli  roemiiiltt 
non  auditore^  verbi,  sed  factores  |usti  sunt  apud 
Deuin.  Neque  h:ec  in  suggillationem  omniuin  ve- 
struin  dicla  credantur.  quia  Spiritus  saoctus  testis 
est,  quod  ex  charitaie  potius  quam  ilie  solus  in. 
spirat  qiii  charitas.  est,  prolata  sunt,  quam  in  ali- 
cujus  injuriam  Chrisliani.  Llcet  aliquos  de  numcro 
vestrum  pro  injurh  Spiritus  et  fraternx  chaVitatis 
cxterniiniQ  jure  et  inerito  ne  percant,  seJ  salubri- 


(18)  Pro  archidiaconum,  eic,  usquc  ad  finein  foisiolae^  haJt)Cl  cdit.  Varis.  laieri,  etc.  quae  suut  episfc, 
300,  vcrsus  finem. 


USi  JOANNIS  SARESBCRIENSIS  $U 

ler  conraiHlaotur,  crediilerlm  arguendos.  Cvolvat  A  doqae  saltem  pro  parle  revelabiiur*  lloc  indubi- 

tanter  dixeriro,  Ghrisliim  nunquam  puniturum,  nec 
homines  culpaturos»  si  aliquid  subtraxissetis  ne* 
cessiiaii  vestrae  nedum  deliciis,  quod  possit  Christi 
pauperibus  pro  jusiitia  et  libertate  Ecclesix  exsu- 


unusquisqne  et  relegat  propris  conscienti»  librum  : 
in  aiubiguis,  si  qua  sunt ,  interpreteni  quaerat  et 
invocei  Spiritum  sanctum,  qui  docet  hominem 
scientiam  et  absconditam  revelat  veritatem,  ut  eo 
docenie  sibi  fldelius  et  familiarius  innotescat  :  et, 
ut  arbiiror»  plane  et  plene  deprehendel  quid  ab 
accensa  vel  incensa,  quid  a  tepida  vel  remissa,  quid 
ab  exstincta  vel  fugata  et  perdita  sibi  provenerit 
cbariiate.  Absit  tamen  ut  per  biaspheniiam,  aut 
obsiinailonem,  aot  desperaiionem»  aut  impoeniten- 
tiain,  peccatum  irremissibile  commiserii  quis  in 
yobis!  quia,  licet  in  ramis  debiliiata  etconfracta  sit 
cbaritas,  spes  taroen  est  quod  maneat  in  radice, 
et  rigata  et  perfusa  coelestis  gratias  imbribus  possit 
revirescere,  et  verae  compassionis  et  jusiitiae  fa- 
cere  fructus,  si  cor  posuerit  anima  saper  vias  suas, 
81  pneniluerity  si  culpam  fatealur,  si  pro  facultate 
satisfaciendo  redimat  quod  commisit.  Sed  foriasse 
diceiis  :  Tu  quis  es  aut  quae  est  domus  patris  tui 
in  Israel,  ut  reiigiosos  arauas  viros,  praesertim  in 
ecclesiarum  Britanniae  cardine  cousl-itulos?  Aut  nos 
quid  comniisimus  unde  chariiatem  probes  exstin« 
ctam  aut  remissam?  Ego  quidem  pro  me  respondeo 
quod  praemisi,  quia  proscriptoruni  Christi  roinimus 
sum,  et,  quod  ex  conscientia  loquor,  quem  zelui 
domus  Dei,  ut  alterius  parcam  judicio  vel  errorii 
jam  multo  tempore  fecit  exsulare  proscriptum  :  et 
qui,  ut  propriam  fatear  iosipientiani,  scandala  fra- 
trum  patienti  animo  sine  scrupulo  nequeo  toleraro. 


hntibus  erogari,  nisi  forte  quispiam  credat  Deum 
in  exiremo  examine  gloriflcaturum  illos  qni  dupli- 
cibos  induti  sunt,  et  epulantur  quotidie  spleodide. 
Saianas  votivo  pietatis  affectui  satellitum  ministe- 
rio  mulias  tetendit  insidias,  sed  eas  aliquorum  fldes 
et  diligentia  licet  paucorum  evasit.  Quod  vos  fa- 
cilius  potuisse  conjicio,  si  quando  fuisse  attenu- 
lum.  Utinam  pietalem  vestram  aaltem  voluisse  cu- 
juscunque  operis  testimonio  convinci  poluisset! 
Superest  ut  de  timore  vobis  aposlolus  Christi  re- 
^  spondeat»  quoniam  timor  iste  non  est  in  cbaritate. 
Jud»i  ne  locum  et  gentem  perderent,  Christum,  ut 
recoltiis,  occiderunt,  et  eo  ipso,  quod  maxlme  vo- 
lebant  evitari,  de  merito  amiserunt  locum  et  gen- 
tem.  Nam  fere  quolies  ex  aliqna  causa  consulio 
Deus  offenditur,  res  in  conlrarium  voio  pergit 
eventum.  Si  tamen  illi  longo  lempure  exspectati 
posnilentiam  egissent,  poiuissent  loci  et  geiitis  re- 
tinuisse  primatum,  qui  ilUs  induraiis  genii  iradiius 
eat  facienti  fructum  ejus.  Vos  iiaque,  dilectissiMi, 
quoniam  adhuc  tempus  est  propiiiationis  et  meriii, 
accelerate  ad  veniam  per  dignos  poeiiitentiaB  fru- 
ctus,  et  praeoccupate  faeiein  judicis  in  confessione, 
ei  satisfactionis  diligentia  redimiie  moram»  et  la- 
psam  erigiie  chariiaiem.  Facilis  et  gloriosa,  si  vera 


Annon  licet  mihi  praesertim  apostolo  docente  pro-  ^  suntquae  dicuntur  apud  nos,  saiisfaciendi  et  redi- 


priam  usiionem  deplorare  in  scandalis?  Non  ilcet 
coaegrotantes  quibus  coinflrmor  invUare  ut  pariier 
curramus  ad  medicum?  Profeclo  cuilibet  discipulo 
Chrisli  etiam  minimo  llberum  est  ipso  inspirante 
dare  teslimonium  veritali  ;  quam  quisqnis  ex  Deo 
est,  non  modo  paiienter,  sed  libenier  audit.  Audiie 
ergo  et  vos  animo  palienti  qnam  ego  repntcm  cul- 
pam  veslram,  quod  dispendiuni  charilalis :  qnod, 
quxso,  ubi  apparuerit,  noliie  vanis  verborum  foliis 
adumbrare,  sed  opere  poiius  expurgetur  et  veritate« 
Sex  anni  fere  evoluti  sunt,  ex  quo  pro  juslilia  pro- 
Bcripius  exsuiat  Pater  vester  niultis  et  niagnis 
arctalus  angustiis,  niullis  uiriusque  sexus  et  cujus- 


mendi  famam  vobis  offertur  occasio.  cum  doniious 
rex,  ut  aiunt ,  in  injuriam  Ccclesiai  vestr»  filium 
•ttum  per  uianum  arcliiepiscopi  Cboracensis  auC 
alterius  episcopi  velit  inungi  el  consecrari  in  regeni. 
Prohibet  hoc  dominns  papa  mandaio  iierato,  et 
sunl  prohibitoriae  ejus  in  regno.  Quas  si  porrigere 
cessaverint  alii,  et  ad  vos  pervenerint,  induantur, 
quaeso,  aliqui  vesirum  virtute  ex  alto  ut  eas  por- 
rigaut»  Dei  et  suninii  pontificis  auclorilate  prohl- 
.  bentes,  etiain  inierposita  appellatione*  si  opus  fue- 
rit ;  ne  tantuin  praejudicium  sanctx  Cantuariensi 
Ccclesine  inferaiur  :  praesertim  cum  is  ad  queui 
spectat  dominus  Cantuar.  paratus  sit  bec  implere. 


que  aelallH  cocxsuiibus  Chrisli,  scilicet  pauperibus  iv  Nihilominus  si  eas  in  fraudem  Ccclesl»  suppres- 

serit  aliquis  ut  ad  vos  pervenire  non  valeant,  vos 
tamen  de  divina  misericordia  conndentes  prohibi- 
tionem  ei  appellationem  ad  propulsandam  injuriam 
imminenteni  inierponere  non  difleratis,  et  omnibus 
Ccclesi»  vesirae  sufiraganeis  auctoriialc  sedis  apo- 
stolicae  prxciperc,  ut  praesentiani  suam  huic  operi 
subtrahant,  et  praejudicio  matris  suae  nulla  prorsus 
ratione  communiceut.  Quod  si  vobis  lacentibiis 
praisumpium  fuerit,  cui  de  csetero  poierit  persua- 
deri  zeluin  non  periisse»  et  chariuiem  non  esse 
exsiinctain?  sic  non  est  in  vobis  aliquis  qui  nou 
faciat  pretiosiorein  moinentaneam  vilam,  qn:im 
saiutem  Ccclesiae  suaeet  coronam  jU!ititi:e.  Non  cnim 
nunc  a  vobis  vesira  quairuntar,  aed  ut  vqs  doceavU 


ooeratus.  Ct  quid  ei  vel  coexsulantibus  sibi  tanlo 
tcmpore  iinpenderitis,  si  quid  lanlum  a  memoria 
vestra  elapsum  esse  non  arbitror?  Ubi  inierim» 
quaeso,  charitas?  ubi  amor?  ubi  affectio  fiiialis?  Namt 
nl  ait  per  organum  suum  Spirilus  sanctus,  probatio 
dilectionis  exhibilio  operis  est :  et  todem  constat 
auciore,  amorem  non  posse  otiari.  Sed  praeienditis 
publicas  potestatis  vires,  satellitum  insidias,  et  me- 
tuin  justum,  ne  locum  perderetis  et  geutem.  Plaoe 
magnu!  sunt»  et  utinam  magnae  sint  semper  in  Da- 
Diino  viresregiae  potestatis;  sed  non  taniae  ut  om- 
AM  vestras  cohibereut  iinpensas,  quas  ubi  sxpius 
fecerint  qui  poterant  quisquis  diflBteatur  veritas 
Hovii,  ^t  foriasso  eiiain  anie  dieni   Domini  quan- 


545  EPISTOLiE,-  AN.  H7a  5M 

esse  Dei  cultores  et  Ecclesi»  filios.  Hac  Tirtute  A  deflcit  et  angeliea  ealenas  non  attingit,  tole  Dei 


procedentes  redimetis  ofFensas,  et  tam  pefspicua 
charilas  muliltudtnem  qu»  prsoesserunt  operieC 
peccatorom.  £ls  lamen  qui  Inspirante  Christo  ar« 
maturam  zeli  assumpserint^  induti  pro  thoraee  ju- 
siiiiam,  et  pro  galea  judicium  certum,  dui  et  costoa 
aderit  fidelis  Deas,  qui  eos  super  Tires  lentarl  non 
patielur;  sed  ea  qu»  nunc  videnlur  imminere  peri- 
cala  in  Tcram  pacem,  plenaro  securitatem  et  per> 
petuam  gloriam  commutabit.  Mam  dominus  rez, 
quidquid  loquantur  homines,  si  se  meminerit  csse 
chrisium  Domini,  et  pro  debito  oflQcii,  pro  generis 
nobilitate,  pro  darissimi  Tlrtate  auimi,  non  roodo 
justa  petentibos  non  irrogabil  injuriam,  sed  alios 
ae  irrogent  cohibebit.  Scil  enim  qaia  regis  bonor 


aapieotia  esi  qa«  coasHia  etcogiiatlones  bomlonni 
non  imaginatione  phantasilca  conjiclt,  aed  stcn^ 
sont  osqaeqaaqaecognoscit.  Yaiiciniis  ergo  rtauA« 
tieoras inpoaterom, quia  nos  in  bae  parie.graTiua 
infortunia  percalerunl.  Qul  corda  finxit,  iUa  exa* 
iniaoc :  ooa  quid  doni  oostr»  sit  exploremoa. 
KPISTOLA  CGXCVIU. 

kt  HAOISTRHII  IBaBaBETOII. 

(A.D.  1170.) 

JoAifRBS  Sarosberiensis,  roagislro  HBaiBBRto. 

Vestra  redolet  pagina  chariiatem»  el  qoaa  ad 
pneaens  roddero  uequeo  gratiaa»  dillgeniia  studiosa 
promeruiu  Reddet  aotem  qui  polens  Mi  et  qot 
cordi  Toatro  graliam  inspiravil»  ut  desolatis.  sola« 


judicinm  diligit.  Videor  mihi  videreplures  in  Tobis  B  limD,  et  Cbrlsti  confessoribus  yerilatis  tealimoniaia 


qui  prcclari  hujus  meriti  coronam  afl^ectsnt,  el 
dhcani  singuli  cum  propheta  in  aoribus  Eccle- 
siae :  £cce  ego,  miite  roe,  conautes  cxteris  pne- 
ripere  liiulam  quo  fama  redintetur  aniTersiutiSt 
et  priTileglam  Ecclesiae  slabili  Tigore  perpeiua- 
bilur. 

EPISTOLA  CCXCVII. 
an  TBOMAa  camtuaribnseii  BPtscoruM. 

(A.  D.  il70,  M.  Jun.) 
TnoHjB  Cantaar.  archiepiscopo,  J.  Sarbs.  a  Car- 

BOIO. 

Consilium  domini  Senooensis  ei  noslrom  est«  si 
Tobis  melius  non  occarrit,  ul  litterae  urgenliorea 
quaa  habelis  penes  tos  de  jiistitia  exereenda»  si  pax 
tton  fuerit,celerias  Rothomagensi  eiTuronensi  ar* 
tbiepiscopis  ostendantur  :  saliem  ui  audiat  bostis 
et  terreaiur.  Praeterea  desiderat  ul  su»  reddaiilur 
Aoxiuno  el  Burdegalensi,  quia  et  caus»  prodesso 
poterit,  et  persecutoris  minuere  Tires,  si  in  Gua- 
scoiiia  aoditum  fuerit  terram  ejus  ioierdicto  subjl- 
ciendam  esse.  Nam  ad  Bituricensem,  quidquid  de 
guerria  conlingal,  semper  faciiior  probabiliter  spo* 
ratnr  accessus.  Et  mmninerltis  quantum  periculam 
et  inforlunium  ad  se  traxerit  mora  porrigendi  con* 
Teniionales  archiepiscopo  Rothoroageiisi  el  episcopo 
MiTeroeosi,  el  Item  probibiiorias  Eboracensi  ar-^ 
chiepiscopo  ei  episcopis  transmarinis.  Nec  dixeritia 
quae  proTeneruni  Tobis  non  fuisse  pnedicu,  sed 


perbiberet.  Siquldem  nobis,  ul  coexsulantium  «ota 
diciionis  pluralitate  concipiam,  gaudium  est  ol 
exsuiutio,  cum  Eccleslae  cohimnas  adTcrsas  impo* 
tus  malignantium,  qui  nos  in  aliud  CTangelium  trano^ 
ferre  moliuntur,  Tidemos  immobiles,  ut  fidei  sin- 
coriuioBa  graii»  et  poiestaiui  pnBfsranU  ei  lr»di« 
tioBca  biMBinum  dlTins  logi  Bubjiciendas  paleiiter 
eTlncanl.  Rosisientibus  eiiim  faciUkno  ceduni,  ^i 
fagientes  inslaniissime  persequBMur;  et,  unfuam 
prsTisi  lupi,  naltan  appropinqaaniibus  adreronl 
Issionem,  si  fraoa  eoram  reTektur  a  fideiibua,  ec 
arguaur  a  luraine.  Quid  onim  dodk  ab  Iniiio  coraun 
peccaiori»  njai  quod  omnca  io  fagam  terai  diapa<' 
rueruni  a  facie  iribttlaatis,  el  Eeclesiam  laboran- 
tom  conira  ea,  qum  sub  prsMextu  Juria  invetoratl» 
ei  aniiqaaram  Tei  antlquandarum  consuetudinum 
praesumpu  sunt|  non  eral  qui  a^iuTarei?  Sed  pro 
certo  qui  tunc  pr»  ccteria  piacere  hominibua»  imo 
fiirentibus  affectabanl,  confosi  aonl,  comprebenai 
in  operibus  manoum  suarum,  el  dtTlna  pnMunio 
et  adjuTante  clomoniia,  ampliBs  eoafuodeniur^  quo* 
niam  Deus,  dum  uliur  in  spocie  religionls  TarsaU 
fuerinl,  spemii  ilios.  SaAus  auum  eieclorom  Tid^ 
uir  aure  pras  foribus,  oi  Deo  propiUo  gloriam  earum 
oito  comeniplabuniar  ocoli  Toairi,  ei  aliorom  gal 
deereTemnl  Deo  potlns  quam  hominibua  obedire. 
Unde  domino  meo  eplscopo  'Winloniensi,  qaanU 
posaum  mentis  alacriute,  congraiulor,  qui  conveu^ 


potius  quod  omnium  auspicantium  more,  subtiiita*  D  tus  a  iudicibua  et  senioribua  terras  Chriaio  dignum> 


lem  Tesiram  Taticiuia  qo»  non  erani  a  spiritu  do^ 
luserunt.  Utinam  non  sit  deceptionis  bujus  roorboa 
irreparabilis  :  sed  nisi  coelitus  data  sil  relcTaiio  seu 
consQlatio  non  occurrit.  El  quidem  recte,  ut  arbi* 
tror»  cum  nos  aiieni  iBgenii  imaginatiouibus  vaaia 
praesumeremus  evolvere  cordis  bumani  laiebras» 
quarum  solus  Deus  arbiter  est.  Quid,  quaeso,  magia 
leroerariom,  aul  in  Deum,  qoi  hoc  singularis  eiui« 
nentis  privilegio  Tiodicat,  injariosius  est?  Nam  se 
ipsum  uosse,  eiiam  ApoUinls  oraculo  summam 
esae  sapientiam  adeo  celebris  esl  senteniia  apud 
philosopbos,  ut  ei  nenio  veterumausus  sit  refragari» 
De  coeio  si  quidem,  ut  aiuni,  descendit  Vv&Bt  o^cocv 
^ov,  id  est  Sclto  teipsum,  Quia  ergo  hic  huinana 


lesponsom  dedii»  el  rescriptum  emisil  congruuin 
•lall,  professioni,  bonori  et  generi»  et  quod  ad  Tir- 
itttem  poierai,  sicut  el  fecisse  creditur,  compre- 
abyteros  animare.  Nam  el  iili  lendiculas  iasidian* 
lium  laudabiliter  eluserunt.  Alia  Tice,  si  conTonli 
fuerint»  locuturi  Torbum  fidei  el  Teritatis  cum  fidu- 
cia  :  pkne  docenies,  quod  dominus  rex  bactenua 
abuleua  peraicioso  consilio  abductos  est  io  iovium» 
ei  non  iu  Tiam,  et  suadebuntf  uiinam  persuadeant, 
ui  ad  Tiam  redeat,  extra  quam  salvari  non  poies^. 
nec  diu  principis  frui  gloria,  nisi  cum  Ecdesia  Dol 
facialpacem.  Necvosmoveat  inanisgioriatio  eoruni- 
qui  jacliunt,  quod  doiuinus  papa  illos»  qoos  ar« 
chiepiscopos  excommoaicaverat,  babeat  absolutoap 


S47 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 


Zlt^ 


iDtla  solaiiam  qnaerentes  miteriae  suae,  quod  ei»  cum  A  scribere  non  paiiuntur  omnia  qu»  locus  et  causa 


beiiedictioiie  cavsam  dicitor  delegasse,  et  hoc  post- 
4|iHim  anailiemaie  oondemnatl  sunt.  Nam  dominum 
papam  ezcusat  ignorantia,  cni  nondom  Iniiotueral 
in  eos  eicommunicationis  latam  esse  sententiam, 
oec  tamen  prece  vel  pretio  indnci  potuit,  ut  aliqnem 
eorum  a  tnanu  domini  Gantuariensis  exinicret,  quin 
pro  modo  culpa  eos  percelleret  seTeritate  vindictae. 
Hoc  autem  cenum  teneat  vestra  dilectio,  quod  do- 
minus  meusCantuariensis  pneelegit  in  exsllio  mori» 
quam  sine  Ecclesiae  ilberaiione  redire,  nec,  auciore 
iJeo,  pacem  facturus  est,  nisi  utilem  posteris  et 
tam  praeseniibus  quam  futuris  honestam.  Si  \ero 
persecuiores  Ecclesia;  perdurare  in  maliiia  decre- 


Ingerit  :  seil,  ut  arbitror,  Deum  limentibos  et  sa« 
plentibos  et  amantibus  Iionesialem  satis  dicium  est. 
Haclenus  ergo  amicos  prsemonnisse  sufficiat.  Nec 
dubito  quin  amantibus  charitaiis  reddariur  fruclus, 
et  in  surdos  (ut  veteri  proverbiodici  solei)  faba  cn- 
dator.  Talete,  vestri  et  nostri  niemoresincharilaie. 

fiPISTOLA  CCC. 

▲D   PETRCM  ABB.  S.  REMIGII. 

(A.  D.  1170,  m.  Dec  ) 

Idem  Petro  abbati  Sancii  Remigii; 

Mora  mea  reciissime  polerat  accnsarii  si  nou 
eain  necessiias  accusarel.  Debueram  eniin,  ex  quo 
primum  in  Angliani  pedem  posui,  nuntium  reinisisse. 


verint,  ipse  quooiam  plenam  accepit  potesiaiem,      f « *...©..«... p^w^... ,,w««., •■» ™.™....™, 

pfrogredietur  ulierius,  et  conira  Deum  in  eiercenda     perquera  vesira  dilcctio  de  aiumnoium  statuposset 


jostitia  nulli  parcet.  Yalete. 

EPISTOLA  CCXClX. 

kb  WILLEUKIM  SUBPRIOREM  ET  ▲LIOS  GA2ITUAR1ENSES. 

(A.  b.  1170,  m.  Oct.) 

Amtcis  el  frairlbos  charissimls  WaLELVO  sob- 
plriori  et  Robgikto  aacrisia^,-  et  aliis  qui  sancta^  Can- 
luar.  Ecclesiae  curam  gerunt,  suus  Joannbs,  satu* 
tem  et  dlrigere  pradenier  irl  futura  prospectum.* 

Preces  testras  et  vota  fldelium  landem  niiseri- 
ci»rs  el  miserator  Dominus  exaudivit  ad  honorem 
soom,  ul  ex  multis  et  ceriis  indiciis  paiei,  Angli- 
caiiae  Ecclesi»  restitaens  pacem  et  ab  exsrlio  re- 


ceriiorari.  Sed  quia  mihi  in  ipso  navis  egressu, 
nota  et  stupenda  rerum  facies  occurril,  alium  cer- 
tiorare  non  potui,  qui  ex  variis  opinioiiibus  el  ver- 
bis  honiinum  reddebar  incertus.  Nam,  Iriduo  ante- 
qnam  applicarem^  omnia  bona  domiul  Cantuar*,  el 
soorum  adnotata  fuerani,  procuratoribus  suis  ab 
adminislraiione  sobmoiis  :  et  in  poriubus  edicto 
poblico  hihibitum  est  sub  inierminalione  exsilii  et 
proscriptionis,  ne  qtiis  noBirorum,  si  rorio  Angliain 
velletexire,  transvehereiur.  Piissiini  tamen  officia- 
lesdomini  regisproviJa  iiiinis  cauiela  et  pernicio«a 
irobis  clrcumspectioiie  praecaverant,  ut  archiepi- 
scopus  etsui  ab  exsilio  redeunles  nihil  prorsus  aul 


vooans  patrem   v^thnn.  Utinam   fuisseni  aures  C  minimum  invenirent  praeter  domos  vacuas  ei  ma- 


foslrm  ad  os  domini  regis,  qnando  in  colloquio  re^ 
gum  nuper  babito,  inier  eastrum  Dlesense  et  Am- 
basiam,  dimisil  dominum  arcbiepiscopum,  ul  a 
Franeis,  qulbus  tenebatitr,  licentiam  niaiure  reci- 
perel,  snb  omni  celerilaie  rediturusad  ipsum,  iude 
iii  Anglhim  translturus.  Igitor,  ut  condicuim  est, 
Deopropitio,  in  festo  Omnium  Sanctorum  Senonis 
valefaciet,  ex  proposito  ei  condicto'  redhurus  ad 
proprla,  et  quani  citopoterll  sanctoruiO  urbem  red- 
ilu  stto  Cantoariam  iilustrabit.  Vos  itaqoe,  sicut 
booori  et  salilti  ecclesias  vestras  prospecium  esse 
voliis  inposteruin,  patri  veslro  occurriie,  et  in  par- 
iHius  cismarinis,  si  quld  fldet,  si  quid  amiciiiae,  sl 
quid  devotionis  aut  conBilli  est,  transmittere  non 
differails,  unde  se  possit  exonerare,  et  vobis  per- 
pettto  leneatur  obnoxius.  Redimite  vel  nunc  mo- 
raiit,  ne  forte  ad  se  inevitabile  Jacturae  reruro  el 
famie  pericolum  trahat.  In  Hisioria  Novorum  reperi 
decessores  vestros  primos  occurrisse  revenenti  ab 
elsiliopatrl  Anselmo.  Nunquid  vos  dcgeneres  erttis, 
nt  nnril  solatii  aut  minimum,  et  non  secundum  vos 
r^erientibos  patri  el  fratribus  conferatis?  Absit 
faoc  seinper  a  priina  Briiamiiarum  sede  Cantoarien^ 
ii,  ne  tam  fcedum  temporis  noslri,  tam  iuhuinanum 
el  indevotum,  et  hidisciplinati/m  exemplum  irans- 
nltui  ad  posterosl  Dolor  etcordis  anguslia  me 
tobia  compatieniem  ei  timentem  ne  ex  pusillanimi- 
tate  et  tenacia  quorumdain  (quod  Deus  avertat !) 
Eedesia  Dcl  contrahat  opprobrium  sempitermini, 


gna  parte  consumpiasi  et  hOrr^a  demolita,'  ei  areas 
nodas,  et  hoc  ad  consolationem  diuiurnae  proscriptio- 
nis  et  emendationem  sacrilegir  perpetraii.  £t  cuin 
pax  nostra  nobis  rn  feslo  Beaiae  Magdalenae  Aiissel 
reforinaia,  et  serenissiiiius  dominus  nosier  rex 
iilio  suo  novo  regi  litieris  patentibus  praecepissci, 
ul  archiepiscopo  et  suis  omiiia  restituerentur  in 
integrum,  proui  fiierani  trtbus  mensibus  antequam 
Angliam  egrederentur,  oinnes  taincn  reddiiusno- 
mine  ejus  prserepti  suni,  qni  osque  ad  Naiale  Do- 
mini  percipi  potuerunt.  Plures  possessiones  ei  ec- 
clesias  quas  ipso  Jure  et  ratione  pacii  conventi 
restitui  oportebal  Ecclesiae  Cantuaricnsi^  adhuc 
publicae  potesiatis  auctorilale  occupant  curiales. 
^  Ego  inier  caeieros  una  ecclesia  privatus  sum  quae 
XL  marcas  annoas  solvebat  anlecessori  meo.  Conti- 
git  autem  me  iriduo  applicare  anle  Octavas  Beati 
Martini^  et  tn  Ipsis  octavis  erat  Cantuar.  sy nodus 
celebranda,  in  qua  me  vices  absentis  archiepiscopi 
gerere  oporiebat.  Ctim  itaque  prseter  spein,  ei 
contrtf  bonam  dpinionem,  el  bonas  promissiones 
domini  regis^  sic  omnia  turbaia  rcperissem,  nt  dc. 
pace  nosira  et  de  reditu  archiepiscopi  desperaretur 
ab  omnibus,  ei  me  lanquam  in  carcere  posituni 
agnovissem,  vultu  hilari  et  animo  consunii  Can- 
tuariam  petii,  ubi  a  clero  et  populo  cum  magno 
honore  et  quasi  angelus  Doinini  receptus  suni,  (Ide^ 
libiis  jam  ex  adventu  nieo  meliora  sperantibus,  ed 
quod  cis  persnasmn  erai  quod  me  nuilo  niodo  nt-? 


849  EPISTOL£«  *AN.  inO.  530 

cViepiscoDtts  pneiniiissel,  6i  non   esset  !n  brevi     Quo  facio  ,  prosperior  aura  spfrans  t   Flandria 
iecuiurus.  inde  synodo  celebrala  ad  noTom  regeiTj^  dominum  arcliiepiscopum   in  Angliam  fellci  na- 


pniTecius  som,  et  satis  humane  receptns»  licei 
cooeusiodes  sut  aliquid  limoris  prxlenderunl,  so- 
spicantes  pacem  nobiscum  non  simpliciter  Tactam 
esse,  sed  rancoris  palam  remissi  firmius  b«rere 
railices.  Quod  otsi  ex  tariis  signis  paienier  adver* 
terem,  sic  legi  ac  si  omnia  ad  votum  procedere 
arbitrarer.  Festinanter  inde  ad  matrem  meam  de- 
flexi  iter»  quam  jam  allero  languentero  anno,  et 
aniodojam  diem  Domini  cum  gaudio  prceslolantem, 
ez  quo  nie  Tidii,  vestris  et  sanclorum  quiltus  coha- 
biuiis  6ralionibus  precor  atteniius  commeiidari» 
Receperat  autem  responsum  a  Spiriiu  se  inortem 
noo  visuraiis  donec  me  et  rratrein  meum  viderei 
$b  ezsilio  redeuntes* 


Tigatione  perduxit,  venientemqiie  ad  portum  col 
Sandwicus  noinen  est  ,  regii  satellites  excepe» 
runt  9  cusiodiis  per  iittora  dispositis  ,  ut  cre« 
diiur,  ad  nocenduin,  ci  armatis  perstrepentibos, 
quos  antefalus  Joaiines  Oxenefor.  cohibult  et  com^ 
pulil  arma  deponere,  non  tain^  ut  putatur,  favore 
nostforum,  quain  ne  temeritas  eorum  doniinum 
regem  et  liberos  suos  nota  proditionis  inureret. 
Ekegerunt  tamen  ui  alienigende  qui  cum  archi- 
episcopovenerani,sacramentum  prtf^starent  de  ser- 
vaiida  fidelitate  regi  ei  regno.  Nec  apparebat 
quisquam  alienigeua  prxter  Siinonem  Senonens. 
archidiac»  qui  ad  praestaiidura  juramentuiu  facile 
fuisset  iiiduclus,  si  archiepiscopus  permisisset,  qui^. 


Interim  illi  Tcteres  amici   domini  Cantuar.  et^  etempli  perniciem  teritus,  respondil  bonis  mori- 


ecclesiasiicaa  liberiatis  pcopugnaiores»  dominus 
Eboracensis»  episcopus  Londoni»  et  complices 
eorum,  consilinm  inierunt  cum  publlcanis,  lega- 
lione  iransmissa  ad  dominum  regem,  ne  praefatum 
Cantuar.  in  Angliam  redire  pateretur,  antequam 
rennniiaret  I«*^ariouis  olBcio,  et  reslituerei  ei  uai- 
versas  liiteras,  qiias  emeruerat  ah  apo&tolica  sede» 
et  repromitteret  se  regni  jura  iiivioiabiiiter  serva* 
mruro ,  ut  sub  obtenta  cautionis  hiijus  ad  obsei^ 
vaaiiam  consuetudinum  arctaretur.  Dicebanl  enim 
qood  reditus  ejos  domioo  regi  daiQnosus  et  pro- 
brosus  futorus  erat,  nisl  Ista  praecederent.  Fece- 
rani  ciiaro  de  singulis  vacaniibus  ecclesiis  senas 
evocari  persohas,  in  quas  de  pasiore  eligendo  uui^ 


bus  hoc  prorsus  esse  conlrariuni»  ut  inaiidita  bair- 
barie  compellerentur  hospiies  et  peregrini  ad  hu- 
jttsmoili  juranieuta  :  et  fortasse  saiellites  vim 
parassent,  nisi  eos  compescuisset  tumultus  popu- 
laris  Tcrentes  piebis  inipetomi  qwe  sic  de  recepio 
pastore  gavisa  est,  ac  si  de  ccelo  Christua  iiiter 
hoinines  ipse  descenderet. 

Com  Tcro  se  die  sequenti  Cantoarise  recepissel^ 
Tenerunt  ad  euin  ei  alterius  archicpiscopi  et  epi- 
scoporum  suspensorum  nuntii  ad  sedem  appeiiantes 
aposlolicam»  iicet  eis  indobitanter  constaret,  qood 
suminus  ponlifex  oronem  appellandi  prsecluserit 
racuiutem.  Venerunt  ex  aiio  latere  doiniui  regis 
offlcialea  suo  rogantes    nomiiie,  et  publica  denun- 


versauiis  arbitria  conferreniur,  ut  electiones  dc^  tiantea  auctoritate,  ut   archiepiscopus  laUm  in 


Ecclesia  in  aiiud  regnum  et  palatium  protracta 
celd>rareotar  ad  nnium  regis  :  ubi  si  Cantuar.  ob 
reTcrentiam  canonum  pro  officii  sui  debito  oblo- 
^uereiur,  regtam  offenderet  majesutem;  si  con^ 
seniiret  reus  esset  in  Deum  et  convinceretur  in 
coiisiitutiones  ecclesiasticas  incidisse.  Sxpe  dicus 
auiem  dominus  Cantuar.  ex  mandalo  domini  regis 
Roiboniagom  Tcnerat « inde  ex  promisso  iiberao- 
dus  ab  obligatione  creditorum,  et  curo  honore  in 
pairiam  Teinittendus.  Sed  rerellit  eum  opinio, 
Joaniie  de  Oxenerord.  afferente  iitteras  doniini  re- 
gis,  quibus  rogabai  ei  monebat,  ut  sine  roora  red- 
iret  ad  Ecclesiam  snain,    et  antedicti  Joannis  con- 


arcbiepiseopum  Eboracens.  et  aUos  episeopos  seiH 
tenliaro  relaxaret,  nisi  regis  et  regni  decenii  TclleS 
pobiicus  hosiis,  ut  qui  novo  regi  coronam  molie- 
bator  aurerre.  Ad  qood  archiepiscopus  resfiondtt 
se  ttttllo  modo  impognare  regiam  dignitaieui,  sed 
poiitts  Tires»  opes  et  gioriaDi  pro  Tiribos  in  Chi  isio 
augmentaiurum.  IIoc  tameu  nulia  ratione  iinpe- 
irari  posse,  quin  adversus  praesunipiores  episcopos 
Ecciesias  suae  justiiiam  prosequatur.  lilts  autein 
insUntibus,  acrius  adjecit,  quod  pro  bouore  do^ 
roini  regis,  iicei  ei  periculosum  essei  ei  vires  ejus 
excederet,  quia  judex  !nrerior  superioris  non  potc«t 
relaxare  senteiitiam,  paratus  erat  duos  episcopos 


duciu  et  soiatio  in  iiinere  frueretur.  Paruil  arcbi-|^  absolvcre,  receptoprius  ab  eis  secundum  morero 

Ecclesi»  juramenioi  qnod  domini  papae,  qui  eos 
Tinxerai,  inandatis  obedireni.  Officiales  auUin  non 
permiserunt  ut  lierei«  dicentes  hiijusmodi  Juraroen- 
ium  ab  episcopis  non  dehere  praestari,  quia  regni 
consoetudines  impugnabai.  Replicavii  ad  hoc  ar^ 
diiepiscopus  quod,  cum  doroinum  papam  roodis 
omnibus  antea  soiliciussenl,  ut  eos  absolveret  a 
Tinculo  anaibematia»  quod  soiius  Cantuar.  Ecciesi» 
auctoriute  fueraot  innodaii,  non  nisi  pcsstiiu 
juramenlo  absolvi  potoeront.  Quod  si  necessarium 
fuit  ad  unius  episcopi  senieniiaro  dissolTendam, 
quas  longe  est  inflrmior  edicio  sumroi  pontiflcis» 
iilce  darius  est  quod  sentenila  aposulica  siae  oo« 


eptscopas,  et  in  redeondo  «mulorum  per  amicos 
nacbinaroenta  cognovit^  qui  jam  ad  mane  prorecii 
veoum  comniodoin  exspecubani ,  archiepiscopo 
Dosiro  in  litiore  opposito  simiiiier  exspecUnte.  Ubi 
com  de  transitu  eoruin  et  maehinationibus  ceriior 
fieret,  conatus  eomm  via  qua  poiuit  elisit»  mlttens 
arcbiepiscopo  Eboracensi  iitteras  aposulicas,  qui- 
btts  ipse  et  Daoelmensis  episcopos  propur  usor|Ai- 
tam  novl  regis  coronationem  ab  episcopali  officio 
sttspenduntor.  Alias  qnoqoe  porrexit  noniius  Lon- 
don.  et  Saresb.  episcopis,  quibus  in  senieniiam 
anaibemntis  reTOcaniuri  ct  sospendanlur  omnes 
cpiscopi  f   qiii  pnefatae  coronationi  interraermit^ 


5SI  lOAMNIS  SARESBERIENSIS 

praeserlin  a  judice  inferiori,  solvi  aon  debet.  Ad  A 
biijusmoiJi  et  similes  ailegaiiones  episcopi  moii 
suut :  ei,  sicui  pro  ccrlo  relalum  est,  ad  clemen- 
ilaln  archiepiscopi  confugissent,  uisi  eos  sxpa 
nominatus  Ei)oracen8.  scduxisset,  dissuadens  na 
quid  rege  facerent  iuconsulio  quem  palrooum  lia- 
buerani  in  omnibus  operibtts  suis. 

Ulis  itaque  cum  ludignatione  properantlbus  ad 
dominum  rcgem,  noster  archiepiscopus  ad  novum 
l^cgem  iler  arripuit.  Cuni  vero  Londouias  perve- 
iiisset  dcnuntiavii  ei  res  junior  ne  progrederetur, 
nec  civitaies  ejns  aul  castella  iuiraret,  sed  reci- 
peret  se  cum  suis  infra  ambiium  Ecclesiae  suae,  et 
suis  denuniiaium  est  ne  regni  iiues  exeant,  nec 
prodeaul  in  publicum  :  sed,  sicul  se  ipsos  diligunl » 


3tt 


EPISTOLA  CCCl. 

Ah    BiLltTHOLOIIJElIII  EXOmEMSKll   EPISCOPOM. 

(A.  D.  Ii70.) 
Idem  BARTnoLONjEO  Exoniensi  episropo. 
Ecclesia  in  arcio  est,  el  ex  dissensione  regni 
et  racerdolii  eain  undique  premunC  angusiix. 
Nam  qnam  rex  perlmrl,  llla  vindicat  libertatero, 
ei  si  Tellet  a  siaius  sui  defensione  cessare  et  ae- 
quiescere  jussionibus  tyraimorum,  illico  fndigna- 
tionem  aposlolicae  sedis  exciperet.  Sed  quia  longe 
toleriibilius  esi  iiiciilere  in  manus  lioniinum«  quam 
dereltnquere  legem  Dei«  ofBciosissimom  ei  consilio- 
sissimum  repulu  non  modo  faculiaies  et  fallaicis  dona 
fortun»  pro  luenda  libertate,  pro  legibus  paiemis. 
exemplo  sanctorum  exponere  :  sedet  ipsuro  corptis. 


taveant  sibi.  Qua  denuniiatione  publicaia,seeisuo8  "  qood  quibuscunque  flagellis  atleraiur,  quibuscuiique 


Cantuariae  recepit  archiepiscopus,  ibique  salutate 
Dei  cum  niulio  discriroine  (19)  pra^siolamur :  ne« 
qiie  nobis  via  consolationis  aut  securilaiis  alia 
paiei,  quam  ut  veslris  et  sauciorum  oraiionibus 
evadamusinsidias  eorum  qui  nosirorum  sunguinem 
sitiunt  et  quaerunt,  ut  de  terra  penitus  avellamur, 
aiit  clarius  pereamus  io  Ipsa.  Ltcet  aulem  perse» 
cuiio  gravissima  sit,  et  ad  archiepiscopum  rarus 
de  nuinero  divitum  vel  boooralorum  visiiator 
accedati  ipse  tamen  cunctis  ad  se  venieDtibua 
poiitiflcali  gravitate  jus  reddit»  reducia  prorsus 
accepiione  personarum  ac  munerum.  Frater  meus 
ad  nostrum  Exonieiisem,  quem  mibi  4iondum  licuit 


tyrannorum  carnificinis  iorqueaiur  ad  prae&enSt  ve* 

lini  nolint  per^eculores, .  pulcbrius  ei  fortius,  prout 

nierita  prtecesserint,  glorificatum  in  illa  die  resli^ 

tuet  Christus,  pro  cnjus  fide  et  obedieniia  nunc  sala- 

briier  exponitur  aut  deponiiur.  Sed,  etsi  eo  usque 

tyrannorum  rabies  invaluerit, 

Facitii  jactura  $epuleri^ 

(ViRO.  jEu.  II,  646.) 

ubi  ccelo  tegitfir  qui  non  habet  uniam.    Conailiuai 

in  ambigois  duntaxai  habet  locom  :  nec  debel  esso 

ambiguum  quod  gerendum  prsscribit  lex  divina. 

Nam  nec  minimum  de  mandatis  Dei,  si  quod  la- 

inen,  quod  vix  crediderim,  parvum  est,  pro  tempo- 


vibiiarei  profecius»  laieri   ojus  (SOj  adhaeret,  in  q  ra^i  ^iLa,   ne  duin  pro  mundana  sopeUectili  vel 

iiiuore  mulio  et  jugi  soliicitudiue.  Lougum  erit, 

et  vereor  ne  Uediuin  generet,  si  cunclas  angustias 

nostras  coepero  replieare.;  sed  quae  desunt  epistiH 

lae,  supplebufitur  oflicio  |M>rtitoris«  Sil  itaque,  si 

placet,  mlserationis  vestrae  soiiicilare    sanctum 

priorem  ei  amicos  Christi  de  Jtfonie  Dei  et  valle 

S.  Petri,  et  abbates  Sanctorum  Nicasii  et  Crispini, 

et  alios  saiictos  faroiliares  vestros,  quaienus  oobis 

apud  Allissimum  suflragentur,  ul  eorum  meritis 

stilubrlter  iiberemur,  qui  periclltamur  ex  nostris. 

Cliariisimos  auleiii  fratres  nosiros  et  dominos,  qui 

bcatissimo  Remigio  jogiier  famuianiurf  vix  sine 

gemitu  ei  suspirits,  aut  madore  lacrymarum  pos- 

siim  ad  aniinum  revocare,  recolens  me  qiiondam 


quiete  vana  consiliote  deseriiur.  Naui  et  miuima 
servata  viiam  acquirunt^  et  plerumque  martyrit 
gloriam  promerenlur.  Meglecta  vero  ex  <irimiii« 
inobedientiae  et  conienipiuSy  internam  iiigeruol 
moriem.  Captam  aviculam  cum  pulHs  occidi  pro* 
bibet  Dominus,  subjiciens  prxmium  esse  bujus 
mandaii  si  observeiur»  ut  longo  vivas  tempore; 
quod  quidem  adjici  inandatis  aliis  non  facile  re« 
peries,  nisi  ubi  pairem  el  matrem  pnecipil  hono- 
rari.  Idem  ergo  inagno  et  ei  quod  minimum  videiuT 
subinioiitpnemiuui,  ul  doceret  quoniain  ei  miuimi 
ditigens  observaiiiia  viiae  promeritoria  tsU  Nuii* 
quid  nonscripium  es(|  quoniam  ^ut  minima  sperttit^ 
paulalim  decidet  (Eccli.  xix) ,   ei  qui  in  modico  li- 


insuir  paradisi   feliciter  incoluisse,  dum  illorum  D  delis  est,  super  nuilia  consliiuetur?  Nec  hoc  dixe* 


praeseniia  fniebar,  et  charitatls  experiebar  iinagi- 
iiem,  quas  in  aeieroa  vita  speratur.  lUos,  quieso, 
diligentius  soUlciiate,  ut  alumnorum  suorum  ine* 
iiiiiierinl  in  orationibus  suis.  Quam  c>lo  Deus 
prospera  donabit,  vobis  cufrentium  litterarnm 
niinisterio,  Cbristo  propiiiante»  communicare  noa 
diflerain.  Valeat  semper  et  vigeat  sanctitas  vesira, 
et  totius  EoclesKe  prosperitas  in  bonis  omnibus 
provehalur,  et,  si  placet,  pauperem  sacerdotem 
S.  Cosnue  coaiineodatum  habeaiis* 


(19)  Ed.  Paris.«  cum  Chrhto», 

(20)  Pio  tateri  eju$^  elc habeati$  babei  edit^ 


rini  quod  ouines  capiant  verbum  isiud,  aut  quod 
ego  minima  dilrgenter  observem,  qui  saepe  et  mul- 
tuni  in  magnis  deliuquo  el  maximis.  Si  quidem 
obedientia  maximum  est  mandatum,  sine  cujus 
diligentiori  cusiodia  salutem  provectorum  nullus 
assequiiur.  JMelior  est  enim  obedieiitia  quamvi- 
ctimae.  Sicut  e  laiere  erimen  ariolandl  est«  repu- 
giiare,  et  quasi  scelus  idololatriae  nolle  acquiescore. 
Et  iii  ad  obediendi  virtulem  lortius  aniiiieris»  do- 
iniui  pap»  te  munit  aucloritas,  sicut  habes  ex 
htieris,   quas  episcopo   Vfigorn.  nuper  scripsilt 

Paris.  non  pcte$t^  rumpens,  ctc,  quae  sunt  epiMi 
^,  sub  liuem. 


S53 


EPlStOLiK.  ^  AN.  IITO. 


SM* 


coMiilenU  an  aJ  episcopatum  soum  poiins   redire  x  <U"$»  ^^  Qui  pluris   fsciunt  ollas  Agypitas,  pane 


«lebereC,  ei  regis  olisequi  voluniati,  an  assislere 
dooiino  Ganloar.  pro  liberiate  Ecclesias  et  defen- 
sione  divina  legis,  omnia  snpra  quam  dici  possit 
pericola  in  se  et  suis  fortiier  susiinentl.  Eiemplum 
litterarom  Inferius  subjectum  esi.  Exsccuiorem  vo- 
Inniatis  su»  te  faciat  Dominus,  et  eam  fidei  forti- 
tudinem  et  perseveraiitiam  confer.nl,  ut  fratres 
cooevos  et  posteros  in  limore  Domiui  et  culiu  Jusii- 
tix  fellciter  valeas  roliorare. 

EPISTOLA  CCCII. 

IB  CONVENTDU  C4!CTIJAR1£«N8EM. 
(A.  D.   1170.) 

Idem  Cautuariensi  conveniui. 

Yestram  sftpius»  si  reminiscl  placet,  commonui 


ccelesti»  verbo  scilicet  Del  quod  dal  vitam  mundo. 
Quiconque  vero  fnerinl  hi,  sortem  damnationis  suss 
reciplent  cum  his  qnos  lerra  vivos  absorbuit.  Mam 
qui  peccaiis  communical  alienis,  coromonicabil  et 
morti.  Gxiie  ergo,  qusso,  de  niedlo  eorutii,  ponite 
corda  veslra  «upcr  vias  vestr:<s  :  et  qui  ex  magna 
parte  (quod  curn  rubore  et  dolore  confusus  eloquoi) 
privigni  fuisiis  bactenus  :  vel  nunc  tandem  Iraiis- 
ealis  in  sortem  flliorum  communicando  paiemts 
necessiuiibus,  fructus  poeniieniiae  et  obedientUn 
exsequendo,  et  infamiam  ab  ccclesia  propellendo: 
qu»,  quod  Deus  avertatl  nisi  praecaveritls,  vesira 
duritia  promerenie  perpetuabitur  in  seinpiternum. 
Monuerat  hoc,  imo  praeceperat  dominus  papa,  scd 


cbariuiem  qoatenus  Pairi  vestro  et  domino  pro  li-  q  ^^^  'P^  P^  sua  revereniia  exaudilus  esi.  Nunquid 


bertale  Ecclesi»  agonem  in  sextum  annum,  quod 
bactenos  exegit  necessiias,  prolrabeoti  fideliter  (ut 
oportebat)  assisteretis,  et  ut  communicaretis  nc- 
cessiutibus  eorum  qui  acerbitates  exsilii,  proscri- 
plionis  iojurias,contumelias  detraheniium,  persccu- 
torum  molestiasy  oe  furores  dixerim  pro  verbo  Do- 
nini  pertoleruul.  Et  ulinam  saluiaria  et  bonesta 
nonemem  audissetis,  vel  audiatis  adbuc,  ne  vos 
quod  absltl  nimis  sero  pcsniteat  increduliiafeiset 
duritiae  Testrae.  Nam  ego  bactenus  vobis  ut  Cas« 
sandra  Trojanis  semper  vera  pronuntians  videor 
insanlre;  et  ab  incredulis  dicitur  :  Homo  iste  de 
corde  suo  propbeiat.  Ei  ut  simpliciores  inducat  in 
erroris  et  infortunii  sui  consortium,  vanis  terret 


oraculis;  et  ounc  reclum  sapientibus  intenlal  ad-  ^  ^onsulat  quam  vicinos. 


et  vos  inUdelium  more  dicturi  esiis  Chrislo  iterum' 
pro  Ecclesia  patlenie  :  c  Nos  non  habemus  poniifi^ 
cem  aut  papam  nisi  Cjesarem?i  Nunquid  adeo 
timetis  illum,  qui  accepia  divinitus  poiesiate  cur- 
pora  vexare  poiest,  non  perdere,  ui  iilum  contem- 
natis  qui  lotum  corpus  potest  et  animam  perdere 
In  gehennam  ?  Is  cerie  prscepit,  ut  praelatts  obe« 
direlur,  ut  filii  parentes  bonorenc,  eorumque  ne^ 
cessitates  excipiant  prompiissima  charitate.  Qoam 
profecto  non  babere  convbicitur,  qul  frairem  in 
tribuiatione  positum  pro  faculiaie  sibi  dau  non 
consolatur.  Affeclum  namqne  mentis  validissinio 
convincil  eihibitio  operis.  Valeat  seinper  sanctiias 
Testra,  et  in  his  quae  moaul,   verbuui  Dei  poiiua 


versa,  nuiic  acquiescenlibus  prospera  pollicetur. 
Sed  ecce  in  eervices  Inimlcorum  Ecclesiae  Petri 
gbdius  potenter  exertus  est,  et  llalcbo  nisi  decli- 
net  ictuoi  amputablt  auricularo  dexieram.  Quid 
Malcbua  Lalino  sonel  eloquio,  :iiostis :  loquor  eniin 
scieniibtts,  tenentibus,  diligeniibus  ct  amplecteuti- 
bns  legem.  Non  credebatur  quod  episcopus  Londo* 
niensia  el  alii  auctores  scbismaiis  et  iiiceniores  es- 
sent  aiialbematis  gladio  percellendi;  sed  illus  jam 
a  corpore  suo  rcjecit  Ecclesia  et  exclusit.  Non  cre« 
debatur  quod  condemnalionem  eorum  Romauus 
pontifex  approbaturusessel;  sed  ex  eo  conslal  ratam 
esse  aenientiam,  quod  uuntii  a  sedeaposiolica  missl 


EPISTOLA  CCCIII. 

AO  WILLELMOM  SUBPEIOnCll  GAHTUARIEJISEM. 

(A.D.1170.) 

Suo  Brito.^ii,  suus  J.,  saluiem  et  pium  in  futura 
prospecium. 

Ex  his  qutt  universilati  veslrae  scripu  sunt  coi-* 
ligere  poteris,  qoid  te  oporteat  facere.  Nee  est 
quod  nugatorias,  ut  bactcnus,  praeiendas  excusa* 
tiones,  quia  tempus  est  ut  ecclesla  vestra  patiaiur 
aut  compatialur.  Si  enim  cotnmunicaverll  necessi<« 
tatibus  patris,  In  consolalionibus,  quas  indubi<« 
tanier»  Deopropitio,  speramus,  in  brevi  reOorescei. 
Et  quidem  a  centum  annis    tempos  exstitisse  noii 


sont,  qui  eos  praestito  juramento  secundum  moreiu  |^  arbiiror,  quo  tam  facile  posset  ad  reparanda  omnia 


Ecclesise  sub  ea  conditione  absolverent  si  rex  cum 
Ecclesia  secundum  quod  dominus  papa  pnescri- 
pserai»  faceret  paeem.  Cujus  spe  dau  Cantuar. 
arcbjdiae*  et  aliis  qui  erant  in  pariibus  transma- 
rinis  absolull  sunt  pracmissa  Juratoria  cautioue.  Et 
quia  paE  iofra  festum  Beati  Micbaelis  (ut  condi- 
ctum  faerat)  secuu  non  est,  in  eamdem  senten- 
tiam  anaibematis  juxta  condictum  reducti  sunu 
Uquet  ergo  quam  pericuiosa  sii  participatio  eo- 
lum ;  nam  re  ea  excommuuicati  erant  quos  opor- 
tebat  absolvi.  Superest  autem  ut  animadversio  pro- 
cedat  ulterius  quia  bxredilas  Domiiii  non  poiest 
liberari  de  manu  bostiuin  nisi  in  manu  foril.  lu 
qoo  conflictu  patenter  agnoscet  Dominus  qui  hunt 
Fatmol.  CXGIX. 


antiqua  privilegia  respirare;  si  patri  in  hissolliciio 
viriliier  et  efBcaciler  vellet  assistere,  et  necessariis 
participare  sumpiibos.  Sed  iiescio  quo  pacto  re« 
giiare  vuliis  siue  onere  et  solliciiudine,  cum  cer* 
tum  sil 

Nonmiisupremo  magna  iabore  peti, 
In  his  autem  eaienus  jaro  profecit  per  Dei  gratlamf 
industria  pauperis  et  proscripii  ut  in  his  emerendiir 
doo  millia  marcarum  antecessorem  suum,  si  data 
cssci  occasio,  expeiisurum  fuisse  non  dubitein.  Di- 
citur  quod  candelabra  alienastis  in  usus  vanos, 
fortasse  non  siiie  conscientia  sacrilegii :  etadeo  ie« 
naces  eslis  in  Ecclesi»  necessiialibus  et  bonoribns 
reformandjs.  Circa  hoc  sollicita  fratres  tuos :  et  il 

12 


5» 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 


5M 


llli  coniemneD^o  desfpiunt,  tu  eeclefti»  et  tibi  pro-  j^  Ecciesix  salvam  fare.  Nec  ad  moiliciim  etQiiMi  ad 


videre  memineris.  Si  episcopus  Londoniensis  icer 
arripuerit  ad  curiam,  procura,  sicut  tibi  injiinctom 
est,  ot  duo  monaclii  sulDcienter  instroantur,  ei 
«um  Tocali  fuerint  occorsuri. 

EPISTOLA  CCCIV. 

AJ>  JOANMESl  PICTAVIENSEM  EPISCOPOM. 

(A.  D.    1171.) 

Idem  JoANMi  Pictavicnsi  episcopo. 

Ex  insperato  ei  in  transitu  mibi,  gratia  Dei  pro- 
piiiante,  fiuper  innotuit,  quod  ad  vos  erat  iutor 
prxsentium  transiturus.  Gavisus  ergo  divinilus 
minisiratam  occasionein  scribendi  ad  amicum  eam 
graianter  arripui,  arbitratus  mihi  longae  calamitaiis 
roagnum  dari  solatium,  quod  in  tntis  auribus  iice- 


borain  credens,  et  in  arliculo  teniationls  recedens, 
adversa  perpcssus  est,  sed  exsilium  et  acerbissi- 
.main  proscriplionem  in  annum  septirouni  protela- 
\it  !  tanta  quideni  virlute  constaniix  via  regia  iii- 
cedens,  et  Chrisliet  apostolicoruin  virorum  seqiiens 
vesligia,  ul  invictus  ejus  aiiiinus  nec  forliinae  s»- 
vientis  impetu  posset  frangi,  nec  blanditiis  emol- 
liri. 

Sed  et  obi  sit  imniolalus  adveriiie.  Certc  in  Ec- 
clcsia,  qux  capiii  r^ni  est,  et  aiiarum  oniniimi 
maier  in  Chrislo,  coram  allari,  inler  consacerdotes 
et  manus  religiosorum  quos  armalorum  carnificam 
tiimulius  Tecerat  ad  stupendum  et  miserabile  spec« 
taculum  convenire.  Qui  ergo  se  ipsuin  a  multo  lem- 


bat  angnsliarum  cumulum  deplorare.  Sed  undesu-  ^  pore  exhibuerat  liostiam  vivam,  sanctam,  Deo  pla- 


inetur  exordium?  Nam  dicendi  parit  inopiam  maie- 
ria  copiosa  et  exuber^ins,  et  quse  non,  nisi  tempore 
nostro  malitia  excrevisset  ad  summum,  fidem  ex- 
cedit.  Publicas  angusiias  an  domesticas  deplorabo? 
Sed  generales  mundus  agnovit.  Sua  quemque  ini- 
aeria  perurit  acrius  :  nisi  forte  (fuispiam  sectato- 
ruin  Chrisii  tanta  sit  charitaie  succensus  ut  uni* 
versorum  subeat  onera,  et  uraUir  in  scandalo  pro- 
zimorum.  Et  quia  vobis  de  passione  gloriosi  mar- 
..7ris  Thom»  Canluariensis  archiepiscopi,  qui  noii 
inodo  ecclesiam  propriam  ,  sed  utramque  provin- 
ciam  Anglorum  miraculis  mullis  et  maKimis  irra- 
diat,  constare  non  dubiio,  in  ea  non  censui  mihi 
diutius  inimorandum  :  prxserlim  cum  et  tempiis 
scribendi  breve  sil,  ei,  ul  opinor,  jam  fere  per  or-  C 
bein  Lalinum  ex  reUtione  plurimorum  sit  nota  et 
,\ulgau  materia.  Uoc  tamen  in  lanto  divinae  dispen- 
sationis  munere  silendum  esse  uon  credidi,quod  ad 
Dei  et  martyris  sui  gloriam  universi  mirantur.  Quia 
sic  omnes  circumslantias  concurrunt  in  agone  pon- 
tiGcis,  ut  patienlis  titulum  perpetuo  iltusirarenl,  et 
peraequenlium  revelarent  impietatem,  et  nomen 
sempiterno  macularent  opprobrio.  Si  enim  perso- 
iias  hinc  inde  iniueri  et  roeliri  placuerit,  occurrit 
liic  religiosus  archiepiscopus,Britannianim  primas, 
sedis  apostoilcx  legatus,  judex  incorruplissimus, 
utpuie  nec  acceptor  personarum  nec  munerum,  as- 
serior  ecclesiasiic»  liberutis,  et  quasi  lurris  erecta 


centem,  qui  carnem  suam  in  orationibus,  vigilii^, 
jejuniis  et  asperioris  cilicii  usu  continuo,  com  Tiiiis 
et  concupiscenliis  crucifixeraty  qui  dorsatn,  qiioil 
sancti  familiares  ejus  noverant,  taitquam  Cbrist! 
pueniliis  exponere  consueverat  ad  fiagella ,  qui 
Christi  corpus  ei  sanguinem  solltus  erat  oflerre  in 
altari,  coram  allarl  prostratus  eflusuin  manibus 
impiorum  oblulit  proprium.  Nec  licuit  ministris 
Satana:  in  immolaiione  discipuli  et  scrvi,  qiiod  prj> 
anibulis  eorum  in  crucifixione  inagistri  et  doinini. 
ChrisXus  eniin,  ne  civilas  raeJaretur,  ne  poUuereinr 
Sahbatum,  judicio  licet  iniquo  prxJamnalas,  qua- 
letn  qualein  allcgandi  pro  se  acceperat  raculiatem, 
ei  ab  urbe  ducius,  exira  portam  crucifixus  est« 
ministerio  utique  geniilium,  qui  Dominum  non  no- 
verant,  et  aucloriuie  publicae  poiesutis,  his  reiini 
derercntibns  quorum  legem  vlsus  est  impngiiare, 
discipulo,  filioperditionis,  prodilionis  perfidiam  pro- 
curante.  At  iste  non  modo  in  urbe,  sed  inira  ecclc- 
siam,  non  tempore  profano,  sed  die  quem  iiati«i- 
tatis  Doininicae  solemnilaa  consecrabat,  et  omni 
jure  decuil  ut  nalalis  ejus,  qui  innocenier  et  san- 
ctissiine  vixerat,  ad  gloriam  Dei,  Natalem  8ani:(o- 
rum  Iniiocentium  sequereiur.  Et  quidem,  ol  credi- 
tur,  necein  ipsius  tradilores  procuravere  discipuli, 
saccrdotum  principes  forinaverunt :  tanto  in  malitia 
Annam  et  Caipham,  Pilaium  et  Herodem  amplias 
pra^cedenlcs,  quanto  diligcntius  prsecavenint  ne  in 


in  Jerusalem  contra  faciem  Damasci,  malleas  im-  |^  judicium  traheretur,  ne  conveniretnr  ab  accusato- 


piorum,  scd  pauperum  et  mcereniium  consolator. 
>'idcrit  qni  noverit,  quis  e  regione  procedat.  Et  si 
causa  martyrem  facit,  quod  nulli  rectum  sapienii 
venit  in  dubium,  quid  juslius,  quid  sanctius  causa 
ejus?  qut  opes  et  omnem  mundi  gloriam,  qui  ami- 
cordm  et  totius  cognationis  aflectionem  pro  Cbristi 
amore  coniemnens,  exsilium  subiit,  se  et  suos 
omnes  exposuit  periculis,  et  paupertati :  qui  pro 
lege  Dei  sui  tuenda  et  cvacuandis  abusionibus  ve* 
lerum  tyrannorum  cerUvit  usque  ad  moriem  :  ncc 
iii  aKqua  obligatione,  postquam  seroel  lapsus  est, 
captus  insidiantium  dolo,  induci  potuit  ui  aliquid 
.  eorum  quae  ab  ipso  exigebantur  promitteret,  quin 
10  omnibus  adjiceret  honorem  Dei  et  honesiatem 


■  rihus,  ne  apparerei  ante  faciem  praesidis,  ne  privi* 
legio  sacri  loci,  vel  (eiuporis  aut  digniutis,  aut 
gradus,  aut  reformaue  pacis,  ei  datx  securiiatis 
conditione  sacrilegas  manas  evaileret,  non  genii- 
lium,  non  hostium,  scd  eorum  qui  iegem  Dei  profi- 
tebantur  et  amiconim  fidem.  Sane  mira  Dei  oinni- 
poientis  cuncia  et  saplenier  et  salubriter  ordinantis 
dispcnsatione  cimtigit,  quod  qui  baec  tain  male,  lain 
rmpudchter  et  Imprudenter  perinisit  fieri,  eadeni 
non  esi  passus  abscondi :  ut  hic  etiam  teniporaiiier 
impleatur  quod  veritas  protulit,  nihil  scilicet  eftse 
occultum  quod  non  revelctur.  Nam  quod  de  ^igni- 
fero  prodilorum  Juda  sermone  celcbri  vulgatom  est, 
pari  jure  traheDdum  est  ct  ad  complices  ojas,  co 


387  l£PlSTOLifi.  - 

quotl  de  similibtts  rebus  idero  constet  esse  judiciiim,  A 
ui  Christlanis  omnibos  ex  fide  liqneat»  quml  coeli 
revelabunt  iniquitatero  ipsonim,  et  adversus  eos 
terra  consurget.  Quis  enim  fidelium  audeat  dobi- 
tare  quod  Deus  auclores  et  pcrpetratores  ^ianii 
sacrilegii  aul  convcrtet  aut  conteret? 

Passunis  auteni  in  ecclesia,  ut  dicium  est,  coram 

aliari  Chrisli  martyr,  anleqnam  ferireiur,  cum  se 

todisset  iuquiri,  militibus  qui  ad  hoc  venerant  in 

lurba  clericorum  et  inonacborum  vociferaniibus  : 

c  Ubi  est  archlepiscopus  ?  i  occurrit  iis  e  gradu 

quem  ex  magna  parte  ascenderat,  vullu  intrepido 

dicenft  :  c  Ecce  ego,  quid  vultis?i  cui  unus  fune- 

stonini  militum  in  spirilu  furoris  intulil :  c  Ijt  moi!o 

rooriaris,  impossibile  euim  est  ut  ulterius  vivas.  i 

Respondit  autem  archiepiscopns  non  minori  con- 

stantia  verbi  quam  animi,  quia  (qaod  omnium  mar- 

lyroui  pace  ex  aninli  mei  sententia  fidenter  dixerim) 

nuiius  eorum  videtur  in  passione  islo  fuisse  con- 

siantior:  Et  ego  pro  Deo  mori  paratus  sum,  et  pro 

asseriione  juslitiai  el  Ecclesix  libertale.  Sed  si  ca- 

pui  meum  quaeriiis,  prohibeo  ex  parie  omnipoieniis 

Dei  et  sub  anathemate,  ne  cuiquam  alii  sive  mona- 

cko,  sive  clerlco  vel  laico,  majori  vel  minori,  in 

afiqno  noceaiis,  sed  sint  imrounes  a  poena,  sicut 

exstiteram  a  causa ;  non  enim  illis,  sed  mihi  im- 

pnianJum  est»  si  qui  eorum  causam  laboraniis 

Ecclesiae  susceperttnt*  Mortem  liLenter  ampteclory 

dummodo  Ecclesia  in  effusione  sanguinis  inei  pa- 

cem  consequatur  et  lihertatem.  Quis  isto  videtur  Q 

in  chariiate  ferventior?  qui  duw  ae  pro  lege  Dei 

persecutoribusofferebat,  in  id  solum  erat  soUiciius 

ne  proximi  in  aiiquo  Isderentur.  Verba  ejus  nonne 

Christum  videntur  exprimere  in  passione  dicentem : 

Sime  quwrilis,  iinite  ho$  abire?  {Joan.  xviii )  His 

dictis.  videns  carnifices  eductis  gladiis,  in  inodum 

eraniis  iiiclinavii  caput,  basc  novissiroa  proferens 

verba,  Deo  et  sanct»  Mariae  et  sanctis  hujus  ec- 

clesiae  patronis  et  beato  Dionysio :  Commendo  me 

ipsom  el  Ecciesi»  causaro.  Cxiera  quis  sine  suspi« 

riis,  singultibus,  et  lacryrois  re/erat?  singula  per- 

sequt  pietas  non  permiltit,  quae  carnifices  imnia* 

nissimi»  Dei  tiroore  conteiupto»  et  tam  fidei  quam 

totioa  bumanitatis  immemores,  commiserunt.  Mon 

enim  suffecit  eis  sanguine  sacerdotis  ei  nece  pro-  D 

Ciinare  ecciesiaro,  et  diem  sacratissirouro  incestarCy 

nisi  corona  capitis»  quam  sacri  chrismatis  unctio 

Deo  d|caverat,  amputaia,  quocf  etiam  dictu  horri- 

bile  est«  fonestis  gladiis  Jam  defunctl  ejicerent  ce- 

rebrum ,  et  per  pavimentum  cum  cruore  et  ossibus 

cmdelissime  spargercnt:  immaniores  Cbristi  cru^ 

eilixoribus,  qui  ejus  crura«  queiu  obiisse  viderant, 

sicui.adhuc  viventium,  non  censuerunt  esse  fran- 

genda*  Sed  in  bis  omnibus  cruciatibus  invicii  animi 

ei  admirandae  constanti»  martyr  nec  verbum  pro- 

tulii»  iiec  clamorem  emisit,  nec  edidit  gemitum, 

iiec  iMtichium  aut  vestem  opposuit  ferteuli,  sed 

capui  inciinaium»  quod  giadiis  exposuerat,  v>rtute 

admiranda,  donec  consttiunmretnr,  tenebat  immo* 


-  AN.  1171.  srig 

hile :  et  tandem  in  terram  procidens  recto  eor|)ore 
non  pedem  movit  aut  manum. 

Carnifices  autem,  non  minus  cupidi  qoam  cm* 
deles,  inde  tam  in  reglae  potestatis  quam  dlvinai 
inajestatis  iniuriam  ad  ecclesiae  palatium  redeuntes, 
universam  hupellectilem  et  quidquid  in  scriniis  aut 
cliiellis  archiepiscopi  et  suoruin  potuit  invenirl, 
sive  in  auro,  sive  in  argento,  aut  vesiibus  aut  va<- 
liis  ornamentis,  aut  libris,  aot  privilegiis,  aut  aliis 
quibuscunque  scriptls,  aut  equitaiuris,  insatiabi!! 
avaritia  et  stupendo  ausu  diripieiites,  ea,  ut  libuit« 
inier  se  diviserunt  :  imitatores  eoruin  facti  qul 
inter  se  Christi  vestimenta  pariiti  sunt :  licet  eos 
quoduinmodo  praecedant  in  scelere.  Et,  ut  ponttfici 
jain  per  marlyriuni  coronato  hominoin  giaiia  an- 
ferretur,  ouinia  scri;>ta  qiiae  sacrilegus  praedo  sub- 
ripoit,  ad  regem  in  Normanniam  transmissa  suiii. 
Sed  nutu  divino  conligit  quod ,  quanlo  niagis 
aihletae  fortissiroi  gloriam  offuscare  nitebaiur  hu- 
niana  temeritas,  tanto  eam  aniplius  Dominus  illu- 
straret  ostensjone  virtuiis,  et  iniraculorum  maiii- 
festls  indiciis;  Quod  viri  impii,  qui  eum  insatiabi- 
liler  oderant  intuentes,  inliibuerunt  nomine  publicae 
poieslatis,  ne  miracula  quae  fiebant  quisquam  pu- 
bticare  pra^sumeret.  Ca^terum,  frustra  quis  obiiu- 
bilare  desiderat,  quod  Deus  clarificare  disponit.  Eo 
enim  amplius  percrebuere  miracula,  quo  videbantur 
impiis  studiosius  occoltanda.  ilomo  videt  in  facie, 
solus  Deus  est  qui  renes  et  corda  scrutaiur.  Nam, 
cum  beati  mariyris  corpus  sepulturx  tradendum 
essety  et  de  more  pontificalibus  induerctur,  quod 
admodum  pauci  familiares  ejus  noverant,  inveiitum 
est  cilicio  pediculis  et  vermibus  referto  involutum, 
ipsaque  femoralia  ejus  interiora  usque  ad  popliles 
ciiicina,  quod  apud  nosirates  antea  fuerat  iiiaudi- 
tottu  reperu  sunt.  Exterior  tantum  hahitus  caeteris 
conforroabatur,  juxta  sapientis  edlcluin,  dicentis : 
Frous  tua  populo  conveniat,  intus  omnia  dissimilia 
sint. 

Ouis  referat  quos  gemitus,  quanlos  laci^maruni 
imbres  sanctorum  coelus  qui  aderant,  in  revelatione 
sic  adumbratae  religioiiis  emiserii?  Nec  tanien  in 
his  omnibus  persecuiorum  quievit  furor,  dicentium 
corpus  prodiioris  iuter  sauctos  pontifices  non  esse 
humandoni,  sed  projiciendum  in  paludem  viiiorein, 
vel  sospendendum  esse  paiibolo.  Unde  sancti  viri 
qoi  aderant,  vini  sibi  timenies  inferri,  eom  in 
crypta,  anteqoain  satelliies  Saianae  qiii  ad  sacrilegia ' 
perpetranda  convocati  foerant  convenirent,  aniK 
alure  Sancti  Joannis  Baptistae  et  Sancti  Augosiiiii 
Anglorom  apostoli  in  sarcofago  marmoreo  sepeli- 
erunt:  ubi  ad  gloriam  omnipoteniis  Dei  per  euni 
mulu  et  magna  miracula  fiunt  catervatim  con- 
fluentibus  populis,  ut  videant  in  aiiis  et  sentlant  iu 
se  potentiam  et  clementiam  ejus  qni  seroper  in  saii« 
ciis  suis  mirabilis  et  gloriosus  est.  Nam  et  in  loco 
passiouis  ejus  et  ubi  ante  majus  aliare  pernoctavii 
humandus,  et  ubi  undero  sepultus  est,  paralytici 
curauturi  cxci  vident,  surdi  audiunti  ioquuutur 


Vl%  JOANNIS  SARCSBERIENSIS  m 

iiiiiii»  claudS  ambuluot,  evadunt  febriciianles,  ar«  A  vantes  tantum  rdciims  commisenint.  Absil  eDim! 


repti  a  daenionio  li!)erantur,  ei  a  variis  morbis  sa- 
naniur  spgroti,  blaspliemi  a  dsemonio  arrepli  con- 
funduntur.  illo  liaec  et  piura»  qu»  referre  perlonguin 
fst,  operante,  qui  soltis  esi  super  omnia  benedicius 
iii  sa?cnla,  el  eos  praeelegii  esse  glorix  sua:  consortcs 
quos  pro  veiitate  (iilei,  zelum  jusiitiae,  confessionis 
viriutem,  et  invict»  conslantise  perseverantiam» 
facturus  erat  de  verltulis  ac  Qdei  adversarlis  trium- 
phanies.  Quae  profecto  nulla  ratione  scribere  prae* 
sumpsissem,  nisi  lue  super  his  fides  ocuiata  ceriis- 
sinium  reddidissel. 

Supcrest  iiaque  ut  noslrain  parvitatem  veslra 
instruat  eruditio,  an  citra  Romani  ponlificis  auclo- 
riiatem  tutum  sit  in  missarum  solemniis  et  aliis 


ut  hanc  gloriam  suam,  alteri  cedat  terribilis  ille, 
qui  aufert  spiritum  principum,  ei  eos  qui  inaudi- 
tuin  flagtiium  perpetrasse  noscuniur,  nota,  et  non 
poiius  miraculo&a  percellat  uliione.  Nam  sanctus 
ponlifex  ,  sicul  vobis  aliis  litleris  fida  relalione 
significatum  est,  de  arrumnis  hujus  saeculi  glorioso 
martyrio  migravit  ad  Dominum,  ut  jam  sedeal  cuin 
principibus  et  judicet  eos,  qui  se  angustiaver«nl, 
ei  haereditalem  Christi  delere  conati  sunf«  Cum 
enim  Christus,  velit  nolit  persecutor,  sit  Deus  su- 
per  omnia  benedictus  in  sapcula,  momentanea  poie- 
slaiis  elatae,  sicut  sxpe  audiens  doluistis,  pracsum- 
ptio  suum  honorem  ct  abusiones  veierum  tjranno* 
rum  perpetuis  legibus  et  honori  Dei  machinaios  est 


R 

publicis  oraiionibus  eum  in  catalogo  martyrum  tan-     anleferre.  El,  ne  quis  obloqui  audeat  aut  mailro. 


quam  salutis  praesidem  invocare,  an  adhuc  ei,  quem 
Deus  tantis  rairaculonim  clariflcavit  Indiciis,  quasi 
alii  defuncto  oratioiies  subveniorias  teneamur  ex- 
solvere.  Timetur  enim  ne  sic  oranili  inslaniia  beati 
martyrisT  injuria  videatur,  et  incredulilails  praeien- 
dai  imaginero  post  tot  signorum  exhibiiionem  oon- 
dum  secura  devotio.  Jam  super  hoc  consultus  esset 
Romanus  pontifex,  nisi  qnia  facultas  transeundi 
adeo  omnibus  praeclusa  est,  ut  nullus  ad  navigium 
ndinittatur  nisi  litl^ras  regis  ante  porrexerit.  Nobis 
tamen  interim  consultius  esse  videtur  ut  assistamus 
Domini  Toluntati,  et  quem  ipse  honorare  dignatur 
ut  mariyrem,  nos,  sive  caniemus,  sive  ploremus, 
iit  mariyrem  veneremur.  Nam  fere  in  omnibus 
iiiuiidi  partibus  Deus,  non  exspeciata  cujusrunque 
hominis  auclorilate,  potuit  et  consuevit  clarificare 
quos  voluit :  quod  sapienti  non  potest  esse  ambi- 
guum,  qui  varias  scripturas  soierti  indagalioiie 
dilii^eniius  pcrscrutaiur. 

EPISTOIA  CCCV. 

▲D  SEriONENSEM  ARCHIEPISCOPUU. 

(A.  D.  ii7i). 

Domino  Senonensi,  miseri  iili,  quijquondam  fuere 
Canluarienses. 

Agonem  nostrum,  quem  cum  martyre  glorloso 
pertulimus,  viderunt  eculi  veslri,  quos  tam  innata, 
quam  coelitus  per  gratiam  provecta  ei  perfecia  libe- 
raliias  aperuii  ad  videndum  calaraitales  Ecclesiae 


alii  nostrum  capti  sunt  et  retrusi  in  carcerem,  alii 
proscripti,  alii  condeninati  exsilio,  alii  quibus  me- 
lius  divina  providit  clemeiitia,  sibi  fuga  consulue- 
runt,  ne  paterentur  aut  viderent  niiseriam  fratruin, 
conculcaiioaem  sanciorum  ,  et  quod  pace  ipsiiis 
dictum  sil,  ignominiam  Christi.  Sedent  e  regioce 
blasphemi,  qui  sub  nomine  el  bonore  sacerdotali, 
sacerdotium  persequuntur,  principibus  adulantes, 
persecutorum  Ecclesise  justificantes  causam,  exsul- 
tantes  in  rebus  pessimiSy  scilicet  qood  potestatibus 
astiterunt  adversus  Dominum  ct  adversus  Chrisium 
ejus,  ciijus  sanguis,  per  eos  effusus  licet  niilitum 
minisierio,  de  lerra  claniat  ad  Dominuro,  magis 

,  quain  sauguis  Abel  justi ,  quem  frater  ipsios  in- 

'  teremit. 

Uorum  caput  est  ille  Eboracensis,  quem  vidistts 
et  audisiis  palam  in  curia  archiepiscopum  perse- 
quentem,  ei  qgi  indignus  fuerat  ore  sacrilego,  quo 
neceni  martyris  procuravit,  ipsius  proferre  noineu: 
cum  plane  raendosus  et  mcndax  jam  inauditis  co- 
ruscantcm  roiraculis  adhuc ,  sicut  ex  lilteris  ejus 
paiet,  nominat  Pharaonem.  Sed  non  movemur,  si 
flagiiiosa  bellua  mariyrem  non  honorat,  quae,sicut 
opera  manifesia  convincunt,  Deum  ulique  nen 
veretur.  Dicilur  lanien  quod  parat  ad  curiam  pro- 
ficisci,  ut  purget  viiae  sordidae  notam ,  quasi  homo 
^ui  jusiiliam  fecerit,  et  non  dereliqueril  judieiaiii 
Di\i  sui.El  ne  ipsius  purgatio  valeat  irapediri,  pro- 


Anglicanae,  et  in  subventionem  pauperum  Christi  D  curavit  ut  nulli  noslralum  liceat  transfrelare ,  nisi 


portastis  pro  ea  pondus  diei  et  scsius,  et  sic  athle- 
tam  pro  lege  Dei  adversus  impios  dimicantem,  dum 
iicuitf  custodislis  tanquam  pupillam  oculi  veslri. 
i^idem  vestram  et  diligeniiain,  qua  nobis  pacem 
procuraslis,  remuneret  Dcus,  qua  nibil  ex  conliu- 
gentibusii  vobisomissum  esl,  nl  iufortnnia  nostra 
\obis  debeant  imputarL  Forma  siquidem  pacis  so- 
lemuiter  initae  cunctis  visa  est  utilis  ei  hoiiesta, 
cum  in  *llo  celeberrimo  conventu  lanlorum  regum 
inaximi  et  sapientissimi  principes  convenissent. 
lieformata  ergo  pace  regna  gavisa  sunt.  Sed  quid 
a  inerabris  dial>oIi  tuhc  ageretur,  rei  exiius  indica- 
vit,  si  lamen  ad  suum  fiiiem  pervenisse  creJendi 
«imf,  qui  in  conlumeliam  Dei  sibi  vindictam  reser- 


doinini  regis  inipeirata  licentia.  Quod  quidem  ob- 
tineri  non  polest,  nisi  praestetur  cautio,  quod  nibil 
quereiur  contra  inartyris  persecutores.  Quid  ergo 
facieut  iniseri  zelantes  (egem  ,  videntes  justiLiam 
oppriiui,  et  slbi  exitum  dencgari?  Sed  certe  ver- 
buin  Dei  non  est  alligatuin,  et  vobis  fibertasest,  et 
os  paieus  ud  Ecclesiara  Romanam ,  et  nolissima 
veriias.  Novistis  eniin  martyrem  in  vita  soa,  novistis 
causam  ejus,  novlstis  et  nos  qui  coexsulavimus  illi  r 
novisiis  et  isiuui  Caiphain  temporis  nostri,  qiii  siib 
specie  coiiquerentis  persuasit  expedlre,  at  unus 
inorerclur  aut  caperelur,  ne  toia  gcns  perirel.  Era- 
tis  iu  Anglia  cum  p:itruo  vesiro  domino  Winio* 
nicnsi,  quando  Idem  nunc  Caiphas,  tunc  arcliidia- 


5M  EPISTOLJS. 

buliis  Walieram  illum,  cujus  adolesceiiiisadmodum 
TeiiusU  facie  induclus  ncrario  concubiUi  nimis 
cunsucTerat  deledari,  liispiJum  et  procaciori  lin- 
gua  evomentem  probra»  qu«  in  coniumeliam  natu* 
rx  perpessiis  fuerat ,  oculis  orbari  feciu  Et  post* 
moduin  scelus  arguentem  idem  archidiabolus,  judi- 
eibiis  qui  saecularia  negotia  exercebant  corruptis, 
adegit  suspendio.  Sic  Yir  ille  non  niinus  benignus 
qiiain  pudicus,  coiumbi  sui  acceptavit  afiectum.  Sic 
veieris  amasii  diu  exhibitum  obsequium  remuae- 
ravii,  ut  primo  siuprum  inferret  niisero  •  deinde 
uiseriori,  quia  de  cniisensu  tain  sordidae  immundl- 
tias  poenitebai»  capalationem  et  oculorum  avulsio- 
Bein  iniligeret »  et  tandem  miserrimum ,  quia  cJa- 
niorc ,  ut  potcrai,  suas  protestabatur  aiigustias , 
uispeiisuoi  in  patibulo  recerit  jugulari. 

llxc  nou  fingimus,  sed  in  vestram  studuirous  re* 
Tocare  memoriam ,  si  tamen  excidere  potiierunt, 
quae  velui  ungue  adamantlno,  mulils  et  maguis,  e| 
plenis  Iide  viris  saepius  referentibus  in  pectore  no* 
siro  profundiQS  resederuni.  Mam  usque  in  bodier- 
auin  diem  in  opprobrium  Ecclesiae,  Deique  con- 
teinpiuin  tristis  baBcbi<jtoria  caniitatur.  Sed  fortasse 
qiixrel  aliquis,  quomodo  Untum  flagitium ,  et  tam 
liianirestQin,  impone  penulerli,  et  praesertim  beato 
Eugenio  tuncsummiim  adininislrante  pontificatum? 
Ct  quideaa,  ut  indubitanter  credimus,  nullo  modo 
evasisset»  nisi  per  beati  Thom»  industriam,  qui  per 
veiierabiles  TiroslliJariuinCieestrensein  et  Joannem 
Wigorniensem  episcopos  effecit ,  ut  ejus  a  bonie 
iiiemoriae  Theobaldo  Cantuariensi  archiepiscopo 
purgatio  reciperetur.  Deinde  seniiens  Ecclesiain 
liomanam  indigiiatam  esse  super  exbibitione  pur- 
gatioifis  faclae  clam,  ulpoie  in  capitulo  mopaclioram, 
non  ia  aolemni  conventu  pnestitse ,  statui  suo  con- 
sulens,  Romam  profectus^est  ad  ilium  ramosissi- 
niuiD  negotiaiorem,  quem  semperodio  habuitanitna 
reatra :  Gregoriiim  Sancti  Angeli  cardinalem.  Et 
per  lllum  in  rooltitadine  sparsoruin  in  curia  mune- 
rum  obiinuit ,  nt  justiflcatus  rediret  in  doniom 
suaiD  :  incertum,  qua  Dei  dlspensatione  reservatus 
ad  majora  flagitia  perpetranda ,  sicut  prxsens  te- 
siatnr  dies,  qua  sanguine  innocentis  pnrpuraiur 
Ecclesia»  qui  sceleraium  isium,  eoqiiod  concurialis 
ejus  erat,  fraierna  cbaritate  coinpatiens,  et  frugem 
viix  roeliorts  exspectatis,  debilas  subtraxit  uhioni» 

EPISTOLA  CCCVU 

▲D   WlLLELHUli    SENONENSKII    EPISCOPUM. 
(A.D.  1171.) 

Yenerabili  domino  et  Patri  cbarissimo  Willelmo 
Dei  gratia  Senoaensi  arcbiepiscopo ,  et  scdis  apo- 
aiolicae  legato,  suus  JoaiNnes,  salutein ,  et  promptis- 
aiiDae  devotionis  obsequium. 

Licet  Anglicans  Ecclesi»  adbuc  quoad  multa  sit 
ingeits  desolatio,  irisiitia  tamen  illius  jam  ei 
maxima  parte  in  gaudium  transiit ,  et  luctus  in 
canlica  felrci  prorsus  el  Uta  mutailone  coavcrsus 


—  AN.  4171,  'Ztn 

j^  est :  si  quidem  iam  adeo  ad.  memoriam  martyris 
inaudita  miracula  crebiieront,  ut,  si  alias  inaudita 
ililc  provenerint,  vi»  censeantur  illius  miraculls 
ascribenda.  Sicut  enim  in  omni  coodltione  nobilis 
animus  studuit  conniventibus  prxminere ,  sic  et 
nnnc,  ul  aliorum  sanctorum  pace  dixerim ,  alios, 
de  quibus  legerim  vel  audieriin ,  in  miraculorum 
exliibitione  prxcedit.  Quod  ideo  racile  crediderim 
provenisse,  ut  fldem  In  pluribus  orbis  nostri  parii-  ' 
bus  non  lain  sopitam  quam  fere  prorsus  exstinciain 
pius  Doroinus  excitnret ,  spem  crigerei ,  solidaret 
chariiatem,  et  obstrueret  ora  iniquoruin  qui  sancto 
viro  detrahebant  in  vita,  et  odio  personae  causam 
Chrisli  persequebantur.  Quis  eniin  amodo  veram 
et  fidelem  dubitet  docirinam  Christi,  qui  verbis 

B  suis  adliaereniein  hominem  nobis  nolum  tanta  feli- 
citate  remunerai?  Quis  causam  fuisse  iniquam(nisi 
dxmoniacus)  dicet,  qu»  patronum  suum  tanta 
coronat  gloria  ? 

Dubitaiur  a  plurlmis  an  parsdoinini  papae  in 
qua  siamus  de  jostitia  niieretur;  sed  earo  a  cri- 
mine  schismatis  gloriosus  martyr  absolvit,  qui  si 
fauior  esset  scbismatis,  nequaquam  lantis  niiracuiis 
coruscaret.  Erat  namque  vir  tantae  prudentise,  ut 
iion  facile  posset  errore  quolibet  supplantari  in 
taiito  periculo  aniroarum.  Mirarer  itaque  supra 
niodum  cur  eum  dominus  papa  in  caialogo  mariy- 
rum  recipi  non  prxceperit ,  nisi  quia  in  ecclesias- 

'  tica  bisloria  legisse  me  recolo,  quod  cum  Piiatus 
missa  relatione  Tiberium  Caesarem  cousuluiset ,  ao 

^  Christum  qui  lot  et  tanta  fecerat ,  ct  a  pluriinis 
colebatur  ut  Deus,  coli  oporieret  ut  Deum :  senatus 
ab  iinperatore  consullus  respondit  coleiidum  quideiu 
liiisse  ut  Deum,  nisi  quio  id  proviuciales  citra  sc- 
natus  auctoriiatem  pracsunipseranu  Ei  quidem  sic 
nuui  faciente  divino  responsuin  est,nedeiiasChris- 
ti,  cujus  nomeu  erat  Judaeis  ei  geniibus  praedican- 
duni,  lerrenae  poiestati  videretur  obnoxia,  et  eaiu 
emendicatam  dicerent  infideies,  qui  velint  nolint 
cogunuiraudire,  quoniam  Dominus  regnavit,  iras« 
caniur  populi,  et  exsuliet  terra  in  qua  Chrisii  fun- 
dalur  Ecdesia.  Sic  ergo  nutu  divino  arbilror 
evenisse  ut  martyris  hujns  gloria,  nec  decreto  poii- 
lificis,  oec  edicto  principis  attoliatur,  sed  Christo 

0  prxcipue  auctore  invalescat,cujus  honorein,quo«id 
vixit,  studuit  dilatare,  honorem  Christi  salvum  foro 
semper  eipressit.  Et  Christus  ei  vicem  non  refe- 
ret?  Absit  ut  veritas  fallax  »it  in  promissis  l 
Legitur  in  Aciibus  apostolorum  quod  quidam  non- 
dum  baptizati  citra  auctoriialeui  aposlolorum  Spi- 
riiuin  sanctuin  acceperant:  sed  nunquid  hoc  se- 
nalus  aposiolicus  innrmavit  ?  Profeclo  ubi  Deus 
aucior  est,  frusira  superior  desideralur  auctoriias. 
Si  quis  autem  bujustanti  martyris  gloriaro  evacuari 
desiderat,  quicunque  sit  ille  ,  anlequamei  creda- 
mus,  aut  majora  aut  saliem  similia  operetor.  Aiio- 
quin  peccare  crediiur  in  Spiritum  aanaum  cujiis 
opcribus  detrahere  nou  verelur. 


EPlSTOLA"l:CiDtlL 

10    ROCCROM    ARCHIEP.    ET    ALIOS    EBORACENSES. 
(A.D.H71.) 

fiOGERQS  Dci  gralia  Eborac.  arcbiepiscopus,  et 
nposioliCT  sedis  legatus,  venerabiU  fVatri  H.  Dei  gra- 
lia  Dnnelm.  episcopo,  et  di^eciis  flliis  R.  decano,  et 
Wilielmo  Ganl.  et  universo  capifilo  Eborac.  omni- 
busque  canonicis  Sanctae  Mariae  de  Sulliewello 
Sanclique  Wilfridi  de  Ripum ,  Sanclique  ioannis 
de  Beverleia  abbaiibus,  prioribus,  clero  et  univer- 
80  populoper  Ebor.  provinctam  conslKuiis,  salulem 
ei  gratiam. 

Non  ignorat  dilectio  vestra  quanta  pro  dignitate 
rcclesise  nostrae  hac  tempestate  susiinnerim ,  in 
qoa  tanlum  invidiae  mandari  adversum  me  licuit, 


JOANNIS  SARESBERIENSIS  M 

A  pro  sua  reverenlia,  qui  malleo  booiiatn  goap  inoaue 
praedicta  parlete  confrac^o  et  In  nihiftim  redarto, 
fugientibus  Babyloniis,  quaeclausa  tenebatur,  veri- 
latem  eduxil,  et  squalore  carceris  deleno  liberaoi 
in  publicum  exi>«  praecepiu  Quae  simul  ac  saaB  red- 
dita  est  Kbertati,  ad  me  velociter  advolavi»:  el  in 
praeseniia  dominomin  R.  Roiliomageiisls,  H  eoFirai 
quos  episcopus  Ambianensis  delegaverat,  quibus 
negolium  meom  a  domlno  papa  commissum  mi: 
nee  non  et  episcopi  Ebioicensis,  multorumque  relr- 
giosoriHn  tam  abbalum  quam  priorum  a  dexlris 
niibl  kice  liquidior  asial.  Gajos  faciein  gr:ivem  et 
fulgeniem  praedicti  arcbiepiscopus  et  viri  religiosi 
a  domino  Ambianensl  desiiiiuli ,  iniiientes ,  gavisi 
snnt  gaudlo  magno  valde  :  ei  nuHam  niorani  susii- 
ut  vix  aliquis  locus  veritati  rermqueretur.Famitiare  ^  nentcs  juxta  iorinama  quam  eis  dominos  papa  pra^ 


estomnibns  iniquis,  quoties  naticisci  possuntocca- 

sfonem,  maledictis  eos  quibus  invident  innrere,  et 

venenalis  verborum  jaculis  flgere  innocentes.  Fe- 

cerun-t  hoc  qui  jampridem  sederunt  inihi  in  insi- 

diis.  Et  qiiidem  primo  paraverunt  laqueum  suspen- 

sionis,  quodominus  papa  plus  eorum  falsas  sugge- 

stiones  qiiam  juris  ordinem  secutus,  me  jnnodavit. 

Deinde  ne  quoquo  modo  solvi  posset ,  iniquitatem 

iniquitatl  addentes,  hinc   maxiinorum  virorum  li- 

hellos  arte  multiplici  sicut  jam  a  pluribus   retro 

srnnis  insiriicli  fuerant  conquirebdnt,  inde  peregri- 

iiorum  ei  qui  me  nunquam  viderant  muliitudinera 

snbornabant,  utea  quac  non  noverant  mentienies, 

apud  summum  pontiflcem  et  curtam  Romanam  ^  iiiarlam. 

quocunque  modo  famam  onerarent.  Absens  eram, 

et  qui  ex  parie  mea  in  curia  panci  tantae  muliitu- 

dtni  vix  resistere  poterant,  tam  exquisitis  pressi 

inendaciis,  maxime  cum  quidam  solo  habitu  reK- 

giosi  videntes  illos  prosperart  in  iniquitatibus  surs 

cum  illis  currebant,  et  neglecto  Dei  timore  ad  ever- 

iiionein  dtgnitatis  Ecclesiae  nostrae,  una  cum  mere- 

iricibus  !suis  quas  secum  duxerant,  ne  quissexus 

persecuiioni  meae  deesset ,   multa    dixerunt.    Hi 

omnes  in  imum  convenientes  proposuerunt  in  cor- 

dibus  suis  gigantes  imiiari ,  parietem  ex  maximis 

quasi  quibusdam  lapidibus  et  muliis  mendaciis,  llctis 

ad  tempus  suspiriis  et  geroitibus,  iion  sohim  domos, 

sed    et    plateas   replentes    ditimo    et    nocturno 


scripserat,inconiinentiinea  suspicione  qua  teiiebar 
absolverunt,  universis  qui  aderant  benediceniibns 
Doini4iiHii  qoi  superbos  humilial»  q«i  sapienies  Ih 
astutia  sua  couiprehendii ,  qui  de  misericordia  sna 
pr.nesuuientes  liberal ,  et  vinctos  educit  in  forti:ii- 
dine.  Ipsi  gloria  et  uonc  et  per  ironiartalia  sxcuKi 
sscuiorum.  Amen.  Veniam  autem  ad  vos  Deo  vo- 
lente  in  proximo,  ut  gaodium  meum  in  vebis  im- 
pleatur.  Quos  ego  ultra  quam  diei  possU  videre 
desidero.  Benedictio  Dei  Patris  et  Filii  et  Spiritus 
saiicii  descendal  super  tos  pro  nobis  orantes.  Acia 
sunt  haec  secunda  feria  post  Dominicam  qua  ean- 
laiur :  Gaudtte^  die  festo  Sunctse  Luciae  apud  Alba- 


EPISTOLA  CGCVlll. 

HENRICt  RE6IS  AD  RARTHOLOMiEIIH  EXON.  EPISC* 
(A.D.  1171.) 

Uenricus  rex  Angliae  ei  dui  Norman.  et  Aqoti. 
ct  comes  Andegav.»  B.  Exoniensi  episcopo»  salu- 
tem. 

Sciaiis  quod  concessi  pacem  meam  ooinibus  qui 
exierunt  de  Anglia  proptor  Thomaiu  Canliiar.  ar- 
chiepiscopumi  et  omnes  res  suas  sicut  eas  melios 
babueront,  quaudo  eadem  causa  exieruul  de AngUa» 
et  beneficia  quae  idem  arcbiepiscopos  eis  posiea 
cantulit.  Quareeos  secureveuire  faciatis,  et  res 
suas  habeant  beiie,  et  in  pace»  saiva  fidelitaie  mea, 
qoam  inihi  facient.  Testibus  Gaufr.  archid.  Cant. 


ololato  y  eumdemque  ;  ipsum    parielem  tanquam  D  Ric.  archid.  Pict.  Ric.  de  Uuro.  Const.  Bac.  de 


quodam  IndissolubiU  bituraine  (21),  vim  nato- 
rae  facientes»  simulalis  lacrymis  linierunt,  spe- 
rantes  hoc  modo  coehiro  ciaudere  se  posse,  et  ve- 
ritatein  perpetoo  carceri  depoure.  Qoid  plora  ? 
Idem  Pharao  illorom  ,  ille  spiritoalisi  eujus  ipsi 
membra  sunt,  in  lali  equitato  incedcre  videbaiur 
cum  corona,  et  ego,  miserae  cophini  servituti  de- 
polatos,  respiciebam  ad  auxilium  bominum,  et  non 
crat :  coti  enim  meae  consomptis  carnibus  os  ineum 
ndbaeserat.  Levavi  ergo  ad  ccelum  oculos,  et  an- 
gfistia  spiritus  mei  ad  Deum  clamavi ,  et  inierce- 
dentibos  meritis  et  oralionibns  vestris  exaudivit  me 


Luci,  Reginaid.  de  Curtenai  apod  Cloec. 
EPISTOLA  CCCiX. 

EJUSDEH  AD  BUHDEH. 
(A.    D.   1171.) 

Hehricus  rex  Angl.  et  dox  Norman.  et  Aqoitan. 
et  coines  Andeg.»  B.  episcopo  Exon.  caro  et  liclell 
stto,  salotem. 

Sciaiis  qood  per  gratiam  Dei  prospera  naYiga- 
tfone  applicoi  in  Nonnanniam,  et  inveni  lotam  ter- 
rain  meam  cismarinaro  in  somroa  pace  et  tranqait- 
lilate,  disponente  Deo,  constiiutam,  et  homines  ac 
fidcle&  meos  de  adveDlii  meo  (ui  oportebat)  oberiori 


(31)  Ed.  Pari$,vo/tfm/it«/ 


S66  EPlSTOLit:. 

faHili:!  iierffhsos.  Acecssi  deinde  ad  (lotnlnos  lega- 
toc:  el  qimiqiiaiii  eos  inprliiclpio  duros  invenissem, 
Ai,  iil  TiileiMtiir,  peniUis  flecti  non  possent,  tameii 
conlra  aptm  omnium,  conira  opinionem  singulornm 
)»x  deiiiqiie  secnta  et  ad  lionorem  Dei  et  Ecclesias 
«iiueinii  et  rcgni  inei  ititer  nos  est  reformata,  sicut 
ex  seqiieniibus  vobis  plenius  iimoiescet.  Haec  enim 
fiuul  quse  me  ad  eorum  iiistaniiam  observatunim 
proiaiei :  qiiod,  sctiicet  ab  insimiii  resto  Pentecostes 
u>que  in  aiinum  lantain  pecuniam  dabo,  unde  ad 
arlMlriuiii  fratrum  templi  cc  roilites  ad  defensioiteni 
t«rrae  Uieroeolymitaiiae  per  annum  valeant  lenert, 
mquodlicebiifieri  appeUaliones  ad  doniinum  papain 
libere:  ita  tamea  ul  ti  quos  suspecios  liabueritn, 
auteqQaui  de  regiio  eieant,  jureiu  quod  m  itiiiere 
iilo  nec  malttm  roeuro,  nec  dedecus  regnl  mei  per- 
quirent :  el  qnod  censuetudines  quae  leiiipore  ineo 
contra  ecelesias  lerrae  meae  iuduclae  sunt  dinrntam, 
ijuas  quidein  aot  paucas  aut  nalias  aesiimo :  et  quod 
possesaiones  Caiil.  Ecclesiae  si  quae  ablatos  suul 
piefie  resliioam»  sicut  habuil  ono  anno  anteqnaui 
archieplscopus  de  Anglia  egrederetur.  Clericis  prse- 
lerea  et  lalcis  ntriusque  sexus  pacem  meam  ct  pos- 
sesaiones  suasrestiluaro,  qui  occasione  prjeiioniinati 
arebiepiseopi  destituti  fuerunt.  El  boc  inibi  ex  parle 
doroiui  papae  in  remissionem  omnium  peccatorum 
iiijuuxemut  observaiidum.  Ego  autem  pace  refor- 
Miala  statim  in  Angliam  venissem,  uisi  quia  Douiini 
iegaii  Goiloquium  babiluri  sunl  apud  Oadomum  die 
Mariis  proxinia  post  Asceiisionem  Doinini.  Cum  anlein 
redieru,  vos  luibi  slatim  occurreie  iioii  praetenuii* 
taiis. 

EPISTOLA  CCCX. 

BABTBULOIIAI  EXOM.    ET  ROOEEI    WIGOl.Zf.  AD  ALEXAN- 

DRUM  PA.PAil. 
(A.  1).    liil.) 

Saaclissiiiio  domiiio  ei  Pairi  ciiarlssimo  A.  Oei 
gralia  summo  pontitii:!,  B.  Exoii.  et  U.  Wigorn.  di« 
cii  episcopi»  ei  C.  diclns  abl>as  Faversauieu.,  sa- 
liiiem  ei  oiunem  cuiu  suuima  devutionc  obeJiea* 
ii.iiu. 

Apostolatus  veslri  mandatum  suscepimus»  ut  ad 

nioiia«>lerium  Sancii  Augustiui  Cantuariensls  pariter 

accedenies  diligenter  iiiqulrereinus,  an  vcra  esseiit 

qu;e  de  dilapidatiouc  bonoruiu  Ecciesi»  et  eiionui- 

laiibiis  C.  electi,  ei  dissoiutione  ordiuis,  et  subver- 

bione  bonarum  consuetudinum»  et  aliis  nialis  quae  cx 

coiiquestione  couvenlus  per  ejusdeui  electi  incuriam 

vel  iiBaliiiam  provenisse  audieratis»  et  luonasierium 

ipeom  etuderemus  modis  omnibus  ad  bonorein  Dei 

in  auiani  prislinum  refonnare.  Pnecepisiis  etiain 

8ub  arcla  districtioae»  quaienus  si  oobis  constarei 

eoclesiae  sutum  reformari  noo  poase  absqoe  amo- 

tione  eiecli  ei  quorumdau  mooacboruiu»  lain  ele- 

ctain  quaro  iiios  auctoritate  Tcstra  omoi  occasiooe 

et  appeilatione  cessante,  postposito  tiuiore  et  gratia 

uuUaieuus  amovere  differremus,  et  loco  illoruin 

personashoneatas  ci  utiles»  Deo  auctore»  substituere, 

ut  tx  fructu  reformati  iu  mcliu$  uooasterii  dcberet 


-AN.  il71.  Sn3 

^  sollicitudo  lam  vestra  quam  noslra  apud  Deum  el 
huinines  commendari.  Praeceptorias  qnoqne  vesiras 
ad  sxpe  dictnm  direxistis  electum,  ut  noslro  qni 
iiullam  in  eo  jarisdicllonem  habebamus  nisi  ex 
delegatioiie  vestra,  omni  occasione  et  appellatione 
remoia,  pareret  jiidicio.  Cum  vero  in  capitulo  fra- 
trum  ei  vestra*  fnissent  littcra*  pnesentatse,  tandein 
prsecepit  ut  eas  cautor  aperiret  ei  legeret;  sed  ante- 
quam  plene  perlegerentur  dixit  se  et  sua  in  vestra 
proieclione  consistere,  ct  eos  qui  litteris  uti  decre- 
verant  ad  vestram  audientlam  appellare,  sicnt  oobis 
postmodum  sacrainento  testium  rite  prxsiilo  et  re- 
latione  convenlus,  scilicet  qulnquaginta  duorum 
tnouachorum  innotoit.  Postca  vero  ad  se  reversus, 
tn  co&tu  fratrum  mandatum  vestrum  totum  plciie 

B  audivit.  Publica  vero  fama  sic  consonabal  his  qus 
ad  vos  perlata  fueraut,  ut  nulli  provlnciulium  veni- 
ret  in  dubium  quin  excessuum  electi  magnltudo,  ne 
dicamus  et  criminum,  monachorum  querimoniam 
vinceret:  mirumque  fereomoibus  videbatur,  quod 
ad  ruinam  et  lacrymas  domus  vestrae  tam  sero,  quos 
toii  mundo  debeiis  oculos  rcflexistis.  Nos  itaque 
receptis  lilteris  vcstris  non  pepercimus  laborlbns 
nostris  aut  sumptlbus,  sed  ad  obedientiam  prompii, 
postposito  ot  pr^ceperatis  timore,  die  congruo, 
quero  praefixeramus  pariibus,  accessimus  ad  roona- 
sieriutn.  Et  plane,  sicut  solemni  juramcnto  majoris 
et  saniorls  partis  conventus  constitit,  iQtelligentes 
qood  saipe  dlctus  electos  in  frandcro  mandaii  vcstri, 
et  perniciem  monasterii,  asportatis  ornamentis  et 

^  Kbris  et  pecunia  non  modica,  praeelegeral  fugam, 
aditurus  ex  proposlto  aliquam  poiestaiem  quam  Deo 
et  apostolicae  sedi  posset  oppoucre,  tanto  studiosius 
veritatem  Siuduimus  Inquirere,  quanto  nobis  ex 
asserilone  plurlumcertlusconstitlt  ipsuni  antequain 
fngam  iniret  dixisse  mullis  audientibus  se  abbatiam 
a  Roinano  pontiflce  non  babere,  sed  curam  pauca^ 
ruro,  de  quibus  non  curabat  auimarum,  securemque 
esse.de  temporalibus  bonis,  quia  el  Romanus  pon- 
tlfex  praedia  auferre  non  poterat,  qux  ab  allo  possi- 
debat.  Invenimus  ergo  tantam  dibipidationem  bono- 
rum,  utde  reparatione  possii  nosira  et  conniveu- 
tiuio  aetas  merito  desperare.  Ccclesiae-lapsum  et  de^ 
solationem,  claustrum  etofllcinas  irabrlbus  et  venti« 

D  pervias,  et  ruinam  «ledificioruin,  his  qul  ea  viderant 
inspicere  mlserum  est.  Audire  calamitates  colono- 
rum  Ecclesise,  quas  electi  illius,  aut  potlus  a  De<r 
reprobati  bominis  concopiscentia,  et  rapaciias  fe- 
cit,  piis  auribus  est  tormentum.  Alieiiationes  pros- 
dieriun  moltas  fecit,  enormes,  et  eo  minys  tolera- 
biies  quod  patrimoniom  Cbrlsti  patronis  imroundt  • 
ti»  el  coaelliatoribus  torpitudinis  suae  repertus  esi 
fcBdissiroo  conimercio  distraxisse.  SlgUhim  ecclesiae 
frairibos  abstulit;ul  roale  factas  alienationes  possit 
pro^  Ubitu  roborare.  Pecunia,  super  qua  noiiiine 
Eeelesiae  Jodaeis  et  Chrisllanis  feueratoribus  caTit, 
io  iininenfiaro  ei  prorsos  importabilem  monasterio, 
excrevit  quaotiuiem.  Seditiosus  est,  ut  conTentnm, 
quia  bouorum  qpa»  distrabere  tnoliebatur  auctot* 


S€7 


iOANNlS  SARESHeRIBKSIB 


W 


esse  remiit,  mltitarl,  quod  Tulgo  nouim  est,  cinxe-  j^  bainar  maDdaio»  qm  pr»ee|ieraiift  iit  eoiil  (al  Hat 


rii  obsidione,  et  conHcere  inedia  conaiuc  sit.  Perilt 
hospitalitas  in  diebus  elus»  quae  quondam  in  domo 
ii!a  floruerat*  Gultus  religionis,  qiiantuin  ad  ipsum 
ei  familiares  suos,  ab.Mt  in  exierminiuro.Qiiasl  stra- 
laro  publicam  adolescentulis  et  servlentibus  suis, 
qiios  siio,  id  est  inilitari  modo  congosserat,  fecerat 
ciaustrum,  dolentlbus  et  reclamantibus  his  qui  re-^ 
ligiosius  fuerant  Instituti.  Pro  monachandis  pecu- 
uiam  palam  recipiebat,  nec  aliquem  adinittebat  in 
monacbum  nisi,  vestris  Patrumque  decrelis  omnioo 
j^essundaiis,  inanus  ejus  prius  sordibus  adiinpteret. 
Ab  uno  taliumtxx  marcas  accepit,  quod  negaii  non 
potest,  quas  consumpsit  eiiormius,  quam  nuiic  dicl 
expediat.  Quse  ad  fabricam  ecclesi»  et  sariatecta 


sei)  oront  oecasione  et  appellaiione  nMnola  amove- 
remus :  Dei  et  vestra  auctoritate'ffeli  poatpoftiio 
timore  et  gratia  eam  amoTimus :  et  fraires  ab  obe- 
dientia  ejiis,  et  laicos  a  subjectione  ejasalisolvimiis, 
dec^rnentes  etiam  alprobatsmajorum  iistiiuilones 
de  caetero  lOTiolabiliter  observeDtur  salva  in  omni- 
biis  aucioriiate  vestra.  Erii  itaque  Deo  et  aposlo- 
buu  vcstro  dignum  opus  roborare  quod  faciuin  esi, 
iie  peslifera  arbor  seroel  avulsa  radlees  itemm  figat 
iii  borto  vesiro,  et  ad  ignomimam  aposiolieae  sedis 
et  religionis  opprobrlom  fmetus  faciai  loxicatos. 
Ciim  autem  senteniia  laia  esset,  universi  fratres  a 
nobis  venlam  petlerunt  et  absoluilonem  saper  co 
quod  servlentibus  clecti,  seilicei  G.  marescaleo  et 


indiebusejus  a  ildelibus  coUata  sunt ,  maximam  b  quibusdam  aliis,  qui  cum  alils  sicariis  a  mensa  ejas 


quidem  sunimam  faciuot,  sed  eam  Ecclesi»  neces- 
sitate  coiiiempta,  penilus  erogavit  in  pravos  usus» 
bunesias  consuetudlnes  domus  probabiliter  a  Patri- 
bus  insiitutas  et  observatas,  ei  maxima  pane  per 
eum  aboliias  esse  conquesti  sunt,  uec  fuit  qui  possei 
inGciari.  Mngnus  ei  venerabilis  conventus  mona- 
choram  enormiter  imminutus  est.  Yestrae  sanciita- 
lis  aures  veremur  offendere,  si  de  inconiinentia 
ejus  retulerimus,  quod  (ut  dici  solei)  Uppis  ei  iou'* 
soribus  notum  est;sed  quantacunque  verecundia 
pudoris  obsjstai,  siLere  tamen  non  possumus  quai 
iacita  peruiciein  boois  nioribus  ingerent,  et  scan- 
ilalum  reUgiuni,  ei  aposlolicae  sedi  opprobrium,  ad 
quam  dorousisia  speciaUtec  diciiur  pertinere,  Pol- 


recedentes  glorloslssimi  martyrls  saneii  Tboms 
sanguinem  effuderunt,  ei  iteriim  ad  eum  reversi 
suiit,  commttnicaveraot,  Inviti  iamen,  sed  domino 
suo,  qoem  ut  abbatem  venerabantur,  ei  iimebant 
utfamiUarem  regiSt  eisdem  palaro  eommaniosnti 
resisiere  noo  audebant.  Nos  aotem,  pensaniea  coo- 
iriiiones  cordis  eorum  ei  necesslutis  artlcolos,  ei 
de  vestra  quidem  mi^rioordia  praesumenies,  ipsis 
iii  susteotaiione  eeclesias  vestra^  roodieam  injuoxi- 
inus  pceniieniiam,  et  quam  iicuit  inleriiu  contulimQs 
absobitionem,  rogautes  oi  si  placei  prqwcribaUs 
quid  eis  amplius  ii^jungendum  siu  Si  qaidem  neces- 
siias  ecclesise,  ei  merituin  martyris  vehefinenter  ei- 
poscit,  ui  tam  sicarii  qui  preiiosum  sanguinein  effu- 


iueniur  fortasse  labia  noslra  proferendo,  quia  iu  ^  derunt,  quam  complices  et  fautores  eorom  gravios 

uunis  pqlluta  versantur  materia;  sed  ea,  Deo  propi- 

iio,  purgabit  calculus  quein  vobis  miiiet  seraphim  de 

altari  prsscrtim  cum  oon  sit  haec  iioslra,  sed  popu^ 

Laris  asseriio,  cui  non  audet  aliquis  refragari,  nisi 

iiiendosos  et  niendax  apud  nosirajes  baberi  non 

formideL  Elecius  ille  aui  poiius  equus  emissarius» 

Xugi,  quod  leviiicus  damuat,  fl.uit  semine,  et  binnii 

iii  feminas»  adeo  iinpudens  ut  Ubidijiem,  nisi  quam 

pnblicaverii,  voluptuosam  osse  nou  reputei.  Matres  ei 

carumdem  flUas  incestat  pariter:  oec  timetauteru- 

bcscii  palam  temerare  con|uguia  saiiciitatem :  for- 

l^icaiiouis  abusum  comparat  necessitaii.  Proleiarius 

est  adeo  quod  paucis  aiinis  ei  soboles  tajita  succre- 


puuiantur,  ut  iliorum  pcena  terreat  alios.  Hoc  autem 
indubitanter  noverit  sereuitas  vestra  quod  quicunque 
buic  reformando  operam  dederit ,  inimicus  Dei  et 
Ecclesi»  subversor  credetur  iu  nostris  partibus. 
EPISTOLA  CGGXi* 

40    EUMDEM. 
(A.    D.    1173.) 

Domino  papap»  Joannbs. 

A  flnibns  terrae  ad  vos  clamat  Anglicana  Eccle- 
sia,  ai  miserabilis  iUitis  Ecclesiae,  quae  prx  caeieris 
omnibas  in  parUbus  occidentis  fundata  et  soUdaia 
in  craore  martyrom  crevit  et  dilataia  esi  in  variis 
agonibus  confessorum,  minuatis  angustias,  et  ele- 


\it,  ut  pairiarcbarum  seriem  antecedai.  Inter  asser-  ^  ctum  suum,quem  legatorum  vestrorum  procurante 


iores  turpitudiojs  ejus,  quorum  maxjma  erai  copia, 
i:elig.iosissiinus  presby  ter  de  cujus  sijiceciiate  nema 
dubiiat,  nobis  reiulii  quod  in  una  duntaxai  villa  ei 
adjaceatiis  ejus  x  et  vii  genuit  spuries.  Quod  in 
aUis  efl^uderii  reCerrc  ionguin  est,  et  ijidicibiie  no- 
bis.  £t,  utab  expressione  biijus  immujidiUae  quan* 
doque  ei  lingua  oostra  reccdat,  novli  Deus  el  spi- 
riius  ejias,  qui  animae  nostrae  pnBsidei,  quod  toi 
spurcitias  in  iioinioe  reiigionia  nomen  aat  habltam 
praeferente  nunquam  audivimus,  nec  tantam  sensi- 
uius  manare  fetorem.  Totus  conventas  auanbnlier 
stabat  adversus  eum,  et  clerus  ei  popahis  pairiac^ 
Quia  ergo  patenter  advertimus  quod  sine  ainoiione 
ejus  res  emendari  non  poterat,  et  nos  vestro  arcta- 


industria  tandem  obtinuit,  jubeatis,  accepia  conse- 
cratfone  vigere  plenitudine  poteslatis.  Peiunt  boc 
episcopi  et  abbates  :  petii  clerus  et  populus,  qao- 
tum  voUs  et  vocibos  meae  parvitaiis  non  est  fas 
abesse  sulfragiam.  Et  qoidem  eleciionis  siiae  for- 
mam  i|isa  roater  mea  Gani*  Ecclesia  litteris  suis 
vobis  luculenter  expresslt,  qoae  tam  episcoporuui 
qaam  eorumqui  ad  vacanUum  ecclesiarum  regiiueu 
elecU  sunl,  assensa  el  tesiimonlo  roborau  est : 
ipsius  quoqueelecti  merJta  cetaleruni  ianUelta- 
les  virif  ut  tam  ab  electo  quam  ab  eleciione  procul 
arceaiur  oninis  sinistra  suspicio*  Gum  ergo  cauonica 
sii  electio  et  electus  omni  acceptione  dignos,  non 
ob  aliud  forte  credendum  est  lanU  Patris  consecra- 


3G9 


EPISTOLiC.  —  AN.  1173. 


370 


rumeiD  ruisse  dilatani»  nisi  ul  illuslriui  splendeal  ei  A  olisequiuin^ellmligentltNiasolatiaineKhibere.QHiNl, 

sereniwirae  et  dnleiasime  Paler»  lanto  magis  ne* 
'  cesse  babeo  |K>8tnlare,  quanio  majori  meo  diteri* 
minequidam  mentiri  ausi  suut,  quod  ego  apud  vos 
et  per  vos  consecrationem  ejus  debnerim  impediaae. 
Iloc  autem  ralsisalmnm  esse  novit  Deiis»  et  sinceri* 
tas  conscienliae  Tesirae  et  me».  Ptaceat  itaque  san* 
ctltati  vestr»,  qui  in  hac  parte  novistis  innocentiam 
meam,  divin»  miserationis  intnitu  eam,  cum  opti-» 
nium  fuerit,  excusare,  ut  Deus  vos  et  vestros  |b 
onini  dlscrimine  tueaiur. 

EPISTOLA  CCCXm. 

AD  ALBERTUll  ET  TUeODWINUH  CAaDlllALBS. 

(A.  D.  1173) 
Reverendls  doiuinis  et  PatrilMis  in  Christo  ciia*- 

B  risslir.is  A.  et  T.  sancbe  Roman»  Ecciesi»  presby« 
leris,  et  sedts  apostolic^  legalis,  J.  de  Sar*  sanetl* 
tatis  eorum  servus,  salutein,  et  promptae  devotionis 
et  reverentix  famulatum. 

Divina  praeeunteei  Tobls  cooperante  gratia,  speo 
consolationis  illuxit  Ecclesiae,  et  in  sedibusapud 
nos  vacaniibus  tandem  riie  licuit  idoneos  ordiuare 
pastores.  Unde  et  coutigit  ut  ficclesia  Winum.  sibi 
in  Patrem  ei  pastorein  eiegerit  viruni  quem  nt  lide- 
lium  spes  esl  ad  boc  ante  Dominus  praeelegerat» 
uipote  ex  magiia  parte  talem  ^qualem  Paulus  epi- 
scopuin  praecipit  ordinari.  Is  est  devotissimus  £o» 
ciesix  Romanae  fllius  Ricardus  quondam  PictavieiH 
sis  arcbidiaconus,  cujus  eleeinosynae  consolantur 
ecclesias  sanctorum,  cnjos  faculiates  sunt  egenca 

^  ruin  snbsidia,  cujus  polesUs  est  finnamentuui  Justi» 
tiae  et  iniqulutis  exierininatio.  £8t  autem  virpni- 
dens  in  consiliis»  discretus  in  opere,  modesius  in 
verbo,  cujus,  ui  opinor,  industriain  et  affectum 
potuisiis  vos  ipsi  quandoque  experiri.  Sic  enim  ad 
Deum  tota  mente  creditur  esse  conversus,  ut  sua 
omnia  contemuai  pro  lege  Domini,  et  se  ipsinn  in 
necessitatis  articuio  paratus  slt  offerre  sacriflciuia 
Deo.  Eiectiu  ejus  priino  in  episcopali  sede  celebrata 
esi,  in  episcoporum  conventu  solemniter  approbaia,, 
et  lam  electionein  quam  approbationcm  regius  ro* 
boravit  assensus.  Placcat  itaque  sanctitati  vestrae 
pvrficere  quod  per  vos  tam  laudabiliter  coeptuia 
est,   ei  providcre  quo    niodo  inaturilate  adhibita 


rortlus  vigeat,  cum  a  sanctitate  vestra  aceeperit 
finnamentum.  Piura  loqui  vercor  in  auribus  ma- 
jests&is  vestne,  praesertim  cum  materi»  excellen- 
tiam 'deprimat  stylus  bumilior,  et  ad  exspolienda 
(23)  suscepUB  caus»  nierita,  quje  per  se  paient, 
niens  inops  et  victa  lingua  suocuuibat.  Pieiatem 
vestram  doceat  Spirilus  sanctus  ut  fideiiuin  vota 
promoveatis  prout  Ecclesiae  expedit:  et  celeritate 
ailjiciatis  quod  oratio  iion  pr»sumlt.  Si  calamus, 
serenissime  Pater,  excessit,  neressitati  quae  legibus 
arctari  nescit,  ascribatur,  iion  bomiui.  Angustiae 
cnim  nostrae  muliiplicatse  sunt  luper  nunierum. 
Yalenl  seraper  et  vigeai  sanciitas  vcstra. 
EPISTOLA  CCCXir. 

AD  WlLLELHUll  SEMONENSEK  ARGHIEP. 
(A.   D.   M75.) 

Tenerablli  domiiio  et  Palri  cbarissimo  Willelho 
Dei  gratia  Senonensi  archiepiscopo,  et  sedis  aposto- 
licae  legato,  suus  JoAfinEs  de  Saresberia,  saluteni,  el 
felices  semper  ad  optanda  successus. 

Misi  membra  capiti  cobaeserint,  corporis  incolu- 
miias  non  subsistii,  et  merito  publicus  liostis  ar- 
guitur  quisquis  Ecclesiae  profectibus  aiKersatur. 
t)ula  ergo  me  sanctae  Cantuarieiisis  Ecclesiae  mem- 
brum,  licet  modicum,  esse  consut,  neoesse  est  ut 
vbbis  commonibus  pro  facultute  feram  suffragium» 
ei  tota  diligentia  prosequar  id  io  quod  se  ostendttMt 
studia  potioruin.  Et  vesira  quidem  sanctitas  eidein 
ecclesiae  semper  astitii  in  laboribus  suis,  et  nieri- 
torum  Tcstrorum  concurrenlibus  titulis  gloriosus 
martyr  agonem  suum  feliciter  consuuiinavit,  et 
clerus  optata  diu  consolaiioiie  respirat.  Cum  enim 
doininos  noster  rex  Anglorum  praefatae  ecclesia;, 
sicut  per  ofliciales  suos  episcopis  et  clero  iniioiuit, 
liberam  concessissct  eligendi  sibi  arcbicpiscopuin 
faculiat^m  :  tandem  concurrentibus  eorum  qui  in 
niajori  degunt  ecclesia,  et  aliorum  votis,  canonice 
convenerunt  in  virum,  cui  divina  praeeunte  gratla 
litterarum  eruditio  ad  doctrinam  suffragabitur,  vita 
proficiet  ad  exemplum,  elegantia  moruin  proniere- 
biiur  gratiam  cobabiiantiuin,  facundia  verbuin  Dei 
salubriier  dispensabit.  Si  quidem  indubitata  spes 
esi,   quod  sanctissimus,  quem  seinper  dilexit  et 


coluit,  necessitaiiliusejuspatjonusaccedeij:  etqueni  D  possii.  accepta  pleuitudino  potestatis,  divinae  voca- 


successorem  elegisse  et  vocasse  visus  est  ad  labo- 
rein,  proinovere  disponai  ad  participium  consola- 
tionis  et  gioriae.  Is  cst  veuerabilis  vir  Ric,  qiion- 
dam  prior  Ecclesi^  Doverensis,  pro  quo  sanctitatis 
vestrae  geuibus  provolutus,  quanta  possum  devo- 
lione  supplico,  quaienus  eidexieram  gratiae  etopem 
consilii  clemeuier  porrigat  excelTentia  vestra  : 
et  ecclesiae,  quain  de  naufragio  iraxistis  ad  portum, 
labores  et  angustias  optaio  solatao  reievelis.  Id  iia 
ilemum  proveniei,  si  dignatio  Testra  obtinuerlt,  ut 
eicctos,  accepio  consecrationis  moncre»  plenitodine 
gaudeai  potestatis,  ut  Deo  debitum  reddcre  possil 


tionis  iinplere  munus.  Erit  eniin,  propiiianie  Deo, 
fimiissinia  columna  in  douio  Domini,  ci  tain  pro- 
pria*  quam  aliarum  ecclesiarum  neccssilates  fortis- 
biiuc  sustinebit. 

EPISTOLA  CCCXIV. 

AD  HCMBALDUIC  OSTIENSEM  EPTSCOrUtf. 

(A.  D.  II75.> 

Vcnerabiii  domino  et  Patri  cbarissinio  Hu.  Dc 
gratia  Ostiensi  episcopo,  J.  de  Sar.,  saluteiu  el  plena: 
devolionis  obsequia. 

Vererer  tantain  alloqui  majestatein,  nisi  me  vestr» 
benighitas  relevarct,  et  aoimaret  ad  verbum  iiliu» 


(S2)  Ed.  Paris.,  exprobranda^ 


S71  JOANMS  SARESBERIENSIS  5"* 

Vitm  cliaHlalU  recordaiio  quam  pr»  caieris  fcrc  A     Sacrosancia  Romana  Ecdcsia»  cic.  Vide  imer 
niorulibus  ad  sancium   Uinc  conrcssorem,  nunc 


glortoaiim  mariyrem  Iiabuisiis«  cui  me  pro  liberlaie 
Eccresi»  eoeisulare  divina  fecil  misericordia.  Hnc 
tiilucia  roboratua  audeo  sanciiuil  vestnB  attenlius 
rommendare  virum  procul  dubio  commendabilein. 
Ric«  Wlnion.  electum»  cujus  facultatcs  sunl  egeno- 
rum  subsidia,  ecciesiarum  consolaiio.  Cujus  po- 
lesus  iniquitatis  exlerniinaiio  est,  et  justitise  lir- 
ni^menlum.  Is  tanta  affeciione  amicum  veslrnm 
gloriosum  martyrem  Chrisli  diligii,  ui  se  iliius 
conslituerii  servum,  ut  ahimnos  qui  mulii  ad  eum 
conflttunt  in  suis  neccssiiatibus  consoleiur,  ci  eum 
pro  viribusstudeai  imitari.  Sanciiuiis  itaque  vestrx 
pedibos  provolutus  nieo  et  eorum  qui  nobis  coexsu- 
laveruni  nomine  precor  alteniius,  quaienus  negoiia  3 
ejus  sic  gratia  vestra  promoveai,  ac  si  eum  videre^ 
lis  sancii  Thomae  negotiis  insudaniem.  Nam  el  ipse 
sua  omnia,  imo  et  se  ipsum,  gloriosibsimo  martyri, 
quein  patronum  prxelcgii,  roeute  devoilssiuie  con- 
secravit. 

EPISTOLA  CGGXV. 

AD    GRATIANUM     NOTARIUV. 

(A.  D,  iMo.) 

DominoGRATiANO  JoA2f.  (23). 

Veritas  Christi,  quam  iii  vobis  esse  proe  cscieris 
qui  missi  fuerani  in  negolio  saacii  Thonise  mundMS 
agnovii,  roihi  confideniiam  prxstat,  ut  t^osqnos 
pisefaio  mariyri   devoios   esse   consUi  diJectioni 


varhrum  ad  AUxandrum  epistolai,  Pain)l<»ftiie  l.  CC. 
EPISTOLA  CCCXVII. 

EJUSDEH   AD  EUUDEM. 

(A.  D.  1173.) 
ALEXANDRopapa>BARTHOLOM-«us  Exonicnsis  rpi- 
scopiis. 
Mcnibris  esi  vigor  a  capite,   etc.  Yide  ibid 
EPISTOLA  CCCXVIII. 

EJUSDEMADEUUDEM. 

(A.  D.  1175.) 
ExccUeniissimo  doniino  et  Potri  charissimo  A. 
Dei  graiia  suuinio  ponlifici,  B«  Exoniensis  episco- 
pus,  saluiein. 

Apustoiatni  vesiro,  elc.  Vide  ibid, 
EPISTOLA  CCCXIX. 

PRIORIS  ET  GONV.  CAHTUAR.  AD  fiUMDCIIi 

(A.  D.  1175.) 
Doniino  pnpsp,  prior  Canluariensis  ei  convoiUus. 
Cos  vobis  securius  commcDdamus,  etc.^Vtde  ibiff^. 
EPISTOLA  CCCXX. 

0D0:«1S  PRIORIS  ET  CONV.   CANT.  AD   ALEXA^lD.    P.VPAM. 

(A.  D.  1175) 
Domiuo  papae,  Odo  prior  el  convenlus  Cant. 
Culamitaies  quas  Ecclc^iia  uostra,  eic.  Vide  ibid, 
EPiSTOLA  CCCXXL 

ad    BOSONSM    CARD1MALEM« 

(A.  D.  1175.) 
Vcnerabili  domino  ei  Patri  charissimo  Bosoiu  Dci 
graiia  sanct»  Roni.  Ecclcsiae  presl)ytero  c:ird.,suiis 


vesir»-«eeitre  aodeam  commendare.  liorum  uiius  C  Joannes  deSar.,  salutem,  et  prompi»  devoiiouis 
«'tl  ei  numerandus  in  primis,  veiierabilis  vir  R.      obscquium. 


Winion.  electus,  quoudam  Piciavens.  archid.  pu- 
pillorum  paier,  et  mcereniium  consolator,  fauior 
ccclesiasiicae  libertatis,  justiiis  cullor,  ct  iniquiia- 
lis  adversarius,  quanium  pro  tempore  licei,  imo 
ulierius,  ui  in  eum  saepe  pro  Domino  contentleniem 
Don  sine  periculo  malorum  impetus  excandcscat. 
Jlomo  devotus  esi  apostolicx  sedi  ct  ciijus  faniilia- 
ritas  honori  vestro  valcai  inservire.  Ei  quideiu 
deslderai  ui  seduliias  ejus  vobis  officiosa  possii 
esseiii  aliquo,  magnique  ceiisebii  inslar  iinineris  si 
pl  quidquam  injungere  volucrii  dileciio  vestra.Quia 
ergo  secundum  Deum  ad  regiuim  Ecclesias  salubri- 


Faniiliaritas  qiiam  a  diebus  domiui  Lucii  Canlua- 
riensibus  dileclio  vestra  semper  exhibuii,  mibi 
niuliam  dai  apud  vos  interveuiendi  nduciam  :  ut 
quod  neccssilati  nostrx  ei  saluli  vestrse  expedire 
non  dubilo,  bonitaii  vestrae  coiifidenter  cxponaro. 
Meministis  prae  cxteris  quoniam  Ecclesiae  Roraaiiae 
ncgoiia  prae  caeteris  didicistis ,  quoinodo  Ganlua- 
ricnsis  Ecclcsia  sedi  apostolicas  fidem  ei  devoiioneui 
seiiiper  exhibuit  fere  prae  caeieris  quae  iii  orbe  sunt. 
Rccolitis  enim  quomodo  bonae  memorix  Theohal- 
diis  ejusdem  Caniuariensis  Ecclesiar  archiepiscopus 
ainicus  vesier  quoque  familiaris,  pro   tucndo  jure 


ter  ei  ad  consolaiiooem  inultorum  vocaius  csi  ch.a-  ^  tcclcsiae  et  constiiutionibus  apostolicae  sedls  pertu- 


ritaiis  veslrae  genibus  provolutusquaniacunquepos- 
siim  instanlia  suppUco,  quaienus  ei  personain  ejus 
ei  causam  habeaiis  propensius  commendaiam,  ei 
sic  ipsius  promoveaiis  negoiia,  sicui  expediendas 
novlstis  AngKcann  Ecclesiae  iiecessitates.  Se  euim 
t jtttui,  ui  indubiiaia  tpes  esi,  Gbristi  devovit  obse- 
quio,  paratus  .eiiam  propriam  animam  pro  Ecclesia 
viciiuiare.  Valel^« 

EPISTOLA  GCGXVI. 

BARTHOLOMiBl  EXON.  EPiS.  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 
(A.  D.  1173.) 

D«)miAO  papae,  Exoniensis  cpiscopus. 


leril :  et  quomodo  Ecclesia  archiepiscopos  niariy- 
res  semper  habucrit  aut  confessores  egregios.  Quia 
ergo  vobis  Ecclesiae  causam  ad  plenum  coniiiicu 
daiam  esse  non  dubito,  paterniiaii  «vestrae  preces 
quantas  Patri  et  domino  licel  devoiissime  porrigo, 
quaienus  elecium  nosirum  iantis,  ui  spes  esi,  de 
cessoribus  idoneum  successorem,  et  vobis,  Deo  pro- 
pitianie,  devotissimum  in  oinni  lempore  ea  chariiaic 
amplectamini ,  et  diligentia  iueamini,  qua  foverc 
consuevistis  anleriores  archiepiscopos,  quia  ipse  ia 
obsequio  vestro  pro  facuUale  sua  prioribus  iion  In* 
venieiur  infcrior. 


(25)  Edit.  Paris.,  Idem  Gvfitiano  notario  domini  papcc. 


333  epistolj:.  - 

msTOLA  cccxxri. 

AB  PSTIICH  ABB.  S.   BEMIGII. 

(A.  D.1l7S.i.> 

Petbo  •bbatl  Sancii  Reniigit  domini  muo  oniro, 
«nns  SohnvES  de  Sarisb.,  satuieni,  et  iririusqiie  viiae 
snccesstts. 

Diirtacni  caasas  silentif  redderenon  oportet,  cum 
lerrararo  jam  a  mnlio  teinpore  sint  snbtracla  com*- 
mercia»  el  internieantibus  de  gente  in  genieto  sida 
dispendio  salutis,  et  viiae  pericnlo  transire  non  U- 
ceat.  His  vero,  qui  suspecti  habili  sunt,  diligentins 
pRrcaveDduin  esi,  ne  ex  aliqua  probabili  occasione 
publlcae  potestatis  iram  Incurrant.  Qnia  dum  timet 
unnsqnisque  quod  meruit,  adversus  eum  quem  in- 
jostins  et  atrocius  l:£slt,  facilius  excandescit.  Nain, 
ot  ait  quidam  saiis  eleganter  et  vere : 
liumcr  de  veteri  faciet  ventura  timeru 
Cra$  poterunt  fieri  turpia,  iiViir  herl. 
Es  qoo  enim  Altissimuspatieiisquidcm,  seil  procul 
dnbio  redditor  justus  erexit  dexteram  in  retribuen- 
do,  et  arripuit  judicium  inanus  ,ejiis,  timeiit  plu- 
rimi,  do  ira  se  ad  Invicem  collidentium  potestatum 
iranseat  In  furorem,  et  declinant  impetuni,  donec 
justitia  in  judicium  convertaiur,  et  ex  conversioiie 
vel  contriiione  iinpiorum  consilium  Domini  inno- 
tescal.  Interim,  praestolamur  in  silentio  salutare 
Dei,  certum  babenles  quod  palienlia  pauperuni  nun 
peribit  in  finem.  Nunc  siquidem  plurimum  neces- 
saria  est,  nonc  opus  est  armis,  nunc  pectore  firmo 
in  Domino.  Audiuntur  enim  undiqiie  terrores  ei 
opiniones  bellorum.  Crebrcscunt  incendiai  et,  qui 
hoetes  debnerant  expugnare,  in  pnedam  Iranaeont. 
Et  non  modo  ab  aquilone,  sed  a  quatnor  ventis 
€€t\\  in  periiicifm  populorum  olla  succendiiur.  Nam 
a  generalione  ista,  non  modo  filii  Barachiae  sanguis, 
qni  plus  quam  iiiter  templum  et  allare  nuper  effu- 
sus  est,  nunc  requiritur,  sed  eiiam  aliorum,  qui  ob 
eamdem  causam  damna,  ludibria,  et  verbera  ex- 
perti  proscripti  sunt,  incarcerati  sunt,  in  exsilium 
missi  sunt,  et  fere  de  toto  orbe  Lalino,  unde  roi- 
graverunt  ad  Dominum,  passioniim  suarum  debi- 
tam,  et  quae  Deum  deceat,  et  prosit  Ecclcsiae,  ex- 
peiant  ultionem.  In  his  Itaque  laetanlur  justi,  qui 
▼ident  vindictam  }astiti«  consonam  Dei  gloriae  oil- 
litare,  lavantea  utique  manus  suas  in  sanguine  pec- 
catorum.  Ilaee  summaiim  de  his,  quae  pablicantur 
apod  nos,  obi  solus  ille  tutos  est,  qoem  foror  ex- 
agliat,  aot  qoem  Spiritos  sanctos  efficit  omolum 
temporaliom  contemptorem.  Foris  enim  astat  gla- 
dios,  timor  intos :  clvis  et  bostis  in  eodem  fere 
▼enanior  caloolo.  Noitra  aoiem  sors  conviveniibus 
adseqaator,  dIsI  qood  inter  Scyllam  et  Charybdim 
pericolostus  oavigantes,  evidentior  supra  et  contra 
meriu  nostra  Dei  propitiatio  benignios  consolator. 
Nam  ot  sibi  magis  reddat  obqojtios,  intentau  e  vi* 
fiao  ostendit  pericula,  et  validius  irruentia  saepe 
longiiis  foriiusque  re|ieUit,  ot  merilo  dicerc  debea- 
tnus :  Qui  Dominum  Jesum,  velil  nolit  mundus,  su- 
per  omnia  beacdictom  non  diligit,  anaiheroa&it. 


-AN.il76-7*w  574 

A  Vestra  aotem,  qntt  In  partibas  nostri^  sont,  moltis 
periculis  exponontur.  Nostri  poientes  circttiiiqoa<» 
qne  In  lupos  conversi  simt,  ifuos  improba  veniris 
agit  ingluvioa,  ot  jora  potestatesqoe  contemnaut. 
Et  nisi  hominis,  cul  domom  aommislstis,  kboriosa 
et  efficax  sobvenisset  industria,  fam  nollo  aot  raro 
coleretor  habitatore.  Qoalem  vero  illam  invenerii, 
alia  vice  me  vobis  scrlpsisse  memini,  et  a  menioria 
vestra  non  arbitror  excidifte. 

Cum  enim  illuc  in  propria  persona  accedere  noii 
valerem,  diligentem  de  domesiicis  nostris  exptora- 
torem  direxi,  et  audila  per  eum  status  meliora- 
Hone  manifesia,  gavisus  sum ;  jam  enim  res  dire- 
ctae  eranl  in  lionc  articuhiin  nt,  sr  Dominus  paccm 
darel,  et  ibi  miuisirantilras  possent  sufficere,  et 

^  huroililatem  debiiam  hospiiibus  pro  bcl  modulo 
laudabiliter  exfiibere.  Siquidem  fralres  ibi  degen- 
tes,  tam  episcopi  quam  officialium  ejus,  sed  et  vicf- 
Nornin  gratkim  meruerunt,  possenlque  amodo  ami- 
corum  subsldio  per  gratiam  Dci  et  suam  indusiriani 
dilalari,  nisi  coiiatibus  eontm  tempesias  Ingruens 
•bviaret.  Sed  iicei  vicini  undique,  qui  munitiones 
cusloiliunt,  ab  eis  saepc  muha  extorqiicant ,  tanien 
pro  viribus  sollicili  siiiU  Deo  ei  domitio  suo  saiicto 
Itefnigio  scrvare  fidein,  ci  vesiris  per  omnia  jussio- 
ai(>u$  obedire.  Fraler  Absalon  cum  redliu  iiosiro 
desidcrabat  pcrlranslre  aif  nos,  sed  propter  imini- 
neiuia  periciiia,  meo  ei  frairls  mei  (onsilio,  rever» 
sus  esi  ad  doinum,  cui,  si  abcsset,  desolaiio  immi- 

1«  nebat.  Caiionem  vero  constilulum  dcposuit  iii  manu 
vesiri  Ricardi,  ui  illuin  rccipiaiis  de  maiiu  ejus,  si 
forie  Deus  commodiorcm  iiiiernieandi  dederii  fa- 
culiatem.  Ei  quia  nialitia  invalescii,  ui  oportei, 
fratres»  qni  in  donio  vesira  sunt,  urgenie  nccessi- 
tate  post  lutrones  et  praedones  per  castella  discur- 
rere  ut  ncuter  eoruin  Interduin  doini  inveniaiur» 
iiobis,  si  placerei  vobis,  ei  consilio  vestro,  videre- 
tur  admodum  expedire,  ui  eiiam  cuin  dimiuutioiie 
aliqua  pensiouis  mitiereiis  aliquem  bonestum,  et 
ad  necessiiales  roonasierii  composiium  fratrem, 
qui  posset  illis  esse  solatio,  ei  in  absentia  alioruni 
adventaniibus  respondere,  ei  sua  praesentia  tesiifi- 
cari  locum  religioiiis  iiiulo  Domiiii  consecraium. 
Nam  si  ibi    muliiplicior  appnruerit  religiosorum 

D  numerus,  procul  dubio  major  ab  incoiis  Domini  rc- 
verentia  exhibebit.ur,  ei  malefactoruin  improbiias 
facilios  conquiescei. 

EPISTOLA  CCCXim. 

LDOOVICI  a£6l8  A0  JOiN^IEO  SlRBSB,  CAMI0TK.1S&I1 
SPISCOPOM  ELECTUM. 

(A.  D.  im.) 

LuDOVicos,  Dei  graiia  rex  Francorum,  amico  suo 
charissimo,  maglstro  Joanni  de  Saresberia,  Carno- 
tensi  electo,  saluiem  cum  sinoera  diieciione. 

Quod  capitolum  Carnotense  de  consilio  domiai 
Senoncttsis  archiepiscopi ,  aposioiic»  sedis  legnii» 
divino  polius,  ui  credimus,  insiincio  vosin  pasloreiii 
ci  dominum ,  pari  voio  ei  assensu ,  soiemniier  et 
caiionicc  eiegeruiii ,  graiuiti  ducimus  ei  accep;uin  ; 


(75 


JOANMS  SARESBERIENSIS 


m 


iitm  beaii  Tbom«  mariyris  consuleraiione,  ciijus  A  vel  fldei  prxslatione  qoam  occQlietater  se  dicnntiir 

pracdicli  homines  pra^liiisse  in  depressionem  iuris 
praedicUB  ecclesi» ,  dominos  papa  nobis  conimisit 
audiendam,  et,  onini  contradicitone  et  appeUatione 
cessanie,  fine  debito  terminaiidam.  Nos  iiaqae  ae- 
cunJum  aposiolicum  mandatum  ei  de  consiiio  Tiio- 
rum  religiosorum  et  prudeiitium  proced(ntes,  et 
snfScieniibus  lestibus  omni  eiceptione  majoribus 
rei  cognita  veritate,  sententiam  excommanicationis 
in  praedictos  honiines,  tuin  propter  eorum  mani- 
festam  coniuroaciam,  tum  propter  praedictae  conju- 
raiionis  probaiam  tesiibus  infamiam»  auctoritate 
aposiollca  qna  fungimur  in  hac  parte  protoUmus ; 
lllos  vero  quos  audivimus  esse  principes  faciionis 
nominatiin    vinculo  excommuntcaiionis   innodavi* 


familiarilatcm  meritis  Testris  merulstis  adipisci, 
ttim  niorum  et  scieiilias  vestras  couteinplatione. 
Eapropier  discretionem  vestram  monemus  et  pre- 
cainor  atieutitis,  quatenus,  electioni  de  vobis  faclae 
l>enignum  praebentes  assensuin,  tam  solemiii  et  tam 
laudabili  laiitae  ecclesiae  vocationi  pRsseniiae  vestrae 
exbibiiione  satisfacere  maturetis,  ne  nostruin  et 
archiepiscopi  Senonensis,  qui  ad  boc  fideliier  et 
eRicaciier  consummandum  laboravit ,  diniius  sus- 
peiidaiiir  desiderium,  et  spes  Ecclesiae  Carnotensis 
luora  prolixiori  torqueatur.  Valeie, 
EPISTOLA  CCCXXiV. 

CAPITULI   CARNOTENSIS  AD  EOHDEH. 
(A.   D.   1176.) 


Venerabili  domino  suo  ci  Falri,  Joanm  Dei  gralia  B  nius;  iu  reliquos  vero  omnes,  qui  sunt  ejusdero 


Carnoiensi  eleclo ,  pasloralis  cune  soUiciiudinem 
gerere  ad  salutem. 

Quod  nalum  cst  ex  carne,  caro  est;  et  quod  na- 
tum  est  ex  spiritu,  spiritus  est.  Hinc  est  quod  ma- 
gniflcat  anima  nosira  Dominum,  et  in  Deo  spiritus 
nosier  exsuliavii,  qiya  vos  nobis  in  pastorem  ele- 
ctum  non  revelavit  caro  et  sanguis,  sed  Paier  no- 
stcr  qui  in  coelis  est,  visitans  nos  Oriens  ex  alio. 
Sane  tam  dissona  hoininum  voia,  tot  varias  inen^ 
lium  voluutates,  adunare  non  potuit  nisi  spiritus 
uniiatisy  adeo  ut  indubiianier  sit  evidens  eum 
quem  spiritiis  revelavit,  cmliius  destinatum.  Curiae 
ccelesii  gaudiura  intulisse  credimus,  quod  Beat» 
Virgiais  Ecclesia,  per  Spiriium  sanctum  concipiens, 
dileclum  Deo  et  hominibus  pasiorem  germinavii. 
Acclamantibus  iiaque  omniuro  votis  desideralum 
sibi  posiuIal,et  ad  dilecium  et  ad  electum  sibi  in- 
cunctanier  aspirat  Carnotensis  Ecclesia,  sponsique 
desiderio  jani  languescens  :  OtcuUiur  me ,  inquit» 
osculo  oris  sui  (Cani.  i).  Urgeat  amor  Cbristi  eum 
qui  rcgis  filiae  desideratur  amplexilms ,  et  stimulis 
salutaribus  compungalur  qui  ad  Dei  filios  propa- 
gandos  Cbrisll  gener  eligilur.  Erubescat  regnum 
cceloriim  solus  ingredi,  ciii  diviui  germinls  pompa 
gloriosa  promittitur  ;  et  qui  coronam  auream  cre- 
«iitur  merulsse,  gloriosi  labore  oHicli  mereatur 
aBternam.  Miiiimus  ergo  ad  vos  ex  capiiulo  nostro 
pcrsonas  spectabiles ,  decanum  videlicct,  canlorem 
clcanceilarium,  qui  universitaiis  noslrae  meiiiein  D 
vobis  oflerani,  el  personain  veslram  postulantcs, 
vcstri  adveiitus  desideriuiii  viva  nobis  voce  deniin- 
iient. 

EPISTOLA  CCCXXV. 

AD  raiLIPPUH  DBCAmjlC  ET  CAPITULUII   8.  MARTINI. 

(A.  D.  4176.) 

JoAifiiEs,  divina  dlgnaiione  et  meriits  sancti  Tlio- 
m.'e,  Carnotensis  Ecclesiae  minister  humilis,  Phi- 
Lirpo  decano  Beali  Martini  tolique  capiiulo  in 
Doinino,  salutem. 

Universiiatem  vestram  ignorare  non  credimoi 
qnod  controversiam,  quae  inter  liomines  de  Caslro 
Novo  Beali  Mariini  et  R.  nobilem  ecclesiae  vestrae 
tliesaurarium  veriitur  super  quibusdam  jnramenlis 


conjurationis  coroplices,  non  ex  noniine,  sed  in 
omnes  senientiam  excommunicalionis  protuliinus 
generalem.  Vobis  itaque  eorum  nomina  ^i  nomi* 
natim  excommunicati  sunt  liiteris  nostria  expressft 
iransmititmus  :  Reginaldus  Mescbini»  Petrus  de 
Montebruis,  Nicolaus  Engelardi,  Petrus  Auberii, 
Paganus  Gasiinelli,  Joannes  Ermerardl,  Radulfu» 
de  Fulchis,  Radulfus  Thomae,  Gilo  Balduiui,.  Petrua 
Aiineri,  Gilo  Thoinae,  Gilo  Senoreli,  Bariboloro^eus- 
de  Lochis,  Peirus  de  Savoneriis,  Uarduinus  Pelli- 
pariiis,  Peirus  Chivitionus,  Reginaidus  Goslani,. 
Juguelmus  Cordoanarius ,  Hamericus  Epuliardi,. 
Sancio  Einenardi,  Gaiifridus  de  Cormeriaco,  Bar* 
tholomxus  Froroandi,  Jocelinus  Pelliparlus ,  Her- 
bertus  de  Carnolo,  Bartbolomaeus  Aiutei,  Tboinas 
de  Ambasia.  Inde  est  quod  univcrsiuti  vestrs  au- 
ctorilate  aposlolica  mandamus  ut  illos  quos  noiui- 
iiatini  excommunicavimus  excommunicatos  ex  no- 
inine  nunlieiis ,  et  generalem.excominunicationem 
quam  protulimus  in  reliquos  qui  praedictae  conjora« 
tionis  sunt  complices,  in  omnes  generaliier  pro- 
mulgeiis ,  et  lii  ecclesia  vestra  a  sacerdoiibus  lui- 
norum  aliarium  ecclesiaepraedictosexcommunicatos 
tani  ex  nomine  qnam  in  genere  faciatis  frequenler 
et  soleinniter  nuniiari,  vel  cos  a  divinis  oOiciis 
cessare  ronipellatis. 

EPISTOLA  CCCXXVI. 

LITTERA  lOARNIS ,  CARROTElfSIS  BPISCOPI ,  DB  ABSO- 
LUTIO.NE  JOAMIflS,  CCMITIS  VINI>OCIRBIf!»IS,  A  Vllf. 
COLO  EXCOBMLNICATIOMS  ,  QUO  EUH  JOANIfES  ILLl- 
6AVERAT. 

(A.   D.   H80.) 

JoANNES,  divina  dignatione  ct  meritis  sancti  Tho- 
mae,  Carnotensis  Ecclesiae  roinister  humllis ,  Offl- 
iiibus  ad  quos  litieras  istae  pervenerint»  in  Domino 
salutem. 

Noveriiis  quod ,  cum  venissemus  ad  Ecdesiam 
Carnotensem,  nobilem  virum  Joannem  coroltem 
Vindocinensem,  ob  injurias,  damna  et  coocussio- 
nes  quas  ecclesiae  Sanctissimtt  Trinitatis  Vindoci  • 
nensis  sxpius  irrogaverat ,  rinculo  excommunica- 
tionis  astrinximus  et  pliis  quam  trlennio  tenuimus 
astrictum.  Verum  proccdenie  tcmpore,  ad   ven^- 


177  EPISTOLiE. 

rabilem  Palrem  tiostnim  Pecrum ,  sanciae  Romaiiae 
Ecclesis  litulo  S.  Gkrysogoni  cardinatem,  aposlo- 
lics  sedis  legatiim,  accessil,  et  prasstiia  joratoria 
cautione,  se  de  injuriis  el  Issionibus  ecclesio;  me« 
nioratae  satisraciurum,  pnesente  illustri  Anglonim 
rege  et  pro  eo  iiilercedente,  meruil  absolvi,  relicio 
nobis  quod  de  jure  resubat  exseqnendnm.  Citatus 
Tero  comes  pracstitx  non  sleiit  caulioni,  dicens  sc 
io  banc  fortuam  non  pneslitisse  juramentum  :  unde 
et  pristinain  a  nobis  reduclus  est  in  sententiam, 
<|uam  dominus  papa  Aiexander  III  conlirinavit. 
Tandem.  cuin  dominus  Anglorum  rex  doleret  illom 
tandin  excommunicationi  subjacere,  regiain  adjecit 
nianum,  eumdero  compeilens  ut  exhibitione  justiliae 
se  a  sententia  excommunicationis  qua  tenebator  fa- 
€eret  absoWi.  Nos  tuten  comes  pceniieus,  ut  vide* 
batur,  et  corde  contriius  adiit,  ac  de  injuriis  satis- 
faciens  compeienter,  ad  preces  domini  reg1s  An<- 
glorum  et  abbatis  et  fratrum  ecclesiae  praefatae 
absolutus  esi,  juraloria  cantione  pnestiu  se  manum 
ulterius,  nee  ad  eamdem  ecclesiam,  nee  ad  homines 
vel  possessiones  ipsios,  exlensorum,  nisi  aliqoid  de 
jiire  possel  eWucere.  Quod  ut,'posteriuti  noiom 
fieret,  et  eedesiae  jam  dictae  prospiceretur  tndem- 
nltaii,  lam  scripti  quam  sigiili  nostri  testimonio 
feeiiDUS  coumuRiri. 
Acium  publice,  anno  Gratiae  1180. 
EPISTOLA  CCCXXVII. 

LITTCM  JOAliniS  CARIfOTENSIS  EPISOOPI  ,  DE  SATtS- 
FACTIORB  FACTA  ■OICASTEillO  S.  LAUNOMAHl  BLE- 
^ENSIS,  PRO  ILLATIS  E|]>BM  DAIUU8  ET  lAJORIIS  A 
iOAKBS  COMITK  VINDOCINBIISI. 

(A.  D.  il80.) 

JoANMEs^  dif  ina  dignatione  et  meritls  S.  Jhoaix 
mariyris ,  Carnoiensis  iEcclesiae  mlnister  humitis, 
oiiinibus  ad  quos  pnesentes  iitterae  perrenerint,  iu 
Doiuino  salutem. 

Moveritis  illostrem  Tirum  Joannem  Vindocinen- 
sem  a  nobis  8ei>tentia  excommunicationis ,  qnam 
eiiam  doroinus  papa  Alexander  III  conlirmaTerat, 
fuisse  diulius  innodaiom  propter  qoasdam  iniqaas 
consuetudioes ,  quas  iii  villls  Sancti  Laonomari 
Blesensis,  in  pago  Vindocinensi  constitulis,  contra 
jusiiiiam  usurpabat.  Vindicabat  enim  in  illis  sibi 
jushospitandi,  lalliam,  corvagium,  avenagium,  jii- 
stitiain  cruoris  el  laironis,  qnibus  omnibus  Hieroso- 
Ijmam  prorecturiis  coram  nobis  et  multia  venera- 
bilibas  viris  Blesis  iii  perpetiium  renunliavit,  ut  a 
vinculo  anatbematis  quo  lenebatur  mererelur  ab- 
solvi.^  Constituit  etiam  et  aulheniice  conArmaTit 
quoJ,  si  quis  haeredum  vel  soccessorum  suoruni 


-    AN.  1180.  578 

A  iitouachos  aut  boniines  beati  Launomari  molesiara 

vel  inquieiare  prKJSumpscrit,  supcr  exacsione  prae- 
dictorum  scxaginia  marcas  argi^iiteas  diclis  mona- 
chis  persolvere  per  ecclesiasticam  censtiram  com- 
pellalur.  El  ne  lis  in  hunc  modum  soptta  vcl  ab 
ipso  vel  ab  haeredilius  ejus  possit  iterato  suscitari, 
ad  preces  ipsius  formani  pacis  iniiae  praesenti  pa- 
ginae  comineiidatam  slgilli  muniinine  decrevi  robo- 
randani. 
Acluin  Blesis,  anno  Verbi  incarnati  1180. 

EPISTOLA  CCCXXVIil. 

AD  PETRUM    D£  CAMDEIO. 

Jf on^l  ne  monncho»  de  Fontanii  eontra  formam  or^ 
dinii  eelebiare  faciat  in  ecclesia  de  Laada. 

f.  (D.    Harten.,  Ampli$$.  Collect,,  I.  601,  ex  ins. 
^  B.  Harias  de  Fontanis.) 

Joannes,  divina  dignatione  et  meritis  beaii  Tho< 
mac,  Carnoiensis  Ecclesiae  minisier  humilis,  Petro 
de  Candeio  salutem. 

Oinnis  eleemosyna  tanto  esl  Deo  acceptior  ei 
largiiori  suo  fruetuosior,  quanlo  ipsius  industria 
commoilior  accipienti  foerit  et  utilior.  Hinc  est 
quod  utililati  tuae  provideotes  coiisulimus,  et  adino» 
nemus  in  Domino,  ui  in  ecclesia  tua  de  Landa  mo- 
nachos  de  Foiitanis  contra  formain  ordinis  Cisier- 
ciensis  missain  eeiebrare  non  compeilas.  Sulliciat 
autem  devotioni  luae  officium  divinum  quod  in 
ipsa  abbatia  pro  tua  et  prae«lecessorum  et  succes- 
sorum  tuorom  salule  celebrare  mooacbi  stataeruni. 
G  Vale. 

EPISTOLA  CCCXXIX. 

AD  BARTHOLOMitOM  TORONENSEH  ARCHIEPISGOPLJI* 

Ejn$dem  argnmenii. 
(ibid.) 
r  "Venerabili  domino  et  Patri  charissimo  U.  Del 
gratia  Turonensi  archiepiscopo ,  aposlolicse  sedis 
legalOt  JoANNBS,  dlvina  digiialione  ac  merilis 
sancti  Thomae ,  Camolensis  Ecclesiae  miuister  hu- 
milis,  salutem  et  juges  ad  vota  successus. 

ftectoribus  incumbit  Ecclesix  viros  religiosos 
propensittsdiiigere,  el  eos  suis  conrovere  faculta- 
tibus,  longe  ab  eis  injurias  propulsare.  Ilinc  est 
quod  vestrae  devotionis  pietatcm  exoramus  atten- 
tius  ut  persuadeatis  Petro  de  CanJeio  lanio  abun- 
dantiorem  esse  fructum  misericordiae,  quanto  ctii 
exbibetur  nosciiur  plus  prodesse.  Consulatis  erg» 
ei,  et  admoneatis  in  Domino,  ue  in  ecdesia  do 
Landa  contra  formam  ordinis  Cisiercieiisis  mona- 
cbos  de  Fontanis  missam  cogat  cclebrare,  cuii> 
prxdicli  monacbi  in  ipsa  abbalia  pro  sua  ei  prx- 
decessorum  suorum  salute 


m 


JOANNIS  SARESfiERlENSIS 


3SP 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 

POLYCRATICUS, 


SIVB 


DE  NU61S  GUR1ALIUM  ET  VESTIGUS  PHILOSOPHORUV. 


INCIPIT  ENTHETICUS  IN  POLYCRATICUM 


Auctor  ad  opus  $uum* 

Si  milii  credlderis,  linguam  coliibebis,  el  aiilac 

Limina  noii  intret  pes  tuus  :  esto  domi. 
Aspeclus  hominum  caulus  vitare  memento, 

El  iibi  commissas  claude  llbelle  notas. 
Oinnia  sint  suspecta  tibi,  quia  publicus  boslis 

Et  majestalis  diceris  esse  rens. 
Iguisedax,  gladiusqoe  ferox  tibi  forte  parantnr : 

Aut  te  polluta  subruet  bosiis  aqna. 
Cum  tamen  exieris,  faciem  veiabii  amietus» 

Deformentque  tuam  pulvis  et  aura  cutein, 
Dextra  ferat  virgam,preinatet  sua  mantiea  dorsum: 

Trita  tegant  frontem  pilea,  pero  pedem. 
Sil  gradus  et  cultus,  habitus  peregrinus  eunti, 

Non  uisl  barbarjem  barbara  lingua  soneU 
D(f  Plctavorum  dices  te  gente  creatum, 

Nani  licet  his  lingua  liberiore  loqui. 
llospiiiique  fidem  quseres  super  omnia,  quo  sis 

Tuius  ab  insidils,  quas  tibi  quisque  parat. 
Stullos,  prudentes  nimium,  parvosque  cavebis, 

Et  quos  insignes  garrula  lingua  racit. 
Si  quis  atnat  verum,  tibi  sit  gratissimus  hospes, 

Et  quem  delectat  gloria  vana,  cave. 
Jure  pairouaius  illum  cole,  qui  velil  esse, 

El  sciat,  et  possit,  tutor  ubique  tuus. 
Ergo  qnxratur  lux  cleri»  glorla  gentis 

Aiiglorum,  regis  dextera,  forma  boni. 
Quaesiius  regni  tibi  cancellarius  Angli, 

Primus  sollicita  roente  petendus  erit. 
Hic  est  qui  regni  leges  cancellat  iniquas, 

Et  mandata  pii  prineipis  aequa  facit. 
Si  quid  obesi  populo,  ycI  moribus  est  inlmicum, 

Quidquid  id  est,  per  eum  desinit  esse  nocens. 
Piiblica  privatisqui  praefert  commoda  semper  : 

Uuodque  dat  in  plures,  ducit  iu  aere  suo. 
Quoddat  habet;  quod  habet,dignis  donat:vioe  versa 

Spargit ;  sed  sparsx  multiplicantur  opes. 
Utque  viruin  virtus  animi,  sic  gratia  (ormae, 

Undique  mirandum  gentibus  esse  facit. 
Tardus  ad  huac  Samius  sl  certet  acuroine  mcniis, 


A     Indoctttsque  Plato,  Yarroque  stultus  erit. 
Ciirlo  si  certet  verbis,  vinceiur  ab  ipso; 

Victus,  si  certel,  Quinlilianus  erit. 
Ilujus  nosse  domum  oon  est  res  ardua  ;  cuivis, 

Non  duce  quAsito»  semita  trita  paiet. 
Nota  domus  cunctis,  vjtio  non  cognita  soli 

Lucei,  ab  hac  lucein  dives,  ei;enus,  habent. 
lila  patet  iniseris,  patetet  domus  ilia  beatis, 

Hic  palre  laftatur  advena  quisque  suo. 
Cum  reserata  semel  fuerit  libi  janoa,  currens 

Ad  thalamum  domiiii  progrediere  tui. 
Exspecia  dum  turba  fluat,  qiiw  fervat  in  nuU, 

Fessaque  slnt  domini  membra  fovenda  toro. 
Accedes»  vultum  mutabis  roantica  nugas* 

Excttiiat ;  peregre  nunc  peregrinus  eat. 
B  Non  lamen  ostendas,  oculos  quod  principis  urat, 

A  quo  tota  tibi  vita,  salusque  datur. 
Si  facies  illi  ttia  displicet,  unde  placebit  f 

E]us  in  arbitrio,  jusque  favorque  maneDC. 
Quod  prohibet  fieriy  scelus  est  :  quod  praeci^ 

[aBquum, 

Juraque  pro  placiio  stantque  caduntque  suo. 
Iluic  quae  sola  placet,  sola  virtute  placebls» 

Quae  ilbi,  si  desit,  caetera  cuncu  noceni. 
Jura  coiii,  pacem  staiuit,  fundatque  quieteiii, 

£t  luinidos  hostes  mente  manoque  domal. 
Sed  seu  jura  voceni ,  seu  fulmiaet  ensis  in  bostei, 

Noii  nisi  sancu  gerity  non  nisi  aancta  probaL 
Confer  ei  qiioscunque  duces,  quoscunque  potenles, 
Q     Piehs  erit  lioc  viso  maxima  turbt  ducum. 
Si  reges  videas,  quid  ad  hunc  nisi  rustica  turba? 

Et  bene,  si  dici  rusiica  turba  queunt. 
Particulamque  tui  praemonstrans,  experiere 

Quae  maneat  tolum  gratia,  vel  quis  honor. 
Si  placet  hspc,  lotus  poieris  fortasse  patere. 

Sed  si  displiceat,  caetera  claude  toga. 
Terba  saluiamis  siut  priina ;  subinde  facetus 

Te  dabis  obsequiis,  bospiiiumque  petes. 
Noii  gravls  hospes  eris,  potuque  ciboque  vereudtis 

Sufliciel  vestis  non  pretiosa  tibi* 


381  ENTRETICVS  IN  rOLTGRATiCUM. 

Nim  oneraris  e<|ui9,  pbaleraa  nec  pOKcis  eqtionitn,  A     1n  claiii»ln>  regnani»  iiouiificiiqtte  domok 


Nec  le  servonim  copia  magna  premit. 
SuflQciel  Tel  aola  domus,  Tisusque  paironi, 

Ejus  eC  alloqnio,  >:onsilioque  frni, 
Curia  quld  possii,  quid  speret  plebs,  ubl  regiil 

Vires,  una  domtis  sola  docere  potest. 
Si  develatam  faciem  monstraTerit,  aut  rion 

Perstringal  visum  cassibus  ille  tuum, 
Quid  sapiens  stullo  difTerl,  quid  paupere  dives, 

Qiild  misero  felix  ?  si  sapis  ecce  vides. 
Si  fueril  Ixtns,  oculos  auresqoe  libenier 

Eiponet  nugis  forsitan  ille  tuis. 
Sic  igitur  nugas  sparges,  ne  tttdia  gignaDt, 

Qoae  rebus  istts  sunt  inimica  nimis. 
Si  jubet  nt  nugas  agites,  nugare  decenter : 

Nam  slbi  per  nugas  seria  credet  agi. 
Utinbus  nugas,  sic  aptes  seria  ludis, 

Ul  tibi  sit  gravium  nulia  tiroenda  manus. 
Si  fubet  ut  taceas,  staiua  laciturnior  esio, 

Nec  redimas  siguis  verba  negata  tibi. 
Ciini  satiatns  erit,  vcl  cum  mnjora  vocabunt, 

Ora  conducttts  detur  ut  inde  tibi. 
I  citus,  atque  redi ;  ne  quorum  carpere  nugas 

Ausus  es,  iiifligant  tela,  necemque  psreui. 
Uiium  discedcns  secreta  profer  In  aure: 

Quidquid  agant  alii,  tu  memor  esto  tui. 
Qti.rqae  caro  fenum,  flos  feni,  gloria  caniis, 

Haec  nibil  est :  nihHo  quid  minus  esse  potest. 
Muiiera  fortonae,  vlscata  puta  Titiorum 

SenaSna,  sunt  scelerum  pabula,  mortis  i(er. 
Scnl  laquei,  sunt  insidiae,  sunt  toxica  tnortis, 

Quam  nou  effugtent,  quos  dea  caeca  colit. 
Quod  fortnna  dedit,  et  quod  dabit,  est  alienum, 

Auferet  boc  totum,  cum  voiet  iila,  tibi. 
Jletia  pennatis  nequeunt  praevisa  nocere, 

Tu  quxcunqoe  vides,  retia  mentis  habe. 
netia  sont  quxcunque  vides,  hominenique  ligatnm 

Ad  miseram  mortem  per  mala  quaeque  irahunt. 
Forsitan,  onde  libl  datur  b«c  audacia?  qtiaeict, 

Dices  nil  metoens,  omnia  tutus  agit. 
Omnia  tuius  agit,  quem  nec  spes,  nec  timor  aiigil, 

Cul  niala  nuUa  placcnt,  omnla  tulus  agit. 
liispana  rediens,  aut  Va^couis  utere  lingua, 

Sed  tamen  in  verbo  plus  gravitatis  habe. 
lodue  sic  linguam,  sic  vestes  indue  gentis, 

Salva  sit  ut  morom  re^ula,  salva  fldes. 
Pendeat  ex  biimens  crux  aenea,  sit  coma  tetra, 

Hispida  cssaries,  barba  recisa  paruin. 
Siique  gravis  vultus,  sint  frons  oculique  pudici, 

insontesque  manus,  pauper  amictus  erit. 
I><jm  tibl  condnctus  fueril,  securior  ibtSt 

Et  via  sit  pedibus  quaelibet  apta  luis. 
At  si  deluerit,  longas  protende  diaetas, 

Coniineatque  pedes  publiea  strata  tuos. 
Nttsqaam  divertas,  ne  q«is  te  iaedal  euntem. 

Nugarumque  luat  garrula  lingua  noias. 
Omnia,  si  nescis,  loca  sunt  plenissiina  nugis; 

Qnarurn  tou  cobors  est  iiiimica  libi. 
Ecclesia  nog»  rVgnant,  ei  principis  aula ; 


In  nngts  clerus,  in  nugis  militis  nsus; 

In  nugis  juvenes,  lotaque  lurba  aennm. 
Riisticus  in  nngis,  in  nogissexus  aterquo; 

Serviis.  et  Ingenuos,  dives,  egenus,  iu  his. 
Accelera  gressus,  cauto  diploroate  pergens 

Ad  roare,  quo  Morlni  litiora  nostra  pelunt. 
Hospitinin  tautlein  sera  cum  nocte  subibis, 

Ut  valeas,  esto  sobrius,  esio  gravis. 
Gens  peneiranda  tibi,  prxiarga,  bibaxque,  loqoax* 

[quo, 

Kl  cui,  ni  moren  gesseris,  hostis  eris. 
Emergunt  lites  modic»,  quas  magna  sequuntnr 

Jurgia,  vuineribus  feta,  neceinque  ferunt. 
Sed  quia  virtuien  gens  diligit,  et  veneratur, 
^     Si  bene  credaris  vivere,  lutus  eris, 
Non  modo  tutus  eris,  sed  sumftio  diguus  honore 

Quaeque  iibet  fleri,  cuncta  iicenter  age. 
Cantia  te  felix  genuit,  le  Cantia  fovit, 

lliustris  rcgum,  pontificumque  parens. 
Uic  tibi  debetur,  sedes  Onisque  laboruin  : 

llla  tlbi  requiem  praeparat,  illa  domuni. 
Anglorum  sedem  primam  pete,  sive  Britonum ; 

Si  Britonum  inavis  dicere,  neino  vetat. 
Indignum,  liiem  si  tempus  agit  breve  longam» 

Digna  quidem  non  sunt  tempora  longa  brevt. 

Cum  de  re  constat,  non  sit  de  nomiiie  pugna; 

Ne  foveat  liiem  lana  caprina  diu. 
Quidquid  vis  dicas,  dum  sit  caput  illa  Britannis, 

Quam  tibi  praesignat  angelus  arce  micans. 
Augelus  iste  quis  est,  aut  qnae  domus  ista,  requires 

Namque  novos  reruin  forma  movere  solet. 
llicc  est  illa  domus,  quae  Christom  priina  recepit ; 

A  qua  suscepit  insula  tota  fldem. 
lusula  tota  flJein  cepit,  fldeique  parentem 

Praedicat,  extoilit,  audlt,  honorat,  amal. 
Consiiii  magni  si  nosti  forte  datorem, 

Non  erit  Ignotus  angeius  iste  tibl.  i 

Angelus  e  specula  totum  circumspicil  orbem, 

Et  corpus  pennis  subvehit,  atque  legit. 
Sic  videl  e  specula,  sic  protegit  oronia  pcnnts, 

Ut  jus  non  habeat  hostis  in  orbe  suo. 
liic  tempesiates  praenuntiat,  aique  serenuin  : 

Veniorum  rabiem  temperal,  atque  maris. 
D  Ne  quid  obesse  qoeat,  non  dormit  nocle,  dieqiie 

Stat;  quia  sulijectos  undique  stare  facit. 
Accedens  propius,  Chrisii  properabis  ad  auUim, 

Ut  veuiam  culpis  promereare  tuis. 
lllic  finiti  soiventur  vou  lauons : 

Hic  lacrymas,  gemitus,  hic  pia  tnra  dabis» 
Excipiet  fratrum  reducem  te  toia  cborea  : 

Et  laudes  pro  te  sospite  Irta  canet. 
Quidquid  babes  quod  eis  placeai,  largire  liiicnier  : 

Quidlibet,  ut  fuerit  utile,  cuique  dabis. 
Si  poies,  Odonl  studeas  donare  salutem : 

Accipiatque  Brito  te  veniente  crucem. 
llic  narrare  tui  tandem  discrimina  faii 

Exactaeque  vise  prospera  cuncla  licei. 
Quid  si*  ovis  sub  vulpeiatens,  vuluesve  sub  rgua» 


3SI  lOANNIS  SARESBERIENS1S  3S4 

Pelle  leonina  dic  quid  asattus  agat.  K     Principibus  semper  debet  adesfte  ▼iri». 


Quid  leo  dnm  serrit,  quid  agit,  dtim  regnat  aaellus» 

Turturis  in  specie  patseris  acta  canes. 
Quid  racianl  pardi  iinnidi,  ieporesqne  fugaces« 

Et  spes  conversi  qnae  sit  liabenda  lupi. 
Quid  repens  testudo  paret,  scarabaeus  onnsius, 

Curque  lcvi  ventns  grandis  ab  imbre  cad:ii. 
Sed  quia  nemo  potesi  tunciis  virtute  placere, 

Sufliciai  paucis  te  pbcuisse  bonis. 
S|iernaniur  si  forte  tuae  sub  judice  nugae« 

Non  sjl  iniqua  manus»  aut  tua  lingua  procax. 
Libera  donentur  cunciis  suflTragia,  teque 

iste  bonum  dicat»  dicat  ei  ille  maium. 
Si  locus  est  liber,  cur  noii  sil  libera  lingua? 

Nemo  saiia  firniuSy  quem  levis  aura  movet. 
Quid  facient  enses,  si  te  ievisanra  cnieuiei? 

Verba  quideni  non'sunt  verbera,  verba  tiiues? 
Linguaruin  strepitiis  soildam  non  transeat  auieni* 

Auris  inepia  nimis,  qoam  sonus  urit  iners. 
Eierccnt  alii  linguas,  tibi  pareat  auris; 

Lingua  quidem  prodest,  non  tamen  aure  mags. 
Illis  in  iingna  mens  est,  tibi  sii  cor  in  aure. 

Os  patutum  slt  eiSt  anris  aperta  tibi. 
Obice  virtutis  confringitur  impetus  oris, 

£t  lingu»  stimulo  inens  malesana  perit. 
Nemo,  nisi  vanus,  falso  Isetatttr  bonore, 

Conscia  mens  culpae,  qoani  mala  dicta  movenl. 
Frons  adamante  tibi  sii  durior,  igiie  perusu 

Sit  cutis»  a  verbis  ne  notei  ora  rubor. 
Piena  pudore  lamen.  qualem  decet  iUius  esse» 

Qni  timeat  vitii  sordidus  esse  nota. 
Alterlus  iinguae  dic  quis  moderatur  liabenas? 

Yix  esi,  qui  propriae  possil  habere  iiiodum. 
liubrica  saepe  cadit»  quoniam  versatur  in  udo : 

Sxpe  cadens  labeni  contrabit,  aique  notaui. 
liiter  multiloquos,  etgrandia  verba  serenies» 

Eslo  iardtloquus«  estoque  pauca  loquens. 
Dufi  iinguas  acuuut  alii,  libi  calieal  auria» 

£t  sit  Duiichio  rcmige  surda  magis. 
Nec  tanium  valeat  lemeraria  lingua  loquentis» 

Pectoris  ut  possit  rumpere  ciaustra  tui. 
Si  paliens  fueris,  nunquam  tibi  verba  nocebunt, 

Turbatorqne  tu»  nemo  quieiis  erit* 
Ezctttiet  pacem,  quam  dat  patientia,  nuilus; 

Sii  iicet  exermis,  conterii  arma  tameiu 
Utantur  linguis,  tu  viribus  utere  mentis, 

Si  sapis  :  alinguis  gloria  magna  veiiit. 
Naui  quae  sit  docirina  virii  paiientia  inonstrat, 

tmbeiiique  manu  l>eiia  nefanda  preroit. 
Qnis  ferei  armataro,  quaa  sola  triumpbat  inemiis, 

Armaumque  roanum  vincereaola  soletT 
Vir  patiens  forti  meiior;  minor  esse  triuinpbus 

UrbiSf  quam  mentia  dicitur,  estque  ninor. 
Sperne  maios,  venerare  bonos,  ignosce  voienti 

Laedere,  nulla  bonis  uitio  grau  magis. 
Nuila  virum  toriem  viodlcta  magia  decei  ista, 


In  quorum  nianibuslex  si  viget  ignca;  punii, 

Dum  miseret :  Udos  duin  cupii  esse,  facit, 
Provocat  ad  facinus,  diim  saevit  iniqua  potestaa, 

Et  sibi  subjeclos  non  sinit  esse  pios. 
Neino  sciens  Hlum  iaedii,  quem  credit  amicum ; 

Reguia  fida  nimis :  quisquis  amandus,  ainei. 
Ilaic  bominum  disjuncta  solet  conjungere  corda, 

Isia  potest  hominem  conciliare  Deo. 
Hac  duce  carpe  viam,  gradtenti  nemo  nocebit, 

Et  poieris  cunetas  tutus  inire  manus. 
Illa  tamen  meluenda  manus,  qoae  traciat  iuiquas 

Sordes,  quam  maculant  aera  colore  suo. 
Non  quia  polluitur,  el  polluit»  esl  fugienda, 

Sed  quoniam  nttmmus  tfnica  6»va  gerii. 
B  Toxica  perpeluam  paritura  fameroque  sitinique, 

Et  miseram  vitam,  mortis  el  omne  genus. 
Nulia  libris  erit  apta  manus  ferrugine  lincta; 

Nec  nummata  queunt  corda  vacare  libris. 
Non  est  ejusdem  nummosque  librosque  probaie, 

Pcrseqniturqtte  libros  grex,  Epicnre,  tuus. 
Ignis  avariti»  cum  fenum  carnis  adurit, 

Surgii,iet  «termim  construit  usque  focnro. 
Oninia  curo  possit  manus  Omnipotentis,  avarae 

Mentis  egestatem  non  aatiare  potesu 
Nou  saiiare  potest  manus  Omnipoleniis  avaruni : 

Dic  roihi  qois  poterit,  quod  nequit  illa  maiius? 
Noniie  aatis  miser  esi,  quein  nec  Deos  ipse  i>ear« 

Suffirii?  uilerius  quis  miser  esse  potesi? 
Numroipetae  cuin  libricoiis  iiequeunt  siroui  esse  * 

Ambos,  crede  inibi,  iion  capil  una  domus. 
Ergo  cave  niiseros,  nec  ab  his  nisi  tristia  spcres : 

Nam  miaeri  cuiior,  quis  nisi  stultus,  crii? 
Est  antiqua  niuiis,  niinis  est  sententia  vera, 

Quam  docuere  patres,  £iinius  atque  Cato  : 
Tam  quod  habct,  quaui  quo  caret  oinni  defit  amicOt 

Occupet,  occumbat,  res  aliena  tamen. 
Semper  abundabit,  qui  rebus  noverit  uti ; 

Et  meiis  utendi  nescia  seinper  cget. 
Pauca  potest  dives,  et  pluriina  pauper  habere ; 

Nescit  egestatem  dives,  egenus  opcs. 
Nullus  amicusei,  qui  multa  cupit,  ncc  amicus 

Est  sibi,  cui  niniium  res  aliena  placet. 
Si  cupidus  fuerit  hosiis,  caveatur  ui  liosiis, 
D     Si  sit  amicus,  eo  cautior  esse  stude. 
Jurat?  crede  minus;  non  jurat?  crederc  noii; 

Juret,  non  juret,  liostis  ab  hoste  cave. 
£l  fiigias  quos  iivor  edax  feiicibus  hosies 

Sic  facit,  ut  virtus  flectere  nuila  queat. 
Muneribus  fortasse  tuis  placabis  avarum, 

Lxdere  quo  cesset  invidus,  eslo  miser. 
Alterius  misera  gaudet  mens  invida  sorie, 

Cunctaque  viciiia  coinmoda,  damna  putau 
Ei  nisi  fcsiinus  fugeres,  te  piura  monerem 

Vii  pateris  diei  paoca  :  veijsta  tene. 


sss 


POLTCKATICUS.  —  LIB.  I 


586 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 
POLYCRATigUS 

81VB  DE  NUGIS  CDRIAUUM  £T  VESTIGIIS  PHILOSOPHOaUH. 


LIBER  PRIMUS. 


PROLOGUS. 
JuctMidissiinus  cuni  in  mulils,  tum  iti  «o  niasime 
esl  liilerarum  Iruclus ,  quod  omnium  iniersiiliorum 
locB  et  lemporis  exclttsa  modesiia ,  amicorum  sibi 
lavicero  przseniiara  exhibent »  ei  res  sciiu  dignas 
siiu  alioleri  non  paiiunlur.  Nam  et  aries  perierani » 
eTaouerant  jura ,  fidei  et  lotius  religionis  oflBcia 
quaeq«e  corruerant ,  ipseque  recti  derecerat  usus 
eloquii,  nisi  in  rcroedium  iufirmilatibus  tiuman», 
liiierarum  usum  morulibus  divina  niiseralio  pro- 
curasset.  Exempla  majorum  ,  qut-e  sunl  incilamenta 
et  roiuenia  Tirtutis,  nulliim  omiiiiio  corrigereuc 
aul  servarent ,  iiisi  pia  solliciiudo  scriploruin ,  et 
iriunipbatrix  inerliae  diligeiiiia  ,  eadein  ad  posieros 
iransmisisset.  Siquidein  vila  brevis,  seusiis  hebes , 
negligeuii»  lorpor,  Inutilis  occup.itio,  nos  paucula 
scire  perniiitunt  :  et  eadem  jugiter  excuiil,  et 
aTellic  ab  aniiuo  fraudalrix  sclenliae,  iiiimica  et 
iiifida  seroper  uieniorix  noverca,  obiivio.  Quls  cuim 
Alexandros  scirei  aiit  CsRsares ,  quis  Sioicos  aul 
Peripaleticos  mirarclur ,  iiisi  eos  insignirent  ino- 
numenia  bcripioruin  ?  Quis  aposlolorum  ct  prophe- 
tarum  amplexanda  imiiarelur  vcsligia  ,  nisi  eos 
posleritali  divin:e  liitcne  consecrasseiil?  Arcus 
iriuinphales  lunc  proficiuut  illustribus  vlris  ad  glo^ 
riain  ,  cum  ex  quibus  cuusis «  et  quorum  slnt ,  iin- 
pressa  docet  iuscripUo.  LiberatOrcm  patrlae,  fun- 
datorem  quietis ,  tunc  demum  inspector  agnoscit, 
cuni  liiuiiis  iriumphaiorem »  quem  nostra  Brilaii- 
uia  genoii,  indicat  Constaniinum.  Nultus  enim 
consUnti  unqnam  gloria  claruit.nisi  ex  suo,  vel 
scripto  alieuo.  Cadem  est  asini ,  et  cnjasvis  ini- 
peratoris  post  modicum  teinpus  gloria ;  uist  qua- 
lenus  merooria  alterutrius,  scripiorum  beneficio 
prorogaiur,  Qiiot  et  quauios  arbiiraris  fulsse  reges, 
de  quibus  serino  nusquam  esl,  aut  cogitalio?  Nihll 
ergo  consiimsius  est  captatoribus  glori»,  qoain 
liiteratorum  ei  scribeniium  maxiine  graiiara 
proniereri.  Inuiiliier  eniin  eis  geruniur  egregia, 
perpetuis  tenebris  obducenda,  nisi  litterarum  liice 
darescant.  Quidquld  favoris  aut  praeconiorum 
aliuiidc  contrahltnr,  perinde  csl,  acsi  ccho,  quam 
audis  in  rabulis,  plausns  excipiat  theatrales;  de- 
Patrol.  CXCIX 


A  sinit  enim  cum  coeperit.  Ad  bxc  lu  dolore  solatium, 
recreaiio  in  labore,  in  paupertaie  jucundilas, 
modeslia  in  divitiis  et  deliciis,  fidelissime  a  Iltle- 
ris  mulualtir.  Nam  a  vitiis  redimitnr  aniinus,  et 
stiavi  et  mira  quadam  ,  etiam  in  adversis,  jucun- 
ditale  reficiiur,  cum  ad  legendum  vel  scrihenduiu 
utilia»  meutis  Inlendit  acuinen.  Nullain  in  rebiis 
humanis  jucundiorem ,  ant  utlllorein  occupaiionem 
invenies  :  iiisi  forte  divinilus  compiincta  devoiio 
orando  divinis  iiisislat  colloquiis,  aiit  corde  per 
charilatem  dilatato,  Deum  menle  concipiat ,  et 
nagnalia  cjus  apud  se  qnasi  quadain  meditatlonis 
manu  periractel.  Cxperio  crede,quia  omnia  mundi 
dulcia  his  collata  exercitiis,  amarescunl;  eo  qni- 
dem  magis,  qiio  cuiqiie  sensus  Integrior,  et  raiio 

B  incorrupta  jodicii  purioris  viget  acuniiiie.  Noli 
ergo  inirarl ,  quare  aUquein  graduin  scatae,  qus 
nunc  sola  novii  ascensum ,  proul  qnemquam  nio- 
nuisti ,  noa  ascendo.  Quare  majoribus  uie  noii 
Ingero  curils ,  cum  libi  eiiain  isocratis  responsums 
sum  verbo  :  qui  inierrogatus  ab  amlcls ,  quare  non 
in  forensibns  negotiis  versareiur,  respondlt :  Qii« 
locus  hic  callet ,  ego  nescio ;  qu»  ego  calleo,  locns 
bic  ncscit.  Cgo  enim  conlemno  quse  Hli  aolici  anw^ 
biuDt ,  et  quSB  ego  ambio  illi  contemnuni.  Mirare 
magis  quare  non  pnecido ,  aut  ruinpo  funetn ,  si 
alias  solvi  non  poiest ,  qui  me  in  curiatlbns  uiigis 
landiu  lenuit,  ettenet  adbac  unt»  obnoxiaoi  ser- 
tiluli»  Jam  enim  annis  fere  duodeetm  nngatam 
esse  tsedet,  et  pQsniiet  mo  ionge  allter  instiiHium, 

^  «I  quasi  sacratioris  philotophiae  laetatun  ubcribus, 
ablacutumque  decoerat  ad  pbilosophantium  traiui- 
isse  cceiuni ,  quam  ad  collegia  nugatomro.  Et  te 
quidein  sentio  in  eadem  conditione  versari,  nlsi 
quia  rectior  ^lprMdentior,  si  faeis  quod  expeditt 
stas  semper  immotus  in  solidae  virtutis  fundamen- 
to,  nec  agiurif  arundinea  leviute,  nee  deliciarom 
sectaris  mollia,  sed  ipsi,  qtias  mtindo  imperal , 
imperas  vaniiaii.  Uiide  cum  libi  diversae  proviuci^a 
cofigestis  meriurum  lauduni  prttconiis  ,  qoasi  ar* 
cum  erigant  triumplialem  :  e^o  vir  plebeios  Ktri* 
denle  flsiula  inculii  eloquii;,  librnm  hunc  ad  ho« 
norem  tuuni ,  vdut  lipillum  in  accrvo  praeci:nioriiiii 

13 


Zei  JOANNIS  SARESBERIEISSIS  SKS 

luorum  eonjeci;  scFe»  qnia  sient  non  babet,  unde  A  CaeMrem  :  nec  Socratenit  Zenonemve,  PUtonem. 


placeal  ei  vetustale»  sic  ex  devollone  scribentis 
non  poterit  displicere.  Nugas  pro  parle  continet 
curiales  ,  et  bis  magis  itisislit  qoibus  urgelur  roa<- 
gis.  Pro  parte  aiitem  versalur  in  vesiigiis  pliilo- 
sopliornm;  quid  in  singulis  rugienduin  sit,  ant 
seqiiendum  ,  relinquens  arbilrio  sapientis.  Et  quia 
ne  laedant  aliquem,  eum  oportuit  conveniri»  in  quo 
nlbit  nugaiorium  possit  argui  :  lc  vironim  nosine 
aetatis  ctoganlissimum  decrevi  convenire,  et  qiiae 
videniur  in  mei  similibus  arguenda  doscril)ere.  Slc 
enim  cum  ineptias  suas  lector  vel  audiior  agno- 
scei,  illud  eibicum  reducet  ad  animum ,  quia 
<  mutaio  nomine  de  se  fabnla  narratur,  i  prac- 
ctpiie  cum  oinnes  noverint  quantis  tu  serietatibna 


aut  Aristolelem  disputantes  audivi ;  de  bis  taroeu 
•t  aliia  asqoe  Ignotis,  ad  utilitatem  legenttuni  re- 
tnli  plurima.  Cedo  tamen  ne  videar  oontenilone 
gandere »  et  me  oiDciosis  fatcor  usum  esse  men- 
dacits,  et  si  aliter  aeinulus  nou  quiescit»  quoniaiu 
et  ego  meum  Cornificium  habeo  et  Lanuvinm ,  nie 
mendacii  renm  esse  consentio ,  qui  scrlptum  novi, 
quia  omnis  homo  mendax ;  adeo  quidem ,  ut  nec 
vastum  peclus ,  lurgidus  venier,  tumida  facles  ti 
rubicunda,  lingua  procax,  Insulsay  et  paraiior 
roores  corrodere  alieuos,  quam  corrigere  siios, 
nosiruni  rcceperit  Lanuvium.  Quis  ipse  sit ,  nisi  ab 
Injuriis  tcmperet,  dicam,  et  plane  cognoacet, 
qtiia  inveteratum  esse»  plenam  non  coufert»  nec 


juglier  occtiperis.  Sic  dum  aliosdocei  Seiieca  auum  B  i«>»cgrain  servat  auctoritatem.  Procedat  tamen  et 


monet  Xticilium.  Ad  Oceauum  et  Pammacbium 
scribit  Hieronymus ,  et  alionim  plerumque  cisti- 
gat  excessiis.  Quisquis  aulem  blandientis  causntur 
ineptias,  negolium  cum  tempore  metiatur,  et  quod 
sapienlis  esl,  ex  causis  dtceiidi  dicta  dijudicet. 
Si  quiii  aulem  cuipiam  asperius  soiiat,  non  in  se 
qnidquam  dictum  noverit ,  sed  in  me  ipsum ,  ct 
similes  mei,  qui  mecum  cupiunt  emendari;  aut  in 
eos  ,  qui  collapsi  in  fata ,  umnein  reprehensionem 
xquanimiter  ferunl.  Novi  enim  quia  nulli  gravis 
percussus  Acbilles  :  et  prxsens  setas  corrigitur 
dum  pro^lerita  snis  meriits  objurgalur.  Sic  dum 
corrigat  lloratius,  cliam  servis,  ut  Decembri  li- 
berlaie  utanlur,  iudulget. 

Omne  vafer  vUium  ridenti  Flaccus  amico 
Tangit,  el  admisius  circum  fircscordia  Indil. 

Qux  vcro  ad  rein  penineniia  a  divcrsis  aucto- 
ribus  se  animo  ingerebant,  dum  conferrent,  aut 
juvareut,  curavi  inserere»  tacilis  inierdum  nomi- 
nibus  auciorum ;  lum  quia  tibi,  uipote  exercitatio 
ialitteris,  pleraqtie  pieuisaiine  iiota  esse  noveram  ; 
lum  ut  ad  ieclionem  assiduam  magis  accenderetur 
igiiarus«  In  quibus  si  quid  a  fide  veri  longius  abest, 
inibi  v«niaiu  deberi  confido ,  qui  non  omnia ,  quae 
bic  scrlbuntur,  vera  esse  proiniito;  sed  sive  vera, 
seu  falsa  suut,  legentium  usibus  inservire.  JMeque 
oniin  adeo  excors  sum ,  ut  pro  vero  astruam  ,  quia 
pennatis  avibus  quondam  lestudo  locuta  est ,  atit 


publicet,    arguat  meutn   ratione   vel   auctoritate 

mendacium ,  et  ego  vel  ad  inimici  vocem  non  re« 

fugiam  emendari ;  imo  et  amicum  ducam,  qui  meum 

castigabit  errorem.  Si  tamen  et  aiicobi  auctorura 

aiiter  quam  scripserim ,  inveniatur,  non  ideo  con- 

stabil  me  csse  mentitum  ,  cum  in  strategematicis 

historicus,  qui  frequenter  ab  invicem  dissident, 

sim  secutus,et  in  pbiiosopbicis  academice diapu- 

tans,   pro   raiionis   modulo,  quae    occurrebaiit , 

probabilia  sectaius  sum.  Nec  academicorum  eru- 

besco  professionem ,  qui  in  fais  quae  sunt  dubiu* 

bilia  sapienti,  abeorum  vcstigiis  nou  recedo.  Li- 

cet  eniin  secia  bxc  teuebras  rebus    omnibus  vi- 

deatur  inducere,  nulla  veritati  exarainandae  fide- 

C  lior,  et,  auctore  Cicerone,  qui  ad  eam  in  senecluto 

divertit,  nuUa  profectui  famiiiarior  est.  In  hlsergo 

qu£  incidenter  de  providentia ,  et  fato ,  et  libertatc 

arbitrii ,  ct  simiiibus  dicta  sunt,  me  acaJemicum 

potiusesseiioveris,  quam  eorum  quae  dubiasunt, 

teNierarium  asserlorem.  Scripturarum  quoque  leaU- 

moniis,    ad    cominodum    explanandae  sententiae» 

quandoque  usus  sum;  ita  tainen,  ul  nibil  fidei ,  aul 

bonis  moribus  inveniatur  adversum ;  ac  si  sente^  - 

tias  tam  modernas,  quam  ^vcteres,  eadem  incom* 

mutabiiis  veritas  genuisset.  Siquidein 

•    •   • facies  non  omnibus  una , 

iVoii  diversa  tamen^  quatem  decei  e$se  sororum. 

(OviD.  Mel,  II,  15.) 


quod  c  rusticus  urbanum  inurein  mus  panpere  te-  j^     Omnia  vero  tuo  reservantur  examiiu,   ut  tibl 


>cto  »  (llonAT.  Sau  II,  yi,  S)  susceperlt,  et  similia; 
Msd  quin  bxe  figmenui  nostrae  faiuulentur  insiru- 
ctiuni ,  non  ambigo.  Uaec  quoque  ipsa  ,  quibns  ple- 
ramque  utor,  alieua  sunt,  nisi  quia  quidquid  ubique 
bciie  dictum  est ,  facio  ineum ,  et  iliud  nunc  iiieis 
ad  cotnpendium ,  luinc  ad  fidem  et  auctoritatem 
alieuis  exprimo  verbis.  Et  qnia  semel  coepi  reve- 
iare  meniis  arcana,  arrogantiam  meam  plcnius 
denudabo.  Omnes  ergo  qui  luihi  in  verbo  aut  opere 
philosopfaanies  occurrunt ,  meos  ^clientes  esse  ar- 
bitn>r,  et  quod  majus  est ,  mihi  viiidico  In  servitu- 
tein;  adeo  quidem  ut  in  traditiouibus  suis  se  ipsos 
pro  me  linguis  objiciant  detractonim.  Nam  et  illos 
audo  aoctorcs.  Ncque  illum  Ahxandrum  vidi ,  vei 


major  et  justior  corrigeudi,  quam  mihi  scribendi 
gloria  (debeatur.  Inxqualitas  autem  volumlnom , 
variis  est  occupationibus  ascribenday  quibus  in 
cnria  sic  distractus  sum ,  ut  vix  aliquid  scribere 
quatidoque  licuerii.  Dum  tamen  Tolosam  cingitis, 
ista  aggressus  sum,  et  ine  curialibus  nugis  pau- 
iisper  ademi,  illud  volvens  in  animo,  quia  otiuni 
sine  litteris  mors  est ,  et  vivi  hominis  sepuliurai, 
Si  quis  ignoios  auctores  cum  Lauuvio  calumuiatur 
autficlos,  redivivum  Plaionis  Africanum  Cicenoui 
somniantem,  et  philosopbos  Saiurnalia  exercentes, 
accuset,  aut  auciorum,  uostrisque  flgmentis  in- 
dulgeat,  si  publicse  setviunt  utilitati«  Praeierea 
lcciori  et  auditori  qtiania  possuro  devotiove  aup» 


969 


POLYCRATiCUS.  -  LIB   U 


%dO 


plico^m  me  PMri   misericordiaram  commeiiilarc  j^  ev»cuarc,  et  malri  omnium  honorem  debilnm  non 


dignenlnr,  in  oraiionibus  tuis;  ei  erralibut  meis, 
qai  nmlliplicali  suni  supcr  ^iiimerumv  veniam 
fiiadeant  obtinere.  Naiii  eiego  sp  ro  me  pariicipciti 
esse  omniiim  tiiiieiitium  Dominum  :  el  corde  ei 
voee  vicissim  pro  indulgetitibns  oro,  ut  actus  ei 
cogitaiiones  nostraSt  umnipotens  el  mi^eraior 
l)eus  emundet;  et  iie  viiioniiu  rapiamur  erroribua» 
spiritu  soo  meutcs  iiostras  illuslrare  dignetur  ma* 
gfii  consiiti  Angelus. 

Caf«  1.  Quid  maxime  Mceat  (^Uunalit. 

Ittter  omnia  qu»  viris  solent  obesse  priticipibus, 

■ihil  periMciosius  esse  «rbitror»  quan  quod  eis  for- 

MD»  blaudientis  iilecebra  aapectum  subtrahil  veri- 

utiSv  dum  divitias  suas  el  deiicias  congerit  mun- 


referre.  Quod  tamen  ralio  ex  bonesiis  causis  ad- 
mittit,  non  est  sitnpliciter  alienum.  Si  motJes^A 
rorttt  jucundiias ,  vel  uiiliias  subest ,  et  nemini 
nocealur,  (boc  eienim  iion  adverxatur  officio  vr| 
natura;;)  sin  autero  iinpuj;nat  alierutrum,  tlatiin 
esl  et  simpliciier  alienum,  et  usquequaque  noii 
licet.  Hujus  ilaque  conirecutio  semper  est,  aut 
erroris  aut  crimiuis. 

Cap^  \\U  Ditribuiio  olfeiorum^  ex  politica  coHstUw 
lione  veterunu 
Philosophi  geniium,  juslliiajn,  qiiae  politica  dici- 
lur,  praecepiis  et  moribus  inroriuanies,  cujiis  inerilo 
respublica  hominum  subsislit-et  vigct,  unumquem- 
que  siiis  rebus  ei  sfudiis  vohicrunt  esse  coatentum. 


dus,  qwbiis  delicati   sensus  pruriginem  vicissim  U  urbanis  ct  subiirbaiiis,  coh)nis  qiioque  vd  rusiicis 


relovet,  ei  accendit,  iii  animus  muliiplici  leiioci- 
nionim  rraade  captos,  quadam  alieaatione  sui»  ab 
iQieriore  bono  deficiens,  per  exteriora  mendacia 
variis  eoncupiscentiis  evagetur.  JNoverca  siquiiiero 
virtolis  prooperius,  bealulis  suis  sic  applandit,  ul 
ftoceai  :  ei  infelici  successu  sic  in  via  fortunalia 
obseqiiiittr,  ut  in  flne  perniciem  opereiur,  convivis 
siiis  ab  inilio  propioans  dulcia,  et  cum  inebriati 
foerint,  lethaie  virus  miscet,  et  si  quid  delerius 
est :  quo  specie  aui  clarescit  amplius,  eo  stupenii* 
b«s  oculls  deusiorem  infundit  caliginem.  Invale* 
scentibos  ergo  errorum  tenebris,  vcritas  evanescil, 
ct  virtutom  radice  sucelsa,  seges  germioal  viiiorum, 
Mmea  ralionis  csstinguiiur,  el  totus  bonlo  casu 


sua  singulis  loca  et  siudia  prxscribenles.  Soliici- 
tndo  singulorum  el  oniiiiiim  iiiiliuai  publicoi  ser- 
viebat.  Naliir»,  lahoiis,  et  induslrix  [rucluin  uiius- 
qiiisque  recipicbat  ei  meriio.  Ncmo  quod  esset 
alierius  usurpabat,  nianente  in  onuiibns  individuQ 
chariiatis  aHcctu.  Primus  qiiidem  ct  iiiedius  urbis 
locus  Areopago  ccssit,  uiiJe  ad  singulas  profcs- 
siones,  prout  ralio  cuju«qne  officii-e&igebat,  dispo- 
siliouo  cougrua  insliiiiias,  ofljciorum  jura  qiiasi 
fuidam  salutis  et  viix  rivuli  derivarcniur.  Pono 
iu  his  venandi  ars  ofliciuui  vix  pcrinittitur  accedcre 
ad  suburbanos;  cuin  venaiores  ut  agricoiae  ca^teri* 
que  iiicolaa  rurum,  ab  urbibus  nobiliorumque  coetu 
lengiiis  arceaniur.  Omniuo  eniin  iuiquum  est  nobi- 


miserabili  fcrtur  in  pra^ceps.  Sic  rationalis  creaiura  ^  liora  iiigenia  smdiis  dehoncsiarl  mmoribus,  ei€os. 

hnitescli,  sic  iroago  Creatoris  quadan  morum  si- 

itiililuiline  deformatur  in  besliam,  sic  a  conditionis 

Mue  digoiute  degenerat  liomo,  vaniiati  similis  fa- 

ctus,  eo  qooil  ex  hoiiore  cullato  rntomuii,  el  a  lu« 

more  perdidit  intellectum.  Quis  enim  eo  indignior, 

qai  sui  ip«ius  coiiiemiiit  babere  uotitiain  ?  qui  tem- 

pos,  quod  parca  mauu  datum  est,  ad  meosuram  in 

usom  viix»  et  soium  reparari  uoii  potesl,  asuraria 

quailam  accessione  et  ptieDaii  repetendum  in  viix 

dispendia    prodigil,  et  in   contumellam   auctoris 

cffundit?  Qnid  eo  brutius,  quj  ei  defecto  ralionis, 

et  iinpulsu  Ubidinis,  dimissis  propriis,  aliena  ne- 

goiia  corat,  ei  non  modo  negotiis,  sed  et  alieiiis 

oiiis  jugiter  occupatur?  Quid  eo  besiialius,  qui  j^  mis  praeepta  congessii,  qiiai  poamodtim  ad  geniein 


quos  ardua  ei  graviora  nianeiit  ofiicia,  volupuua 
aui  vanitatis  occupatiouibus  agitari.  Onde  si  liceii- 
ter  eierceatur  venatio,  ariillcium  vel  oflicium ;  sl 
coiiira,  levitatem  eam  esse  aut  malificium  censu- 
erunt,  edicto  punientes  eos,  qui  eam  contra  ofliciui» 
usurparent. 

Ckk  IV.  De  venaiica\  el  auctoribut^el  epeciebue  fjve^ 
et  exercith  iicito  et  illicito, 
£l  primi  quidem  Thebaui,  si  Adtim'  sequamtsr 
histori»,  eam  communicandain  omnibus  statuenini. 
£t  cx  quo  suspecia  sit  omnibus  gens  fmda  parrici- 
diis,  incesiibus  detesuuda,  insiguis  frahde,  nou 
perjuriis,  bujus  arlllicii,  vel  polius  malificii,  in  pri- 


omiaao  officio,  de  roodia  nocte  surgit,  ui  sagacitale 
canom,  vejiatoroni  indiisiria,  studio  commililonum, 
servuiorDin  Cretos  obsequio,  temporis  et  famae  ja- 
eiora,  rerom  laborisque  dispendio,  de  nocte  ad  no- 
ciem  pognet  ad  bestias? 

C4P.  11.  Quid  fji  iftti^iti  alienum. 
Alienofli  prolecio  esi,  quod  raiio  naturae  vei 
officii  iioii  inducii,  si  tamen  iutenlum  recte  dicitur 
alienum,  quod  reciius  fiierat  semper  fuisse  nuilius. 
Qiiae  vero  natiirai  sunl,  persRque  sunt  oninium;  quae 
officii,  sua  sunt  singuloruiu.  Aliud  itaque  ex  oflicio, 
aliud  ex  natura  :  licct  naiur;e  vis  ex  oflicio  de- 
beator.  Parricidii  siquidoin  species  esl,  iinpugnaie 
jura  jiatur»,  ei  sacrilegii  inslar,  pareutis  legei 


mollem  imbellemque,  Jevem  ei  impudicam  (Phry- 
gios  loquor)  transtnitierot.  Itiserunt  eos  Aibenien- 
ses  ei  Lacasdemonii  populi  graviorcs,  hi^loriurunt 
gesla,  naturie  mnruinque  inysttfria  variis  figmeuui- 
rum  involucris  obtexenies;  sic  lainen  ut  ex  cauteU 
maiorum  utilitatem  indiicerent,  aui  ex  iepoie 
poematis  voiuptatem,  lu  auras  ilaque  raptum  Ira- 
dunl  ab  aquila  Darilauium  venalorem  ad  pocula,  a 
quibus  ad  illicitos  et  innaiurales  transiret  am- 
plexus.  Eleganicr  uiique,  cuni  et  leviias  ferri  possit 
ab  alite,  et  voluptas  sobrieiaiis  ignara  cujnscunqita 
libidini  prostiiui  uon  crybescit.  Dux  Thebanus  vjsa 
nuditate  illius  quam  iii  silvis  seuipcr  coluerai,  cuni 
ab  errore  pe<!etii  sui   revocarei  affecius,  sob  biu- 


^)1  JOANMS  SAnESBGRlEiNSlS 

inano  sensii  sc  ln  hcstiam  slupuit  transrormatum,  ^  Chironomanla  volami  Cultelio, 


m 


cenrisquc  conforints,  cum  domesticos  canes,  voce 
et  vuFiu  nllerctur  abfgere,  vilio  pravai  consuetudi- 
nis,  totius  substaiitlffi  sux  dispendio,  eorumdem 
niorsibus  patuit.  Et  Torte  deain  venntoribus  prae* 
foinnt,  quia  nioiliiie  hac  vel  maliiia  deos  suos  vo- 
kierunt  infamare.  Apri  denlibus  exstinctuin  Adoni'» 
dem  deflet  Venus»  babens  semper  ciiin  venatione 
vel  robusta  commerciuiii.  Dum  Maro  Gnrthaginis 
allse-jocaretur  bospitium,  amantium  vot»  conciliare 
nescrvii;  nisi  eis  ab  opporlnnilaie  vennndi  dilapsu 
comiium»  silvarum  latebras  reserareU  Sic  forte 
quia  studium  boc  a  conscictitia  turpitudinis  odit 
liicem,  slciH  econlra  legitimi  amoris  gauaia,  so- 
leinnes   lucis  su«  prasfemnt  tsedas.   Quem  mibi 


(Juv.,  V,  190.) 
nunc  pngione  stricto,  nunc  hebetbU  madiaera  nii- 
rabilis,  si  le  casn  solciniiiis  cornm  contigeril  inier- 
csse.  Gave  (atiien  ne  Mariemloqnendi  verboquovis 
offendas;  qnia  ant  vaputabis,  aut  condeninaberis 
inscilise  bonorum  omnium,  si  eorum  figmenta  iion 
Doveris.  Hmc  sniit  lemporibus  iiostris  liberalia  no- 
biliuiii  studla,  hx*c  suiit  prima  elemenia  virtuiis, 
bxc  via  felices  ad-  beatitudiiiis  cuinuluni,  coiiipen-. 
dioso  perdncit  traniiie,  quo  majores  nostri  non  nisi 
laborios:e  virlutis  gradtbiis  docueranl  ascendendum. 
iEmiltatios  et  Ligures  Galli  derident,  dicentes  eot 
testamenla  conficere,  viciiiiam  convocare,  antioriim 
iinplorare  praesidia,  si  finlbus  eorttm  lesludo  imnii- 


dabis  virorum  Hlustrium,  qui  iiuic  voluptati  vehe-  B  neat,  quam  oporteal  impugnari.  Quod  ex  eo  coiii* 


manter  inhaeserit? 

Fixerit  (tripedem  eervam  litet,  ant  Erymanthi 

Placarit  nemora 

(Vmc.  iEn.  vi,  805.) 
tictor  Alcides,  npn  voluplaii  suas,  sed  publica!  pro- 
4pexit  utilitati.  Aprnm  Galidoniae  ^astavenil  Melea- 
.^er,  non  mulsit  anitnum  volupiaie,  sed  hoste  pa- 
triam  liberavit.  Fuderit  auctor  Romani  generis  cer- 
vorum  corpora,  non  vauAe  voluptatis  sdaiium,  sed 
sibl  el  sociis  quaesivit  suffragiuin  vitac.  Opera  sin- 
gulorom  «X  eveniu,  et  proposiio  colorantur;  res 
qiiippe  decora  est,  si  honesta  causa  praecesserit. 
Qiiis  tatiien  liominum  canumque  consiriixH  exer- 


ponitur,  quod  eos  nanquam  ciijuscunque  cerlaminis 
casus  iiivenit  iniparatos.  Mostri  vero  quoiuodo  lu« 
drbrit  notas  effugiun),  cuni  niajori  turoultu  et 
xgriori  soHicitudliie,  et  ainpiiori  sumpt»,  aoleinne 
belluin  credanl  be.>ltit  indicendum?  Cas  taiiien  lui* 
lius  prosequutilur»  cum  quibus  humanum  genus 
jusias,  earom  exigento  malitia,  exercei  inimicitias. 
Lnpus,  vulpes,  ursus,  el  qiiaMSunque  fera  nocciH 
tior  (ii)  est,  in  aliaruin  quieseit  occasu»  el  solitam 
exercere  nialitiam,  in  venatorum  facie  non  verelur. 
Fertur  Annibai  occidisse  liomanum,  qui  mandaio 
ejus,  singuiari  ceiiamine  percnsserai  elephantem, 
dicens  eum  indignum  vita,  qui  cogt  poiueral  cum 


icitum,  ul  non  lam  sua,  quam  aliena  viptulCt  cum  -,  bestiis  dimicare ;  iicet  verius  sil  eum  ex  invidia 


■^estiis  dimicaretu?  Quidni?  infelicem  bestiolam 
iepuscuhtm  timidum  tanio  fortasse  praedabitur  ap- 
paralu.  61  vero  ciariore  prscda,  cervo  forle  vel 
apro,  venaniiiim  labor  effnlserit,  flt  piausns  inlole- 
raliilis,  exsultanl  veualorcs,  cnpui  praedae  et  solem- 
nia  queedam  spolia  triumphaiitibus  praefernniur, 
rcgem  Gappadocom  captuni  credas.  Sic  cornicines 
<el  tibteines  vldea«  victoriae  glorlam  declarare.  lUis 
mosslum  indicli  femrna  capia  siieniium ;  vel  si  forie 
pnedanobilior,cii%uinvenienliuiii  potiusfraude  quaiu 
virit>U8  prosteriiatur.  Si  capreolus,  vel  lep^us  ceci- 
derily  Iriumphi  gloru  repuiaiHr  iiiilii^ntis.  I^raeierea 
.ab  octavo  gradu  capricorni,  usque  ad  gemittos, 
Hibicinnm  ei  comictnum   exsnltatio  •conquiesdi ; 


noluisse  captivum  inauditi  triumphi  gloria  illu- 
strari,  et  infamari  besliaSy  quarum  virtiiie  gentibus 
terrorem  incusseral.  Quomodo  ergo  dignus  esi  vita, 
4|ui  nihil  aliud  novit  in  vila«  nisi  vaiiitatis  studio 
sevire  in  beslias?  Quos  verospecies  illa  veaationis 
oblectaty  ut  aves  avibus  iBseqiiantur,  si  tamen  lioi 
geiius  aucupii  venationi  censeas  adneeiendumt  mi- 
tiori  quidem  vexantur  insania,  sed  non  impari  l^ 
vitate.  Yenatica  lam  lerrestvis  quain  aerla  quanio 
solidifu*,  lanio  fruciuoslor  est.  Auciorem  occupaiio-- 
nis  suae  ab  anliquis  bisloriis  Uiixem  profeniui»  qui 
priinus,  excisa  Troja,  armaias  aves  aiiulil  Gnecijp, 
quas  suavi  quadam  et  grala  admiraiioue  videntium» 
in  cogiiati  generis  exiiium  auimavri.  Uix  qiiidcu 


4iisi  lupus  ant  hostis  iinmanior,  leo  forte»  vel  tigrls,  0  inagno  se  toeiilur  judice^  el 


41111  pardus,  in  praedam  veiieril,  qiiae  qni<lem  no- 
-stratum,  Deo  propitianie,  rara  gloria  esl,  cum 
<laineii  loiius  anni  prolixitas  variis  venaniium  sm- 
diis  4>ccitpetur.  Albani  quidem  in  Asia  canes  ha- 
lient  ieenvbiis  foriiores  :  eos  virtute  cauuin,  el  suae 
geniis  arlilicio,  quasi  inibelles  bcstiolas  popuiantur. 
Oanibus  quidem  iilis  nulla  ferarnm  foriior,  nulla 
animosior  cst.  Ilos  Hercules,  tergeoiiiio  Gerione 
vlcto,  ab  luila  irajecil  in  Asiain,  eis  virtulem  qua 
leones  slernerent,  qtiasi  haeredilariam  derelinquens. 
Ad  haec  carniflcium  eorum  ariem  exigii»  ei  ariem 
facit»  suuin  h«^bet  opificcnt, 

^24)  Ed.  Paris.,  notior» 


,  Qui  more$  hominum  muUorum  vidil  et  urhM^ 

(HoBiT.  An  poet.) 
CHJiis  providentia  nnllis  potiiil  insidiis  suppbnlari, 
cujus  leudicnlas  nemo  hostium  inderonis  evasi»  cu- 
jiis  deniqiie  inermis  niiiilia  ulterius  proinovit  Gr»- 
coruin  gloriaro ,  quain  mille  raliuin  armaia  multi- 
tudo.  Sed  el  ipse  ,  hujus  exercilii  Gircem  laadai 
aiiclorem,  qitae  carminibus  et  poculis  buinanas 
inentes  dtcitur  iinmutasse,  eo  quod  arie  verbomna, 
et  rerum  graiia  allicerei  mentes  bominum ,  et  ftuae 
volunlati  conformes  in  usus  quoslibei  iransformaH 
ret.  Graecis  Kaque  propinata  suni  suspeciae  ve.:i 


505  POLYCHATICllS.  —  UB,  I.  5M 

tolDplatis;  ted  eacum  prudens  gostassel  lihactis,  A  laritatis  gratior  osl,  st  duru  prxcesserini,  l-eaci- 


nolttit  bibere»  iie  sub  domina  meretrice  lurpts  et 
eicors  vivere  cogeretur.  Verum  qula  sapieiuia  re- 
runi  omnium  novftusum,  providit  vir  circuinspec- 
tus,  finitis  laboribus  et  erroribus,  cum  eiim  pudica 
Peiielopey  et  affectus  Teleinaciii  noii  agiiosceret 
reverleutein,  quoinoitodaiuna  sociorum,  quos  tanti 
cxsilii  dispendiiim  tulerat ,  Grxciae  coinpeiisaret. 
Adniiranda  fuorut  (ides  canis,  cut  soli  in  laiita  fa-* 
roilia,  iiec  vigiQtt  aiiiioruin  curricula,  nietnoriam 
domini,  quln  redeunti  applauderet,  abstulerunt, 
nisi  de  ejus  laude,  canibus  veiiatoruni  gratia  ulte- 
riiis  resuttaret.  No«i  tamen  studii  TeletQacbuin 
8uum  Tivcre  praecepil  expertem»  iilis  solls  diceiis 
allata  esse  novae  voluptaiis  solatia,  qiii  aniisHis  pa- 


iinlur  avidius  quac  exinanita  fiierint  pluriiuiiin. 
Yenaiores  omnes  adhuc  instituiioiieip  redoleiit 
Genlaurorutn.  Itaro  inveniliir  qitisquain  eortnu  mo- 
deslus  aut  gravis,  raro  conuiiens  ,  et,  utcredo» 
sobrius  iiunquatn.  Donii  <|uippe  Ghironis  habae* 
ntnt,  unde  haec  discerent.  Caveri  namqite  Jubentur 
conviva  Centauroruni,  a  quibus  sine  cicalrice  iiemo 
revertitur.  Quod  si  htsloriis ,  quas  suis  poette  de- 
coloravere  figinentis,  fides  suhirahilur  :  illi  utique 
credi  iiecesse  est,-quas  ex  eo  qtiod  scripui  est  Dci 
digito ,  irrefragahileni  apud  oinnes  geiites  sortita 
csi  aucloritalera.  Priiuus  ergo  ponitur  Neinrod  ro- 
hustus  venator  cuntra  Donrmuin.  Euiu  reprobum 
fiiisse  non  ainbigis,  queiii  oiniiiuiu  doctoruni  turba 


rentibus  Trojani  belli  datniia   senlirenl.  linde  et  B  condeinnat.  Tradttur  hic  iii  tanum  elaitonis  «ra- 


artem  infrucluosam  esse  conjtcio ,  qnani  ah  unico 
filio  lantus  vir  sluduit  sequestrare.  Quod  vel  ei  eo 
oiecum  conjicies,  quod  deterior  sexus  in  avium  ve- 
natioiie  potlor  est.  In  quo  poteras  naitiram  arguere, 
nisi  nosces  quia  deteriora  semper  proniora  sunt  ad 
npinam.  Inanis  etenim  esiei  adinodum  laboriosa, 
et  qiiae  damna  sumplauniy  nunquani  suceessuum  uti- 
litate  covpenset.  Licet  phirimi  veuationem  exer- 
ceant,  ut  sub  eo  pnrtextu  sampius  factanl  pareio- 
res,  donii  rarius ,  saepius  in  mensa  aliena ,  niulti- 
tudinem  Yitant ,  dum  silvas ,  saUus,  lacuifque 
circumeunt,  pannts  induli  vilioribus,  fnigatioribus 
contenti   cibis ,  dum  consortes  et   fantutos,  quos^ 


pisse  vccordiaui ,  ut  iion  vereretur  jnra  temeraro 
naturai,  ciim  consortes  condiilonit  et  geoeris,  quos 
ingenitos  illa  crea-verat,  Ihc  addiceret  servituti. 
Tyrannidis  ergo  fastigiuin  iu  couluineiiain  Crealo- 
ris  a  venatore  incipienSi  aKuni  noti  inveuit  aucto-^ 
rem,  quatn  eum  qui  In  c»de  feranim,  et  voluiabro^ 
sangubiis^  Dominl  eontemptum  dldicissei.  Coepit 
enliii  poleos  esse  in  terra..  Sic  nainque  scriptum 
est  :  Eo  quod  non  exspeclAveiit,  ut  acciperet  a 
Doiniao  poicstatem.  Principiuni  regni  ejus  Babylon» 
dilaiattisque  est  in  terrani  Seunaar,  ubi  cuin  tota 
ierr.i  essel  nnius  labii,  eorumdeiiique  serinoirani, 
in  coelum  erecta  est  turris  Babet,  hubens  laieres 


macerat  jejunlomm  Inedia,  et  lortnenia  nadilatis  ^  pro  Ispidibus,  biiuinen  pro  cxmeiito,  non  haliens 
'^'-     '    -  iii  fuiidaroento  peirain;  cujus  siogulari  solidiuto 

structa,  omnis  ledificatio  in  Doiuino  couvaleKit*  At 
improba  lemoritas  sb  anitate  praecisa,  linguaroiii 
suecidji  uniuiein,,  el  prima  coDfasiooero  iiierttit» 
qua  in  se  quaro  in  Deo  maluit  gloriari.  Bxivit  ab 
boc  prOTerbtuffl ;  QuasiNemrod  robusius  vooalor  co^* 
rain  Domino,  foru  quia  tantas  elatiouis  in  se  ex*- 
siitit,  ut  uec  recentis  pcena  diluvii  posset  liisirui » 
quio  In  oculis  Domiui  superbiret ,  et  obsequiuiu 
quod  ab  boiuine  Domino  dbbebatur,  sibi  couttiiua- 
ciier  usurparet ;  com  constet  quod  confasioiietirilu- 
guaruni  diliivium  anUcessit.  Babylou,  quidem  calico 
aureo  universam  carueni  itiebriat,  et  ad^ersus  Hie« 
rusaleiii,  quae  snrsuin  esi,  castra  consiruit  procul 


affltgont,  quosqtte  labor  immoderaius  e&haurii^  vo- 
iuputis  ant  potius  vanitatis  imagine  coiisoleiitiir. 
Eo  deniqoe  tenipore  primum  captivaniur  AtbenaB » 
qoo  interdlcCae  venatioois  ediciom  censuerunt  okso 
solvendum,  et  arlom  otriusque  venaiioiiis  eum 
exerciiio  poblice  adniiitendam.  Pertor  vatos  Man- 
toaous  ioierrogasse  Marcellum,  cum  depopulaiioni 
atiom  Yebemeutius  operam  daret,  an  avem  maliet 
inslmi  io  eaptiirani  aviuin,,  an  muscani  inforiiiarl 
io  exterininaiionem  mosearum.  Cutn  vero  qiiabstio- 
nem  ad  svuiiCHlum  retulissel  Angustum,  consilio 
cjus  pneelegit  ut  fleret  inusca,  qu£  ab  Neapnli(25) 
muscas  abigeret,  et  civilatero  a  pesu  iiisanabiii 
llberarel.  Optio  qnidein  iinpieta  est ;  unde  liquei 


priTataB  volttpuii  ciijusvis  praBferemlam  eue  iiuiN  D  dubio  peritura,  quibus  quisquis  mililUm  prssiat. 


lemin  atilitauin.  In  seroiviri  Ghironis  antro  (st 
Graecis  per  omiiia  creditor)  est  instiiutus  Achilles 
lyirafe  modis  et  cilhane,.et  iiido  traductus  ad  silvas 
io  sirago  ferarum,  c«dibus  et  fQsdo  victui  assues- 
ceoo,  reverentiam  natarjs  tiaiorenv|ue  niortis  abie- 
clt«  Qoid  quod  Baecbus  eiModem  babuit  nutriu- 
looa?  Nenipe  qui  bis  studiis  aui  desidiis  insisluot. 
oeoiifori  soot,  et  aliiecia  potiore  bumaniutis  parle, 
raiione  mocttni  prodigiis  cottformantur.  A  leviuie 
oiquidooi  ad  lasciviaw,  a  lascivia  ad  voiuputem»  et 
cum  iiidoniertnl,  ad  Oiigitia  et  qnaevis  illiciia  per- 
traibttntur.  Qttafiruntur  otia  post  bbores,  foiues  bi- 


perpeiua  saiicuruni  maledictiofie  daiunaiur.  Esau 
quoquo  veiiaiionein  eiercuit,  ei  beiiedlctione  pa- 
teriia  inerttit  defraudari.  hi  silvis  collegit  osuriem, 
ut  imwoderato  aesiu  ienticulam  concupiscens»  pras- 
rogaiivatn  priioogeoiuruiu  exiguo  pitotio  et  vili 
distraberet  :  et  jiiguin  servituiis  bsrediurke  traus- 
misit  in  posusos,  ut  diiiOQi  tttinoris,  qui  douii  de- 
gebat,  colla  suppoiierent.  Friiiicaiitibus  pilis  borro- 
baut  nunos,  «ec  eniiu  ienis  esse  poterat  laclu  , 
silveslris  inoribus,  caltumque  vestis  pretiose  douii 
reiiquenit,  qut  assiduo  venatu  virtutis  abjecerat  iu* 
duuieutum.  FraUriiaiu  saoguioein  siliobai»  et  se  ab 


(85;  Ed^.  r«ri!f.,  JHneapelu 


sor^.  JOANMS  SAaiiiSBfiUEXSis^  mr> 

co,  quem  sibi  ilWioa  gralia  tlc  paterna  benediclione  A  mentes  Ingenliiim  adiinc  immoderalo  dolore  sau- 


|ir»!atum  noTerat,  placalus  ante  muneribus,  non 
est  verilus  adorari.  Veiiationis  aeriae  aiiciorem  jac- 
tilant  fuisse  Machahreiimy  qui  majoribiis  occupatuf 
biiJHS  vobiptatis,  ul  credilur,  vitani  duxil  exorlem. 
Cgregie  siquidera  bella  gessit,  fratribus  restiluil 
liJH^rtatem ,  leges  erexit,  cxrcaionias  innovavit» 
mundavil  sancla,  tenipli  faciein ,  lunde  sibi  cre- 
debat  provenisse  victoriam.  coronis  aureis  decora- 
vit,  nuUosqne  ilUus  in  acliis  subrepsit, 

fiarlemque  tuUt  sibi  tiata  voluptas. 
rofttreme  pro  salutefratrum  fusus  in  acle,  gcrinanos 
legitimi  bclli  reliquit  itxrcdes.  Abxiaieprimacnira- 
lionis  Icgemnaiura  prxscripscrat,  iiispice  patriar- 
r!ias,dala  legciransi  adduceSyprocede  ad  jndices,ad 


ciatas  ,  receniium  refricalione  vulnerum ,  gravius 
iilcereinus.  Domesiica  nanifpie  sunt  exempla  quani 
pliirimis.  In  lanlam  vero  quidagi  hujiis  vamtalis 
insiinciu  erupere  vesaniam,  ui  bosies  naturje  fte- 
reiil  conditionis  sn»  immemores,  divlni  judicii 
contemptorcs,  dum  In  vindictam  ferarum,  imagi- 
iiein  Dci  exquisilis  suppliciis  subjugarent.  Nec 
veriii  sunt  hoininein  pro  besiiola  perdere ,  quem 
Uiiigenilus  redeuiil  sanguine  suo.  Qu»  ferae  natiir.c 
»uiit,  ei  de  jure  occupanliuiu  Auni,  sibi  audet  bu- 
iiiana  teincritas»  inspicienle  Domiiio,  vindicare,  et 
idem  juris  in  oninihus  ubicunque  siiit  statuit,  ac  si 
ciaustri  sui  tndagine  univcrsa  ciniisset.  Quo.lque 
magis   mirere  ,  pedicas  parare   avibuSt   laqueos 


rjias, uaiii  legciraiisi  auuuwstinuccuc  iiM jiiiin;c»,«iu       iii«t){ia    luiicic  «    |icuiu«a    |i«i«i«^    «fi./».»»    ....|ww»« 
rcgcs  progredere,  pcrcurre  serieni  prophelarum  ,  ^  lcxere»  allicere  modis,  vel  fistula,  ac  quibuscuiiquc 

_      —  ..     —  .       _      .     ..  .  ^ •_        .     •  •••    i^..« ^.t'^,^  «.^.-.o  nt  ««;.>.:..:<•     At 


fMlens  popiili  oflicia  et  studia  perscrutare,  qiins  in 
sene  Veteris  liistruinenli  legis  exercuisse  venali- 
cam  f  Nempe  idtimaeos  ,  ct  IsmaHliias,  et  gentcs 
qiMC  DonHnum  nescieUant.  Cbi  sunt  (iuquit  pro- 
fUieia,  aut  slmavis,  dum  tamen  in  spiritu,  notarius 
propliel»)  qni  in  avibu*  ccsli  ludunt  f  {Baruch.  iii,17.) 
Ac  si  tacita  siibjeclionc  pronuntiel  eos,  quorum  vita 
jucus  est,  suis  evanuisse  cum  avibus,  eosque  sub- 
jecta  proiiMiiiaiiane  a«l  iiiferos  descendisse  comme* 
inorat.  litterroga  p:itres  tuos,  et  annuntiabunt  libi» 
luajores  tuos,  et  dicent  se  nusquam  sanctum  legisse 
venatorem.  Quod  si  nomini  venalorum  de  prophe- 
tica  proniissione  blandiaris,  qua  se  veuaiorcs  inis- 


insidiissuppiautare,  ex  cdicto  s^epe  fit  cniiiinis,  ct 
vel  proscriptione  bonorum  mulclatur,  vel  meiubro- 
rum  punitur  saliilisque  dispendio.  Volucres  cceli  rt 
pisces  niaris  comuiunes  esse  auiiieras,  sed  li.-ec 
fisci  sunt,  qiias  venatica  exigit  ubicunqtie  Tolant. 
Blanum  contine,  isUruin  absliiie,ne  etlu  in  poinaiii 
hesse  iniyesutis »  venantibus  cadas  in  prxdam.  A 
iiovalibus  suis  arcentur  agricolae,  duin  ^  ferae  ha- 
heant  vagandi  libertalem.  lllis  ut  pascua  augean- 
tiir,  prsedia  siibtrahiintur  agricolis  sationalia,  infti« 
tiva  colonis,  compascua  arinontariis  et  gregariis, 
alvearia  a  floraiibus  excluduniur,  ipsis  quoque  api- 
biis  vix  uaturali  libertale  uli  perinissum  esl.  Dcus 


Mirum  Doinlnus  pullicelur,  qui    de  umbrosis  et  ^  hoiie,  quod  oestrum»  et  CM^teras  pestes,  qux  nou 

«     «^ < ^—..^....^o      t.Aai  I.^IS....^   wilaiii     lifkVA-  P .-      .^J     .l..l:^:^«    .^<%aA.««..n«    AWA««!l«k.if  tnf  A  IVAftfB. 


oxceisis  Tcnentur  erroneos,  besiialiuin  vitaiii  nove 
n5  inerepari,  iiou  comiiiendari  venuuliuni  vanita* 
i«m.  Nec  te  Placidus,  vel  Eustachius  roar^yr  qui- 
dem  insignis^  queia  ile  pia,  non  tainen  canonica 
«cf iptura  venanteiu  asseris  a  Domiuo  visitatutn ,  iii* 
Hii»  deinulteat ,  iiisi  furte  persocuiorum  EcciesiaB 
rabieni  laudasreo  quod  iude  ad  aposlolatum  vocatus 
«st  Vaulus,  et  inter  alios  factus  esl  egregius  Evan- 
gelii  prsedicator.  Sed  fuerint  viri  illiistres,  Alexan- 
dri  forie,  vel  Gaesares,  venatui  dediti ;  nunquid 
philosophi»  aut  aliqui  sapienlesin  po|)ulo!  Nunquid 
Soerates,  Plato,  Aristoteles,  Seneca,  Soranus,  aut 
qui  totius  non  urbis,  sed  orbis  evacuavit  iniracula, 
omnium  in  se  adiiMralionem  sapientia  ei  virtute 


feras,  scd  delicias  potentum  exagitatit ,  toio  potes- 
tatu  suo  non  possunt  abigere,  cum  et  culex  in 
ultionem  hominis  armaltis,  acrimoniae  suae  aculeos 
iii  ferus  recie  exerceat.  Sic  si  hic  fueris,  in  annos 
a>geris  sata  redimere  vel  ainittere.  Elige  uiruiu 
uiavis  de  aequissimo  jure  Quiritum,  rerum  vel  sahir 
lis  utrobiqiie  dispendium  imminet.  Si  venatorum 
qiiispiam  perlranseal  (ine:$  liios ,  ei,  quse  doini  ha- 
l»es,  incunclanler  et  reverenter  expone,»quodque 
<loini  non  esl»  et  habel  vicinus,  iii  usus  iliius  eroc, 
iie  ex  edictt  licentia  tua  auferat  vel  invito  ,  et  de 
irrevereiitia  et  contemptu  cogaris  in  centuria  aiu 
ft)ro  pnesidis  vel  proconsulis ,  aut  fortasse  in  con- 
cilio ,  laes:e  majestatis  reddere  rationem.  Protendi- 


convertens,  Archytas  Tarenlinu»?  Ul  redeaimis  ad  d  tur  eteiiim  pairimoninro  fisci,  dum  de  alieno  qua- 


iioslros  ,  qui  el  verilaiedoctrinae^  virlu.iis  exemplo, 
ct  fidet  auctoriiate  praecelhint,  quos  Augustinos, 
llieronymos,  Laureniios,  Vincenlios,  quos  deniquc 
de  tolo  foetu  Pa«r<im  vexationis  tiiijus  agitavii  in- 
sania?  Nosirorutn  qiioque  temporum  lucliiosis  in- 
struiniur  exemplis,  ab  hiij<»smodi  inqiiiciudine  tem- 
perare,  cum  proceres  nostros  tnter  venandum  veri  s 
varilaqne  miraculis,  indignatio  divtna  pereusserit , 
'  bestialemqne  s;epe  Invenerint  exituro  vitse,  quiduin 
Itcuit  besiialiter  vixerant.  Hegibus  quoque  ipsis 
luanus  Domtiii  iion  pepereit,  et  in  malitiam  eorum 
condignam  et  gloriosam  exereuit  ultionero.  Non 
equidem  eorum  nomina,  vel  exempla  ex  inopia  re- 
ticentur,  nisi  cx  ca  (orte  quam  parit  copia,  sed  nc 


cunqiie  ratioiie  familia  sumptum  facit.  Vcruui  ne 
venaticain  et  alias  curialiuin  nugas,  iion  tani  judir 
cio  quam  edio  stylns  persequi  vldcatnr,  eani  indiC- 
fereniibusconnumerandam  facile  libensque  coiiaeo* 
ii«>«  nisiquia  immoderato  voiuptatistncursu^virilem 
aiiimum  concutii,  et  fundamentum  subyertit  railo- 
nis.  Non  taroen  obhoc  erit  usquequaque  culpaUilis, 
cum  et  vinuni^  quod  iiiebriat ,  subversionis  culpaui 
reiorqueat  in  bibentem ,  et  senex  saepe  non  lani 
aeiatis,  qiiain  suo  vitio,  sensuro  proferat  puerilero. 
Potest  igitur  venatica  esse  utilis  et  honeau ;  aed  ev 
loco,  tempore,  roodo,  persoiia  el  causa.  Persooa 
namque  venustat  studium ,  dum  suo  insistit  officit» 
cl  non  praeripit  alienum.  Ncc  est  quod  qaem^iam 


597 


POLICRATICUS.  —  Un.  U 


m 


magis  deceat,  quam  quod  ofllcio  ciijusque  magis  A  ^el  cx  nalura  rerum,  tcI  ex  debifo  offlcri,  qiiOil  vet. 


accomniodum  est.  Prapclare  siquidem  ait  eiliicus, 
singiitanim  personarum  decora  describens  :  c  Id 
miumquemqiie  decet  maxime,  qnod  est  cujusque 
iiiaxime.  i  Quid  ergo  mihi  et  tibi  cum  vcDaloris 
professione?  Sua  namque  neglecta  (urpissimum  est, 
qcemque  siudiosius  in  aliena  Tersari.  Quid  ei  cum 
priTalo  et  rusticano  forlasse  studio*  qui  publicae 
aucioritatis  iusignibus  fulget?  Dncem  sequatur  po- 
pu!u$,  doctor  seminet  disciplinam,  judex  coerceat 
deliitqueiiies,  siudiosos  remuneret  indulgeniia  po- 
lestalis,  privaii  minoribus  occupenlur;  lioneslio- 
libus  iiigenui,  virioribus  servilis  condilio  mancipe- 
mr; 

Nam  quod  iurpe  bonis  Seio  Titioque,  decebti 

Cmpinum, 
Sic  utiquecum  mulia  sint  ejusdem  corporis  membra, 
non  omnia  eidem  aciui  serviuni,  scd  sua  sunt  officia 
^ingulonim.  Qui  ergo  tuum  venatori  non  cedis,  cur 
illiususurpas  olGcium?  Nonne  repulabis  indignum, 
ii  ad  regnum  vel  ad  ponliGcinm  venator  aspiret? 
^uidem  iodignius  esl,  si  abaUenitro  fasligioad  ve- 
naloris  carniGcium  vel  sordes  prolabaris.  Innatiis 
eienim  amor  boni  semper  qnasrit  ascensum;  econtra 
fomes  vitii  sponlesua  vergii  ad  casum.  Causa  quoquc 
actuin  polerit  decorare,  si  aut  necessilaie  subsisial, 
aoi  vigeat  ulililaie,  aut  honeslale  splciidescat,  cuni 
ei  aflectu  nienlis,  loia  valeat  substanlia  operis  co- 
lorari.  c  AfTectus  elenim  luus,  ul  alt  sapiens,  operi 


prapterinilti ,  vel  aliis  occnpationilms  posiponi  iion 
debeX»  Sed  de  bis  hncienns  qnia  noii  venalicam  tra* 
dere,  sed  de  citrialium  nugis  nugari  propositunr  cst. 
Loci  quoqiie  rntio  habenda  est,  scillcet  utln  siio, 
vel  communi,  vel  publico,  licitaexerceatorvonalio, 
dum  tamen  consortibus  non  irrogeiur  injurla,et 
locus  celebritate  sui  aut  reverentia  ab  his  inqiiieta* 
tionibus  non  eximatnr.  Qui  enim  in  aiiena  teme- 
raria  usnrpaliono  irruit,  laqueis  juris  tenetur  atl 
poenam.  Is  vero  modns  laudabilis  est,  cum  modera- 
tionc  adliibita  proctenler,  et  si  Geri  potest,  iitiltler 
exerceiur,  nt  mandaio  coinici  acquiescas  : « Nc  qutif 
nimis.  i  Nam  et 

Jnsani  sapiens  nomen  feret,  a'quux  iwqui, 
^  >  UUra  quam  tatit  est  virtuiem  si  petet  ipsam 
Nihtl  autem  tnrpius  est  quani  in  risum  contiren-^ 
liuin  ora  laxare,  dnm  non  discendl  proposito,  ve- 
liemeiilins  inststis  arli,  quam  nescias,  ut  si  lin- 
gtiam  qnam  non  noverls,  faceliis  allentes.  Siint 
vero  personte ,  qiiae  non  modo  ab  hoc ,  sed  ab 
aliis  qiiibusdam ,  ulpoie  leviorihus  et  voluptuosis 
studiis,  iii  perpetuum  siibuiovenlur,  ut  qui  In  sacris 
Ordlnibns  coiisliinli,  et  q»i  geriinl  anipHssimasma- 
gistralns.  Quod  enim  in  aliis  fulurum  erat  leviori^ 
culpae,  boc  in  islis  sspe  fit  criminis.  El  qtiidem 
sempcr  majora  sniit  quje  celebraios  contracius  re- 
sciiiilunt,  quain  quae  impediunt  coittrahendos.  Porm 
de  virlnie,  et  veritale  canonum,  venatica  cHenluIis 


ino  iioiDen  imponit.  i  Inculpabiliter  ex  sancii  palris  G  *"'"^  "<*"  ^^^  daiidil  ascensuni ;  sed  summi  sacer- 

dolii  gradum  adimil  jam  adeptum.  Pr»clare  illud  ut 
multa  fcrtur  dixisse  Themisiocles  :  iMagisiratus  :« 
ludis  et  quibuscunque  levioribos  ease  arceiidos,  no 
respublica  ludere  videatur,  defectumque  sui,  reliclM 
gravitaie,pronunliet.i  Si  Uinen  majoribus,  qiiodquf- 
dein  rarom  est,  eos  exoccupari  coiiligerit,  in  annis 
adolescentias,  ex  dispensaiioiie  ajtatis  permittuiitui- 
aliqitid  sublrahere  gravilali,  el  in  se  clementiores 
esse,  quod  maturiialis  processu,  retpublicse  utititatl 
coiDpensent.  H.nec  ille  :  i  Et  uunam  aiidiretur  a  no- 
slris,  ut  saltem  in  provecliori  ajtaie,  nugis  suls  rei* 
pnhlicse  seria  anleferrenlli  Tunc  clcnim  lotum  rei- 
publicse  corpus  roboris  sui  integriiaie  vigebil,  tun« 
optimae  compositionisspecie  venusiabitur,  el  elegao- 


mandato  venatum  profectus  esl  Esau,  ut  et  pairis 
satiaret  esuriem ,  et  promissam  henediciioner^  im^i^ 
penst  merito  obsequii  obtineret.  Si  enim  sine  culpa 
cxerceri  non  possel,  nequaquam  tantus  patriarcha 
ad  opus  illius  misisset  filiuiii,  quem  benedictionis 
gratia  in  caput  gentium  constituere  disponebal.  Sed 
forte  mora  traxit  ad  se  periculum,  qtiia  diutius  li- 
ctlo,  In  opere  tamen  licito,  ex  prava  consueludinc 
et  imrooderato  amore  roorabaiuc.  Nulla  tamen  ver- 
satur  io  culpa  qui»  urgenie  stimulo  necessitatis,  non 
reprobali  studii  exercilio  vitam  cogiiur  exhibere. 
Qui  otii  Inertiam  vitanl,  qui  gerendis  nego^ilsdispo- 
nunl  meinbra  dum  laboribus  assuescunl.qui  viiio- 
»ani  corp«)ri8  fugiuiit  inolem,  servata  in  omnibus 


digniute  person»,  jusue  reprebensionis  non  patiun-  D  tis  pulehriludinis  decorem  induel,  si 

lur  aculeos.  Opus  enim  non  ex  se,  sed  ex  causa  fii 

ccuneii.  Ntc  aliqua  virtutis  ostentatione  clarescit. 

eni  voluptas  originem  praebet  :  noverca  siqjiidem 

TirtutlsesLNoniliam  dieoquam  paritpax,  patieutia, 

!>enignilas,  longanimiias,  gaudiuro  in  Spiritu  sjincto ; 

;:ed  qiiae  antica  epulis,  potationibus,  convlviis,  mo- 

dolalioiiibua  et  ludis,  cultibus  operosius  ex/iuisitis, 

atuprts  et  variis  immundittis,aniuiosetiam  gra,viores 

tffeinioal,  ei  quodam  natune  ludibrio  mollioresei 

corniptiores  facilesseviros  qnain  feminas.  Teinpus 

c|uoque  venandi  coipam  exienuat,  actuaive  commen- 

ilat.  Sit  autem  blc  lempus  ut  in  locis  quam  pluri* 

bus  inveoltur,  ex  eo  opportunitas  gerendoriiin.  Fii 

ergo  inlempcstiva  venaiio ,  vel  ex  religiouis  culiu , 


Sinqula  quteque  locum.  teneani  sortila  decenter 
(HoRAT.  Ari  po«t.,,92.) 
si   riierit  oQiciorum  non  conrusio,  sed  distributio. 
Uoc  ila  si  optimain  viveiidi  ducein  naiuram  aequi- 
luur.  Sed  iiuuc  qitod  medicorum  est 

Prc;tninuit(  fabri^  medici  fabrilia  tractant^ 
(ln.,£p.II,  1,116.) 
et  Qfficium  prarsidendi  a  venaloribus  et  humiiioribus 
olliciis  auteiiam  maleficiis  mntuatur;  el  privaiorum 
letr.eritas  autdisciplin»  igiioranlia,  seaudct  publicis 
ofllciis  immiscere. 

Cap.  V.  De  alea,  et  ttsa,  et  abusu  eju$. 
Sed  ecce  dum  venatorum  lumultus  egreditur, 
aliiie,  etsi  laciturniores  ,  pcrstcepunt  ntigae.  Tritum 


599  JOANNK  SARESBERlENSISr  W(j 

»Ui4ii<[6iii  proterbiom  eb% :  t  Qiil  lepores  agiiai,  Tcrba  A  qwi  nniyersiiiii  orbem  iloccns  in  rilio,  cnni  denuntiat 


consttmiL»  At  si  alios  diligenlius  intueris,  consu- 
Nittttt  ei  Titaro,  qiise  in  ineptiis  et  factlonibns  aiH  lla« 
gitiis  iota  torsatur.  Monne  iibi  videtDr  aleaior  iiie- 
piat,qm  tesseranim  iion  tam  vivit,  quain  periiex 
gralia,  ei  oniaem  jaeluro  soriis  sao!  pnesulem  facil? 
ei4ne  ars  aeeommoila  ralioni ,  ciijus  quanlo  quisque 
f  tntlentior,  tanio  eriiesslndiosior?  Attalns  Asiaticuf, 
si  goniiliuro  bistoriis credilur,  bancludendi  lasctviam 
dicitur  invenisse,  ab  exereitio  numerorum  paululum 
deflexa  nKiieria.  Cum  enim  aniiquiores  ilkid  exer-> 
citiom  dunUxai  approbarenl,  qiiodad  investigatio^ 
licmveri  disciplinasque  liberates  profif eret,  vel  recte 
vivendi  instmeret  usum,  bic  siibtHi  quidem,  iicei  in- 
fnictuosa  inventione,  veteris  exercHii  duriiiam  non 


omnibus  fugieiidain.  Ab  ea  siquidem  armantur  ad 
liies  homiiies,  incurrunt  inimicilias,  in  miseram  , 
eisi  non  miserabilem,  incidunt  egeslatem.  Si  deMUi- 
liaiionis  quaeris  auciorem,  illum  agnusce,  qui 
JSon  «6i,  $ed  toli  genitum  se  credidii  orbi. 
Esl  laincn  cum  iii  aliqua  specie  sui  liccnier  admlUi- 
lur,  si  absque  viiio  curaniin  gravium  poudus  alle* 
Aiet,  et  siiie  virtuiis  dispendio  jucuiidam  interpola- 
tionem  afferat  gaudiorum.  Oinnis  vero  liceniia  mo- 
derationis  sulfragio  convalescii,  ei  soUdae  virtutis 
usus  ab  intemperanlia  deformaiur.  Totius  vero  li- 
reniia  modcrntrix  est  loci,  temporis,  modi,per- 
soii»  el  caiisae  pnemissa  inspeclio,  qu£  omnium  ne- 
gotioruni  faciein  decora  venusUte  coniniendai ,  aul 


temperavit,  sed  emollivit ,  muliis  adhuc  in  prklina  B  mrpiiudinis  condemnat  opprobrio.  Esl  crgo  in  sin- 


roanentibns  gravitate.  A  manibus  namque  Graeeoruro 
abaciM  nondum  excidil,  aut  ratio  calculandi,  aut  lu- 
diis  in  quo  plene  virisse  esi ,  ad  denuniialum  cal- 
cuiam,  in  eampis  adveisarii  eonstitnisse  perfeciam  et 
inaxlmam  bannoniain.  Giiin  vero  tn  eisdem  harmo- 
nica  arilbmetica,  vel  gcoineirica  triuin  lerminoruin 
itiedieiateeisullat,  semiplena  vicloria  esi.  Quxvis 
.Mleamm,  eisi  conlingant  citra  iriumphi  gloriaiu,  aul 
Judeniis  feiiciuiero,  aut  artis  periiiam  protestaniur. 
Jucundum  quidem  et  fiructuosum  esi,  numerorum 
iiosse  eertainina ,  qui  deprs&dalioni  inveniantur  ob- 
noxii,  el  qua  ralione  in  caslris  sinl  aiii  lotiores, 
owniuro  pericuiorum  ignari,  uisi  forte  circumventi 
:ii)bostibuscaptlvenlur.  Hujiisvoluptatecertaminis, 
Ptolomaeum,  Alexaudnini,  Gassarem,  Gaionein,  ipsuin 
quoque  SaMium  graviores  operas  legiinns  teinperasse 
quo  etiam  inter  ludenduin  id  agerent,  unde  esi>cnt 
pbilosophieis  negotiisapiiores.  Alea  vero  exciso  regno 
Asiae,  inier  manubias  cversaB  urbis  non  bub  una  tau- 
tum  specie,inigraTiladGraeeos.  liinc  lcssera,ca!culus, 
labula,  urio  vel  dardaiia  pugna,  tricolus,  sc;iio,  mo- 
iiarchBS,  orbicuii,  taliorchus,  vulpes,  quoruiu  arlein 
niilius  est  dediscere  quam  docere.  Quis  eniin  non 
crubescat,  si  sorlis  sua:  graiiam,  non  viriuti  debeat, 
sed  laxiliis?  Quis  frililli  cautelam  suae  prudeiiiiaa 
iion  doieat  anteferri?  Noniie  satis  improbata  csi  cii- 
ja^uearlisexerciiaiio,  quaquanloqursqiie  doctior, 
Uinlo  neqiiior?  Alentor  qHidcin  oninis  bic  est.  Men« 


giilis  plurimum  habenda  ratio  personarum,  cum  na* 
tura,  condilio ,  foriuna ,  suis  singolx  hoiniiicm  in- 
ditant  personis,  ex  quibus  quid  se  deceal,  uuiuscu- 
jiisque  erit  colllgere.  Decoruni  siquidem  aliunde  non 
provenit.  Ghlloii  l»acedamonius  jungenda;  socieiaiis 
causa  missus  Goriiitbum,  duces  et  seuiores  populi 
ludentesinvenitinalca.  lufecio  llaque  negoiio  re- 
versusesi»  diceiis  se  nolle  gloriam  Spartanoruiu, 
qiiorum  viriusconstruclo  Byzantio  clares*ebat,  hac 
uiaculare  iufamia,  ut  dlcerenlur  cum  alealoribiis 
« oiitraxisse  societalein.  Regi  quoque  Demeirio  iu  op- 
piobriuin  piierilis  levitatis,  lali  aurei  a  rege  Pnrtlio- 
riiiu  dati  sunt.  Eo  siquidem  inunere  exhonoranda 
visa  esl  adolescenlia  scnilis ,  ct  qtiae  in  majeslate 
irgnl  levia  comniittere  iitinime  verebalur.Nunc  vero 
iiobilium  in  co  sapieiilia  declaratur,  si  veiiaticaui 
noverint,  si  in  alea  dainnabilius  fuerim  inslituti, 
si  naiurae  roliur  effeuHnatae  vocis  articulis  fregerini, 
»\  modis  etmiisicis  instrumenlis,  virtuiis  iuiinemores 
(ibliviscaiiiur  quod  iiali  sunU  Veruiu  apareiitibtis 
li:ec  pcrnicies  inanat  ad  liberos.  Quid  eniiu  faciei 
iilius,  nisiquod  palrein  viderit  facieniem? 
Si  damno$a  $enem  juvet  alea ,  ludit  et  h<ere$ 
BuUaius ,  parvoque  eadem  movet  arma  fritiUo. 

(Juv.,  XI v,  4.) 

Fiicrat  quiiiem  teiierior  aeus  a  libidinibus  et  to- 
hipuie,  parente  viiiorum,  arcenda  propeusius;  ei 
iie  quid  liceiitius  iliis  praesentibus  a  majoribus  fle- 


«iaciorum  siquideiu  et  perjurioruin  niaier  est  alea,et  [)  ret,  diligenlius  prsecavenduni,  quia,  ut  idem  ait  s.i- 
ex  aliena  conciipisceiitia  sua  prodigil,  et  nuliam  ha-      lyricus 


bens  patrimoiiii  revereuiiam  ,  cuiu  illud  effuderit, 
sensiiu  in  furia  difabiiur  et  rapiiias.  Illaiu  vero  noii- 
nuUi  prxferuHt,  iii  qua  Clysscs  lusisse  iegilur,  eo 
quod  ingenii  aliqiialeiiiis  inulta  luediiaitoiie  excilare 
videatur  acuinen.  Sed  ex  eo  mihi  videiur  perdiiior, 
cuin  nihil  infelicius  sit,  quain  lii  eo,  iu  quo  miniinum 
proAcias,  pluriniiMU  laborare.  Esl  eniiu  inulilis  im- 
portunitas  deprecantls,  qua  iiuililia  acquiruntur,  et 
quaprendi  iuanis  esl  diiigentia,  cum  invenisse  non 
proderlt.  Posset  itaque  moius  aninii,  et  menlis  ngi- 
lalio ,  quae  ibi  fruslra  dislrahitur,  rebiis  pulchrio- 
ribus,et  melioribus  accoinmodari.  Aleain  vero  a  re- 
gione  morum  illius  auctorius  prorsus  exlerininat . 


toritu$  et  citius  no* 
Corrumpunt  viliorum  exempla  domeiticat  magnis 
Cum  subeunt  animos  auctoribus* 

(lD.,i6.,35) 

Egregias  qiiidcm  Eleazariis  cuiu  redimcndaB  vitae 
c:iusa  sollicilareliir  comniiliere  in  legeui  Doniiui, 
exemprt  periculiiin  opposiiit,  dicens  :  •  Quis  ego 
suiu  Eleazariis  nonaginta  annorum,  ut  ti-anseam  ad 
viiam  alicnigcnaruin,  et  juvenes  rcligiosos  sedu- 
cain  ?  I  Nascuniiir  ergo  majoribus  haeredes  qtiidem 
(legeneres ,  ei  qiii  virilein  scxum  muliebri  mollitie 
dchonc&tant. 


IM  POLYCRikTIG(}&  ^  UB.  L  m 

Cap.  YL  Dimuuea.  ei  inHruwUHti$  ^  eimodU^  ei  A  aniinHin,e(  pro  arbiirio  suo  Banc  «lcjicic,  nmic 
fruciu  eorum.  exiollit.  Certe,  eui  niilla  ratione  aii  ipiriiiia,  < 

Non  tanicn  car  jaliiim  nugia  moaicani  calomnieiur 

ait(|ttis  sociaiani,  licei  se  beneAcio  eju8  conenlur 

nogaioruni  plurim!  commemlare.  Disciplina  quidem 

liberalis  e^i.  et  sive  rytbagoram,  sive  Moysen, 

siTe  Tubalpalrein  canenlium  in  cilbara,  editionis 

suje  laodat  auctoretn «  iiigenuom  babet  ortom»  et 

Tiniitis  sose  poientiay  specierumqoe  varietate «  et 

sibi  iamQlantibus  numeris»  oniversa  compleclitor, 

ooiDium  qa«  snni  ei  qo»  dicuntur,  dissidentero  et 

dissonaitt  miiliiiudinein  ,  proporiionum  suarum,  id 

esi  inaeqnali  quadain  aeqiiitatis  legeconcilians.Hac 

etenim  coslesiia  teuiperantur,  mumlana  sive  bumana 

regoniur  :  bsc  iuslrumenia  mores  instruont  et 

infornianl,  ipsiusqiie  vocis  articolot»  vel  inartieu-  B  aucioritas,  tei  triumpbatrix  illaprfficonia  mosiee 

non  lacebii,  cujys  seniorcsTldii,  et  tibi  monsiraTit 
tonitriil  filius,  et  Toces  eorum  sicui  voces  citba- 
roedorom  eiibarisaniinm  in  dtharis  snis.  Qoodsi 
illos  noodom  audisti»  regem  aoilias  exsoltaniem, 
qiii  te  regni  et  exsoliationts  so»  voli  esse  partlci* 
peio.  Ait  enim  :  SumUe  peaimum,  dnie  rsfmponom, 
peaUerium  jucundum  cum  dtharo  (Peal  L<(xx).  Ad 
qoid,  Inquis?  Vi  litndetis  Domluum  in  tympuno  et 
ek^roj  tn  chordie  ei  organo  (Peal.  cL).  Ilic  esl  enim 
osos  musiccaul  soltis,  aot  praBcipuits.  Pbrygius  vero 
modus»  ei  cslera  corruptionis  lenocinia ,  san»  In- 
siilolionis  non  babent  osum,  sed  produni  raaliliam 
abnlentis.  Dolet  igiior  et  ingemiscit  species  lauda- 
biiis  disciplin»,   se  ab  alieno  vitio  deformiirl,  et 


quoddam  vehicnluiu  spirilos  esse  certisaimiHn  ese« 
£i  niioc  quidem  humaiiumt  nuiie  diviniHO,  ooncei 
pyihoniciini  gorit.  Cum  vero  modis  sois  «legantios 
fuerii  colorau ,  venostate  sui  menies  etiam  seve- 
riores  capit,  «t  qoadam  indiiet»  bilarilaiis  grailt 
peliit  tristitiam  :  et  si  qoid  polveris,  aot  torbiolt» 
aut  nelHilarum  cogiiatlooibas  ipsls  lobmerat»  po» 
lenier  abstergil.  Ad  mores  luque  Inetnmidos  M 
animos  essoltatione  Tirtiiiis  irajiciendos  in  cullonA 
Domini ,  non  modo  concenioro  bomioam  ,  sed  oc 
insirnmentorom  modos  censocrunt  aanctl  Patres 
Doiiiino  applicandos,  cuin  tempii  reverentiam  dlla- 
tarent*  Et  si  roililantis  Ccclesi»'  libi  parva  vtdetiir 


latae  siibsianiiain  iiiiro  qiiodam  iialura  opilicio.  me* 
licis  picturis  rbytliiiiorum  metroruinque  coioribus 
\estiuiit,  ct  quadani  cuitus  veousuie  perornant. 
Hanc^  ut  suffragio  commendationis  nostrae  non 
c(reat»  sancti  Patres  multis  laudum  praeconiis  extu- 
krunt.  Denique  in  ejus  vinou  maligni  spiritus 
vioieuiia  cobibetur»  et  illius  etiam  in  sobditis  suis 
minuit  uiosicae  gratia  potestaUtn.  Coin  enim  spi- 
rilos  malus  Saiilem  invasisset,  psallebat  David  in 
ciibara  in  manu  siia,  donec  spiritos  a  regis  infesU* 
lionequiesceret.  Ut  vero  nondum  rcveletur  spiritos, 
qui  laut  in  liiiera,  aequissimum  est  animam  eognati 
gencris  gratia  maiisuescere,  et  omiiem  dediscere 
aiienationem  •  cam  ei  proprie  concentos  originis« 


et  naturae  meiioris  arcana  resultant»  Eaiu  ex  con*     qiiod  facies  mereiricls  facta  estei,  quac  viriles 


sonaoiiis  musicis  esse  coinposilam,quaurplurimo* 
ram  opinio  vel  senienlia  est.  Totius  eoiin  pbilo* 
lophiae  priuceps  Plaio ,  (si  lanicn  Arisioielici  ac* 
qniescuni)  cum  eani  ex  suLstanlia  diridua  et  Indi- 
vidoa  flnxlsset^et  eadein  natura  plasmaret  ei  diversa , 
ipsam  non  posse  consure  credidit,  nisi  liniitum» 
qui  uirinque  mullifaria  sectione  ab  unitaie  pro- 
finxerant,  dlssidentiam,  hemioliis,  epitritis  et  cpog- 
dois  ooirei.  Limatis  et  cotnmatis  babita  raiione,  ni 
sob  expressiooe  paucorom,  ei  quanUcunqoe  di- 
slantia  repognantiuin  concordia,  cognati  generis 
societate  doceatur  esse  finitinia.  Unde  arcano  quo- 
ilam  Hieatu  naturae,  secreiisque  cuniculis,  vlvaci- 


quoqtie  aiiimos  accendere  consucTerat  ad  virlutem. 
Ainaioria  bucolicorum  apiid  viros  graves  esse,  fuo» 
rat  criminis ;  nouc  vero  iaiidl  dticilor,  si  videas 
graviores  amaioria,  qnse  ab  Ipsis  dicnntor  elegan* 
lins  slttllicinia ,  personare.  Ipsoin  qiioqiie  ciillnm 
religiotiis  incesial,  qiiod  ante  conspeclum  Domliii, 
in  tpsis  penetralibos  sanctnaril ,  lasciTieniis  vocls 
Ihxii,  quadam  osienutione  sui ,  muliebribus  modis 
notularuin  articnlonimqiie  cxsuris,  slnpenies  anl- 
niuias  emollire  niiiintur.  Ciim  pnecinentlum ,  ci 
siiccineiiliuro,  canentium  el  decinentium,  Inierci- 
iientium  el  occinentium,  praemolles  modulstioncs 
aodieris,  sirenarum  concentus  credas  esse,    non 


utis  suae  vigore  per  universa  discurrit,  et  coivis  D  hominumct  de  vocum  facrliute  miraberi*,  quibns 


nauran  subsuntiaeque  conformis,  ratiouis,  sensiis, 
vitae  in  singulis  pro  divinas  dispensaiionls  decreto 
eflicaclaro  inodulaior.  Omnibus  iuqtie  aliineiila 
dispensol,  et  sni  puriute  viget  in  singulis,  nisi  mo- 
lis  Gorporeae  graviuie  premalor;  aut  tranquilliu- 
tem  sptritus,  exteriornm  tuinultnum  spiritos  con- 
cutiai.  Qoa  irruente,  quid  potest  esse  salubrius, 
qnam  si,  ut  Ita  dicam,  suis  natorae  vocibus  a  coin* 
pressione  torbarnni  ad  se  ipsam  anima  revoceiur? 
Qiiid  denique  noslrorum  spiritui  potesl  esse  similiiis 
voee  T  qoae  cum  liic  fornielur,  lam  facili,  quam  In- 
visibili  ei  ineflTabili  iransilu  iniillorum circnmquaqne 
r^plcc  auditoin,  ci  ^i  sua  corporum  integram  pc- 
uctrat  dcnsiuiem,  et  quasi  taciu  quodam  inovet 


philoroena  vel  psitUcus ,  aut  si  quid  sonorius  esi, 
niodos  suos  iieqtieunt  coaequare.  Ea  siquidem  eat 
ascendendi  descendendique  facflitas;  ea  sectio  vel 
geininatio  noiulanim,  ea  replicalio  articulorum, 
singulonimque  consolidaiio ;  sic  acoia  vel  acuils- 
siina,  gravibtts  et  sobgravibus  lemperaninr,  ut  au- 
ribus  soi  Judicii  fere  subtraiiatur  auctoriUs  :  et 
animos,  queiu  Uniae  snaviutis  deniulsit  gratia» 
audilonim  merita  examinare  non  sufficit.  Cum  bsc 
quidem  modum  excesserinl,  lumborum  proriginem, 
quam  devotionem  mcniis,  poterunt  cltius  exciur^* 
Si  vero  moderationis  formula  liinitantur,  aniinum 
n  ciiris  redimunt,  cxicrminant  tcmporalinm  solli- 
ciludincm ,  et  quadaro  partiripationc   Isetitia^  et 


JOANNIS  SARESBERiGNSIS 


iOl 


qfrittOf,  61  WKOcti  «Kialutione  in  Deiini,  lueiiles  hu-  A  sednndnm,  ti  potmndum  u$qw  ad  ^nperam,  ui  mto 

Muelit.  Cilkttra^  et  lyra,  el  iympaHum^  ef  libia.  et 
vinutn  in  conviviit  vearis ;  el  opn»  Domim  non 
resptcitit^  ei  epera  manuum  eju»  non  conMeratis 
{htt,  v).  Quid  qiiod  rex  fiabytonis  «oii  nisi  in  coii- 
vtTio vidiimannm  scrtbentis  iii  pariete :  Mane^  thekel^ 
pkare»  {Dan,  v),  quo  regniftn  dinunieralHin-,  appen- 
tain  denniitiaiur  et  scissuin?  Divino  8ic|uidem  Ju- 
«lioto  principatu  jndicatur  iiidignus,  qui  vasa  l>a- 
iuiiii.  liuinnna  videlicei  corpora,  in  vana!  volnpiatis 
gaudia  exponlt,  et  spoiisi  llialamuni  inaligni  spiriius 
Iminnndiciis  aperit. 
'  Ceitf ttiti /ttmini^its  c/nclam  capul  Argus /labebai : 

(OviD.  Mel.  1,  6i6.) 
%i\x  omnia  uiiiiis  flsiulae  volnptate ,  non  taui  sopita 
£  Bunt,  quain  e&stincta.  Tu  quises,  qni  tecircuni- 
spectioreni  csse  oonfldis 

Cap.  VII.  De  diitmiliiudine  Augus.iet  Neronit. 

Attgiisto  lyinpanizinte  in  coena,  a  qaodaiii  niiliie 
probrose  dictum  est :  i  Yidesne  nt  ciiiasdns  orbeiii 
digito  temperet?  »  Ciijus  ille  verbi  |>ercussus  aina- 
ritudine,  os,  manns,  et*animnm  in  aevuni  ab  bu- 
jnsmodi  levitate  suspendit ;  habuiiqiie  semper  gra- 
liam  exprobranli.  Sed  longe  seciis  Nero,  non  linpe- 
ratorum,  sed  bomlnum  rcedissinius,  qui  adeo  scri- 
bilnrcaptus  amoenilate  vocis,  ul  non  niodo  jioniis 
cibisque  nocenlibus  abslineret,  sed  cjus  gratia  cou- 
servandae,  frequenti  clysterio  voniituque  purgareior, 
plumbeamque  cariellam  supino  ventre,  inandato 
pbysicorum,saepiuBetdiutius  snStinerct.  Atleo  vero 
C  delectabatur  in  canlu,  nt  nec  thcairo,  terrapnioiu 
coacusso,  com  semel  coeperat,  egrederetur,  ante- 
quam  iiicboaia  flniret.  Nec  queinqnani  egredi  eo 
canunte  licitum  erat.  Unde  plerique  affecti  laedio 
andiendi,  simnlalo  funere  elati  sunt.  Miliies  qnoque, 
nisi  alio  verba  pronuntiaiite,  noa  appellabat;  nec 
agebat  quidquam  serio  jocove,  qi/in  pbonascus  asta- 
ret,  qui  euni  suis  arteriis  parcere  bortaretur.  Iti- 
stnimentorum  quoque  curiosiRsimus  erai,  ut  eorum 
peritiam  aliis  inviderei,  adeo  ut  pubtico  testimonin 
se  cilliarcBduui  principem  gauderetappellari.  Uiido 
iilud  : 

Cilkarado  principe  nalus 
Piobilis,  Hae  uUra  nobis  quid  erii  nisi  ludust 


inijfeiwit  ad  «ocieta^m  angelorum.  Sed 
«Nle  lHia«  OMMlefatioiiis  fonmilam  lenes  ?  Exsul* 
«abaas,  hiqiiii,  cmn  caocavero  tibi,  bibia  mea.  Si 
«rgo  ex  atauiisiiiCia  eonlfs  o«  tmim  laadem  Domiui 
inednlennr,  si  spiritu  psallis  eC  mCiite,  psailis  deni* 
qne  sapiemcr,  etiam  citra  articiilutae  vocts  intelli- 
geBilani,  rectissimam  modestix  i-egulam  tenes,  eC 
•len.tam  voets  quam  meniis  Jubilo  aores  mulces 
AltiKSinii,  et  iiidignationem  ejui^  prudencer  avertis» 
Qui  autem  voluptatis  aut  vanitaiis  aflectiis  exprV 
niit,  qui  vocis  gntiiam  prostituic  concnpiscentiis 
S1I48,  qui  lenociniorutn  clientolam  rousicam  facit, 
ignoRit  quidein  eanticum  Domini,  modis  Baliylonlis 
feativus  in  terra  aliena.  Qui  nesdo  qiio  pacto  plus 
ptareiint,  nisi  qnia 
iVtliwar  tn  ieiimm  semper^  cupimusque  negaia* 
(Ovia.  Am.  3,  iv,  17.) 
Ecaqoae  furtivae  dnlciores,  et  panis  absconditos 
auavior  est.  £t  quideni  Piirygius  niodtts*  decreto 
philosopborum»ab  aula  Graeciae  jani  pridem  missus 
est»  et  cjeteri  quibus  desceiisus  flt  in  lasciviam  ec 
eorruptionem.  Aiiiion  recolis  Cieoiium  macres  eC 
iHiros»  Cotam  iiidignationem  suam  In  Orpheum, 
qiii  mares  modis  suis  efferoinaverat »  osque  ad 
Parcaruiu  invidiaui  effiidisse,  licet  ille  fiexerit  ma« 
II6S,  duritianique  Dltis  mollieril,  Enrydicemqoe 
aoam  vocis  gratia,  etai  infausta  sorte  menieritl 
£xiude  bojusmodi  bominiim  quaestus  plerumquefe^ 
Ucero  exitum  noo  exspectat,  et  forie,  quia 
iVoic  habet  evenius  sordida  prwda  bonos. 

(OviD.) 
Ciiae  vero  mentes  erooUiunC»  moresque  subvertunt, 
N  iiosira  aetate  undique  asciscunlur.licet  ipse  ulira, 
qnam  saUs  esC ,  vitiis  suis  abandet.Si  quemqnam 
eoruui  qoi  vebementius  liis  insistunt«  gravein  vi- 
derts»  sl  modestum,  st  pudicom  »  viris  fortibos  no* 
atroroffi  temporuin  ipsom  connuroerare  memineris. 
Quandoqnideui  baec  rara  avis  est.  Proinde  quidam 
venerabiiis  vir,  circiCor  seplingenlarum  roonialium 
Pater,  banc  inonasteriis  suis  praescripsit  legem,  ot 
ouinia  earum  caniica,  toiius  melic»  pronunilationis 
exunntmodosi  et  ut  sola   psalmorum  et  laudum 


sint  signiAcativa  pronunliatione  conleniae.  SuspecCa 

eqniilem  fuic  sancto  viro  volopiati  cognata  molli*  d  In  tanta  qooqiie  inole  iinperii  omnem  perosus  esC 

Cies,  eoquod  voluptas  pnreiis  libidinum  est.  Qiiid      gravitatem.  Pbilosopbiaro  persequens  quasl    ma- 


qood  haee  ipsa  qnotidianorum  conviviorum  roaliiiain 
acult;  ac  si  venena,  nisi  toxicata  sint,  nocere  non 
possint  ?  igui  stipulam  addere ,  oleum  cainiiio,  ser- 
penteni  iiitoxicare,  nonne  dementia  est?  Licet  rerum 
vitia  obteganCur  velo  verborum,  quoruin  eadein 
snbstantia  esl,  nulla  profecto  diflerentia  esi.  Qii» 
apud  Graecos  coepulaiionis  aut  coinpotationis  cen* 
fitiiitur  noinine ,  a  nobis  bonestiori  nomine  coovivia 
nominauiur.  Ccetus  siquidem  conviventium,  qtiam 
«oepulaniium  auC  compoiantiuin  venerabilior  est« 
Convivia  vero  oonne  per  se  satis  iiisaniunt,  nisi 
carmLiiibus  excitentur?  Nonne  istud  arguit  Doini- 
Dus,  dicens  :  Y<b  qm  consurgiiis  mane  ad  ebrietaiem 


jestatis  imperii  inimicam,  ec  nobiliora  ingeiiia  ve- 
riius,  se  consiliis  subdidit  hislrionum,  qiiorum 
jpse  non  erubuit  turpitudiiieni  exerCere.  Uinc  iilud: 

Quod  non  dant  proceres,  dabii  hiUrio. 
Cum  vero  essel  oinnium  avarissimus,  adeo  uc  nuUi 
quodcunque  officium  delegaret,  quin  prosequere- 
tur  :  c  Nosti  quid  inibi  opus  sit ;  i  aut  illud  sub- 
jiceret :  c  Qui  omnibus  praeest,  oninibus  indiget :» 
tamen  bistrionibus  et  iniinis  pecunias  inflniias  cro- 
gare  non  gmvabalur ;  singulos,  proul  quis(|iie  pla* 
cuerat,  amplissimse  dignitatis  iioinine  8ubornabat« 
alios  patricios,  alios  senalores  diceiis.  Hos  illusCriom 
spectabiliumve  noniiiiibus  illustrabat. 


Gap.  ¥11L  De  hiitrionibui ,  et  mmu  et  pnpif i* 

giatoribm, 

Enm  Tero  adhue  aliqiii  pro  parie  imiianttir,  ei^i 
fiediiate  illius  nemo  diftnetur  involvi,  eum  graiiani 
ftujm  histrionibus  et  mimis  multi  proslituantt  et  in 
rxliibenda  malitia  eorum  cxca  quadam  et  contemp- 
libili  maguincentia»  non  tam  mirabiles  quam  miie- 
rabiies  faciiint  sumpius.  Ula  tamen  xis^%  (ut  sic  in* 
leriin  dicam)  boaestiores  habuit  hisirione8,si  laineu 
alif^io  niodo  bouestum  est»  quod  omni  homlne  li^ 
bcro  comprobalur  indignum.  Nec  tamen  hisirioiiem 
assero  turpiter  in  arte  sua  versari.etsi  indiibitanter 
iiirpe  sit  esse  hlslrioneni.  £t  quidem  histrioncs 
erant ,  qui  geslu  corporis  arleqtie  verborum ,  et 
ttiodiilaiione  vocis,  facus  aul  fictas  hislorias»  sub 
ispectii  publico  referebant,  quos  apnd  Plautain  in*  B 
venis  et  Menandrum,  et  qiiibus  ars  nostri  Terenlii 
tnnolescit.  Porro  coniicis  et  tragicis  abeuutibus, 
cuin  otnnia  levitas  occupaverit,  clientes  eorum,  co- 
inoedi  vidclicet  el  iragoedi,  exterminati  sunt.  Sed 
(os  in  serviti  condilione  duntaxal  plenimque  repe- 
ries.  Qiiis  vero  eorum  usus  exstiterit,  poetica  do- 
ceas  aperit : 

Aut  ffodeue  polunt^  aut  deUelare  poetee^         ^y 
Aut  jucunda  eimul  et  idenea  dicere  vtic    ^^ 

(UoRAT.y  Ar$  poei,  53.) 

At  Dosira  »Us  prolapsa  ad  fabolas*  et  qii»vis  ina* 
nia,  Don  modp  aures  et  cor  prostituit  vanitatt,  seil 
oculoruin  et  aurium  voluplate,  suam  mulcet  desi- 


POLICRATICI».  -*  LIO,  1.  m 

k  eienim  meAiibus  sabrepant  i«dU,Meqne  wm  toitt«> 
nerenl,  sl  non  alicitjns  voluptaiis  solalio  mnlco*' 
reninr.  Admissa  sunl  ergo  speciacula  et  litftniia  li* 
roelnia  vaniiatis,  quilms  qui  omnino  otiari  non 
postunt,  perniciosiiis  occupcntur.  Satius  eniin  fiie* 
rat  oliari,  quain  Ittrpiier  oceupari.  Hinc  tniini,  sa^ 
lii  vel  saliares,  balalrones,  temilianl,  gladialoreSv 
pakcstritae,  gignadil,  pr«sligi:»lor«s,  malefici  quo- 
que  multi,  et  lota  joculalorum  sceiia  procedil,  Quo* 
nun  adeo  crror  iuvaluii,  ut  a  praecUris  domibus 
non  arceantur,  etiam  illi  qiii  obsceiiis  p:iriibu$  cor- 
poris,  oculis  omntuin  eatn  ingerunt  Mirpitndinetn^ 
quani  eriibescal  videre  vel  cynicus.  Quo4li|lie  magis 
mirerc,  nec  tunc  ejlciantur,  qnando  tumulluantes 
iiiferiiis  crebro  souilu  aorem  foBdanl,  el  inrpitef 
tnclusum,  lurpins  produnl.  Nunquid  libi  videturaa* 
piens,  qui  oculos  vel  aures  istis  expandii?  Quis  ta- 
meu  libenier  non  videat  el  rideal,  eum  praesiigiato- 
ris  loiio  pcrfusi  ars  deletur,  et  ocnlis,  quos  inalitla 
siia  praeslrinxeral,  videndi  faculias  reparalur?  Ju- 
runduin  qnidcin  esi,  et  ab  honesto  non  recedit,  vi- 
riim  probuin  qiiandoquc  inodesta  hilartute  muiceri» 
sed  tgnominiosiim  est  graviiateni  hniuscemodi  tas* 
civia  frequenter  resotvl.  Ab  istis  quoque  spectacu- 
lis,  et  uiaxime  ab  obscenis,  viri  arcendus  est  ocu» 
Ins,  ne  inconttnentia  ejus,  tnentis  quoque  impttdi* 
ciliain  faicatur.  Egrcgie  siqiiideni  Sophoclem  pr»- 
toreiu  collega  Pcriclcs  argiiens,  ait  :  i  Decet 
prxioreni  Sophoclem,  non  niodo  manus,  sed  e( 


fltam,  iuxuriani  ascendit,  conqnirens  oiidique  fo*  p  oculos  habere  continenles.  %  —  €  Avcrte,  inqult 


nieota  vitiorum.  Nonne  piger  desiiiiani  inslruit,  el 
soinnos  provocat  instruinenlorum  suavitale,  aut  vo* 
cuin  modulis,  hilariUte  canentiunt,  aut  fabulanlinm 
gralia,  sive  quod  turpius  esi,  ebrietale  vel  crapula? 
Arieui  utiqoe  eleganiiorem  docuit  Flacciis  : 

Ter  uncti^ 
Tranemanto  Tiberim,  somno  quibue  eit  opus  alto. 

(IIOKJIT.) 

Att  qnoqoe  concionator  :  c  Duleisest  somnus  ope« 
ranti,  sive  panim,  sive  pnultum  comedat.  i  Exerci- 
latio  siqoidem  parit  et  alit  quleiis  gratiam,  quse  olii 
€ont)nuatione,et  qiioJam  inertiae  suae  marcore  per- 
finitur.  Utiqiie  in  desideriis  est  omnis  otiosus, 
cum  et  otiositas  inimica  sit  anima!,  et  de  domi- 


hoino  cui  de  regui  majestate  mnlia  llcebant,  ocn- 
tos  meos,  ne  videant  vaniiaicni  :  >  sciens  utique 
veniiii  esseqiiod  alius  iiigetniscit:<quia  oculus  metta 
depncdatus  est  animain  meani.  i  VerunUamen  quld 
in  singulls  proslt  vet  deccat,  animns  sapienlis  ad- 
vertit,  ncc  apologos  rcfugil,  aut  tiarratioues,  aiit 
quxciinqne  speclacula,  diim  virtiitis*  aoi  bonoAlai 
uiilitaiis  babeant  instninientnnK  Saeras  «inidein 
eonimunionis  graiiam  histriontbus  el  mimis,  duifi 
in  malitia  perseveraut,  ex  auctoriiate  Patrum  non 
nmbigis  csse  praeclusam.  Unde  qnid  fauioribos  eo« 
ruin  immineat  coUigis.  si  facienies  ei  conscniien-* 
ies  pari  poena  reroils  esse  pteciendos.  i  Qni  ddnaui^ 
inquit,  hisirionibus,  qiiare  donant?  i  lloc  utique  in 


ciiio  ejus  omnia  studia  virtutis  eiimtnet.  Clamai  «>  «»'*/»^^«^'  !" ''"'^  ?"""'""!!' i""!:.^®'"^^ 
ethicus  : 

Ctfrnts  ut  i^navum  corrumpanl  otia  corpns, 
El  capiant  viiium,  ui  moveanturt  aquee  ?  ^  (jt^) 
Quod?  inqiiis.  Audi.  Disces  si  eidem  credideris. 
Qu^rtfiir  jEgisihui  quare  sil  facius  aduller 
Causa  ett  in  promptu  :  Detidiosu$  erat, 

(OviD.  Rem.  Am.,  161.) 

Liiteratissimi  ergo  viri  consilium  est;  ut  hostis  te 

seinper  inveniat  occupatum,  quo  variis  tentationi- 

bus  ejus,  oceupationuin  iuarum  clypeos  tam  felici- 

ter,  quain  prudenier  opponas* 

Vitanda  esl,  inqnit  ethicus,  improba  Siren 
Desidia.  (Ovin.j 

At  eam  uosiris  prorogant  hisiriones.  Exoccupatis 


quitiani  fovei,  estne  bonus?  Cum  vero  omnium  islo^ 
rum  sii  odibilis,  iliorum  tamen  qui  miiius  iioceni» 
nialiiia  ioierabilior  esi. 
Qkv*  IX.   Vude  dieatur  prcestigiuu^  et  quis  fuerit 

auclor  ejus. 

Eos  auiem  qui  noceniiora  praectigia,  artesquo 
magicas  et  varias  species  mathematicae  reprobataB 
exercent,  jam  pridem  sancti  Patres  ab  aula  aino- 
veri.  Jusserunt»  eo  qood  omnia  haec  artiflcia,  vel 
potius  nialeOcia,  ex  pestifera  quadam  familiariiate 
dttmonon  et  lioninum,  noverini  profluxisse,  ve* 
rumque  persaepe  profemni  sola  intentione  fallendn 
a  quibus  animam  fldeleni  Dominus  arcens,  ait : 
c  Si  dixeriui  vobis,  et  iia  cvcncxit,  ue  crediiie 


407  ^OAMNIS  SARESBERtENSIS  408 

.  eis.  >  PrAstigium  vero  Mercurioi  dieittir  iovenisse»  A  runtar  :  cum  ei  propliettam  non  moJo  de  fiiinrta 


quoil  ex  eo  sic  diciiur,  quod  aciem  prsstringat 
oculorum,  ruilque  magorum  periii«simu8,  ut  quae- 
funque  rcs  vellei  invisibiles  faceret,  aut  ut  vide» 
Itaiur,  in  alias  species  transformarei.  Omiiia  siqui- 
dem  unde  docirinam  nialliesis  nolat  At  divina  nia- 
tliesis,  dum  penullimam  eilendis»  figmenla,  ad 
magicam  referuntur^  cujus  plurim»  species  sunt  et 
difers». 

Gap.  X.  Qui  $unt  magl^  et  unde  dicanlur, 
£i  quidem  magi  sunt,  et  ob  niagnitudinem  ina- 
leliciorum  sic  appellantur,  qui  Domino  permiitcnte» 
elementa  concutiuut;  relius  adimunt  8pe«'ie8  suas. 
veuiiira  pieruroque  prasnunilani,  lurbant  mentes 
bominum,  immiitunt  somnia,  hominesqiie  violentia  .     , 

carminis  duniaxal  occidunt,  quod  et  Lucanum  no-  '  iius  (EcL  viii,  80)  meminit 
strum  Don  laiuil.  Ail  eiiim  : 

l/eiti  hatt$li  nuUa  $anie  poUuta  veneni, 

Jneantata  perit, 

Et  ne  libi  parva  videaiur  illius  auctorllas,  nosti 
quod  Jainnes  ei  Mambre,  magi  Pbaraonis  fucrunt. 
^gypius  eieniin  liiijusmodi  supersiitionum  el  ma- 
leficiorum  maier  esi.  Nosii,  inquam,  eos,  non  mo- 
do  Moysi  resiilisse,  sed  cuin  eo  sigiiis  et  iniraculis 
coiiiendisse,  licet  postmodum  vel  Inviti  coaclt  sunt» 
digilum  Dei  in  signis  Moysi  confileri. 

Cap.  XI.  De  $peciebu$  maglcte, 
Yarroautero»  curiosissimus  inter  philosoplios » 
quaiuor  species  divinaiionis  ab  elemeniis  muiualus 
esi,  pyroiiiantiaro  scilicet,  aeromantiam,  hydroman- 
tiain,  et  geomanliam,  multasque  species  videbis  ex 
his  capitibus  pullulare,  sive  arte,  sive  furore  divi- 
natio  peragatur,  quarum  nomina,  exempli  causa» 
vel  pauca  subjicianu 

Cap.  Xll.  (jtti  itnl  incantatore$^  afioli^  aru$pice\^ 

phy$ici^  vuUivoUt  imaginarii^  conjectores^  chiro* 

manlici^  epecularH,  mathemalici,  $aii$$alore$^  $or' 

tHegif  auguree. 

IncMtatores  quidem  suni,  qui  artem  verbls  exer- 
ceiit.  Arioli,  qui  clrca  anis  nefandaa  preees,  aut 
exsecrau  sacriflcia  faciunt,  in  qiiorum  cervieibus 
est  maiiiis  Domini,  dicenie  propbeta  :  Ariolo$  el 
mii^os  Non  patierie  vivere  (Exod.  xxii).  Araspices 
•unt  iospectores  liorarum,  praescribenies  quid  qua 
hora  fleri  cBpediat ,  quorum  errorem  damnavit 
Aposlolus  dicens  :  Timeo  ne  fruura  laboraverim  in  D 
vobi$;  ob$ervati$  enim  die$  el  anno$,  et  men$e$  el 
iempora  (GaL  iv),  cum  felicilas  operis  non  a  tem- 
pore ,  sed  a  nomine  Domini  debeat  exspeciari* 
Aruspicinm  quoque  iii  exiornm  inspectione  vigei» 
quam  arlem  Tages  quidain  dicilur  invenisse.  Uode 
Lucanus  (Lib.  i  De  bello  civiU) : 

Fibri$  $ii  nulla  fides,  $ed  eonditor  arti$ 
Finxerit  i$ia  Ta§e$. 

Exionim  vero  nomine  censenlur  omnia,  qujB  culis 

cxtremitaie  teguntur.  Ex  quo  liquet  eos  esse  aru* 

•pices,  qui  vaticinantur  in  ossiboe  animalium,  slve 

ianguine,  sive  Aitura  pnenuntient,  sive  ,praesentia 

pronuntieni,  vel  pneterila.  Yalicinium  siquidem 

est,  quo,  Gum  intelligcntia  veri,  abscondila  profe- 


constet  esse,  sed  dc  praesenlibus,  ei  futuris,  et 
pneterltis.  Si  vero  adhibealur  sanguis,  ad  neero- 
mantiam  Jam  accedit ;  quae  inde  dicitnr,  quod  lota 
in  moriuorum  inquisilione  versalur.  Cujusvis  ea 
esse  videiur,  ut  ad  inierpreiationem  veri,  moriuos 
valeat  suscitare.  Ea  nanique  ludificanlium  dsmo- 
num,  et  humanae  perQdiae  illudenlium  fallacia  est. 
Pythii  sunt  quos  spiritus  Pythoiiicus  replet.  el  fre- 
qiientius  in  virginibus  exercetur,  ut  magis  ludificei; 
ac  si  immundissimo  Hpiritui  placeal  Intcgrilas  nieu- 
lis  aul  corporis.  Yultivoli  sunt  qui  ad  afTectus  bo- 
minuin  immutandos,  in  molliori  maleria,  cera  forle 
vcl  linio,  eorum  qiios  pervertere  niiuniur  efligies 
exprimunt,  ctijus  illustonis  in  Pharniaceutria  Yirgi- 


Limu$  ut  hie  dure$cii^  et  hac  ut  cera  liqueecii^ 
Vuo  eodemque  igni^  $ic  no$tro  Daphni$  amore, 

Naso  quoque  in  libro  Heroidum : 

Devovet  afreenfes,  $imulacraque  cerea  fingit, 
Et  mi$erum  tenuee  in  jeeur  urget  aeu$» 

Ilonim  vero  malitia,  eiiam  cum  plurimum  nocenl, 
artificio  levi  dissolvittir,  si  videlicet  qui  aoq>ecti 
suiit  convenii  ah  aliquo  criinen  suum  inficientttr  : 
aut  si  confessi  fuerint,  coganiur  maleficiura  revA- 
care.  Imaginarii  soni,  qui  imagines  quas  faciaut, 
quasi  in  possessioneni  pr»sideniiuni  spiriiuom  mit- 
tunt,  ui  ab  eis  de  rebus  dubiis  doceantur.  Hot  ido- 
,  lolatras  csse  sacra  Scriptura  eonvtncil,  et  divinyt 
'  majestaiis  judirio  condemnalos.  Gonjectores  sunt 
qui  ariificio  quodam,  sibi  viudicanl  soinniorum  in- 
lerpretationeui.  Chiroinanlici  sunl,  qul  a  inanuum 
inspectione,  reruni  vaiicinaiitur  abscoiidita.  Spe* 
cuiarios  vocaiit,  qui  in  corporibus  levigatis  ei  ter' 
sis,  ul  sunt  lucidl  enses,  pelvcs,  cyathi,  speculo^ 
ruuique  diversa  geiiera  divinanies,  curiosis  con- 
sultationibus  saiisruciuni,  quaui  ei  Joseph  exer- 
cuisse,  aut  poiius  simulasse  describiiur,  cum  fra- 
tres  argueret  subripuisse  scyphum,  in  qiio  coiisue 
verat  aiigurari.  Maihcinairci  sunl,  licct  appellalio 
generaliier  omiiia  complectatur,  qui  a  positione 
siellarum,  situque  firniaineiiti,  ei  planetarum  ro(H 
tu,  qu»  sint  ventura  coiijidunl,  ut  esl  illiid  : 

Noelra  vel  aiquali  $u$pendit  tfmpora  libra 
Parca  tenax  veri,  $eu  nata  fidelibu$  hora, 
Dividit  in  Cemino$  concordia  facta  duorum^ 
Saturnumque  gravem  noeiro  Jove  frangimue  $Ma^ 
Ne$cUfquod  certe  es(,  quod  te  mihi  temperat  aetrum. 

(Pers,  V,  48.) 
Ac  si  stellarum  choreas  applicationesque  unius  ad 
alteram  consiet  rebus,quae  ex  arbitrii  libertate  pro- 
veniunl,  quftmdam  necessiiaiis  pratstare  originem, 
quorum  et  genethliaci,  qui  geneses,  id  est  naia- 
lltias  horas  attendunt,  iinilaniur  errurem.  Uiide 
satyricus : 

Noia  mathematici$  gene$i$  lufu 

(Juv.,  xtv,  S4S.) 
Ildem  vero  horoscopi  nominanlur.  Unde  rursus*. 


499 


GeminoSf  horouope  Yaro^ 

Producu  genio. 

(Pbrs.  ¥1,  18.) 

Vigiiii  autem  isla  «eientta  et  forte  eam  aliqQatenns 
liciiit  eierceri,  donec  Deum  natun  nuniiaTil  stella 
de  ccBlo,  magosque  non  reprobos  priinitias  fldei  ad 
eiim  ailorandum  noro  el  inaudito  ilucatu  perdiixit. 
Eiinde  vero  penitus  interdicta  ett.  Sallasafores  qui 
cx  salin  membrorum,  aul  inopinato  corporls  inotu» 
prosperumaliquid  ruturumauiumant,vel  adTersuin. 
Sortile^i  snnt,  qiil  snb  nomine  flct»  religionis  su« 
lierstiosa  qitailam  obserraitone ,  rerum  pollicentur 
cTentHs,  quod  geiius  sortes  apostolonim  et  proplie- 
tanim,  et  dividentium,  et  inspeciio  tabiilse»  qu« 
Pyihagorica  :ippellatur,observaiio  qnoque  ciijusqiie 
casiisln  rei  dequaqiKenlur,signiflcatione.  Augurium 
vero  quod  esi  In  avium  observalione,  Phryges  iii- 
TrniS4P  irailuniur,  qiiod  in  voco  tradiuir  aui  volato. 
KiU  aNteiii  secundutti  traflitioneui  eoruin ,  Tolatus 
lain  alaniin  qiiam  peduni :  Tola  siquidem  est  pars 
interior  piilnia!  vel  pedts.  Dnile  apud  Maronein  in 
seito,  Tnl.inies  pro  gradientibus  eolumbiB  descri* 
buttlur.  IIoc  eieniin  ad  hominispertinetfelicilaieni« 
si  columhas  gradicnles  diiin  taiueii  iii  pastu  itine- 
neranles  prxce^lant. 

Cap.  XIII.  Dt  varii$  omnikui 
fn  eipediliofliem  missus  consul  llonninorum,  dnm 
nollius  boni  ominis  sortiretur  aiispiciiim,  coluniiKis 
jejunio  coiifeetas,  granls  sparsis  irittceis  iii  viaqua 


POLYGRATICUS.  -  UB.  1.  ilO 

A  lurontmaves,  quas  ominales  Tocani»  lilii  praBnuB-^ 
llabuni.  Quaenara  sinl  isiae  forte  interrogas?  Quaa 
sciilcei  de  naiora  hominum  in  forniafii  aviaro  poetaQ 
asaerunt  asse  con? ersas.  Quid  cornix  loquaior  dili* 
genlcr  aosculta,  silomque  ejus  sedentis,  anl  volaiH 
lis  nullo  inodo  coiiiemnas.  Referieicnlm  plurimum, 
a  dexiris  sil  aa  a  siiiistris»  qoa  posiiione  respldal 
cubiium  gradieutis ,  loquax  sil,  an  clainosa»aa 
silens  omnino,  praecedai  an  sequatur,  iraniieuntls 
exspectet  advenium ,  an  fugtat;  qitove  discedat, 
Bon  negligenier  atteude.  Ait  namqiie  Virgilius 
(£<;/.,  iX|  I4j: 

Quod  niii  moquaeumiHe  novae  ineidere  liiee 
Anie  $ini$ira  eava  monui$$ei  ab  iiiceeorttix^ 
Nee  iuu$  hic  JteHs,  nec  meeret  ip$e  MenaUde^ 
Ouamvis  in  eo  videainr  in  ariein  offeudisse,  qiiod 
coniix  quam  viUBservatricein  asseruit,  rerum  mag*  • 
nanim  Igiiorat  auspicia ;  oisi  forte  in  ea  pr»tBr  na« 
mram  flai  oslentum,  qukle  esl  quoii  imminenif 
bono  et  opiaio  perosi  imperatoris  exilio,  de  rafiB 
Tan»eia  per  urbem  cornix  Grseco  eloqulo  pioUilil  f 
f  Beiie  erii.  •  Quod  augur  inlerpreiaius  iia  expo* 
sull  : 


B 


Npper  qum  udil  Tarpei  eulmine  cornix^ 
E$i  hene  non  poiuii  dicere^  dixii  t  Erii. 

Sed  ignosces  viro  doctissimo  rusilcanam  stmpllcl* 
latein  exprlmenti,  aut  quia  pauperuin  vita,diTilibus 
res  videatur  exigua»  qui  hiimanum  genus  ul  paucjs 
serviat,asserunt  institutum.  Corvus  vero,qoem  nou 


iturus  eial,  pneferri  Jussit,  nt  vel  earum  oinitie  aii«  q  minori  diligeniia  observabis,  rebus  majoribus  au- 

spicil  duriiiam  subievarel.  Qnai  cuin  dlligcntius  a 

cibis  abstinerenl,  eas  pnrcipiiari  jussit  In  fluvium» 

ut  saltem  biliereiit:  suliniersxiiiie  in  flumine,  do- 

ciienint  cousnlem  cnm  exercitu  submergendum. 

Ilic  eteniin  seciiius  est  evenius.  Apes  Plaionis  in- 

fantuli  mel  Isibils  inferebant,  singularem  dulcedinem 

eloqueiiliae  ejus  fuiumin  prxsigiianies.  Iliero,  sum- 

nius  posiea  Siciliae  magisiraius,  quod  virtuia  pro-* 

meniii  t  a  patre  nobilissiino  viro  expositus  esl»  eo 

qnod  ex  ancilla  siiscepliis  deboiiestamentum  generis 

Tiiiebatur,  et  quasi  prokros»  clnri  sanguinia  macula. 

Sed  p:irvulutn  et  indigeiiiem  opis  humanae  apes  circa 

cum  nielle  congesto ,  phirimis  aluere  diebiis:  etsic 

consilio  anispicutii  ei  reguniii  portendi  canentium, 


spicniur,  et  usquequaque  coniici  praejudicat.  Porro 
cycuus  iu  auguriis,  ale$  gratii$ima  naaris,  utpote 
quae  aquarum  domestica  qiiadam  gratia  farolliarita- 
tis  eoruindeni  secrcta  prxiioverii.  An  nescis  apud 
Maronem 

Di$$eno$  latante$  aere  cygno$ 

reducem  classem  ^neac,  Yeneris  vaticinio  nuntlassef 
Eorum  namqiie  hilaritas  non  niodo  naulis,  sed  ei 
qnibusque  peregrinantibus  felicium  eventuum  gra- 
liam  spondet,  ii?si  fortioris  siiperelur  adTeiitii. 
Aquila  nanique  sicut  rex  avium  est,$i  non  alarionem 
excipias,  que  forte  aquilaruin  species  poientlssinia 
est  regni  sui  ninjesLile  omnium  aTiuin,  si  contra 
loquatur,  fidem  CTacuai.  Potuerat  apud  SiatiumpRe» 


a  patre  agnitus,  recollectiis,  el  diligenler  tnstitulus  0  ^i^^  TolucrumGraecoruin  exercitus  coiiforlari.  Se<l 


cst.  Parvuli  llida.»  runabulis  formicae  grana  Irllici 
coogerebant,  siguificaiiies  euni  futunim  ditissinium. 
!Jnde  et  res  auretis  ipsius  attactn  fieri  poetae  finxe- 
riint.  Sulpitio  sacerdoti  lapsus  apex  de  capiie,  sa« 
cerdotium  iftbsliilit;  occeiitus  soricis  audiliisM.Fablo 
praerecturam.  Sl  nugis  Itieris  per  oKinia  credis,  si 
^vesteni  in  operis  tul  initio  a  soricibus  corrosam 
V*iiseria,  tempera  ab  incoeptts.  Si  egrediens  limen 
culcBTeris,  aut  in  Tia  offcnderis,  pedein  contlne.  Sl 
in  procinclo  agendorum  aliquid  damni  periuleris, 
differesinchoata,  ne  vel  lota  iiiieniione  frustrerls, 
aiil  inotiliter  impleatur.  Exspecia,  dum  oroine  me- 
liore  fauslain  ageiidis  horani  arripias.  Otnnia  nain- 
que  sunt  aliquid.  Cum  processeris,  abscondita  fu- 


fortior  ecce  adTentans  perinaiie  coliors:  Aiiiphiamo 
interpretCt  Graccorum  quoque  exiiium,  patefecii. 
Licei  enim  aquiia  quarumdam  aTium  Tiribus  supe- 
retur,  In  prasnunliatione  Teri  nulla  potentior  esl. 
Cunctis  siquidein  sTibus  excelleutius  Tolat,  et  ab 
ipsius  JOTJS  arcano  nunquam  exduditur.  Cuinque 
lanlo  Tisiis  acuiniue  vigere  dicatur,  ui  ab  aethere 
summo  pisciculos  in  fniido  marls  conliieainr,  el  in 
Ipsutn  solem,  quodnulli  aniuiantlutn  licet,  figaiob* 
lutum,  sensuum  quidetn  subtilitaie  de  Jotis  gratia 
conscientiam  Tcritaiis  reruroque  roysteria  routnator. 
Quis  eiiiin  falsam  intcrpretein  dicat,  queni  consilio- 
rum  JoTis  noTitesse  parttcipem?  Locris  adTorsus 
Crotoulenses  diinicantibus,  aquila  dom  pognabBittr 


IXi  lOXSSlB  SAltesaEltlENSIS  ilt 

^«•lierTofans  ? iclorhim  dn-luir  roniiUisfle.  eM  pawi  A  .-..  *'W'«  •»'  »«*'«  •^reno» 

naniero  deleverfnt   infliiiio*.  Hoc  Uiiiten  vatbliori  Aln  agat  cur»M. 

tirtio  .criblior  rolionii..m.  eo  quod  d«o  jutenes     ^  liotiiis  qno^iNi  vlaru»  luanim  evenius  •cmtabe^ 


procenoris  slaiurae,  elegnniioris  forniac,  in  candido 
habilu  ail)  Hiroqi.e  lalere  Locros  prgeresserini;  sci- 
licel,  nt  erul  coinmnnis  opiiiio,  Gaslor  et  PoliQx. 
Omina  vero  hnjusmmli  cuin  gemiiianlur  potenliora 
suni.  Dum  lliero,  de  qiio  supra,  priina  betla  iniret, 
aqntta  ex  im|iroviso  resedit  in  clypeo  progredientis» 
manu  protnptnm  regeinque  futurum  signiAcans.  Ea 
die  qiiki  naius  est  Alexaiider,  dux  aquilas  toia  die 
pra*petes  siipra  cnlmeii  domus  pairisejiis  sederunt» 
onten  diiplicis  imperli,  Ktirop»  Asia^que  pneferen- 
tes.  Vulturen  difficultaiein  |.ortaiit,  duritinm,  rnpa- 
ciiatem,  sicut  iiabes  in  origiiie  urbis  condeiidx. 
Plicenix  singularis  felicitaiis  huccessns  polliceiur, 
quateesl,  quod  novaRoina,  viso  phoeiiice,  meliori- 
bus  auspiciis  condiia  est.  Avis  picla  urbi  Pictavo* 
rum  cotiluiit  noiiieii,  levitaiein  gentis  colore  et  voce 
prvfigurand.  Ardea  renim  arduarum  auspiciuiii  etsl. 
€lconia  quouiain  avis  concordias  esi,  eoncordiani 
iDveiiilr,  aul  coiicordiain  facil.  Grus  semper  afferl» 
quod  expedil;  undecl  gruere  verbum  aniii|iiuiu»  a 
quo  eongruere,  qnod  proflcil ;  et  iiigruere  conlra , 
quod  ofliciL  Unde  illud  : 

•••••  Bi$  vitibui  ingruit  imber. 

(VlRO.) 

Nec  lamen  minores  coniempiui  habeas,  cum  et  pica 


ri».  Leporis  limebis  occursan»  si  laaieii  evaseriu 
Esi  enim  procul  dubio  longe  commodior  tn  nMosa, 
qnaiu  in  via.  Lupo  obvio  congralulaberis  :  boni  si- 
qutdem  nuniius  esl,  !iceisolo  vibu  nocere  soleal,  ot 
qnem  aiiie  prxvideril,  vocemque  pra^cludere.  Juxla 
illud : 

Yox  lugii  ipta,  lupi  Mterim  tidere  priores. 
(ViEG.  EcL  IX,  53.) 

Hiero  Siculus  liueralorio  iiisistens  siudio*  iiiier 
coa*qusles  siyio  operam  dabalt  eique  lupus  iii  lurba 
puerorum  repenle  conspecius,  labellain  eripuii,  soc- 
cessus  bominis  flrinaiiSt  luaudita  forma  prodigii. 
Quid  mulla?Jupi  eflicaciam  noii  negabilt  quisquis 
Itomanorum  genus  lupino  lactenou  ambigit  educa- 
tum.  Unde  plerumque  quod  iii  eis  dulcius  est,  ad- 
huc  iupiiiuinsaporeuiretinei;  priinique  eornm  fi- 
dein,  quam  a  inaire  lupa  didicitrant,  sibi  invlcem 
servarunl,  eademque  quadain  lege  ualurae  nia.iavil 
ad  posteros.  Ovibus  graianter  obviam  gradlcris,  dum 
capram  vites,  cui  ailudeus  poela  ail :   - 

Oecureare  capro,  cornu  ferii  ilU,  ca^eto. 
(lD.t  t*..  W.) 
Bobus  trituranlibust   libentios  Uinen  araniibus, 
obviabis.  Nec  dispiiccal  si  viam  mperintt  quia  niora 
itiiieris  hospilii  graiia  compensabilnr.  Mulus  infau- 
stus  esl,  asinus  inulilis;  eisi  ulirissimi  sinl,  ad  per- 


loquox,  sicul  ad  inulla,  sic  ad  susccpiionein  hospi       ^        ,  ^  .         .  . . 

*       ,    .  c-      •  t      i<  •       r«  iiirenda  onera.  Equus  quandoque  bonus  esl ;  sed  in 

lum  le  faciat  cautiorem.  Si  avis,  quae  vulgo  diciiur  C        .......  .  r^  .. 

albariellus ,  prxiervolans  vlam,  a  sinisiris  fcraiur 
ad  dexiram,  de  hospilii  hilarilale  ne  dubiles  :  si 
contra,  conlrarium  exspecubis.  Avcs  doinesticae 
arliQcii  bujus  non  sunl  experles,  cuih  galli  canlus 
spein,  iier,  vel  opus  inchoaiilis  prouiove^u  Tiberio 
uasciture  praesigiians  Livia,  ovum  gallLnx  subdu- 
ctum  eo  usque  nunc  suis,nunc  anciliaruro  manibu^ 
fovil  donec  gallus  insigniier  cristatus  exclusus  csi; 
unde  et  augures  pueruni  qui  nasciturus  erai,dixe- 
ruiil  regnaturuin.  Bubonis,  strygis  et  noctuae,  scro- 
per  infausla  sunt  oinina.  Noclua  lamen  eo  quod 
noetis  leuebris  non  cxcalur,  diiigentis  hoiniiiis  vi- 
Ifilantiam  signat ;  ul  in  porlento ,  quo  in  hasta 
llieronis  ,  cuin  primum  progredereiur  ad  belluin , 
noctua  dicitur  consedisse,.  significans  eum  fuiuruin 
V!iligeniissiiimin.  Bubonem  Dido,  dum  miscereiur 
i&neae,  sensit  infausitiin.  Si  accipiier  quidpiamve 
generis  hujus,  sub  oculis  proficiscentis,  solitum  ra- 
plnainexerceai,  inter  eundum  rapacitas  imminebil. 
Quodei  joculariier  innuens,  Naso  ait : 

Odittiiif  acci^iirem  quia  semper  vivit  in  armis. 
Regulus  quoque  i|)se,  qui  et  bilriscus  diciiur,  vera 
quaudoque  poriendere  non  dedignatur.  Minulae 
eiiam  aves,  adveuUi  suo  vel  recessu,  slgnificant  fa- 
uiiiiam  nuuc  luinui,  nuuc  augeri.  Oinnium  vcro  vo- 
Jatos  quanlo  serenior,  Uiito  iaudabilior  est.  Unde 
Melampo,  augur  praeuominatus  couqticriiur,  slragom 
(vrxcorum  coigiciens  cx  voialu, 


eo  niliil  utilius,  quam  quod  humanis  usibus  servit. 
Habel  vero  jurgiorum  et  pugii«  signiflcalionem.  In- 
lerduin  lamcn  ex  colore  et  visu  mitigalur.  UnJa 
apud  Virgilittin,  visis  albis  equis,  a|>pareote  lialia, 
senior  Anchises  exclamai : 

Belium^  0  i>eilum,  terra  Aoi/;tla,  portae. 

(io.,  JEn.  III,  559.) 
Cervuro,  capreolum,  aprumque  stive6lrem,onagru.n 
el  cxlcra  hujiis  generis  ,  maio  prandenli  apponas, 
quam  vianii  opponas.  ^neas  cervis  pr»)  naviuiu 
nuinero  fusis,  omenquod  contrarium  videbatur,  ad 
se  sociorumque  fuitunam,  virtute  retorsiu  Canis 
sequipeda  couMiiodissimus  cst :  cujus»  si  vera  esi 
^  Uebr^orum  tradiiio,  nec  angelus  ipse  Tobiae  socius 
l^  aspernatus  est  couiiiatum.  Quid  quod  Cyrus  scelere 
avi  expositus  in  siius  ul  perirel,  cauiculai  uberibus 
legnuin  adepius  esl  Pcrsaruin.  Locusu  etsi  miui* 
inum  possti,  iiinerantium  laiucn  praspedit  vota  ;  ex 
eo  forie  sic  dlcta,  quod  locu  suie  faciat  gradieutes. 
EcoHira  cicada  viaioris  promovet  gressum,  et  loi- 
liatoruin  aiuoenal  exiiuin.  Aranea  dum  a  superiori» 
bus  filuin  ducil,  spem  venturje  pecuuise  videtuc 
afierre.  Obvius  bufo  futuros  successus  denunliat; 
inihi  tamen  veisolovisu  luoleslus  esl.  Veruiuiauien 
omine  illo  nihil  poteniius,  uihii  efiicacius  est,  uJiil 
niortalium  uuquam  invenics,  quod  evidentius  expri^ 
inal  verilateiu.  Porro  si  ariciii  diligeiiier  exseque* 
ri.s,  condilioneiu  ejus,  cl  dona  natur»,  siluiu,  ge- 
siuoi,  moluiuque  corporii,    8ensu'»quc  sermoiiis. 


M  '  P0LTCRAT1CUS.  ^  LIB.  L  4U 

tota  mentis  intentione  notabis.  Saccnlotum  obvium  A  vem  a  sinistris  tonantem  audiens,  se  enm  pmmis-^ 


aliiimvereligiosum.dicunl  esse  infansium.  Ego  quo- 
qne  perniciosum  credo,  nOn  modo  sacerdotibus,  sed 
et  viris  sapientibtis  contraire.  Melius  quoque  est 
obviare  genti  servorum,  quam  bis  qui  summa  sunc 
pracditi  poiestate.  Feminam  quoque,  quan  capite  di- 
scooperto  incedil,  infeiicem  crede :  nisi,  ul  apud 
Plinium  legitur,  publicasil,  aulplurium  libidini  pa* 
leai  prosdiula.  Nec  expedil  illi  occurrere,  qu£  amoto 
veio,  caput  Buum  deiurparo  non  erubcscii*  Ab  bis 
quae  primo  audieiis  interoperis  cujusque  auspicia, 
qniJ  sequator  praenosces. 

Hine  Deu$  incumbens  baculoquem  dextra  gerebatf 
Omina  principih,  dixii,  ine$te  solenL 

Auditai  toees  limida  perpendimuz  aure^ 
Ei  primam  visam  coH$ulii  augur  auem* 

(OviD.  Fa#M,i77.) 
Ea  siquidem  futnrorum  prMOStica  sunt,  Petiliiis 
1'onsul  Ronianus  oppngnans  caslruin  in  Sicilia,  cui 
noiiien  l^eliiiiierai,  cum  militea  accingerenliir  ad 
piigiiain ,  ati  :  I  Ego  bodie  Leliim  capiam.  •  Casii- 
quc  sicaGcidil,  cuni  ipse  eadem  die  fuerlL  intefeni* 
pius.  Alius  qiioque  consuicum  a  seaaio  dealinareiur 
ad  expugnaiidum  regeiii  Persarum,  a  Alia  quain  in 
ostio  dottius  fleiitem  obviam  liabuii,  causain  qiiapsi- 
vii ;  cumqne  iUa  responderet,  Pcrsam  periisse,  («ie 
enim  calui»i6  qui  forte  perieral,  diceliatur)  profet^lus 
in  eipediiionein  triuinpbum  noii  invealt,  eo  quod 
rei  Persaruni  perierat,  quando  liiia  consulis  caiu- 
Uini  flebai  amissum.  Ab  ipsis  eiiam  elemenlia,  aul 
ieiiii«ori6  qualiiate,  reruui  f lequenlcr  traliuntur  au-  q 
spictsi.  Foriuns  duriliam,  gralia  roris,  aul  mode- 
hitts  iiuber  eniollil»  ftoscidum  quippe,  et  suppluviale 
iempus«  aerque  sudus,  dum  operis  cujusque  tncun- 
runierortum  prosequiiur,  crediiur  ejiisdein  for- 
tunareprocessum.Cuin  Fortuna  qux  PhiygioseKsuies 
iiveiiii  ocuio  diu  persiriiixerat,  landein  beniguius» 
quasi  de  specula  graliae,  re£|>exissei« 

Om  ceen^eus  $upra  capui  oiliiii  imber. 

(ViRG.,  j£n.  111  i53.) 
Tenus  naufrago  filio,  apud  Didonem  bospiiium  pra> 
paraus,  eumJeui  iido  Acbate  coiiuUiluin,  duin  in  re- 
ginae  graiiamintroduceict,  cava  nube  obtexil.  Toui- 
irua  quoque  varias  b«bent  significatioiies.  Sl  eniiu 
aflerani  quanicunque  fulminis  iaesioneui,  infausla 
suiii.  I3iiile  illud  : 

Sarpe  malutu  hoc  nobis  (si  mem  non  lava  fuiuei) 
Ue  cceio  tacias  meniini  prasdicere  quercns. 

(VlRG.,  Ect.  I,  16.) 

In  his  autem  ei  illud  perpendiiur,  aii  seniita  una 

descenderii,  an  niuliifaria  aeris  ruplione  diflusos 

sparserii  ignes.  Hoc  equidem  semper  iristius  est. 

Dum  llaius  Caesar  civili  bello  pairiae  immineret, 

qaam  fulmiiiosus  aer  exstileril,  qiiot  habueril  Igneos 

turbiiies,  quot  irabes  emiserii,  nec  veteres  histori« 

safliciuni  enarrare. 

Et  iune 

Ignoia  obscurw  viderunt  tidera  noetti, 

Si  vero  fulminis  careai  lempesiate,  si  laevum  so- 

net,  deonim  creditur  nuntiare  favorem.  jBneas  lo^ 


sis  sacrificiis  opinalur  habere  propiiium.  Sed  qua* 
lllercunqoe  Ista  se  habeapt,  fnnatum  iimorem  hoini- 
num  poterit  mitigare,  quod  nemo  sentiel  fiilminls 
ictum,  si  ante  lonitrui  sonum  aiidieril,  aui  pr»vt- 
deril  coruscationem.  Tibertus  Caesar ,  turbatioru 
ccelo,   lauream  coronam  gestabai  in  capiie»  quia 

'  hoc  genus  frondis  fubnine  negatur  afllari.  Toniiriia 
siquidein  tiinidissiine  el  veliemenler  seniper  exbor- 
ruii.  Esi  tamen  quod  procul  dubio  ioiige  luliorem 
f;icit  bomiticm,  si  fidem  crucis  servet  in  {leciore, 
Jusiiliam  fidei  gestei  rn  capiie»  el  salutiferum  sig- 
num  fidel  manus  innocens  figai  iii  frante,  illum  seni* 
per  prae  mente  haben»,  qui  cnlioribus  suls,  omiieit» 
mundi  limorem  excuttens,  ail :  A  $ignit  emli  u§  if« 

B  mueritie.qncB  iinuni  gente$,  quia  ego  9obi$eum  Ito- 
«ilttiii  Deu$9e$ter  (Jer.  x)«  Iliec  qiioque  verba  inier 
lonandum  vel  audita  vel  dicla,  scribunior  a  qiilbiis» 
ilam  noxam  fulminis  amovisse.  Miiiil  auiem  eyl» 
qiied  iinmlneniibihi  signis,  iu  iotum  concvliai  h*» 
minein,  sicul  iiieiis  sibi  conacia  iniqiiiialis,  ei  qusi 
scelerum  sttoram  posnam;  ad  sliigul»  iimet  exposci. 
Unde  eihicos  de  criminosis  : 
.  Hi  eunt  qui  irepidanty  et  ad  owmiafulgura  |m//mI. 

(luVBN.,XII|,if&.) 

Econira  Justus  confidil  ui  leo.  Ei  iHud  :  Non  eon^ 
tri^tabii  juutum^  quidquid  ei  acciderU  (Prot.  xii), 
Fulgor  equidem  igneus  si  orendo  iion  noeeai,  ce« 
lebritatis  gloriam  aflerl.  Neque  quia  non  orit  ^ 
Igneus  non  esl;si  iamen  in  hoc  Plalo  recipiiur. 
f  Dua!  sunt,  inquit  ille»'ui  opinor,  virtutes  ignis : 
altera  edax  el  perempioria;  allcra  miilcebris  el 
imiOKio  luniiiie,  »  Posteriorem  asserit  operatriccai 
vjsus,  et  in  superioribus  viui  suaui  luaxiiiie  exer- 
cere.  Ascaiiium  faialis  exsilii  cum  paire  discrimina 
subeuuiem»  iguia  de  cado  qua»i  succenso  capiie  11* 
^lusiravit,  pronuuiians  ei  deberi  feUcitatem  exsilii, 
ipsumque  /uturum  in  geuiem  maguam.  Alexandri 
llacedoiiis  et  Ociaviani  Augusii,  sub  ipso  coruai 
orio  claritas  igiiis  miraculo  declaraU  esi.  Prolici*> 
scentein  expediiionem»  dum  egrediiur,  prosequeiia 
venlus  successuum  spe  fortuuat  ;  duni  in  bosics 
Texilla  ferunlur,  aeris  testimonio  vexilla  triumpba- 
buni/Si  vero  patri»  imminent»  justissimum  meiuiu 
0  incuiiutti.  Terra  quoque  ipsa  iiiysieriorum  constia 
esi,  sed  gravia  omiiia  frequentius  |)oriat,  eo  quod 
fondau  super  stabiliiaiem  suam,  inavvli  quiesoere 
quam  inoveri«  Cum  urgo  mugiius  ejiis  aodiiuc, 
amarls  eventibos  condolet,  et  quo  alfectu  sois  com* 
paiiaiur  alumnis,  vocis  su»  Irisiiiia  proiesialur* 
Magna  siquidem  ei  pia  parens  omnium  esl.  Siudo* 
erai  h«c  ab  amplexu  hospitis  arcere  Phieiiiasem» 
sed  quia  ceneilialrix  hosptiii  Venue  jam  prasvalue» 
rai,  tacta  dolore  cordis  intrlnsecos  mugiii,  qo^ 
niam  ei  mugitus  pro  gemilu  esi.  H»c  eadem  qoo- 
ties  Ireinii,  filils  suis  praevidei  aliquid  metHcn» 
dum,  nisi  forle  parturiendo  biborei.  Tunc  vero  vel 
omnioo  facii  aboriuro,  aul  inutilem  fctum  parilf 
quia  ui  utoltum,  sa^pe  com 


4IS  JOANNIS  SARESB£Ri£NSlS  ilft 

Parturiunt  mouUif  proeeJit  rtdiculus  mut.         A     Ctetera  de  genere  hoc  adeo  $uni  mulia,  ^oquaeem 
(HoRAT.,  De  art  poeU,  159.)  ^^  '«»«»•*  '/«^«'«'  Fabium.  (Id.,  Sai.  1. 1,  14.) 

Itec  Bunt  qiiibus  lotam  ▼igiianiiain  suam  videas      quibus  quaecunque  (iomus  insiiierit,  eani  iiec«ab 
accoinmodare  Quam  plurimos.  ipsa  saluie  arbiiror  posse  salvari. 


LIBER  SECUNDUS 


PROLOGUS. 

Omnia  cedunt  in  usum  sapienlis,  babenlque  ma* 
leriam  virtntis«exercend£,  quxcimque  dicttntur  aui 
fiunt.  Nam  el  oiia  ejus  negotla  sunt,  et  diin  ra&io- 
nis  libraroine  reruiii  omnium  vires  pensat,  provida 
dispensatione  quidquid  ad  beatitiidinem  proficit» 
quadam  quasi  roanu  virlutis  apprebendit.  Tunc 
ergo  divine  sapieniiae  tuas  argumento  vaiidissiroo 
dttpiiciler  Adem  racis«  dum  et  in  tuis  actlbus  rectus 
incedis,  et  pbiiosopbaris  in  nugis  alienis*  Aiacres 
itaque  exeani  nugas  nosirae,  quas  sereiiitas  tua  pro« 
dire  jubet  in  publicum,  ut  conjectores,  matberoati* 
cos,  cum  quibusdam  aliis  uugatoribus  introducani; 
quia  quibus  dedistl  egrediendi  audaciam,  securita* 
tis  quoqoe  Idaciam  pr»slabis.  Connectantur  ergo 
inferiora  superioribus,  et  si  quid  in  alterutris  vi* 
tiosum,  aut  derorme  ap|ieruerit,  benigniutis  tuai 
prudentia  corrigatur. 

Gap.  I.  Omina  t>ana  etse,  et  rez  ex  fide  tua  cuique 
reei^ondere» 

Rusiicanum  et  Torte  Offeltl  proverbluni  est :  i  Qui 
somniis  etauguriiscredit,  nunquamfore  securam. » 
£go  senteiuiam  et  verissiiiiam  et  fidellssimam  puto. 
Quid  enlm  refert  ad  consequentiam  reruro,  si  quis 
seinel  aui  amplius  siernutaverit  ?  Quid  si  oscitave- 
rii  ?  Quid  denique  si  undecunque  sonum  emlserit  ? 
Hxc  tamen  ex  causis  qaas  pli}[sicl  noverunt,  ali** 
quatenus  ad  eum  pertinent  circa  quem  fiuni.  £sio, 
dain  aliena  opera  impedlrei  aut  promovere  non 
qaeant.  Sicut  nec  Inania  carmina,  aut  superstltiosas 
quaedam  ligaturae,  quas  tota  medicorum  secta  con* 
demnaiy  licet  b»c  ipsa  a  quibusdam  eroinentlori 
quodam  nomine  physica  soleant  appeltari.  Pbysi- 
eum  eienim  dicunt»  ciijiis  occuliisslma  ratio  est, 
ut  bumiino  sensu  neqaeat  coinpreliendi.  Nlhil  et* 
enlro  est,  vei  6i»  cujus  ortum  legltiroa  causa,  et  ra- 
tlo  non  prttcedant :  et  ut  aliiis  alt :  i  Nihil  fit  in 
terra  slne  causa.  »  Constat  itaqiie  quia  artificis  na- 
tur»  manam  nilril  evadit.  Kx  quo  conseqiienter  pa- 
tet  ad  pbysicam  omnia  pertinere.  Ego  quidero  quo- 
ciMique  uiodo  ista  se  babeant,  indubiianter  credo 
iila  sola  non  esse  respucnda,  qwe  ex  fide  prove- 
nlmit,  et  referuntur  ad  gloriain  oiunipoientis  Dei ; 
cum  scriptiun  noverim,  omuia  qu^ecunque  in  opeie, 
vel  verbo  feceriiis,  in  noniine  Domini  bcite,  in  quo 
sola  via  bominis  prosperatur.  Sic  omniuin  sancto- 
ram  turba  praecessii.  Gutlibertus  signifer  qaidam 
gentis  nostrac  iii  lege  Domiui  jEvaiigeiium  Joannis 


superponebat  inflrmis,  et  curabantur.  Beati  Ste* 
pbanl  tunica  snpcrposita  mortuum  suscitavit.  Sjm- 
bolum  apostoloruro  dsemoniacum,  a  quo  gestabatur, 
curavit.  Oratio  Doniinica  berbis,  dum  iegebantur 

g  aut  dabanlur  ex  fide  dicu,  s»pissime  contalii  o|i- 
taturo  saiutis  effectum.  Beatus  Benedictus  signo 
crucis  vas  mortiferum  fregit,  ac  si  pro  signo  lapi- 
dem  intorsi&set.  Capitula  Evangelil  gesiaia,  Td  au- 
dita,  vei  dicta,  iuveniuntur  profiiisse  qnamplori* 
mis.  Httc  equideni  et  similia  non  niodo  licita,  sed 
et  utilissimii  sunt.  Alia  vero  non  um  conteni« 
nenda  qoam  fugienda.  Certuin  siquidem  681,  qood 
diligentibus  Deuni  omnia  cooperantur  in  boQ«ni« 
Infideles  auieni  et  reprobos,  aot  ctlam  luesitan- 
tes  in  fide,  muliis  permittit  Deus  ludificaiioni* 
biis  subjacere.  Oniina  tamen  oiniiia  lantam  possonty 
quantum  e^cipientis  fides  perniittit.  Uiide  et  Jolius 
Gaesar  nullo  augnrlo,  uullave  superstitione,  a  quo  * 
conqoe  incoepto  potuit  absterrerl.  Contigic  enim  oi 

C  qoandoqiie  in  Africam  navigio  proflciscens  in 
egressa  navis  prolaberetur :  verso  iuque  ad  melios 
omine :  f  Teneo  te,  iHqult,  Africa  :  i  eamqoe  obti- 
nuit.  Praeterea  Calpbumia  uxor  ejos  ea  nocte,  quam 
is  in  lerra  uitimam  gessii,  vidil  eum  multis  Taine* 
ribus  confectum  in  sina  soo  {acere,  rogansfue  ai 
die  sequenti  a  coria  abstineret,  non  obtinait,  iie 
ille  iu  viu  sua  aliqoid  tiraidom,  quoconqoe  aospi- 
cio  egisse  videretur.  lo  excidio  MaisillensiaiD,  lu« 
cuin  qui  diis  sacratus  habebatur,  primus  ausos  est 
csedere,  probans  se  ab  oinni  supersiitione  alienum. 
Beaius  quoque  Marcus  CYnngelizandi  caosa  Alq^an- 
driam  proficiscens,  cuin  navem  egressus  mpisset 
caiceum,  graiias  agens,  iter  snitm  expedltom  esse 

^  proiesiatiis  est.  5i  quis  revocatur  inter  euRdoin , 
non  ob  hoc,  si  quid  in  noniine  Domini  fuerat  Inclio- 
atum,  pr<Riermitiat ,  nisi  forte  oinnem  revocatio* 
nein  oininosam  esse  corvi  persuadetur  exemplo, 
qui  coloris  amisii  venustatem,  dum  revocatus  a 
cornice,  progredi  inaluit  quam  manere.  Ilis  veru 
inens  nugis  iucauta  seducilur,  sed  fidelis  iiequaquatn 
acquiescit. 

Cap.  11«  Coniemnendas  non  eM  omnino  rerum 

naluratium  »i(jnilicaiione$. 

Non  tamen,  iicet  omnia  vana  esse,  fldemque  au> 
guriisasseram  non  habendam,  ideo  signorum,  qu:e 
a  disposiiione  diviiia  ad  eradiendam  creat.arani 
concessa  sunt,  fidem  et  fructuin  evacuo.  Moliifa* 
rie  siqoidem»  luultisque  inodis  suani  Deus  insiruit 


4i7  rOLYCRATICU^.  —  LIB.  IL  4i8 

ereainrafn,   6t  nunc  elcmenlorom  vocibirs»  nunc  A  >^i^<s  *i^  palltdut,  an  pIoTia  sii  fmpendenie  nhicuto-. 


scnsibilium  aut  insensibilinm  renim  indiciis,  prout 
eleciis  noverlt  expedire»  qux  Tenlura  suni  manires* 
tat.  Fuiuras  itaque  lempesiates,  aui  serenitates, 
signa  qnaedam  antecedentia  prseloquuntnr,  iit  ho- 
mo  qtit  ad  laborem  natus  est,  ex  liis  possit  sua 
exercitia  temperare.  flinc  agricol»,  hinc  nautse  fa- 
miliaribus  quibusdam  experimenlis,  qtiid  quo  tem'^ 
pore  geri  oporteal  collignnly  qualitatem  temporis 
fuiuri  ex  eo  quod  praeteriit  meiienles.  In  qua  re 
nec  aves,  de  quibus  sermo  praccessit,  parentis  na- 
turae  beneflcio  arbitror  desiiluias.  Mergus,  alcjo^ 
nes,  cygnus,  arcana  naturse  frequenier  aperiunl» 
Cam  etenim  circa  mediuin  hiemis,  alcyones  nidifi< 
care«  ovaque  fovere  conspexeris,  de  decem  et  quin 


fius.  Aer  vcro,et  mare  ipeum  nubiumque  magniiudo, 
vel  species  plorimum  affcrunt  instructionis.  Sed  ec 
aves,  et  pisces,  rnturorum  certissima  produnt  iigna, 
qiiae  Virgilius  et  Lucanus  divino  comprebcndiint  iii- 
genio  ;  sed  et  Yarro  in  libris  navalibus,  dum  solli- 
ciios  instruit  nauias. 

Cap.  IH.  Signorum  aiia  et$e  universalia,  alia  par/t- 
cularia :  et  quid  tignificet  geminaiio  soiii, 
Quae  vero  In  sole  et  luna  secnnduro  naturam  &i- 
gna  contigerini,  certissima  sunt,  et  auciornm  moU 
lorum  lesiimonio  comprobaia. «  Soiem  quis  diccre 
falsum  audeat?  i  Quoties  ergo  sol  in  ccbIo  gemina* 
ri  videbitur,  inundaiionem  aquarum  subjecius  or« 
bis  exspectet.  Et  licet  a  rariiaie  sui,  nuraculis  vi* 


que  dierom  gratissima  serenitate  nc  dubites,  eosquc  ^  ^^***"'  «ccedere,  opus  tamen  naiurx  esl»  quae  qui- 


nautx  solent  diligentius  observare,  dicuniurque 
dies  alejonits,  quibus  vix  vel  tenuis  flatus  aura 
seniiior.  Hos  ad  procreationem  pnllorum  suoruin, 
sibi  a  natura  concessos,  verisimiliter  opinaberis. 
Cum  vero  fliivialium  avium  corpora  in  aquis  avi- 
dius  inergi  consptcies,  imbres  exspecta.  Cum  cla- 
TOorem  cornicis  *  audieris  matutinum  ,  pluviam 
peiit. 

Baud  ideo  er^do^  quia  tit  divinitut  iUit 
Ingenium^  aut  rerum  fato  prudentia  major^ 
(ViRG.  Georg.  i,  416.) 

Sed  qnta  moranles  in  aerc  motus  tllius  ciiins  in  se 
ipsis   sentiunt,  et  inde  hitaritalem  concipiunt,  aut 


dein  solein  non  geminut,  sed  nubem  siroillimain 
facit,  vocaiurquc  parhelion.  Esi  eniin  parhelinn 
nubes  similliroa  soli»  signum  quidem  corainune  muU 
lis,  etsi  non  generale.  Signorum  siquidein  alia  par- 
ticularia,  alia  univcrsalia.  Particularia  vero  faciuni 
singulis,  universalia  niultis  aul  universis.  Utraque 
autem,  modo  ex  elcmentis,  disposiiione  Greatoris, 
inodo  ex  natura  rcrum,  modo  ex  nialilia  dxiK.o- 
nom,  bonun«;s>  Domino  permiiienie,  ludificantiuni, 
provenire  dicunlur.  Sed  quae,  et  qnoinodo.  quave 
(ie  causa»  jiidicium  quidem  diflicile  ost,  ei  rrequeii- 
icr  incertum,  ei  s«pe  altius  quam  ut  ah  hoiniiie 
vaieai  eipediri.  Eis  tainen  liccntiori  vanitaie  nia- 
thematicorum  rcferti  siini  libri.  iEneas 


mmrorem.  Nec  mirum.cum  et  graviora  animaliiM»  ^  •"«'"«»•  «rum  ™cri.  miih  uur..  ^ncu^ 
corpora  ad  exteriomm  molus  frequcnlisslmedispo-  ^  *  ^""'^  ^'^'  monstrante  viam,  data  fata  tecutum 

se  asserit ,  eo  quod  egredienti  Lucifcr,  qui  cl  Ve- 


corpora  ad  exteriorum  molus  frequcniisslme  dispo 
naulur,  et  arcano  qimdam  naturae  consilio,  geraiit 
elementis  necessarium  morem.  Quae  enim  aninia- 
linro  corporibus  bona  vel  mala  immineant,  si  se 
temporaliter  vel  extemporallier  reddidorint  tem- 
pora,  ars  physicorum  regulis  suis  satis  probabiliter 
comprehendit.  Futuram  eiiam  sanitalem,  auta^gri- 
indinem,  aut  stalum,  qiiem  dicunt  neuiraliiatem» 
fatalitatem  quoque  ipsam,  ex  praecedenlibus  sigiiis 
agnoscunt,  et  Interdum,  si  causas  noverint»  eflica- 
cissime  curant.  Si  vero  (ut  verbo  eornni  ular)  cau- 
sas  ignorant,  qnomodo  curanl?  Non  utique  arlis 
beneficio,  sed  fortunae.  Judicium  vcro,  qiiod  ex 
signorum  cognitione  profcrunt,  etst  difiicile,  sxpe 


nus,  donec  adltaliaui  pervenirely  apparuil  auspicaiiii» 

Defeciut  tolit  variot^  tunaqne  labores^ 
rerum  eveniibus  curiositas  bumana  conptat. 

Cap.  IV.  De  tignit  quoi  pracetterunt  excidium 
Hierototymitanum  novitsimunK 

Vetus  refert  historia  (sic  dicia  quod  est  auctor 
ejus  incertus,et  velerarefert)  qiiod»  iininincnte  llie- 
rosolymorum  exctdio,  eclipsis  lunae  per  duodeciin 
noctes  continuas  eliani  in  remotissimis  locis  pro- 
tracta  est,  forte  significaus  Judaicae  perlidiae  el  su- 
perstiliosi  erroris  eversioncm,  quae,  Chrislo  per 
praedicationem    apostolicam   inundo   iilucescenie , 


vcrissimum  esl.  Multis  quoque  signis  tranquiliitas,  D  rectissiroe  contigit.   Scriplum  esl  enim  :  Slultut 


et  variae  tempesiatum  formae  procellaruinque  pro- 
diintor,  quae  velut  iii  specula  lun.nc  orbis  insinuat. 
Ostendit  namque  rubicundus  color  ventos,  caerii* 
leus  pluvias,  Cx  ulroque  comniislus  nimbos  indical, 
fnrcntesque  procellas.  Laptus  ortus  serenilatcm  na- 
Tigiis  repromittil,  qnam  gesiat  vullu,  praecipue  si 
qaarto  ortu,  is  enim  auctor  ceriissinius  est,  iieqne 
obiusis  cornibus  rutila,  neque  infuso  fuerit  humore 
fuscaia.  Tunc  enim 

Tolut  et  ille  diet^  ei  qui  nateentur  ab  illo^ 
Exactum  ad  mentem  vento  pluviuque  carebunt, 

St)l  qiioque  candens  inlerest  utrum  xqualibus  gau- 

deat  radiis,  an  objecia  nube  rulilel,  uiruin  soliio 

splcndore   fulgidus,  an  veniis  urgcnUbus  igneus, 

PAmoL.  CXCIX. 


mutatur  ut  luna^  tapient  vero  cum  tole  permanet 
(Eccli.  xxviO.Alia  quoque  quam  plurima, divino  su-* 
per  iucredulos  iminineiile  judicio,  accideruui,  quae 
si  per  singula>  prout  ab  auctoribus  digesta  sunu 
coepero  enarrare,  vel  sola  haec  proprium  lempns 
desiderabunt,  el  olium.  Pauca  tamen  auctore  Jose- 
pbo  compciidioso  sermone  percurram,  eo  quod  ad^ 
loborandam  fidem  nostram  proficiuni,  et  ad 
relundendainobstinalam  Judacorum  perfidiam.  Qiia- 
draginta  namque,  post  admissum  piaculum,  couii- 
nuis  protracta  annis,  impioruni  poena  dlflertur.  lii 
quibus  et  aposioli  omnes,  praecipue  tamen  Jacobus» 
qui  dicebatur  frater  Doiniiil,  Hierosolymis  episco* 
pus  constitutus,  indcsinenter  populuin  cominissas 

ik 


M9  JOANNIS  SAHESBERIENSIS  m 

impietatis,  et  feralis  aiisl,  de  sceltre  comiuonelant,  A  rusiicus,  et  ante  quartum  belll  annum,  cum  cWius 


ei  forte  posseui  comuitssi  poeiiitudinem  gerere  :  si 
possent  flere  pro  scelere,  et  ultrlces  poenarum 
flammas  lacrymarum  liberiate  restrlngere^  Osten- 
debat  namque  eis  Deus  per  suain  pattentiam.  quoil 
ipsorum  quaererct  pceniteniiam;  quia  non  vult  tan- 
tum  Deus  mortem  peccatoris,  quantum  ut  couver- 
laiur  et  vivat.  MoUire  autem  ailhuc  menlis  eoruro 
(luritiam  nitebaturdivina  majesias»  signis  et  prodi- 
giis  coelitiis  dAiis,  lerroresque  simul  et  niinacem 
dexleram  osteudendo  poiius  quam  iurerendo.  De 
qtiibus  supradicti  hisloriographi  Ades,  ul  lii  cer- 
tis,  etiam  ib  lioc  sufflciens  erit.  Relegamus  ergo 
quid  in  sexlo  bistoriarum  suarum  libro,  de  bis  ipse 
signaverit  Josepbus.  f  Sed  inrelicem,  inquit,  ple- 


in  pace  et  abundantia  perdurarel,  in  die  fesio  la* 
bernaculorum  repente  clamare  ccepil  :  c  Vox  ab 
oriente,  vox  ab  occldente,  vox  a  quatuor  veniis, 
vox  super  Hierosolymaro  et  teroplum,  vojl  snper 
sponsos  ei  super  sponsas,  vox  siiper  populum.  i  Et 
indesinenier  die  noctuque  per  omnes  plaieas  cir- 
cumiens  haec  clamabal :  usqiiequo  quidain  primores 
ex  populo  viri,  velul  infausli  prassagii  indignaiione 
commoti,  correpium  bominem  inuliis  verberibus  af- 
ficiunt.  At  ille  nequaquam  pro  se  aliquid  loqiiens, 
sed  nec  eosquidem,  qui  circumsietcrant  depreeans, 
easdem  voces  pari  obstinaiione  et  clamore  repeie- 
bal.  Tunc  principes  intelligenles»  ut  res  erat,  numi- 
nis  esse  in  viro  motus,  perducunt  eum  ad  judicem 


bem  teierrimi  quidam  hoinines,  et  deceptores  falsa  B  Romanorum»  apud  quem  flagris  ad  ossa  usque  h~ 


vaticinantes,  suadebant  lU  cvidentibus  signis  el  in- 
diciis  iracundiae  et  indignationis  divinae  non  cre- 
derent,  quibus  apcrte  futurum  et  urbis  et  geniis 
praesagiebatur  excidium.  Sed  velut  afllaii  et  amen- 
les,  et  qui  neque  oculos  neque  animas  in  se  habe- 
rent,  spernebant  omnia  quae  coelitus  nuntiabantur. 
Eienim  siella  praefulgens  gladio  per  omnia  siniUis, 
jinmitiere  desuper  civitaii,  et  coroetes  pra^terea 
exitialibus  flammis  visa  est  ardereper  totum  aii- 
num.  Sed  et  ante  exctdii  lempus  ac  belli,cum  po- 
puli  ad  diem  festum  convenirent,  ociavo  die  meusis 
Xanthici»  qui  est  Aprilis,  noctis  tenipore,  hora 
jiona  tantus  lumiuis  fulgor  aram  lemplumque  cir- 
cumdedit,  ut  pularent  omnes  diem  clarissimuro 
factum,  et  permansit  spatio  borse  dimidis.  Quod 
iinperiiis  quidem  et  ignaris  prosperum  videbatur; 
6cd  legisperitos,  et  probos  quosque  doctores  non 
latuil  exitiale  porteuium.  In  eadem  quoquc  festivi- 
taie  vitula  sacriliciis  admoia,  et  aris  assistens,  in- 
ler  ipsas  mitiistroruiu  inauus  enixa  est  agiiAiu.  Sed 
ct  Janua  iiiterioris  aedi.s,  quae  respiciebal  ad  orieii- 
tein,  cum  essel  xrc  solido  induta,  ac  periiide  im- 
mensi  pouderis,  qu»  vix  vigiuti  viris  summo  cona- 
tu  impcllentibus  clauderetur,  ferreis  quoque  vecti- 
bus  ot  seris  muuiia,  ac  pessuiis  iu  altum  deroissis 
teneretur  obstricta  ,  repente  hora  noctis  sexia  , 
priina  et  vicesiina  dle  mcnsis  apparuit  sponte  pate- 
facia.  Sed  ei  transucto  die  festo,  post  :iliquot  dies. 


niatus,  neque  preces  neque  lacrymas  fudtt ;  sed 
eamdem  vocem  miserabiliter,  elcum  quodameju- 
latu  emittens,  per  singitla  pene  verbera  proferebai, 
addens  etiam  boc  :  t  vae,  vae  Hlerosolymisl  >  Pro* 
seqiiitur  et  aliud  idem  historiographus ,  majore 
gestum  miraculo,  diceus  oraculum  quoddaro  in  sa- 
cris  liiteris  repertum,  quod  per  ideni  tempus  virum 
designaret  ex  eorum  regione  processurum,  qui  to- 
lius  orbis  potiretur  imperio.  Gtijiis  oraculi  praesa- 
gium,  idem  historiographus  Yespasianum  declarare 
suspicatur.  Sed  Vespasianus  non  aliis,  quaro  iilis 
solis  gentibus  quae  Romano  impcrio  videbantur 
siibdilae,  dominatus  est.  Uhde  justiusad  Cbrislum 
haec  responsa  rcferuntur,  ad  quero  dixit  Paier : 
^  Pele  0  me ,  et  daho  tibi  gentes  hnBrediiatem  tuam, 
et  po$$essionem  tuam  termino$  terra  (P$aL  ii)«  Et 
ci!jiisper  idem  tempus,perapostoIos  suosr/n  omn^ni 
terram  exivil  $onu$  eorum^  ei  in  fine$  orbi$  tenra 
verba  ehrum  (P$aL  xviii.) 

Cap.  V.  Quanta  fuerit  eaiamitas  obttssorum^  tt 
ob$tinata  malitice  qui$  [uerit  /Siii«,  et  quas  pietai 
Titi. 

At  ne  tot  et  tanta  roediocris  plagae  aut  perfuD* 
cioriae  Indignationis  Dei,  adversus  impQenitentiaiii 
Judaeorum,  signorum  praecessisse  videantur  Indicia, 
cnlamitatem  iniolerabilem ,  excidium  irreparabile, 
reprobatae  et  excaecatae  gentis  iuauditaro  et  cunctia 
saeculis  incognitaro  serviiutem,  succinclus  serino 


prima  et  vicesima  die  mensis  Arteinisii,  qui  apud  p  percurrat.  Quantis  ergo  malis  tunc  uuiversa  inulii- 


iios  Maius  vocatur,  prodigiosus  apparuil  visus,  et 
lldcm  pene  excedeus.  Quod  vere  falsutu  puiaretur, 
nisi  ocutorum  ridem  coiiflruiasset,  malorum  conse- 
cuta  pernicies.  Eteuiin  prope  solis  occasum,  visi 
iunt  currus  et  quadrigae  iii  omniregione  per  aerem, 
et  armatorum  cohorles  misceri  nubihus,  ct  uibes 
circumdari  agminibus  improvisis.  In  alio  itein  die 
festo,  qiii  Peutecostes  appellatur,  noctu  sacerdoies 
ingressi  teinplum,  ad  ministeria  cx  more  complcn- 
da,  prinio  quideiu  inolus  quosdam,  strepitusque 
senseruiit,  tuiii  deindc  voces  subitas  audiunt  dicen- 
tes  :  f  Migrcmus  hinc,  migremus  cx  sedibus  islis.  i 
Additur  his  etiaiu  aliud  tcrribilius  :  c  Eleutiu  qni- 
dam  Aunniae   Glius  Jesus   nomine,  vir  plebeius  ct 


tudo  lacia  sil,  uique  ipsa  Judxae  terra  bello,  fame, 
igui  caedibusque  vasiaia  sit,  qiianta  populoruni 
inillia,  patres  simul  cum  conjugil)us,  ac  parvulia 
Iil)eris,  absque  numero,  ei  absque  discreiioiie  iru- 
cidati  siut,  quae  etiam  diversarum  urbiuin  obsidio- 
nes,  sed  et  ipsius  inagiiific;e  et  famosissiroae  civita- 
lis  Hierusalem  quanta  vastitas,  et  quaula  fuerit 
diversarum  mortium  strages,  quis  per  basc  singula 
bellorum  exstiterit  modus,  et  ut  secundum  id  qiiod 
propheiae  dixeranl,  abominatio  desolalionis  in  ipso 
quondam  Det  famosissimo  coflata  sit  templo,  utque 
ad  uliimum  euncta  ignis  populatus  sit,  et  flamma 
cousumpserii,  si  quis  plenius  nossc  vult,  hisioriam 
Josephi  relegat.  Nos  vero  ex  his  ea  tautum ,  qua 


421  POLYCRATICtS.  —  LIB.  II.  «1 

ad  explanationem  ioseepli  •peris  sufficiuni,  assu-  A  dem  inrelices,  cl  perexiguos  siimenteft  Iitebant  ci« 

bos:  sed  coniinuo  aderat  praedonum  quis,  el  siaiim 


roemus  :  In  quibus  refert,  qnod  ex  oroni  Jud.i^a 
populi,  In  dic  solemni  Paschx  Hierosolyniam,  velut 
exitiali  quadaro  nianu  cogenle,  convencrant.  Quos 
tricies  centena  miliia  dicit  hoininum  fuisse,  juslo 
scilicet  Dei  judicio,  leropore  hoc  uUionis  electo,  ut 
quod  in  diebus  Pasch£  Salvatorem  Christum  Do- 
mini,  criientis  manibus,  et  sacrilegts  vocibus  viola- 
runt,  in  ipsis  diebus  velut  in  unum  carcerem,  oronis 
roultltado  conclusa»  feralis  poenae  exiiiuin,  quod 
merebatur,  exciperei.  Prxteribo  sane  quae  in  eos 
vel  gladii  caede«  vel  aliis  belU  inacbtnis  collata  suoi, 
explicare ;  ea  tantummodo,  quae  dtr;£  fainis  inedia 
periulerunt,  supradicli  hisioriographi  sermonibus 
proferam»  quo  legcnies  hjec  inielligant  quuniuin 
piaculi  sity  audere  aliquid  in  Christum,  et  quain 
gravibus  ausa  supplicils  expieniur.  Age  ilaque, 
quinius  Josephi  historiarum  liber  ponatur  in  medio, 
ex  quo  oinniseoruin  lucluosa  tragfledia  pernoscalur. 
c  Divitibus  autein  permanere,  inquii,  aul  perire, 
unum  atque  idem.  erat. »  Si  eniin  in  urbe  penuan- 
sissent,  facuUatum  suarum  causa  crimine  oL^jecto, 
quasi  de  transfugiendo  cogiiareot,  perimebaniur. 
Neeessiias  vero  famis  faciiosoniiu  extollebat  arri- 
ganiiam^  et  utrumque  simul  inedia  cuin  temeritaie 
crescebat.  Publice  quideni  irumentum  uusquam 
omniiio  erat,  sed  irruentes  urbis  pnedones  perscru* 
labantur  doinos»  el  si  quid  invenissent,  tanquam 
de  bis  qui  fefellerani,  poeuas  sumebaul;  si  vero  non 


B 


ut  clausas  ciijiispiam  conspexis$ct  fores,  indiciuin 
credcbai  hoc  esse,  quod  intrinsecus  positi  ederent: 
et  repenie  despicaiis  forihus,  praecipites  irruebani, 
aiqiie  ab  ipsis,  ut  ita  dicam,  laucibus  exprimentes, 
si  quid  forte  insutnptum  jain  ftieral,  revocabant. 
Verberanior  senes,  si  cibum  vindicare  tenussent, 
sparsis  etiain  crinibus  mulieres  trabebantiir,  oc- 
culiare  uitenles,  si  quid  forte  deprehensum  fuisset 
in  manibus.  Nulla  senilNis  revcreniia,  nulla  erga 
parvnlos  miseralio,  sed  in  exiguo  panis  fragmcnto 
parvulos  inhxrcntes,  ai  ex  ipso  cui  inhaeseraiit 
suspensos,  elidebaut  in  terram.  In  eum  vefo,  qui 
raptores  cibo  prsevenisset  assumpto,  crudeltus  sx- 
viehant,  et  excogitabant  dira  supplicia,  ohturanies 
infelicibus  naturales  digestiouum  meaius :  aliis  vero 
prasacutas  sudes  per  cadem  verenda  adigenies.  llor- 
resco  qiiae  gesta  sunt  rcferens.  Ad  confectionem 
post  hasc  unius  paiiis,  aut  cyathi  fariuae  miseros 
perurgcbant.  Nam  ipsi  toriores  non  paiiebauiur 
faniem.  Essetcnimquodainmo<Io  tolerabilius  si  bosc 
compulsi  inedia  facere  viderentur.  Sed  nl  vel  prje- 
pararenl  sibi  iiiposieruin  cibos,  vcJ  ut  crudelitas 
exercitio  convalesceret,  in  his  etlara,  si  qiii  forlc 
furlim  per  stationes  hostium  pro  colligendis  herbis 
erupissent,  occurrenies  eis  qui  se  hosiinni  inaniis 
effugisse  gauderent,  diripiebant  qiiidquid  atiulerant. 
Supplicantibus  autem  et  tcrribile  quoddain  sihi  no- 


invenissent,  nihiioiianus  tanquam  eos  qui  occuUIus  q  iiieo  Dei  invocantibus  ut  vel  parteiu  aliquam  ex  lijs 


ei  diltgeutius  ahsconderauty  cruciabanL  Indicium 
wro  ab  eis  haberi  pabula  capiebaut  hoc  ipso,  quod 
adhoc  vivereiit,  et  subsistere  corporibus  videbau- 
lur,  tanquani  qui  profeclo  jam  interiissent»  nisi 
abscondltos  uspiam  legcrent  cibos.  Si  quos  sane 
tabescenles  macie  vidissent,  hos  cuin  venia  praeter- 
ibaoi,  superfluum  putantes  perimere,  quos  paulo 
post  absumeret  fames.  Multi  tainen  in  occuliis 
omni  censu  suo  mercati  sunt  unum  nietrum,  si  di- 
vitcs  frumentl,  et  hordei  si  inferiores  fuerant,  et 
concludeiites  se  in  interioribus  quibusque  peneira- 
libus  domus,  oonnulli  nec  iu  panes  confectas  frugcs 
eJebanl :  alii  vero  in  quantum  vel  necessitas,  vel 
meius  permitieret,  excoquebant.  £t  meosam  qoi- 


qnj&  socuin  nioriis  pcriciilo  quaesiveranl,  jndulgc- 
rent,  iiibil  prorsus  praebebant;  scd  hoc  beiiehcii 
loco  cesserat,  si  comprehcnsuin  vivum  licuisset 
evadere.  His  autcin  post  aliquanta  adjungit,  dicens: 
<  Judseis  vero  cuni  egressu  urbis  oninis  pariier  spes 
excludebatur  salutis,  et  invalescens  acerbitas  fa- 
inis,  domos  simul  et  familias  gentemque  vastabat ; 
ita  ut  in  penelralibusstrata  jacerent  rouneruin  par- 
vulorumque  cadavera,  per  plateas  vero  infeliciiini 
seiiuiu  corpora,  faine  magts  quamxiate  consumpta. 
Juvenes  vero  atque  omnis  aslas  rubusiior,  velut  si- 
inulacra  quxdain  in  viis  ci  egressibus  obcrrabaut, 
corruentes,  qiiocunque  loci  grcssuin  subripuisset 
inedia.  Sepelire  autein  cadavera  mortuorum  pro- 


dem  nulfus  exspectabat  apponi,  sed  ex  ipso  se-  D  ximorum,  nec  defuuctorum  multitudo,  iiec  viriuiu 


miusta  igiii  rapientes,  propria,  velut  furtiva,  devo- 
rabant;  et  erat  infelicis  illius  cibi  spectacutum 
miserabiJe,  cum  validiores  quique  inventa  diripe- 
rcnl;  iiiibecillibus  vcro  nibil  praeter  luctum  supcr- 
esset  ac  lucrymas  :  et  omniuin  licet  accrbiiates 
rerum  superaret  fames,nihil  tamen  iia  subruit  aiquc 
subverlii,  sicut  verecuiidiam.  Quidquid  enim  salvts 
rcbus  pudore  dignum  esl,  id  in  hac  ncccssilate  cuii* 
lemiiitor.  Denique  el  uxores  de  virorum  inanibiis, 
et  filii  de  parentum»  et  quod  est  infelicius,  maircs 
cibos  de  parvulorum  manibus  atque  ore  rapiebaiil« 
ci  cum  dulcissiiui  liberi,  in  manibus  alquc  antc  ora 
posiii  labescerenl,  exigua  viue  subsidia  n  deiitibiis 
ipsis  cximere  iicino  parccbaU  Veruin  ne  ipsos  qui- 


dcbilitas  pcrinitlebai ;  siiuul  et  per  sua:  viuu  incert» 
unusquisque  vcrcbalur.  Denique  aliquanti  super 
cus  quos  sepelicbant,  animas  eniiscre;  iiiulLi  ctiani 
duin  proscquumur  fuiiera,  priusquaui  ad  sepuU 
crum  vcuirclur,  cinahaiit.  £t,  ul  ncc  plancius  cx 
inorc  dcruuclis  exhibcbaiur,  aul  luclus,  quia  hoc 
sibi  toluin  viudicaverat  fanies;  sic  nec  ariditas 
iuedix  huniorein  aliqucin  cuiquain  reliqueral  la* 
crymaruin.  Obscderant  civiiatcm  profuiida  silenti;>, 
et  nox  plena  mortis  cuncla  coutcxerat.  Quibus 
inalis  oinnibus  graviores  soli  vigcbant  praedoues, 
qui  ne  sepulcra  quidem  diripere  et  spoliare  cada- 
vcra  illicitum  ducebant.  non  lam  praedain  petonieSj 
quam  scelus  irrisioue  cumuIanteSy  ct  acicm  gladio« 


m 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 


iU 


rtim  suorum  in  cidiveram  obtruncatione  probantett.  A  eiplicare;  cum  gestum  sit  ibi  facinns,  quod  neqne 


liiierdum  etiaro  in  nonnullos  adhuc  spiranles,  mu- 
cro  eiaminandus  agebatur»  quod  alii  semineces 
cum  Tiderent»  sapplices  deitraa  prstendebant,  ut 
in  se  quoque  beneQcii  loco ,  conTcrterenl  scelus, 
quo  scilicet  cruciatibus  famis  velocius  absolveren- 
tiir;  sed  novo  crudelitatls  genere,  necem  quam 
sponte  infcrebant,  si  rogarcntur,  negabant.  Cum 
tainen  unusquisque  dencieniium  cum  gemitu  retor- 
queret  oculos  ad  templum,  non  de  morie  propfia 
dolens,  sed  de  impanilate  praBdonum,  quos  super- 
siites  rcUnquebant.  Et  primo  quidem  sumplu  pu- 
blico,  sepclire  moriuos  jusserani,  feioris  Intole- 
raniia.  Ul  vero  omnem  suinpium  cwpil  viiicere 
ninUiludo  morienlium,  de  muro  cadavera  pracipi 


apud  Gnecos,  neque  apnd  barbaros,  ullus  accepit 
auditus?  horrendiiin  quidem  dictu,  auditu  vero  in- 
credibile.  Equidem  libenter  tam  immane  facinut 
siiuisscm.ne  quis  me  crederet  monstruosa  narrare* 
nisi  multos  mcmoriae  nostrae  viros  testes  cbmmissi 
sceleris  habuissem.  Porro  vero  ne  aliquid  ineae 
patrix  prxstare  ine  arbitrer,  si  subtraham  eorani 
verba,  qitorum  pertulit  facta.  Mulier  qtixdain  ex 
his,  quae  ultra  Jordanis  alveum  coinniaiiebant, 
Maria  nomine,  Eleazari  fiiia,  de  vico  Hebezobra  (26), 
quod  interpretalar  domui  Ysopi,  genere  et  facuUa^ 
tibus  nobiiis,  cum  reliqua  muUiiudine,  quae  con- 
fluierat,  Hierosoiymis  reperta,  coinmunem  com 
omnibus  obsidionls  casum  ferebat.  Hujus  rellqnas 


labant.  At  cum  Titus  circumiens  pervidlssei  replo-  ■*  quidem  facultaies,  quas  domo  in  urbein  conveierai, 

tas  morluorum  cadaveribus  valles,  et  humani  cor- 

poris  tabo  patriam   terram  rigari,  cuin    ingenti 

gemiiu,  elevaiis  ad  coelum  manibus :  i  Deum  invo- 

cat  testem,  hoc  sui  causa  non  provenire,  sed  se 

ista  suslinere  invitum.  i  El  post  aliquanta  iterum 

Josephus  lalia  qnxdam  prosequilur  :  i  Non  cuncla- 

bor,  Inquil,  profcrre  quod  seniio.  Arbilror  enim 

quod  eiiam,  si  adversus  impios  cives,  Romanorum 

paulisper  anna  cessassent,  aut  blaiu  lerr»,  aul 

aquae  diluvio,  aut  Sodoinlianis  ignibns,  et  fulmini- 

bus  coelitus  tortis,  suppUcium  civitas  dependissel, 

quae  mulio  infausiiorem  iUis,  qui  baDC  perpesti 

aunt,  ct  nequiorcm  virorum  praesentem  hanc  pro- 


tyranni  invasere,  si  quid  vero  reliquiarum  ei  ma- 
gnis  opibus  fuerat,  quibus  victum  quotidianum  per- 
tenuem  duceret,  irruentes  per  momenta  praedonum 
saieHites  rapiebant.  Pro  quibns  ingens  mulier  velat 
Insana.jam  quadam  ex  indignalione  faligabatur, 
ila  ut  interdum  praedones  roaledictis  in  necem  sui, 
et  conviciis  instigaret.  Verum  cum  neque  irriiatus 
quisquam,  neque  miseratus,  eam  opprimerei»  et  sl 
quid  forte  cibi  fuisset  ab  ea  quxsiium,  id  ab  allis 
quaereretur,  nec  jam  usquaro  repcriendi  copia  fle- 
ret,  fames  autein  dira  visceribus  ipsis  insisteret  ac 
meduUis ;  ct  ad  furorem  perurgerel  jam  inedia, 
fame  el  irat  pessimis  usa  consultoribus,  contra  ipsa 


tulisset  aetatem,  pro  quibus  omnis  gens  pariter  me-  q  jam  armatur  jura  naturae.  Erat  namque  ei  sub  ube- 


reretur  eistingui.  i  Sed  in  seito  libro  de  eisdem 
talia  scribit :  t  Et  eorum,  inquit,  qui  per  tolam 
civiiatem  fainis  inedia  corrumpebantur,  muUiiudo 
innamerabilis  erat,  quorum  nec  eiplicari  iniseria 
poiest.  Per  singulas  namque  domos,  sicubi  aliquid 
fuisselcibi  reperium,  bella  continuo,et  csedes  inier 
charos,  ipsosque  parenies  ac  liberos  nascebantur, 
dum  non  solum  e  manibus,  sed  ei  ipsis  eiiam  fau- 
cibus  inviceni  cibum  rapere  cerlabant.  Fides  au- 
tem  nec  monuis  erat;  sed  et  ipsi,  cum  jam  spiri- 
tum  eihalarent,  perscrulabantur  a  prxdonibus,  ne 
cui  forie  intra  gremium  cibi  allquid  desideret.  Alii 
etiam  per  inediam  hiantes,  velut  rabidi  canes,  buc 
atque  hiic  ferebanlur,  et  quasi  insania  qnadam 


ribns  parvulus  filius  :  hunc  ante  oculos  ferens 
c  Infelicis,  Uiquil,  matris  o  infelicior  flli,  in  bello, 
fame  et  direpiione  praedonum,  cui  le  reservabo 
Nam  etd  vita  sperari  posset  ei  Jugo  Romanae  ser- 
vituiis  urgemur;  sed  nunc  eiiam  ipsam  serviiniem 
prsevenit  fames.  Praedones  vero  ulraquc  vi  graviores 
perurgenl.  Veni  ergo  nunc,  o  mi  nate :  esto  matri 
cibus,  praedohihus  furor,  saeciilis  fabula,  qiix  sola 
deerat  cladibus  Jadxorutn.  i  Et  cuin  haec  diiisset, 
simul  filium  jugulat.  Tuin  delnde  igiii  superpositum 
lorrel,et  medium  quippe  edcndo  consuinit,medium  • 
vero  reservat  obtectum.  Et  ecce  confesiim  pra&- 
dones  irruunt,  ambustae  carnis  nidore  concepio, 
mortein  minanlur,  nisi  sine  roora  cibos,  qnos  para- 


exagiiati»  in  easdem  doinos,  sub  roomento  tempo-  D  los  senserant,  demonslraret.  Tunc  ilia :  c  Equidcm 


ris,  iierum  ac  s«pius  irruebant.  Omnla  tamen  ne- 
cessiiaa  vertebai  in  cibum,  eilam  illa  quaene  luutis 
quidem  animaUbus  edere  usus  fuii.  Ad  uUimum  ne 
loris  quidem,  tel  cingulis,  aut  ipsis  calceameniis 
abstinuert.  Scutorum  quoque  indumenta  detra- 
hentes,  conficienda  dentibus  ingerebant.  NonnuUi 
ei  feni  veieris  festucas  edebant,  sed  et  de  quisqui- 
Ui»  collectis  parvissimum  pondus»  drachmis  quatuor 
distrahebMit.  i 

Cap.  VI.  De  MariOj  qucB,  ur^nU  jame,  comedil 
filium. 
t  Sed  quid  opus  est  per  bxc  poudus  fumis  illius 


partem,  inquil.oplimam  vobis  reservayi  :  i  et  con- 
linuo,  qiiae  superfuerant  mcinbra,  reieiit  infaniis. 
Ai  illos  repente  ingens  horror  invasit,  ei  crudelcs 
quamvis  animi,  diriguere  :  voi  faucibus  inlerclusa 
est.  llla  vero  truci  vtillu .  et  Ipsis  etiam  praedoni- 
bus  truculentior  :  c  Meus,  Inquit,  filius  esi,  meus 
esi  partus,  et  facinns  meum  est.  Ediie,  nani  eicgo 
prior  coinedi,  qtiae  genui.  Nollie  eflici  aul  malre 
religiosiores,  aut  feroina  roolliores  :  qitod  si  vos 
pieias  vincit,  et  eisecrainini  cibos  meos,  ego  qu» 
jam  lalibus  pasta  sum,  ego  his  itcrum  pascar.  » 
Posl  bxc,  IIU  lerriii  tremunlesoue  discedunt,  qoi 


(%$)  Ed.  Paris.,  YeihiMfbra. 


415  POLYCRATICUS.  -  LIB.  U.  4^6 

Kune   solum  ex  omiiH>us  faculuiibus  suU  mlser»  A  exercenda.  Quod  el  Eusebius  Gaeaariensis  in  eccle- 


iuairi  reiiqueraul  cibum.  Heplela  eat  autem  con- 
fesiim  universa  civiias  nefarii  sceleris  nuniio,  ei 
unusquisque  auie  oculos  facinus,  quod  perpetra- 
tum  fuerat,  adducens»  tanquam  si  ipse  hoc  perpe- 
trassei,  borrebat.  Omnes  autem,  quos  famis  neces- 
sjus  perurgebai,  festinabant  magis  ad  mortem, 
beatos  dicentes  eos  quibus  conligil  interiisse, 
priusquam  lalium  malorum  poUuerentur  auditu.  > 
Itec  quidem  Josephus. 

Cap.  YIL  De  numefo  captivorum^  et  «ccfsoriim,  et 

perempiorum  fame. 

Quem  vero  tanta  calamilas  invenerit  exitum,  eo- 

deui  auctore  perpaucis  aduectam.  CoHigens  enim 

supradictus   historiograpbus ,  omnem     numerum 


siastica  iiistoria  plenius  exponit. 

Cap.  IX.  Teuimontum  quod  perhibet  JouphuM 
Chriuo. 

Et  quidem  haec  omnia  rectisslme  passi  sunt»  qui 
in  Filiuoi  Dei  manus  sacrilegas  extendere  praesom- 
pserunt,  cum  testimoniis  Scripturarum,  ei  virtute 
mirabilium  operum  ipsum  Chrisium  Deum  ease 
coustareL  Uude  Josephus  :  i  Fuit  autem  iisdein 
temporibus  Jesus  sapiens  vir,  si  tamen  virum  eum 
appeliare  fas  est.  £rat  euim  mirabilium  operum 
effecior,  doctorque  hominum  eorum,  qui  libeuter 
quae  vera  sunl  audiunt,  ei  inultos  qutdem  Judoso- 
rum ,  multos  etiam  ex  gentibus  sibi  adjunxit.  > 
Cbristtts  bic  erat.  Hunc  accusatione  primorum  no- 
pereniptorum  vel  fame,  vel  siti,  vei  ferro,  unde-  B  strx  gentis  virorum,  cum  Pilatus  in  crucem  agen' 


cies  centena  millia  designavit.  Casteros  vero  latro- 
iies,  vel  sicarios,acpraedoue8,post  orbis  excidiom» 
muluis  deciaravit  interisse  vulneribus.  Electos  au- 
tero  qoosque  juvenum,  quos  decor  corporis  et  pro- 
ceriiaa  commendabai,  ad  triumpbum  dicit  esse 
reservatos,  reliquos  autem  qui  snpra  xvii  annos 
agebaiit  siaiis.  vlnctos  ad  opera  iEgypti  per  me- 
uUa  destinatos,  vel  per  caeteras  provincias  esse 
disiiersos.  Aiii  quidem  ut  ad  iudos  gladiatorioSt 
alii  ut  ad  besiias  traderentur.  Si  qui  veio  ultra 
septlmum  et  decimum  aeUtis  reperti  suot  aonum, 
per  djverias  provincias  iu  servitutem  di&trahi  jussi 
sunt,  quorom  numerus  usque  ad  nousglnu  inifnia 
perdoctos  est.  Haec  vero  oninia  gesu  sout  secuudo 
anoo  Vespasiani  Imperii,  juxta  ea  quae  ipse  Domi- 
nus  et  Saivator  noster  Jesos  Chrisios  praedixeral : 
qoippe  com  ea,  qoae  gereoda  erant,  praesentia  vide« 
ret.  Tunc  cum  secundum  evangeliorum  fldem  vi- 
dens  civiiatem,  flevit  super  eam  et  velut  in  auribus 
^us  prolocutus  est  baec  verba  :  Si  cognovimt^ 
inquit»  el  tu^  el  quidem  in  hae  die  quce  ad  pacem 
iihi  4unt ,  Aiinc  auiem  abtcondita  tunt  ab  oculit  tuit^ 
^uia  venient  diet  tn  <e,  et  circumdabunt  te  inimici  lui 
walto^  et  drcumdabunt  <e,  et  coanguttabunt  te  undi^ 
quet  et  ad  tolum  protternent  te^  et  /Uiot  tuot  in  te 
{Ltu*  xix).  Li  bunc  modum  quam  plurima  divinae 
coauuinaiionls  louitrua  publice  induratis  auribus 
re»onabant,  quousque  sanguis  justorum,  sed  et  ip- 


dum  esse  decrevisset,  non  deseruerunt  eum  hi,  qul 
ab  iiiitio  euin  dilexerant.  Apparuii  autem  dle  eis 
tertia  iterum  vivus,  secundum  quod  divijiiius  in  * 
spirati  propbelae,  vel  haec,  vel  alia  de  eo  innumera 
miracula  futura  esse  pncdixerant.  Sed  ei  in  hodier- 
num  diemChristianorum,  qui  ab  eo  nuncupali  suni, 
et  nomen  perseverat  et  genus. 

CiP.  X.  De  Vetpatiano^  qui  claudum  et  cescum 
curatte  legitur, 

Vespasianum  quoque  Juda^x  vasiaiorem,patrcin« 
que  Titi,  iiierosolymorum  piissimi  eversoris,  ui 
quibusdam  scriploribus  placuit,  miraculorum,  signis 
ad  faciendam  vindictam  in  naiionibus,  Dei  digiius 
excitavit.  Ipsum  namque  necdum  imperatorem; 
quidam  e  plebe  luminibus  orbatus,  itenique  alius 
claudus  crure  debilis,  sedentem  pro  tribunali  pari- 
ter  adierunt,  orantes  opem  valetudini,  eo  quad  sibi 
foret  in  quiete  nionstratum»  oculos  restituendos,  &i 
eos  ille  inspiceret,  et  crus  debili  roborandum,  si 
illud  dignaretur  calce  contingere.  Orautibus  aiuicis, 
invitus  licet,utrumque  teutavii;  nec  defuit  eventus. 
Imperium  quoque  ejus  et  interitus  Viiellii  et  OUio- 
nis,  qui  foedo  Neroni  successerant,  pluribus  ceeles- 
tium  signis  prasnuniiatum  est,  et  pro  parte  stu- 
pendis. 

CiP.  Xi.  Signa  ette  qute  contra  naturam  /iunt* 

Quae  vero  hujosmodi  siopore  digna  iu  his  coutiu- 
gunt,  plerumque  sigoa  esse  non  ambigit,  quisqois 


sjus  justi  singolaris  et  unici,  qui  ab  impiis  inique  D  evangelicas  proroissionis  fldeliter  roeroiuit,com  scri- 


effusus  est,  justo  Dei  judicio  quaereretur.  Aitrlti 
sont  ergo  plagis,  bellis  straii,  et  a  patrlis  sedibus 
divloae  indigoationis  exeisi  turbioe,  ut  in  urbe  glo- 
riosissima,  uec  iapis  super  lapidem  remaneret  , 
fuitqoe  popoli  loduratt,  et  quovis  lapide  durioris 
tribulatio  Unia,  quaou  non  fuit  ex  quo  gentes  esse 
coeperunt,  usque  ad  diem  hanc. 

Gap*  Vlil«  De  peregrinatione  (idelium^  quot  tub  ea 
lempetlate  tertavit  Chriuut  apud  Peilam. 
£cclesia  vero  quae  fuerai  ilierosolymis  congre* 
gata,  divioitus  transire  jussa  est  trans  Jordanera, 
ad  oppidum  quoddam  nomine  Pellaio,  qoo  ablatis 
ex  urbe  cultoribus  Dei,  ctielestis  vindictae  lleret 
Jocus,  qoae  in  urbem  gentemque  sacrilegam  fuerat 


ptum  sit :  EruiU  tigna  in  tole^et  iuna^  et  ttellit,  eic» 
{Luc,  xxi).  Ea  lamen  quae  hic  praenunlianiur,  sine 
praejudiciosententiaemelioris.eaintelligeudaarbitror, 
quae  in  his  contra  oaturam  fiunt;  quale  est  quod  iu 
passione  Domini  sol  obscuratus  est,  veluin  scissuni, 
petrae  ruptae,  aperta  monumenta,  et  sanclorum  cor- 
pora  qui  dormierant  surrexeront.  Naturalis  eUniin 
eclipsis  esse  non  potuit,  quae  lunaris  corporis  ob« 
|ectu  coutingit,  com  cooslet  pridie  lonam  xiv  ex- 
stiiisse,  nisi  forte  qois  de  Judaica  perOdia  incredu* 
liiatis  suae  solaiium  mutueiur  ;  asserens  cum  eis 
Venerem  tune  in  ecKptica  linea  soli  fuisse  opposi* 
Um,qu3S  quidem  magna  esi,  etut  astrologi  tradunt, 
sola  de  quiuque  sideribus  de  nocte  ombram  de  to 


427  JOANNifi  SAHESRERIENSIS  m 

einUtil.  ut  hina.  Quod  qiiia   nec  r:)iio  probat,  nec  A  et   maturatus  iiumor  absqtie  (cmporis  itiferstftio, 


aucloritas,  aut  fides  approbai,  reptidialur  iii  futile. 
Si  eitim  adeo  luminesum  esl  Veneris  corpus»  quo- 
utodo  tantas  parit  tenebras?  Dionysius  Areopagiia 
in  Epistola  ad  Po[ycnrpum  scribFl,  seet  plurcsulios 
pbilosophantes  tuiic  vidisse  lunam  soli  incidentero. 
Et  quidem  conira  naturam,  non  enim  erat  coiius 
teinptis.  Quod  et  poslmodum  Paulo  prxdicanie, 
conversionis  dedit  occasionem.  Scio  lamen  plures 
aliter  tunc  locntos;  sed  Dionysium  pracfero  uni« 
vmis,  quta  qtiod  Tidir,  scrlpsii;  alii  proprias  se- 
quuntur  opinioncs.  Sunt  autoin  si^na  plerumquc 
non  modo  universalia,  sed  et  generalia,  sicul  illud 
quod,  Deo  moriente,  lenebrm  faciee  sunt  per  univer- 
hamierram,  ab  hora  sexta  usque  ad  nonam  (Matih. 


inopinatum  vertatnr  In  vlnum,  miracufi>m  qtiidetti 
esl,  quia  altitudo  divinae  dispensationis  nostmm 
transcendit  iniellectuiii.  c  Sed,  ut  ail  Sapiens,  cadat 
inscitiae  nubilus  error,  cessenl  profecto  mira  ti- 
(ieri.  I  Non  lamen  mirabtlium  Dei  fidein  vel  aucto- 
ritaiem  mfriugo^ded  aliitudiiiem  divitiarum  sapien- 
ilB  ei  scienti»  sucX ,  plena  humilitaie  veneror  ei 
admiror,  sciens  quia  quod  stulium  est  Dei,  sapieii- 
lius  est  bominibus.  In  uiultis  elenlni  labi,  bumana 
iuflrmitas  est»  sicul  io  nullo  aliter  senttre»  quaio  res 
se-  nabeat,  angellca  vei  divina  perfectio. 

Cap.  XIU.  Quia  Deu$  signis  suam  prcemunire  digua* 
iur  creaiuram. 

Uoc  quoque  «ilvinae  miserationis  est,  quod  sigiio- 


xxvi»),  et  qtiod  in  eis  particulare  est,  aiit  ininus  uni-  ^  rut"  suorum  indicip  ignoranliam  nostram  quandoque 


^•ersale,  capaoitatem  gencris,  teinporis  perpetuitate 
coinpepsat.  Afors  eleiiim  illa,  Moysi  faciem  detexil 
univcrsis,  perpeiuam  duritiam  scidil,  el  resurre- 
crionis  primiiias  iuaeternamtxiiiiam  inlroduxit.  lila 
quoque  quaj  dtem  judicii  praevenire  dicuniur,  per 
«Kes  XV,  si  tanien  fuiura  sunt,  quonlam  de  Scri- 
ptura  Canonica  firmainentum  non  habent,  nalurae 
legibus  minime  subjacebuul,  duni  lamen  naturam 
bic,  ut  in  locis  qiiam  pluribus,  dicamus  soliiuiii 
curstim  reruin,aut  causas  occuttas  eveiiluum  qua- 
riim  ralio  reddi  potest. 

CiP.  Xn.  Nihil  contra  naturam ,  auclore  Platone^ 
conlingere,  qni  natnram  dicit  Dei  voluntatem. 


pr»inunit.  Gomeia  siquidem  appareiile,  credunlur 
iiuminere  comilia.  An  Ignoras 

terri§  mutantem  regna  cometem  ? 

(Li)c.  I,  529.) 
lialiae  quoque  iffiniinente  excidio,  quae  signa  cooti- 
geriiii,  1100  nescil  qiiisquis  aliquaienus  reruiu  pu- 
blicarum  historlas  aitigit.  Uistoricorum  volumtna, 
qux  de  rcbus  memorabilibus  scribuntur,  prodigiis 
plcna  sunl  ei  osleniis.  Deuique  sub  Elia  et  Eliseo 
inulia  fidei  el  virtulis  signa  praecessisse  non  anibi- 
gis.  Ninivila:  qiioque  signoruin  indiciis,  pceniteniiaiu 
egerunt  in  praedicatione  Jonae.  InOdelitas  nainquc 
signorum  argumeniis  eiigilur,  ei  fides  lenera  eis- 


Si  vero  Plaionem  sequiiiiur  qui  asserit  naturam  q  **«"»  roboraiur.  Unde  iliud  :  Quod  signum  osteudis 
(tsj?e  Dei  voluntateai,  profocto  nihil  istorum  eveiill      »«*'«•  (J*ia»t.  uA  Ei  ?  Jud/pi  ^innn  aumrum.  Qraai 


4'ontra  naturam,  cum  ille  omnia  quaecunque  voluil 
feccrll.  Ule  quidem  dum  rerum  causas  exsequitnr, 
finem  omnium  divinamasiruit  boniiatem.  c  Optimus 
cst,  »  inqiiit.  Porro  ab  optimo  bnge  relegata  est 
omnis  invidia.  Itaque  consequenler  cuncia  suisimi- 
lia,  prout  natura  cujusque  beatitudinis  capax  esse 
poterat,  ellici  voluit,  quam  quidem  Del  voluntatein, 
oertis^iinam  rerum  ortginem  esse,  s!  quis  ponat, 
reeteeum  putare  consenttam.  El  qnidem  sapienlia 
Dci  et  bonitas,  quae  rebus omuibtis  origiiiein  praebei, 
natura  reetissime  appellaiur :  conlra  quam  utique 
nihil  fit,  quia  disposilionem  Dei  nihil  evacual,  aiit 
causas  quse  in  mciile  illtus,  qui  fecit  coelos  kttel- 


nobis?  {Joan,  ii.)  El :  Judaii  signa  quwrunt^  Grwci 
sapieniiam  (/  €or.  i). 

Cap.  XIV.  Quid  signumt  et  desomnic»» 
Uic  vero  inlelliguntur  signa,  quaecunque  qiiovis. 
indiciodivinam  homini  innuuHi  voluntatem.  Signum 
siquidem  est ,  quod  se  ipsum  sensui,  ei  praeter  se 
aliquid  atiimo  osiendil.  Quaedam  tamen  signa  siiiii, 
qu^e  uulli  corporalium  seusuum  altquid  osteiiduul, 
sed  animo  cujnscunque  rei  specie  mediante,  aul 
ciira  medii  difiiculiatem,  verum  falsumvc  frequcnter 
ingerunt.  Signa  etenim  interdum  vera,  iuterdum 
falsa  suni.  Quis  iiescil  sonmioruin  varias  esse  signi- 
Hcaiiones,  quas  ei  asus  approbat,  et  majoruui  cou- 
firiuai  auctoriias?  in  eis  ulique  qiioniam  somnus 


leciu,  ab  aeteruo  constiieruiit,  suo  privat  effectu,  f)  esl,  animales  virtutes,  scilicet  sensus,  qui  dicuniur 


insuHl  itaque  rebus  seniiiiales  eventuum  causae  et 
originariae  raliones,  qiiae  praeordinato  tempore  in 
siios  procodunl  eflectus,  cx  eo  quidein  mirabiles, 
non  qitod  nullas,  sed  qitod  occuilissimas  babeaiil 
rationes.  Humor  siquidem  de  intimis  lerrae  visceri- 
bus,  ab  arborunt  vet  viuearum  radicibus,  appetiliva 
qiiadam  virlute  atirnhilur,  deinde  quadam  distribu- 
lione  nalurae,  digcritur  per  plantarttm  membra,  et 
cuni  de  sua  decoclione  profecerii,  lurgescil  in  sur« 
ctilos,  et  quo  ad  sustenlationem  sui  non  indigel,  in 
folia  ct  friictus  emittit,  qui  euin  maluruertnt,  in 
niusta  despumaiit,  et  sic  per'  intervalla  lemporum 
roiisuetousu  viua  parturiunt.  Si  vero  occulla  dispo* 
iitionc  Dei,  qiiibusdam  naturae  cuniculis,  dfgcstus 


corporis  et  sunt  animse,  quiescunt;  sed  iiaiurales 
mtendttiitur.  ConliHgil  interim  m  anlinus  corporis 
cxerciiio  relevaius,  in  se  ipsum  tibenus  retteai,  ei 
veritaiem  nunc  per  figuras  ei  xnigmaia,  nunc  tm- 
luediata  facie  liceulius  coniempleiur.  Quod  el  illuiii 
non  latuil,  qui  soinni  depingeiis  portas,  alterani 
eburneam,  alteram  corneaiu  iinxit.  Cum  ct  coriiii 
sit  perviuni  visui,  qui  iiou  frequenier  errai,  etebur 
iiaturae  deiisioris,  et  usque  ad  exlremam  lenuilaleui 
rasuin,  nullo  visus  acumtne  peiieireiur.  Ilocquideiii 
denlibus,  illud  oculis  verioribus  similius  esi.  iliuc 
vora  somnia,  htiic  falsa, 

ttd  cmium  mittunl  insomnia  Manes. 

(Viwfi.  .£n.  Yi,  81)7.) 


4Sm  POLYCRATICUS.  —  LIB.  II.  450 

C^.  XV.  Di  9i^uMu%jcmm^Tum^  emaU^  flgum  tt  A  dine  con}nng«ntiir,  «d  confondendam  perfidiam  Jii- 

d»oram  hoc  invenitur  expressum  :  Jesut  Chri$tu$ 


signilicaiionibus. 
Suot  aulem  mult»  Bpecie6  somnlornm,  et  miilii- 
plioescause^etvarjaeflgurae,  ei  sigriiAcationea.  Aut 
enim  iusomuium»  aut  pbantasma»  aut  •omniom»  aut 
oracuium»  aut  viaio  esi.  Porro  insomoia  ei  ebrie- 
taiey  vel  crapula,  aut  varits  passiouibut  corporis 
aflectuumque  tumultibus,  et  reliquiis  cogitatiooum 
freqoeniissiine  oriuniur.  Unde  et  male  sanis  aman- 
tium  nieuiibus  insomoia  nuuquam  desoni.  Quod 
pntdenter  ionuit  Maro  : 

Afisia  soror,  qum  me  iuipensam  Iniimma  terreni  ? 
Mulia  tfiri  virius  animOt  muUusque  recursat 
Gentis  honos^  harent  infixi  pectore  vultus, 
Yerbaquet  nec  placidam  membris  dat  cura  quietem. 


%s^  Xc«Ti&p :  nlsi  quod  in  lingua  Laiina  Grscanim 
liiierarum  proprieias  ad  plenum  non  poiuii  obser- 
vari.  Ipsos  vero  versus,  uc  opinor,  apud  beatuni 
Augusiinum  in  libro  De  civitate  Dei  Invenies.  Est 
ergo  myslicae  visionisejus  caputel  summa  inlentlo, 
Jesum  qui  prseflgurabatur,  indubitanter  esse  Filiuni 
Dei  viviy  bominem  verum»  judicem  omnium,  regem 
aeternum»  remuneratorem  speraniinm  in  se,  aucio- 
rem  viue,  ei  aelemae  beatiiudinis  ex  gratia  largito- 
rem.  Re  quidem  vei  rei  vicina  prxdestinaiione , 
ideo  dictum  est,  quia  magislratus  nunc  prxsens  in« 
lelJigitur»  nunc  fuiurus.  Excidium  qutppe  Nunianti» 
juniori  ionotuit  Afrlcano»  dum  esset  adhuc  pene 
^  miles.  Dum  autumnus  adultus  est  aut  praeruplus, 
somnia  frequenlius  evanescunt.  Arborum  namque 
labentibus  foiiis,  insomniorum  vanius  dominatur : 
quod  et  Virgilius,  iii  libro  in  quo  loiius  philosophia 
riinaiur  arcana,  seusisse  visus  est,  dum  labeiilia 
folia  apad  infcros,  varii&  somniis  ornavit.  Locoruiti 
quoque  diversitas  varias  liguras  qnielis  admittii» 
utalia  aliis,  nunc  horum  nuiic  illorum  somniomffl, 
uberiora  sinl.  Locus  naiiiquc  palustris  aut  deserlos 
emineniiori  aut  celebriori  phantasiicarum  iuiagt* 
num  liecundior  est.  Iles  quoque  iutcrdum  manite- 
stius,  interdoin  obscurius  aperiiur,  et  nunc  se 
ipsam  aninio  ingeriiy  nunc  intimante  alio  declara- 
tur  :  cum  vero  ioce  imroediala  se  ipsam  infondtt» 


(ViRO.  jEn.  IV,  3.) 
Ha&c  quoqiie  dolentlum  aut  gaodentium,  aut  quos 
timoris  vexatangusiia,  aut  Immoderaiae  cupidinSs 
ardor  accendit,  non  praciereunt  passionem.  Pban- 
lasma,  cum  reram  ignolae  videntur  speeies,  quali- 
uie  vel  quaniitate,  aut  partium  modo  vel  iiumero  a 
iiaiura  discrepanles,  ut  si  forte  c  nec  pes  nec  caput 
uiii  reddatur  formae,  i  dum 

I#(riim 

Desimt  in  piscem  mulier  formosa  superne. 
(HoRAT.  De  art.  poet.  3.) 

Ilas  qutdemspedesex  infirmiiate  menils  ei  corpo- 
ris,  tradunt  pbysaci  provenire,  earumque  causas 
magis  altendunty  quam  ex  eis  aliqoas  significatio» 
nes.  In  quo  genere  et  epliiailem,  quo  quis  variis  q  visio  esi,  ex  eo  quod  plooa  et  vera  specle  sui,  ocu« 


pressuris  qoodam  qoasi  intervlgilio,  sed  somno  po 
tius  Inquieto,  opinans  se  vigilare  cum  dormiat,  po- 
taiur  ab  allquo  Interim  praegravari,  cimnumeran- 
dum  arbitrantur.  Qoae  quidem  omnia  medicomm 
potins  indigeot  cura,  quam  venlilatione  nostra.; 
praesertim  cum  nihil  in  eis  veram  appareat,  nisi 
quod  verissiime  sunt  et  molestissimae  passiones.  Som- 
nium  vero  cujos  appellatio  commuois  esl»  licet  in 
specie  proprla  censeator,  per  quaedam  involucra 
rerum  gerit  imagines,  in  qulbus  coiyeclorum  prae- 
cipae  disciplina  versatur,  et  nunc  suum  cujusque 
esl,  Dunc  aliennm»  nunc  commuue,  interdui»  publi* 
cuDi,  aut  generalc  est.  In  bis  vero  omnibus  t;uali- 
las  personarum,  reram  et  temporam  dihgentissiine 


lis  videalur  esse  subjecta;  quale  esi,  quod  Cassan- 
drum  omnino  non  visum,  a  quo  Alexander  bausto 
veiieno  perimendus  eral,  agnovii,  quia  euro  qoies  ei 
reprapsentaverat.  Porro  visionum  atia  manifestior 
est,  ut  qu«  clara  rei  occurrit  imagine;  alia  profun- 
diorem  desiderat  intellecium,  ut  cum  rem  admista 
spccies  figurarum  obnubilat;  sicutest,  quod  C.  Cae- 
sare  transito  Rubicone  bellum  pairiae  inferenle,  ad 
designaodum  lerrorem  civium,  qui  erant  per  conci- 
vis  injuriam  opprimendi, 

Ingens  tisaduei^patrim  trepidataisimagOt 
duci  suo  denuntians,  iie  concives  armis  clviiibos 
impugnarel.  Publicl  iiamque  imago  imperii,  publici 
meius,  ei  (^sareo  nomiiie  prostratae  urbis  erat  in- 


observator.  Ut  enim  alt  Nestor,  de  siaHi  publico  ^  dicio.  Quod  si  imperii  nullain  in  veritate,  quae  sic 


regii  credatur  somnio,  aut  ejus  qui  roagisiratum 
geri  I,  vel  re  qvidem  vel  rei  vicina  praedestinalione« 
aut  si  pubticae  fortunae  sigoum  osiensum  est  muitis, 
iii  iu  fo  quod  pluribus  Romauis  civibus,  secundum 
quosdam  Stbvlla  inierprete  de  myslerio  incarnatio- 
lus.  revelatuin  scrlbiiur.  £l  quidem  non  modo  in« 
carnationls,  sed  passionis,  ascensionis  post  resur* 
rectionem,  adventus  quoque  secundi  interpres,  do- 
cciite  et  dictanie  Spirilu,  palefecit  arcan:i,  sicui  in 
versibits  Sibyllinis  manifcste  reperies.  Quoruni  is- 
tod,  slcut  in  plerisque  Patruni  scripluris  iuventiur, 
iaiiiuniest: 

Judicii  sidnnm^  ttllus  sudore  madeseei. 
Si  vcro  apices  capilales  sing;ileruiu  versuum  cx  or- 


apparerei»  credidit  quis  fuisse  iinaginein,  historia- 
rum  flde  certiorabitur.  Cum  enim  ntajeslaiem  urbi.s 
princlpes  visibili  specie  censuerant  hoiiorandam, 
exquisilo  artificio  mullebrem  formam,  quae  orbem 
dextra  continerel,  in  aeris  materia  fieri  sludueruni. 
Ea  vero  perfecia  in  fornia  egregia,  venusta  quanli- 
taie,  apta  partium  dispositione,  inembris  quoqtie 
condecenlibus,  et  sibi  invicem  congruentibus  uni- 
versis,  cum  non  tam  populi  examinatiooem,  quam 
admirationem,  plena  sui  oommendatiobe  deposceret, 
quidam  solas  libias  tantae  moli  perferendae  inhabiies 
essecaiisali  sutii.Quibusfaberrespondit  eas  usque- 
quaque  sufficerCi  doiiec  virgo  pareret,  omnino  cre- 
deus  iinpossibilem  virginis  parium.  Quodei  Gbrislo 


ili  JOANMS  SARESBEHiENSIS  ilt 

nato  iinfilelain  esc,  ea  corrvenie  el  fracia,  quia  A  ^rce  vexilluin,  ei  pace  eecleeiis  retiilnu»  inijesiai 


Lunianiim  coiilrabilur,  ubi  divinum  iinperium  dila- 
Uiur.  Cuin  vero  res  per  quietem  aiio  niiniiaute  cla- 
resciu  si  lamen  enuutiaiitis  bonesta  cuiqiie  persona 
liiiei  veuerabilis,  iu  oraculoriiui  spectem  Ciidit.  f  E^t 
enini  oracuium,  ut  ait  quidam,  divina  voluntas  ore 
bominis  euuniiata.  i  Uoiuiiiis  vero  appeliaiioue 
ceusetiir,  quidquid  in  specie  bumiuis  videiur,  liotuo, 
angelds  tit»  an  Deus,  an  quaBvis  alia  creatura.  Per- 
sona  aiitem  cujusque  bouesta  esi  et  venerabiiis,  aui 
naiura,  ut  parenlis;  aut  conditione,  iil  domini;  aut 
moribus,  ul  religiosi ;  aut  forluna,  ut  inagisiratus ; 
aiii  reiigioue,  ut  Dei,  angeli«  bominisve,  sacrts  ei 
c*2creaioniisdivinis  consecrati.  Cx  qiio  apparcf,  etsi 
non  bimpliciier,  tatuen  secunduni  quid  personas 


orbis  publica  voce  scriniariorum,  advocalorum  el 
Judicuro,  oronem  victoriam,  regnttm  et  iniperiuin 
Cbristi  este  personuit.  Yeruin  quia  droe  primaB 
species  oinuiuo  van»  sunl,  el  in  postremis  quasi 
visibili  specie  vcriias  roenti  oceurrit»  mediam,  qu» 
corpori  veritatis  quasi  veluro  figurarum  eppaodit, 
diiigeutius  exsequimur. 

Cap.  XVI.  Generatia  quadam  de  iiamfieaUonibui^ 
lam  iommorum  quam  aliorum  figuraiium. 
Est  itaque  lani  ad  interpretaiionem  sorooionim» 
quam  ad  revelaiionem  asnigmatum  et  figurarom» 
solertcr  aitendenda  rerum  significatio,  qus  lanto 
luuliipiicior  est  quain  vocuin,  quanto  ab  operibos 
naturx,opera  vincunlur  arlificis  tmiiantis  naturam. 


arte  conjecloria  noii  modo  lioiiestas,  sed  et  deiesta-  B  ^*  ^"^'  ®"'"^  serino  tres  aut  qiiatuor  babei  signiO- 


biies  venerabilium  iioiniiie  claudi.  Sicut  enim  Ca- 
tboiicae  religionis  viri,  vero  Deo,  eisque  quse  munere 
ejus  sacra  suni,  piaiu  venerationem  impendunt,  iia 
iiaereiicae  et  supersiitiosae  religionis  bomines.  liciis 
nuiuiuibus»  imopotius  veris  djemonibus,  eiexsecra« 
bililms  sacris  eorum,  non  debiiam  revereniiam, 
quA  nuila  est,  sed  turpissiinuni  exhibent  raniulaidm. 
Quotl  laiius  ex  genlilium  iibris  coiligilur.  iOneas 
oraculorum  indicio,  prouiissam  el  quscsitam  invenit 
ltaiiaro,ei  inea  nontaui  nuininum,  quain  dxmonuin 
nutu,  sedeni  statuii,  et  semenieui  Romaui  generis, 
in  borto  qui  eiscomplacuerai,  semiuavit.  Quideniiu 
aiiud  agil  in  somuis  paicr  Ancbises,  quid  Jupiter, 
quid  Apolio»  quid  alii,  qiios  louguin  est  rccitare? 


eaiiones  ,  statiin  TroXuo-iiftoc  est,  id  esi  multaruM 
iignificaiionum.  Omnis  vero  res,  quol  babeiaiiarum 
similiiudines,  toi  gerii  earumdem  significationes; 
ita  tamen,  ut  major  nunquam  minoris  sil  signoni. 
Signa  s)r|uidem  semper  minora  suni.  Inde  esl  quod 
boiuiueui  subsiautia  quaevis  significal,  uipoie  aii- 
quid  comimine  cum  omuibus  habentem,  quod  ei  in 
figura  replilium  Petri,  et  in  pluribus  iocis  Scripto- 
raruin  manifestuin  est.  Porro ,  qiio  simiiitudo  ex- 
pressior,  eo  inagis  cognata  et  familiarior  esl  signi- 
ficatio.  Siuiiliiddo  vero  aut  substautiaiia  est ,  ut 
qna  ex  genere,  aut  specie  :  aut  accidenialis,  aui  ex 
quautiiate,  aut  qualiute,  aui  variis  accideniiuin 
formis  :  aut  imiiationis  est »  ut  cum  quis  aiii  quovis 


Uode,  si  de  seiuine  iilo  geuus  oriiur  loxicatum,  iin-  ^  moiuoperis  conforinaiur.  Et  boc  quidein  modopo- 


ptum  in  Deum,  crudele  iu  boinines,  persecuiioui 
aanctorum  invigllaiis,  fide  rara,  solemui  perfidia, 
iervile  luoribus,  fastu  rej^ale,  foedum  avarkia,  cu- 
pidiiaiibus  insigne,  supcrbia  iuniidum,  omnimoda 
iiequitia  non  ferendum,  iniraculis  non  debet  ascribi: 
cam  auctor  eoruro  bomicida  fuerit  ab  iniiio»  et  a 
veriiate  deficienst  invidiae  spiculo  orbi  lerraruni  in- 
lixerii  morlem.  Qui  ergo  ex  eo  patre  suni,  etsi  ejus 
iiequeant  implere  mensurain,.  solent  tamen  illius 
iiuiiari  inalitiam :  licct  iu  borto  illononnullasplane- 
las,  quse  virtutis  frucium  irrigatione  apostolica 
(iiciunt,  manu  Doinini  constet  esse  insertas.  Sed  si 
quis  ab  initio  urbis  conditae  totam  revolvat  bisto- 


iest  Creatori  creaiura  esse  consimilis »  cum  tameii 
nullo  sui>stautiali  vel  aciideuiali  pariicipent.  Caitss 
qiioque  suus  conforinalur  elTecltts,  ei  reciproce 
causa,  si  umen  minor  est ,  effeciui  suo  dicitur  esse 
consimilis.  Casierum  sliuilium  reruro  sicui  ideni 
judiciuffl»  ita  ei  eadem  nola  esu  Et  quia  signa 
frequenier  eadem,  iu  eo  vel  maxime  ars  coiijecu>ns 
apparet,  si  sub  idei^tiiaie  signoruin ,  diversiuteui 
reruin  cauta  discretione  distiiiguit.  Uaec  quidem 
generalia  sunt.  Quae  vero  suut  specialia  singuiorum» 
iatius  paient.  Non  tamen  praetereundum  est,  signo- 
ruin  vim»  pro  qualiiate  personarum,  saeviorem  aui 
mitiorem  esse.  Pecuniae  siquidem  contrectatio,  aliis 


riam,  eos  ambitione  etavarita  prae  caeteris  geniibus  tv  l^iuin,  iristem  aliis  eventuni  denuntiat.  Sic  ex  non 


iuveniet  ial)orasse,  et  variis  sediiionibus  et  plagis 

toiuin  Goncussisse  orbem.  Ipsi  quoque  tyranuidis 

ei  seditionuiu  suai  uin»  lam  crebra  damna  senserunt, 

ut  vix  quisquam  principuni  eoruin  ad  exiium  viiae, 

naiura  duceute,  perveuerii.  Uude  et  iilud  satyricum, 

itlis  apiissime  facit : 

Ad  generum  Cereris^  sine  ca:de  el  sanguiue,  pauci 
Descendum  reges,  et  sicca  morie  tyfauui, 

In  Scripturis  qooque  canonicis  inveniuntur  plurima 
oracula,  ut  cuin  Josepb  iii  sonmis  ab  angelo  sacpius 
erudilur;  magisinteriliciiur,  ne  redeantad  ilerodem; 
«loceiur  Peiriis  In  rcpiilium  lintcamine,  pleuitudi- 
liem  gentium  colligendam.  £l  cutn  visitaio  ab  apo- 
stolis  Constantinoi  crucis  crccium  est  in  impcrii 


appareniibus  causis  inopina  Vcneris  pncseutia 
amaritudinem  fortunae  frequeniius  ingerit.  Unde 
illud  Hypsipyles  Arcbeniorun^  lugentis.  exstin- 
ctum 

....  Nunqvhm  impune  per  umbras^ 
Aiionita  mifii  visa  Venus. 
Si  enim  ex  reliquiis  cogiiaiionum,  aut  Cereria 
Daccbive  siiinulis  inciuia  Venus  occurrat ,  iiisom« 
nioruiu  vaniiali  reclius  applicabilur ,  qus  oiniiia 
conjeciorum  disciplina.quasi  vana  conieinnit,  juxu 
illud  viri  sapientis: 

Somnia  ne  cures ,  nam  mens  humana^  quodoptat» 
Dum  vigilat ,  sperat,  per  somnum  cemit  id  ipsum, 

Inienlum  tamcn  el  por  aniitbesin  rcrum  ,  sequeoda 


i»  FOLTCRATICUS. -^LIB.  U.  4^1 

siint  veritatU  Testigiat  sScut  euin  magno  Poinpeio  A  g^re»  vel  puneto  curare  cariineam  •  qutt  caligauti- 


ruina  iinminerel»  conlraria  visis  vaticinaia  quies, 
Isti&iamqne  urbiSt  populi  tripudiantia  pr»oonia« 
plausuroque  tliealri  sui,  quasi  re  totius  imperii 
bene  gesia,  fortuna  periiuri  ducis  oculis  ingerebat* 
Res  quoque  quijB  turpls  et  obscena  est  in  siiperficie» 
bonestissimx  veritaiisquandoquesubstautiaro  tegii. 
C.  Caesar  in  minori  xtaie  iu  somuis  sibi  visus  est 
matris  incestare  cubicula » et  turpitudine  soporis 
aitoultus,  curo  rem  ad  matbemaiicos  retuiisset, 
universam  terram  ditioni  cyus  subjiciendam  re- 
spcnderunt.  Sic  itaque  magnanimi  viri  spes  ad  oc- 
cupaiidum  imperium  erecla  esi.  Deniquead  speciem 
tacii  quis  iJria  juslior?  quis  David  nequior  aut 
crudelior ,  quem  decor  Betiisabe»  ad  proditionem, 


busoculisin  meridie  paipat.  £t  iicet  baec  soinuo- 
ieniia  perfidiaa  sit  fidei  stiinulis  escitaiida  et  ina- 
leflcii  potius,  quam  ariiflcii  impugiianda  illusio, 
divinxtamen  gratije  dispositionis  suie  non  obsimi- 
musvjas»  non  prxcludimus  semttas ,  quin  Spiritus 
ubi  vull  spiret»  el  pro  arbitrio  suo  subjectis  men- 
tibus  infundat  veritalein.  Verum  quisquis  creduli^ 
tatem  suam  sigiiificatiouibus  ailigal  soinniorumf 
planum  est »  quia  tam  a  sinceritate  fidei ,  quam  a 
tramite  raiionis  eiorbiiat.  Plaoe  si  sermo  profe* 
ratur  ambiguus,  et  CMJus  multae  sint  significationet, 
nonne  merito  parum  doctus  videlulur »  quisquis  nx 
eo  ciira  discussionem  sensuuin  sibi  aliqiiid  pertina- 
cius  suadebit?  Proreclo  reruin  omaium  ,  ut  praedi- 


iioniicidium  et  adullerium  invitavil.  Qiise  quidem  B  ^^tiui   est»   muiiiplex   est,     et  varia    significatio. 


omnia  contrarium  faciunt  intellectum ,  ciim  Urias 
diaboius»  David  Cbristus,  Betbsabee  peccatorum 
labe  deformiSt  Ecclesia  figuretur.  Frequens  tamen 
et  quasi  regulare  jus  est',  ut  a  similibus  ad  similia 
recurrat  iuterpretatio.  Verum  banc  visionom,  quas 
quies  inducit,  divisionem  per  opposita  noii  fieri 
certuni  est ;  cum  eadem  pro  parte  sil  visio,  aiiuude 
oraculum,  et  propter  rerum  figuras  possit  somuiis 
aggregari,  et  universas  eorum  species  qaandoque 
coDtingat  :  quod  et  studiosis  Scripturarum  planum 
esL  Visio  Africani ,  Apocalypsis  apostoli ,  Daiiielis 
et  Eiecbielis  oracula ;  somnia  Pbaraonis  et  Josepb, 
eorum  quai  dicta  sunt  faciout  fidem.  Personis  quo- 
que  qoibusdam  verilas  frequentius  illucescit,  utpote 
composilum  habentibus  animum,  alias  frequentior 
error  jnvoJvii.  Augustus  Caesar,  cum  adversus  Auto- 
niom  dimicaturos  esset,  a^griiudine  gravi  laborans, 
in  qoicle  mandaluni  accepit ,  ut  ad  victoriam  con- 
sequenti  die  pra*lio  interessei.  Paruil  iiaque  Jectica 
devectus  la  praelium,  et  vicit.  Socraies  sibi  cx  ara 
Veneris,  quae  acadeinis  erat,  vidit  oiferri  cyguum 
collum  insereotem  coelo,  rostro  langentein  sidera, 
regionem  quae  Apiane  dicitur,  penetraotem  et  trans- 
cendeulem  aspecios  omnium,  et  tania  vocis  sooo- 
ritate  et  Ixtitia  canentem,  ut  lotum  mulceret 
orbero.  Sequenti  die,  Arisiides  ab  aeademia  parvu- 
lom  iiliuin  Platonem  Socrati  obtulit ,  litteris  et  mo- 
ribus  imbuendum.  Quo  viso,  meuiis  viribus  ex 
corporis  dispositiooe  oooceptis  : 
cygous,  qoem  nosiro  Apoliiui 
Goiisecravii.  i  Plalo  litterarum,  quas  persequeba- 
lur,  causa  proAciscens  in  iEgyptum  «  se  a  piratis 
capi  ioter  euudum  et  venandari  vidil.  Quod  et  dum 
irel,  eontigii. 

Cip.  XVil.  Conjtcioriam  non  $$$e  uguendam. 

Sed  dum  bas  conjectorum  tradiiionesexsequimur, 
vereor  iie  merito  uon  tam  conjeetoriam  exsequi 
qiix  aut  noJia ,  aut  iiianis  ars  est,  quam  dormi-« 
t;ire  videamur.  Quisquis  enim  somniorum  sequitur 
vanilatem,  parum  in  legeDei  vigilans  est,  et  dum 
fidei  facit  dispeodiuin,  perniciosissiiue  dormii.  Ve- 
ritas  siquidem  ab  eo  loiige  facia  est,  nec  eam  tam 
facilepotest  apprebendere,  qiiam  uriooein  expuo- 


Muliiplicium  vero  distiuciio  diligens  babeuda  est, 
ne  forie  dum  unain  diligeulius  sequeris  ,  in  aliam 
deterius  prolabaris.  Unde  paiet  conjectorium  »  qui 
Momine  Danieiis  iuscribitur,  auctoritatis  etverilatis. 
robore  destitutum,  cum  res  siugulas  singuiis  signi*. 
ficationibus  arcet.  De  quibiis  iion  videtur  latiua 
exsequendum,  cum  lota  bujusinodi  sit  ioepta  tra* 
ditio,  et  vagus  conjeciorum  liber ,  |»er  curiosorum 
manus  impudenter  discurrat.  Habuit  sane  Danial 
gratlam  iulerpretandi  visiones  et  somiiia,  quam  el 
Dominiisinspirabat;  sed  absit,  ul  vaoitaiem  baoo 
in  ariem  redegerit  vir  sanctus,  qui  lege  Moysi  pro- 
bibitum  esse  noverat,  ne  fidelium  quis  somnia 
sequereturl  sciens  utique  satellitem  Satan»,  ad 
subversionem  bominum ,  in  aogelum  lucis  traos^* 
gurari,  et  immissiooes  fieri  per  angeloa  maios. 
Joseph  qiioque  conjeciandi  gratia  JCgypti  prtocipa'" 
tuin  obtinuii,  et  quem  fratres  quasi  de  invidia 
souiniorum  veudiium  Ismaelilis,  obnoxium  feceranl 
scrvituti,  digitus  Domioi  oon  miuus  jucundo,  quam 
saiubri  mysierio ,  revelata  facie  futurorum ,  quae  sa 
regi  quiescenii  ingesserant ,  quasi  quodam  soninio* 
rum  vehiculo,  de  squalore  carceris  ;u  regui  fasti-^ 
gium  sublimavit ,  ut  uon  modo  liber  de  servo,  sed 
nobilium  et  procerum  primus,  uno  tantum  regni 
svilicet  soiio  praecederetur  a  rege.  Quod  uiique  s! 
de  humanae  sapieutiae  anificio  coutingere  potuisset, 
aliquem  decessoriim  suorum  ante  eum  meruissa 
c  Hic  est ,  inquit,  D  credideriin,  vel  scientiam  promerendi  virum  san<* 
Venus  academica  •ctum,  et  pietalis  afiectu  pienum  ,  si  nou  buiuanQ 
generi  in  commune,  quod  tainen  aequitatis  essett 
fratribos  ei  filiis  facile  putaverim  reliquisse.  Ad 
haec  tioyses  eruditus  in  omni  sapieniia  i£gyptiorum 
hanc  ariein  aut  nescivit  aut  sprevii ,  cuiu  eam ,  im- 
pietatis  errorem  detesutus,  a  populo  Dei  exteriui-' 
uare  curaverit.  Praeterea  sancius  Daniel  disciplinas 
et  sapientiam  didicit  Cbaidaeorum.;  quod  ulique  san- 
ctus  vir  non  fecissei ,  si  geniilium  discipliuis 
instrui,  credidisset  peccaiis  ascribeudum.  liabuit- 
que  eruditionis  participes,  quos  iegis  ei  justitiae  Dei 
i^e  gaudebat  babere  cousortes*  Siiuui  eieoim  dis- 
cebaiii  Ananias ,  Azarias»  Misael,  quidquid  poteral 
d^ere  Cbaidaeus  :  simul  a  meo»a  et  a  regalibus 


^55  JOA.>NIS  SAIIESBERIENSIS  456 

cptilis  abBttnebant,  quod  inspirabal  Dous.  Acceptis  A  centiam  relinqttit  incolumeni.  Quod  si   materiain 


leguminibus  pariter  reflciebaniur ,  eisdeni  conlenli 
crant  militias  sua;  slipendiis ,  regi  utia  famulaban- 
tur.  Sed  ecce  prifiJegium  quod  bomo  conferrc  non 
potuil,  singillalim  datuni  est  Danieli,  ut  in  lucem 
proderet  aenigmata  somniorum ,  et  Domlno  dictanle 
umbras  discuteret  figurarum.  Ut  vero  faniiliariios 
divinjB  gratiae  evidenlius  illucescat ,  quid  rex  in 
airato  cubans  praecogiiaret  aguovit ,  et  meditationi 
visa  connectens,  niysierium  salutis,  qiiod  umbra 
obnnbilabat ,  et  in  fine  saeculorum  complelum  est, 
aut  complendum,  prudenter  exposuil.Siccine  Jfolent 
ooiijeclores  eiiani  cogiia(ione«  exculere,  et  urtibras 
eijnanire,  explicare  involucra ,  et  illusirare  lene- 
bras  figuraruni?  Si  quis  est  qui  pari  graiiae  privi 


vitiis  afferat,  libidinem  forte  accendens ,  aai  avapt- 
liam,  aut  doroinandi  ingerens  appetitum,  aot  qoid- 
quid  hnjusmodi  est  ad  subversionem  animae,  procul 
dubio  aut  caro  aut  spirilus  malignus  immittit.  Qoi 
in  quosdain  exigentilms  culpis,  Domino  permil» 
tcnte,  tanta  maliiiae  su»  licentia  debacchatur,  at 
quod  in  spiritu  patiuntur,  miserriroe  et  mendacis- 
siine  credant  in  corporibus  evenire.  Qnale  est  quod 
nocticulam  quamdam  vel  Herodiadem  ,  vel  praesi- 
dem  noctis  doininam  coucilia  et  conventos  de  nocte 
asserunt  convocare,  varia  celebrari  convivia ,  mi- 
iiisieriorum  species  diversis  occupationibos  exer- 
ceri,  ct  nunc  istos  ad  poenam  trahi  pro  meriiis, 
iiunc  illos  ad  gloriam  sublimari.  Praeterea  infanies 


.f.o.^  ■.^ui«iuiiii  ^i  t|iii9  e»i  4UI  pan  graiiae  privi-      iiunc  uios  an  gioriam  auDnmari.  Fraeterea  mranies 
legio  gaudeat,  accedai  ad  Danielem  ,  ei  Joseph  ,  el     exponi  lamiis,  et  nunc  frustralim  discerptos,  edaci 


similiier  cum  eis  Doinino  graiuletur.  Quem  vero 
veritatis  spiriius  non  illustrat ,  de  arte  somnolenta 
fruatra  couUdil,  cuin  ars  oinnis  habeat  a  naiura 
origineni,  ab  usu  et  ratione  processum.  Ratio  vero 
in  bis  tantuui  defectuin  patilur,  ut  quo  se  verlat, 
quid  judicet,  pierunique  omnino  non  habeat.  Quod 
quidem  cum  ficqueuter  evenial,  faciliime  ex  paucis 
colligilur.  Sollicitus  quidam  ,  nomeu  etenim  a  me- 
iDoria  excidii,  etsi  narraiionis  auctorem  inagnuM 
teneam  Augustinum ,  iu  re  dubia  sensum  alterius 
cui  rem  noveratesse  notam,  magna  iiislantia  sibi 
posiulabat  exponi.  Guin  vero  aUer  petentis  deside- 
rium  promissionibus  protraxlsset,  ei  uniusiusiaiiiia 


deludereiur  calliditaie  allerius ,  accidit  ut  eadem  c  insaiiias  falsas 


ingluvie  in  venirem  irajeclos  congeri,  nunc  pnesi- 
dentis  miscratione  rejectos  in  cunas  reponi.  Quis 
vel  caecus  hoc  ludificaut[um  dxmonum  nou  videat 
esse  nequitianiTQuod  vel  ex  eo  patet,  quod  inulier- 
culisei  viris  simpiicioribusel  infirmioribus  in  fide 
isia  proveniunt.  Sl  vero  quisquam  eorum  qui  hac 
illusione  laborabat,  ab  aliquo  constanler ,  et  ex 
signis  aliquibus  argoatur ,  dxinonium  staiim  aut 
superatur,  aul  cedit,  et,  ut  dicitur,  ex  quo  qnis  in 
luce  arguiiur,  cessaut  opera  tenebrarum.  Hiijus 
autero  pestis  cura  efiicacissima  est ,  ut  fidem  quis 
amptexus,  his  mendaciis  subtrahat  mentis  auditum, 
et  nequaquam  respiciat  ad  hujusmodi  vanitates  et 


Qocte  pariier  somniarent,  alter  quod  rem  quxsitam 
peienti  expoiierel ,  alier  quod  ei  a  dociiore  diiigen* 
kiSbime  exponeretur.  Factumque  est  ui»  cum  um- 
bra  quieiis  evanescerei,  se  miraretur  ille  ad  scien- 
tiam,  qunm  diu  quiesierat ,  sine  doctoris  beneflcio, 
uulloque  sui  exercitio  pervenisse.Deinde  cum  uiore 
fiolito  apuddoctiorem  ageret,  ut  sibi  promissum 
solveretur,  jam,  inquit  doctior,  factum  est  quod 
petisil,  cum  ea  nocie  ut  docerem  accesserim.  Quis 
liujus  facti  explicel  ralionem  ,  iiisi  quod  boni  spiri- 
lusvel  maligiil  exigentlbus  bominum  meritis,  eos 
erudionl  vel  illuduul?  Novit  enim,  liieronyino  refe- 
rente,  catbolica  mater  Ecclesia ,  quomodo  ad  tri- 
Imnal  judicis  Dei  raptus,  eo  quod  libris  gentilium 


Cap.  XVIII,  De  fundamento  malhematicce^  el  exercitio 
iensttum  ,  et  viribus  anima;,  et  profectu  raihnii^ 
el  eficacia  Uberalium  disciptinarum, 

Possitutinam  tam  facile  niaihematlcorum  error 
a  praestantioribus  animis  amoveri,  quam  leviier  in 
conspectu  verae  fldei  et  sanas  conscientiae  isiarum 
illusionum  daemonia  conquiescuni.  Verumtamen  eo 
periculosius  errant,  quo  in  soliditale  iiaturae  et  vi- 
gore  raUonis ,  suum  fundare  videntur  errorenu 
Temerarium  siquidero  vjdetur  universis  in  legem 
natur»  praevaricari,  et  stultum,  gratis  dissenttre 
ab  eo  quod  ratio  persuasit.  A  veris  ergo  sumunt 
Initium,  ut  per  vera  diutius  ^gradientes,  se  ei  se- 
quipedas  suos  praccipitent  in  laqueum,  et  foveam 


-'—..^.    jw.w,«    «^^,    ■apftuo,   «V  «|uuu    liuris    KCIIIIIIUIII  »|wi|*w«jwj»     swva    pi n.vipi»«ii*     lli    ■«il|U\;iUlli,    ct     lUVCillll 

^ebemeniius  inliaereret,  ibidem  co^ctusestprofiteri  ^  falsitatis.  Maihesim  ergo  probabilem,  quae  penuliima 

tiA  lllir<k    ivatt  lilSiitn  ISI»i»Aa    n/^m      m«n<l..    ^^^    l^^...... •  hrovi     Aniinli^iii»       Aii«m     Af     niktiiM«k      S>.<I..A:f        ■■^■Ia 


se  ullra  geiitilium  libros  non  niod»  non  lecturum; 
sed  nec  etiam  habiturum.  Ante  siquidem  profes- 
sionem  interrogatus ,  cum  se  diceret  Ghrisiianuui, 
eia  judice  probrose  objeclum  est  quod  non  suus 
crat,  sed  Cicerpnianus.  Hoclamennon  aiidacter 
somnii  aiBrmaverim  censenduin  nomine ,  cum  idem 
veracissimus  et  prudentissimus  doctor  umbram 
somnii  non  fuisse,  sed  rem  secum  veraciier,  agi, 
Domino  visitante ,  etiam  jnrisjurandi  religione  con- 
firmel.  Et  ul  plenani  assertiotiis  suae  faciat  fidein, 
liviirem  verberum  in  cute,  vuluerum  cicatriccs 
expergefacius  ostendit  in  corpore.  Sed  cuiu  haec  a 
spiritibus  circa  boiuiiies  fiant ,  eam  solani  reruiti 
imaginein  fidclls  nninia  noti  aspernatur,  qux*  inno- 


brevi  enuniiatur,  quam  et  natura  iuducit,  ratio 
probat,  et  utilitatis  experientia  approbai»  qoast 
qiioddam  docirina!  suae  jaciunt  fundamentum»  ut 
exinde  opinionum  suarum  lubrico  quasi  quadain 
imagine  rationis,  In  mathesin  reprobam,  qnae  pro- 
fertur  exteusa  penultima,  perniciosissime  prolaban- 
lur.  Primo  namque  res  quas  natura  creavit  discti- 
tiunt,  easque  multipliciior  investigant,  nunc  quo- 
inodo  ex  partibus  suis,  nunc  qoomodo  ex  maieria 
et  forma  coustani  luquirentes.  Quod  ui  faciliuspos* 
sint,  scnsuum  vircs  peusant,  et  intcllectus  effica- 
ciam  metiuiitur.  Et  quia  scnsuuni  licbetudo  rerun 
curporeantm  uaturam  non  iransgredllur,  pauJatiai 
aliQriim  beneficio  atl  subtillora  consurgunt.  Visus 


4i7 


POLYCIUTICUS.  —  Lin.  11. 


438- 


eieiiitii  iii  solo  corpore,  eoqiic  prxseiite,  colores  A  quod  cassiis  esi.  ei  a  rrriim  veriltte  ifeflciens,  id 


uiitiiiii  el  quaiitilalos  exaiiiiiiat»  el  dgiiras.  Soniis 
ftolas  coiititigit  aaditiim.  Gtislus  de  saporibiis  jiuli* 
cat.  Oiraciemli  vis  in  odoribiis  tol«  Tcriiatitr.  Qiiid 
diiruiiiy  qiiid  molle  sit,  qiiid  leiie,  quid  aspecum, 
qiird  poiiderosQiii,  quid  leve,  quid  caiidum  aut  fri- 
gtduiti,  quid  huroidumsit  aul  siccuro,  tactus  dis- 
cernit.  Esi  interdum  flguraB  explorator,  et  quanti- 
tatis  et  ponderis  consciiis.  Dolorem  qiioque  perci- 
pit  et  ▼olnpiatem.  Isque  per  omnes  fere  sensati 
corporis  partes  diffiinditury  adeoque  animae  coliae- 
rens  esi,  ut  eo  discedente  videaiur  et  tota  corfioris 
Tiia  discedere.  Si  vero  corporum  abseniiuro  praefa- 
las  proprietates  inquiris»  eis  tibi,  iracia  similitu- 


opinionis  errorein  vergit,  et  si  esse  asserlt,  Telle 
non  esse,  pleno  noroine  opinio  est.  Sed  licet  aliter 
quam  sint,  dum  tamen  simpliciter  conjuneia  difljuii- 
gaty  non  inanis  erit  conceptio,  quae  lotios  InTesii- 
gaiionis  sapientlae  expedliissimaro  parit  viam.  Hlc 
esi  enim  totius  philosophiae  instnimentuin,  quod  et 
mentero  niira  subtilitate  eiacuit,  et  res  singulas 
a  se  invicem  natune  suae  proprietaie  distinguit.  St 
absiraheniem  tuleris  inteUectum,  liberalium  artiuiii 
officina  peribit,  cuin  citra  ipsius  operam  nulla  ea- 
rum  rite  haberi  Taleat,  aul  doceri.  Hic  itaque  sicut 
formanf  sine  materia,  stc  et  materiam  aggreditnr 
siiie  forma ;  et  qnod  propriae  virtutis  potentia  leneie 


dine  ab  hls  quas  sensos  agnoTit,  poleril  iinaginatio  j^  non  sufficit,  suo  quodam  defectu  iuterdaro  com- 
praeseniare,  quae  tanto  erit  fideUory  quanto  expres- 
bioT  fuerit  similitudo.   Unde  et  Tiiyrus  apud  Maro- 
nem  (EeL  i,  iO),  non  asseculfl!  similitudinis  Titio 
lapsani  sibi  queriiur  iinaginationeni  : 

Urbem  quam  dieunt  Romam^  MeiibiBe^  putavi 
Siulius  ego  huic  nonrm  liitit/em,  quo  laspe  iolemue 
Pasiore$  ovium  leneros  depellere  feiut : 
YtrufT  hac  lantum  alias  itUer  eaput  extulit  urbet^ 
Quamum  Unla  soient  inter  viburna  cupressi. 

Sin  auiem  familiarius  expresseril  rei  simililudinem, 

fidelis  et  vera  esi  imaginaiio,  qnali  ulitur  Aiidro^- 

madie  apud  Virgilium  : 

0  mihi  soia  mei  super  Astyanactis  imaoo, 

Sie  oeuiost  sie  iile  manus^  sic  ora  ferebat^ 

£t  nunc  afquaii  tecum  pubesceret  avo, 

(ViRG.i£*n.  111,  489.) 
Vemm  si*ad  incorporca  diverteudum  est,  rationc 
opus  es;  et  inleilectu,  cum  absque  intelligeniia  bxc 
uon  Taleaint  coroprebendi,  et  Terum  non  possit  esse 
de  his  sine  ratione  judicium.  Intellectus  iiaque  aliis 
deficientjbus,  exerit  Tires  suas^  et  quasi  in  arce  ani- 
mae  ccnstitutus  omnia  inferiora  complectttur,  cum 
ab  inferiorihus  superiora  nequeant  comprebendi. 
£i  nuoc  quidein  res  ut  suni»  uunc  aliteriiituetur, 
ttunc  siwpliciter,  nunc  compostte,  nunc  distincta 
conjungil,  nunc  conjuncta  dislrabit,  et  disjungiu 
Simpliciter  ergo  incedit  intellectus,  dum  rcin 
qiiamlibet  eonteropiatur,  puta  homineni,  equuinTC 
concipieus.  Cum  Tero  ras  plures  gradatim  com- 
plectitur,  compositioni  obnoxius  est.  Puta  boc  io- 
lellecturoy  homiiiem  album  equuroTc  currere  meoie 
complectens.  Disjuncta  coiijungit,  ut  si 
Bumano  capiti  cervicem  jungat  equinam 

•..  varias  inducens  undique  piumas^ 
Gt,  juxta  poetam : 

Turpiier  alrum 

Desinal  in  piscem  mulier  formosa  superne, 

(RoRAT.  De  art  poetm  iii.) 
Hunc  Tcro  ad  audiiorcs  suos  Tcrbo  trajiciunt  poetae, 
cuin  hircocerTum,  centaorum  describunt,  et  chi- 
niaeram.  'Coiijtincta  Tcro  disjongit,  ut  si  formam 
teiicat  absqiie  maieria ,  cum  tamen  sine  ea  forma 
oiiitiino  esse  non  possit,  iiisl  forni:i  essendi,  ct  ei 
adhxrentes  forni»  formarum,  ex  quibiis  illx  fluxe- 
niiit,  qux  iu  maieria  snnt  cl  corpus  efficiunt.  Porio 
curo  res  aliicr  qtiani  sint,  componcuilo  iuspicii;  eo 


prehendit,  ut  si  Tideantnr  tenebrae  non  Ttdendo, 
ct  non  audiendo  silenlium  audiatur.  Ecce  non  est 
liomo  qui  non  sit  albus,  aut  niger,  aui  medii  colo* 
ris  particeps,  nec  potest  esse  hoino,  qui  non  staiim 
sit  aliquis  homo,  cum  idera  sit  alicui  esse  et  unuro 
numero  esse.  Verumtamen  sic  hominem  intellecius 
aitingit,  ut  ad  neminem  bominem  aspectus  illius 
dcscendat,  geueraliter  iniuens  quod  non  nisi  siii'- 
gulariter  esse  potest.  Sicut  enira  dicendi  et  signifi- 
caiidi,  sic  et  intelligendi  diversilas,  subsistendi 
modos  sui  numerositate  transcendiiy  et  boino  qui 
uon  potest  nisi  singulariter  esse ,  unlTersaii  ciau- 
diiur  mentis  conceptione.  Diffinit  ergo  ratto  quo<l 
coiicipit  intellectus,  animal  rationale  mortale,  quod 

C  in  solos  Bubdilos  cadere,  neniini  recie  sapientiuni 
ambiguuro  est.  Duin  ilaque  rerum  similitudines  et 
dissimilitudines  eolligit,  dum  differentium  cootc- 
nientias,  et  conTenientium  differentias  altius  per- 
scrutatur,  dum  quid  sitigula  cum  plnribus,  quld 
cuin  paucioribus  comniune  babeanl,  diligentius 
iiiTesligat,  quaeTO  rebus  singulis  adesse  necesse  sit, 
quae  abesse  oon  possint,  perspicacius  contemplatur, 
niulios  apud  se  rerum  ioTenit  status,  alios  quideui 
uniTcrsales,  alios  singulares.  Qoos  pro  arbltritt 
suo  definiens  et  multifariam  diTidens,  ad  Ipsiu» 
arcana  naturae,  roentis  transmittit  aspectum  ut 
nlbil  naiuralium  plene  absconditum  sit  ab  ocuUs 
ejus.  Et  priroo  substantiain,  quae  oronibus  subest, 
acutios  inluetur,  In  qua  manus  naturae  probatur 

|v  ariificis,  dum  eam  Tariis  proprieiatibus,  et  formis 
quasi  suis  quibusdaro  Testibus  induit,  et  suis  scih 
suum  perceptibilibus  informat,  quo  posslt  aptius 
humano  ingenio  comprebendi.  Quod  igitur  aensos 
percipit,  formisque  suhjectom  est,  singularis  et 
prima  substantia  est.  Id  vero,  sine  quo  llia  neo 
esse,  nec  iutelilgl  potest,  ei  subsiantiale  esi,  ei 
plerumque  secunda  substantia  nominatur.  lloc  au- 
tem  quod  adest  qoidem  subsuntiae,  et  ea  manente 
abesse  polest,  accldentibus  aggregatur.  Singulare 
quidem  si  unus  tanium  sit  :  universale,  si»  licet 
non  nalora,  conforniitate  umen,  sit  coromunc  muU 
loruin.  Quod  forie  facilios  in  intellectu,  quaui  in 
naiura  rerum  poierit  Inveniri,  in  quo  geiiera  el 
species,  differenlias,  propria,  el  accideoiia,  «luai 


4}9  JOANNIS  SARIiiSBEaiENSlS  iAO 

uaiTersalUer  dicnnlur.  planuni  cftt  iiivenire,  cum  A  Cap,  XIX.  De  differeailamalhematiem  doctrJnaUt,  e^ 
,   .     ..  ,.     ,  «..«.«^•.  mathesisreprobatw.  el  tradiUonemathematteorum* 

ia  aclii  rerum  subslantiam  u«iver»alium  qiwrerc         et  erroribut  eorum. 

exiguus  fructus  9it«  e(  labor  infiniius,  iii  inente 

vero  utiliter  et  facillime  reperiunliir.  Si  eniin  solo 

rerum  numero  differeniium  substantialom  siiniliiu- 

itinem   quis  inente  pertraciet,  speciem   lenet;  si 

vero  etiam  specie  dlfferentium  convenieniia  menti 

occnrrat,  generis  latiludo  mente  difTunditur.  Deni- 

que  (ium    rcrum,  qiias  natura    subsiantialiler  vel 

accidentaliler  assimilavit,  conformilattiin  percipit 

iutrllectus,  universalium  compreiiensione  movetur: 

cum  vero  similium  differentias  agiial»  quanto  ex* 

pn^siiis,  tanto  ad  opera  naturae,   qua^  sinjgularia 

siint,  faniiUarius  accedil,  si  subslantiam  suis  ve- 

stitam  pruprieiatibus  inspicit,  a  naturas  conditione 

non  divertii.  Siii  aulem  detracla  specie,  eain  quasi 

forinarum  exuit  veslinienio,  acumen  quidcm  suum 

exercet,  et  rerum  naturam ,  quid  scilicet  in  se, 

quid  iu  aliis  sinl,  liberius  et  fidelius  contemplatur* 

duin  rcruiu  subsianiiain,  quantiialem  ad  aliquid, 

quaiitalein,  situm,  esse,  ubi,  quando,  baberc,  fa- 

cere,  paii,  singillatini  disculil  et  discernit.  Qux  etsi 

biugUiatim  esse  non  possint,  singillaiiin  tanien  in- 

vesiigari  queant :  cl  ad  totius  pbilosopliiat  com- 

pendium,    utilissima  est   liasc  speculaiio,  in  qiia 

luagnitudinis  et  multitudinis,  quae  duo  totuin  orbein 

compiectuiitur  et  ambiunt,  naiura  discuiitur.  Mun- 

quid  absiraliens  intellectus,  duin  hsec  agit,  otiosus 

<*st»  aut  inudlis,  per  quein  animus  boneslarum  ar* 


Verum,  quia  probabile  est  coBlestlum  aliqaam 
esse  virtutem,  cuin  et  in  terra  non  credatur  aliquid 
gigni,  quod  a  inauu  opificis  Dei,  bonum  aliqnem  noa 
sortiatur  effectum.  Qui  curiosioressunt,  ctelesiium 
potemiam  investiganl,  et  de  singulis,  quae  in  sub- 
lunari  globo  proveniuiit,  astronomi»  su»  regulis 
nituntur  reddere  rationeni.  Est  autem  astronomix 
nobilis  et  gloriosa  scientia,  si  clientelam  suam,  ip- 
tra  moderationis  metas  cobibeal,  quain  siiiceniiori 
vanitate  excedit,  non  tam  pbilusopbiae  species,  quam 
impieiatis  decipula  est.  Et  quidem  mulia  siint  ma- 
,  tliesi  docti-inali,  et  divinatori»  matbesi  communia» 
'  sed  duni  divinatio  sobrietatis  mensuram  excedil, 
toto  dissidens  flne  non  inslruit,  sed  suuin  dedocel 
professorem.  Quod  enim  xonas  partiiintur,  paralle- 
los  disterminant,  cum  singtilis  suis  obliquant  zodia- 
cuin,  quod  orbem  fere  totum  culuris  cingunt,  quod 
laborem  metiuntur  planetarum,  quod  Aplanem  nuU 
lius  erroris  parlicipem  faclunt,quod  a  polo  arctico, 
ad  antarclicum  axem  duciint,  quod  signa  per  gra- 
dus  et  puncta  dividunt,  quod  orienliuni  et  oeiiden- 
tium  sigiiorum  et  sideruin  proportioneiii  leiicnl, 
utrique  comniune  esl.  Utraque  tamen  in  eo  phjsi- 
cis  acquiescit,  quod  leneriiudinem  subtilium  corpo- 
rum,  in  quasdam  scclas  vias,  et  circuloruiii  intra- 
capedines  non  a^stimai  dissipnri.  Asserunt  quoqueL 
lium  gradibus,  ad  tbronum  consummat»  pbilosa-  q  cominuniter  solem  caloris  auctorem  esse,   bumo- 


pbije  conscendttt  Mullitudinem  ergo  quse  polentia 
sui  in  inftuiium  crescit»  sicut  etsontra  magnitudo 
decrescit  in  inlinitum,  biinembri  divisione  parti- 
tur,  dum  eam  nunc  simpliciter  et  per  se,  nunc  ad 
aiiud  reiatani  contuetur»  alteram  demandans  arith- 
inetics,  alteram  musicui  pleuo  jure  reservans.  Ma- 
gniiudinem  quoque  secat  in  duas  species,  aiteram 
immobilem,  siibjiciens  geometris;  alteram  scilicet 
niobilem,  bis  qui  nstroriim  et  coelestium  scieii* 
tiam  profiientur*  In  bis  vero  quatuor  speciebus, 
inaibesis,  id  est  doclrinalis  toia  consistlt,  et  quasi 
qualuor  pbilosopbiae  limiiibus,  mundanx  sapientiae 
perfectiouem  assequitur.  Primus  itaque  gradus  est 
;^b  aritbmetica  numeroruiu   viriuiem  inutuare.  Se- 


rumque  augmentum,  et  defectum,  quoniam  id  sen* 
sus  probat,  molui  lunari  accominodant ,  et  in  hiinc 
moduin  plnrima.  Gffiterum  matbesis»  quoe  futuro- 
rum  polliceiur  judicium,  ab  elementis  pbilosophise, 
ut  pnedicium  est,  irahens  originem,  ulira  progrcdi- 
tur,  el  elationis  suae  tenierilale,  in  praerogativam 
ejus  prorumpit,  qui  sicllas  numerat,  quarum  ipse 
nomina  solus,  sigua,  potestaies,  cursus,  loca,  leiu- 
pora  novit.  Quoniam  hoc  ipsum  asironomix  su» 
beneOcio,  sibi  astrologus  repromittit.  Tantoque 
longius  a  scientia  veritatis  aberrant,  qitanto  ad 
eam  tumidius  irrumpere  moliuntur.  Signorura  ergo 
naturam  rcvolventes,  prout  eam  forte  noverani, 
dum  in  stellis  comparibus  fluctuarent,  aiia  dicunt 


cundus  proportionum   graiiam  a  inusica  trahere,  D  mascuiini  generis,  alia  feminini,  essentque  forsi- 


tertius  obtinere  scientiam  a  geometrica  mensura* 
zum.  Quartus,  idemque  novissimus,  veram  positio- 
nem  siderum  assequiiur,  et  vim  coelestiuro  per- 
0cruutur«  Eorum  vero,  qui  scientiam  profitentur 
astrorum,  alii  opinionis  errore  prolabuntur  ad  fa- 
buUa,  in  quo  depreheodilur  et  Hyginus,  aiii  sola 
imagiuationis  virtute  contenti  sunt,  quid  verum  sit 
doctiorum  iudicia  reservantes,  satis  agentes  sibi, 
dummodc  veri  similttudinem  teneant.  Ulrosque 
alierutra  astrologia  eruditionis  suae  recipit  profes- 
sores.  Sunl  alii,  qui  in  professiQoe  astrorum  vcri- 
taii  quidem  invigilant,  eo  soio  cootenti,  si  positio- 
nem  veram,  moiumque  siderum.y  ralioaeiuqnc  si- 
gnorum  vivaciier  assequuntur. 


tan  multiplicata  per  sobolein,  nisi  quia  dissociata 
locis  in  coitu  convenire  non  possuni.  Planetarum 
quoque  consilia,  quoniam  et  orbis  moderalores  eos 
habenl,  diligenter  explorant,  quod  e\  affeciione 
eorum,  et  motu,  ct  applicatione  unius  ad  alterum, 
choreisque  siellarum  facile  est  invenire.  Saturiius 
ergo,  quia  frigidus  esl  et  senex,  gravis  est  el  noci- 
vus,  ei  de  natura  lualitiam,  morosiiatem  cotitraint 
ab  aetate.  Omnibus  igitur  inimicus,  vix  eiiam  suis 
scholasticis  parcit.  Succedit  ei  Jupiter,  econtra 
propitius  et  saluber,  taniaeque  l>en!gnitaiis  in  om- 
nes,  ut  iiec  de  malitia  palris,  nec  mairis  ferocitaie 
subjecti  quemquam  oOendat,  nisi  forte  ei  ipsc  iii 
orbis  subjecli  dispendia  slationarius  fiictus  sii,  rc- 


441 


POLYCRxVTICUS.-Lin.  II. 


iH 


trogndosTe,  attt  adasiionem  miserftbilero  patiatnr.  j^  •  Domino  esse  creaios.  Lunje  crgo  doniiciliom  can-' 


Mara  ferox,  naturaqae  indomiius.  omnes  pneter 
scboiasticotf  suos  perseqnlinr.  Mltigaiur  tamen  in* 
ferdum  Jovis  accessu,  ▼el  Veneris,  quoniam  et  ipsa 
propitia  est  et  benigna.  Mercurius  vero  lalis  esi, 
qnalem  vicini  planelx  permiserunt»  cnm  et  ipse 
convertibins  naturae  sit,  poieniioribusqne  cobxreat. 
Ilnde  plerique  eum  prssnlem  eloquentise  opinantur, 
eo  qaod  illajuncla  sapienlitP  plurimnm  prosil,  ma« 
liiiae  sociata  noceat  plurimum»  Hsec  qnidem  eisi 
non  docuit,  sectam  tamen  erroris  atligit  Lucanus, 
cum  timorem  urbis  describeret;  bellumqne  civile 
necessariis  asironomtae  argumeniis  ineviiabiliter 
appropinquante  Cassare  futurum  denuntiarel*  Innuit 
enim  poeia  doctissinuis,  si  lamen  poeta  dicendus 


cer  est,  leo  aolis,  Mercurli  virgo,  libra  Veneris. 
scbr^tio  Martis,  saglttarius  Jovis,  Saturni  capricor- 
nus,  et  boc  naloraliier.  Caiualiier  vero  Saiurno 
cedit  aqoarius,  pisces  Joyi.  aries  Marti,  Yeneri 
taurus,  in  Mercurii  soriem  gemini  ceduui;  luaa 
vero  commoda  est,  qnam  cum  aiiis  «lelifs,  qnidqoid 
iUi  garriani,  creawil  Deos  ol  praeesset  nocti.  Qoid 
enim  de  sole  dicnm  qui  dux  et  princeps  esi,  et  mo- 
deraior  luminum  reliqnoruin?  euni  utiqoe  recla- 
mamibus  omnibus  his  planelariis,  non  timeo  bonnni 
et  necessarinm  proAieri  :  cum  et  dieni  videntibos 
cunclis  illustrel,  temperet  orbem,  anni  lempora  dl- 
vidat,  inducat  rerum  yicissitudlnes,  et  alia  plnrinia, 
qu»  nonc  longom  eat  enarrare.'  Sed  iicet  multarom 


est,  qui  vera  narratione  rerum  ad  historlcos  magis  B  utilltalum  in  eo  et  lu  caeieris  causae  resideant,  ip- 


accedit,  illius  malitiam  irrefragabililer  adimplen^ 
dam,  qoi  solos  in  ihrono  sni  domicitii  residebat. 
Et  licei  ligulos  Parcarom  consilia  discotiat,  men- 
temque  steliarom,  corporum  iamon  quac  videntur, 
nondum  plenam  notttiam  tradidit,  cum  in  tola  ma- 
tbematicoruro  domo,  adhuc  non  sii  quxstio  expe- 
diu,  an  ei  elementis  sidera  constent,  an  ex  quinta 
essentia^  quam  Aristoteles  introducil.  Nam  quod 
eis  objiciuni  pueri,  mollia  sint,  an  dura,  et  si  quid 
biijusmo«li  est,  etlam  audirc  dedignantur,  quanivis 
aliquos  famosos,  et  suo  judicio  sapienles,  in  lali- 
bus  videriro  miserrime  laborare.  Expediunt  tamen, 
et  sois  ratlonibus  probant  quid  fala  deliberent,  et 
deprebensa  voluntas  slderuni,  quem  in  sublunari 
globo  soriialur  effectum.  Et  forte  ^enlenlia  numinis 
irriui  est,  qnam  non  matlieinalicus  profert ;  ail  ergo: 

Qvod  e(aili$  genns^  o  tuperi,  qua  peste  paralis 
Siesiiiamf  exiremi  multorum  lempus  in  unum 
Conrcnere  dies  :  sunmo  si  frigida  coslo 
Siella  nocens  nigros  Saturni  accenderet  igneSf 
Deucalioneos  fudissei  Aquarius  imbres^ 
Totaque  di/fuso  latuisiet  in  wauore  letlus. 
Si  sa^vum  raUiis  Nemetenm^  rhcebe  Leonem^ 
Nunc  premeret^  toto  fluerenl  incendia  mundOf 
Saccen^usque  tuis  ftagrasset  curribus  ather^ 
Hi  cessani  ignes  :  f«  qui  flagranie  minantem 
Scorpion  incendis  cauda^  chelasque  peruris^ 
Quid  lanlUm^  Grndire^  parug?  nam  mitis  in  aito 
Jupiter  occasu  premiturt  Venerisque  salubre 
Sidus  habet,  motuqne  celer  Cyllenius  hceret ; 
Et  cmium  htars  soius  habet.  tur  signa  meatus 
Oeseruere  suos,  mundoque  obscura  ferunlur : 
Knsiferi  mmtiim  fuigei  latns  Orionis  ? 
immtnef  armorum  rabies^  ferrique  poieslas 
Confundet  jus  omne  mmtu,  scelerique  nefando 
Aumen  erit  viuusp  multosque  esibit  in  annos, 

(LucAX.  I,  649.) 
Ecce  ex  qualttaie  planelaruro,  ei  posiiione  signo- 
niin,  ei  eoncursu  causanim,  quam  inanifesius  beUi 
inevitabilis  scqoatur  eveiilus.  lioc  ctenim  ad  arlis 
traditionem  plorimom  spectat,  ot  de  nalurali  vel 
causali  eonstei  domicilio  planetarum.  Oinnes  siqui- 
dem  praeter  soleni  et  lunam,  qni  soli  singulis  con- 
tentl  sunt,  duobus  domiciliis  guudent,  nalur.ili  sci- 
licct  ei  accidentali.  Nalurale  quidetn  cuique  donii^ 
cilium  esl,  in  quo  qiitsque  crealionis  sux  prijici* 
pium  babuii»  si  tamen  gen^tliliaci  conseutiuut  cos 


sonim  tamenet  omnium  quae  recie  siint,  una  esiet 
prima  causa,  quae  mundnm  fecit  propriae  majesta- 
tls  polentia,  eumque  sapieniiae  sux  virtnie  et  im«* 
meiisiiaie  formavit,  et  firmavii,  et,  ut  ei  taro  snb- 
stantiam  qnani  formam  conferret,  sela  inducta  esi 
bonitale.  Verum  mailiemaiici  vel  planetarii,  dnm 
professionis  su»  potentiam  ditatare  niluniur,  in 
erroris  et  impietatis  mcndacia  perniciosissime  cor- 
ruunt.  Nec  ciijnscunque  artis  regula  servatur  IHae- 
sa,  nisi  dum  inrra  proprii  generis  ambiium  cobibe- 
tur,  praeseriim  cum  juxta  sapienlcm,  frequens  sit 
aliquid  extra  regnlam  inveniri.  Oinnis  eteuiro  fegula 
alicui  generi  rerum  accommodata  esl.  Si  vero  ira- 

p  ducatur  ad  aliud,  siatim  In  veritatem  impingit  ob- 
noxiam  falsitati.  Si  ergo  mailicinatici  probabillt 
inatheseos,  id  est  doctrinalis  essent  fine  conlentlt 
et  veram  possent  assequi  posilionem  siellarnm,  et 
ex  signis  suis  sobria  erudllione  secundum  qtiod 
naturaliler  proveuiunt  qualiiaiem  pr<escire  lempo- 
rnm,  ei  speculalionis  sua:  jucundissimum  carpera 
fructum.  Cum  vero  dilatant  phjlacteria  sua  et  ma- 
gnificant  fimbrias,  dnm  constellationibus  et  plane- 
lis  niinium  vlrtuiis  ascribunt,  eis  iiescio  quam  au> 
cioriiatem  opcrum  ascribenlcs,  in  Creaioris  pro- 
rnnipunt  injuriam  ;  et  dum  coelestia  quae  traciant 
ad  sobrielatem  non  snpiuni,  juxla  Aposiolum  slnlli 
sunl.  Vide  in  quanlam  erroris  abyssum,  ab  tpsis 
ccelestibiis  cadani.  Consieliationibus  suis  ascribuni 

D  omnia.  Tu  videris  an  flal  ei  injuria,  qui  fecit  co^ 
liim  et  terrani  et  omnia  qua:  iii  eis  sunt.  Detnde 
eam  consteliatio  rebus  necessilalem  indicil,  ut  ar- 
bilrii  perimal  libcnalem.  An  et  boc  recie,  tccinn 
dtlibera.  Ad  lantatn  deniqne  quidam  pervenere  ve- 
saniam,  ut  ex  diversis  stellarum  posilionibus  dicaiit 
imaginem  ab  homine  posse  formari,  quae  si  per  in«- 
tervalla  temponim,  et  quadam  raiione  proportio- 
num  in  conslellaliune  servala  formetur,  siellarnm 
nutu  recipiet  spirilum  vitai,  el  consulentibus  oc- 
cultae  veritatis  manifeslabit  arcana.  Ei  licei  qnan- 
doque,  qux  honcsia  vel  rccia  sunl,  ui  sc  in  loro 
uiuiido  velle  servari,  vel  solum  Deuin,  quiindo  aJ!- 
quid  quxritur  precibus,  el  inuneribus  invocaudum 
praecipial,  lualigni  tamen  spirilus  hanc  csse  falt-.* 


m 


JOAMNIS  SARESBERIENSIS 


Ui 


ciam  ccrtissimiim  cst,  qiit  ut  minns  caveatiir,  in-  A  saeculi  adversa  minsntur  origenJis.  Certe  inperiO' 


nocenti»  tcI  justiti»  prxoepia  pleniinque  viiletur 
aflerre.  Hanc  quidem  itloiolatriae  specieni  esse  tiMe- 
rnim  nullns  ignorat.  Longe  vero  comniodius  in  coe- 
lum  ascendnni  astroiogi,  qui  academicorum  more, 
qiiidquid  eis  occurrerit  probabile,  suo  jure  defen- 
dniit.  Itaque  qnidam  eorum  molu  quodain  irratio- 
nali,  planelas  adversus  Aplanein  niti  contendunt ; 
nlii,  auctore  Arisiotete,  eosdem  cum  firmameulo 
ferri  profitenlur«  quornm  neulrum  tesle  Mineio 
asirologix  regulis  inveniiur  adversum.  At  genetlili- 
aci  dqtn  ad  divinaiionem  scientiae  coelestium  niniis 
ln$istunt,  tnm  ipsorum  coelestium,  quam  Dei  noii- 
tiam  perdideruiit.  Qui  tainen  inter  eos  suum  com- 
modius  excusarc  vidcMiuir  errorem,  cum  Plotino, 
Quctoriiatem  operuin  non  delrahunt  Creatori,  sed 
semel  et  simul  ab  eo  legem  asserunt  insiilutam; 
quam  nullus  unquam  conaliis  evacuat,  cum  omnia 
quae  disposuit  futura  siiit  ui  prxvidit.  Quod  forte 
Papinius  intellcxil,  cuin  diceret  : 

Jncipit  ex  alto^  grave  et  hnmutabUe  ianctis 
Pondui  adest  verbii,  et  vocem  [acta  tequuntur. 
(Stat.  T/i.  i,  212.) 

Ab  eo  ergo  sua  potesias  altribiita  csi  singulis  cre.i- 
luris,  in  quibus  iion  oporiuil  coeleslia  locum  tenere 
ncvlssimum,  cl  qnsc  digniora  sunl  altis,  bnbere  nii- 
nimum  poleslalis.  Eis  iiaqne  qiiaiilum  voiuit  con- 
lulit,  qui  eisi  sibi  retiuuerit  operis  principntum, 
signorum  iliis  ad  ininiis  indixil  obsequium.  Vnde 
eisl  non  sxpe  faciant  opera  signoruin,  tamen,  au 


rem  timoris,  vel  inferiorein  spei  molanr,  quibnfi 
fldelis  anima  in  area  mundi  teritur,  tollere  probi- 
beiitur.  Tollunt  tainen  tani  in  snam,  et  clienlelx 
suae  pemiciem,  quain  in  contumeliam  probib«?uiis. 
Veruin  sicut  series  reruin  Dei  providentiaro  non  im- 
mnlat,  sic  etaiterna  dispositio  reruin  naiuram  non 
perimit*  Nequeenim  liomo  non  peccare  non  poterat, 
qiiia  eum  Deus  pncnoverat  peccaturum,  aut  quia 
iile  non  peccaie  poterat,  eum  peccaturum  Domiuus 
ignorabat.  Neque  non  niori  posse  nescieliat,  eo 
quod  erat  peccati  meriio  moritorus.  Neque  euia 
mori  necesse  eral,  quoniam  boc  Doininiis  pr»:icie-> 
bat«  Factus  est  igiiur  quodainmodo  immortalis, 
moriturus  procul  dubio,  et  mortein  culpa  attulii, 
quam  natur»  conditio  non  invexit.  Ksseique  ab  c.i 
imuiortalitaie  qua  non  mori  poierat,  in  eam  qua 
mori  non  posset,  transferendus ;  uisi  culpa  iuobe- 
dientix,  pnecisa  justitix  seniita,  tantae  glorix  ad« 
iiuin  pro  tempore  prjeclusisset*  luquo  peccare  et 
non  peccarepotuitmera  pr»diius  iiberiale  arbitrii, 
qui  nuUa  dispositionis  violenlia,  nullo  fatorum  im- 
pulsu,  nullo  conditionis  stimuio»  nullo  adbncoaturde 
defectu  urgebatur  ad  culpam,  qu»  indulyitata  pa- 
rens  pene  hominem  sponte  lapsum  impegit  in  mor- 
lem.  Verum  quia  in  iiijusiitia  frena  laxavit  arbitrii, 
sic  in  ea  oppressus  et  obrutus  jacet,  ut  Justo  Dei 
judirio,  quia  tunc  noluit  a  peccato  abstinere  cum 
potuit,  inodo  nequeat  abstinere  cum  velit.  In  eo 


«torc  l)eo,  exhibent  niinUceria.  Hinc  forle  iiln.I :  C  «»•"«"  «)>o  ••»•««  ei  libcnnn  Tiget  arbilrJam.  al 


Cati  enarrant  gloriam  Dei^  et  opera  manuum  ejut 
annuntiat  firmamentum  (Psal,  xviii).  Nec  mirum, 
cuin  et  aves,  et  alia  plurima  insiitutione  Dei,  et 
n£.turae  beueficio,  quxdatn  futura  signis  praeveniiiit. 
Si  igitur  coelcstia  signa  sunt  rerum,  quae  procul 
dubio  venturae  sunt  necessario,  cum  eas  immula- 
bilis  disposilio  ordinaverit,  quid  probibet  ea  quae 
coeleslium  prxnuntiantur  indicio  sciri  ab  homine  et 
honiini  invicem  indicari?  Signa  siquidem  homin:- 
busdata  sunt  ad  eruditionem,  non  illis,  qui  coele- 
«lium  conscii  secretorum  nnllis  indigent  signis. 
Cap.  XX.  Quod  providentia  Dei  rerum  naturam  non 
pertmit^  neque  seriet  rerum  immutat  providentiam 
et  quod  liberum  arbitrium  manet  eum  provtdentia. 


sibi  ad  opus  iniquitatis  sufllciat,  eisi  ad  bonuni 
non  nist  a  gratia  praeventus  et  adjuius  assurgat.  Sic 
justitiam  per  se  deserens,  traductus  est  in  regnuni 
peccati,  et  mortis,  tir  jugo  servitotis  pressus  neces- 
sitatl  delinquendi  et  moriendi  subjaceat,*qaanivis 
lioc  non  fatorum  serieSv  sed  praevaricaiiouis  meri- 
tuin  introducal.  Alioquin  hominero  nulla  jusiitia 
condemnabit,  cum  culpa  non  in  eum,  sed  in  Ipsius 
reiorqueatur  auctorem.  Possiliilia  iiaqiie  sunt,  qu« 
nunquam  fulura  suia;  quae  si,  qula  non  erunt, 
eveuire  uoii  possent,  ncquaquam  pos^bllia  dlcercn- 
tur.  Mavale  siquidero  belluin  Oeri,  itemqiie  non  Geri 
possibile  est,  alterum  tainen  prxcisc  et  detcrounate 
verum  est  et  praescUuin. 


Probabilia  quidem  sunt  hac,  qun  proponunl,  sed  0  c^p,  XXI.  Ait  possint  a  Deo  tciri  ^ua  jton  sciuntHr  ; 


tamen  venenum  bic  sub  melle  latet.  Faialem  et* 
enim  quamdam  necessitatem  rebns  impouunt  sub 
pra^iextu  huroiliuils  et  revereniiae  Dei,  limenies  ne 
iorte  ipsius  evacuetur  disposiiio,  nisi  rerum  even- 
tus  iitfcessiias  coinitetur.  Praeterea  privilegium  di- 
vinx  majeslaiis  Irrumpunt ,  scientiam  vindicanies, 
qua  teinpora  praevideant  et  momenta,  quae  Filii 
lesiiiiionio ,  Patris  reservata  sunt  potestaii,  adeo 
quidem  ut  abscondita  sint  ab  oculis  eorum  quibus 
Dei  Filius  quaecunque  audierat  a  Patre  patefccit. 
Deinde  mentes  hominuin  tuniore  elationis  extollunt, 
aut  desperationis  pusiilanimilate  prosternunt,  dura 
vel  vitain  diutornaui,  aut  mundi  prospera  dejicien- 
dis  promittunt,  \el  ccouira  iniuiincntia  fata,  aut 


et  quod  rerum  mutabilitat  ei  nequaquam  eit  iHfii^ 
genda;  el  quod  idem  est  tcienti^^  pnetcieniim^dit^ 
potiiio^  pro9ideniia  et  pnBdettinatio;  ttquod  vera 
infinitu  tunt^  ui  numerut  eorum  non  queat  augeri 
vel  minui ;  el  quod  providentia  nullam  necestilatem 
r£but  inducit. 

Sed  esse  jam  alterius  ilifiicultatis  soccrescuii* 
coniua ,  et  quocunque  me  vcrtam,  iu  errorem  vi- 
(leor  involutus.  Si  eniin  quse  non  sunt,  nec  erunt, 
csse  possuni,  profecto  et  Deus  potest  scire  quod 
non  scit,  aut  eo  ignoranie  potest  aliquid  evenire. 
Belluni  namque  navale  quod  non  erit,  sicut  ei  geri, 
sic  et  a  gerentibus  sciri  poiest.  Quod  utique  et  es5c 
ei  sciri  potest  ab  bomine,  nunquid  scrri  a  Deo  nen 
potest?  Si  ergo  pote^t  Deus  scire  quod  non  scJt»  pg- 


445 


POLYCRATICUS.  -  UB.  H. 


440 


test  utiqae  et  oon  scire  quod  sctt,  eo  qnod  ciinira*  A  est,  et  indiviJua  subsiantia  praescienUSf  eique  es- 


JaeentittiQ  simul  nulla  possiiesse  scieiilia,  cum  al- 
teffum  eoruiD  seuiper»  eo  qood  verilatis  subsiautia 
eareat»  sil  obnoxium  falsitati.  Porro  mendaciorum 
nulla  est  scientia.  Quomodo  ergo  scienlia  immula- 
bilis  est«  cui  decessus  rerum  potest  fieri  et  acces- 
sns,  qu»  potest  tgnorare  quod  noo  scii*  aut  scire 
qood  nescil  ?  Qnod  si eam  variabilem  esse  recipimus, 
Jacobo  reclamanie,  Jam  apud  euin  est  •variaiio,  ei 
vicissitodiuis  obumbratio,  et  Pater  luminum  esse 
desisiil,  si  elabiiur  qiiod  pracnoYJi.  Iloc  eqtiidein 
nec  gentilium  error  circa  sna  non  tam  numina, 
quam  daemonia  dignabatur  admiiiere,  qui  Siygiam 
paludem  diis  perviam  esse  negabant»  diceiiies  eam 
emnibos  Tcoerandani,  et  usquequaque  illiciiam  a 


sentialiier  uoa,  cum  sibi  sii  idem  esso.  ei  sapieoiem 
esse»  Alioqoio  fingat  qiii  poiest,  guis  baec  diver^ 
coiijunxerii,  nec  prima  reruin  oninium  caiisa  crii, 
quaB  ut  sil,  conjunciionis  adminiculo  egei*  Croauira: 
vero  scienlia,  longe  disparis  condiiionis  esu  Spiri- 
tui  siquidem  ei  aiiimae  non  est  idem  esse,  ei  sclen- 
tem  esse,  cum  anima  disponatiir  ad  cogniiiooem 
rerum,  eaque  si  radicaia  fuerit,  ui,  primo  affectio- 
nis  moiu  invalescens,  aui  oronino,  atit  sine  injiiria 
naiurae  convelli  non  possit,  habilu  suo  inrormal  aoi- 
roam,  faciatque  scientein.  Hic  ergo  babiius,  rectie- 
sime  scieniia  appeliatur,  licet  ei  res  subjectae  inier- 
dum  scieniiae  nomine  censeantur.  Unde  ei  vlcissim 
nominibus  muiuaiis,  qiiod  uniiis  est,  iransii  ad 


,  __  — ,    , — ^-,_ .  -,         ^      _   __,,  _.. 

coblesiibus    praeteiiri.  Menles  namque  ccelestium     alierum.  Sic  utique  et  scieniia  dicitur  mulia,  ciiin 


•bliviono»  contrugii.  Nuiiquid  ergo  fides  recipiei 
quod  de  Deo  vel  ipsa  perfidia  abborret?  Consut 
autem  apud  omnes,  quia  Deus  scii  illud  non  esse 
fulufuro»  etsi  plerique  nun  recipiani  illuin  posse 
scire,  ant  oon  posse  scire  boc  esse  futurum,  ne  ei 
routabiJltaiis  vel  impoientiae  noiain  inurere  videan* 
iur.  Sed  esio  ut  Deus,  quoniam  boc  plerique  reci- 
piuni,  possit,  dum  iamen  si  fieri  potest  positione, 
aul  coniunctione  non  pecces,  scire  quod  non  scii, 
BOQ  ob  boc  eum  esse  mutabilem  quis  eonvincii,  cii« 
jo8  scieniiae  non  decedii  aliquid  vel  accedit,  cum 
illud  solum  in  rerum  natura  verum  esse  contingat, 
qaod  ille  ab  initio  siabilitatis  suas  puncto  praefixit. 


tamen  multiiudo,  reruin  putins  quam  scientiae  sit. 
Si  ergo  sapieniiae  Dei  immens-ias  et  simplicitas  at- 
tendalur,  una  esi  simplexet  imlividua.  Si  subjacen- 
tium  muliitudo,  mulliplex  est  et  multirormis.  Sic 
eiiam  si  substantiam  volenlis  aut  poteniis  qoa  vuli, 
aut  poiesl,  attendas,  unaesi  volunias  et  poiestas*  Si 
quae  vnlt  ei  quaepotest,  infinitus  omnium  numerus 
esi;  juxla  iilud  propheticum:  Magnut  Dominut  et 
magna  virtut  ejut,  et  tapientioi  ejut  non  ett  numerut 
(Psa/.  ciLVi).  Iteinque:  Magna  opera  Domini,  es,- 
quitita  in  omnet  voluntatet  ejut  {Ptal.  cx).  Et  illud: 
Quit  loquetur  poteniiat  Domini  f  (Psai.  cv.)  Haec  au- 
tem   res  uniformis  ei  varia»  licet  totius  varieiatis 


Duin  umen  hoc  recipilur,  ezactissinia.  diligeniia  ^  ^C^^'*^  ^^''  variis  lamen  nominibus  appellaiiir,  sed 


praecaveodumesi,  ne  coguailo  roodorum  verbi  quaic 
Apolloaius  inducit,  quidquam  perfidiae  ingerat  aut 
Calsitatis.  Haec  ipsa  quoque  possibilitas  eveniendi, 
Boo  ieviiati  ipsius,  qiii  nou  movetur,  sed  rerum  fa» 
cilitaij,  qoaB  natura  non  indignanle  moveri  possuni» 
convenienier  ascribitur.  Bfanei  iiaque  usqueqiiaque 
immobilis  intcgritas  scientiae  Dei,  et  si  quid  varie- 
tatis  alicui  inesi,  non  iam  scieniis  quam  sciiorum 
muubilitas  est.  Licei  enim  quap  bcieniia  Dei  com- 
pleciiiur,  niuubiliuti  subjaceani,  ipsa  iamen  alte- 
rationis  vices  ignorai,  et  uno  singulart  aspeciu  et 
individuo,  omnium  qux  dici,  aui  quocunque  sensu 
excogiuri  possuni,  universiiaiem  claudii,  et  conti- 
nei :  adeo  quidein  sine  moiu  ut  localia  sine  loco. 


ex  variis  causis.  Scientia  siqiiidem  et  praesclentia« 
disposiiio,  providentin,  ei  praedesttnntio  uominan- 
lur.  Sed  scientia  existentium,  praiscientia  fuluro« 
rum,  dispositio  faclendorum,  providentlagobernan- 
dorum,  praedestiiiaiio  salvandorum  esi.  Eteslprae- 
destinaiio  ab  aeierno  gratiac  pracparatio,  per  quani 
unusquisque  vocatur  ad  viiam,  sicut  aii  Apostolus: 
Quot  prwdettinavitf  hot  ei  vocavit ;  el  quot  vocavit^ 
hot  et  jutlificavit ;  quot  autem  juttificavit,  hot  et 
magnificavit  (Rom.  viii).  £l  aliu»:  Apud  te  ett^  iu- 
quit,  font  vitce^  et  in  lumine  tuo  videbimut  lumen 
{PtaL  xxw).  Ut  ergo  revereuti  quadain  audacia 
scieniia  Dei  quae  fiiiem  nescit,  vel  sernioue  finem 
inveniai:  scientia  Dei  esi  oninium  quac  sunl,  fue- 


nasceriiia  sine  initio,  decedenlia  sine  fine,  fiuctuan-  j)  ^""^*  ^^  f"tura  siint,  vera  compreiienslo,  et  plena 


tia  sine  alieralione,  temporalia  sine  muiabilitate, 
et  mora,  sic  uuiformiier  comprehendii,  iii  ei  nec 
praeierita  iranseant,  nec  fuiura  succedani.  Nec  mi- 
ruro  hoc  in  aeteniiUiis  siatu,  nisi  quia  quidquid  ibi 
est,  mirabile  esl,  cum  et  io  nobis  muiabilium  mo- 
tum  et  fesiinaniium  cursum  aliquatenus  quiescens 
earoprehendai  aspectus.  lutellecius  quoque  reni  nia- 
gnam  sine  disiensione*  et  sine  coniractione  sui  rem 
oiodicam  contemplatur,  oec  loco  indiget  ui  localia 
claudat,  aui  spaiiorum  interstiiiis  ui  disianiia  com- 
plectatur,  in  eoque  Pairem  Idroiiium  sequitur,  sed 
nou  passibus  aequis,  cum  hic  muliis.  ille  vero  omnino 
nuUi  rootui  obnoxius  sit.  Cum  vero  divinae  simpli- 
ciUiis  aspectus  iuniimerabilia*  clauJal,  uoa  lantum 


noiiiia.  O.iiiiia  siquidem  vera  novii,  ei  sola,  nul- 
lamque  dignalur  agnoscere  falsiiatem.  Cain  tameii 
dijuilicai  et  condemnat.  Csi  igitiir  necessario  infl- 
nila,  qua;  universa  vera  coinpleclilur,  qiiorum  utl- 
que  non  est  numerus,  aui  adeo  infinitus,  ut  finem 
non  inveniat,  nisi  In  sapientia  Dei,  quae  sola  se 
ipsani  quanta  sii,  noviu  Nihil  igiiur  eorum  quie 
novlt,  quoniam  vera  sunt,  evanescit,  omniuinque 
disposiloruin,  praeseiitia  sint;  prxierea,  an  futura,' 
iniiium  et  causa  veritasest.  Psalroisia  ^iqnidcni 
aii:  Principiumverborum  iuorumveritat(Ptal,cxsiu)^ 
quae  nuito  defeciusui  transibunt.Transibunl  taineu 
coelum  ei  terxa,  quoniam  et  hoc  de  verbis  veriialis 
esi:  tunc  uii(|ue  cum  dcfonnitate  muadi  purgnu, 


447  aOANNlS 

rdbrmabitnr  cceltim  nornm  el  terra  nova.  Sentiat 
iiHtisqiiisniie  quoil  Dei  (Ules  vel  raiio  persttailel ;  ego 
siiie  pr»ju<licio  jseiitentiae  melioris,  vera  modis  in 
omnibas  arbitror  innnila :  cum  in  omnibus  quae  sunt 
ei  qiias  non  suiit,  ab  iniiio  esse  necesse  sit,  vel  nnn 
esse;  etcorum  quae  coniradictoriae  oppononiur,  al* 
terum  semper  ex  necessiiate  sil  verum.  Tanta  ergo 
liumerosilate  semel  et  slmul  verorum  excrevii,  aut 
potius  exsiitit  numerus,  ut  omnino  minui  nequeat 
Vel  augeri,  et  usquequaque  in  aevuni  manent  infini- 
tits,  nisi  apud  infinitam  sapienliam  Dei.  Indeficiens 
crgo  scienlia  esi,  cui  nihil  eorum  elabitur,  et  om- 
nino  augmentum  non  recipit,  quac  ea  oinnia  coin* 
prehendtt.  Raiionem  vero  eorum,  quae  Deus  ab 
.Ttcrno  in  sapienlia,  id  est  in  unigeniio  verbo  dis- 
posuit,  crcans  ibi  oninia  siinul,  quain  postinodum 
conseqnenler  producit  in  opera,  secundum  provi- 
8um  ordincm  singula  iraducens  a  generatione,  qua 
iociptuiit  esse  per  sortein,  qua  fluctuare  videnlur 
casibus  ad  corruptionem,  qiiae  quasi  existendl  fituin 
praesciiidens,  retrudit  ad  non  esse,  Parcas  vcl  Faia, 
antiquis  placuit  appellari,  eo  quod  consittuiionos 
providentiae  Dei,  qiiin  elTeclui  niancipentur,  nemini 
pareant,  el  a  verbo  Dei,  quo  aeternaliter  omnia 
dixii,  et  facta  sunt,  exsecuiionis  firmamentum  ac* 
cipiant.  Unde  stoicus  omnia  neccssaria  credil,  li- 
inens  evacuari  posse  scientiam  immiitabilem.Kcon- 
tra  Epicurus,  eorum  quaeeveniuninihilprovidentix 
rationc  disposituiny  ne  forie  neccssitaiem  mutabi- 
libus  rebus  inducat,  opinalur.  Pari  ergo  errore 
desipiuni,  vum  alier  casui,  alter  necessitaii  uni- 
vcrsa  subjiciat.  Mutabilium  igilur  rerum  dispositio 
immutabilis  est;  et  aetcrnx  providentiae  immutabilis 
siatiis,  omnium  mulabilium  continet  cursum.  Cum 
vero  ipsa  abaclernitatissuaeslatu  moveri  non  po^si', 
contingeiuium  seriein  ab  omni  nexu  necessitaiis 
absolvit.  Ci  licet  lux  inacessibils  sapientiae  Dei  hu« 
niana:  scicutiae  tenebras  iiicomparabiliter  aniecedat, 
est  tamen  in  quo  cluritali  illius,  caliginis  nostrae 
oculus  qtioad  aliquid  coaequatur.  Sicut  enim  quod 
\ideo  imminerc,  nuUa  cx  eo  quia  videturi  necessi- 
tate  proveniet,  sic  et  qnod  illiusoculus  conicmpla- 
tur,  non  est  necessariuin  evenire.  Scio  equid<^ni 
lapidem  vel  s:igiilam,  quam  in  nubes  jaculatus  sum, 
exigcnle  natura  recasuram  in  lerram,  iii  quam 
feruntur  oiunia  nulu  suo  pondera,  nec  tainen  sim- 
pliciter  recidere  in  terrara,  aut  quia  novi,  recidere 
necesse  est.  Potest  enim  recidere  et  noo  recidere. 
Alierum  iamen,  elsi  iion  necessario,  verum  tameii 
est.  lliud  uiiquequod  scio  futurum:  si  eniin  futurum 
non  est,  etbi  fore  putetur,  non  scitur  tamen,  quo«- 
niam  illius  quod  non  est,  non  scientia,  sed  opinio 
est.  Caeierum  etsi  iioii  esse  possit,  nihil  impedil  essc 
scieniiam,  quaenon  necessariorum  lantum,  sedquo- 
rmnlibet  exislentium  esl,  nisi  forte  et  tu  cum  stoi- 
cis  exislenlia  censeas  necossariis  comparanda.  Sic 
et  quae  iile  praenovit,  omnia  procul  dubio  implebun- 
tur.  Coiitingeutia  tamen  omnia  et  non  evenire  pos- 
sibile  est.  Adeo  quidem  ut  ad  eveniendum  rcs,  qi;as 


SARCSBERIENSIS  44S 

A  cum  eo  futuras  prcnotlinus,  non  magli  ipsias» 
qiiam  noster  visns  abstringat,  iioet  ab  illius  dtspo» 
sitione  subsistendi  formam  omnia  sortiautur,  qaate» 
nus  bona  sont.  Alias  sutem  non  formae  existendl 
imaginem  gerunt,  sed  defectum  illius,  enormiiatlft 
suae  vitioprotestantur»  Praescientia  ergo  rebQScaosa 
eveuiendi  non  est,  aui  eventas  reruin  ei  caasa  esi 
praesciendl,  ne  aut  temporalium  motas  aetemae  pro- 
videniiae  causa  sit,  aut  a  purissimo  fonte  bonitatis 
malorom  profluant  rivuli.  Deus  vero  bonoram  dun- 
taxat  auctor  est.  Quod  vero  in  lopicis  vulgo  objici- 
tur,  quia  necessario,  st  quid  praescilar  eveniet,  nullo 
veriiaiis  roboro  sabnixum  est,  nisi  forte  rebus  ab 
omni  neressitate  nbsolutis,  modum  complexiont 
qiiis  tribuat,  ul  potius  necessitale  consequendi,  quam 
3  consequentls  propositae  enuntiationis  veritas  constet. 
Mec  me  arctabis,  ut  licet  disposltaram  rerum,  mu* 
tabilem  fatear  esse  naiuram ,  scientiam  disponeniis 
obhoc  dicam  esse  matabilem;  cara  secundum  ipslas 
veritatis  arcauum  (Joannem  fiiium  tonitrut  loquor) 
Adel  consiet,  qiiia  quantacunque  sit  lablllus  sub* 
jecioruin';  quod  factum  est  in*  eo  viia  erai,  per  qoem 
facta  sunt  universa.  Cjus  itaqiie  disposiiio  lania 
suae  stabililatis  incolumitate  viget  et  vivit,  ui  nullo 
rerum  motu  coiicuti,  nulla  possil  temporis,  aut 
casus  mutabilitale  convelli. 

Cap.  SXIl.  Quod  ex  poxiibiti  non  ieqnalur  impossu' 
bHe,  ei  quid  ex  quo  necetiario  comequaittr  novit 
AUiitimus ,  qui  omnia  solui  potett. 

Instas  tamen  dicens ,  nisi  evenerit  aliquid  quod 
^  pracvidit ,  illud  certa  significatlone  compiectens » 
fortc  lapidein  recastirum  in  terram,  fallitur  disposl- 
tio.  Quia  ergo  lapis  non  recidere  potest,  jubes  ine 
de  duobns  ellgere,  quoruin  neutrum  cnmmuniter 
approbatur,  ut  vel  fatear  providentiam  posse  falli, 
quod  fides  abhorrct,  vel,  quod  absonuni  cst,  ex  pos- 
sibili  impossibiie  consecutione  vera  consentiani  evc« 
nire.  Aiigustiae  quidem  suut  undique.  Ilinc  ,  ne 
divinam  minuam  majestatem;  iude,  ne  inuliorum 
clamoribus  et  sentenlix ,  quae  jain  fere  omnibiis 
persuasa  est,  contradicam.  Sed  quia  melius  est 
incidere  in  linguas  hominum ,  qiiam  iinpie  versari 
in  Deum,  si  utrumque  vitare  iion  possum,  absonus 
roalo  videri»  quain  perfidus.  Nonduin  elentm  omni- 
D  bus  persuasum  est ,  qiiod  ex  possibili  impossibile 
non  sequatur.  Nam  lioc  nonnulli  recipiunt ;  sed  aii 
recte ,  viderint  ipsi  et  judicent.  At  ut  ex  vero  fal- 
suro  sequaiur,  nemo  sapicns  acquiescit»  Verum 
siquidem  ex  falso  sequitur  et  vcro,  sed  ex  vero,  non 
nisi  verum.  Cx  possihili  qnoqne  et  impossibili ,  iih 
terdum  possibile  sequilur:  non  lamen  ex  quovis 
impossibili  omnia  impossibilia.  Nisi  forte  aliiid  tibi 
persuaserint  llli ,  quorum  sl  omnia  vera  sunt ,  ex 
uno  impossibili,  sequunlur  omnia  impossibilia,  et  ex 
quovis  falso,  quaelibet  falsa.  Si  vero  obticuisses  ex 
verofalsum,  jure  ct  cx  senteniia  omnium  querercr 
me  a  semita  veritatisabductum.  Non  tamen  his  im« 
portunilatibus  eatenu%  premor,  ut  quod  inopinabile 
esty  licet  inveniam  consortes  crroris,  propria  tecie- 


44J 

rtute  tneri  coBiendatn. 


POLTCRATIGUS.  —  LIB.  II.  450 

Maio  cum  academicis ,  6i  A  (est.  Porro  divtnaq  simplicilaiis  suias »  looge  alia 


umea  alia  Yia  non  paUat»  de  singnlia  dubiure , 
^am  peraiciosa  simulaiione  scieniia; ,  qued  igno- 
tum  vel  absconditum  est,  temere  difllnire,  praesertim 
in  quo  asserlioni  me»  fere  totus  adversabitur  mun- 
dtts.  Eoqve  libenlius  academicos  audio»  quod  eoruin 
qnae  novi,  nihii  auferunt,  et  in  multis  faciunt  cau* 
tiorera ,  magnorum  virorum  auctoritate  suffnlii ; 
cum  ad  eos  etiam  In  senectute  transierifille,  in  quo 
Latiiiitas  iiostra  solo  invenit,  quidquid  insolenii 
Graeciae  eleganler  opponit,  aut  praefert,  Giceronem 
loquor,  Romani  auctorem  eloqoii,  quem  ad  eos» 
quasi  in  calce  vii»,  diveriisse,  liber  De  naiura  deo- 
rum  inscripitts,  docet.  Efferant  stoici  inopinabiles 
seaientias  soas,  quas  paradoxas  vocant,  veras  qui- 


conditio  est.  Ea  siquidem  ono  siroplici  et  Indlviduo 
aspectu»  ui  praedictum  est,  quse  sunl,  quae  fuerunt, 
et  quae  ventura  suni,  omnia  contemplarur,  nulloque 
rerum  mutabilium  lapsu  movetur  :  sed  in  se  ipsa 
seinel  et  slmui  contuens  uoiversa»  sabsistit  inva- 
riabilis, 

..StakUisque  manetu  dat  euneta  moteru 
Ei  licei  iuierdum  ei  prseteriti  lemporis  aut  futuri 
verba  aptentur,  non  ei  quidquam  cx  boc  subirahi 
vel  impendere,  sed  rerum  sttbjectaruin  mutabilius, 
siquid  proprie  dicilur,  veraciler  indicaiur.  Gum 
ergo  ipsum  aliquid  pnenovisse  audimus,  miniiue 
inieliigiinos  fluxu  temporis  ejus  prteieriisse  acien- 
tiam ;  sed  si  verborum  naturam  sequimur,  praeces» 


dem ,  praeclaras,  el  admirabiles  :  nos  pingui,  ut  B  sisse  tempus  ,  quo  veraciter  credatur,  c^ius,  quod 


dicilur,  Minerva  agentes ,  nihil  eorum  approbamus, 
quae  omnibus,  autpluribus,  aut  sapientibus  singulis 
in  laculute  s«a  probabilioribus  falsa  esse  videntur. 
Nec  si  Gicero  ipse,  aut  Aristoteles,  impossibile  ex 
possibiii  prodiicant,  acqoiescendum  censeo,  me 
poiiutt,  allqua  fallaciae  nobe  deceplum,  verosimiliier 
opiiiabor.  Uac  ergo  via  tendiculas  tuas  egredior,  ut 
dicam  providentiam  falli  iion  posse,  rem  tamen 
quse  provisa  est,  posse  nonevenire.  Sed  quid  inferre 
eonsueverls ,  scio.  Ergo  possibile  est,  eam  non  esse 
praevisam.  £sto«  inquain,  Quo  ultra  progredieris  ? 
Ergo,  inqois,  redamanie  phiiosopbia ,  et  quod  est 
non  esse*  et  quod  fuit  possibile  est  non  fuisse,  et 
qoae  jam  praeterierunt,  revocari  possunt  ne  fuerint. 
Et  quidem  infinium  pountiam  Dei »  sdentiotae  ei 
raiioncttlae  meae  legibus  non  coarcto ;  nec  ei  (Inem, 
quae  dou  babet,  impono.  Scio  enim  quia  oinnia 
polosl;  sed  tamen  quia  mendose  colligis  patenter 
video.  Primo  quiadivinae  majestatia  immenbiiaiem, 
parviutia  bumanae  modulo  circumscribis,  et  aeier- 
niuiis  imaMiUbilem  sutnin,  labentium  rerum  inia- 
gine,  et  succedeotium  sibi  temporom  varieUte  dis- 
iinguis.  Sed  longe  secus  esse  hic ,  atque  in  his  ex 
praecedeoiibus  oportuit  concipi,  cum  aeterniiaiis 
stalum  nuUus  oinoino  motus  aitingat»  et  creaiura 
quaelibet  accessu ,  vei  decessu  accidentium  niovea- 
lur.  Ilomo  siquidem  si  quid  providet  fuiurorum , 
siaiim  mentem  ^us  quidam  motus  aggreditur,  ut 


futurum  erat ,  habuisse  noiiiiam.  Sic  utique  eom 
ab  aeterno  certum  esi  omnia  prasvidi^se,  non  quod 
visui  ejus  motu  suo  quidquam  subtrahat  lempus» 
sed,  quia  quiuniverso  tempore  naiura  prioresi, 
suus  oiunia  semper  compreheniiat  aapectos.  ijns 
ergo  provideniia  in  sui  dispositione  non  (^ilitur, 
quia  eam  semper  sequela  operis  comiUiur.  Sed  nec 
falli  poiest,  qui  nec  ex  maubiiilate  rerum ,  nec  ex 
temporis  foga,  aul  versibiliuie ,  potest  aiiqoid  aba- 
conditum  esse  ab  oculis  ejus.  Hominis  vero  falll 
potest ,  et  fallilur  dispositio,  quia  res,  cojiis  apud 
se  praeOguravii  specieni,  processu  lemporls  aut  om- 
nino  non  evenit,  aut  in  alia  specie  in  publicum  pro* 
cedit.  Nec  tamen  qoaecunqne  praeterlti  verbi  sl- 

'  gnificatioue  claudunittr ,  rehus  sunt  aggreganda 
praeteriiis.  Nec  si  ine  vixisse  profiiear,  florente 
peripaUtico  Palaliiio,  ideo  miUi  vilam  elapsam,  aut 
praeteritam  esse  confiieor.  Aut  si  ab  Arianis,  Euge- 
Dio  praesidente,  dlssensi,  non  ob  praeteriti  temporis 
graliam  a  fidei  et  confessionis  illtus  Integriiate  di- 
verli.  Gaeterum,  quia  quandoque  verum  fuit  dicere : 

.  Nunc  vivo,  sic  senlio,  eleganUr  et  vere  fateor  in 
seqoentibus,  quia  tunc  vixi,  et  sic  seiisi,  nec  tameii 
vium  praeieriisse  vel  sensum.  Scio  tanien  quis 
dixerit,  quia  in  hoc  erranius ,  quod  mortem  non 
prospicimus*  Magna  pars  ejus  jam  praeteriiu  Quid- 
quid  aetatis  reiro  est ,  mors  ietiel.  Sed  cerie  si  ei 
semel  fuisset  vlta  elapsa ,  aut  hoc  omnino  non  di- 


aiiiiniis  quadam  applicalione  sui,  ad  aliod  apud  se  0  ceret,  aut  diceret  redivivus.  Non  est  ergo  necesse 


fuiuri  operis  speciem  praefigarei ,  eamdcmqoe  ple- 
mmque  nuncquasi  iu  archivis  memori»  depositain, 
reponil,  nunc  quasi  in  speculo  nativs  purilatis  re- 
plicai  ei  revolviu  Facilius  enim  est  moium  hunc  ab 
aDimo  omoino  deficere,  quam  conUmptatione  jugi 
aDimo  inbaerere.  Et  quidem  bic  motus,  si  non  pro- 
videuiia  esi,  aot  providentiam  parit,  aut  ei  cujua- 
canque  feederis  notitia  vicinatur.  Gum  vero  motus 
praecedens,  et  ex  ea  concepta  species,  futuri  operis 
aeqiiela  frustratur,  ioanis  est  agitatio  meniis,  et 
qoasi  umbra  in  somnis»  slne  veriUiis  corpore  eva- 
iiescit.  Motus  umen ,  qaia  reipsa  fuit  in  aniina , 
iioii  poiesi  noti  fuisse  in  anima,  et  anima  qoae  inotus 
Df  itatione  mota  est ,  non  moia  oon  fuisse  non  po« 
Patbol.  CXCIX. 


praeteriisse  qtiidquid  praeieriti  temporis  significaiur 
verbo,  ei  licet  praedestUiati  sint  multi ,  non  ideo 
quia  electi  sunt,  praeieriii  praedestinatio.  Et  quam- 
vis  non  praBdestinaii  esse  possint,  pourit  aliqoid 
quod  praeteriium  sit,  ne  praeterierit  revocari.  Noia 
siquidem  praedestinationis,  qttocunqoe  verbi  casu 
uUris,  quantum  in  eo  est,  futurum  qiiam  pra:ieri- 
lum  potius  signat,  el  euni  de  quo  diciiur,  nisi  jaui 
fore  evaserit,  indicat  esse  salvanduin.  Est  eniin,  ut 
dici  solet,  verbum  fecundum,  el  in  se  semper  verbl 
alterius  intelligentiam  claudii.  Non  ilaque  motttin 
aliquem  praedestinati  ingerit ,  sed  ei  qui  salvandus 
esi,  primitiva  disponentis  Dei  gratia,  patere  asserit 
ostium  salutis,  et  januam  miscricordiae ,  qua  pro- 

15 


m 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 


iSl' 


'ccdenl«l6mporepos«ll8alwiJmosa!vabiturJlcelA««o/«"*»».  ^[  »««  «<*  iraeundiamconcitateruU, 

possil  el  non  saWari.  Nec  mihl  lllud  Arisioielis  ini        '—      ^        '^-  —   - **  '      •  • 

objicias,  quia  fwisse  qwod  fuil,  et  esse  (juodesi, 

quoniam  esi ,  neresse  esl  ut  coHigas  enuntiationes , 

qtne  pneteriti  temporis  habent  copulam,  yeras  esse 

prxcise,  vel  prxcise  ei  ex  necessilate  falsas.  Mini- 

me  namque  hac  objectione  juvaberis ,  cum  et  ipsa 

Aristotelis  verba  faciant  qnasiionem ,  et  arliculo 
'Mlscutiendo  nullum,  aot  parvum  ferant  suffragium. 

Regulae  siquidem  Integritatem  subvertunt  enuntia- 

liones ,  quae  praeieritis  vim  fuluTi  conlingeniis  ad- 

jnngunt;  pula  verum  foil  heri  le  cras  esse  leciu- 

rnns  aut  te  Plato  quandoqoe  scivit  dormiturum.  In 
-quibus  ex  adjunQlione  futuri ,  praeteriti  temporis 

'vacillat  fides.  Dum  enim  tu  poteris  non  dormlre,  et 

boc  Plato  polcrit  nescivisse,  noii  quod  molus,  qui  B  perspicacioris  ingenii  moveai  sensum,  si  in  tanue 


gladiut  devorabii  vos^  quia  os  Domini  iocutum  »i 
{Ita.  i).  Ecce  qni.i  liberum  hic  servatur  arbtlrriuni, 
dum  si  volueritis,  et  si  nohierilis  diceiis  in  iitram- 
qiie  partem,  non  tx  judicio  irrelractabili  faiove 
Dei,  sedex  merito^ingulorum  omnibus  poenain  vel 
praemium  rcpromittit.  Esset  utiqite  in  volunialeni 
coilata  condiiio  promerendi  inutilis,  si  faclendi  vel 
non  faciendi  necessitas,  esset  providentiae  vel  fato- 
runi  iiexibus  illigata.  Quod  si  istiid  non  sufficit  oon- 
tenliosis,  an  non  ex  evangelico  testimonio  poterat 
in  passione  Filius  rogare  Patrem  suum,  ut  exhibe- 
ret  ei  plus  quam  duodecim  legiones  angelorom, 
eom  lamen  liqueatex  post  facto,  nou  boc,  sed  op- 
posilum  ejus,  quod  contigil,  fuisse  provisum.  Nec 


iD  anima  ejos  fuit,  tion  fuisse  possit,  sed  qnod  quae 
^  fuit  sdentia,  mutabilitate  rerum,  et  temporis  lubri- 
eo  in  opinionem  poteril  devocari.  Sl  tamen  contin- 
geutium  fnturorum  ulla  potest  esse  scientia,  quam- 
vis  sit  Indubitata  opinio,  quae  scientiam  probabililer 
imitatur  :  item  quod  heri  verum  fuisse  praediximus, 
-non  f«isse  poterit  verom,  non  quod  res  pr^eterita 
•  revocetur,  quae  in  eo  nnila  praeleriit,  sed  qiiod  res 
iluiura  exspectatur,  quse  abtnsldiis  fortunae  pendet, 
•ut  sit. 

Deiiide  tu  ipse  potcs  provldisse  bonum  aliquod, 
*(|iiod  forie  futnruin  est  bonum,  et  poiest  non  fore 
bonuni ;  et  ideiu  potes  non  providisse  bonum,  nen 
quia  .possis  iion  providisse,  quod  providisii,  sed 
quia;potesl  non  bonum  esse,  qiiod  providisti.  Item 
potes  quid  promisisse  vel  stipulatus  «sse  utiliter, 
idemqoe  potes  non  promisisse,  aul  non  stipulatus 
esse  utiliier ;  qnod  tainen  promisisti  vel  stipulatns 
es,  non  promisisse,  aut  non  stipulatus  esse  non 
poies.  Praeterea,  tu  in  fundum  Seiupronianum»  il- 
luin  qui  te  sequitur,  praecessisti ;  et  si  altuin  prs- 
«essisii,  te  alius  aut  secutus  est,  aut  sequitor,  au( 
seqaetur.  Gum  ergo  consequentis  evacuari  possit 
«venius,  aniecedeniis  quoque  veritas  potesl  infir- 
mari,  ut  et  tu  qui  praeoesserasy  non  praecessisse 
possis.  Quo  tameii  ingressus  es,  non  potes  non 
fuisse  ingressus ,  fieque  quod  factum  est  connume- 
rari  potest  iiifectis,  neque  quod  pr»teriit,  ne  fuerit, 


majestatis  scrutinio  exemplis  deficimus,  nec  ra* 
tionibus  abundamus,  ciiin  admirationem  ralio  tol* 
lat,  et  exemplorum  inductio  singularitatcm  exclu- 
dat.  Ipsa  vero  ineffabili  singiilaritaie  mlrabilis,  et 
mirabili  Immensitaie  singularis,  omnem  sensirai 
cxsuperat,  non  niodo  honiiniun  sed  aDgelorum. 
Scio  equidem  quia  scrulaior  roajesialis  opprimetar 
a  gloria,  et  ex  edicto  Altissimi»  bestiam,  si  mooten 
tetigerit,  lapidibus  obriieudain.  Unde  quae  tn  lali- 
bus  praeponunlur,  sine  prwjudicio  roeliorom,  io- 
vestiganiis  animo  potius  dici»  sunt,  quam  tenie- 
raria  conieniione,  ad  impugnatioDem  veri  aliqutd 
fitatuentis.  Sed  nec  illud  ine  scire  confiteor,  cur 
hoc  reprobalo  alium  praeelegerit,  nisi  quod  cum  pa- 
iribus  sentio  in  illo  occultam  Dei  jnstitiam  vene- 
randain,  in  boc  manifestam  gratiae  miserioardiam 
amplecteiidam*  Nam  et  ille,  qui  raptus  ad  tertiom 
cceium  audivit  arcana  verba,  quae  non  Ikel  homiai 
loqui,  hujus  difiiculiatis  articalum  non  tam  discii- 
tiens  quam  adunraos,  altitudinem  divitiarom  sa- 
pientiae  et  scieniiae  Dei  confessione  bumili  venera- 
tus,  jttdicia  ejus  incomprehensibiiia,  et  vias  imper- 
vcAiigabiles  esse  pronuntiai.  Iiicerta  et  occulu  sa- 
pienliaeDei,qul  sibi  mauifestata\essoGongratulatar, 
opera  ejus  supra  sensum  nominis  magnificata  as- 
serit,  et  dum  scrutatur  (Hmnla,  cogiiationes  Altts- 
simi  nimis  profundas  agnoscii.  Huic  veritati  conso- 
nat»quod  in  Ecdesiaste  sanctus  Salomon  in  auditu 


poterit  revocari.  In  his  enim  omnibus  quae  mente  j.  fiddium  concionatur  :    Eti  homo  qui  diebut  et  no- 


concepu,  vel  verbis  expressa,  vel  actu  completa 
translerunt,  non  possont,  nec  poterunt  exinde  noii 
fuisse,  etal  qualia  futura  erant,  dum  eadera  sui  na- 
lura  certus  non  fixit  eveniusi  valeant  non  fuisse. 
Talium  vero  ciaudontur  ambitu  omnia,  quae  ciijus- 
cuDque  geoeris  imroinentis  appeliatione  claudun- 
tur,Iicet  famHiarius  ad  quantiutem,  aut  ad  aliquid, 
aut  ad  quodlibet  aliorOm  Daturaliter  applicentur. 
Quid  ergo  mirum,  si  ille  qui  omnia  potest,  e(  quae 
praevidit,  non  praevidisse  poiest ;  cum  constet  fidei 
quod  ea  quae  prasvisa  suni  non  evenire  possnnt,  et 
qu»  non  praevisa  sunt,  possunt  evenire,  nec  tamen 
eitra  conspeclum  providentiae  valeant  evenire.  Ait 
eniin  Isaias :  Si  volueriiit  ambulare  tft  prwceplit 
meit,  et  audieritit  me,  bona   lerra  comedctit.  Quod 


etibut  non  capil  oculit  tomnum^  et  intellexi  quod 
omnium  operum  Dei^  nuUam  invenire  pateit  homo 
radonem  eorum  quw  tunt  tub  eoU.  Et  quanto  plut 
laboraveril  ad  qumrendum^  ianio  minut  inveniei; 
etiamti  dixerit  tapient  te  nqtte ,  fion  poieril  reperire 
{Eccle,  viii).  Si  ergo  inveniri  non  potest  ratio  sub- 
solarium,  quis  plene  suprasolarium  reddituras  est 
rationem  ?  Quit  enim  cognont  tentum  Domini  {1  Cor, 
]i),aut  quit  contiliariut  ejut  fuit  (Ita.  xl)?  Ck>ii$ut 
itaque  sic  raiionem  omnium  veriiatis  ardore  quae- 
rendam,  ut  pia  intentio  suam  infirintutem  agno- 
scat,  et  ex  omnibus  rebus  proficiai,  dum  aibi  per- 
suaserit  diviiiam  majestalem  fideliter  bonorandam, 
et  niisericordiae  indcficieniis  ubyssuin  jiigilor  am- 
plectendaiQ.  Denique  apud  philosophos  cautum  est. 


POLYCRATICUS.  —  LIB.  11.  454 

Deleantur  de  librd 
tiventtum,  ei  cum  ju$Ut  non  $cribuntur  {P$al. 
LiYiii).  Iiemque  :  Aui  dimitte  ei$  hanc  noxam^  aui 
«t  non  faeit,  dete  me  de  libro  iue,  quem  $erip$i$ii 
{Exod.  xxxii).  Qui  naiu$e$i^  ioquil  Evangelisla»  ex 
Deo,  non  peeeai,  quomam  generaiio  e€$le$ti$  $erval 
eum  {I  Joan.  t).  Generaiio  otique  eeDlescis  esi 
sterna  praedeslinatio,  eujus  omnes  fllli  Ingrediun- 
tur  ad  Titam,  etsi  possibile  sit  eosdem  praevarica- 
tionis  meriio  a  jtistida,  qure  via  vitae  est,  aberrare. 
Si  mihl  non  credis,  audi  vel  illum,  cui  si  angeldt 
de  coblo  coniradixerit,  dignisslnio  anathemate  con- 
demnabitor.  Paier,  inqult,  ex  ei$  quo$  dedi$U  mihi^ 
non  perdidi  quemquam^  $ed  eerva  eo$  {Joan.  xiii). 
Nonne,  quaeso,  jam  illos  perdlderat,  qui  retrorsvm 


4« 

talia  manere  prsedlcata,  qoalia  subjecta  permise-  A  posse  delerK  Hlnc  est  forte 

rint,  omniumque  praedicamenkilium  vlm,  et  pro- 

prietatem  naiuraliura  finibiis  limitari :  eamdemqurc* 

eum  ad  culmen  tbeologiae  ascendltur,  quasl  nativo 

colore  desttlutam,  et  robore,  alterari.  Plane  deficit 

vis  Terbornm,  et  intellectus  Ipse  mortalis  succum- 

bii»  ubi  divinse  discutilur  immeiisitas  majeslalis,et 

in  naturalibusobtinet,  his  scilicet  qiiae  rerum  nu- 

merum  augent  vel  mtiiuunt,  ut  qiiod  fuit  non  pos- 

sit  non  fuisse;  aut  non  praeteriisse ,  quod  praeleriit, 

dam  iaroen  quod  verum  fuit,  secum  Torte  lectiirum, 

nihilominos  vemm  non  fuisse  possit.  Qood  iiaque 

pra»teritum  esi»  revocari  non  polest  ne  fuerit,  et 

«que  quod  ex  insidiis  fortunx  pendet,  dum  tamen 

ex    facilitale  natur»  otriuslibet  sortis   exspectat     ,  ^ ,^ — _^r^.«.»^...,  ^...  .v».v.»«.h 

eventum,  nulla  eveniendi   sibi  iiecessitas  subjicit.      abierant?  Monne  etiam  qoodammodo  jam  Judam 


Sic  forie  duin  providentiae  iton  impletur  efiectus, 
quod  futurom  esf,  et  non  evenire  polest,  potest 
etiam  iion  fuisse  praevisum.  Non  tamen,  ut  praedi- 
ctum  eat,  investigutionis  audacia  omnipoteniiam 
minuo»  aut  inimensiiati  ejusquamcunquepraescribo 
mensuram.  Hoc  autem  cum  muliis  sentio,  quia  si 
quid  Deus  praevidii,  eveniet ;  et  si  non  evenerit, 
oon  praevidlt.  Unde  probablliter  ad  minus  colligi- 
tur,  quia  u  potestnon  evenire,  potest  etiam  noo 
foisse  praevisum.  Quid  enim  ex  quo  veraciier  con- 
sequatur,  ipsa  veritas  iiovlt,  Juncturamque  ratio- 
num  ptene  ei  perfecte  primiiiva  ratio  pensat.  Hanc 
aotem  humano  generi  indulget  academla  anttqua 


perdiderat?  Sed  cerie  non  acceptaverat  eoro  in  ar- 
eaiio  ronsilli  Filius,  nec  Pater  servandum  ioter 
conscriptos  Filio  dederat  illum,  qoi  non  fuerat  prae- 
destinatos  ad  vitam.  Si  vero  alii  preordlnati  erant, 
si  labi  non  poteraot,  qoarc  pro  eis  ianta  seduliuie 
Filiosintercedit?  Salvaudi  ergo  erant :  ei  tainen 
dom  peregrinabaniur  a  Domiiio .  morlem  poterant 
promerert,  ad  viiani  nulla  necessitate  praedestina- 
tionis  arctati.  Glorlaiur  qois  quod  eom  nihiisepa^ 
rablt  a  cbaritate  Ghristi,  et  tamen  castigat  corpus 
suum,  eiln  servitutem  redigit»  ne  forte  cum  aliis 
praedicaverit,  ipse  reprobus  inveuiatur.  In  Apo* 
catyp$i  quo«iue  monentur  angeli  ecdesiaroin  nunc 


l:centiam,  ut  quidquid  oniculque  probabile  occur-  q  agere pcenitentiam  etprimaopera  facere,  nemovea- 


rit,  suo  jore  defendat.  Solebat  nostri  teniporis  pe« 
ripaieticos  Paiatiuus  omnibiis  his  condilionibus 
obvlare,  ubi  non  sequentis  intellectum,  antece- 
dentis  conceptio  claodiiy  aut  iion  antecedeniis 
contrarium,  consequentis  desiroctoria  ponit,  eo 
qood  omnes  necessartam  teuere  consequentiam  ve- 
lint,  etsi  nonnuilie  sola,  dum  tameo  magna,  sini 
probabilitate  conientae.  Sicut  enim  scientiae  as- 
sisiii  evidentior  pro  sui  perspicuitate  opinio,  sic  et 
singuiaria  quo  probabiliora  sunt,  eo  necessariocum 
fideiiorem  imaginem  praeferuni.  £t  ne  roe  sollus 
opinionls  lubrico  fluctuare  putes,  auctorein  quo  me 
tiieor  magnum  profero  Augustinum,  qui  locuni  11- 
lum  exponcns  Evaogelil,  ubi  de  multis  mansioui- 


tur  candelabrum  eorum,  nunc  teiiere  loeum  suum* 
ne  eumdero  alteri  cedant.  Cur  lia,  si  qu»  futura 
erant,  mutari  non  poterant?  Uaecquoqoe  senteniia 
nec  genlilium  phllosopbos  latuity  qui  faloroin  se- 
riem  dlcunt  immobilem,  non  qola  moveri  non  pos- 
slt,  sed  qnia  moveri  oinnino  non  conllngit.  Uine  esl 
illud: 

Exire  a  medii$  poiuii  Pharealia  faii$. 
Itemque  poeiicuin,  quo  senex  Carnoiansis  in  an- 
gustiis  fortunae  frequentius  uie[>atur : 

Fata  viam  invenieni,  eic. 
Quae  vero  eiapsa  sunt,  et  secundo  disposltlonls  ef- 
fectu  completa,  naiuraliter  quidem  uoo  possunt  noo 
fuisse;  iicet  nibil  asserere  in  alterutro  audeam  in 


bos,  quae  io  domo  Patris  sont,  a  Siilvatoie  fit  men-  ^  injoriam  disponentis.  Ait  tamen  doctorom  docils* 


iio,  aii :  Siquo  minu$  dixi$$em  vobie^  quia  vado 
pmrare  9obi$  locum  {Joan.  xiv),  id  est  si  non  es- 
seni  praedestinatl,  dixissem,  ibo  et  praedestinabo. 
IHverslutem  eteniin  mansiouum  quae  in  domo  Pa- 
tris  coelestis  praeparatae  sunt ,  diviiiae  praedestina- 
lioni  coaptat,  quae  salvandis  pro  bencplacilo  dispo- 
iieniis  parit  diversa  charismata  gratiarum  et  mu- 
nerum.Cum  vero  iantus  Pater  huuc  apprehenderit 
inierpretationls  sensum,  ut  dixerit,  si  non  esseni 
l^raedestinati,  dixissein  vobis ,  ibo  et  praedestinabo, 
credibile  est  dum  rerum  pendet  eventus,  si  omoi- 
potenti  placeat,  eos  qul  nondum  praedestinati  suut, 
posse  praedestinarl  ad  vitam,  et  qui  jam  scripii 
soni  in  ,iibro  vltae,  «xigeniibus  meritis  ab  eodcm 


simus  (Hieronymum  loquor):  r  Audenter  loquar,  11- 
cet  Deusomnia  possit,  virginem  lamen  posi  rui- 
uam  suscltare  nonpotesUi  Potest  tamen  coronara 
corruptam.  Et  quidem  dif&uitionem  virginis,  eodem 
interpretanie,  Apostolus  ponit,  ut  sii  virgo  quag  san- 
cta  e$i  corpore  ei  epiritu  (/  Cor.  vii).  Sed  procul 
dubio  Deus  et  sanctificare  animam  virtutlbus,  ei 
camero  potest  redintegrare  corrupiam,  ut  tota  sub* 
stantia  sui  videri  possit,  quae  ceciderat,  suscitaia. 
Quod  si,  oratorio  iropo  usus,  intellexlt  quae  fueront 
non  posse  non  fuisse,  non  nccessefuitad  vlrginem 
prostratair.  recurrere,  cum  in  praeteritis  omnibos 
simili  seiitentia  vel  errore,  hoc  idem  potuerlt  inve* 
niri.  Sententiaai  vero  ab  errore  scienter  divldo, 


iS5 


JOANNIS  SARESBERICNSIS 


45G 


eo  quod  MnteBtia  semper  hab^re  debe(  ?eriiaiis  si-  A  »iea»  inqiiit  aslrorum  secrelarius»  intcrest»  an  ali- 


gnincationem.  Sieut  apud  sanctum  Job  invenis  : 
Qui»  9$l  iste  intolvent  9enteniia$  $ermonibu$  imperi- 
tu  {Job  xxxviii)  t  Sed  Torte  virginitaiis  aliquis  gra- 
dus  est »  quem  impossibile  esi  a  quacunque  corru- 
4)t»  apprekendi.  Quod  autem  possibile  dicitur.  in'- 
^erdnm  ad  raciliutem ,  qu»  singuiis  inest,  vel  ex 
fdrlun«  calculo,  vel  ex  aptiludine  dispositionis* 
refertur*  quandoque  ad  ipsam  rerum  naiuram 
respiclt»  nuiN;  ad  foniem  omnium,  divinam  refle- 
«lilur  majeslalem,  a  qua  omnis  non  modo  perso- 
narum  poiailalus,  sed  reruro  omnium  qux  videri 
\el  cogitari  possunt,  potestas  est.  Hinc  illud  Salo- 
monis  :  Omnis  poU$la$  a  Domino  Deo  e$l  (Sap.  vi). 
Adversus  banc  nulia  me  unquam  coniumacia  eri- 


(er  esse  possit,  duin  id  de  quo  agilur,  iia  rutnrum 
csse  non  dubilem.  Scd  qnnenam  esl  ha?c  cerlitudo 
signorum?  Nerape  renim  plerumqiie  experimentuni 
fallax,  judiclum  diflicile,  ipsorumque  signonim  va- 
ria  est  et  mulliplex  significalio.  Porro  varielas  am* 
biguitatem  inducit ;  in  ambiguis  autein  omnis  diiB- 
nilio  periculosa  est.  Sed  esio  quod  signa  oniformia 
sint,  unde  illa  uiia  signiricatio  innolescit,  aul  quid 
perhibeteamesse  falsain?  Natura,  inquis?  Illane 
qu»  in  rebus,  an  qua?  in  divina  volunlati,  con- 
8isljt?Porro,  divina*  non  obloquor  voluniati,sdens 
quia  omniaf  quacunque  voluit,  fecit  (P$aL  cxiii).  Si 
ea  tibi  innuluii,  bene  est.  Potes  iitique  in  luroine 
illo  videre  lumen,  et  vera  iudubiiala  de  libro  pro- 


gam,  cerius  quia  ipsa  sola  est,  qtiae  potest  animani  B  ferre,  qui  aliis  signatus,  tibi  aperlus  est,   iu  qoo 
^t  corpus  mitteie  in  geheniiam. 

Gap.  XXIII.  Objectio  novi  Sloici. 
Res(at  tibi  illius  stoici  tui  quaesiio,  quem  in 
Apulia  diutiiis  morantem  vldi,  ut  postmultas  vigi- 
lias,  longa  jejunia,  labores  plurimos  et  sudores, 
lanto  infelicis  et  iuutilis  exsilii  quaesitu,  in  Gallias 
Virgilii  ossa  potius,  quam  sensum  reportarct.  Quae- 
rebat  enim  Ludovicus  llle,  an  posses  aliquid  facere 
corom,  quae  miuime  faclurus  es.  Quod  cuin  ad- 
inisisses»  niiHe  tibi  aureos  oflerebat,  duin  illud 
-ettceres.  Quos  si  forte  respueres,  eos  tibi  quania- 
libet  aumm»  imiliiplicari  jubebat,  ut  quod  leviter 
Aeri  potest  eflicias*  Tandein  irapudenti  et  impudico 
sotvebatur  cacbinno,  vim  conjunciionis  opposito-  q 
nim  noA  intelligens  aut  coDtemnens,  et  te  ridicu- 
lum  asaisteiaibus  digito  ostendebai,  qui  graii»  un« 
tam  pecuniam  contempsisses.  Gongeris  in  liunc 
modum  qnampluriraa.  Mon  lamen  bis  stiuiulis  ur« 
£eor,  ut  omnia  necessaria  credam  quia  sciuntnr, 
aut  nibil  conilngentium  sciri,  quia  necessana  uon 
sunt.  Plane  sciolus  pauluium  mibi  euni  peripateticis 
prae  iilo  videor,  qui  hujus  difiicuhaiis  angustia  in 
Atiicis  noctibus  confessus  est,  se  nescire  se  uou 
esse  eicadam. 


C^p.  XXIV.  Quod  mathematici  temerarii  sunif 
iudifefenier  futura  judicio  $uo  $ubjieere  prwsu- 
otetUee, 

l\\\  qaoque,'licet  dissenliamus  in  plurlinis,  inecum 


sunt  omnes  sapientiae  oi  scientise  tliesanri  abscon- 
diti,  quein  iieniiiii  aperire  licitnm  esse  atidieram» 
nisi  Agno  qui  occisus  csl,  et  inortem  virlute  pro- 
pria  intereinil.  Noli  amodo  cnm  Apostolo  inirari 
aliiiudinem  dlvitiarum  sapientiae  et  scieniiae  l>ei, 
cum  tibi  comprebensibilia  sint  jndiciaejiis,  et  astro- 
runi  ducalu  pervestigabiles  viae  ejus,  tibiquc  vada- 
bilis  sit  judiciorum  ejus  abyssus  multa.  Si  de  ea 
natura  niteris  quae  in  rebus,  id  est  frequentl  rerum 
cursu,  versatur,  frustra  libi  de  siderum  familiari- 
taie  blandiris,  cuin  a  solito  rerum  cnrsu  roulta  di- 
vertant,  et  eo  roajori  admiraiione  feriant  sensus 
bominum,  quo  non  modo  insueta,  sed  ipsi  naturae 
videntur  adversa  :  ui,  cum  solis  defectus  pleniln- 
nio  contingil,autsi  circa  synodum,  aut  circa  ple- 
iiilunium,  vel  ulira,  luniinis  sui  luna  patiatar  ecli- 
psim.  Qui  eniin  sideribus  legein  dedit,qiii  currieula 
teiiiporum  votuntatis  suae  freno  moderatur,  qoi 
reruni  moinenta  teinporibus  siiis  accommodat, 
quando  vult,  et  quo  ii.odo  vult,  iiovum  stupente 
natura,  aut  raruni  poiesl  producere  eiTeciom  ex 
causis  concurrentibus,  qux  aliier  parere  consiieve- 
rant.  Quis  enim  confiliarius  ejus  fuit  {l$a.  xl),  aut 
dicet  ei :  Cur  t((i  faci$  (Job  xi)  ?  Utique  Domiiiua 
est  :  quod  beneplaciiuni  est  in  oculis  suii^  faeiet. 
Dispositioni  ergo  apiare  leinpora ,  et  rerom  mo* 
menia  variare  temporibus,  solus  rlle  qui  disposuil, 
potest  :   et   cuni  muliorum    notitiam ,  secunduiu 


latentur,  se  omuia  non  nescire,  cum  quibus  aslra  D  beneplaclii  sui  mensurani,  concesserit  creaturae. 


kmiiuotur,  et  qui  qiiasi  de  ipso  coelesiium  sinu 
extrabyBt  veriiatem.  Qui  vero  eorum  uiodestissimi 
auDl  nec  sideribus  rerum  poiliceulur  effectus,  nec 
eas  iiecesftitati  lege  disposiiionis  asiringunt,  sed 
quia  veauirae  sunt,  certisque  pronunliantur  indi- 
ciis,  pfaedicere  noo  verentur.  Sed  si  futuroruin  po- 
testordo  mutari,  lemerariom  est  reui  sui  iiatura 
incertam^  certo  diflinire  judicio.  Sin  auteui  mutari 
noa  potest,  quid  prodest  tanta  curiosiiaie  scruiaii, 
quod  nulla  potesl  diligentia  decliuari?  bed  forte 
etai  allter  esse  possit»  res  incerta  non  est,  temeri- 
tatemi^e  judicii  excusatratio  indubiiaia  signorum. 
Licet  enim  sit  possibile  rem  aliter  csse,  eani  lanieu 
ita  futuram  ease,  manifesta  signa  pnKnunttant.  Nec 


boc  sibi  Trinitas  singulariier  reservavit.  Quando 
itaiiue,  et  quandiu  quid  futurum  sil  novlt,  et  partea 
teinpornui  ille  dispensat,  per  quem  ipsa  tempora 
facta  sunt^  ipsa  quoque  tempora  motn  et  variatione 
reruin,  quasi  qnibusJam  coloribus  piugit,  et  volu- 
bUem  teinporis  rolain,  jugali  quodain  nexu  reruin 
qno  tenealur,  illaqueat,  et  ul  rem  incomprebensi- 
bilem  ingerat  intellectui,  eamdem  mirabiliter  renim 
proprietatibus,  quasi  suis  informat.  Non  e$t^  inquit 
verbumAllissimi,  mfrum,  no$$e  tempora  (Act.  %), 
aut  plene  seiatis  quando  et  quandiu  quitl  facturura 
sit;  vel  uiomcntay  ut  possitis  iiiodos,  et  varictates 
eorum.quae  futura  sunt,eoniprehendere.Eccequara 
tcmerariuin  sit,  futura  certo  subjugare  judicio.  in 


457 

Patrit   tiquidem   polesUte 

necessitale  eyenlendi.  Porrn  quaciu  poiestale  posiia 

aunt,  sic,  et  non  sic,  esse  possuut.  r>iam  qu«  ia 

necessitate,  sic  esse  necesse  est. 

Cap.  XXV.  Quod  argumenium  u  signo  suo  non  est 
necessarium^  el  de  Exeehia^  Ackab,  et  tiim' 
titis ;  el  quod  ea  qua  significantur  ^  mutati 
posaunt, 

Sed  forte  raroiliaribus  Yeritas  ioquens  :  Non  esl 
Testrum,  ait,  ut  tantam  prxrogativaro  aiienis,  puta 
mathematicis,  reservaret.  Esio,  si  tamen  lidelis 
animus  acquiescit.  Sed  quania,  ut  praedicium  est, 
est  bxc  certitudo  signorum  ?  Nempe  cum 

Signa  mealus 

Deseruere  suoSf 

(•LucAiv*  I,  664.) 

nOTum  aliquidcreditur  iraroinere.NonenimeoDifque 
conlendo»  ut  res  magoas  nullis  unquaro  credam 
indiciis  praeveniri,  com  in  sole,  ei  luua»  et  ipsis 
elementis,  ei  ornaiu  eonim,  vim  significativam  a 
DomiDO  esse  didicerim.  Gaeterum  ariem  esse,  qua 
quis  de  fuluris,  ad  omnla  interrogata  verum 
respondeal»  aut  omfiino  nou  esse»  aul  nondum 
innoluisse  bomiuibus»  roibi  muUonim  auctoriuiey 
et  ralione»  persuasum  est.  Quod  si  libl  persuadere 
non  possum,  obstantibus  bis,  qu»  mihi  de  provi- 
dentia,  et  fato,  indesinenter  opponis,  mibique  re- 
pugoaniibtts  exemplis.qu»  de  variis  affers  bistoriis; 
persuasi  lamen  mibi,  huic  non  acquiescere  vani 


POLYCRATICUS.  —  LIB.  IL  in^ 

sunl  posila ,   uon   in  A  tuum^  et  Jexabel  canes  comedenl  anie  muros  /es- 


rael  {ibid.),  Quod  cum  audisset  Acbaby  scidlt 
vesliinenla  sua,  et  posuit  saccuin  super  carnem 
suain,  j€;iunavilque  et  dormivlt  iu  cilicio.  Pactus- 
que  e&l  serino  Domini  ad  EHam  dicen»  :  Quia  iv- 
9eri<us  est  Achab  [aciem  meam,  non  inducam  malum 
in  diebus  ejus  (ibid,),  Ecce  poena  quae  debebatuc 
Acbab,  quia  poenitentiam  egit,  differtur  in  posCe- 
ros,  et  Jezabel  in  scelere  perseverans  praesentF 
judicio  condemnalur.  Una^eademque  fuit  sententiav  ' 
quae  sanguinein  Acbab  el  Jezabel  canibuf^  expoiie- 
bat.  £l  tamen  pro^parte  mutatur,  ei  pro  parte 
roanet  iromobilis,  auctore  temporum  sic  omnia 
dispeusante.  Sic  et  Ninivitae,  a  praesenti  e»:idio 
liberati,  Domini  flexere  sententiaray  ex  cdicto  regis 

B  et  prlncipum,  agenles  poenitentiam  ad  praedicatio- 
nem  Jonae.  Nunquid  libi  videtor  verior  el  fidellor 
senientia  Jovis  et  Martis,  qnam  seutentia  Creato- 
ris?  Non  utique  Plauti  consilio  acquiesces,  si  istud 
virium  planelis  ascripseris.  Cuin  enim  Sycopiianta 
Mandrogerum  percunciaretur»  au  illi  sint  planel» 
placandi,^  qui  numeris  toium  rotant :  eos  Mandro- 
gerus  nec  noslro  visu  faciies,  nec  dictu  affabiks 
esse  respoudel,  adjiciens  quod  aiomos  in  ore- 
Tolvu&i,  sielUi»  numerant,  sola  niutare  non  possuul^ 

,  sua.  Sie  ilaque  a  dispositioue  sidemm  eveniuiim 
■ecessluiem  ingerii,  ui  iilos  sale  satis  urbano 
eleganter  irrideai,  qui  visuui  cxercent  in  contem- 
plaiione  eorum,  qui  visoin  fugiunt,  ei  Interpeilaur 


lati.  Non  equidem   signorum  sigoatoiunique  eam  n  ^^^y  ^^^  ^'^^^^  dedignantur  :  ei  cuni  atomos  in  ore 


cobaerenliam  arbitror,  ut  alterum  ex  aliero  neces- 
sario  consequatur  Cur  ita  crediderim,  nisi  te 
carialium  uugae  detineut,  audi«  Rex  Ezechias  aegro- 
lavii  ad  mortem.  Annou  credis  regeiu  Juda  medicum 
iuvcnisse,  qul  urioae,  ei  pulsus,  el  mulliplicium 
praegnosiicorom  indicio,  morbi  deprehenderei 
quantitaiem?  Deinde  responsum  mortis  forie  ac- 
ceperal  in  corpore  suo,  qui  eousque  perductus  esl, 
ui  se  victurum  ulterius  non  speraret.  Postremo 
Spirilus  sanctus  inortem  nuntiabal  astare  prae  fo- 
ribus.  Quod  signum  ceriius  quaeris?  Quid  cerium 
esl,  ui  de  aliis  taceam,  si  de  teslimonio  dubiiaa 
Spiriiiis  sancti  ?  An  negabis  Isaiam  dixisse  :  In 
spiriiumerieris  etnonvives  (Isa.  xxxviii)  ?  VixU 
tamen  el  noii  niortuus  est,  adjectis  ei  annis  quin-  d 
deciin,  per  niiscricordiaiu  ejus ,  qui  futuroruai 
eventus  iu  sua  posuit  poieslate. 

£l  forte  niortem,  quam  nalura  vitaliuiiique  de- 
fectus  inlenlabaut,  quia  Nle  per  poeuilenliam  uior- 
tuus  esl  in  culpa,  ulierior  comiuinantis  Dei  absor- 
boil  misericorUia.  Achab  quoque  rex  impiissimus, 
cuiu  Jezabcl  non  laui  conjugio»  quani  crudelilaie 
coDJuncla,  cum  viueam  saiicti  JNabolbx  cruoie 
possedisset,  luorleai  iinininentem ,  praeuuniiante 
Duniiuo,  exspeciabat.  Si  iiiihl  uon  credis,  quod 
eain  Dcus  ipse  prxnuntiaveril ,  audi  Eliain.  Ait 
euiiu  :  Hcec  dicit  Dominus  :  Occidisti  et  possedlsti 
{III  Reg.  XXI.)  lleiuque  :  In  quo  loco  iinxerunt 
tan€t   sanguinem   Naboih^  ibi    lingent   sanguinem 


volvani,  vercndum  est,  ne  si  atomos  geneibliaco 
forte  iiiiercidat,  in  excipiemla  sententia  coclestium. 
labalur.  Sit  ei^o  eorum  insiguls  auctorilas,  dum 
slabilis  et  inconvulsa  maneai  Creaiorts.  Cerie  quid- 
quid  tibi  Mars  tuus,  aul  Jupiter  suggeraul,  Deus 
verax  est,  et  tu  dum  illis  plus  quani  Deo  credis,. 
peruictosissiuie  mendax.  Astra  quidem  mendaeia 
sunt  in  couspectu  ejus,  sed  ei.  in  angelis  suis  re- 
perit  pravitatein.  Ul  tamen    verum  fatear,   lib# 
a^tra  nou  nieuliuntur,  sed  tu  ipse.  Quod  deciperis 
tibi  impuia.  Quis  euiin  ie  cogil  falsum  putare? 
Deus  ea,  quae  praeeuulibus  siguis  ventura  conjecus, 
iniiuuiabilia  esse  per&uasit.  An  faiieris  eo  quod. 
flgulus  sibilans,  aui  bic  mundus  ail : 

Nulla  sina  iege  p/tr  anum 

Errat,  et  incerio  voivuniur  sidera  motu* 
Aut  si  faia  movent^  urbif  genarique  pataiut 
liuniano  maiura  lues  ? 

Ideinque  niaiiifeslius  subjicil : 

.  ,  .  ,  Kt  superos  quid  prodest  poscera  finem  f 
Cum  domino  pux  ista  venit :  duc  Homu  tnalorum 
Continuam  seriem^.ciademque  in  lempora  muita 
Protrahe^  civili  lanlum  jam  libera  beilo. 

Sed  procul  dubio  multi  dii  lui,  futuruiu  bellum 
auiovere  nou  poleraut,  quia  inuUi,  iiuo  poiius  uuiii 
sunt.  Hoc  tamen  unus  et  Deus  el  Dominus  omuiuni 
potuissel.  Novil  enim  ille  mutare  sententiain,  si  lu 
beneficio  ejus  maleflcium  dnias.  Uude  et  Nabucbo- 
donosor  consilio  Danielis  peccaia  eleeinosyiiis  re- 
dimensy  et  iniquitates  in  miscricordiis  paupcruiu, 


459 


JOANiNIS  SARESBERIENStS 


460 


senteiiliam  Donnini  imminentero,  ad  lempiis  effiigii,  A  cenduiil  in  inrernnm  viTenlos ,  alloaqnc  rainx  siue 


donee  in  aula  Babylonis  glorians  dicerct :  Nonne 
hme  est  Babyton  civUat  magna^  quam  ego  wdi/icavi 
in  domum  regni,  in  robore  forliiudinit  meT^  ei  in 
gioria  ncminis  mei  {Dan.  it)?  Sic  ergo  elntioiiis 
voce,  in  se  ipsum  jam  fagienlem  Dei  sententiain 
revocavii. 

Cap.  XKVK  Quod  sententia  Deimoveri  potest,  quod 
contilium  l)ei  immutabile  est^  et  toluntas  Dei 
prima  omnium  causa^  et  quod  mat/iesis  via  dam- 
nationis  est* 

Curo  itaquc  immutabilis  Dei  possit  moveri  sen- 
leutia,  errantiuin  ct  discnrrenliuni  siderum  seruio 
luauebil  iromobilis  ?  Sed  quocunque  niodo  seuteiitia 
nioveatur,  conjiilium  Domini  uianei  in  seiernum. 
Quod  autem  consiiii  cl  voluiilatis  Dei  signuin  cer- 
lius  est,  prdcceptione  aiit  prohibitione  divina  ?  An- 
jion  recie  videbitur  velle,  quod  praecipit?  Plane 
patriarcliain  praecepit  uiiigeiiiium  promissiunis  li- 
Uum  inMnolare.  Uecte,  iie  patriarcba  maiidanii  ac- 
quievit?  Recte  quidein  per  oiniiia,  eo  quod  man- 
datum  voluntatis,  qn»  prinia  omniuin  causa  est, 
et  nunquam  suo  fraudalur  efTectu,  certissimiim 
indicium  sil.  Adeo  quidem  priina  esl,  ut  si  quiera- 
lur  de  aliquo,  cur  ita  sit,  rectissime  dicalur,  qno* 
niam  ille  sic  voluit,  qui  omnia  qumcunque  voluit^ 
fecit  (PsaL  cxiii).  Si  vero  cur  volueril  inquiratur, 
inepla  quarstio  est,  quouiam  primae  causas,  volunla- 
tis  sciiicet,  qu;erilur  causa,  cujus  oulia  est  oiiinino 
causa.  Equidem  dici  solct,  ei  verum  est,  quia  iii 


p:irticipes  efficiunt.  Sed  dum  itbi  laria  proponuniur« 
vet  opponuntur,  quid  facls?  Rides  equidem,  ec 
niinis  uncis  naribus  indulges,  ludibrio  babcns  siro- 
plicitatem  fidei,  recurrisque  ad  provldeniiae  sinitm» 
et  le  in  abyssum  inscrutabilem  quasi  Anlus  aiter 
lolus  immergis.  Lucem  inaccessibilem  posuisU  re- 
fugiutti  tuuin,  el  inde  fidei  rusticitalem  iinpugnas, 
nc  si  roiis  veritatis  propugnaculuiii  sit  erroris. 
Sed  esto,  veterem  banc  providentis  qucrelaro  so« 
pire  non  possuin,  et  nodos  omiiium  quxsiionuiii 
solverc  iioii  sufiicio.  Quis  enim  adeo  sapiens  est, 
ut  oiiinibus  cujusvis  imperltip  nedum  tuis,  quaestio- 
nibus  salisfaciat?  Totlus  denique  veteris  pbctoso- 
phiae  princeps  Plato,  levem  (ut  fertur),  quod  lamcD 
g  de  llomero  verius  dlceretur,  nescio  quani  naiitarum 
qiiaestionem  explicare  non  poiuit.  Unde  curo  ab 
eisdein  iinpndenUus,  et  prolractius  derideretur,  ut 
erai  vir  verecundi  in^enii,  quasi  loxicato  confutio* 
nis  jacuk)  perfossus  ad  mortem,  spiritum  novissi- 
nium  exbalavit.  Puduerat  enim  quod  quasi  lotiua 
academiae  imprdperio,  exprobraverant  principem 
philoaophonim  Graeciae,  etiain  minima  ignorare* 
Hoc  autem  asserit  Flavianus  in  libro,  qui  De  rfHi- 
giis  philosophorum  Inscribitur,  Xeupphoniinos  fa- 
cieiile  invidia,  adversus  Platonis  gloriam  iinpuden- 
ler  Hnxisse.  Licet  quaniplurimi  eum  ob  sairaiiien- 
tum  numeri  asserant  ultro  aniinam  posuisse  ilia 
aetaiis  suae  anno  expleto,  quem  novenarius  iu  se 
ipsum  ductus  elTcceral,  eo  quod  exinde  non  acccdit 
roanu  principis  esl,  ut  possit  roitius  judicare  quain  (.  |,m„aiiiiati  nisi  labor  et  dolor.  Fateor  equidem  iue 


leges,  cum  et  qui  legem  tulit,  derogandae,  vel 
abrogandae  illiusy  babeat  potestatem.  Legi  ergo, 
quam  figulus  tuus  coelo  imponit,  aucior  coeli  con« 
tradicere  iion  audebit?  Interposiiam  inter  jus  et 
aequiiatem  inierpretaiiouem,  soli  principi  et  opor- 
tet,  et  licet  iiispicere.  Ubi  aliud  jus  soadei,  aliud 
aequitas,  qna^  in  publica  utilitate  versatur,  princi- 
pis  quierenda  esi  interpretatio,  qus  generalis  esi, 
ei  necessaria.  Ubi  de  scripio,  et  sententia  dubiu- 
tur,  mens  est  inquirenda  aucioris.  Quis  ergo  te 
coelcstiom  fecit  interpretem?  Unde,  quid  expediat, 
nosti?  Qoa  temeriiate  aliena  opera,  luis»  imo  Dei 
stellis,  ascribis?  Teneo  enim  tuuni  illud  subtilissi- 
miim  argumenluro  : 

..7^«  qui  flagrante  minacem 

Scorpion  incendis  cauda,  chetasifue  peruriSf 

Quid  tantum  Cradive  paras  ? 

(LucAN.,  1,638.) 
Sed  roendacii  paier,  qui  te  hoc  docuit  eoelestibiis 
ascribendnm,  frandulenter  slc  ngii  tecum,  iit  cuin 
bis  notis  rcsperserit  crealuram,  ipsiim  creaturae 
bic  infamet  auctorem.  Poslremo  animulas  misero- 
rum  fraude  deceptns,  incvitabilium  vaiiciiiio  fiitu- 
rorum  in  elationis  tuinorem  suspendere,  vcl  de- 
sperationis  abyssum  prxcipilare,  demcntia  est. 
Porro  hunc  fructum  iualhests  suae  horoscopi  aflc- 
runt,  et  plaiieiis  suis  mngis  «^rronei,  diim  a  scicntia 
pietatis  exorbitanl,  loiiga  pcrvcstigationc  sigitoruin, 
cumeo,  quiquasiLiicifer  inalutinus  oriebatur,  dcs- 


paucula  sclre,  et  cum  multis  plurima  ignorare,  nec 
tanien  vitae  munus  quasl  Uomerus  pudore  viciiis 
abjicio.  Si  ergo  providenliae,  et  liberi  arbiirii  litem 
coinponere  non  suiOcio,  si  faiorum  et  facililatis 
iiaturae  repugnantiam  iiequeo  concordare,  nunquid 
ideo  roinos  verum  est  ista  esse?  Sicut  in  jure  civilt 
reus  frequeniissinie  favorabilior  est,  ita  qua^dam 
sunt  investlgalionibus  philosophicis,  ubi  plerunique 
potior  pars  videtur  actoris.  Iloc  auiero  ex  defectu 
noslro  arbitror  evenire.  Iniellectus  enim  circa  re- 
ruin  priina  principia  deflcit.  lu  his  scrulinium  pro- 
videniix,  in  vesligaiionemqne  materiae,  el  fldei  iiobtne 
mulios  arliculos  aptissime  ceiiseo  numerari.  Duui 
^  in  providentia  unius  quxrelae  molestiam  perimis, 
velut  liydrae  pneciso  capile,  plurium  succrescunt 
capita  qiireslioiiuin.  Si  iii  materiae  silvam  progre- 
diinur,  illico  patiinur  qiiod  soinnianles,  inter  ali- 
qnaiii  et  nullam  substiuitiain  coiistitutl.  Aniins 
qiKCsila  origine,  traduccin  nubis  iiitclleclus  oppo- 
nit.  Postreino  in  divina  subsiantia  irinilatem  reci- 
perc  pcrsonarum,  nisi  in  fldei  vinuie,  qiioinodo 
Arii  laqneos  declinabis?  Divinitatis  unain  sinpliceiii 
et  individuam  ndiiiitte  siibstantiam,  quoniodo  Sa- 
bellii,  nisi  fldei  ralione,  manus  efl^ugics  ?  Ilaec  ta- 
men  non  minus  vera  sunty  quia  iiiuliis  possuni 
qiiKstionibus  iinpugnari.  Et  licet  sapienlia  Dei  se 
liicarnationis  mysterio  nobis  visibilein  feceril,  non 
tamcii  cousquc  se  intellectui  nostro  fecit  palpabi* 


4CI  1»0LYCRATICUS.  —  LIB.  II.  m 

leiii,  ai  cum  en  possimiift  ««qoe^ittaque  diMHirrere»  A  veriuilift  interpres.  Yulgo  iiquUlem  cum  quis  ineii- 


•cieotes  rerum  oiDnium  qoanta  &ii  longiiudo,  laii- 
uido,  sublimitas  et  pcofunduro.  Si  vero  matheuia- 
ticonim  fia  essel  usqoequaque  laudabiliSt  "on  tan» 
topere  pcenituisset  magnom  AugusUnum  se  eorum 
eoBSoltationibus  inclinasse.  Ad  haee  doctor  sanciis-^ 
siiuus  ille  Gregorius  qut  melleo  prsdicatioDis  inibre 
loiam  cigavii  «t  inebriavit  Ecclesiam»  non  modo 
naibesio  jussit  ab  aula  recedere,  sed  ut  tradiiur 
a  majoribus,  incendio  dedit  probatae  lectiouis 
Seriptaf  PaiaiittUi  qwecunque  tenebal  ApoUo» 
(UoaAT.^p.  I,  III,  47.) 
In  qnibus  «rant  pr»cipua,  qiiae  coeiestium  meii- 
lem,  et  snperioruni  oracola  videbanlur  boniinibus 
r^elare.  Quid  multa  ?  Nonne  satis  est  quod  bauc 
vaiiiuiem  eatbolica  et  universalis  ficclesia  detesia- 
uir»  et  eod,  qul  eam  ulierios  eiercere  pra&sumpse- 
fini«  legiiiiiiis  pasnis  mulctat  ?Sedne  planetariorum 
son  tam  persequi,  quaui  sequi  videamur  errorem, 
jam  ad  reiiqua  progrediatur  oratio.  Qni  enim  buic 
curiositati  iiiserviuui,  non  magij  veraces  esse  pos- 
suiit  quani  buniiles  et  sobris,  qui  primos  recnbi- 
lus  in  ccuiils  appetunl,  el  epuianiur  qitotidie  splea* 
dide.  Postreiuo  pluriuios  eoruin  audivi,  iiovi  mul- 
los,  sed  neniioem  in  boc  errore  diuiius  fuisse 
recolo,  in  qiio  mauus  Douiini  coiidignam  non  exer- 
cuerii  nltionem. 

Cap.  XXVII.  De  arutpleibut^  e$  ehiromaniicit  ^  el 
pythonieit^  et  Saulit  dejectione* 
Quid  de  necromaniicis  dicain,  quoriini  impielas , 
Deo  auctore,  per  se  ipsam  ubique  jam  viluU,  nisi 
quod  morle  digiii«suut,  qui  a  inorte  conantur  scieii- 
tiam  iiiutuare?  Mam  de  auspicibiis ,  auguribus ,.  sa- 
iiasatoribus,  ariolis,  pTihonicis ,  aruspicibus,  et 
aitis,  quoriiin,  prae  iniiltiiudine,  t;ediosa  est  enume- 
raiio  ,  productiorem  sermonem  texere,  cuni  nemo 
istorum  jain  progrediatur  in  luceni,  sed  iii  laiibulis, 
si  quisest,  exerceat  opera  lenebrarutn ,  superva- 
cuam  est.  Quaedam  tamen  eoruni  ceriis  dc  causis 
aliquatenus  langenda  sunt*  £t,  si  lateant ,  supei- 
sunt  adbuc  mato  suo  aruspices.  IIos  pro  paite  in 
exiis  animaliuin  divinare  praediclum  esi.  £xiorum 
quidem  censenUir  noinine,  omuia,  quae  cutis  exiie- 
milate  teguiiiur.  Unde  el  ilios ,  qui  in  huuierulis 
arietum,  vel  quoruiucunque  ossibus  animaliuui  va« 
licinaniur ,  eis  connuinerandos  ebse  inaiiifesiuni 
e&t.  Cbiroinaiitici  quoque  vera ,  quae  iii  rugis  niia- 
nuuoi  laient,  se  nosse  gloriaiilur.  Quonini  errorcin 
quia  ratione  iion  niiiiur ,  non  necesse  Obt  ralioiii- 
bus  inipiignare  ,  iicet  eo  ipso  ilios  expugiiet  raiio, 
qood  dericiuiit  raiiune.  Uuum  tamen  e:>t  quod  a 
te«  s\  me  patienier  audias,  aiientissiine  qusero.  Quid 
nugaiores  isii,  quoniain  eos  libi  nolos  esse  iiou  am- 
bigo,  quaiido  de  dubiis  inlerrogati  suni,  proferuiit? 
CuiD  adversus  iSivicoiliiios  Brilones  regia  es^ct  ex  - 
pedilio  prodiiceiida ,  in  quo  ie  coiisullus  aruspex 
praeiuonuti?  Quauivis  ab  eo  vcriuiis  arcanuin  iion 
fuerii  inquirenduin,  qui  excubiali  obsequio  conciii- 
uaior  poiius  lutndacii  crcdendus  erai,  quain  occuUaa 


tiendi  nota  inuritur,  dici  solet,  quia  quevis  exeabo», 
vigUive  mendacior  esi.  Ilem  chlronomantleus  adbi- 
bitus,  et  consiiltus  quid  contulit  7  Nam  subeo  arti*. 
culo  ulerque,  qiiisquis  hoc  egerit,  consultus  est*  T«4 
quidem  paucisdiebuselapsis,  quasi  siellam  maluti- 
nam  generis  tuinon  pneinonitus  perdidisti.  Caeiera» 
quae  melius  nosti,  scienter  taceo;  cum  isii  vaniintei 
sua  meruerint  ne  ulterius  consulantur.  Pyihonico* 
rum  vero  eo  perniciosior  esi  con8ultatio,.quo  falla*. 
cia  nialignorum  spirituum  in  bis  maDiresiior  est». 
qui  sive  mentiantur,  sive  non,  in  propp)sito  semper» 
habent  ut  noceant.  Failunt  autem  interdum  siudio 
fallendi,  inlerdum  caecitalis  suae  orrore  decepti  :  idi 
tamen  agunt  assidue,  ut  fniurorum.couscii  \ier  om-. 

B  nia  videantur.  Inde  est  quod  ambiguitale  verborom. 
obnubilare  siudent  oracula,  ut  cum  mendaces ,  aut. 
fa*Ilaces  inventi  fuerint ,  aliquo  raiioois  velamento., 
suam  quaerant  lueri  falJaciam«^.  Sic  utiqiie  raltere. 
Bon  desisiunt ,  donec  auditores  suos  praecipitent  irt 
ruinanu  Cui  eiiim  a  saeculo  valum  profuere  respon- . 
sa  ?  Cresone ,  an  Pyrrlxp ,  aut  praecedeniium  aut 
subsequentium  cuiquam?  Dux  Tbebanus  dum  do. 
oraculo  sperat  victoriain  ,  fratris  mucrone  perfodi- 
lur.  Ei  lamen  avus  Laius  successus  belii  visus  est. 
polliceri.  Quid  eiiim  aliud  signiQcaret,  quod  post.. 
mulias  ambages  intulii : 

^^Xerta  ett  rietoria  Thebit  ? 
Caeiernin  ne,jnierenipto  diice,  meDdacil  arguatiir,; 
ul  fallaciam  ambigua  veritatis  nota  obdueeret ,  quoT 
malitiam  tuealur,  subjecit : 

Uei  mihi  per  gladiot  vieii  pater. 
Sic  ergo  dum  quasi  faiorum  con&iiio  securus  ad 
parcicidlum  invitatur,  laqiieo  impietalis  trabiiur  ad 
occasum.  Palris  quoque  parricidas  desideriuin 
adimpleiur ,  dum  fratres  impii ,  quibiis  iinprecAius 
optaverai ,  ut  ferro  generis  consorlia  dissilirent ,. 
muiuis  vulneribus  pereuni ,  ei  alieniis  gtadiis  pro- 
siernnniur.  Cresus  maxiina  regna ,  si  llaiyn  trans- 
grediaiur,  de  oraculorum  (ide  sibi  subjectum  iri 
r.onfidit.  Sed  cum  res  in  coiitrarium  cesserit,  fallax 
Apoilo  se  uiiius  verbiiii  aequivocalioiie,  absolvii  ab 
iiividia  nientiendi.  Quid  Pyrrbus?  Romanis  vidis, 
qiiossaepe  in  acievirtule  fiiderai,  beneficio  Pboebi 

0  sibi  prouiiiiit  iuiperium,  sed  irreparabililcr  slratiis»^ 
iii  se  ipsmn  retorsit  cuipain  ,  qui  ampbibologiani 
oraculi  minus  uiiliicr  intellexil.  Ad  noliores  trans- 
eaiur  liistorias.  Appius  cuni  unica  ei  singutaris. 
civilis  belli  tempesias  orbem  concuteret,  docenlc 
Plioebo  in  sinu  Euboico  quieiein  quaerit,  ei  inorteiii 
invciiit.  Oraculuniquideiu  auclore  Lucano  celebro 
esi : 

Efugit  ingentet  tanii  ditcrimiait  exuert 
iieUorum^  Homane,  mmas,  toiusque  quieiem 
tuboici  laierit  media  convalle  tenebit. 

Sed  ne  falbiiatis  nota  in  historias  non  oracula  ro- 
fundatur,  caiionica  ,  et  cui  fidcs  iucotumis  acquie- 
scit ,  discuiiaiur  hisioria.  Saul  iii  tyrannuin  versus 
ex  principe,  cuiu  exigentibus  culpis  «ssel  a  Douiiuo' 


4f3 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 


464 


(rerelicltts ,  et  adrersQS  populam  Doinini ,  eo  dace  A  {ibid.).  Videsne  anam  diflicile  ttt  maliiiam ,  cum  su- 


iiiTalescerelmanuBhosiilis,  sollicUus  rracris  rebus 
exiiaminquirebat.  Consuluitergo  Dominum,  ei  non 
respondit  ei,  neqne  per  somnia,  neque  persacerdo* 
tes,  nequeper  prophetas.  Hoc  tanien  ei  antedenuntia- 
Teral  Samuel,  ouia  Dominum  pcsnitebat,  quod  eum 
constituerat  regem,  eoquod  non  Impleverat  ?erbum 
Domini,suadenteavari(ia,  parcensAgagregi  pinguis- 
simo,  et  opimis  gregibus  ovium  et  armentorum ,  et 
Testibus,  etarietibus,  et  univcrsis,  quaepulcbra  erant 
in  ocuils  populi.  Quidquid  vero  vile  fuit ,  et  rcpro- 
bum,  hoc  mandanie  Domino  demolili  sutil,  et  cum 
lialli  ducum  nisi  de  manu  Domini  exerciluum  con- 
tingat  victoria  ,  auciori  bonorum  non  retereiis  g1«>- 
riani,  viribus  suis  in  facie  populi  de  collalo  munere 


perbiiB  fomento  coaliierit ,  verbis  ei  exhortaiiooe 
curari  ?  Ptceavi^  inqttit,  tfmeM  popar/tmi,  tt  okedieiu 
vocieorum,  Nonne  sic  fatetur  culpam,  ut  potius 
iuvolvai  alios,  qui,  si  princeps  esset,  fuerant  rela- 
xandi,  qaam  se  ipsam  expediat^  Nunquid  sic  audi^ 
rat  fecisse  Moysen,  cuin  ira  Deisaeviret  rnpopuiiim, 
dixisseique  ei  Doininus  :  Dimine  me,  ut  irascmtw 
furor  meu$  in  poputo  ,  et  deleam  eum ,  et  faciam  t§ 
creuere  in  gentem  magnam  {€xod.  xxxii).  Quid  ergo 
fecit  diix  idemque  Udelis  prlnceps  in  beneplaciio 
suo,  conslitutus  a  Domino?  Aut  dimitte  eis ,  inqoil, 
hanc  noxam  ,  aut  dele  me  de  libro  tuo  (ibid.).  Sed 
nunquid  in  tanl»  charitaiis  affectu  propriam  quas* 
rebai  gloriam  ?  Iiiquit  enim  maiisneiissimtts-prin- 


applaudebat.  Sic  enim  scriptuni  est  :  Factum  e$t  B  ceps,  pius  pater,  disertus  orator,  poiens  in  opere , 


verbum  Domini  ad  Samuelem :  Poenitet  me  quod 
conetituerim  Saul  regem^  quia  dereliquit  me  ,  et  verba 
msa  opere  non  implevit.  Contri$latu$  e$t  Samuel ,  et 
^lamavit  ad  Dominum  tota  nocte,  Cumque  de  nocte 
$urrexi$$et  ut  iret  ad  Saulem^  mane  nunlialum  e$t 
Samueli,  quod  veni$$et  Saut  in  Carmelump  et  erexi$' 
set  $ibi  fornicem  triumphalem,  et  rever$u$  fui$$et ^ 
de$cendi$setque  in  Gaigala  (I  Reg,  xv).  Deiude  ad 
increpaiiones  Samuelis  crimen  inobedientiae  sub 
prxtcxtu  leligionis  maluil  excusare ,  quam  delcre 
per  pceiiiteniiam  ;  quae  secunda  labula  post  naufru- 
gium  relicta  est  peccaloii.  Ait  euim :  Imo  audivi 
vocem  Domim  ,  et  ambuiavi  in  via  per  quam  mi$it 


et  sermone ,  dux  praambulus  in  justilia  mandato- 
rum  Dei :  Dicent  ^gypiii :  Callide  duxit  eos  Do- 
minus  de  iGgypto ,  ut  prosleriierei  in  deserto.  Slc 
ergo  etiam  sui  ipsius  dispendio.  Domiiii  gloriain 
praeoptabai,  et  populi,  cujus  ducatum  minisirabat, 
iiberationem.  David  quoque  cuin  culpa  ejus  Di^ 
minum  ad  iracundiam  provocasset,  et  principa- 
lis  culpae  subjectus  populus  poriaret  poenani,  \idit 
angeium  Dei  caedeniem  populum.  Fudit  itaque  pre- 
ces  de  intimis  pnecordiis ,  et  adjecll :  Ego  sum 
qui  peccavi,  ego  inique  egi,  isti  qui  oves  sunt ,  quid 
feeerunt  {II  Reg.  xxiv)?  Verus  utique  rex,  et  jiislos 
princeps ,  et  dignus ,  qui  Altissimi  frangeret  irain. 


n\e  Dominu$,  et  adduxi  Agag  regem  Amalec,  et  Ama'      qui  duin  se  pro  popiilo  flagellanti  Deo  opposuil , 


lec  interfeci.  Tulit  autem  populu$  de  prceda  ove$  et 
bo9e$  primitia$  eorum*  quos  casa  sunt ,  ut  immeiet 
Domino  Deo  $uo  in  Galgali$  {ibid.).  Ecce  quotnodo 
se  ipsum  excusat,  et  quidquid  culpae  esi ,  aut  exie- 
nuat ,  aul  refundil  in  populum.  Ait  ergo  Samuet  : 
Nunquid  vult  Dominue  holocau$ta  et  viciima$,  et  non 
polius  ut  obediaiur  voci  Dominif  Melior  e$t  enim 
obedientia  quam  victimce;  et  au$cultare  magi$,  quam 
e/ferre  adipem  arietum.  Quoniam  qua$i  peccatum 
ariolandi  est  repugnare ,  et  quasi  $celu$  idoiotatria 
nolle  acquieecere.  Pro  eo  quod  abjeci$ti  $ermonem 
Dominif  abjecit  te  Dominus  ne  $i$  rex  {ibid.}.  Ego 
quidem  similiter  arbiiror  evenire  omnibus,  qui  in 
aubltmitate  consliluti  abeunt  post  concupiscenlias 


indignationis  ejus  flagellum  aniovit.  Eum  siquidcm 
nulla  excusatio  flectit ,  nisi  cum  qnis  prnprio  jndi- 
cio  accusatur.  Nihil  inovct  ad  veniam  ,  nisi  cum 
nocens  nudani  deieglt  culpam.  Misericordiain  nibil 
admonei,  nisi  cuin  animus  charitate  succensus,  in 
se  ipso  conteritur.  Nihil  persuadet  propitiandum 
esse  ,  nisi  cuin  ineiis  manum  operis  extendil  ad 
satisfaciendum.  Si  quis  enim  faletur  culp:im,  iuu- 
lilis  est  confessio,  nisi  satisfaclionis  aninio  currat 
ad  veniam.  Peccavi ,  inquil  Judas  ,  tradene  eangui- 
nemjustum  {Matih.  xxvii).  Fuit  ilaque  vera  usqiie- 
quaqueconfessio;  sed  inuiilis,  quia  pottus  ciicurrit 
ad  laqueum  quem  meruerat,  quani  ad  fonlem  inise- 
ricordiae  quam  demeruerat,  el  obstinationis  suas 


suas,  et  principatum  ac  dominium  simulauies,  tu-  d  duritia  prxcluserat  sibi.  Eum  tamcn  pceniluit  fe- 


inorcm  suum  exercent  in  subditos,  coaequantes  li- 
bilo  licitum ,  ac  si  colla  eorum  jugo  divin»  legis 
subjccla  non  sint,  et  nulla  necessiute  urgeantur 
ad  implendam  justitiam  Dei.  Sed  nunquid  vel  sic, 
ad  tanlum  toniiruum  comminalionisdivinae,  tTxknpor 
Tig  pecioris  induraii,  aut  tumor,  qui  tyrannidis  ini- 
quitate  in  corde  Saulis  vivacius  coaliierat,  potuil 
cmolliri  ?  Nequaquam.  Dixit  enim  Saul  ad  Samue- 
Um  :  Peccavi^  quia  prasvaricatus  sum  $ermonem  Do- 
mrii/,  et  verba  tva,  timene  populum^  et  obedien$  voci 
eorum.  Sed  nunc  porta^  qu<B$o ,  peccaium  meum  ,  et 
tevertere  mecum^  ut  adorem  Doniinum.  Et  ail  Sa- 
muet :  JNon  revertar^  quia  projecisii  sermonem  Do- 
mrtii,  et  projecil  te  Domimis  ne  $is  rex  super  Uraei 


cisse,  quod  fecerat,  sed  non  eo  devotionl»  uffeclu  , 
qui  lapidem  adjutorii  sulficeret  emollire.  Poeiiiien- 
tia  siquidem  ductus  laqueo  se  suspendit.  Vitam  ergo 
digno  linivil  supplicio  ;  scd  quia  malitiam  non  cor- 
rexit,  veniam  sibi  nullo  salutis  procuravit  remedio. 
Sic  cnini  et  apud  inferos  scribUur  esse  stimulus 
pccniiudinis ,  licet  nulla  sit  correclio  pravae  volun- 
tatis.  Sic  ergo  Saul  procul  dubio  peccatum  suura 
imponere  nitiiur  humeris  alienis ,  et  duin  simulat 
quod  a  poena  velit  per  preces  Samuelis  eximi ,  se 
ipsum  gravius  oneratum,  fortioribus  laqueis  invol- 
vit,  et  irreparabili  sententia  damnationis  astringit. 
Scquilnrenim  :  Et  conver$u$  e$t  Samuel  ut  abiret. 
liie  aulem  apprehendit  $ttmmitatem  pattii  eju$\  quee 


;C5  POLYCRATICUS.  —  LID.  II.  466 

tciisa  est,  Et  ait  ad  euni  Samuel:  Scidii  Dominus  fi^     Fteetere  si  nequeo  tnjiferost  Aeheronia  mowetot 


r»^hum  Israel  a  te  hodie^  et  tradidit  iltud  proximo 
iuo  meiiori  te*  Porro  triumphalor  in  Israef  non  par- 
cet ,  et  pesnitudine  non  flectetur.  Neque  enim  homo 
estf  iii  agat^pmitenliam.  At  iite  ait :  Peeeavi.  Sed 
nune  honora  me  eoram  tenioribus  populi  mei ,  et  co- 
ram  Israet^  el  revertere  meeumf  ut  adorem  Ddminum 
Deum  tuum  (I  Reg.  iv).  Ecce  quanU  eiatiouis  iti- 
sania.  Se  dejecluin  audii  a  Domino,  et  Umen  quasl 
eo  invilo  regnare  coutendit.  Regnnm  meliori  iradi- 
lum  esse  non  ambigit ,  et  pri?atus  per  sententiam 
irrelraetabilem  regni  gloriam  rraudulenier  usurpal. 
Corruil  itaque  duin  in  vetitum  molitur  aseendere , 
ei  fit  se  ipso  delerior»  dum  meliori,  recbmante  Do- 
mino»  vnlt  praeferrL  Fatetur  equidem  culpam,  sed 


(ViBS«  jBn.  VII,  313.) 
aut  fidelioribus  yerbis,  ei  insaniori  perOdia  :  Si 
mihi  Deus  notitiam  snbtrahil  veritatis,  e»ni  umen 
per  patrem  mendacii,  eo  invlto,  eognoseam,  et  ve- 
lit  nolil  arcannm  constlli  ejus  per  polestales  ad« 
versarias  explorabot  Et  dixerunt  serui  ejus  esd  sum  ? 
Est  mulier  habens  Pgthonem  in  Endor  (ibid,).  Intil- 
gnus  enim  erat  consultatione  vlrili,  qoem  in  untnro 
desperatto  fregerat,  ul  etiam  ab  inflrmisetinfirmis- 
siinis  creaturis  ad  tuendom  sibi  regmim,  quod  Do* 
minus  auferebat ,  advei^us  omnipotentiatn  ejas, 
aoxiliom  imploraret.  IfuUvit  ergo  habitnm  soum, 
vestitusqiie  est  alils  vestknentis,  et  ablit  Ipse  el  dno 
virl  cum   eo ,  veneruntque  ad   molierem   nocte. 


poinam  porUre  dedignator ;  hoc  est  enim  qnod  B  Recte  quidem  omnia,  quia  rectws  en,  eiiam  apiid 


»it :  Peecavi ,  ud  nune  honora  me;  ae  si  dicat : 
Oam  criniinis  culpa,  elationis  fasiu,  tyraniil  nequi- 
tia  jnste  dejectos  coniemni  menierim»  me  paiieutta 
lua  iu  conspectu  eoruin  qui  non  uoverunt  consiliuin 
DoiDiiii ,  fiiciat  gloriosom.  Revertere  ergo  «necuni, 
vt  ino  incedam  fasiigiatus  obsequio,  ei  Unto  stipa- 
tas  comiutu,  tanu  veiierabilis  aucluritate ,  adorem 
DomiiiuD)  Deum  luum,  quoniain  meum  uitra  dicero 
Don  andeo  ,  qui  ab  eo  per  inobedientiam  dlscessi , 
et  adhuc  per  contamaciam  rece^lo.  Adeo  siquldein 
Intomuerai  spiriius  ejus,  ut  se  iion  niodo  homini, 
sed  et  ipsi  Deo  se  ipsom  quodammodo  proprise  im« 
pietatis  aitso  prxferret.  Quein  enim  Dominus  pr»- 


perversos  Splritus  sal^ctns.  Regio  namqiie  hablttt 
debuit  spoliarl,  qiii  ad  serviendum  dspmonibus,  el 
non  Deo,  infanstum  arripuerat  iler.  Qui  vestem  ab* 
Jecerai  innoceniiac,  qui  justitlae  mutaverat  itidn- 
menium,  vestibus  honoris  et  glorlae  non  debuit  in- 
signiri  Et  abiitutique  post  eum,  qui  non  sletit  in 
ventate,  et  duo  viri  com  eo,  eqoidem  innominati 
et  innominabiles,  qui  vel  regem  ad  tanUm  perfl- 
diam  non  reluciante  flde  prosequl  potoerant.  Doo- 
rumque  rei  decenter  stipator  comitatn,  dnni  a  6um« 
ma  ei  vera  nnilate  recederet.  Veneruntque  ad  mu- 
lierem  iiocte,  apto  utique  tempore,  de  mort^  re- 
gum,  de  strage  populi,  de  luctu  publlco  com  tene- 


tttlerat,  qnanlo  majori  gratia  videbal  praeditoin,      brarum  principe  tractaiuri.  Sic  et  Saloinon  nocfo 

lanftf\    tt^rin»!   iMViilin  *■    nAAiill«a   tckitilAhAt    Sn*i<lSne  .1!-:. ^^^t^^tim..^     ^^^^m^i^^^     ....1    am..^ma  .»...1:^ .....*. 


Unto  acriori  invidia  ei  occulias  tendebat  Insidias, 
tam  manlfesus  quam  iniquas  exerccns  inimicitias : 
et  quo  maiiifesiius  eum  Doininus  exlollebat,  eo  avi- 
dius,  non  Uni  deprimere,  qoam  exslinguere  prope» 
rabat  ipsique  Deo  se  e  regione  ponit  oppositnm  , 
dum  ei  subripere  aut  erlpere  nitiiur  Jura  regno- 
rum.  Dignum  ergo  fuit  ut  non  maneret  in  eo  Spt- 
ritus  Domini,  qui  cor  suum  non  niodo  habiuculum, 
scil  el  taniae  uequitiae  fecerat  fundainenluin.  Exa- 
gitavil  eum  itaque  spiritus  nequani  a  Domiiio ,  ei 
ex  illo  retro  fluere,  et  iii  dies  labi,  niinui  regni  vires 
coeperunl,  salus  populi  fluciuare,  bostium  crebrior , 
roajor,  clariorque  victoria  ,  Uro  regis  qiiam  populi 
▼alidius  animos  fregit.  Ipse  tainen  euro  cui  Doininus 


dicitur  sapientiam  accepisse,  qui  an;ore  mulierum 
allectus  el  corruptus,  a  Domiiio  erat  recessnrus. 
Petrus  quoque  dum  calore  fldel  destiiutus,  caiefa* 
ceret  se  ad  prunas  de  nocte,  lapsus  est  in  perfl- 
diam,  eteam  criiniiie  perjurii  feclt  insignem.  Alii 
etiam  discipidi  timore  prostrati,  tempore  nocturno 
ftigenini.  Et  ait  Saul  ad  mulierem  (innlieres  enim 
frequeiitius  splriiusPyihonicusimpIet):  Divinamihi 
in  Pythone^  et  suhcila  mihi  quem  dixero  tibi  (ibid*). 
Lege  libros,  revolve  historias,  scrutare  omnes  an- 
gnios  Scripturarum,  nusquain  fere  in  l)ona  signifl* 
catione  divinationem  invenies.  linde  prophetas 
reprobos  divinatores  non  propheus  esse,  Scriptura 
commemorat,  quales  fuerunt  prophetae  Achab,  qul 


regrum  firmaverat,  exterminatum  habebat  a  finibus  D  eura,  Domino  permittente,  exigentibus  meritis  va- 


suis.  Quid  ergo  undem  ccpit  consilii  ?  Mon  utique 
ui  regnum  traderet  meliori  se,  ut  dispositioni  di- 
vinae,  quae  ei  innotuerat,  acquiesceret,  ut  poeniten- 
tiam  anteactae  vita}  ageret  fructuosain.  Sed  qui 
adversus  Dominum  calcaneum  tumoris  extulerat,  po- 
puluni  iniiiontes  Gelboo,  ubi  puniendus  ei  occidendiis 
erat ,  eduxit  in  praeliuui.  Occidi  siquidem  in  monte 
debuil,  qui  non  nisi  aila  in  se  ipso  respexit.  Qnia 
ergo  eum  veritas  ipsa  descruit ,  ad  foniem  menda- 
cii  falsus  eU  iniquus  priiiceps  confugit.  Dixit  ilaque 
servis  suis  :  Quwrite  mihi  mulierem  ,  habentem  Py^ 
thonem  ,  et  vadam  ad  eam ,  et  scitcitabor  per  iUam 
(I  Reg,  xiviii}.  Quid  aliud  dixissel  gentilis,  tJcm- 
que  perfldasT  Nonne  idein  est  ac  si  dical : 


riis  ludificationibus  seducebant.  Denique  Joxta  ver- 
bnm  Domlni  egressus  est  spiritus  mendax,  et  fa* 
clus  est  in  ore  omnlum  propheUrum  Achab  ascen* 
suro  in  RamolbGalaad,  ad  prospera  promittendum» 
solo  Michea  Morastite  reclamante,  qui  conscios  di- 
vini  consilii,  Israel  queni  dispersum  in  montibus 
viderat,  praemunlvit,  caesus  ob  amatae  veriutis  judi- 
cium  ab  eo,  qui  assumptis  cornlbus  ferrels  dixerat: 
Dis  rex  cornibus  Syriam  ventitabit  (111  Reg.  xxii). 
Praeterea  divinaiio  fere  sine  munere  non  flebat,  ut- 
poie  qnae  in  avaritiae  el  nequiliae  spiritu  exercetur. 
Uinc  est  quod  Hierusalem  ruiiurae  Spirilui  sanctus 
improperat :  Principestui  in  muneribus  judicabant, 
sacerdotet  in  mercsde  docebantf  et  prophetm  in  pe* 


487 


JOANNiS  SARESBEKiliiiNSlS 


46S 


ctfiita  diwinabantt  el  iupar  Dommum  requUscebattl  A  sapteuli,   vciiil  iMud   hi  dubliim.  Sine  isU.  iicmo. 


dkenf»  ;  Nuntfuid  non  Dominus  esl  in  medio  no» 
strumf  Non  venieni  supra  uos  mala.  Propierea  dicil 
Dominus  :  Sion  quasi  ager  arabiiur,  et  Hierusalem 
til  custodia  pomarii  eril  (Mich.  iii).  Qui  ergo  in 
peouuia  divinabaot,  eusi  propbeUruiu  insullant  no- 
inlne*  fi^vpe  meiidaces,  semper  niendosi,  alieni  sunl 
aTirluteel  propbetiae  verilate.  /n  Pyihone,  inquit; 
qiiasi  dicai  :  Quia  recessit  Spiriius  Domini ,  vci 
Pylhouicus  patrocinetur  mihi.  Ei  suscila  mihi  quem 
disero  iibi.  Utique  fallacia  fallaciaui  irudii.  Datus 
rex  in  sensuni  reprobum,  qui  sibi  persuaserat  Py- 
thoiiem  scienria&  praesulem,  praesciiim  fnlurorum, 
arcaui  consilit  conscium,  veritaiis  interpretem, 
•silM  quoque  persuasit,  eumdeni  lanta  praedilum 
potesiate,  ut  posset  etiam  mortuos  suscitare,  et 
lant»  benignitatis,  ut  eliain  in  eo,  quod  rarissi- 
nium  esl  et  diOicilliinum,  famitiaribus  suis  morem 
gererel.  Procul  dubio  elapsum  erat  a  niemoria  ejus, 
aut  ioutiliter  tenebalur  canticum  fideiis  aiiiiiiae,  quia 
Dominus  esl  qui  monificat  el  vivificat^  dedueii  ad 
inferos  ei  reducit^  pavperem  [acitet  dilat,  humilial  et 
Mubleval^  et  quodinipso  inipielumvidcrat  Saul,svs- 
citai  de  pulvere  egenum,  ut  sedeat  cum  principibus 
et  soiium  glorice  ieneut  (/  Reg.^  ii).  £t  qui  haec 
facit,  procul  dubio  scientiarum  Dominus  est.  Et  ait 
mulier  ad  eum :  Ecce  tu  nosti  quania  feeerit  Saul^  et 
quontodo  eraserit  magos  et  ariotos  de  terra.  Quare 
ergo  insidiaris  animeB  mece  ut  occidar  T  Et  juravit 


unquani  ingressus  est  jid  saluteiu.Venijn  qui.  errai 
in  iniuimis,  paulatiin  admajora  prolabilur.  Sic  isie 
priiiio  iiegiigens,  deiiide  iiiobediens^  postiHodum. 
contumax,  exinde  obsUiiatus,.  poslremo  ad  earo. 
prolapsiis  est  caeciiaiem,  ui  nec  praedicium  arlicu- 
lum  (Idei  sibi  servet  incolum^m.  Deum  elenim. 
justiim  usquequaque  non  credidit,  opinans  eliam 
in  sancios  post  exilum  viiae  biijus ,  inalignia  spiri- 
tibus  coiicessani  polestateui.  Noverat  enim  sanctuni. 
Sainuelem  Pytbonicis  non  obteniperassedum  vive- 
ret,  nec  aiiquod  cum  els  inlias  familiariiaiis  ba- 
buisse  comiiiercium.  Munc  vero  eum  ad  Pylhonis 
imperium,  sibi  sperat  et  peiil  excitari.  Vult  etiam 
ad  boccogi  defuncium,  ad  qiiod  vivus  impelli 
non  polult.  Kegi  siquidein  noluit  indicare  dom 
viveret,  nisi  quod  indicaudum  Dominus  inspi- 
rabat.  Cum  antem  audietet  mulier  Samueitm^  exc/n- 
mavii  voce  magna^  et  dixil  ad  Sautem  :  Quare  impo- 
suisti  mihi?  Tu  es  enim  Saul  {ibid*).  8e  utiqtt& 
deceptam  credidit,  et  etiam  post  prflestitnm  jun- 
mentum,  notitia  et  praeseniia  principis  oneralani. 
Dixiique  ei  rex  :  Noli  timere^  quid  vidtsti  f  Ei  ait  mu" 
lier  ad  Saulem :  Deos  vidi  ascendentesdeterra  {ibid,) 
Pylboniss»  poluerat  ab  inccepto,  vei  tenuis  fidei 
virum  deteriiisse  responsio.  Deorum  siquidem 
pluralitaiem  iiiducii,  et  eoruni  bahiiationem  sub 
lerra,  ei  in  lenebrisesse  sigoifical.  Dixii  ergo  Saul: 
Qualis  esl  forma  ejus  f  Qu4B  ait  :  Vir  senex  ascendii^ 


ei  Saul  in  DominOt  dicens  :  Vivit  Dominus  quia  non  ^  et  ipse  amidus  est  pallio.  Intellexit  itaque  Sanl  quod 


eveniei  tibi  quidquam  mali  propter  rem  (/  Reg 
xxviu).  Veram  quidem  est»  quia  qui  tersatur  in  sor- 
dibosy  sordescit  amplius;  etquemgratia  deserit,  fionl 
iemper  novissima  illius  deieriora  prioribus.  Sacri- 
legti  Igllur  Pythonissa  conscla  expavescit,el  pote^ 
•las  a  Domino  constituta  ad  sacrilegia  evellenda 
atias  quidem  timida,  cum  negotla  populi,  cum  do- 
mini  beila  geruntur,  idololairis  prxslal  audaciam, 
et  sacrilegiis  regiain  accommodat  aucioritalem. 
ArioloSt  inquit  Domimis,  et  magos  ne  patiaris  vivere 
{Exod.  xxii).  At  ille  ad  quem  sermo  Dei  dirigitur, 
et  qui  gladium  porlat  ad  vindictam  malefactoruin, 
booorum  gloriam,  non  modo  talibus  securitatem 
dai,  sed  promissam  paceiu  juramenti    religione 


Samuel  essel,  et  inclinavit  se  super  faciem  suam  in 
terram,  et  adoravit  {ibid.).  Furniaiii  iiliiis  qui  appa- 
rebal  diligeoler  inquirii,  forle  errore  gcnltlium 
deceplus,  eamdem  babitus  et  negotioruni  foruiani 
singulis  apud  inferos  credens,  qua  supersiiies  fue- 
raiit   insiguiii.  Unde  illud  :  Quae  gralia    curruum 

Armorumque  fuit  vivis^  qum  cuta  nitentet 
Pascere  equos^  eadem  sequitur  telture  repostos, 
(ViRc.  ASn.  VI,  654  ) 

Sed  nonne  poluerat  sancii  viri  clarior  esse  gloria, 
aut  posl  mortem  viveiitis  babitus  iinuiulari?  Ki 
quidem  provide,  el  fideliter  non  dicil  Scriptora 
SMnuelem  Pylhonis  imperio  susciiatum,  sed  caeci- 
tateni  impii  sensus  prudenier  cxpressit.  Ail  enim  : 


confirinat.  El  sic  evenit  ul  in  proprio  periculo  D  Audita  forma   viri  et  habitu,  iiuellexit  Saul  quod 


dlscal,  quam  perplexi  sint  nervi  tesiiculorum  Le- 
Tiathau,  cum  sibi  tetenderil  laqueuin  proprii  ope- 
lis,a  quosine  salutis  dispendio  non  evadit.  Ei  jam 
arcta  complexio,  et  cornutus  quidam  imminet  syl- 
logismus  :  Si  Pylhonissae  parcitur,  Domint  violalur 
imperiom,  praecipientis  ut  maleficia  hujusmodi  de 
terra  eradanlur;  si  iion  parciiur,  jurainenti  reli- 
gio  vitiatur.  Quocunque  se  vertat  impius,  compre- 
lienditur  in  operibus  suis.  Dixit  ergo  mulier  :  Quem 
suteitabo  tibi  f  Qut  ait :  Samuelem  (I  Reg.  xxviii). 
Omnium  temporum  una  est  fides,  Deum  esse,  eum- 
demque  justum,  et  bonum,  et  remuneratorem  spc- 
rantiuminse,omnium  plene  mcriiis  rcspondentem, 
anie  legcm,  sub  iege,  sub  gratia  :  ncinini  rectum 


Samuel  euet.  Deceptus  utique  hitellexit;  qtiod  et  ez 
eo  probatur  quod  subjiingil  :  Et  inclinavit  se,  ei 
adoravit.  Si  enim  fiiissel  Sanincl,  nequaquaui  se 
porinisissei  ab  boinine  adorari,  qui  secuiiduiii  lc- 
geiii  crediderat,  et  doct;erat  unum  Deuin  ct  Doini- 
nutu  adorandnm.  Praeterca  sanctae  aiiitnae  a  p«itc' 
Bluie  malignoruui  spiriiuuni  exeniptae  sunl.Postreino 
decepti  hominis  non  fovisset  errorem ,  quod  eiim 
ex  siibsequetitibui  recisse  colligitur.  Dixit  auiem 
Samuel  ad  Saulem  :  Quare  inqnietasd  me  ut  susci- 
tarer  {ibid,)J  [\xc  tsi  enim  fraudulenlia  maligiiu- 
runi  spiriluu.ii,  ul  quod  uliro  faciunt,  el  diclani 
homtnibus  racienilniu,  opcrose  dissiuiulenl,  ut  lioc 
faccre  vidcaniur  inviii.   Siniulant  se  coaclos»  cl 


m 


P0LYCRATICI3S.  —  LIB.  II. 


170 


iliiasi  exorcismorain  virtnle  ettraetos  flngiiiit;  et  \  die  tequenti  sibi  mftnnm  e%  desperstfone  injicieitb» 


quo  minus  caveantiir,  exorcismos  quasi  in  nomine 
Domini,  aut  in  fide  trinitatis,  aut  incarnalionis,  et 
passionis  virtute  conccplos  componunt,  eosdemqne 
horoinibus  tradunt,  exercentibus  eos  obtemperant, 
donec  eos  secum  crtmine  sacrilegii,  et  poeiia  dam- 
nationis  inVolvanl.  Transfigurant  etiajn  se  interdnm 
in  angelos  lucis,  bonesta  sola  pnccipiunt,  illicita 
prohibent,  mnndittam  consectnnlur »  utilitatibtis 
provident,  ut  quasi  boni  et  propitii  familiarius  ad« 
mitlanlurv  audiantur  benignius,  amentnr  arclins, 
facilius  exaudiantur  :  habitum  quoque  induunt  ve- 
nerabillnni  personarum,  ut  eis  major  et  prompiior 
revercnlia  impendatur.*  Ei  ait  Saul  :  Coarcior  nt- 
mi$.  ^quidem    PhilUthHm  pugnant  advertum  me , 


ad  inferos  transitnras,  habitunis  partem  cum  en« 
quem  araritia,  fastu»  obsiinatioDe  mentia,  fuerat 
in^ecotus. 

Sed  falso  blanditur,  ingerens  spem  qnieils,  dHni 
se  gestu  et  verbi.s  mentitiir  Samuelem,  cni  cerioiii 
est,  collatam  esse  in  qniete  sedem  a  Dmnino,  inier 
eos  qui  invocant  nomen  ejus.  Quid  ergo  Saoll  8a- 
miielis  sui,  tcI  poiius  Pythonis,  proAiere  respousa? 
Poiuerat  forte  non  praemoniins  sperare  meliora,et 
saltem  dum  alieno  cottfoderetur  gladio  exapeciare. 
Oraculivero  vauitate  certioratus  gladio  suo  incu- 
buit,  et  in  extremis  agens ,  dum  propriae  glorise 
consulebat,  qui  forlius  mori  potuissei  in  praelio, 
auram  verborum  pertimuit,et  iufirmi  et  proslrati 


ei  Deut  recesiit  a  nte,  ei  exaudire  me  noluii^  rteque  B  ^,,)|,^|  eonsiliOtCOrporis  et  animse  morieni  ascivit. 


in  manu  prophetarum^  neque  per  eomnia.  Vocavi 
ergo  te^  ul  otUnderet  mihi  quid  [aeiam  {ibid,}.  Ac  si 
aperte  dicat :  In  desperationis  abyssuro  prsKcipita- 
tus  sum.  Impngnant  homines  ,  dcserit  Deiis,  et  ego 
ad  le,  qui  in  Yeritate  utrisque  iniinicarisconfugio, 
ut  quasi  doctor  discipulom  doceas,  qoid  ^me  in 
lanta  angastia  oporteat  facere.  Licet  enim  eum  qui 
loqoebatnr  crederel  Samoelem,  tainen  in  veritaie 
eratangelus  Saianse.  Nec  potoil  ei  ignoranlia  suf- 
fragari ,  com  nemini  liceat  ignorare  creaturam , 
qnae  se  appetit  adorari,  infldelem  et  pervers»  vo- 
luniatis  esse.  Sciebat  eliam  illiciium  esse  ariolos  et 
magos    inquirefe,  et  dc  futuris  solliciiare  Pylho- 


Gloricntur  gentes  in  fortitudine  sua ,  auctores  ea* 
rumdlcant,unusquisque  qnod  senlit,  duir.  beroum 
suorum  tilulos  prsedicant,  dum  magnororo  vironim 
foriiiodinem  praeconantur.  Bibat  illis  auctoribus 
Cato  Tenenum,  Yulieius  dextraset  mentes  sociorom 
airmet  ad  Toluntariam  mortem.  Per  mamilias  ad 
cor  venenum  aspidum  insanabile  Cleopatra  traji- 
ciat.  Locreiia  alienam  impudiciiiam  sangulnis  sui 
effusione  condcmnet.  Ego  eveuire  posse  non  arbi- 
Iror,  ut  cajnsconqae  diflicultatis  articolo  ,  liceat 
propria  aoctoritaie  homini,  sibi  mortem  inferrey 
nec  etiam  ubl  castttas  periclitaiur.  Licet  hah«3 
casum  videatur  excipere  docior  ille  docioruin ,  cui 


nem.  Quod  si  eum  ignorantia  person»  excosat,  ^  in  sacrario  lltterarum  tIx  aliqoem  audeo  compa 


melioris  conditionis  erunt  siultl  quam  perili,  et 
pcrrersi  quam  recfi.  Ei  aii  Samuel  (non  equidem 
Tcrus  sed  umbratilis  et  ficiitios,  et  quo  dignus  est, 
iinpius  et  reprobus  consullator)  :  Quid  me  inlerro- 
gat  ,  citm  Dominut  reeetterit  a  ie  ei  irantierit 
ad  etmulum  tuum  ?  {Ibid.)  Responsionls  initium, 
fidei  consentanenm  esi,  et  accommodum  rationi. 
Qiiid  enim  conferet  creatura  illi,  quem  desertt 
Deos,  et  cui  deripit  spolia?  Sed  sensim  ad  id  qiiod 
suiim  est,  hostis  el  fidei  inimicus  diverilt,  immis- 
cens  falsa  veris,  ci  mendacia  fide  veritatis  obnnbi- 
lanji.  Scquitur  enim  :  Faciet  iibi  Dominut  ticut 
iorntttt  ett  in  manu  mea,  et  tcindet  regnum  iuum 
de  manu  f  u<r,  ei  dabii  iltud  prosnmo  tuo  Damd^  quia 


rare.  Haec  mors  omnino  desperaiorum  est,  et  eorum, 
qui  licet  corpore  Tivant ,  jam  mentis  morte  prae- 
mortoi,  animo  TiTcre  desierunt.  Uiique  non  tIto- 
rum,  sed  jam  mortuorom  mors  esl.  Infidelinm  re- 
gum  percurre  seriem ,  JerolxNiro»  Achab ,  Jexabel, 
Nabnchodonosor,  Sennacherib ,  et  alii  quorum 
errores  non  sufiicio  enarrare,  quid  lucrati  siul  in 
Taiibus  sus,  qui  Tidebaut  eis  falsa  et  stolia ,  nec 
aperiebant  eis  iniquitatem  eorum,  oi  eosad  pmi- 
tentiaro  provocarent?  Omiies  oilqoe  evanoemiit 
post  principem  Tanitatis,  et  dum  scire  qood  non 
licet,  Tel  aliterqoam  licet ,  appetont,  ad  inane  et 
nibilom  redacti  snnl.  Reges  Tcro  Israel  infidelibus 
sociavi,  qnia  cum  regum  Juda  alii  boni ,  alii  mali 


non  obeditti  voci  Domini,  neque  fecitii  iram  furorit  D  fuerint,  reges  Israel  omnes  reprobi  exsiiteruut. 


tjut  in  Amalec,  Idcirco  quod  paterit,  fecii  tibi  Do^ 
minut  hodie^  etdabii  Dominut,  etiam  teeum  Itrael  in 
tnanu  Philittinorum.  Crat  autem  tu  et  fUii  tui  mecum 
eritit,  Sid  el  eatira  Itrael  tradet  Dominut  in  manum 
PhiliHhiim  (ibid.),  Exilum  quidem  belll,  fideiitcr 
infidelis  exposuil,  sed  lamen  verborom  tendicolls 
isifidcleni  et  infelicem  aniniam  fraudulenter  dece- 
pit.  Deviantis  siquidem  confirmat  errorem,  et  im- 
pcenitenli,  post  exilum,  quietem  reproniittiu  Cuin 
enim  dicil  Dominum  inipleturum  quae  locotus  esl  in 
manu  mea,  se  procul  diibio  simulat  S.«muelem ,  per 
quem  Sauli,  quae  denoniial,  iocolus  erat  Dominus. 
Ciiro  autem  siibjungii :  Crat  inet  fiUilni  mecum  $riii»^ 
vcrum  quideinscd  fraudulcnlcr  cnuutiat.  Crat  eiiiin 


Ltn^ue  arcana  Deif  ceelumqueinquirere^quid  sif, 
ait  Cato,  quia  quod  desiinavit  de  te,  et  sutoit  Deus, 
ciira  tnam  solliciiudinem  poiest  expedire.  Egregie 
quidem  ethicus: 

Omnem  crede  diem  tibi  diluxiste  tupremum  , 
6>a(ii  tuperveniet  quee  non  tperabitur  hora. 

(UOEAT.,  J^V.  I,  IV,  43.) 

Veritas  aulem  sibi  ubique  consona  est ,  iiec  a  se, 
liceta  iiiendacii  babitaculo  proferatur,  quandoque 
discordat.  Sicut  nec  munditia ,  duin  sni  integriiate 
vigei,  qiiarunicunque  sordium  viciuiiate  polluitur. 
Iiwa  mortem  indicit  non  liinerl,  et  ad  eaiu  escipi- 
eiidain,  nos  horisomnibos  praecipit  prseparart,  ut 
quo  minus   de  diuturnllate  viue  pr^sumUor »  ia 


11  \  JOANrilS  SAUESBERIEMSIS  i7i 

ciilitim  iMuetUlis  virUilam  gndibos  ftvidius  cor-  A  peccatis  subdilam  »  sai  esse  babluculom  dedtgna- 


raiur.  Mors  Mquidem  necessariom  munus  est ,  na- 
tura  jam  corropiae.  Gorrupiio  oamqae  uioriis  origo 
est.  Toile  corniplionem,  sectare  iiitegrilaiem  muo- 
diti»  et  viriotis,  jam  immoruliutis  viain  ingressus 
es;  et  qnamdam  divinitalis  lux  arcaro  apprelien- 
disli.  Appreheadisti»  inquam,  an  accepisti  ?  Sed ,  ot 
Adeiios  loquamor,  et  accepisti  et  appreliendisti. 
JSon  est enim  ro/enlis,  neque  curnntit,  $ed  miserentis 
Dei  (Aoiit.,  xvi).  Quis  scit  quando  veniet,  sero,  an 
roedia  nocte,  an  galli  cantii»  an  mane?  (Jtenim,  ait 
IUe:  c  Nibil  morte  certius  est,  nihilbora  iiicertius.» 
Quaeutique  non  limendaest  quasi  maluin,sed  quasi 
inalorum  flnis ,  cum  vcnerit,  gratanter  ample- 
ctenda,  Unom  est  quod  totis  meiiiis  et  corporfs 


tur.  Quidquid  vero  bujusmodi  agalur,  flctitiam  est 
et  pbanUsiicum ,  et  veritatis  subsuntiam  nescit. 
Yidelur  quidem  adesse ,  dum  precibus  et  oblaiio- 
nibus  luvocatur,  et  eflectn  petitionum  persequente, 
sacrilegom  errantis  animre  desideriom  adimpletur. 
Abest  autem  tam  longe,  ut  subtracia  tutela  sui,  eos 
quos  perfidia  tanU  exagitat,  variis  ludificationibos 
dsemonum,  trabi  sustineat  ad  geliennam.  Se  siqui- 
dem  ad  hujusmodi  flagitia  prpbibuit  invitari  pa- 
blica  voce  Ecclesi» ,  adversus  quam  nec  porue 
inrerni  prsevalebunu  Gum  ergo  Spiritus  sancii  gra- 
tia,  auctoriUs  Ecclesi» ,  iniprobatis  siibtrabitur 
exorcisinis  ,  qui  eis  non  tam  utuntur  quam  abu- 
tuntur,   offendunt  in   spiritom,   quo   recedente, 


viribus  fugiendum  est.  Quid  illud  sit  quieris?  Tur-  B  ejus  sibi  nituntur  virlulem  et  efiicaciam  reiinere, 
pituilo,  el  tolios  species  inboiiesli.  H»c  enim  fa- 


ciont,  OfOrtem  terminum  non  esse  maloruin ,  sed 
onlecedeotiom  et  succedentium  copulam.  Ad  banc 
fugiendam  non  oracula  valuin ,  uon  rytbonis  coii- 
saltatio  necessaria  est :  fidelius  el  utilius  ad  boc 
ratio  data  coosuliu  Gato  in  Libya  extremae  diflicul- 
tatis  angustia  coarctatus,  Ammonem  Jovem  dedi- 
giiatus  est  consoltare ;  ratos  sibi  rationem  sofiicere 
ot  persuaderet  servandam  libertatein,  ct  iion  modo 
dominationis  G»sareaB  jugum^sed  omnem  notam 
lurpitudinis  fogiendam.  Licet  iu  co  erraverit  quod 
auctoriiate  propria  vii»  munos  abjecitrqood  non 
modofideliuminstitotis,  sed  constitoiionibus  gen- 
tium  ,  et  sapientissimorum  edictis  consUt  esse 
prohibitom.  Veterls  qoidem  phiiosophiae  principes 
Pythagoras  et  Ploiiuos  prohibitiouis  hojus  non  um 
aoctoressoot  qoam  pr»cones,omnino  illicilum  esse 
dicentes,quempiam  militiae  servientem  a  praesidio  et 
commissa  sibi  aiatione  discedere,  citra  ducis  vel 
priocipisJussionein.Planeeleganti  exemplousi  suut, 
eo  qood  militia  ui  tita  kominis  super  terram  (Job 
▼II.).  Qoid  si  contra  Jubeant  oracula  vatuin,  vel 
reaponsa  Py thonis  ?  Procui  dubio  minime  audienti 
aoot,  qoia  eom  pericolo  innocentiae,  nemo  coiquam 
debet  fidem.  Si  mihi  non  credis,  Nomain  Romano- 
rom  imperatorem  fere.  innocentissimom  praeter 
Titom,  si  placet,  atteode.  Dum  inviuretur  ad  bomi- 
cidiunr,  peiilo  capite  ad  sacrificia,  ceusoit  cepam 
esse  caedeodam ,  reflecteiis  ad  iunoceniiain  etiam  D  ''®''  infirmitate  sexos,  rusiicus  rouiiere  agriculiura^. 


Cap.  XSVIII.  De  speculariis,  el  quod  maligm  ipiti' 
tus  interdum  fniura  prcenoseunt ,  ei  de  subtilUats 
naturcB^  et  longa  experientia  lemporis^  et  revela- 
tione  superiorum  potestaium ,  et  quod  swpe  deci- 
piuntf  aut  decipientes,  aui  decepti^  et  quod  specuta* 
rios  mala  indubitata  sequuntur. 

Frustra  sibi  specularii  blandiuntur »  qood  nihil 
immolant,  nulli  nocent,  saepius  prosuot  dura  furu 
detegunt,  maieficiis  purgant  orbcm,et  solam  uliieui 
aut  necessariam  appetuut  veriutem.  Non  sic  im- 
pit,  iton  stc  (PsaL  i).  Qui  non  coUiyit ,  inquit , 
owctttn,  dispergit ;  et  qui  non  est  meeum,  contra  me 
est  (Matth.  xii),  Dom  baec  Domino  probibente, 
,  exercent  impii»  quid  aliud  faciunt,  quam  calcaneum 
'  erigere  adversus  probibentem?  Gerte  iiimis  estquod 
iiumolal ,  qui»  ejecto  Spirllu  sancto,  idolotatri» 
menlem  prostituit.  Nimium  est  quod  immolat ,  qui 
pollutas  aures  daemoniorum  solliciut  voce  Domino 
coiisecrau.  Nimium  est  quod  imniolat,  qui  motum 
corporis  accommodai  ad  detestabile  sacrilegiom 
peragendum.  Quid  retinuit  Creatori,  qui  menieoi, 
linguam,  corpus,  daemonibus  obtulit?  Auiion  veiiuii 
fecit  injuriam ,  qui  integriutem  ^'us  in  unta  cor- 
rupiionequaestvit?Plaiie  neinoin  talibus  per  iguo- 
ranliani  excusaiur*  Oinnes  enim  iii  couimune 
sciunt ,  aut  scire  debent ,  haiic  iguominiain  fidei 
anatbematis  opprobrio  coodemnatam.  Non  utique 
hic  sacrameiito  niiles  excipitor,  pusillus  aeuie,  luu- 


perversi  oomiuis  voluntatem.At  cum  hominis  adji- 
ceretur  a  numiiie,  capillos  se  pullicitus  est  oblaiu- 
rum.  Gum  verospiritus  immundus  sitiretet  sangui- 
nem,  piscem  immolanduni  esse  respoiidit.  Sicilaque 
cum  ratio  ejus  circuinveniri  noii  posset ,  ut  trabe- 
retur  ad  culpam,  immundorum  spirituum  testi- 
monio  ,  colloqiiio  deorum  pronuntiatus  est  esse 
dignissimus.  Nec  est  quod  sub  exorcismoruin  prae- 
lexto,  soum  quis  lueatur  errorem,  qui  ad  minueii- 
dam  dsmonom  potestatem ,  et  ad  distraheiidoui, 
qood  habent  cum  homine,  familiarltatis  commer- 
cium  hislituti  sunt,  carenti|ue  propriae  viriotis 
effeclu,  oisi  in  digiio  Dei  convalescant.  Porro  Spi- 
riuts  sauctus  disciplinae  efftigit  ficium ;  et  corpus 


qua  publicac  utiliiati  invigilat.  Licet  eniui  in  dis- 
pendiis  rerum ,  subvenlator  eis  per  igooraniiain 
juris^  iii  subversioiie  Umen  fidei  nollom  ab  igiio- 
rantia  remedioin  esi :  obtinente  eo  ot  qoi  iguorat 
igiioretor,  et  tiisipiens  in  culpa,erudiatur  in  poena, 
ei  sapicnter  puniatur,  qui  noluit  intelligere  ut  bene 
ageret.  Quis  enlm  potuit  discere,  ut  siiie  labore  a 
lanio  labore  cessaret,  dum  illud  laboriose  addisce- 
rei  ut  laboriose  et  pestileuter  erraret  ?  Noo  potest 
iii  fide  sine  labore  quiescere,  qoi  polens  est  soliici- 
tudiiie  mentis  et  exercitio  corporis  a  fide  deviare? 
Qui  enim  his  nugis  obsequitur,  fidem  n«gavit,et 
infideli  deterior  est ;  el  licet  verbis  Deum  eonfitea- 
tor,  ei  perversis  operlbas  cootratlicii.  Noc  (aciiius 


4T3  POLTCRATiCCS.  —  LIB.II.  471 

esi  bominein  hujasmodf  esse  fidelem  ,  qnam  jndi-  A  tnr  >f>  «is*  See  nec  aposloliiB  fn  Aeth  ap^n^lo' 


eero  incorruptum,  qui  diligil  munera ,  el  seqnitnr 
Teiribatioiies..G£lerum  quod  simpliciorum  animos 
nio^et»  scilicel  per  bujusmodi  consultationero  abs- 
condiui  futuroniro  manifestari  non  posse  •  nisi  per 
manum  ejus  in  cujus  polestate  sunt  lempora  et  mo- 
nienta,  nodum  non  ingeril  quaestlonis.  Licet  enim 
faturorum  sit  unus  arblter,  qui  et  Deus  et  Dominus 
omnlum  est ,  tamen  ex  signis  interdum  bominibus 
iimotescunt,  Qnid  ergo  mirum  ,  si  ea  quandoqne 
prxnoscant,  quae  et  subtilitaie  naturae  vigenl ,  et 
experientia  temporis  iongiore,  et  revelatione  su- 
periorom  poiestatum  de  plurimis  admonentur?  Si 
ergo  spiriius  corporis  mole  gravati,  quos  luieum 
camis  retardat  Indumentum,  quorum  acumen  tur« 


rum^  fmmundo  splritui  pepercit»  qnia  in  muUere 
ventriloqoa,  apostolis  et  pnpdieaiioiii  eorvm  testi- 
monium  perblbuit  Teriiatis.  Niliii  Tero  adveraas 
pestem  istam  salubrius  est,  qnam  st  qnis  hiijasmodi 
vanilatl  oainino  auretn  sabtrahat.  Grattas  ago  Deo, 
qul  mihi  etiam  in  teneriori  aeiate «  advcrsus  bas 
mailgni  hosiis  insidias/  beneplaciti  snl  scuumi  op* 
posuit.  Dom  enim  puer,  ul  Psaliuos  addiscerein, 
sacerdoti  tradilus  essem,  qoi  forie  speculariain 
roagicam  exercebai,  contigit  ot  me,  ct  paulo  grati- 
diasculom  puerum,  praeroissis  qulbusdam  maieO- 
ciis,  pro  pedibus  suis  sedentes,  ad  specolarias  sa- 
crilegium  applicaret,  ut  in  ungoibos  saero  nesci* 
oleo,  aol  cbrisroate  delibutts,  vel  tn  eilerso  et  ie- 


bati   sensos  corniptio  hebetat,  ex  prxcedeniibus  ^  vignio  corpore  petvis,  quod  qusrebai»  nostro 


aut  qoarumcunqoe  rerum  indiciiSy  quas  sinl  ven- 
tora  eonjidant.quid  prohibet  spirltus  ab  omni  nexu 
corporis  absolutos,  quos  noxia  moles  non  lardat, 
rerum  imminentiuin,  aut  In  plurima  tempora  suc- 
cedenlium  praemetiri  eventum?  Sed  qui  fere  pridie 
natus  est,  posl  dies  paucuios  decessurus,  medio 
lempore  ex  simiiibus  siroilia  colligit,  et  de  causls 
sibi  interim  uotis  ratiocinatur  in  poslerum.  Nonne 
boc  facilius  potest  non  modo  antiquus ,  sed  inveie- 
ratus  dierum,  qui  ab  initio  condiius  est  plcnus 
sapiemia  et  perfecitone  decorus?  Quis  adeo  hebes 
esl  et  tarditatis  egregiae,  qul  tanto  temporis  traciu, 
pro  parte  ad  ea  conjicienda  quae  futura  sunt,  non 


nifestaretur  indieio.  Cum  itaque  praedictis  noroi* 
nibus,  qaae  ipso  horrore  licel,  poerulus  essemt 
d^emonum  videbanlur,  et  praemissh  a^yorationibus» 
quas,  Deo  auctore,  nescio,  socius  meus  se,  neseio 
qoas  imagines,  lenoes  lamen  ei  nubilosas  videre 
judicassci,  ego  qoidemadilkid  Ita  caeciis  exstiti,  ut 
nihil  mibi  appareret,  nisi  ungues  aoi  pelvis,  et  C90- 
tera  qiiae  ante  noveram.  Exiiide  ergo  ad  hojusinodi 
iiiotilis  jodicatus  suin ,  ei  quasi  qui  sacrilega  ha;c 
impedirem,  ne  ad  talia  accederem  condemnaiiis» 
et  quoties  rem  banc  exercere  decrevcrant,  ego 
quasi  toiius  divinationis  impedimeutum  arcebar. 
Sic  mihi  in  ea  aeiaie  propitiatns  est  Dominus..Cui«i 


assurgai?  Prdcterea  propitiae  potestates,  quae  chari-  ^  vero  paululum  processissem ,  flagitiuro  hoc  ma^^s 


latis  culta  et  devotione  obediendi  Domino  assidue 
famalantur,  eis  quidem  possunt,  et  inierdom  cre- 
dontur  oecuiia  revelare,  Nec  tainen  staiim  verum 
est»  quod  reprobi  seniiunt ,  aut  praedicitnt ,  sed 
quandoque  qoae  suspicantur  aut  limeut ,  ut  videan- 
tur  eonscii  secretorum,  properant  nuntiare.  Quale 
esi  quod  Domino  nasciluro  io  teroplis  ^gypti  de- 
solationem  eorum,  et  discessum  suum ,  d.nemoncs 
templonim  praesides  praedicebant.  Unde  illud  apud 
Trismegislum  de  exterminio  religioiiis  idololatrix : 
t  .£gjpie,  inquit,  iEgypte,  erit  coro  religionis  luae 
solae  sopererunt  fabul».  i  Ei  saepe  quod  ex  neces- 
sitatefaciunt,  et  coacti,  se  spotite  facere  simulani, 
quasi  hominibus  indignantes,  quibus  se  fingunt 
iiifensos. 

Saepe  etiaro  mentiunlur  aui  decipientes  aut  de- 
ccpti.  Sed  licet  vera  duntaxat  enuntient,  nihilomi- 
nus  aut  compescendi  sunt,  aut  fngiendi.  Unde  in 
DtuteroHomio  :  Si  $urrexerii  in  medio  tui  propheta^ 
aut  qui  dixerit  $e  $omttium  vidi$$ef  et  prcedixerit  si- 
^HKfii  aique  portentumf  et  evenerit  quod  locutui  ei/, 
et  dixerit  tibi  :  Eamu$  et  $equamur  deo$  alieno$t 
quo$  ignora$,  et  ierviamu$  ei$ ,  non  audia$  verba 
propheta  i//itii,  aut  $omniatori$f  quia  tentat  vo$  Do^ 
minu9  Deu$  ve^ter^  ut  palam  fiai  utrum  diUgati$  eum^ 
an  nott  (DetU,  xiii).  Unde  plane  intelligilur,  quia 
etsi  contingant,  quae  a  divinantibus  non  secundum 
Deum  dicunlur,  non  sie  accipienda  suni,  ut  flant 
quae  praecipiuntur  ab  eis,  aut  colanlur  quae  colun- 


et  niagls  exhorrui,  et  eo  forlius  conttrmalos  est 
horror  meus,  quod  cum  specularios  niulios  tonc 
noverim,  otnnes  anteqoam  deflcereni,  aoi  defectu 
naturap»  aut  manu  hostih',  beneficio  lumtnis  orbatos 
vidi,  ni  caKera  incomrooda  tacearo,  qoibus  In  coii- 
spectu  meo  a  Domino,  aut  prostrati,  aut  pertorbati 
sunt,  exceptis  duobus,  sacerdote  videlicet,  qoem 
prasmisi,  et  diacono  qiioilam,  qoi  speculariorum 
videntes  plagam,  effugentnt ,  alter  ad  sinom  Cano- 
nicae,  alter  ad  portum  cellulae  Cluniacensis,  sacris 
vestibus  insigniti.  Eosdero  iainen  prae  c;etetis  in 
congregationibus  suis  adversa  pluriuia  posiroodom 
perpessos  esse,  misertos  soro.  Sane  ei  ad  impognan- 
dum  hnnc  errorem ,  concursus  ralionum,  et  catho- 
D  licae  matris  Ecclesiae  aoctoritas  non  suppeteret,  vel 
exempia  malorum  eum  sufficiunt  exstirpare.  Sicut 
auiem  nemo  poteit  bibere  calicem  Domini ,  et  ca- 
licem  daemoniorum,  aut  duobtt$  domini$  $ervire^  Deb 
et  mammonas  (Matth,  vi) ;  sic  graiiam  Dei,  el  hujus 
malttiae  exeroitium,  nuUus  assequitor.  Sed  ccce 
qoare  punctim,  et  qtiasi  subula ,  sententiam  prose- 
quor,  fidei  et  moruin  inimicam,  cum  eam  caesim 
Splritus  mucrone,  capulo  lenus  transverberare 
sufficiam?Ferialur  ergo  semel  in  mano  forti,  et 
brachlo  illius,  qui  ad  submersionem  ^yptiorum» 
divisit  mare  Rubrum  in  divisiones,  et  secundo  opus 
non  erit.  Non  est  enim  qo!  de  mano  iHlos  possit 
eruere.  Educatergo  gladium  Koyses  et  prosternat 
iEgyptias  abominationes,  et  abscondat  eas,  ne  ap- 


475  JOANNIS  SARESBEKIENS1S  476 

pareaitl  in  coiiftpeclQ  fi«leliuin,  in  sabulo  steriliuiis  A  lur,  subsUluat.  Ubi  vero  dcflcit  intelleclos,  flaci 

raiione  deducta,  quac  roeJia  est,  reslal  sola  optiiio, 
Cuin  vero  de  iiiferioribus  quxritur,  puia  de  com- 


sujB*  Loquaiur  verbnin,  senteniiam  proferal  in 
condemnationeni  errorum,  quos  diutius  a  domo 
lua  abigere  procuravinius.  \erbum  siquidem  gla* 
dius  est  bis  aculus,  vivus  et  efficaY ,  penetrabilior 
oinni  gladio  ancipiii,  periingens  usquc  ad  divisio* 
ncin  auimae  el  spiritiis,  compaguin  quoqiie  et  me- 
duilanim»  discretor  etiam  ci^tialionum.  Jiisensatus 
est,  qui  boc  gladio  iminineiile  non  timet.  Et  ecce 
iii  facie  Ccclesiat»,  in  conspectu  oinnium  iinmiiiet. 
Deuiqiie  et  in  omiies  dirigitur.  liiquit  eiiiin  :  Quando  . 
ingresiui  (ueri$  Urram ,  quam  Dominu$  Deu$  iuu$ 
dnbil  tibi^  cave  ne  imilari  veli$  abominationet  illa- 
rnm  gentium  :  nee  inveniatur  in  le  qui  lutlret  /S/fuin 
fFiiim,  aut  filiam  Jtiaiti,  dueene  per  ignem^  aut  qui 


plexione  auimalis,  de  causa  et  cura  xgritudinis, 
eis  omniiio  nibil  deest,  prxier  cffectum  operis ,  si 
is.lesideraiur.  Et  quidem  thcorici,  quidqnid  suum 
«st,  faciunt,  et  forte  pro  amore  tuo  amplius  eroga- 
bunt,  et  ab  eis  sir.gulariim  rerum  causas  et  nattiras 
accipies;  sanitatis,  aegriiudinis,  et  nentralitaiu, 
censorea  sunt.  Dant  sanitatem  verbo  lenus»  et  con* 
servant.  Neutralitatem  jubent  isluc  divertcre. 
ili)gritudinis  pnevident  et  doceiit  causas,  indicuiit  ei 
Iniiiumf  augmeutum,  sialum,  et  dcclinnlionem. 
Qiiid  muJla?Cum  eos  audio,  videntur  niibi  possc 
inortiios    suscilare,    nec    iEscuIapio    Blcrcuriovc 


arioloe  $citcilelur^  aui  observet  somnia  aut  auguria,  ^  creduntur  iiiferiorcs.   Yerumtaincn   in  e<>   magiia 


ne  $it  malefieus^  nec  incantator^  neque  Pytlione$ 
couMulat  aut  divinos ,  et  qutsral  a  mortuie  veritalem, 
Omnia  enim  htec  abominatur  Dominus ,  et  propter 
iUiu$modi  $ceUra  delebil  eo$  in  introitu  tuo.  Per^ 
fectue  erts,  et  abtque  macula  cum  Domino  Deo  tuo, 
Gentet  ittm^  quarum  po$$idebit  terram ,  auguree  el 
diviaoe  audiunt.  Tu  aulem  a  Domino  Deo  tuo  aUter 
in$tituiu$  e$  {Deut.  xviii).  Quis  crgo  dubiiet  b:cc 
criminalia,  et  non  modo  languoreni,  sed  fldei  extcr- 
ininiuin  esse,  quod  tauta  diligeiitia  prupheticus, 
imo  Spiritus  sancti  Hermo  eradit?  Aboininatioues 
sunt,  diccnte  Domino  :  Et  bomo  se  siipra  honii- 
nem  fleri  opinaiury  cuni  istorum  assecutns  est  di- 


mentis  admiratione  distrahor  et  perlurbor,  quod  a 
se  ipsis  tanto  verborum  conflictii,  et  collisione  ra- 
tionum  dissiliunl,  et  discordant.  Unum  profect(p 
scio,  coutraria  simul  vera  esse  non  posse.  Quid  de 
niedicis  practicis  dicam?  Absit  ul  de  bisquidquain 
perversoin  loqnar.  In  manus  eniin  eoruin  exigenii- 
bus  peccaiis  meis,  nimis  frequenler  incido.  Nnn 
sunt  exasperandi  verbis,  sed  polius  denniicendi 
obsequio.  Nolo  me  tractent  dnrius,  nec  etiani  sen- 
lire  audeOy  qnod  oinncs  clamant.  Dicam  ergo  cuoi 
sancto  Salomone  :  Quia  medicina  a  Doiniito  Dco 
est;  et  vir  sapiens  non  contciunet  eam.  Ncmo  si- 
quidein  magis  nccessarius  est  aut  utiiior  medico. 


scipliuam.  Propter  istiusuiodi  scclera  deletae  sunt  ^  duininodo  sit  fidelis  el  prudcns.  Quis  enim  prx>- 


gentes,  et  bumana  temeriias  se  iii  bis  muliipiicari 
confldit. 

Cap.  XXIX.  De  phyticit ,  theoricis  et  practicit. 

Licet  tainen  ut  de  fuluris  aliquis  consulalur,  ita 
quidein,  si  aut  spiritu  polleat  propheiia:,  aut  ex 
naturalibus  signis ,  quid  in  corpohbus  animaliuin 
eveniat,  physica  doceiite  cognovit :  aut  si  qualita- 
tein  tempoiis  imuiiiientis,  experimentorum  indiciis 
colligit.  Dtt'm  tamen  bis  postcrioribus  nequaquaiu 
quis  iiaaurcm  accommodel,  ut  fidei,  aut  rcligioni 
praejudicet,  Sed  nec  primi  audiendi  sunt,  nisi  in  eo 
quod  ioqttttnlur  a  Doinino,  quod  nunquam  religio- 
nein  impiignat ,  quia  verum  vero  nequit  esse  con- 
trarium,  ncc  bonum  boAO.  At  physici  dum  natur<c 


eonia  iliius  declamare  sufliciat ,  qni  salutis  ariifex, 
et  procreator  vitae ,  in  eo  Doininum  imitatur,  et 
vices  ejus  agit,  quod  saluteni,  quam  illc  operatur, 
et  quasi  Dominuset  princeps  donai,  iste  oecononius 
et  ininister  procurat  et  dispensat.?  Nec  ad  rein  atii- 
net,  si  qui  pseudograliam  vendunt,  et  qui  jusiiores 
videri  volunl,  dum  nihil  acdpiant,  antequam  aeger 
convulcscai,  in  eo  iniquiores  sunt,  quod  beneficiiim 
temporis,  iino  inunus  Dei,  inanibus  snis  ascribnnl, 
cnm  illc  qnem  Dcus  erigil  et  vigor  naturae  coiiva- 
lescentis,  citra  operam  ejus  fuerat  erigendus. 
Quamvis  islud  jam  pnucoruin  sii,  sibi  invicein  saa- 
dentibus  ct  repHcanlibus  medicis  :  i  Dum  dolot, 
accipe.  >  Ncc  moveor  si  opera  eorum  in  se  compn- 


nimiuin  auctoiitaiis  attribuunt,  iu  auclorem  na^Dgnent,  cnin  sciain  contrariorum    plcruinque  es^e 


lurx,  advcrsando  fidei,  plerumqiie  impingunt.  Nun 
enim  omnes  erroris  arguo,  licet  plurimos  audierim, 
de  anima ,  de  virlutibus  et  operibus  ejus,  de  au- 
gmento  corporis  et  dimtnutione,  de  resurrectioiie 
ejusdem,  de  creatione  rerum,  aliier  quam  fides  ha* 
lieat,  disputantes.  De  ipso  quoque  Deo  interdum 
ita  Joquuntur, 

Vt  $i  terrigena:  tenlarent  aslra  gigantes, 
et  inani  conatu  cum  Encelado»  ut  eis  iEtnae  onus 
ignifluum  imponaiur,  cupiant  promereri.  Sed  in  his 
facile  labi  possunt,  quia  quanticunque  ingeiiii  vires, 
citra  profunditatem  diflicultatis,  qute  in  bis  verti- 


eunulein  eflectum.  Sed  cuin  inter  manus  eonim  quis 
iii  faia  collapsus  esl,  tunc  necessarias  producent 
rationes,  quibus  apparebit ,  quod  vita  ejus  non  fue- 
rat  ulterius  proteudenda.  Et  ut  dicitur,  quos  longa 
afilixeruntinediajam  mortuis  borbilfunculas  faciunt 
et  inuiiles,  el  delicatos  prxparant  cibos.  Exspectas 
forte,  ut  dicam,  quod  dicit  populus ,  quia  bi  sunl 
qui  bomtnes  ofiiciosissime  occidunt.  Sed  frustra. 
Absit  enim,  ui  lianc  contumeliam  proferaro,  quam 
si  forte  audire  ^olueris,  Senecam,  Plinium  adeas, 
el  Sidonium,  qui  hoc  in  auribus  tuis  clamore  valido 
replicabuut. 


m 


POLYCRATICtlS.  ^*.  VR.  Rt. 


m 


LIBER  TERTIUS. 


PROLOGUS, 

Hosiis  mullorum  fio,  dum  ineptias  nugaionim 
«xculio.  Qua  de  causa  oliari  decreveram  et  silere, 
tcd  allerum  mihi  negoiiorom  lumultuseicuiit,  alte- 
rum  niolus  aniroi  interrunipit.  Qui  enim  sub  pole- 
staie  constilutus  est,  si  sapit  obtemperat  iniperio 
.praesideDtis.  Quem  stimuli  affecluum  pungunt,  dis- 
siiDQlare  non  polest,  quin  mOTcatur  ad  formam 
passionis.  Exsultat  ergo  quem  gaudii  aura  demulcer, 
spes  inducil  hilariutem»  nielus  trepidat,  dolenlis 
animus  moerore  confundilor.  ilaec  apud  singuios 
aliernat  facies  boni  aut  mali.  Yeruni  sensus  mai<i- 
Fum  altior  est,  et  sspius  in  omnes  incurrit;  quis 
esl  enim  qui  maiorum  asperitale  saepius  uon  ura- 
4Dr»  quam  deniulceatur  fomento  bonorum  ?  Rarus 
«sty  qui  totius  fortunae  Impetum  a  se  toto  possit  ar- 
•cere.  Qui  suis  viribus  prxfalet »  aul  in  a*nici  aDi 
famiiiaris  corpore,  vei  sorte  tentatur.  Licet  parujn 
bnmauus  sil,  quem  extraiieorum  jaclura  non  con- 
^util :  DOii  satis  liomo  est  quein  aliena  non  movent. 
Sed  sapientioribtts  jam  venit  in  dubium ,  an  quid- 
quam  homlnis,  recte  sit ,  boniini  alienuni.  Virtutis 
vero  processuSy  ainbiguitatis  bujus  noduin  solvit, 
cum  et  comicus  nibil  bumani  alienum  a  se  reputet, 
et  Magister  ccelestis  bominem  homini  diligendum 
4ocuerit  ut  se  ipsum.  Unde  patet  indignum  esse 
tanto  Magistro  discipuluni,  qui  veritati  non  congau- 
detf  et  adversus  publicx  salutiff  hosies  non  excan- 
descil.  Eos  vero  pro  parte  praeseniis  opusculi,  aii- 
quatenus  tangit  inlentio ;  et  nugas  eoruni,  quo  po- 
test  et  consuevii,  lelo  decutiet. 

Cap.  1.  Quid  $U  $alu$  univertalis  et  pubUca, 

Estigitur  salus  publica»  quae  universos  fovet,  et 
«ingulos,  incolumitas  vitae.  Nihil  enim  boniini  prte- 
«tantius  vita  ejus  :  incolumitate  vitx,  uihil  salu* 
brius.  Hominem  vero  constare  ex  anima  rationali, 
et  carne  corruptibili,  antiqui  sapienies  definierunt. 
Caro  siquidem  vivit  ab  anima,  cum  aliunde  corpori 
vita  esse  non  possii,  quod  seinper  inertiae  snae  tor- 
pore  quiescit»  nisi  spiritualis  natura*  beneficio  mo- 
veatur.  Hsec  autem  habet  et  ipsa  viiam  suam.  Deus 
eienim  vita  anlmoe  est.  Quam  senteniiam  moderno- 
rum  qnidam  graviier  quidem  ei  vere,  licei  metrica 
levitate  complexus  est, 

Yila  animte  Deu$  e$t,  hae  corpori$,  hac  fugientB 
Sohiiur  hoCf  perit  htec^  deetiiuenle  Deo. 

SiCQi  ergo  corpori  vivere  est  vegetari,  inoveri  ab 
anima,  et  disposltione  sui  moiibus  animae  acquie- 
sci^re,  et  ei  quadam  obediendi  neccssitate  concor- 
dare  :  sic  et  aniina  ex  eo  vivit,  quod  suo  modo 
vegetatur,  et  vere  movetur  a  Deo,  et  ei  subjecta 
«lefoiione  obtemperat,  et  in  omnibus  acquiescit. 
Si  quo  ininus,  et  eo  minus  vivit.  Nain  et  corpus, 
qua  parte  sui  non  movelur  ab  aniniay  jani  in  ea 


A  torporem  moriis  incurrit.  Dum  ergo  totnm  vivic»  ad 
eam  totum  disponilur,  quae  se  non  per  partes  In- 
fundit  partibus,  sed  tota  est,  et  operator  in  oniver« 
sis  et  singulis.  Sic  et  Deus  animain  perfecte  vfven- 
tem,  totam  occopat,  totam  possidet,  regnal  et  viget 
in  tota.  Nullus  ei  angulus  exceptus  est.  Sed  quid  iii 
animaangulum  vel  pariem  aico?  Partium  eifiers 
est,  simplicisqoenatarae»  et  loiiusduplicitattsignara. 
Partes  tamen  quas  potuit,  sibl  a  distributore  bono- 
rum  vindicavit.  Quastinquis.  Vlrtuies  utique,  qui- 
bus  viget  ct  operatur,  et  soi  experimentum  facit. 
Sl  non  ergo  multiplicitaie  partium,  et  quaniitaiis 
quadam  disteniione  crescit,  ratione  tamen  et  intei- 
lectu,  nppetilu  boni,  aversione  maH,  manente  sim^ 
plicitatis  natura  dilatatur.  Gum  vero  paries  istas 

B  spiritos  implet  (Deus  enim  spiritus  esi)  soiida  et 
perfecta  est  vita  animas.  €um  enim  intellectus 
Deuin,  qui  summe  bonus  est,  visus  sui  acuinine, 
quanium  valet  et  licet  apprehendit,  et  bonuni  quod 
ille  videt,  incorrupta  voluntas  appeiit,  et  ratio  ne 
decllnet  ad  dexteram  vel  sinisiram,  qui  sano  affectn 
ad  bonum  trahilur,  viam  aperit,  jani  quamdam  im- 
morialitatis  assecuta  est  gloriam.  Quod  forle  jam 
seotiebat»  qui  In  suaviiaie  conscientiae  suae  dicebat : 
Cor  meum,  el  caro  mea  exsuUaverunt  in  Deum  tt- 
vum  (Ptat.  Lxxxiii).  Ulique  qui  hac  via  incedit  non 
sperat  aut  exlimescit,  non  contristatur  aut  condolet 
alicui  eorum,  quae  a  summo  et  vero  bono  recedendo 
deficiunt.  Et  forte  fideles  animas  invitat  sermo  pro- 

^  pheticus,  dicens  :  C^iiverlfmtnt  ad  me  in  toto  corde 
ve$tro  (JoeL  ii),  ut  scilicet  angelus  gaudii  aut  mie* 
roris»  timoris  aut  spei,  non  avcriaiur  a  facie  mea» 
et  meae  non  displiceat  volunlatl.  Implet  autem  baec 
vita  omnem  creaturam,  quia  sine  ea  nulia  est  sub- 
stantia  creaturae.  Omne  enim  quod  est  ejus  parti- 
cipatione  est  id  quod  est.  Sed  cum  sit  in  omnibus 
per  naturam,  sola  rationalia  inhabitat  per  gratiam. 
Sunt  ergo,  quia  in  eis  veritas  est.  illustrantur, 
quia  in  eis  sapientia  est.  Bonum  diligunt,  quia  in 
e!s  fons  bonitatis,  et  charitatis  est.  Omnis  elenim 
virtus  angelica  et  huniana,  quoddam  diviiiitntis 
vestigium  est,  ralionali  crealurse  quodammodo  im* 
pressum.  Spiritus  sanctus  inhabitans  imprimit  ani- 
mae  sanctilatem,  ejnsdemque  rivulos  mullifariam 

1)  spargit,  diversaruin  exercens  charismaia  graiiarum. 
Et  l)»c  mihi  videtur  vera»  et  unica  incolumitas 
viiae,  cum  mens,  vivificauie  Spiritu,  ad  rerum  no- 
titiam  lllastraiur,  et  accendiiur  ad  amorcm  honesta* 
lis,  et  cultum  vlrtutis.  Proecedit  ergo  scieniia  vir* 
lutis  cultuui,  quia  nemo  potest  fideliter  appetercy 
qtiod  ignorai,  et  nialoro  nisi  cognitum  sit,  otillier 
non  cavetur.  Porro  scientiae  tbesaurus  noliis  duo- 
bus  modis  exponitur,  cum  aul  railonis  ejierci- 
tio,  qood  sciri  potest  intellectusinveaii;  aut  quod 


479  :0ANN1S  BARESBERIENSIS  *^ 

abscondiium  est  rcfcbns  gratia  oculis  ingereiis  a  esl  liis  qui  Aposloluro  plenius  noverunt.  Argumcii 


pjiiciacit.  Sic  uiiqnc  aut  per  naturam,  aut  per  gra- 
liani  ad  veritalis  agiiiiioncm,  et  scicntiam  eorum, 
que  nccessaria  sunl,  unusquisquc  polcst  accedere. 
Quodque  magis  mircrc,  quilil)ct  quasi  qucmdam 
librum  scicndonim,  officio  ralionis  aperluin,  gerii 
in  corde.  In  quo  non  modo  visiblliiim  spccics,  re- 
riimque  omnium  naiura  depingiiur,  sed  ipsius  opi- 
flci»  omnium  invisibilia  Dci  digiio  conscribuntur. 
Adeo  qvidem  ut  ncquaquam  vaicant  per  ignorantiam 
eicusari,  quibus  beneficio  naluras,  vel  graiiae,  ge- 
rendoFum  serics  innotesclt.  Sicut  scriptum  ent : 
Quod  enim  notum  ett  Dei,  manifettttm  est  in  illis. 
Deus  enim  revelavil  illit  (Rom.  i).  Non  tamen  cor- 
rupUe  naturae  advcrsus  gratiam  magnifico  fimbrias 


tum  tamcn  ad  omnia  vaiidissimum  est,  ut  de  fideet 
sinccritatc    singolorum    credatur    opcribos    suis. 
Opcra  cnim  qiiae  Tacil  aliquis,  lestimonium  perbi- 
benldeeo.  Vei^m  qui  sc  ipsum  igiiorni,  quid  uli- 
liier  novil?  Si  ignoras  te,  inquit,  pulcbcrrima  intcr 
inulicres,  abi  post  vesiigia  sodalium,  et  post  greg». 
Oraeulum  Apollinisest,  ct  dcsccndisse  de  coelo  cro 
diiur,  Y»M  aioevTiv,  id  est   icito  te  ipeum.  Noiine 
scivit  boc  ctlinicus  dicens  : 
Diiciie,  et  o  miieri  eauioi  cognoicite  rerum^ 
Quidiumui,  aut  qnidnam  victuri  gignimur^  ordo 
Quii  datur^  aut  metw  quam  mollis  flexui  et  unde^ 
Quii  modui  argenfo,  quid  fai  opiare,  quid  asper 
Ulile  numinui  habet,  puerii  chariique  propinquii 
Quantum  elargiri  deceai^quem  te  Deui  eae 
Juiiit,  et  humana  qua  parte  locatui  ei  in  re. 


aut  pbaleras  erigo,  quasi  ipsa  aliquid  boni  babeat  q  ^^^  J^^^  .^^  conlcmplatio  quadripariiium  paril  fra- 


quod  non  acccperit;  cum  cerlum  sit  quia  sme  ea 
nibil  possumus  facerc.  Agnitio  igilur  vcriiatis,  cul- 
tusqiie  virtuiis,  publica  singulomm»  et  omnium, 
et  ralionalis  nalurae,  univcrsalis  incoliimitas  esi. 
Conirarium  vero  ejus  ignorantia,  el  odibilis  et  ini- 
mica  propago  cjus,  vitium  cst.  Etrccle  quidcm  igno- 
rantia  mater  viiii  esl,  quia  nuiiquam  adco  sicrilis 
esi,  ui  non  odibiiium  fructum  pariat  infeiiccin.  In- 
quit  ctbicus  :  Tu  adco 

nullo  thure  litabii^ 

tioireat  in  ituttii  brevii  ut  iemiuncia  recti. 
(Pers.  'v,  120.) 
Agniiio  quideni  ccriiiudineni  babel,  et  vel  in  scien- 
lia,  vel  in  fide  consistil.  Sed  tidei  regula  paulisper 
differatur,  quoniam  cam  tempus,  ct  locus  suus  cx-  q 
spectat.  Gxtcrum  scienlia  sui  noUtiam  habel.  Quod 
evenire  non  poiest,  si  non  mctialur  vires  suas,  si 
igiiorat  alieiias. 

Cap.  11.  Quid  iit  contemplatio  homiwi,  iapieu' 
tiam  affectantiif  et  quii  iU  [ructui  ipeculaliouii 
hujui. 

Esl  ergo  primutii  homiiiis  sapieniiain  afiectantis, 
quid  ipse  sU,  qui  intra  se,  quid  cxtra  se,  quid  in- 
fra,  quid  supra,  quid  contra,  quid  ante,  vel  postca 
811,  contemplari.  Inde  cst  fortc  quod  illi,  qui  prima 
totiiis  philosophiae  elementa  posteris  iradcre  cura- 
verunt,  Bubstantiam  singuiorum  arbilrati  sunt  in« 
luendaiu,  quantitatein,  ad  aliquid,  quaiitatem,  si- 


ctum,  uliliialem  sui,  charilaiein  proximi,  contem- 
ptuin  mundi,  amorem  Dci*  Annon  est  arbor  bona, 
quoe  lantam  fruciuiim  duicedinem  aficfrt,  tantam 
aflert  otilfiatem?  Certe  iion  superbit,  qui  parfos 
est  in  oculis  suis.  Dum  quisque  quae  adsunl  vel  ab» 
sunl,  expeiibilinm  numcrnm  cogitat,  quia  de  sva 
paupertate  noii  erubescit?  Si  quis  non  appeiCDdi 
sui  recenscat,  el  jogis  materia  roodesii  doioris  et 
humilitaiiR  occurriu  Quocunque  se  verut».in  se 
ipso  dejjciior,  qui  pctil  a  Domino  «onforuri,  di* 
cens  :  Bumitiatui  ium  mquequaque^  vinftta  mi 
eecundum  eloquium  tuum  {Pial.  €xviii).  Ilemqoe : 
Ego^  iiiquil,  in  fiagetla  paratui  «iim,  et  dotor  meui 
in  eompectu  meo  iemper  (Peal.  ixxvii). 
Cap.  lil.  Quod  iuperbia  radit  eU  omnium  malo' 

rum,  et  concupiiceniia  lepra  generalii,  auee  omm 

inficit. 

Superbia  vcro  radix  omnium  maloruin  est,  mor- 
tisque  fomenlum.  Arescunt  rivuli,  si  foniis  veua 
praecldiiur.  Nec  rami  convalescuni,  radice  succisa. 
i)eficiunt  vitia,  si  cialio  Jiigulatur.  At  si  stercora 
radici  congcraniur,  pinguescunt  rami,  ct  arcntium 
steriliias  rcsilvcscit.  Si  fonti  liquentia  superfundas, 
acccssio  iransit  in  rivulos.  Si  camino  ignem  adji- 
cias,  in  ligna  incendium  recrudescit.  Sic  si  vitiaUe 
naturae  eiationis  innatae  toxicum  fovcas,  quin  vila- 
lia  ipsa  morlifcrum  virus  inficial,  nec  si  volucris, 
poicris  impedire.  Est  euiin  omnibus  non  lam  co- 
tumesse,  ubi,  quandOi  habere,  facere  et  pati,  et  ^  gnatos,  quum  innatus  amor  sui.  Qni  si  modumei- 


suas  in  omnibus  bis  proprieiates,  an  intensioncm 
sidmittant,  et  susccpiibilia  sint  coniruriorum,  et  an 
in  cis  ipsis  aliquid  inveniatur  advcrsum.  Provide 
quidein  haec  et  diligentcr,  elsi  in  eo  negligentiorcs 
cxstiierint,  quod  sui  ipsius  noiitiam  in  tanta  rerum 
luce  iion  assecuti  sunt,  et  iucis  inaccessibills  noli- 
Jam  pcrdiderunt,  dum  evanuerunt  in  cogitaiioni- 
bus  suis,  et  dicentes  se  esse  sapientcs,  stulti  facti 
suni,  el  obscuratum  est  insipiens  cor  eorum.  QuoJ 
ex  eo  convincitair,  quod  traditi  in  passioncs  igno- 
miniae,  faciebant  quae  nec  sexui,  nec  aetaii, 
ikCG  foriunae  conYCttiaiit,  nec  naturae,  et  perso- 
nus  ofliniam  opcris  tesiiinonio  devcnusieni.  Dati 
aiquidem  aunt  in  sensum  reprobum,  quod  planum 


cesserit,  vergit  ad  culpam.  Oninis  cnim  virtussois 
finibus  limitatur,  et  in  modo  consisiit.  Si  cxcesse- 
ris,  iu  invio  es,  et  non  in  via.  Si  amor  hic  inva- 
luerir,  ncmo  speret  de  cura.  Lepra  siquidcm  esl, 
incurabilior  omni  lepra.  An  nescis  concupiscentlam 
lepram  esse?  Giczi  consule;  st  erubuerii  confiieri 
quod  sentit,  convince  eum  macula  corporis.  Sed 
quid  dicoGiezi  consulendum,  ac  si  solus  sit?  Orbem 
conveni,  quia  totus  infectus  est.  Me  ipsum  inier- 
roga ;  qui  miscrorum  unus  suin.  Ccrte  concupi- 
scentia  misera  et  miserabilis  lepra  est.  Nescis  forie 
quid  dicam.  Concupiscentiae  peslein,  nescius  iufir- 
mitatis  ignoras,  homo  non  concupiscens,  et  tn  eo 
supra  hoiuiuem    coustitutus;  sed  lesiis  meus  in 


m  POLYCIWTICUS 

coelo  flilelis»  mecum  asseril.  quia  umnes  corrupti  A 
iunt,  tt  Mbominabxlet  facti  $unt^  non  ett  gui  faciat 
bonum,  nonetl  usque  adunum  {Ptai,  xiii).  An  lu  sis 
illet  tn  Yideris.  Scio  eniin  non  esse  bunc  Pauliiin, 
qui  liiijus  peslis  incursu  clamat»  ci  ingemiscii : 
lufeiix  ego  homo^  quit  me  liberabit  de  corpore  mor' 
tis  hujut?  (Rom.  yti.)  Sclo  liunc  non  esse  illuin» 
qai  de  pecLore  Teritaiis  sapientise  fluenia  potavit» 
euin  orbem  infectum  liac  labe  inionet,  dicens : 
Qttffcuaqn^  fti  hoe  mundo  tuntf  eoncufntcentiam 
oculerumette,  aut  camitf  aut  tuperbiam  viles  (IJoan. 
ii).  Qui  ergo  hunc  amorem  non  leinperat,  timent 
lepram,  et  caeciiateni  ocvlorum,  qiiae  ex  ea  imminct, 
penimescat.  Si  itaque  illi,  qui  noii  reprimuntcoiicii- 
pisceniiam,  malorum  uliquefoniem  et  fomitem,  dis- 
peiidium  salulis  incurrunt,  quid  erit  ilUs,  qui  eaiii  B 
as^eniaiorum  inflammant  slimulis,  et  quasi  fomenla 
Titiorum  accendunl?  Quid  farient,  aut  potius  quid 
palientur,qui  a  Teritate  averlunl  auditumi  in  admi- 
rationereruin  corruplibiliumetcorrumpenliuin,  non 
claudunt  oculos,  manus  expanduni»  et  omnium  sen-* 
suum  vivacilalem  exercent?  Deinde  quasi  dfei  non 
sufficiat  malitla  sua,  fallacla  unius  allerius  fallaciam 
irudii.TerentianosiquidemverboIibentius  utor,  duni 
ad  coneupiscentiae  furnacem  succendenduiu  coiivt^- 
niuni  adulatores  et  relatores,  delatores  etdeiraclores, 
inviJi,  arobiliusU  elati,  factiosi  et  superstitiosi,  fla- 
gitiosi,  omniuniqueofficiorum  prxvaricatores;  quos 
quia  fere  ubique  lerrarum  siint,  facilius  est  invu- 
nire,  quam  dinunierare.  Adversus  hujusmodi  est 
omnis  lex,in  hos  omnia  jura  conjurant,  et  in  eosdein 
quasi  In  publicae  salulis  liosles  quaiidoque  oninis 
arinabitur  crealnra. 

Cak  JV.  Quid  adulator^  atteniator  et  palpo;  et  quod 

eit  niliil  perniciotiut, 

Adulalor  eniin  oinnis  virlutis   inlinicus  est,  et 

qiiasi  clavuiu  figit  in  oculo  illins,  cuin  quo  serutuneiu 

coaseril,  eoque  magis  cavendus  est,  quo  sub  aniun- 

tis  specie,  nocere  non  desinit,  donec  raiionis  ob- 

cundai  acumen,  et  inodicum  id  luminis,  quod  adesse 

?idebaiar»  exstinguaL  Ad  b»c  auditorum  aures 

obiurat»  ne  audianl  verum ;  quo  quid  possit  esse 

periiiciosius.  non  facile  dixeriin.  Scituin  est  iliud 

Lxlii^  aut  polius  Ciceronis  :  <  Gujus  aures  clausse 

sonl  Teritaii  ul  verum  audire  non  possit,  ejus  salus  D 

«lesperanda  esL  »  Quid  vero  infideiius  quam  euin» 

coi  fideindebess.ciroumyenireverborum  blaiiditlis, 

iodibrio  bsbitus ,  gestns  transfiguralione,  et  toiius 

vaniuiis  lenocinio  excaecalom  in  sordes  vitioriim 

iinpellere  et  praecipitationis  abyssuin  ?  Quidodibilius 

fraude  et  ddo,  quo  sub  imagine  ainoris  et  fidei,  in 

simplicem  et  credulum  et,  quod  deiestabiliusest« 

ainicaro,  perfidiae  el  inimicitiaruni  nequilia  exercc- 

lur  ?  Hoc  siquidero  genus  bominum  omnia  loquen- 

tium  advolupiaiem.  ad  veritaiem  nibil.  Verba  oris 

ejus  iniquiias  et  dolus.  qui  eliam  errantibus  ainicis, 

ad     eorttui  subversionera  ingeiuinat  :  Eugt.  eiige. 

Quos  ut  plenius  nover4s.  Gnaibonein  apiid  comicuin 

vid«,  ei  quid  de  se  fateatur  ausculta.   • 

PATmOL.  CXCIX. 


LIR.  III 


m 


Keqatquit,  nego;  ait^  aio.  Denique  imperari  egomet 

[  mihlf 
Omnia  attentari, 

(Ter.  Eun.  II,  II,  21  ) 

Tota  eniin  Gnalhonicorum  factio,  cotnoedia  esi. 

.  .  • Rides,  majore  cachinno 

Conculitur;  flet^ti  lacrymat  contpexit  amici, 
I9ec  dolet :  ignieulum  ti  brumm  tempore  posctit, 
Aecipit  endrumidem;  ti  dixeris:  yEttuo^  sudui. 

(JUVEN  ,111.  lOO.) 
Unde  Unibricius  inquil : 
f^on  tumut  ergo  paret :  melior  qui  temper,  el  omni 
Noete  dieque  potett  alienum  tumere  vuUumt 
A  facie  jactare  manutt  Uudare  paratut, 
Si  bene  ructamt^  ant  ti  quid  fecit  amicut 
Quod  proferre  palam  non  postit  tingua  modette» 
(Id.,  t6..  104.) 
Quod  quideni  non  modo  amlco ,  sed  ne  libero  bo- 
III ine  dignum  est,  cum  vera  et  unica  liberias  in 
viilulis  speciem  cadat,  et  turpiludo  quos  Inficit,  po- 
sireinaesubjiciat  servituti.  Uistrionem  esse  vel  mi- 
mum.  infamiam  ingerit  his,quos  a  lantae  aiijeciionis 
opprobrio  naturiX  vel  persona:  dignitas  vldeiur  ex- 
cepisse.  Porro  qui  vulluin  induit  alienum,  et  varias 
aflectuuin  aliernal  faclcs,  iocolomitali  sensuuminsi« 
dias  parat,  el 

Sordibut  auricutit  alienit  coltigit  etcat ; 
et  si  bistrionem  verbo  liifliiealur,  ema  moribus  et 
lurpiiudinc  confileiur.  Quod  asscnlatoris  proprium 
est  qui  ad  alierius  vivii  nutuin,  et  aniequam  suuni 
proferat  judicium,  de  singulis  exspectat  alienum. 
Caelerum  palpo,  qui  tainen  asseniatoris  vel  adula* 
toris  ccnseiur  nomine,  quoniam  eadein  res  multis 
notatur  indiciis.  hoininum  inenlis  expioral.  pra>- 
tentat  voluntalem,  ut  cui  rei  volueris  sensus  accom« 
inodel,  ut  gratiani  illius,  cinn  qiio  agitur,  fraudu« 
lenler  subripiat.  Novii  enim  de  concursu  sensuum 
ei  voluntaluin  unione,  quasi  rivulos  ainiciti»  sc»- 
lurire.  Idem  siquideni  velle  ct  noile,  (ui  ait  bisto- 
ricus)  ca  demum  firnia  amicitia  est.  Quidni  ? 
Contentire  tuit  ttudiit  qui  crediderit  te 
Fautor  utroque  tuutu  laudabit  poilice  iudum, 
(IIORAT.,  Ep.  I,  xviii,  06.) 

Cum  vero  prxsenserii  volunlaiem,  sic  palpal,  sle 
demulcet,  lariu  suavitalis  perungit  gratia.  ul  vii« 
tuli  soinnium  inducat.  el  lolani  inodersiionis,  siue 
qua  nunquam  recte  vivitur,  formam  LetlisRi  flumi- 
nis  infusione  subveriat.  Magnas  gratias  agere  Tbais 
mihi?  Juciindus  esl  eniin  comiciis,  et  apius  qul  se 
nugis  nostris  frequenler  immisceal,  ingenies,  iuquii, 
Fuerat  quidein  salis  si  magnas  respondisset.  Scii 
quia  adulatpris  frausomnia  exiollit  in  majus,  et  de 
8110  aliquid  aJJicit  unde  sibi  graliam  cuniulet,  in- 
gentes  inquit*  Sed  nec  mendacium  erubrscii.  Qui 
enim  sibi  potuit4>ersuadere,  ut  honesiaiein  hominis 
lautae  turpitudinis  macula  decoloraret  quacuiique 
de  causa,  utique  persuadebit,  ut  quod  appetit,  la- 
ciat,  I  si  possU.  recte,  si  iion,  quocunque  luixio 
rein.  »  Yerum  qui  suo  noinine,  lU  proprie  eloqud- 
niur,  dicitur  adulator,  vilia  cujusque  dea(bal,  li  uo 
se  ipsum  videai»oculos  coiloqueniis  quadam  nube  va* 

la 


m  JUANPIIS  SARESBERIENSIS  4S4 

niutis  implet,  et  ftures  falsis  prsconiorom  tilulis  A  simi  observatores  sont,  ne  quid  intempestiYe  inge- 


reficit.  Ait  ethicos : 

Quid  quod  adulandi  gem  prudenli$sima  lauda 
Sermottem  indocii,  faciem  deformis  amici, 
Et  longum  invnlidi  coUum  cervicibui  aquai 
HercuUs,  Antaium  procui  a  tellure  ienentis : 
Miratur  vocem  anguitam^  qua  deteriu$  nec 
llle  ional,  quo  mordetur  gaUina  marilo. 

(JuvcN.,  III,  86.) 

Hoe  aiiiein  minime  videtur  niirum,  si  perditissimi 
lionnnes,  et  quil)us  hic  gravis  morbus,  et  fecuien- 
tus  sordidatnr,  ad  tantain  turpitudinem  possiint 
impelli.  Sed  hoc  potios  duco  mirabile,  quod  popu- 
him  qui  sibi  credai  habeant,  qui  de  se  magis  alienae 
liiigua:  acquiescat,  quam  proprix  judlcio  conscien- 


rant,  sed  inter  prandendum,  aot  cum  vino  quis 
exhilaratus  fuerlt,  aut  cujnscnnque  compos  toIu- 
ptatis.  Hujus  caulel»  meminit  llaro,cum  ad  iGneam 
revocanduin  sororem  a  Didone  missam  asserit»  qux 
sola  viri  molles  aditus  et  tempora  norat.  Quis  auiem 
non  rldeal,  cum  agaso  non  tressis,  titulonim  fasci* 
bus  purpiiratur,  ei  non  sine  sanna  et  cachinoo 
audientium,    Daina    transit  in    Marcum.    Marcin 

dixit  : 

Papa!  Mareo  spondente  recusas 
Credere  tu  nummos  f  Marco  sub  judiee  patUi  t 
Ila  64/,  aetigna,  Marce,  iabeUas. 

(Pbrs.  ,  V,  79.) 

Est  quidem  omnium  captanda  benevolentia ,  qu^r 


ti»,  dum  se  ipsum  quilibet  exira  se  quaerit,  et  nosse  ^  fons  est  amicili»,  et  primus  chariutis  progressuf 


dedignalur,  quam  sit  sibi  curu  supellex.  Nihilest 
eniin  quod  credere  de  se  non  possii  cum  laudatur, 
non  modo  diis  asqua  poteslas,  sed  qiixcuiique  ani* 
ma  de  fermento  superbiae  intumescit. 

Cap.  V.  De  caulela  adulalorum^  et  fraude  muUipUci^ 
et  comilibus  adulationi$f  et  sequela  eorum, 
Siint  tamen»  qui  vulgares  et  adulationes  piebeias 
nou  admillant,  ul  qui  noluiit  vili  unguento,  oleove 
corrupio,  quod  omnibus  felet,  inungi,  cum  ainico- 
rum  aut  couvivarum  expeiunl  gratiam.  Quid  enini 
turpius  est  quam  ad  lenocinia  histrionis  transfigu- 
rare  vuhum,  muiare  habitum,  moluin  ducere,  et 
iion  lam  videre  alium,  quam  se  ipsum  gerere  hi- 
strionein?  Quid  ineptius  quam  cuin  alius  magiio 


est ;  sed  honestaie  incolumi,  ofliciorum  studiis,  vir- 
lutis  via,  obsequiorum  fructu,  inlegritate  sermoiiif. 
Adsit  et  fides,  dictoruin  scilicet  faclorumque  coii- 
stantia,  et  veriias,  quae  officiorum  et  bonorum  om- 
■ium  est  fundainenlum.  Gratiam  bonorum,  sed  el 
omnium,  si  fieri  posset,  virtus  appeiit,  sed  ad  easi 
dedignatur  per  sordes  accedere.  Nobilis  dtiqne  res 
est  et  delicata,  et  quae  omne  quod  dedecet,  asper- 
natur.  Omnis  eiiam  species,  qu»  ex  se  ipsa  uob 
Jucet,  ei  suspecta  est.  Nunquid  igiiur  luentitur,  ut 
placeat?  Nunquid  bonum  dicit  inalum,  et  inaluto 
honum?  Nunquid  aniicum,  qui  parum  sanus  est, 
iastigal,  ut  amplius  faciat  insanire?  Porro  curo  om» 
nis  assenUUo  lurpis  sit,  peruiciosior  est  cum  ail 


hiatu  oris,  ad  te  impellenduin  vanitalis  spiritum  ^  subornandum  vitium  personae,  vel  natiirae,  vel  dh 


proferat,  si  tu  aurittin  vela,et  latitudinem  cordis  ad 

tumorem  conclpiendum  oppandas.  Et  quia  videniur 

ab  oinnibus,  faciliits  haec  a  plerisque  vanitatis  ob- 

sequla  contcmnuniur.  Verumtamen  iila  inagis  ti- 

menda,  quia  magis  perniciosa    suiit,  qu:£  quodam 

cautelae  velamento  stndiosius  occultantur,  et  quasi 

sub  imagine  increpuiioiiis  aut  correctionis,  alteriiisve 

olBcii,  aut  virtulis,  irrepunt.  Quod  nonnuUos,  dum 

benevolenliam  iminoderatius  captant,  fecisse  repe- 

ries.  Ait  enim  Laeiius,  non  ilie  lator  legis  ftmicliiae, 

sed  suasor  belli  civilis  et  furoris  incentor,  qui  et  ab 

ajiis  Lentulus  appellninr, 

Quod  iam  lenta  tnas  tenuit  patienlia  vires, 
Conqnerimurt  deerat  ne  tibi  fiducia  noslri  ? 


gnitatis  accedit  auctorius.  Nempe  philosopbi  pro- 

babile    dicuiit,   quod  videatur  vel  omnibus,   vel 

pluribus,  aut  sapientioribus,  aut  quod  in  propria 

faculute  artifici.  Si  ergo  sapientiam  cujusqiie  Piato 

commendet,  aut  Socrates,  Aristoteles  acnmen  inge- 

nii,  Gicero  dicendi  copiam,  mathematicae  studium 

Pythagoras,  metroruin  varietaies  Fiaccus,  Naso 

leviiatem  versificandi ;  quidni  credat?  Subeunt  enioi 

citius  et  forlius  singulos  fomenta  vitioruin, 

magnis 

Cum  subeuttt  attimos  auctoribus. 


His  umen  sui^compos  animus  non  sedueitnr,  cerie 

quia  neino  novit  quid  sit  in  liomine,  praeter  spiri- 

tum  hominis  qui  in  ipso  est.  Unde  apud  Yirfiliam 

DummovethasccaltdusspirantiacofTforasan^  sapientibus  et   masais  vir» 

tt  dum  ptla  valeni  fortes  Ofrquere  lacerti^  ^        "  ...        .  • 

'^        .       '  ^  ostri  temporis  doctior,  ait : 

Me  quoque  dicunt^ 


gegenerem  pntiere  iogam,  regnumque  senatus? 
sque  adeo  miserum  est  civili  vincere  beUo  ? 
(LucAN.,  1,361.) 
Sic  et  in  comoediis  servoruni  calliditate  domini 
deluduntur,  praeinissis  increpationibus  rationes  suas 
infinnari  perroittunt,  et  tandem  se  victos  simulant, 
ut  et  credulorum  sensum  conflrment  errorem,  et  de 
proditionis  perfidia  gratiain  aucupentur,  magna  sa- 
tagentes  industria,  ut  sic  seinper  (fecipiant,  ut  nun- 
quam  possint  argiii  falsiutis.  Eoruin  namque  veriias 
inendacio  servit.  Quid  quod  aucupes  novitntum  ru- 
musculos  congerunt,  eisdemque  curiosoruin  auribus 
satisfaciunt,  ut  hac  via  compendioslus  ad  id  quod 
desiUeratur,  accedant?  Temporis  quoque  diligentis- 


Vatem  pastores;  $ed  non  ego  credului  iUis. 

(YiRfi.,  isc/.ix,  34.) 
Tii  quoque  premso  $i  paUe$  improbe  nummo^ 
Si  facis  in  penem  quidquid  tibi  venit  amorum, 

(Pers.,  IV.  47.) 
Licet  (e  tota  vicinia  modestum   dicat,  ac  pudicum, 
niiiiime  vel  jurantibuscredas.  Memoriter  teue  quod 
parvulus  didicisli  : 

Plu$  alii$  de  te,  quam  tu  tibi  credere^  noh. 
Non  facile  dixeriin,  uter  sit  prior  in  vitio,  qui  lia- 
guam  adulaiionibus  polluit,  aut  cujus  cor  ex  eis  se 
iii  la;iiiiam  resolvit.  In  hoc  enim  elatioQiscaecitas; 
in  Uio,  fraus  excaecandi  damnatur,   Ubique  vero 


m 


POLTCRATICUS.—  LIB.  1«. 


496 


ilamnalnr  dolus,  sed  e(  rieciiat,  quae  a  snperbia  A  lucram.  EOicilurerKOut  nullasil  ei  molesia  aervilis 


esl,  nusquam  absolviiur.  Eslo  quod  adulalor  sil  ne* 
qntoi',  irtte  non  minus  couiemptibilis  est.  Nec  ca« 
pereiur  linguastendiculis  alienae,  si  non  blandire- 
lur  ipse  sibi.  Quid  itaqoe  aiium  argnit  adulationis, 
qni  siblmet  adulatur?  fn  qno  enim  allum  accusai, 
ae  ipsum  condemnat.  Eadem  enim  facil,  quaejudi- 
cat.  YvBf  inqull  Dominus,  qui  eonsuunt  pniviUoi  iub 
omni  cubito  manui^  el  ponunt  eertnealia  iub  eapile 
nmveneB  tetatii  (Euch.  iiii).  Ulique  pulvillos  con- 
Sttunl,  qui  auribus  parant  insidias,  qui  vana  et 
nonia  eongerunt,  quibus  sensus  demuiceant,  qui 
opera  coromendani  hominum,  ut  eos  fam»  prxco- 
nilB,  etquadamsoavi  jucuuditate  favoris,  iiiducant 
ad  quietem.  Usus  eniin  pulvinaris  et  cervicalls,  est 


obsecnndaiio,  nullum  indecens  videalur  obseqnluiu« 
omnium  officiorum  personas  indnit,  dum  praemia 
omnium  fraudulenter  prxripiat.  Qui  siint  enim  qui 
Testibus  nitent,  qui  fastigiali  iucedunt»  qui  8equi« 
pedarum  stipantur  comiiatu,  commilitonum  etcon« 
lubernalium  dealbantur  obseqnio,  qiil  primis  salu- 
tationibus  in  foro  gloriantur,  qui  primos  recubitus 
babent  in  CGenis,  quorum  aures  mulceniur  fomento 
praenominum»  et  quibus  nobilium  molles  reserantur 
auriculae  :  quos  fortunae  gratia  alarum  suaruin  re» 
inigio  ad  siiblimia  subvehit  et  eitollit,  et  a  quibua 
qu»Iibel  inagna  domus,  dispositionis  suse  formulani 
trahit,  et  babitum  muiuatur?  Nempe  adulaiorei, 
qui  alienum  vivunt  ad  nutum,  dum  eos  fraudulenter 


moHities  quietis.    Pulvinar  ergo  sub  omni  cubiio  ^  emungant.  Yeritas  aspera  est,  ei  plenimque  mo- 

lesiiam  paril,  dum  aijquero  palpare  dedignaiur. 
Verum  amaritudo  ejus  ulilior  est,  ei  integris  sensl- 
bus  gratior,  quam  mereiricantis  linguae  disiiiiaiis 
favus.  Meliora  siquidem  iunt  (sancto  Salomoiie 
lestante)  amici  terbera^  quam  fraudutenia  Oicuia 
blandientii  (Prov.  ixvii).  Quidni?  Fides  enlm  per- 
lidiae  semper  aniefertur.  Non  manei'  fides  incoJu- 
rois,  ubi  aliud  agitur»  et  aliud  simuiatur,  praeseriim 
animo  el  voluntate  nocendi.  Dicilur  enim  Ades,  si 
sequimur  stoicos,  eo  quod  flat  quod  diciuin  esl  : 
Lux  mea,  saius  mea,  refugium  nieum,  cor  meum, 
et  vila  mea,  dux  invicte,  viventium  sapientisslme» 
omaium  iargissime  et  benignissime,  Tivendi  forma, 
virtutis  spcculum,  et  caetcra  hujusmodi  imporlaiie 
ingesta,  nonne  plena  sunt,  non  tam  adulationis  vltio, 
quam  veneno?  Sunt  enim  qui  iiec  scurrantis  spe- 
ciem  viiant,  cuin  amicitiam  profitenlur.  i  Venena« 
inquit  saplens,  non  danlur,  nisi  melle  circumliu.  » 
Nullaeque  occuliiores  suut  insidiae,  quam  hae,  qua 
ialent  in  simulatione  officii,  aut  aliquo  necessitudl- 
nis  nomine.  Tu  obsequium  pulas,  amicitiam  suspl- 
caris,  metiris  affectum;  insidiae  sunt.  Nec,  utest 
in  fabulis  (quoiiiani  et  mendacia  poetarum  serviunc 
veritail),  Juno  Seinelen  deceptam  in  incendiuiii 
impulissel,  si  noii  esset  nutricis  induta  faciem,  et 
mentita  affectum.  Tibi  credis  impendi  famulatum  : 
exiremae  et  miserrimae  subjiceris  servituti.  Nairi 

Cum  facHem  diitillat  in  aurem 

Exiguum^  de  naiurce  viiiique  venenOf 

dispeream  nisi  submoveat  oinned  qui  vera  loquun- 
lur,  dedignati  asseutationis  subire  nbtain.  Lumina 
submovetur,  et  bene  si  non  judicatujr  Iniinici^s,  qul 
polenlis  ainici  voluptatibus,  etiam  lurpioribus  non 
modo  conlradicit,  sed  etiam  non  consentit.  Equi- 
dem  nec  consensus  ad  gratiam  sufficii,  approbare, 
commendare,  applaudere,  insanienti  iiecesse  est : 
cum  oinnia  malefecerit,  laudandus  est  quasi  rebeno 
gesla.  Sicut  enim  identitas  voiuntatum,  anioris  in« 
dicium  estt;  sic  ex  disscnsu,  inimicitiarum  quisquu 
reiia  arguitur.  ProiiiUe  salyricus  iiiquil : 

Quid  Romof  faciam  ?  mentiri  neicio;  librum, 
Si  malui  etlf  nequeo  laudare  et  poicere;  vimus 
Abiroram  iynoro;  funui  promiUere  pairii 


manus  ponitur,  quando  noo  modo  operatlo,  sed 
qiiidquid  ei  adjacet  commendatur^  Capnt  universae 
aetatis  cervieali  siiperponitur,  dum  quis  adnlanlium 
vtrbis,  in  totius  vilae  operibus  delectalur.  Et  alibi  : 
Ipse  sdificabat  parieiem,  illi  autem  liniebaut  eun. 
Parietem  aedifical,  non  domum,  quisquia  in  indu- 
rai»  roentis  vitlo,  pravilatem  congerit  operum. 
Qui  in  pariete  solo  ostium  facit,  quocunque  ingre- 
diatiir  foris  est.  Quicunqiie  in  pravitate  operls,indu- 
raia  menie  conversatur,  a  sanctorum  societate  se- 
Jiingitor.  ^dificatum  ergo  parietem  linit,  quisquis 
pravis  operibns  alicujus  adulanter  applaudit.  Curo 
vero  sil  turpe  omnibns  adulari»  longe  turplus  est, 
si  in  prscipuse  auctoritatis,  aut  ordinis,  viros,  . 
adulatio  cadat.  Adeo  quidem  ut  sacrorum  canonum 
institntis  cautum  sit,  clericos  Irrefragabiliter  depo- 
nendos,  qui  noscuntur  adulationibus  inservire. 
Recte  qnidem,  quia  omnis  adolatio  comites  babet 
dolnm  et  fraudem,  proditionemque  et  notam  men- 
dacii.  Sequelam  qiioque  ignotniniam  servitutis,  ex- 
caecalionem  proximi,  et  exterminium  totius  hone- 
statis.  Aniion  est  talis  non  modo  ejiciendus  aclero, 
sed  a  toto  fidelium  coetu  ? 

Cap.  VI.  (jico<f  adulatorei  multiplicati  iunt  iuper 
numtrum,  et  a  prteclarii  domibm  honeiloif  et 
diiiimiiei  sut,  expellunt. 

Haec  taroen  pestis,  jam  in  tautum,  Domino  in- 
dignante,  invaluit,  ut  si  ventum  forte  fuerit  ad  con- 
flictnm,  vereor  iie  modesios  etbonos  viros  possint  d 
facilius  expellere,  quain  expelli.  Serplt  enini  illuvio 
loeda,  et  morbiis  cancerosus  in  omnes,  ut  nullus 
aut  rarus  sit,  quein  labesisla  non  macuiet.  Omnes 
enim  affectant  benevolentiam  eorum,  cum  quibus 
viviiur.  Quod  quidein  uon  modo  liciium  est,  sed 
lionesluro  ;  utpoie  omnia,  quae  naiura  virtutum  pa- 
rens,  et  rccte  vivendi  dux  optima,  gignit.  Sed  dum 
hanc  affecllonein,  moderationis  reguia  deserit,  fer- 
iiir  lu  praeceps,  discurrensque  per  oronia  agenda, 
ei  iion  ageuda/  per  infamiaui  et  bonaiu  faniaiu,  fa- 
voris  auceps,  gratiae  solliciiator  ince&tus,  ut  cuin 
aniicum  bianditiis  pracorruperit»  inore  merelrican- 
tis  fortoiiam  subripiat,  exteuuei  facultaies,  aliena 
iii  se  coogerai  spoiia,  et  suuni  oiimia  couvertat  ad 


187 

Nee  volo,  nee  potsum ;  ranarum  riseera  nunquam 
Intpexi;  ferread  nuptam  qum  mUlit  adulier^ 
Qum  maudal^  norunt  alii ;  me  nemo  ministro 
Fur  erit,  atque  ideo  nulli  comes  exeo,  tonquam 
Maneu$,  et  exstinettB  eorpus  non  utile  dexira, 

(JUVEN.,  111,  41.) 

Fiigio  ergo  urbem  tanlls  obscenitaiibus  plcnam; 
.«idulaloriun  veneficio  loxicatam,  suis  adulatoribus 
derelinquo. 

Vhant  Arturxus  isiie, 

Et  Catulus  :  maneant  qui  nigrum  in  eandida  vertunt, 
Nec  lamen  unius  urbis  tantum  viiia  depingi  cre- 
das  :  jam  lolius  orbis  sunl.  Quod  ad  istud,  orbem 
Romam  crcdo  :  memini  mc  audisse  Romanum  poi- 
tiflcem,  solitum  deridere  Lombardos,  dicens,  eos 
pileum  omnibus  colloquentibus  facere,  eo  qood  in 


laANNIS  SARESBERIENSIS  m 

A  Nec  est  quod  do  suflTragio  ipsius  desperes,  qtiem 
muneribus  pascis.  Alimenla  siquidem  uHibraiilis 
graiiae,  ei  uominis  prostituti  munuscula  5unt,et 
nisi  fuerint  frefiuenlaia,  amicitise  nomen  inier* 
imunt.  Frustra,  de  muneris  quantitaie  praesamitor, 
nisi  animam  cupiditaiis  igne  succensam»  crebrse 
visitationis  refrigerio  lemperes,  et  avaritiae  jugeio 
esuricm  frequenii  beQeficioruni  inierpolationc  de- 
mulceas.  Aquilarum  dicitur  esse  naiura,  utciiBii 
siomacbnm  pleniori  refectione  ingurgiuveriiit,  iu 
quinium  deciroum  diem,  vel,  ui  aliis  plar-et,  in  qna- 
dragesimum  suspendaiit  esuriem,  oblaiorumque  ci- 
bonim  copiamaspernenlur,  una  saturiutecoQtenix. 
Sane  longc  alia  condiiio  diviium,  iiiio  eorutn  qui 
venaletn  prostitount  graiiam.   Magis  euim  aliquate- 


cxordio  dictionis  benevolentiam   captent,  et  eorum  B  uus  acceduntad  bomines,  qui  nccesse  habeni,  quia 


cum  quibns  agitur ,  capita  quodam  cominendaiio- 
nis  demulceant  oleo.  Fiti  mi,  inquit  Salomon,  si  le 
laetaverint  peceatores,  ne  aequieseas  eis  (Prov*  i). 
Ipsi  enim  contra  ganguineni  suiim  insidianuir,  cl 
inoliuntur  fraudes  contra  animas  soas.  Probibe 
pedem  tuuiu  a  semilis  eorum.  Pedes  cnini  corum  ad 
roaUim  currunt,  et  festinant  ut  effundant  saiiguineiii. 
ilAP.  VII.  Fraudem  adulalorum  initio  vitandam,  et 

quod  muneribus^  aut  obsequiorum  dificuUaie,  va- 

lidissime  procedit. 
'  Ecce  vir  sapienli&simus  in  filio  erudiens  univer- 
tos,  assenlatorum  gratiam  omnibus  suspeclam  red- 
dii,  omnesque  deierret,  et  boc  quidein  in  iniiio,  eo 
forie  quod  recte  gradieniem  primus  adulalorum 
congressus  Impugnat.  H»c  foriasse  mcrelrix  est,  q 
cujus  indicit  fugain.  FavuSf  inquil,  disiitans  labia 
meretricist  et  nitiditts  oleo  gutiur  ejus,  Novissima 
autem  ejus  amara  quasi  absinlhium^  et  lingua  ejus 
aeula  quasi  gladius  biceps.  Pedes  ejus  deseendnnt  in 
mortemt  el  ad  inferos  gressus  ejus  penetrant,  per 
semitam  vita  non  ambulant^  wagi  sunt  gressus  ejus 
et  invesiigabiles.  Nune  ergo,  jili  nii,  audi  me,  et 
ne  reeedas  a  verbis  oris  mei.  Longe  fae  ab  ea  viam 
iNam»  et  neappropinquesforibusdomusejus(Cant.  iv). 
Uxc  etsi  ad  sectam  bxreticorum  censeantur  pra;- 
cipue  referenda,  ab  adulaiionia  fraude  nou  alicua 
»uut.  Si  ergo  ad  fores  domus  ejiis  non  licet  acce- 
dere,  uonquid  adinitienda  est  in  prsecordia  pecto- 
rist  Casterum  cum  inulliplex  sil  vitium  adulandi, 
aliis  yuhu,  aliis  verbo,  aliis  opere  vel  muoere  as-  ^ 
sentaatibus,  efflcacissima  esi  adulationis  fraos, 
cum  simulaiionem  conOrment  munera,  aut  ei  diffi- 
Gilius  obsequium  contestaiur.  Si  aliier  credis 

^uiitn  te  tua  tempora  fallunt^ 

Qiit  tlfpe  mei  sumpta  duleius  esse  putas. 

(OviD.,  Fast.  1, 189.) 
Probatio  siquidem  vene  dileclionis  csl  sub  hujus 
tempeslaiis  corrupiione,  frequentatio  muneris.  Ars 
artlum  est,  si  placere  vis,  frequenter  dato. 
.  •  .  Si  ealidum  scis  ponere  sumen, 
Scis  comitem  horridulum  trila  donare  laeerna, 

(Pers.,  1,53.) 
aller  Mercurius  eris  ei,  eisi  vis  ampliiis,  es  Apollo : 
Phmboque  puUhrior,  et  sorore  Pheebi. 


crcbro  esuriunt,  crebro  relici.  Vix  possiint  coUs- 
ciain  esuriem  iu  diem  quadragesimum  protelare. 
quin  indigneulur  amicis,  si  non  avariti»  liiaiuia 
oppleveriut.  Solebani  aiitiquitus  Gratiaruin  siuula- 
cra  eOigiari  iiuda,eo  quod  soliditas  aroicitiaey  et  veri- 
tas  lidei,  sinequaBecgraiiaequideiu  iioinen  subsi:»iit, 
nuUo  simulationis  fuco  valeal  obumbrari.  Sed  jam 
cum  ad  liomines  ventum  sit,  qui  non  amicos,  sed 
se  ipsos  in  singulis  amani,  multiplieitaUs  lucus  ut 
placeat  necessarius  est.  Apud  istos  enim  gralia, 
quia  gratis  non  est,iam  non  graiia»  sed  lucri  inesca- 
torium  est.  Facies  siquidem  meretricis  facu  o^ 
eit  nec  quodcuuque  vitium  erubescit»  duiulueri 
tendit  ad  quacsUitn.  Vetus  quereia  esi  sapieiitis, 
indignum  auiicitiae  lugeniis  occasuin  : 

IUud  amiciti(e  quondam  venerabile  nomen 
Prostatf  et  in  qutesiu  pro  meretnce  sedet. 
iOviD.,  Pont.  11,  iu,  19.) 
Qiiod  ex  co  constai,  quod  si  cesset  ultliias,  rams 
aui  nuUus  est ,  qui  propter  se  virtutem  amiciiije 
colaL  lii  lot  circulis  ssecuioruni ,  iu  lanto  aeiaiuui 
Upsu,  in  tanta  multitudine  et  differeutia  persoiia- 
rum,  viiy  ul  ait  Laelius,  tria  tnveniuntur,  aut  qua- 
tuor  paria  in  amore.  Uoc  ipsuro  arbiter  noster  iu- 
gemiscil,  elsi  alterius  videatur  induisse  persouaui. 
Ait  eniui ; 

Nomen  amieiiia  si,  quatenns  expedit,  harret, 
Caleulus  in  tabula  mobite  ducit  opus. 

Cuns  fortuna  manet^  vuUum  servatis  amid, 
Cum  eecidit,  turpi  vertitis  ora  fttga. 

Grex  agit  in  scena  mimum,pater  ilte  vocatur, 
Filius  hic,  nomen  divitis  itle  tenet. 

Mox  ubi  ndendas  inclusit  pagina  parlas^ 
Vera  redit  [aeies,  dissiiHuluia  perii, 

(Petr.,  bau  76.) 

Gap.  Vni.  De  mundana  comatMa^  vel  tragmdia. 

Et  quidem  clcganti  utitur  siiuiUtudine»  quia  iere 

quidquid  in  turba  profajiae  inulliludijiis  agitur,  co- 

nioedia:  quain  rei  gestae  similius  esu  Mititia  est, 

inquil,  vtla  hominis  super  terram  {Job  vii).  Ai&i 

uoslra  tempara  propbelicus  spiriius  coocepissel, 

dtcerelur  egregie,  quia  comaidia  est  viia  boniiuis 

super  terrain,  ubi  quisque  sui  oblitus,  personain 

cxprimit  alienam.  Sed  forte  eopropbetae  lendit  ora- 


^^  POLYCRATICUS.  -  UB.  III.  4^ 

ctilirn,  III  eos  qaos  iiomlum  lcrra  ab$orbuil,  doeeat  A  dhhU$  ?  Semen  eorum  permanel  coram  eis,  ^opin^ 
.«•.!*..  ».i.t«r«   Ttf.«*  «...  ^«...:        ..^         :        ..-      quorum  lurbu,  e(  ntpotum  in  ,'.on$pectu  eorum^  do^ 


jiigiier  militare.  Nam  qul  capil? i  vitiorum  impulga 
trahuntur  ad  ponam ,  sicui  bos  immolandus  ad 
victimam,  abeuntespost  concupiscentias  suas,  eisi 
corpore  ^idenntur  inhabilare  guperliciem  terr», 
Tiri  lamen  absorpli  suni,  et  descendunt  in  inreriium 
virentes.  Et,  si  alinm  orationls  sequimur  tropum, 
lerram  usquequaque  inhabitaiit»  quoruih  conver- 
saiio  in  coelis  est  ininime ,  nec  sibi  sciunt  aliquid 
in  cobIo  esse,  et  id  duntaxat  afiectant  animo  ,  quod 
ceruitur  super  terrani.  His  quoque  roilitia  jugls 
indicitur,  quibiis,  ut  ad  fabulas  redeamus,  nec 
onda  Tapuli,  Tyiii  vuiiur ,  rota  Ixionis,  Belidum 
urna,  saxum  Sisjpbi  deest,  dum  voluntas  mundo 
iinpiicita,  nequit  implere  proposltum,  quandiu  pe 


muM  eorum  securm  iuM  et  pacatce,  et  non  est  9irga 
Dei  iuperillos.  Boi  eorvm  coneepii  et  non  ubortimt; 
vaeca  peperit.el  nou  privaia  est  fetu  iuo.Egrediuntur 
quasi  gregei  parvuti  eorum,  et  infantes  eorum  extul* 
tant  lusibus.  Tenent  t^mpanum  et  eitharam,  et  gau* 
dent  ad  semtum  organi.  Ducunt  in  bonis  dies  suos^ 
et  in  puncto  ad  inferna  descendunt  (Job  xxi). 
Quis  laititia:  praecedentis.  exitus  potest  esse  um^ 
rior,  aut  reJicis  viae  infelicior  Anis  ?  Hsec  esi  enim 
via  illorum,  qui  in  labore  hominum  noHsuut^nagua 
eum  hominibus  PageHabuntur  (FsaL  txxii).  Utlqiie 
dejocit  eos  consilium  Domini,  dum  alievarentur.  £L 
siquidero  haec  poitiis  ascribenda  sunt  omiiia,  quam 


-,-,, ,  ..«<.,...  ....p.^.^  p.vpv«.»u».,  «juauuiu  pc-     BI4UIUCIH  uaec  poiius  ascrioeDOa  sunt  omiiia,  quam 

regrinaiuf  a  Domino.  Istorura  vlia  militia,  et  certe  "  fortunx ,  quse  aut  ab  ipso,  aut,  quod  magis  reor, 
malitta  est.  jQuod  si  abhorres,  alia  Inlerpretatione      Ofniiino  non  est.  Aii  namque  cihiciis 


doeeberis»  qula  vita  hominis  soper  terram  tenlatio 

esi :  qoae,  si  proprietatem  iiominis  sequimur,  mali 

freqiientius  babet  nolam.  In  hac  uiique  tentationOv 

vei  maliiia,  licet  sibi  septem  mlllia  virorom  Doml- 

.  iins  reservaverit,  fere  toius  mundus  ex  arbilri 

.  nosiri  sentenlia  minium  videtor  implere,  ad  coinoe- 

'  diam  soam  quodamniodo  respiciens,  et,  quod  deie- 

rius  est,  eo  usque  comcedi»  sutf^  insistunt,  ot  in  se 

cuin  opns  fuerit,  redire  non  possiiit.  Yidi  pueros 

tara  dto  balbutientlum  vitia  imitari,  ut  postmoduin 

iiec  com  vellent,  recte  loqui  poloerint.  c  Usus 

enlin,  ut  ait  quidam,  aegre  dediscitur,  et  consue- 

tudo  alleri  natune  assislit ,  »  quam  iicet 

Expellas  fnrca,  tamen  usque  recurretf 

(HoRAT.,  Epis.  1, 10,  U.) 
Unde  et  ethicus  provide  quidem  et  utiliter  :  1  Op» 
liiiiam ,  inquit ,  vivendi  eonsuetudinem  ab  iiieunte 
aetaie  elige,  eam  libi  jucundam  usus  efficiei.  » 
Maguonim  proiiidc  viroruni  sensus,  sxcularis  haec 
expugnal  comoedia.  Varia  figura  temporum,  ac- 
tuum  quaedam  varietas  est.  Porro  actibus  person;e 
deserviunt,  duin  in  eis  fortunae  jocanlis  ludus  iin- 
pletur.Quid  cnim  aliud  est,  quod  novum  quemlibet, 
et  ignotuin,  nunc  amplissimo  induit  potentatu,  et 
in  regni  fastiglum  erigit ,  nunc  alium  purpuratum 


anlequam  natum  de  regni  colmine  in  catenas  hosti 

les  projicil,  et  servituti  addicliimy  in  miserias  ex- • — - 

tremas  pr»cipiiai.  Aut,  quod  frequens  est,  non  modo  D  c««W"o  inferont,  ex  qua  omnla,  per  quam 
tyrannorum,sed  et  principum  sangoine,  inflmorum      ®*  '"  ^^*  *""^  ®'""'**»  **  ""^  ^"*  ^»<^^"'» 
honiinuni ,  aut  etiam  vilium  servorum ,   infaines 
cruenlat  gladios? 

Si  fortuna  volet^  inquit,  fiet  de  rhetore  consut : 

Si  volet  hiBc  eadem,  fiet  de  consule  rhetor. 
In  eoque  vlta  haminum  tragoediae  quain  eommdiae 
▼idetur  esse  similior,  quod  omnium  fere  tristis  est 
exitu8,doni  omnia  mundi  dulcia  quantacunque  fuerint 
aroarescunt,  el  extrema  gaudiHuctus  occupat  (Prov.. 
111).  Qoantumlibelin  vitssuis  iniqoi|floreant»  el  pru* 
speramm  concorso  inaorentor,  eis  ad  ootum  for- 
luna  serviat,  sobvertet  in  fine  gressos  eorum,  et 
tandero  amara  eril,  quasi  absintbiuro.  Qaiar^,  iiiquil 
lieatus  Job,  tmpij  pf rti»?,  sublevati  suni,  confortatique 


Noli  fortunam,  qum  non  eu^  diser^  eacam. 
Ilomerus  quoque  in  illo  celeberrimas  perfectionM 
opcre  dedigHatas  est  nosse  fortuiMm,  adeo  qnidem 
ut  in  nulla  parte  tanti  carmiiiis  nominetur.  Malui; 
enim  soli  Deo,  quem  Morpban  nominavit,  oniversa 
regeiida  commitlere,  quam  ut  aliquid  ascriberei 
temeriiatj  fortun(e,quam  utlqoe  sic  consiat  minime 
essa  deam,  sicut  certum  est,  dici  et  pingi  ca*canu. 
Fruslra  ergo  caecitas  ejus  arguitor ,  quae^in  itatura 
rerum  inveniri  non  poiest.  Uiide  et  casus  non  esse 
convincitur,  si  eum  quis  iniprovjsum  eveaium  esse 
definiat,  cuin  nlbil  fiat,  cujus  ortum  legitima  causa,. 
£.  et  ratio  non  praecedat,  et  fidelis  concionator  uibil 
in  lerra  doceat  fierl  sine  causa.  Yeromtamen  quia 
praeter  inieniionem  gerentiom  aliqoa  ,  noonulia 
contingunt  praeler  opinlonem»  casus  appellatione 
claoduntur,  licet  aeque  disponentis  ratione  praevisa 
sint,  sicut  ea  quae  lege  naiur»,  necessitatis  nexibus 
videntur  arciata.  Proiude  et  hxc  ipsa  contingentia, 
primaevae  omnium  causae  sic  constat  esse  annexa, 
ut  ad  eam  omnia  referantur ;  et  pro  mea  opinione, 
haec  ipsa  ad  posiiionem  omnium  quae  sunt,  neces- 
sario  consequalur.  Ridebunt  forte  prudentiores  iii- 
sipientlam  iiieam,  qui  Deum  esse,  ad  existeatiani 
oroniuro,  sequi  consentio ;  sed  ab  effectu  causaui 
inferri ,  vel  probabiliter  roe  Peripatetici  docuerunt. 
Porro  doctores  fidei  eam  ex  oinnibus;causam  ne- 

oniuia,. 
qua  sunt  omnia,  et  sine  qua  factum  est,  siut 
subsistere,  nihil  potest.  Quod  ergo  aliquid  fortuii» 
videmur  ascribere,  ei  nequaquam  praejudicai.  Sed 
quia  nobis  ad  homines  sermo  est,  bominum  verbis 
utimur,  plngul,  ut  praediximus,  Minerva  agentes  de 
singulis ,  de  nulio  subtilem  Ireddenles  raiionem. 
Quod  si  hoc  ipsum  patlenter  admitlitur,  ca  quse  a 
pliUosophis  genliuin  publicae  uliliiatis  gralia  scripta 
sunt  .  audiri  ouid    Drohihel?    Ouascunaue    emm 


sunt  ,  audiri  quid  prohiliel?  Quacunque  enim 
tcipta  sutUf  inquit,  ad  nosiram  doctrmam  scripia 
suntf  ut  per  patientiam  et  consoiationem  Scripiu- 
farum  spem  habeamus  (/2om.,  xv).  iDum  eniui 
pax  abest  filiis  Adam,  qui  ad  laborem  nati  sunt,  pa- 
rati  ad  flagella  concepii  in  peccaiisi  editl  iii  laborc,. 


^91  40AMNIS  SARESBERl&NSIS  m 

iion  Um  eunies  quam  currenies  ad  mortem,  qua  ni-  A  pracseniia  sua  juslitiae  sol  terus  illastrai.  SeJ  quid 


liil  iristjusest,  necessariae8tpaiientia,uiilisconsor 

laiio,  qnvt  deoleo  keiitia!  In  eonsclentia  et  deinime:> 

sitate  clementide  Dei»  praedestinatos  ad  vitam,  spe  fur 

lurorum  foTf i  ei  roborat.  0  cutioi  hominumf  inquit 

beatus  Job,  liumani  generis  calamitates  in  se  ex- 

primens,  quare  postcts/i  mt  contrarium  libi^  et  faclut 

$um  mihimet  ipsi  gravis  f  {Job  vii.)  Nemo  siquidem 

est  qui,  eiigentibus  culpis,  in  se  ipso  non  inveniat 

causas  materiamque  doloris ,  cum  ipsius  philoso" 

phise  lestimonlo,  unicuique  contingat  adesse,  quod 

uoilett  vel  abesse,  quod  vellet.  Unde  et  fidelis  anir 

ma,  cui  verae  beatitudinls  gaudia  differuntur,  curo 

inferiori  irriguo»  irriguum  superius  petit.  Ut  ergo 

gentilium  figmentis  pium  accommodemus  auditum, 

rerum  pmnlum  tragicus  finis  est.  Aut  si  nomen  co-  B 

nioedise  gratlosius  est,  non  duco  contenlionis  funem, 

duin  consiet  inter  nos ,  quod  fere  lolus  mundus, 

juxta  Petronium,  exerceat  histrionem.  Quod  et  qui^ 

dam  temporis  nostri  scriptor  egregius ,  infideliun 

lamen  verbls,  eleganter  expressit : 

Ridiculoi  hominum  versat  sort  cxca  laboret^ 
S^ecula  nottra  jocut,  ludibriumque  deit. 

Hnjus  itaque  tam  immensae,  laip  mirabilis  el  inenar- 
rabiiis  tragoedtae  vei  comotdi^  iheatrutn,  quo  peragi 
poftsit,  el  mirablllter  coaequatur.  Tanta  est  area 
ejus,  qnantus  etorbis.  Difficiliimum  esi  ut  quisquam 
admittatur  exclusus,  vel  emitiaiur  inclusus,  dum 
oamis  gerit  luteum  indumentum.  Eam  quippe  tanta 


est,  quod  Elysiot  campos  a  muubrlium  reruin  sep- 
tis  verbls  excludo  ?  Carle  pro  parte  inciusi  snnt, 
patentes  in  latitudine  bonarum  mentimn  ;  quibus 
a  Patreluminum  datum  est,  ui  in  notitia  et  amore 
boni ,  toio  sui  agitatu  versenlur.  Unde  eihicus 
iiiquieto  extra  se  ineptam  bealiludinen)  inqui- 
rentl  : 

Quod  qucerit  ubique  etf^ 
Ett  Vlttbrit,  anmut  ti  le  non  deficit  wquue. 

(UORAT.,  £p.  I,  XXI,  29.) 

C^p.  IX.  Quqd  mundut  tuot  habet  Elytiot ;  et  quod 
eadem  fidet  ett  nottri  temporit  et  prcecedentium 
Patrum,  et  virtutit  cultoret  intpecloret  tunt  theairi 
hujut. 

Mundus  Igitur  suos  habet 
Elytiotf  tolemque  tuum  et  tua  tidera  novif. 
Yirtus  siquidem  solarls  quidain  radius  esl,  a  fonte 
clariiatis  omnibus  datus  in  usum,  et  qui  omuia 
quae  attragit,  claritate  sui  faciat  eximia.  Inde  est, 
quod^etiam  illi,  quos  jbujus  radii  venusus,  quast 
repercussa  specie  sui  videiur  afflasse ,  stalim  in 
siibjectQrum  conspeciu  clarescunt,  fiuntqiie  quo- 
dammodo  virtutis  tilulo  gloriosi.  Absit  enim,  ut 
qoisqiiam  vere  sit  gloriosus ,  nisl  qui  in  Domiao 
gloriatur.  »Yofi  «niiti  qui  te  iptum^  atit  <iuem  hoiiio 
commendatt  ille  prabatut  ett^  ud  quem  Deut  eom- 
mendat  (  U  Cor,  x  )•  Qiiod  ulique  vera  ei  sub 
viPttis  ineretur,  non  quantacuiique  virtuiis  imago. 
Hoc  autem  esse  arbiiror,  quidquid  in  moribus  egre- 
snbtilitate  necesse  est  exui,  ut  per  forainen  acus  q  gium  de  natune  beneficio,  et  exercitio  roentis  ciira 


possit  siiie  omni  attritione  transiri.  Alioquin  Inte- 
ger  neino  egreditur ;  forle  ideo,  quia  capaccm  hanc 
areain  i  Styx  novies  interfusa  coercet.  >  Vidi^  in- 
ijnit  Ecclesiastes,  cuncta  tub  tole^  et  ecee  sutim 
omnia  vanitat  {Eccle.  i).  eo  quod  omnia,  quae  a  so- 
lldo  veriiatis  statu  recenant,  vauilail,  quat  nostram 
comoediain  deceat,  subjecta  sunt.  Yanltati  enim 
subjecta  est  creatura  non  volens.  Licet  enini  novem 
orblbus,  she  glebis  potius  sedium  nostrarum  habi- 
taiio  tota  claiidatur ,  omnlbus  tamen  qnandoque 
egrediendum  est,  omnesque  Cbaron  ille  inexorabilis 
vetusta  sui  temporis  nave  trajtciet.  Omnlbus  quo- 
que  spccedent  alii,  et  sic  transiens  homo  manet  in 
specie ,  qiicmadmodum  aqua  praetereunte,  notus 
aintiis  inanet  in  flumlne.  Ubi  i «nl,  inqnit ,  virt  po' 
tentet,  ab  inttio  tcientet  bellum ,  aut  qui  in  avibut 
cceli  ludunt,  et  thetaurizant  tibi  fftirum,  in  quo  con- 
fidunt  hominetf  jungentet  agrum  agro^  domum  do^ 
muif  utque  ad  terminot  loci,  et  non  ett  finit  pottet- 
tionit  eorum  (Baruc.  iii).  Slntimque  snbjecit,  quod 
usu  et  assidultaiejain  omnibus  persuasum  esl  :  Hi 
ad  inferot  detcenderunt  ^  et  alii  in  locum  illorum 
tuccetterunt  (ibid,),  Verumtamen  bene  cum  egre- 
dientibus  agitur,  qui  non  ab  hoc  fortunae  ludo 
transferuniur ,  ejiciendi  in  tenebrat  exterioret  ^  ubi 
crit  fieiut  et  tlridor  dentium  (Matth.  viii),  et  qui  ab 
aquit  niviumt  quas  saiicius  Job  cominemorat  (cap. 
xxiv),  ad  calorem  nimium  minime  tranteunt,  Bene 
CMUi  illis  agilur,  qui  suos  cxspeciani  Elysios,  quos 


graliam,  philosopbi  sibi  reprQiniltuni ,  eoque  ipso 
ePiinu^rttnl  in  cogitationibut  tuitj  de  libero  coiifisi 
arbilrio,  et  dicentet  te  ette  tapientes^  ttulti  facti 
tunt  (Rom,  i),  siuliique  apparuerunu  Unde  ethicus ; 

.  .  •  •  Satit  orare  Jovem  qui  donat  et  aufert^ 
Det  oilam,  det  opet,  animum  mihi  ego  iptepatabe* 

Alius  quoque : 

riuUum  numen  habet  ti  tit  pfudentia ;  ted  not 
Te  facimut,  fortuna,  deam,  cwloqM  locamut. 

Calo  qiioque,  licet  verum  non  agnQvisset  Deum, 
gentiumque  superstilionibus  aberrarei,  in  Ijybia  ia- 
men  Jovjs,  quem  colebat,  contempsit  Qracula,se 
ad  ea  quae  sibi  gerenda  erant,  sulDcere  arbitratus. 
^t  quidein  etiam  Ipsa  imago  virtuiis,  suam  quam- 
^  daiQ  habet  yenusUiis  decorisque  clarlutem  ,  ut 
qurdquid  inea  cernltur,  ejus  meriio  venustumcre- 
daiur  et  decorum,  Non  tainen  usquequaquc  deco- 
rum  est,  quod  in  lenebris  igiiorantiae  obscuratur  : 
nec  polest  quisqu^m  clarescere,  nisi  in  fide  liliuSf 
qui  lux  vera  esl,  ei  itluminat  omnem  hominem^  ve- 
nientem  inhuncmundum(Joan,,i),Exquo  patei,quod 
nisi  in  veri  Dei  notitia  et  cultu,  vera  virlus  esse 
non  possit.  Quod  et  vislo  Ezechielis  non  Ucuii,  qui 
eorum,  quae  praecedebant  et  sequebantur  Chrisluni, 
eamdem  confessionem  esse  asseroit :  sanctonim 
quippe  Yeteris  et  Novi  Tesiamenii  in  eo  distingui- 
tur  fides,  quod  isti  jam  sibi  gaudent  iropieu,  quie 
illi  exspeciabant  ei  deslderabani  implenda.  SiKrgo 
venerabilis  imago  virtuiis,  dum  sine  fido  et  dilec- 


POLYCRATICIJS  —  LIB.  IIL  *9I 

siibstaniia  virloiis  esse  non  possiu  Et  uti-  A  desiiper  astal,  ut  horaines  aclusqiie  eorum,  et  to- 


4d5 

lione 

nam  invcniatur  in  nobis,  qui  vel  virlutis  imaginem 

leneat ! 

Quit  €Him  virlnlem  AmpUctitur  ip$am  f 
Quis  etiam  umbras  virtntum  induit,  quibus  vide^ 
mii«  floniisse  gentiles,  licet  eis  subiracto  Cbristo, 
verae  beatitodinis  non  apprebenderint  fructum  ? 
QuU  Tbemistoclis  diligenliam,  Frontonis  gravita- 
lem,  contineniiam  Socratis,  Fabricii  Gdem,  iuno- 
centiam  Numae ,  podicitiam  Scipionis  ,  longani- 
miuiem  Uljxis ,.  Caionis  parcitatem  ,  Tili  pieia- 
lem  imitator?  Quis  non  cum  adrairatione  vene- 
ralnr? 

ProbiUi  iiquidem  laudalurf  et  algeU 

(JUVEN.,  I,  74.)  ,     .  .     ^  .     . 

n  j«  ..     .         -   .1  •     *^       li      i>  IHYicem  coaptantiir»  et  si 

Porro  praedicii,  et  coiKsiiniles  inagni  quidem  et  'aii*  B      .  "^^    .      . 


luntates  indesinenier  prosi»iciat.  Cum  enim  omnes 
exerceant  bisirionem,  aliquem  necesso  est  esse 
spectatorem.  Nec  queratur  aliquis,  motus  snos  ab 
aliquo  non  videri,  cum  in  conspeclu  Dei  agat,  an- 
gelorumque  ejus,  paucorumque  sapientium,  qul  et 
ipsi  iudoruin  istonim  circensium  speclatores  sunt. 
Erubescat  potius,  si  quis  in  tanta  luce  indecenter 
moveatur,  et  se  tolum  exercitalione  mimica  deve- 
nustet. 

Cap.  X.  Quod  titii  pertowe  eoaptantur^  et  depretian- 
tur  diitociatce:  el  de  Cleopatra^  Angutto  et  Sci^ 
pione:  el  quod  Rimani  vanitati  dediii  tunt;  et 
^uit  tit  adulatorice  /inu. 

Csterum  in  boc  fortun»  ludibrio»  person»  sioi 
aliriiiaecHS  divertant» 


dabiles  viri,  qnasi  quasdam  saeculoruiQ  suorum  si-r 
dera  splenduerunt,  illustrantes  tempora  sua,  prx- 
amboli  coxtaneorum  suorum  Iti  id  jusiitiae  ei  ve- 
ritatis,  qiiod  dis|iositione  divina  iUuxerat  eis.  Sic 
quoqoe  io  successionibuft  popuii  fidelis,  nunquam 
buroano  generiad  noclis  suae  teuebraSi  caecilaiisque 
molestias  depeilendas,  sua  sidcra  defuerunt,  viri 
quidem  virtutis  lilulo  nobiles»  luagnorumque  ope- 
ruiu  fulgentes  insignibus,  quorum  exempiis  ad  cul- 
(um  joailtiae  semper  alii  provebantur.  Nonne  Abel 
iniioceotiam  docuit,  Enoch  munditiam  actionis  ? 
Qaid  de  longanimilate  ispei  et  operis  non  habuit 
1^00?  Quidde  obedientia  fideliter  iinplenda  defuit 
Abrah«  ?  Isaac  conjugii  castimoniam  instruit,  et 
iacob  laboris  toleraniiam  ostendit.  Joseph  parrici- 
das  fralres  boni  retributione  remuneral,  eoque  do- 
cet  a  bonis  bona  pro  malis  tribuenda.  In  muiti^ 
nullibus  increduli,  indurati,  et  Deuni  semper  ex^»- 
cerbamis  populi,  Moysi  mansuetudo  ostenditur,  et 
llnnuneQtibns  adversis,  confidentis  Josuae  magnimi- 
tas  declarator.  Job  patientiae  Indicit  ei^etnplum.  Et 
praeambolus  gratiae  Baptisia  Salvatoris  duin  poeni- 
tenliam  praedicat  et  vitiis  indicit  fugam,  confessio- 
nora  eniit  vertutis,  et  ad  increpafionem  injuria^,  et 
condemnationem  iniquitatis,  omnium  fidelium  lin* 
gnas  exacnit.  Quid  utriusque  T.estamenti  referain 
Patrea  ,  quonim  exempla  siint  disciplina  moruni, 
et  rectitsima  instituu  vivendi  ?  Hl  qiil.dem  sunt  in 
septeoa  millibus  virorum,  quos  sibi  Dominus  reser-  ^  Augustum  muliebris  impudiciti;e  audacia  accessis« 


totios  actos  faciet  immuutur,  ul  si  Glyceriuui 
lolias»  aut  Pamphilum.  Sublato  euim  aUerutro,  no* 
meo  alterius  perit,  et  si  cum  amaDtibuasuspiciosiiro 
tollas  senem,  nullus  est,  aot  jniitilis.  opmino  Qan 
vus.  Uioc  eslillod  : 

•  •  •  •  .  Fariiii  in.armit 

Ccetareit  Latftenu%  erat^  nunc^  transfugn  vilit^ 
Cum  duce  privatOt  terrat  atque  wquora  lutlrut. 

(LucAN.,  V,  345.) 
Si  enim  personas»  quse  slbi  assueverunt,  sibiqno 
faciunt,  decretum  fortunae  dissociet.  hl  plerunique« 
ui  uiraque  ad  omnia  agetida  sua  videatur  inepta,  et 
quasi  exclusa  ratione  officii  depretialtir.rFracu  suni 
lenocinia  Cleopatrx,  ex  qiio  nec  Jnlium  liivenii, 
aec  Antonium.  Equidein  orbis  vieiorein  Cxsarem 
donis  flexit,  et  invicli  viri  insuperabilem  animum 
nieretricius  decor  et  prostituta  facies  superavii. 
Unde  lenocinii  ejus  soiliciiudinem  poeU  exprimens» 
adjicit : 

Vultut  adett  precibut^  facittque  ineetta  perorat. 
Cum  vero  Julius  rebus  humanis  exenipius  esset«. 
quae  Romani  imperatoris  conjugio  fueri^t  gloriata, 
principis  Romanoruin  aus9  est  afTectrare  servitii- 
tem.  Nec  frustra,  cum  ad  omnia  paratuin  invenisset 
Antonium.  J^uUbat  enim  ad  Caesarem  glorlnm  sibl 
nihil  defore,  si  lectuni  ejus  asoenderet,  qui  succes- 
sor  rerum  Poqipeii,  et  ut  simulabat  jurls  Caesarei, 
inagis  de  lemeritate  fortunae,  quain  de  virtutis  con- 
scientia.  confidebat.  Porro  cinn    ad  sollicitandunv 


vavit,  01  non  corvarent  genua  sua  ante  Baal»  aut 
cuicaDqoe  vaniiali  prosiituant  animas  pretiosas.  Ui 
sunt  qol  inter  insensatos  habentor  insaqi,  quia 
alienae  insaniae  noluntesse  participes.  Et  Onem  siiio 
bonore  habitori  creduntur,  quia  ligniuiem  nalnr» 
mandani  histrionis  habitu  polluere  dedig)ianlur.  Hi 
soni  forte  qui  de  alto  virtuluni  culmine  tbeatrum 
niundi  despiciunt »  Iqdumque  fortunx  contemnen- 
ies,  nulUs  illecebris  impelluntur  ad  vanitates,  et  in<> 
«auias  falsas.  Hi  lam  in  suis  gaodent  Elysiis,  ad  uti- 
liuiem  suain  vident  plurijua,  et.  ad  eam  omuia  visa 
reiorqoent.  Cum  enim  fidelis  anima  de  terra  exal- 
laiur,  tnnc  demnm  omnia  trahit  ad  se  ipsam.  Spe- 
culaiitnr  isli  comcediam  inundanain  cuin  co  qni 


sei,  spesua  frustraU,  amorem  honestatis  repuiavit 
iiijuriam,  castitati  nomen  dedit  superbiae,  beHum- 
que  credtdit  indicendum  ei,  quem  Julio  Caesare 
experta  fuerat  fortiorem.  Omnes  eniin  iiocendi  ar- 
tes  aggressa  est,  landeroque  capta,  et  provohita 
ad  pedes  Aiigusti,  etiam  tunc  soHicitavii  oculos 
ducis.  Sed  fruslra  quidein.  Mam  pulcbritudo  ejus 
liifra  pudicitiain  priucipis  fuit.  Quod  ubi  desperau 
se  ad  triumpbum  victoris  prsnovit  reservari,  in- 
cautiorem  nacu  custodiam,  egressa,  se  in  Mauso- 
leum  regum  recepit,  ibique  nobilissiinis  ex  more 
induUcultibus,  odoribus  conquisitis,  solioque  di« 
vitiis  usquequaque  referto,  se  juxla  sunm  collopa- 
vit  Antonium,  et  mamillis  vcnis<(ue  suis  appoueus. 


m 


JOANillS   SARESBERICNSIS 


m 


aspides,  sic  morie  qtiasi  somno  resoliila  osl.  Psylli  A  occisum.  Suos  quoque  liiiperalores ,  qiios  de  luort 


(il)  siquidem,  Aiigusli  iiiandato  adliibili,  qui  nialK 
liaiii  veneui  soleni  iinguis  educere,  eo  quod  sero 
vocali  esseiil»  'bpem  ferre  non  valuerunl.  Digna 
quidcm  sic  perire  meretrix  venenosa ,  nala  mores 
corruinpere,  nol)iiiumque  virorum  pudiciliam  ex- 
pugnare.  Profecio  aniea  regibus  imperaverai,  post-f 
niodum  misera,  nec  miseraiiilis  sibi  sorie  iragicum, 
sed  Romano  iuiperlo,  quod  suhverlere  inoliebaiur, 
ilnein  comicuni  feci^  Inier  cseler.i  clarioribus  Au- 
gusti  litulis  connumeratur,  quod  in  tanUe  peslis 
coiigressu,  mansit  inviclus.  Yerumiamen  in  Scir 
pione  Africano  aliquid  non  inferius  invenilur,  qui 
post  singularein  de  ITannibale  Tictoriam,  singularis 
rontineni4«  insigne  praeconium  meruit.  Hamilbal 


Uomanus  populus  fldeliter  jugnlabaS,  deiflcavii  fld»> 
lius  inani  solatio,  perfldlam  prxteiens  manirestam, 
perinde  ac  sisorbiliunculasei,  quem  peremerat«  ml^ 
nistraret:  eosque  mentlebaniur  in  soriem  transiisse 
nuininum  ac  si  coelo  suo  inundoque  regcndo,  nisi  tj^ 
rannis  ascilis,Omnipotenlis  non  suflicint  inanus.  Facii 
sunt  ergo  divi  iiidigetes,  aut,  qt  aliis  placet,  lieroes. 
quos  nec  etiam  humana  sorte  dignos  Romanorum 
poiUiUa  reputavii.  Traclum  est  biitc  nomen ,  quo 
principes  virtutuin  liiulis,  ct  vene  fldei  luce  prassi* 
gnes,  se  divos  audeant',  ncduin  gaudeant  appellari , 
veleri  quidem  consgetudine  eliam  In  vitio ,  et  ad- 
versus  fidetn  catholicam  oblinente.  Si  vero  veuiatur 
ad  yerba  ,  in  eo  jam  Romanus  Graecorum  perfi- 


iiamqiie  Roinanoruin  cecidjt  exercitum  usque  ad  ^  diam  antecedit,  qui  eo  usque  adulandl  lenociuiuin 

docuity  ut  a  docili  popolo  facilliine  Iranseatur. 
Voces  quibus  mentimur  dominis,  dum  slngulnrita- 
tein  honore  muUitudinis  decoratnus,  natio  baec  Inve- 
iiil,  et  ad  fliiitimos  posterQS(ine  sui  nomipls  auctorf« 
taie  transmisil,  Si  quaiido  qtijiris ,  itlud  libl  tempiis 
occurrat,  quo  C.  Caesar,  exuensi  nescio  aii  perflcieiis 
dictaioretn,  omnia  factus  ,  omnla  occupavil.  Illius 
certe  temporis  mihi  sxpe  occurrit  Imago ,  cum  ad 
poteniioris  nutum,  subjectorum  oinnja  disponaniur, 
et  licet  animo  reluctante  ,  in  se  ipsos  parali  sunt 
exsilii,  aut  niortis  diclare  seiilenlhiin,  Hinc  quippe 
polestas  terribilis;  hinc  angentis  et  urentis  coii- 
scienti;c    siimuli    meticulosa  corda   concutiuut,  et 


liosiium  saiieiatetn,et  donec  praeciperet  miliii  suo, 
nt  vel  ferro  parc^ret.  De  caesoruin  cadaveribus  iu 
lorrente  Yergello  pons  soltdus  factus  est  victoris 
Jussii.  Dqo  inodii  aiinulorum  Carthaginem  missi 
suiii,  unde  Hartein  suum  Libyae  prxsidem  aureo 
clypeo,  ob  insignem  victoriam,  honoraret,  essetque 
procul  dubio  tunc  Roma  dieni  uliiinum  habitura, 
si  Hannibal  quemadinoduin  vincere,  siq  et  vlcioria 
uli  scirct.  In  vindiclam  istorum  a  senatii  missus 
est  Scipio  Africanus,  qiii  a  Pyreneis  inoniibus  ad 
i:olumnas  Ilcrculis  el  Oceanum  usqiie  tanta  felici- 
lafe  provinciam  recupaverit  amissam,  ut  vix  scia- 
lur,  cilius  an  facilius  vicerit.  Qui  eliam  captiyos 


ptieros  et  puellas  egregiae  pulchritudinis,  restiiuit  C  prxcipuam  iq  omnibus  sibi  vindicanl  auctoritatem. 


barbaris,  uec  in  conspectura  suum,  eorum'  quem- 
piani  venire  passus  est,  ue  quid  de  virginitaiis  in- 
iHgritat^,  saliem  pculis  delibasse  videretur.  Quali- 
ler  ei  Uannibal  ccsseril»  et  mpnifesiam  vicloriam 
nofa  in  puppi  praetoria  laurtis  poliiceretur,  scrlptor 
belli  Puuici  Titus  Livius  refert.  Caelerum  in  tanti 
triumphi  gloria,  quid  illo  ciye  modestiiiSi  qui  se  in 
tanto  sutcessu,  nec  dominum,  nec  viciprem,  ab  aii- 


Adeo  quidcm»  ut  sacerdotes  legis  divinx  praecepta 
dissimulent,  sapientiam  nesciant  seniores,  juris  s:t 
judei  ignarus,  praelatus  auctorilatis  qescius,  disci- 
plinas  subjcctus  ,  libertatem  contemnat  ingenuns, 
totus  denique  populus  qqietem  et  parem.  Dum  enim 
oinnes  unius  praesidentis  voluntate  feruntur,  uni- 
versi  ei  singuli  suo  privantur  arbitrio,  Nouue  hsc 
erat  facies  temporis  quando 


V.0,  »»i  ab  Uan.,ib«le,  paadsque  compUcibus,         ^^^^^^  patre*  cnurt  p.rati , 


qui  x(|uas  conditiones  pacis,  rupto  foedere,  iVaudn- 
lenler  ubjecerant,  passus  est  salutari  ?  Eos  quoque, 
qifi  castigaii  non  obteinperabant  prohibenlis  impc- 
rio,  quasi  adulationis  reos,  el  publicae  salulis  hu- 
sies,  ab  exercllu  removeri  jussil ;  cum  tamen  ge- 
nus  i£iiCJidum  hanc  molliliem  aurium  nondum  exti- 
erii,  quin  adulaliooibus  deleclentur«  Cum  vero  ab 
Inilio  gravissimi  fuerint,  in  quo  Trojanae  levitalis 
originein  pnecipue  difltientur,  eos  hoc  vitio  conii- 
nue  iaborasse ,  hisioriarum  cclebre  leslimonium 
esU  Inde  est  illud  :  c  Uoinanus  oiniiis  adulatione  cor* 
luinpitur,  aut  corruinpit.  >  Certe  si  uon  verbis, 
possunt  omnes  fraudulentis  muneribus  expugnari, 
Etquos  munuscula  iion  dejiciunt,  honoribus  capiun- 
tiir.  Urbis  auspicia,  sacrilegio  parricidii,  et  fraterni 
sanguinis  cruorCy  numinibus  suis  Romulus  conse- 
cravit.  Deinde  lemuribus  infeslatus ,  bonore  vaiio 
«iuiulata  communicatione  imporii,  fratrcm  placavit 

(^7)  Ed.  Paris.,  PervlH. 


Si  regnum^  st  lempta  petal^  jttgiulumquB  senatnst 
Pasturasque  iuiauda  nurus: 

(Ldcan.,  y»  305.) 

eoque  solo  bene  cum  civibqs  actum  est,  quod  Cxsar 
^  p|ura  Jubere  erubuit ,  quatn  Roma  pati?  Nonne  ty^ 
ranni  opinio,  ad  tyrannidis  transiit  successores» 
dum  suspicaiitur,  quod  leges  a  se  maluit  toUi,  quam 
ah  humilibus  observari?  in  eoque  libertatis  serra- 
lur  umbra  ,  si  se  quisque  quod  praecipitur  simulai 
\oluisse,  facitque,  iino  videlur  facere,  de  necessiiate 
yirtu^m ,  dum  necessitali  Jungit  coiisensuni ,  et 
quod  incumbit,  gratanter  amplectilur.  Hic  porro 
nullaesunt  partes  verae,  aut  ingenux  libertatis ,  ubi 
tolum  sibi  aduiatio  vindical,  vanitas  lotum,  niliilque 
veritati  relinquilur,  aut  virtuli.  Adulaiionem'  vero 
sine  dolo  esse  non  dubites,  cum  in  adulatorum  per- 
sona  d^  sc  connieaiur  Guaiu ,  quia  cum  maiinie 


m 


MLYCRATICOS.  ^  UB.  III. 


4edpio  iiwc  iruimplio.  «ieoi  enim  inU  oraloris  a  fnmdcm  p«rpeil  luspicaiur. 
tsi  persuasissc  djclione,  medici  carasse  medieina ; 
sic  adulatorii  iuis  esi  suaviloquio  deccptsse.  Nam 
c(: 

Fiiimia  dulee  tanit^  pohcrem  dum  decipii  aucepsc 
JEi  venena  propinantur  melle  clrcumlica,  quo  cliius 
noceam.  Verum 

Nvn  e»i  in  mtatco  »emper  relettetnr  ut  a§er^ 
(OviD.,jPo}ii.  1,111,47.) 
el  Ooem  snum  qui  In  altero  est»  orator  non  seroper 
Msequitur.  Sic  adulator  quidem  non  seroper  decl- 
pit ,  aot  de  amlfio  triunipliai.  ine  umen  suo  noa 
destitaiiur,  si  ct  contingeotibus  nihil  oniiseril.  Nec 
eniui  Uif  les  sirenuro  voces  evasit,  qitod  ei  allquid 
luavitatis  deesset  ad  gratiam,  sed  quia  stimulis 


iPS 

Sic  rortuiiatus  sibi 
iuterduni  subtrabi  potat»  quidquid  quocunque  tltulo 
confertor  in  alium ,  teste  Crasso ,  qui ,  ul  dicitur, 
milite  dissiiniilaule,  eo  quod  soius  •  aut  prae  caeie- 
ris  apud  ParUios  anrum  silieFat»  aurum  bibil.  Ju- 
gurlba  quoque  s«pe  Romanum  exarroavit,  et  fregit 
imperium,  et  exercituin  ,  ipsius  quoque  urbis  coh- 
cussit  majcstaiem ,  uuuc  dans  plura  ,  promittens 
inierdum  pluriina.  Sed  boc  liberum  est  bis»  et  saepe 
conducity  qui  aliqua  doiiare  consueverunt.  Alioquin 
promisso  gratia  coiiciliandae  non  proficit»  sed  qiiasi 
deceptio  fraudulenta,  illam  quas  esse  videtur  ple- 
rumque  exslinguit.  Tanto  quidem  validiiis,  quo 
cum  prudentiori  etgraviori  viro  negotiom  geritur» 
fiiinplicitas  namque  circumvenientium  iiisidiis  la- 


roluputis  9  et  meratricantibus  illecebris  vanitatis  ,  B  ihis  patet ,  et  facilius  supplantatur.  Unde  ille  qut 


solid»  virtutis  opposuerat  robur.  Teutator  quoqoe 
PbarisaettS,  ct  Uerodianua  insidiator »  quas  fraodis 
snae  non  adhibuerunt  aries,  ut  euui  cafierent  in  aer- 
nione  lingua  dolosa,  tn  i:m;iis  ore  non  innniui  eet 
doiu$f(l  Petr9ti.)}lagiiier,  inquit,  #^111»«  ifuhverax 
es,  ft  viam  Dei  in  veritaie  docee^  et  non  e»t  tibi  eura 
de  aiiquo^  mtiue  enim  aceipie  pereonat  kominum 
{Matth.  xsii).  Qufd  quaeso,  blanditis?  Sed  dolus  quo 
tcndat,  invidia  qoo  ferainr,  subjecta  Interrogatio 
patefecit.  Sequitur  eniin:  Licet  censum  dare  Cirsari, 
an  non  ?  (ibid.)  Ecce  iaqueus  paraiur  pedibus  Inno- 
centis ,  et  ad  subversioneiu  ejus  decipulas  suas 
frustr^  tetendit  iniquilas.  Sl  enim  censum  danduin 
esst  censueril,  peculiarem  populnm  Domini,  semen 


Don  urbem ,  sed  orbem  lascivis  implevit  amoribiis  , 
solliciiaiorem  puellarum  et  impudicum  instriieus 
aroatorero ,  ait : 

Promilta»  facito^  qnid  enim  promittere  Itedit  ? 
Poiliciti»  dive»  quiUbet  e»»e  poiett. 

At  philosopbus  nonquam,  aut  rarissime,  et  boc  ex 
jnsia  causa  asserit  conducibiie.  Si  enim  promissio- 
nis  implendas  facultas  non  suppetit ,  temerarium 
est  promiticre  quod  praestare  iion  potes.  Si  eniui 
poiestas  adfuerit  largiendi ,  nisi  voluntas  beneficii 
producat  eflectuin,  promissor  non  graliam  de  pro- 
misso,  sed  de  mendacio  contrabit  maculam.  Quoil 
si  ex  inlervallo  promissi  fidem  iinpleverit ,  libere- 
litatis  decor,  et  beneficii  species  ipsa  fuscatur,  eo 


Klieruroypneclarain  baerediutem  Domini,  decimis  et     M"Od  qui  distulit ,  iuterim  visus  est  noluisse.  Umle 
primitiis  el  legalibus  caeremoiiiis  tantuin  obnoxiam,      versificator  egregius : 


subjiciet  serviiuti.  Si  vero  tributa  neganda  respon* 
derit  bis,  qui  pro  salute  et  qoieie  <imnium  milita- 
bant,  quasl  seditionis  auclor  et  reus  IniperatoriaB 
majesutis  a  Publicanis  jusie  poteril  comprebendi, 
Yerum  quia  frustra  Jacitur  reie  anie  ociilos  pen- 
iiatoniro,  tolius  calumnise  iaquei  dissolvuntur,  dum 
prolato  numismate  censtis,  suaro  onique  cei^suit  res^ 
tiiuendam  esse  imaginem;  et  lU  quae  Caesaris  sunt, 
C«sari  restitueuda,  ut  suo  jure  Deui  non  defraudeiur, 
Equidem  non  omuibus  datum  est ,  ut  blandiiiaruni 
{aqueos  sic  evadaut ,  cum  eos  alius  noii  praevideai , 
aliusetiampraevisos  nequeat  declinare.  Unnmumen 


Denigrat  merilum  danti»  mora,  nam  data  rapiim 
Munera,  plu»  laudi»^  plu»que  favorl»  habeni. 

Praeierea  qnis  de  futuro  certus  est,  ut  sciat  se  quan- 
doqiie  posse  iinplere  quod  difTeri  ?  Noune  consilia- 
rius  veritatis ,  asserlor  fidei ,  electionis  vas  (Docto- 
rein  genliuin  ioquor)  fidelium  animos»  quos  adven- 
tussui  exspecUiione  suspenderat,  frustravit  a  desi- 
derio  suo?  Quid  aUud  agii  illa  ipsius  excusalio,  qua 
apud  se  non  fuisse  e»t  et  non,  sed  e»t  taiiiuni  coin- 
nieiiiorat ,  et  se  leviiate  non  usum  protesUtnr  ?  Si 
nou  poluit  ille  f  Doniino  iinpedienie,  quod  voliiit 
(lioc  enim  voluitqiiod  promisit)quis  sapienssecure 


certum  est ,  illis»  qui  buic  vilio  dediti  sunt,  non  0  quod  ex  faciliuto  naturae  pendet,  promiiiit ,  cuin 

leviier  possit  ex  causis  quam  plurimis  impediri?  Ad 
ha^  ex  jusia  causa  potest  interdnm  muUre  quilibec 
voluntatem.  Diguus  etenim  beneficio  pro  leinpore 
videtur  aliquis,  qui  processu  rerum,  eodem.reperi- 
tur  ludiguus.  £t  inierdum  indigiius  est ,  qiii  ad  fru- 
gein  melioris  vitae  conversus ,  beneficium  iiieritis 
etiam  a  inanu  exiranea ,  ut  vulgo  dici  solet,  extor- 
quet.  In  bis  muure  propositum  saepe  non  est  cri- 
minis,  sed  virtulis.  Nain.,  ut  a  fabulis  doceamur» 
Theseus  auico  filio  sno  non  fuisset  orbatus,  si  vo« 
luisset  niutare  propositum.  Et  Phoebus,  urgeiite  sti- 
inulo  doloris,  queni  de  Pbaetonis  ruina  conceperat, 
exsul  a  coeli  regione,  Admeti  non  pavisset  armenU» 
si  ei  votuui  quo  se,  Stygis  interposito  sacrameoto 


magis  placere  virtutero  ,  quam  illos  bene  olere ,  qui 
in  culina  habitant. 

Caf.  Xi.  De  munuecutarii»  et  promi»»arii»  et  quod 
promiuere  non  expediat  ad  virlutem. 
In  eo  aulem  adulaloriap  vis  luagna  consistit ,  si, 
omissis  proprils ,  alieqa  commoda  curare  videaris, 
de  tuo  nunquam  aut  raro»  semper  ant  sjepeloquens 
de  illiuSt  quem  aucuparis  emolumento.  Praeterea 
maniiro  contine,  ne.  si  quid  etiam  inviio  Ingeratur, 
aceipias  ,  duro  inOuat  Jordanis  in  os  ejus ,  qui  dum 
oinnia  cupit,  sibi  quoque  onniia  de  jure  piitat  com- 
petere.  Esuriens  guia  iusatiahiliuui  quorumdam 
animalium»  donec  satietur,  comrounem  aliis  Invidet 
clbum:  et  iu  quo  aliorum  subvenitur    uiopiaB ,  se 


^  iOANNIS   SARESBEIUENSIS  500 

fllio  amliUioso  obligaverat,  mulare  Itculssei.  Et  iie  A  Jai.  "i  "qaeai  ex  liU,  quia  non  ncceii^esl.  philo- 
fabolarum  Inalrumenla  conicmnas ,  rex  incrcdu-      6opl,i  regulam  ▼ilian. 


Ju9,  quod  ei  evangelica  liabcs  liistorit ,  salubrh» 
iticatttum  ct  perfldum  «olvissel  jnranientum,  quam  in 
exstinguenda  lucerna  vcrbi,  auferendo  praeambulum 
'gra'>^  »^eritatis  occidendo  prasconem  ,  mensam 
potlueret,  convivium  incestaret,  regiam  pessundarel 
majestalem  ,  dum  incestui  cuncta  serviunt  et  ob- 
temperant  sahalrici.  Ethica  quidem  reguia  est,  quia 
non  oninia  sunt  sempcr  proinissa  sotvenda;  sl  forte 
aut  accepturo  damnosa,  aut  perniclosa  sint  promil* 
lenti.  El  lex  amiciiia  llla  pi-aevaluit,  qiia  sola  lio- 
iicsta  peti  licet  ab  amicis  aut  fieri.  Ipsoque  jiire 
caulum  est ,  nt  nulla  promissio,  qux  lurpem  ant 
tristem  habeat  exiiuin  ,  implcatnr.  Postrcmo  nnte- 


Cip.  XII.  De  rationalibns  et  iecretariU  dimlum,  et 

quod  amicilia  non  ni$i  in  bonii  «/,  et  quod  ditet 

familiarem  potiui  exprimat  qnam  amieum.  et  lieet 

familiaritai  divititm  utilii  videaiur,  eeepe  pericutosa 

eitf  et  quod  iunocenter  vivendum  eet, 

Sed  si  non  modo  promissores,  sed  munttseuiarios, 

in  gratia  illitts  quein  capus,  antecedere  pergis,  te 

ratiociniis  ejus  iinmisceas,  parcas  sumptibus,  eo 

quod  secretorum  coiiBcius ,  qui  loculis  parcit,  diii- 

genti  patrifainilias  displicere  uon  potest.  GralasuDt 

viiia  ejus,  qui  defariniiaiam  moriini,  sumptuum 

parcttate  compensat.  c  Optiroum,  utait  Gicero,  si 

iiescis ,  vectigai  parciinonia  est.  » Tenuis  parcus 

inipleiur  facile,  et  faciiliine  exinanitur  prodigus 


cedens  promissio,  consequentis  bencncii  graiiam  aut  fi  dives.  Arca  sane  capacissima  fuudum  b^^ 


exstingiiil,  aut  minuit.  Et  sicul  jacula,  qu»  prsevl 

dentur  feriunt  minus,  et  qua;  omnino  non  praeca- 

ventur  magis  Isedunt,  itn  ei  in  bcneficilsquodex  pro- 

mitsione  conceptum  est,  minusaccipilur,  et  quod  ex 

Insperalo  provenit,  gratiiis  acceptalnr.   Licet  enim 

nuda  promissio  apud  juris  ,  ut  dicilur,  peritos  non 

pariat  aclionem  ,  promissor  omiiis  apud  veriialem 

(ut  dici  solet)  pollicem  fixit,  et  jurecivili  cessante, 

fidei  naturaliter  obligalur.  Sed  quis  actor  durius 

aget,  quam  fides,  si  ipsa  coeperit  accusare  ?  Si  aglt 

coDScientia,  quis  absolvet?  Certc: 

Exemplo  quodcunque  malo  commitlitur^  ipii 
Diiplicet  auctori,  prima  eil  Imc  uliio^  quod  ie 
iudice^  nemo  nocem  abiolvitur^ 

(JUVEN.  xiii,  1.) 
Si  vero  ipsa  justificat,  quis  condemnal  ?  Procul  du- 


liio 

et  dies  contemnitur  humanus,  et  consclentia  quod 
obluqualur  non  invenit.  Si  vero  animam  accusant 
opera  ,  et  illi  conscientia  testis  assislit,  et  causam 
verllas  examinet  squilalis,  quis,  quaeso,  praelor  In 
ream,  obnoxfamque  mendacio  gravius  vindicabil? 
Sane,  praetor,  elsi  viva  vox  juris  esse  dicniur,  sen* 
tentiam  ejus  verilas  plerumque  retracial.  Sed  veri- 
tatis  sentenlia  manet  Irrelracubilis.  Quia  jusiitia 
ejus  juslitia  in  aeternum,  ct  lex  ejusaequitas.  Econ- 
tra  in  praetorio  saepe  summum  jus  summa  injuria  esU 
Quisquis  ergo  promittit ,  debitor  est,  et  veriiatis 
urgente  sententia ,  sponsionis  fidem  compelliiur  d 
adimplere.  Porro  quod  necessitas  extorquet,  gra- 
tiani  minuit.  Unde  illud  pbilosophicum  qnod  prae- 
misi:  c  Promiitere  ne  festlnes,  ne  cum  volueris  iion 
possis,  aut  nolis  ex  justa  causa  cum  possis,  aut 
cum  effecerls  graiiam  perdas,  aut  minuas  ;  eo  quod 
te  ante  illaqueaveris  in  verbo  oris  tui.  >  Fit  tamen 
ut  iion  modo  licitum  sit  proinittere,  sed  et  con- 
ducibile.  Et  ut  alioruni  ad  praesens  laceantur 
exeinpla  ,  Paracieluin  Chrisiu&  ipse  disciputis  et 
promisilet  misit.  Eisdemque  quiJ  fuluruin  esset 
illiSy  qui  omnia  pro  eo  reliqueraiit  interrogantibus, 
sedes  iii  regeneraiione  proniisii,  et  judiciariam, 
quam  cum  eo  habituri  sunl,  poiesiaiem.  Ex  quibus 
coiistat,  quod  causa  propositum,  opusquc  coinnicn- 


exiiu  congestarum  aquaruin  qiiantalibet  copia  de- 
fluit,  fouiisquc  abundantia  toliitur,  8caUirienii& 
ven»  fucunditate  subiata.  Exili  plerumque  meaiu 
inclusum  egerit  urna  liquurem.  Sic  minutissimis, 
dum  frequentibus  et  contjnuis  sumptibus,  ampUs- 
giinae  exbauriunlur  opes,.  et  breviuiu  subtraciione 
ininuliarum  ,  maxima  baereditas  cxpilatur ,  iiisi 
forte  prodigus  pecuniam  inveniat  redivivam. 
Eit  tuxui  populaior  opum,  eui  umper  adkarem 
infelix  luimili  g^reuu  comiialur  egeHai. 

(Claud.,  In  Ruf.  1,  S5.) 
Hlis  ergo  parcendum  est,  quoruin  necessarius  im- 
minet  usus,  et  aliquid  adjiciendum  est  quantitati, 
qua^  jugi  pariium  deduclione  decrescit.  Et  licet  usui 
G  defluant  unicolae  patrimonii ,  gratum  est  diligenti 
pairiramilias ,  si  vel  ratiocinii  calculo  teneantur, 
periique  dupiiciter,  quod  elabitur  nescienti.  Ad  hsec 


quiinillotimetur  articulo,  Dominuscsi.ubi         lucri  bonui at  odor 


ex  re 


Qualibet.  illa  tuo  ienlentia  iemper  in  ore 

Venetur,  diii  atque  ipto  Jove  digna^  poetas  : 

<  Vndehabeat  quwrii  nemo^  eed  oportel  habere  h 

In  his  quidem  versari,  est  arctioris  graiiae  fnuibus 
viiicire  diviteni,  licet  versibllitaie  ingenii  iubricusi 
Prolea  vincal.  Aut  si  veritatis  deflcit  gralia ,  vei 
ulleriorls  fainiliaritalis  exhibilio  coiistat.  Caeternai 
licct  utrumque  non  possis  assequl,  et  rerum  priva- 
tarum  pariicipationem,  et  caiculi  cauiiones,  te  se- 
crelis  ingere,  quavis  arte.  An  nescis  quod  qui  per- 
guiit  ipsis  imperatoribus  imperare, 

Scire  volunt  iecreia  domui^  atque  inde  timeri  ? 
Et  quo  studiosus  occultaniur,   eo  diligentius  sunt 
perscrutanda.  Nempe 

Cartts  ent  Verri,  qui  Verrem,  tempore  guo  v«/l, 

Accuiare  poteet, 

Si  tamen  inter  malos  charitas  aut  amieilia  esse 
poiest ;  hoc  etenim  quaesituin  esl.  Sed  tandem  pla- 
cuit,  cain  nisl  in  bonis  esse  non  posse.  Hagaa 
ulique  inter  molles  et  malos  concordia;  sed  ea 
taiituin  a  charilate  discedit,  quantum  lux  distat  a 
teaebris.  Et  iicet  interdum  mali,  aicutet  boni,  idem 
velle,  et  idem  nolle  possiiit,  amicitia  tamen  titu- 
lum  non  assequuniur.  Unde  ei  Crispo,  historico- 
rum  inier  Latinos  potissimo,  sed  et  ipsi  Ciceroni 
plaruii,  h\  malis  faciionem  essc,  quod  in  viris  bonis 


501 


rOLYCRATICOS.  —  LIB.  11!  SM 

Sed  quamvis  viliosus,  prsepe-  A  qufbus  deiicaius  dtvitis  sansus,  sut   furor  carere 


vera   amicitia  est. 
dieote  nialiiii,   aancns  esse  non  possit,  etsi  non 
venerabilis,  verendus  lamen  erlt,  qui  conscientia 
secreiorura,  conseio  terrorem  potest  incutere.  Sci- 
tnm  est  illud  ethici,  quia 
Piil  tibi  se  debere  putat,  nil  eonferet  nnquam 
Pariieipem  qui  le  eecreti  fecii  honeeti. 

floc  quoque  lam  pridem  venil  in  dobium,  an 
qaemquam  divltum  et  potentum,  amare  contingat. 
Tandeniqoe  receptum  e$t,eosdem  nunqoam  amare» 
vel  raro,  et  in  eis  praecipue  causis,  in  quibus  se 
potlus ,  quam  alios  amare  videantur.  Gonlraria 
siquidem  in  eodem  esse  non  possunl.  Et  quo  divites 
plarimain  cupidilatis,  eo  habent  minimum  chari- 
laiis.  Haec  etenim  invicem  roaxime'  adveraantur. 
Porro  ul  ail  quidam  :f  Omnis  dives  iniquus  aul  inl« 
qoi  hsresesl;  ei  rarissimum  est,  at  diviti»  af- 
fluaut,  nisi  aindris  etcupidiuiis  glulinosolldenlur. ) 
Eas  desideranlis  animi  vigilanlia  el  labor  acquiril; 
sed  segrior  soUicilodo  retinet  et  conserval.  Inqnit 
etbicns : 
19 on  minor  e$t  virlus^  quam  qumme^  partM  tueri  : 
Casue  inest  iUic^  kic  erit  artit  opus.  ^^ 

Com  ergo  Istud  ars,  illud  casus  nomme  censea- 
lor»  qois  eas  sine  applicaiione  meniis  intensa  diu- 
lius  servat  ?  Cerle  vetus  proverbium  est :  c  Quia 
ubi  aroor,  ibi  oculus;  et  ubi  vigil  meiitis  intentio, 
ibl  flxa  cordis  posilio.  >  Undelicel  inviio  el  repu- 
gnanil  animo  plerumque  affluant,  cor  tamen  appo- 
nere  fldelis  philosopbus  proliibet,  et  Doclor  geiuium 
eiM,  qui  divites  fleri  cupiunl,  in  laqueum  diaboli, 
et  tenlationis  dicit  incidere.  El  qut  utroque  major 
est,  primogenitus  mortuorum,  et  princeps  regnni 
lerne  asserit,  Deo  et  mammonae  simul  serviri  non 
posse.  Quoniam. 

Imperatt  aut  semt  coUeeta  pecnnia  cuiqne, 
Bed  diviti  nunquam  servit,  aot  raro.  Unde  liquel 
divltes  frequentius  Iniquosessequam  haeredes  inl- 
quorum.  Quomodo  ergo  regnat  chariias,  obi  iniqui- 
las  dominaluT?  fJiique  dives  familtaris  esse  novit, 
amicos  nunquam,  aul  raro.  Hic  lamen  non  de  eo, 
qui  habel  divitias,  sermo  est,  sed  qui  amat.  Ex 
qoibot  liqoel,  quia  qoantacunqoe  ex  familiaritate 


non  potest,  in  lopanari  vel  taberna  sparseruni,  aot 
ot  se  vindicarent  a  familiaritate  potenlis,  divolga- 
veront  in  populo,  in  illius  calumniam  rectrrqoetnr» 
qui  in  consiliis  aliquem  loeum  visus  est  .lenuisse. 
Si  molus  rerum  praescire  d«5sideras,  meritoria  dis- 
cote,  el  lixarom  castrensium  inquire  sententias. 
Mihil  enim  adeo  occultum  est,  quod  eis  ex  aliqua 
parie  non  reveletur.  Si  mihi  non  credis,  vel  Aqui- 
nati  nostro  anres  accomoda.  Ait  enimj 

0  Corydon^  Corydon^  secretum  diriiis  uUum 
Ksse  putas?  urvi  ut  taceant^jumenta  loquentnr^ 
Et  canis»  ei  posies^  et  marmora :  claude  fenesiras^ 
Vela  legant  rimas^  junge  ostia,  totlito  lumen 
E  medio,  laceant  omnes,  prope  nemo  recumbai ' 
Quod  tamen  ad  cantum  galli  facit  ilie  secundi, 
B     Proximus  ante  diem  caupo  sciet. 

Procedo.  Si  terrae  secretum   suum  infudialy  tcI 
arundo  succrescens  boc  producet  iii  publlcuro,  et 
levi  flalu  in  auras  proferet,  quoniam 
Aurieutas  asiHi  Midas  habet. 

(Pebs.,i,  i2f.) 
Palias  qooqoe  Erichlhonium  sudm  occultare  non 
potuit,  quin  ipsum  jam  cognilum  cornicis  garruU- 
tas  publicarel :  unde  quia  alieni  admissi  delalrix 
ruit  ei  conscia,  coioris  perdidii  venustatem,  et  gar- 
ruliialis  incurril  nolani.  Praeierea  secreiarii  divi- 
liim,  quasi  quidam  tolutarii  vel  clilellarii  sunl,  e^ 
qui  eorum  delictis  onereiitur  :  quidquid  ab  eis  de" 
iiiiquitur  in  islorum  infamiam  cudiiur;  nisi  forte 
Q  ea  sil  de  poteaie  opiniv,  ut  nullo  possii  consiiio 
depravarL  Si  eniro  solemnis  est  nialitia  ejos»  si 
fraudis  el  doli  vulgau  opinio,  lotios  familitt  fama 
purgatur»  ac  si  capilis  languor  inflrroanlium  deni* 
grel  dolorein  laterutn.  Alioquin  si  benignior,  si  oi- 
vilior  creditur  potentatos»  omnia  deliraroenla  ejos 
famiiiares,  quasi  clileilarii,  qoibusdaro  nominis 
snt  homeris  porunt.  Sed  recie  gestororo  nil  nlsi 
benigniuii,  aul  civiiiuti  potentis  ascribitor.  Ei  si 
qoando  calcolus  gravior  imminel,  quasi  pelleni 
pro  pelle,  aniinam  luam  dabil  dives  pro  fama  sua, 
el  ui  in  le.  reiorqoeat  culpam  suam,  capul  luum 
meritis  criroinuro»  pcenis  uon  verebiiur  objecure. 
Sed  quod  roagis  niirabile,  gratolabiiur,  si  astutia 
8ua  indostriae  tus  labores  el  solliciiudines,  hac 


potenliorls  graiia  videatur,  diligentem  cauielam 

exigit  sobdiiorum.  Alioquin  oronis  ejus  illecebra,  D  mercedc  donaverit,  ut  te  reddai  infamero,  ei  si 

€  plos  aloes,  quam  mellis  i  in  exito  habiiura .  est.      fecerit,  aut  finxerit  le  criminibus  inaudiii*  obno- 


Al  expedii  plurimum  ad  sucoessus  esse  conscioro 
secretorum.  Quidni?  Reverentia  crescil,  invalescit 
auctorilas,  arcenlur  incommoda,  proveniunl  utili- 
Utes»  amicororo  augetur  numeros,  cultoribus  acce- 
dit  devotio,  et  foriuna  toiius  graii»  suae,  et  felici- 
tatis  auram  videiur  bealolis  inspirare.  Caeieroro 
iaiororo  omniom  novissima  qoovis  absinthio  ama- 
rlora  sont,  et  si  inierim  non  aroarescant,  ]a8Um 
pniarilodints  habenl  suspictonero.  Ret  stquidem 
periculosa  esl,  divitum  aut  potentom  commonicafe 
secretis.  Si  quid  enim  eis  per  incoriam  forle  elabi- 
lur,  cui,  nisi  conscio  iroponeiur?  Quod  eobieolarii, 
«ul  cintflones,  aiimive,  aal  quicunque  nebulonuin, 


xium.  Non  est  eniro  roalum  iii  civiuie  quod  tion  ia 
divilis  consiliartos  iinpingaiur,  cuui  inanis  sit  ex- 
cusatio,  eo  qood  omiie  ofBciuro,  sibi  poienutus 
conformat,  nerooquo  sapiens  diu  flucluat  consillo 
iropntdenlom.  Omnla  namque  discernit  et  jodicat. 
An  eom  potas  in  conscientia  sua  securuni  qui- 
escere,  cujus  torpitudiuem  producere  potes  in  iU" 
eero  ei  proferre  in  publicum?  Cerie  oronis,  qui 
roalus  est,  odit  iocero.  Et  opos  omne,  artiflcis  soi 
videtor  habere  imaginem.  Ucreificanliam  roulie- 
rum  fucus  dom  argui  veretur  a  iuroine,  pelii  um- 
bras,  ei  liroet  ne  te  ipsis  deforroiores  sinl,  si  im- 
inediaia  luce  videntiuni  oblulibus  paleaui.  Hoc  ergo 


m 


JOAXRIS  SARESOERIENSIS 


S0( 


Uiarum  toui  vigilaiuU  quaeril,  ut  quoil  iiou  esi  in  A  doieni  sibi  eiprobratnm  esM  in  jurgio»  quod  uris 


eis,  iiraestricii  oeuli  videant,  ct  qui  vident,  c«ci  fa- 

ciant.  At  in  his  <|u»  naliyo  coloro  conflduui*  loiige 

aiiier  esi»  quia 

H€ec  amat  obBcurum^  voUl  kae  Mub  luee  videri^ 
*     Judicii  arguium  qum  non  (ormidal  acumen, 

(HoRAT.,  De  an.  poel,^  363.) 

Licet  iUque  secretorum  communio  aliquid  reliciia» 
lis  \ideaiur  adjicerc,  securitati  taroen  pluriinum 
demit.  DifXlciley  aut  polius  impossibile  est  illos 
percurrere,  qui,  bac  yia  ad  inferos  descenderuiit, 
aut  pwnis  iiovissimis  se  iiigoiuuerunt  affecios. 

Ueu  mihi  cur  vidi,  cur  noxia  iumina  feci ! 
inquit  ille,  qui  an  de  coiiscientia  alieiii,  an  proprii 
operia  ooxa  deporiatiouem  meruerit,  iucertum  est. 


vitio  felidifs  e«»set«  se  domom  conuilit.  Cumque 
uxori  gravius  querereiur»  quod  nunquam  eom  ino- 
nuerat  bujus  vilii  quaercre  medicinam  :  i  Fecissem« 
inquit,  nisi  puiassem  ora  virorum  omniiim  sic 
olere.  >  Laudare  poteris  ejua  rontrimonii  pudici- 
tiam,  et  pra'ferro  paiientiam  mulieris,  qua!  viri 
viiiiim  lania  patientia  lulit,  ut  ille  infelicitaiera 
corporis,  non  uxoris  fasiidio,  sed  maledicto  sense- 
rit  inimicL  At  et  ego  de  adulatoribus  aliquid  lale 
respondeo,  quia  uuines  arbilror  sic  olere.  Oumu 
faliaclam  et  dolum  redolent,  et  quocuiique  se  ver- 
tanty  pudicis  naribus,  bunc  importaui,  dou  odo- 
rein,  sed  feiorem.  Quidquid  crgo  ex  ea  causa  ac- 
quiritur,  etiaiu  ab  baerede  jusie  potest  avelli.  Ncc 


Cerlum  tamen  est,  quod  mala  aiieiia  novisse  uoii  fi  credo  quod  posf it  petitoribus  obviari,  si  viudicare 


expediL  Verumtaiuen  sive  scianlur,  sive  uou,  nibil 
tiitius  est  qoam  propriam  conscieutiam  conservare, 
Philosopbus  sic  inter  bostes  viveudum  censuit,  taii- 
liuam  iiiter  amicos;  et  inter  amicos»  acti  in  incdiis 
hostibus  viverelur.  Kl  saiyricus  : 
Viveudum  ett  recte  cum  propier  plurima^  lum  de  lii$ 
Froicipue  causis^  ut  lingutts  mancipiorum 
Coniemnas^  nam  lingua  mali  par$  pessima  servi, 

Sed  non  niodo  proptcr  linguas  servoruni,  veruiu 
propter  gladios,  el  veuena  potenluin,  el  insidias 
oiunium,  prxcepio  salyrici  parcetidum  est.  . 

Cip.  XIII.  Quod  vindican  postunt,  qutB  tunt  adu- 
tationibus  acqui^ita:  et  de  lenonibus^  et  mollibus, 
ei  poena:  eorum ;  et  quod  pudieilia  auferri  non 
poteet  violenteff  nisi  mem  ipea  coHsentiat. 

Atqoi  adulator  ei  nequaqttam  parere  potest,  qiii 

nihil  aliud  quKrit,  nisi  ut  placeat.  Si  potest,  per 

se;  sln  aotem  personam  suppositain,  quasrit  uxo- 

rem  forie»  aliamve  eonjunctam  vel  jurcvelaffe- 

clione.  Affectio  tamen  efficacior  esi,  eo  quod  ad 

naturam  fumiliarius  accedit,  ipsiqoe  unitur  anima!, 

quidquid  afTectionib  foddere   copulatur.   Non  est 

otiqiie  perniciosior  assentatio,  quam  ea  qiiae  affe- 

ctiouis  indiictione  procedit.   Inde  est  quod  saepe 

niaiiii  arctiiis  amplectnntur,  et  sc  rivalibus  siiis 

expotiunt  plenius,  et  ssepius  invitant  ad  coBiiam 

inatriuionii   corntplores,    dnni,    ui  proverbialiler 

dicitur,  amator  incautus  pudic^  magis  uxori,  quam 

infidelibus  oculis  crediL  Nonne  satls  delusus  est. 


audeant,  quod  adulatoribus  contulerunt.  Sed  qais 
sapiens  ei  Inlelliget  isia?  Aut  ad  bdc  quis  Idoneus» 
com  non  modo  in  omni  douio,  aut  convivenlium 
coetu,  adulantium  tania  sit  copia,  ut  si  qvis  mo- 
destus  adversus  eos  tnutire  audeai,  iilos 
Defendal  uumeru»,  junctmque  umbone  phatangest 
(JUVCN.,  11,  iU.) 

Certe  dum  vir  honesius  inuitens  conscientia» 
luiumque  insislens  ofliciiSt  esurii,  sility  alget, 
et  multiptices  fortuu;e  indignautis  injurias  ex* 
cipil, 

Fi7i>  adulator  picto  jflcet  ebrtus  ostro^ 
dcliciis  iiigurgiiaiur  ad  crapulain,  viiio  xstoat, 
lauiioribus  ribis  disiendiiur,  ei  pro  arbitrio  variis 
arliflciis  coelum  sibl  coiitemperau  Priinos  babet 
rccubilus  in  CGeniSt  in  convenlibus  primos  conses- 
sus,  praeelecto  prsenomine  conclamatur,  salutatio- 
ues  excipit  prinias»  primas  sententias  iii  judiciis 
proferi,  in  demonslrationibus  boneslissiine,  in  de- 
liberaiionibus  ulilissime  sentit,  quidquid  loquilurt 
sai  merum  est;  quidquid  agit,  jusiitia  vel  liberali- 
tas.  Age  ergo  ei  iuter  isios  sapere  audu.  lliico 
<  mulia  adulatoruiu  veniel  manus,  et  veluii  le  Ju- 
da;i  cogent  iu  suam  coucedere  turbani.  i  Aiuliiiu- 
diiie  iiaque  tuti  suut,  et  artificio,  ut  ipsos  po^siat 
etiam  reges,  et  principes  expuguare.  £l  miro  modo 
inerinis  populus  praevalcl  iu  arniatos,  el  niolliiie 
quae  robusiissima  sunt,  poteiiier  expugnat.  Dispo- 


qul  oculis  suis  assertionem  feiuineam,  quae  ex  eo  D  sueram  tamen  silere  de  inollibus,  qui  sicui  igno- 


solo  decipit  crebrius,  quod  intercipltar  rarins,  an- 
tepouit?  Pica  siquidem  pulvinaris  efficacissima  esl, 
et,  ut  dici  solet,  cornix  nocturna  qiiovis  oratore 
disertior,  et  cujosque  operis  facieni,  quocunque 
libuerit  colore,  vestit.  Qao  ei^o  cautior,  eo  su- 
spectior  babenda  est.  Si  dolus  dedit  causam  con- 
traciui,  rescinditur,  et  revocantur  omnia,  quae  ex 
eo,  vel  ob  id  profecta  suiit.  Haercdes  quoque  de* 
funeti  In  solidum  et  in  perpetuom  leneoiur  de  eo, 
quod  ad  eos  ooiistiterit  pervenisse.  Sed  quid  adu- 
latore  dolosius  ?  At  niibi  forte  objicies,  quia  non 
omnes  novi.  Verum  qoidom  est ;  sod  a  multis  inibi 
didicisse  videor  omuium  iiiores.  Diiellius  jam  se- 
ocx,  jaiu  decrepitus  corpore  cordcque  treinemi; 


miniosiy  Ita  sunt  el  videniur  iuuominabiles.  Silen- 
tiuin  indicit  revereiitia  morutn,  et  vereeundus  ani- 
luus,  uatura  dictante,  illoruiu  declinai  aspectum. 
.  Quid  niulta? 

Si  nalura  negat^  facit  indignalio  verbum, 
Apud  istos  ars  est  suain  pudicitiain  prostituere,  alie- 
iiam  violare,  vel  oppuguare.  Mec  quidein  simplici- 
ter  suam,  cum  luatrimouii  leuicreutur  jura,  et 
eoiijugis  aduUerium  conjux  procuret.  Dum  egredi- 
tur  sponsa  de  tlialamo  suo»  coujugem  noli  maritum 
credere,  sed  lenonem.  Producit  eam,  libidinosis 
exponit,  et  si  spes  dolosi  nuinuii  rfefutgeat,  affecius 
callida  simulatione  proslituil.  Filia  namque  decen- 
ttor,  aut  si  quid  aliud  in  fainiiia  placeat  ditiori. 


5»r,  POLYCRATICUS.  —  LIB.  1». 

Iitiblica  merces  esl,  exposUir  qiiideni,  s!  etiiptorem  a 

inveniat.   Sed  licel  Jnstns  dolor  eos  aliquatenns 

eruciet,  qni  lori  parlicipes  adiniltnnt,  ant  racinnt ; 

aif  riludi)  tameii  ntiiilatis  compendio  miligatnr,  vel 

saltein  doloris  dissimnlat  cruciatum.  Si  enim  res 

f^erio  agalur,  si  libera  donentnr  cunctis  judieia,  non 

est  dolor»  sicut  dolor  ille,  quo  corpos  snnm  qiiis 

Tidet  aliena  libidine  pollui.  Cselera  namque  peecatt 

eitra  corpus  sunt ;  sed  qui  (omieatur,  in  corpu$ 

suum  pteeat  (/  Cor.  vi).  Hoc,  inquit»  os  et  ossi- 

bns  meis,  et  caro  de  carne  niea,  ul  Jam  non  diio 

sinl  vir  ei  miilier,  sed  uua  caro.  Ha»  utique 

sine  dolore  doii  scinditur,  neque  sine  invidia  eutn* 

mmiicatur. 

Jfon  bene  eum  toeiit  regna  Venutque  maneni^ 
et  sicul  c  miila  fldes  regni  sociis,  >  iia  nec  tori.  g 
Certe  (^cilius  esl,  regni  divitias,  qiiam  aOectionera 
ronjiigii  alii  cedere.  4lqui  nec  isti  conjuges  suni* 
sed  lenenes.  Tunc  deinum  omnia  creduntur  eipo- 
siiisse  divitibus,  euin  iidei  (idem  iaciat  Hdes  vio* 
Jau.  Sed  quid  filias  et  uxores  (qttod  licet  jura  pro* 
hibeant,  Umen  qoocunqDe  modo  natura  permiuii) 
exponl  qoeror,  aut  prostitulT  In  Ipsaro  naturain, 
quasi  gigantes  alii,  Theoinachiam  novam  exef- 
centes,  insurgunt.  Filios  ofierunt  Veneri,  eosdcin- 
qne  in  eblatione  piipparum  virgrnes  pracire  com* 
peiluni.  1n  illis  etenini  ^riatis  maturitas  exspecu- 
tur;  at  in  his  sufllcit  alieii»,iinpndicili»volupta« 
leni  posse  expleri.  Podei  dicere,  quod  se  ipsos  virl 
«lale  provectiores  et  sensu,  turpitudiui  tant»  non 
snblrabnnt,  et  cnm  eos  in  nobiltori  sexu  natura  C 
c:eaverit,  ad  dcterioreni  quantum  iii  ipsis  est,  ex 
iunaia  malitia  prolabuiilur,  effeininali  vilio  el  cor» 
rupieia  morum,  cum  tanieii  naluRD  benellclo,  fe- 
niinc  esse  non  possint.  Cum  lascivieniis  divitis 
luxus  libidini  vota  sua  prxcingili  recuinbentis  pedes 
caiamistralns  coroatulus  excipil,  nitoreni  invidcns 
tneretrici,  htstrioni  habiiutn,  cullum  procis;  virgi- 
nibus  ornatum,  triumphalero  qooque  princlpibus 
apparaium,  el  in  aliorum  conspectu  pedes,  el  iie 
plos  dicaui,  teneris  inanibus  tibiastractau  Chiroihe* 
calos  enim  incessit  diotius,  ut  inaiius  soli  subtra- 
cus  emoHiret  ad  diviiis  usum.  Deinde  licentia  pao- 
lulom  procedente,  tolum  corpus  impudico  lactu  ob* 
errsns  pruriginem  scalpit,  quam  fecil,  et  ignes  ^ 
Veaeris  lauguentis  inflammat,  Verum  hxc  aboiiii- 
naiio,  non  tam  osiendenda  esl  quam  conspuenda, 
piidcreique  eam  nugis  uostris  esse  insertani,  nisi 
eamdeni  Apostolos,  Itomanis  scribens,  verius  nu- 
oifesiius  expressissel  dic^ns,  quia  (eminof  eorum 
immutaveruni  naturalem  utum^  in  eum  fni  0ti 
conira  naturam^  et  matcuti^  reiieto  naiurali  utu 
feminm^  e^rteruni  tn  tietideriit  tuit  in  invieem^ 
matcuti  in  mateulot  turpitudinem  operantet^  ut  da- 
Tentor  tn  tentum  reprobum  {Rom.  i),  facerentque 
quod  minime  convenirent,  et  vitiis  universis  obnoxii, 
iDdignationem  Dei,  etomnium  posnarum  inse  aon- 
leos  provocarent. 

£t  tuoc  qoldem  lo  aoribos  Romtnorum  lioe  loba 


506 
apostoltca  condamabat,  quando  Implisslmiis  impn- 
raior  Nero,  loxuriaB  sasvientls,  puerum  Sporuin, 
extectis  lesttculisln  moliebrem  natoram  transformare 
conalns  esl.  Ab  eo  tempore  proverbinin  naium  esi : 
«  Qoia  usos  formosorom  abnsio  esi, »  el  illod  t 
«  Form«  gratia  eo  mints  grata  sapienli  est,  qno 
corruptio  est  gratior  corruptori. »  DitBcilius  etenim  . 
ab  inflrmis  defeusorlbus  custodiittr,  qued  plures 
appelont.  Illud  incaulo  facilitis  subripit  fraodoien- 
tus,  aul  invilo  pudtcltia  praedo  violenins  esior- 
qnei.  A  Patribos  Umen  pridem  dlfflnilom  esl,  qitio 
pudicitia  auferrl  non  potesl,  nisi  meiHis  corroptio 
antecedat.  Qiiod  enim,  ut  magnus  asseril  Aogosti- 
nus,  non  pnccedente  libtdine  violenter  paiilur  cor* 
piis,  vexatio  potios  dicenda  estt  quaro  corroplio. 
Ibi  ergo  servari  podicitla  potesl,  obi  noita,  nisi 
voluntaria  esse  poiest  eorruptio,  in  meiilts  scilicel 
Integritau,  ubi  in  «lernom  servari  podicilia  poiest* 
Nee  magnom  esl  iniegram  esse  carnem,  oei  meiis 
totra  corropliooe  polloitur.  Al  nunc  si  deceplor 
ainans,  aul  violenius  abest,  iia  reale  a  leneriorl 
aeute  liutliounlnr  adokscenies,  ul  eculis  lasci* 
Tleniibus,  nulu  faciei,  corporis  gestu  babiUiqHS 
exieriori,  et  lenocinio  vix  ipsts  merelricibos  con* 
cesso^  3olliciUnt  corriiptores,  el  li*gom  qo»  in  eos 
jam  plurims  latae  sunt,  nullam  habeant  reverei»» 
liam  vel  tlmorem,  licet  in  eos  gravissime  animad* 
vertendum  decreverit  imperaier.  Aii  enim : « Cum 
vir  nubit  in  feroinam  vires  porrecioram,  qoid  cn- 
piai? »  Ubi  sexus  penlidit  locom,  nec  scekis  esi 
qtiod  non  perAcii  srire,  obi  Venos  moiatur  in  al* 
leraro  formam,  ubi  amor  quaeritur  ei  non  inveni- 
lur,  jnbemus  insurgere  leges,  srmari  jura,  ut  ghi* 
dio  nltere,  et  exquisiiis  pcBsis,  subdanlur  infsines» 
qui  soiil,  vel  futori  siral  rei»  Sed  neque  conseiitiea- 
libns  parcit,  quin  eis  poenam  irroget  copiialemt 
fum  ei  lege  divioa  facienles»  el  coiisenlientes,  parl 
pcena  pleclantiir.  Ipsosque,  m.ngno  epiMopo  auciore 
(Anibrosium  Metliolanensem  atiende),  conscDlieotos 
deflnivit  esse,  qoi  noium  errorem  relioeni,  anl 
corrigere  cum  pouioi,  disslmolant.  Sed  qnid  da 
eis  verecondnm,  odiosomqoe  sermoueni  proieiidi- 
mnsT  Ui  sortem  eororo  comligna  conclusioiie  chiti- 
damus,  procol  dobio  ploei  supcr  cos  Dominus  tu- 
queos  01  non  effuglani»  ignis«  solpbor,  sj^iritus 
procellarom ,  pars  calicis  eornm,  st  com  sucio- 
ribtis  suis,  quos  Sodoma  devoravit«  erunt  saculis 
in  fetorem',  ei  opprobriun  sempiiernum.  Quid 
proilerit,  qoasso»  eis  lunc  divilom  favor?  Aol  quii 
potei>l  esse  leroporaliuin  usus  aul  voluplas,  quein 
lantos  dolor,  ei  lanU  erobesceniia  non  sbsoj- 
beat? 

Cap.  XIV.  Adutatorei  puniendot  ette^  tanquam  /io- 
Uet  dtorum  et  komiuum ,  et  veritatem  gratanter 
ampleciendam^  ei  patientiam  cutiodiendam.  lum 
raiionittut  quam  exemplit  majorum. 

Sed,  ot  vulgari  proverbio  dicilur:  « Deus  iMo 
prae  cxteris  colendus  creditur,  qni  subvenit  iii  pnc'^ 
seoti. »  Idsoque  oon  curant  quouiodoi  dum  UtueM 


507 


JOANMS  SARESfiBRfEN»» 


SM 


luic  qiiod  espetunt  faduiU  Egregie  quidem  Casci*  A  rem  indical  inala  lingiu  qtiem  carpit.p  Qnid  Pkta? 

liiM  BellNift :  «  Impenilor,  iiiquit,  Aufnste,  lum  in 

■lulUs»  tum  in  eo  maxfme  elucel  pradenlia  tua, 

quotl  itli  nondum  te  omnino  iiisanum  reddiderunt, 

qiii  ul  llbi  applaudant,  non  modo  diis,  sed  tibi  ipsit 

et  popnk)  injuriam  fociunl.  Deorum  siquidem  mi- 

nunut  reverenliam,  quo  parificanl  tibi.  Te  arguunt 

insipienriae,   dum  conditioni»  luas  repugnante  na- 

tura,  le  parem   numinibu»  esse  perauadere  praesu- 

munt.  Noia  superstitiouis  inurunt   populuin,  cul 

mortales  dees  pro  immortalibus  persuddent  esse 

colendos.  Sane  in  eo  aliqutd  divinuin  tibi  inesst 

monstrabis,  si  onmes  islos,  qnii  divinilali  ItiaB  Irau- 


toiius  pbiloaopliiae  robur,  patleniia  esu  Cftm  et  So- 
craies  non  modo  verbo  ncgei  sapfentem  posse 
offendi»  sed  adversus  oiunem  forninam  rcrtKire  vir- 
tuiis  suae  manere  iinmobilem.  Ei  ne  pkiiosopbis  soJia 
patienliam  sic  pl.icuisse  credas,  ipsomm  imperaK^ 
rum  ad  eain  publicandam  exeinpla  concurranLdi 
Graecia  qiiis  m.ijort  aut  clarior  Atexandro?  Et  A»- 
ligonus  paedagogus  citliaram  frogit,  abjecitque  di- 
cens:  ciEiali  tuas  jam  regnare  eonveniC,  ptide^l- 
que  in  corpore  regni  vojuptalem  lusnfiie  domr- 
nari. »  Quod  ei  ille  patieniissHne  (ulii,  licet  ple- 
ruinque  impalienlissimus  fuerii,  et  palrem   sicul 


dttlenter  applaudunt,  rapi  fecerisad  lormenia.  Quis  *  virtute,  iia  vitiis  superaret.  Eidem  qiioque  ele^ii- 
eniin  deorum  et  parcat,  a  qno  se  decepium  irl  iii-  ter  et  vere  comprehensus  piraia  scribilur  respou* 
lelligit?  Quis  non  irruat  in  eiini,  qui  aureos  Jovis  B  disse.  Cutn  enim  Alexander  interrogarelj  quid  ei 


oculos  eruil,  ai»t  argento  gemmisque  subWitis  Ye 
alam  niiilur  escaecare?  Quis  de  Mariis  capile  ada* 
manlinom  lumen  impiine  lemerarii»  effodit  ungni- 
bus?  Nenipe  deos  invisibiles,  et  immorlales  cireum- 
▼enire,  et  eis  fallaciae  parare  insidias,  gravioris 
culpae  est ,  eo  quod  ab  hia  visibiKum  deorum  fa- 
brica  sustentalur  el  regltur»  el  bonorem  aul  coii- 
lemptuin  qui  isiis  exbibeiur,  iili  pemuneranl.  S| 
aapis  ergo,  Augusie»  iu  deorum  hosles  insurges,  et 
te»  si  non  Deum,  quod  nequaquam  es,  vel  deoruin 
le  docebts  esse  culiorem,.  si  deceplores  istos  exter- 
minaveria,  excaecatores  tuos,  deonim  contcmptores, 
el  utrorumque  injuptam  punias. »  Haeo  Caeciliiis. 
Factio  Umen  adulatorutn  praevakiltr  quod  et  prae- 


videretur  quod  mai*e  haberet  infesium,  ille  liben 
conlumacia,cQuid libi,itiquit,ul  lu orbem terraruiii? 
Sed  quia  idegoiino  navigio  f;tcio,  latro  vqcor ;  quia  lu 
magnadasae,diceris  imperalor.  Si  solus,  eicapuiasit 
Aiexander^  lairo  erii.Si  ad  nutuni  Dionidi  populi  fami^ 
leniur,erilDiomdesimperalor.Namquoad<»iuaainiiOR 
differunl»  nisiquiadeterioreslqui  rapil  impfobiiMv 
qui  jttslitiam  abjeciius  deseril,  qui  mauileatiua  iro- 
pognat  leges.  Qitas  enim  cgo  fugio,-  lu  persequeriSy 
ego  utcunqoe  veneror,  lu  conteinnis.  Me  foriunae 
iniquiias,  el  rei  famiiiaria  aiigusli;!,  te  faalus  iiiiole- 
rabilis  ei  inexpl^bilis  avaritia,  furem  facil.  Si  for- 
tiina  mansuesceret,  fierem  forte  melior.  Al  lo  qoo 
forlmialior,  eo  nequior  eris.  »  Miratus  Alexander 


aentium  rerum  declaral  satits.  Adeo  quidemr  ul  si  ^  conslanliam  liominis  eum  merito  argueoiia  :  €  Ex- 

quis  popubrium  modestiae  conseius,  assentaitiouia 

et  scurriliiaiis  viiie  credideril  lemperandum,  ho- 

ates  felicium  ceuseatur  aut  invidus.  Eorum  siqui- 

dem  aures  teiierae  sunl,  et  jam  obsurduerunl  vero, 

et  linguam  severiorem  sine  offensione  gi^avissima 

noo  adiniuuni.  In  quo  quanlum  a  virlule  majorum 

aelas  nostra  degeneraverit,  perspicutim  est,  cum 

sine  paticnlia  aut  iiulluin,  aul  raruin  esse  opus  vir- 

lutis  verbis  docueriul,  el  exemplis.  Unde  el  Aris- 

tippiia  a  malediccnte  se  discedens,  dixisse  legiiur : 

f  \}i  tu  linguae  tu»,  sic  el  ego  mearum  aurium  dO" 

niinus  sum. »  Aiilitanes  quoque  cuidani  dicenti : 

«llaledixil  libi  »lle,»«Non  miiii,  inquil,  sed  iili  qui  in 


periar,  inquit,  an  futurus  sis  melior,  fortunamque 
mutabo,  ul  noii  ei  a  modo  quod  deli(|ueris,  sed  iiiia 
moribus  ascribatur.  »  Eum  itaque  jussil  conscribi 
militiae,  ut  posset  exinde  saivis  legibus  militare.  Sed 
ne  a  solis  Graecis  mutueinur  insiruuieota  virluuuii. 
ScipioAfricanus,cum  eum  paruin,pugnacem  quidami 
argueret:clmperaiorein,  JnqMit,.me  matec  peperii, 
non  bellatorem.  »  Marius  qiioque  cum  eum  Teuto- 
nusquidam  ad  pugnae  cerlamen  provocarel»  respoo- 
dii,  si  cupidus  inortis  esset,,  se  vHain  laqiieo  posse 
fiuisae,  el  sapientem  non  tam  piiguam  quani  vi- 
ctoriam  quaerere.  Primus  Ronianoruin  imperaior 
iulius  Caesar  quam  paiienlissime  multa  siisliiiuiu 


8e,qttod  llle  culpai,  agnoscil.  Sed  et  si  mihi  maiedi-  ^  Cum  enim  calviiium  iiiiquissime  ferrel,  ei  delicieo- 


cere  curet,  non  curo,  quia  audilus  iingua  debel 
esse  robustior,  cum  singulis  hominibus  linguae  sint 
singulne,  sed  aures  iNnae.  Aliquaienus'  lamen  curo, 
quia  eo  ipso  me  faletttr  esse  superiorem,  quoniam 
superioris  personie  usus  esl  detractionibussubjacerey 
inferioris  inferre.  Gauderem  itaque,  nisi  urgente 
humanitaie  coinpalerer  iiifeiici. »  llein  T.  Taiius 
maledicenti  sibi  Melello :  c  Facile,  inqiiil,  est  in  me 
dicere,  cum  nec  sim  responsurus. »  Quid  Xeiio- 
phon?  c  Tu,  inquit  cuidaro,  maledicere  didicisti,  et 
cgo,  conscieniia  leste,  didici  maledicta  contem- 
tiere. »  Sed  et  Diogenes,  cum  ei  nuiiilasset  amiciis : 
c  Te  amici  cuncti  viiuperani, »  c  Oporlet,  inquii,  sn- 
pieiitiam  ab  insipientibos  ieriri,  esse  enim  melio- 


tem  capillum  a  cervice  convocaret  ad  fconiem»  ab 
iralo  miiitt  ei  dicium  esi ;  c  Faciliua  esi»  Caesar,  te 
calvuiQ  non  esse,  quam  me  in  exercilu  Romaoo 
quidquam  egisse,  vel  acturum  ease  limidius. » Idem 
lato  clavo  usque  ad  manus  fimbriato  ulens,  iaxius 
cingebatttr.  Uiide  Sylla,  opiimatessaepiusadmoneoa, 
dicebai,  utpuerum  iiiale  praecinctum  cavereiii.  Pi^ 
lerea  margarilarum  cupidissimus  eral,quas,  poiidus 
earum  iiilerdum  manu  confereus,  discernebat.  Cmn 
ergo  Caecilio  invito,  rein  ui  facerel  seaaius  aueiori- 
taie  denuniiassei,  ut  ei  videbalur  injusiam:  c  Aole, 
inquii,  satiaberis  margaritis.  »  Al  baec  forie  aiil 
aliena  videbuniur,  et  quae  viri  foriis  animus  hone- 
stius  dissimuiarei»  Verum  et  famosi  libein  de  eo 


!m 


POLTCBATICUS   —  LIB.  III. 


MO 


scripii  »uin,  et  iociilarb  cirmlna  1n  fimi  puWke  A  rmw  aiiiem  eidamatil  voce  magna :  i  At  npii  ego. 


divufgata,  ut  esi  illud  miliuim  in  triumpho  GaUico 
celebraium  : 

GaUiM  Cet$nr  suheglt,  Nieomed§i  €irt»rem, 
NitamedtM  non  ttimmpkat  qw  iubept  Cmtarem. 
(Sdet.»  C«f.  49.) 
Eo  quod  Nicomedes  rex  Bilhynia  Ciesarem  fereba^ 
uir  slupro  subegisse,  in  oUeriorem  familiaritalem 
dam  jnnior  esset  admissum.  Faciiitalem  qiioque 
Cssaris  in  augendo  senatu  fsioero  nimis  acriter  et 
palam  irrisit.  Nam  cum  ab  hospite  suo  P.  Manlio 
rogaretur,  ut  privigno  suo  decurlonatum  expedirel» 
ait  assistenle  freqnentla  :  €  Rom»  si  vis  habebit , 
Pompeiis  diflBcile  esu  t  Sed  et  io  eptstola  ad  C. 
Cassinm  Tiolalorem  diciatoris  mordacins  scripsit : 
c Vellem  Idibus  Hartii  me  ad  coenam  invitasses,  pro- 


Cxsar,  periclitanle  te  bello  Actiaco,  vicariiim*  qiix* 
8ivi»sedpro  le  ipse  pngjiavi,  detexitqiie  impretm 
cicalrices. »  Erubuit  Caesar,  venitqne  in  adrocitD»* 
nem,  ut  qui  vererelur  non  superbus  lantum,  se^ 
eliam  ingratns  videri.  Ihtravcrat  urbem  adolescens 
simillimus  Csesari^perductumquc  ad  CsRsarem  inier- 
rogavU  Augusttfs  :  t  Dic  mihi,  adolescens,  fuit  un- 
quam  maler  lua  Romae?»  Ncgavii  ille,  nec  contentus 
adjecit :  c  Sed  paier  nieus  sspe.  »  Joci  itaqoe  aspe* 
ritate  urbana  notiliam  omnium,  et  familiarUatem 
imperatoris  sibi  conciliavit.  Augusios  in  Pollionem 
scripserat  Fescenninos*:  <  At  ego,  inquit  Pollio» 
taceo.  Non  est  leve  in  eum  scribere  qui  poleat  pro- 
scribere. »  Sicutauiem  non  faciie  coiicipiebat  iram, 
3  Ita  nec  facile  adinittebat  ad  ainicitiam;  et  quem 


fecto  reliqniarum  nihil  fuisset,  nunc  me  reliquiie 
Tcstrae  exercent. »  Sed  Augusius  fortonae  favor,  ei 
Romani  decos  imperii,  avunculo  suo  Julio  longc 
patientior  exstilil.  Cum  enim  Anlonius  maternam 
ejiis  origineni  despiciens,  eum  Afrum  genere,  et 
natora  panificum  diceret,  hoc  ridens  pertulit,  et 
enmdero  sorore  tradiiain  affiniutisgratiam  admisiU 
Cum  vero  idein  adversus  privatum  qiienidam  gra- 
vins  excandesceret :  i  Loquere,  inquil,  Anguste, 
quod  placet,  quia  diltgenliam  auribus,  linguae  Uci- 
toroitatem  indixi,  quielem  manibus,  et  m  ouinibus 
his  potenliam  tuam  accusa,  quia  nihil  allud  argiii 
potest  In  palieniia  inea.  »  Ad  haec  non  inodo  in  se 
servabat  patieutiam,  sed  eamdem  aliis  indicebat.  ^ 
Unde  cum  Tibcrius  i|uereretur  per  cpisiolam  suam, 
quod  mulii  deilloperperain  loqiiereiiUir,ita  rescrlpsil: 
f  Ui  Tiberi,  noli  niinis  indignari,  quemquam  esse 
qui  de  te  male  loquatur.  »  Saiis  est  enim  si  boc 
habemus,  iie  quis  nobis  malefacere  possit.  Idein 
tanta  comiiate  quoslibet  se  adeunies  exclpiebat,  ut 
quemdam  Romaiiuin  joco  corripuerit,  quod  sfc  sibi 
libelluniporrigere  vererelur,  quasi  elephanto  siipem. 
Et  quautum  Nero  adulalioiiibus  caplus  est,  lantum 
isie  ab  eis  aversus  est.  Unde  appellaiionem  domini, 
ut  nialedictum  el  opprobriuin,  seniper  exhorrult. 
DeirM|ue  cum  eidem  descendenii  per  sacram  viam, 
desperatus  quidam  diceret :  i  0  lyranne ;  »—  i  Si 
essem,  inquit,  non  diceres.  »   Obscrvaliim  eienlin 


semel  adniiseral,  constantissime  retinebat.  Eideni 
Inter  varia  dedecora  a  qnodam  probrose  ohjectum 
est,  quod  adoptionem  avvnculi  stupro  meruerit,  qnia 
cum  Julius  arctius  admisisse  dlctus  est,  non  sina 
rumore  prostraiae  piidicitiae.  Alius  qiioque  eltlem 
iratus  objecit,  quod  sulitns  esset  crura  anlentl  ftiG« 
suburere,  quo  mollior  surgeret  pilus.  Sed  et  eo 
lympanizaiite,  ut  in  priino  libro  dixisse  me  inemini : 
c  Videsiie  ,  inquit  ptebeiifs  quldam,  ut  cliuedys 
orbem  digitoieniperat?  »  Et  cum  nanus  ob  corporis 
brevilatem  convitiantis  ciijusdam  impetu  dieereturi 
sibi  calceamentis  grandiusculis  uteudum  esse  re- 
spondil.  Tiberius  quoque  cum  In  multis  legaiur 
f uisse  culpabilis,  lainen  adversus  convilia  satis  Ar- 
inus  ac  paiiens  exstiiit,  dicens,  quia  In  civitate  Ubera, 
linguas  llberas  esse  et  menles  hominum  oponebat. 
Et,  ut  ad  pejores  iranseam,  Domitlanns  verboruni 
saiis  patieits  fuit,  in  quo  slc  lusisse  ferlur  orator 
Liicinius.  Non  esse  mirandum,  qtiod  aeiieam  haheret 
Iiarbam,  cui  os  ferreum,  cor  plunibeuni  esset,  eo 
quod  dura  dunuxat  loquebalur,  quae  ex  fniquiia  is 
adipe,  quam  corde  conceperat,  procedebaui.  Inlqui- 
latis  enlm  sedere  describiuir  snper  talentum  plujnbi. 
Vespasianus  quoque  de  qno  in  libro  secundOt  duni 
Hierosolymorum  destructio  descrlberetur,  fecimus 
mentionein,  etiam  inflrmoruin  couvicia  patlentor 
tujli;  adeo  ut  sene  bubulco  proclamaute  in  impro- 
perium  ejus :  <  Vulpem  pilum  posse  mutare  noii 


essem,  inquit,  non  diceres  »   ouservai.im  eicn.in      ^^  '^^     ,^^  „^j„,,  cupidissimus  esset  pecu 

esl,  quoties  ingrediebaiur  «rbcm,  ne  suppl.cium  de  D  .^.^^    ^^  .^^^^^^^^     ^^^^^^  ,^,^.,^  , 


quoquam  sumeretur.  Curtius  eques  Ronianus  deli- 
cii^  afiluenst  curo  macrunt  turduin  suntpsissel  in 
coiiVivio  Caesaris,  inlerrogavit  an  miuere  llceret ; 
respondil  princeps  :  •  Quidni  liceai?  »  llle  slailm 
per  feocsiram  misit.  Miles  perilus  aucupii,  nocluam, 
quae  Caesaris  noctes  ioquieiaveral,  spe  iiigenlls  pr«- 
luti  captam  tulit  ad  Caesarem.  Laudato  imperaior 
iiiille  nuromos  darl  jussii.  Alille  ausus  estdlcere  : 
I  Malo  vivat,  avemque  dimisit.  »  Abiitque  contn- 
max  milfts  uon  sine  admiraiione  muliorura,  Caesar 
ooiioffenso.  Veieraniis  cura  slbi  die  dicto  pericll- 
larelur,  Caesarem  rogavit  in  publico  ut  adessei:  ille 
prasuutissiwum  advocaium,  quem  elegerat,  slne 
mora  dcdit,  comrocndaviique  ei  rttigaiorcm.  Veie- 


niae,  nec  avariilam  niinueret  processus  aetatis*  > 
respondisse  dicaiur  :  i  Hnjnsmodi  liominibos  del>e- 
niiis  risum,  nobis  correctionem,  sed  poenain  crimi- 
iiosis.»  Nam  de  Tilo  fllioejus  quid  diCiiip?  qui  palris 
avaritiam  tanu  liberaliuie  purgavii,  ut  amur  et 
deliciae  humani  generis  ab  omnibus  diceretur,  con- 
stantlssime  tenens  in  moribus,  ne  quem  poslulandi 
gratia  ad  se  accedentem,  siiie  re  vel  spe,  quocun([ne 
modo  dimiiteret.  Uode  iiilcrrogantibns  domesiic.s, 
cur  plura  pollicereiur,  quam  praestare  possel,  re- 
spondit  :  i  Non  oporiet  quemquam  a  sermone  prin- 
clpis  iristem  discedere.  »  Idem  quoque  recordalus 
super  coenain,  quod  iiihil  tota  die  cuiquam  praesii- 
tibset   duleu»  et  gemens  dixii:  t  Oamici,  buue 


.^f1  JOANNtS  SARESIiERtENSIS 

clieiii  pcfVilidl.  »  Qiiem  in  vila  oflTenderii,  ab  Hieroso-  k         Omne  vafer  vUhm  rldendi  tlaccnn  etmieo^ 


l\t 


lymoriim  reversiis  excidio.  nondum  legi :  ei  forie 
illiim  Tindicem  innocenliaB,  et  erucinxi  Redempio- 
ris,  elegit  Dominus,  qui  popnlum  excaecaiuin  inco- 
luroi  conscieniia  non  roodo  ifinocenlcr,  sed  et  reli- 
giosedeprimeretet  deleret.  Nactus  elenim  lioram, 
f|ua  morienduro  erat,  cum  lectica  vebereiur,  siis- 
pexisse  dicitur  ccetum,  multomque  conquestus  est, 
•rlpi  sibi  vitam  immerenti.  Nequeenim  exsiareullum 
faelum  suam»  qnod  srl>i  poDnilendum  esset  excepto 
imo  dnntasat.  M  quale  fuerit,  nec  ipi^e  tunc  prodi- 
dil«  neque  culquam  notnm  fuit.  QuiJ  de  patienlia 
kfijus  ioquar,  cujtis  tanta  benignitas  cral,  iH  sna 
injuria,  diim  a  concivibus  abslineret,  vix  crederet 
qNemqtara  |H>sse  moveri.  Tanlae  siquidem  civilhatit 
ct  hmiianilatism  imperiofuil,  ut  omnibusprodesse, 
niillmque  punire  stndoerit;  eonviclos  conjurationia 
coiilrisi  scdlmisit  illnsos,  ct  In  prisiinam  fainiliari- 
talem  admisit.  Sed  et  Domilianus,  qtiia  gravissi- 
mam  Tbeomachiani  eiercuit  post  Neronein,  hujiis 
viriulis  aliquid  pieruiuque  indulsit  civibus,  Kcet  in 
cos  gratii  quandoque  insaniret,  homo  quidem  usque* 
quaque  inutiiis,  ei  qtiinibil  aliud  habebat  virile,  iiisi 
nomen  imperii.  Dl  lainen  ignaviam  inentis,  et  iiier-' 
liain  corporis,  sub  praeiextu  principatus  occuleret , 
qiioiidiesibisecretum  horarum  spaliuin  vindieabal« 
iicc  quidqoam  iiiterdum  facerc  consueverai,  nisi 
captare  muscas,  el  easdem  stylo  prasaeuto  configere; 
ui  coidain  interroganli,ne  quis  iittus  esset  ciini  Cae- 
sare,  non  absurde  sibi  respousum  sii  a  Meiello  : 
4  Ncc  mnsca  quidenu  i  Quod  licel  iropiissimo  ^rin* 
ripl  Innntuerit,  dissimulare  iraluit  qoam  pwiire. 
Ked  cur  patientiae  exenipla  propono,  cum  omnibus 
liqueai  nihil  Orinum  esse  ei  stabile,  quod  ievlflaius 
uura  concutiiur?  Quis  virum  fortem  credat,  quem 
verbornm  moveiiiupulsus,  et  ei  quietem  excutii,ei 
virtutum  coinpage  dirupla,  ipsius  anim»  sangui- 
nem  elicii  ?  U  nde  ei  publico  jure  statutum  est ,  ne 
pro  verbis  frivolis,  quisquam  severitate  poinarum 
inuratur.  Ait  enim  imperator»  divorum  Theodosii , 
Arcadii,  et  tlonorii  staluia  confirmans :  Sl  quis  mo» 
desti»  nescius,  ei  piidoris  ignarus,  improbo  pcin- 
lantique  roalcdicio,  nomina  nosira  credideril  laces- 
senda,  ac  temolentia  lurbulentus  obtrccutor  tem- 
poruin  fuerit,  eum  poenae  nolumus  subjugari,  noquc 
durum  aliquid,  nequc  a.<perom  susiinerCy  quoniaiu 
sl  ex  leviiate  processit,  conieroncnduro  csi ;  si  ab 
insania,  miseratione  dignissirouro»  si  cx  injuda, 
remiliendum.  Unde  inlcgris  omnibus  hoe  ad  nosli*ani 
scientiain  referalur,  ul  ex  personis  hominum  dicU 
pensemus,  ct  utrum  praeiermiili,  an  exqulri  dcbeani 
ccnseamus.  Cxquibus  colligiiur,  dlciis  bominum  non 
nioveri  euro,  qui  aui  virtuiis  amator  csl»  aui  juris 
cousiiiuUoni  obteroperans. 


Tangitf  §t  admittus  circUm  prceeordia  lud9t. 

(HORAT.) 

Familiare  siqoidcm  sapfenli  esi,  ni  inagno  placet 
Angnstliio,  poiios  t  qoolibet  reprehendl,  qnam  sive 
ab  errantc,  sive  ab  adnlante  laudari.  Ntilluscnini 
reprchcnsor  formidandos  est  amaiori  teriiatis.  Et- 
enlm  nnl  inimicos  reprebciiforos  csi,  ooi  aroicus. 
Si  inimieos  lnsirtut,  ferendos  est ;  amicns  auiero  st 
crrat,  docendor;  si  doceai,'  andiendus.  Laadaior 
vero  el  errans  eonflrmat  errorem,  et  adulans  ilticii 
ifl  errorem.  Ait  ergo  rex  fidelis»  eleclns  in  bene- 
pbeito  Doroini,  rpNnqiiens,  si  sapianl, '  rcgibns  et 
principibus,^  justitiae,  humiUlalis  exeroploin ,  rt 
foriitudinis.  Corripiet  me  jutlut  in  miuricordiof 
^  et  inerepahk  me  ,  oieum  aulem  peeeatoris  uoa 
impinguet  eaput  meum.{Psat.  cxl)  Consonat  eicthH* 
cns,  dicens: 

Fnlms  fionorjnral,  aut  mendnx  infamia  terre$ 
Qnem,  nisi  mend09Utn  et  mendacem  ? 

Cap.  X  V.  Quod  ei  dunlaxal  iicet  advlari^  quem  ireei 
occidere,  et  quod  tyrannuM  puhlicnM  Itostit  e$t. 

Verumtamen  cui  debetur  hoc  olenm  peecaforin, 
quod  reprobal  prxanibnlus  regum  fidelioni,  ct  ad 
qood  einendum  9  in  fatuitate  sna  exclusas  virgincs, 
iiiittil  evangelicus  sermo?  Ei  ntiqiie  qui  in  sordibns 
est,  ei  jusio  Dei  judicio  sordescil  amplius,  et  vulgl 
opinione  poiius  splendere  appetit,  quam  ebarilatis, 
operumqiie  ejus  fervere  incendio.  Unde  ei  in  sxco- 

C  laribus  litteris  cautum  est,  quia  alitercum  amico. 
aliter  viveiidum  esl  cum  tjranno.  Ainico  otiqoo  adi^ 
lari  iion  licei,  sed  aures  tyrauni  niulcerc  liciltim 
est.  £i  uamque  licetadulari,  queni  llcet  occidere. 
Porro  tyraunum  occidere  non  modo  licitom  csi,  sed 
icquuro  et  justtim.  Qui  enim  gladiuni  accipit,  gbdio 
dignus  est  interire.  Sed  accipere  intelligitur,  qui  eum 
propria  temerilate  usurpat,  non  qui  ulendi  co  a  Dc- 
roino  accipit  potesuiem.  Uiique  qui  a  Deo  potesta- 
tem  accipit,  legihtis  servit,  ct  justiliae  et  juris  fanm- 
lus  cst.  Qui  vero  eam  usurpal,  jura  deprimii,  et  vo- 
luntati  suae  leges  submittit.  In  eum  ergo  merito  ar- 
manturjura,  qui  legesexarmai,et  publica  potcsias 
a«vii  in  euro,  qui  evacuare  nititur  publicain  manuDi. 

^  Eicum  roulta  sint  criroina  roajestalis,  nullum  gravius 
esi  co,  quod  adversus  ipsum  corpus  Juslliiae  cier- 
cetur.  Tyraonis  ergo  qon  modo  publicum  criinen , 
sed,  si  fieri  posset,  plus  quam  publicum  esi.  Si  cnim 
crimcii  majesiatis  omnes  persecutores  adinittii, 
quanto  magis  illud,  quod  leges  premil,  quas  ipsisdo- 
beni  inperatoribus  imperare?  Ceric  hostem  pubii* 
f  uro  ncmo  ulcisciiur,  et  quisqois  cum  iion  perseqsl- 
lur,  in  se  ipsum ,  cl  in  lotum  reipublicae  mttndaoat 
corpus  delinquiu 


513 


POLTCRAHCUS.  --  LIB.  IV. 


TAi 


LIBERQUARTUS- 


PROLOGUS. 
Ardiia  qaiJem  res  est,  proressio  ▼eriiatis,  et  qu» 
inciirsanlibos  errorum  teiiebris,  aui  negligenlia  pro> 
fitentis  frequenttssime  vitiatur.  Quid  eniin  venim 
sit,  quis  recte  examinai  rebus  incognitis?  Notitia 
attieiii  reram,  eo  quod  vias  iion  dirigit  conlemptoris, 
JQStitiae  aculeos  exaeerbat  in  poenam  delinquentis* 
Kst  ergo  primus  philosoplinndi  gradus,  genera  re« 
mm,  proprietalesqne  discuiere,  ot  quidquid  in  sin- 
gulis  vernm  sit,»pradeater  agnoscat.  Secundus,  ut 
qnisqiie  id  veritatis ,  quod  ei  illuxerit,  fideliter  as- 
seqnator.  Haec  antem  philosopbantiuin  strata,  illt 
solj  pervia  eat,  qui  de  regno  vanitaiis  prociamat  in 
libertaiem,  qua  liberi  fiunt,  qiios  veritas  liberavlt, 
et  spiritui  servientes,  colla  Jugo  iniqnitaiis  et  inju- 
stitie  subdoxerunt.  Vbienim  SphUutDei,  ibiltbertai 
{11  Cor,  iii) ;  metusque  servills,  vitiisque  consen- 
tiens,  extermiiiator  Spiritus  sancti  est.  Porro  Spi- 
riios  est,  qui  toqailuraM|oitatem,  in  conspectu  prin- 
cipusi  non  erubescit,  et  psuperes  spiriiu  regibus  an- 
t«ponit,  aot  «quat,  eiquos  sibi  fecit  eobaerere,  docet 
scire  loqui,  et  facere  veritaiem.  Qui  vero  veritateni 
iiou  vult  audire  vel  loqui,  a  spiritu  veritatis  alienas 
esi.  Sed  licc  bactenus.  Nunc  in  quo  tyrsnnus  dlstai 
a  priiieipe  aadiamas. 

Cap.  I.  De  differeHtia  principie  ei  tyranni ,  ei  quid 
iii  princept, 

Est  ergo  tyranni  et  priacipis  lisec  differentia  sola, 
quod  biclegi  obtemperai,  et  ejus  arbitrio  populum 
regit»  Cttjus  se  credit  ministrum,  ei  in  reipublic» 
i,  inuneribus  exercendiSy  et  oneribus  subeundis,  legis 
benelicio  sib»  primam  vindicat  locum,  in  eoque  prx» 
leriur  caeieris ,  qaod  cum  singull  teneantur  ad  sin* 
gala,  prineipi  onera  iinminent  universa.  Uiide  ine- 
rito  iii  euni  oinniuni  subditorum  potestas  conferiur, 
ut  in  uiilttaie  singulornm  et  omiiium  exqntrenda  et 
faeienda ,  sibi  ipse  sufflciai,  et  huroana;  reipublic» 
slatus  optime  disponatur,  dum  sunt  aller  alterius 
membra.  lu  qtio  quidem  optimain  vivendi  ducem  na- 
turam  sequimur,  quae  ftcxpoxorfitv  sui,  id  est  iRan^t 
minorit^  boniinls  scilicei,  sensus  universos  iu  capite 
collocavil,  eteisic  universa  membra  subjecit,  ut 
omnia  recle  moveaniur,  dum  sani  capitis  sequuntur 
arbitrium.  Tot  ergo  et  lantis  privilegiis  apex  princi- 
palis  extollitur,  et  splendescit ,  quotel  quanta  sibi 
ipsi  iiecessaria  credidit.  Recte  quidem,  quia  populo 
iiibil  utilius  est,  quam  ut  principis  necessitas  ex* 
pleatur?  quippe  cum  nec  voluntas  ejns,  justiiiae  in- 
veniatur  adversa.  Estergo,  ut  eum  plerique  deflniant, 
princeps  potestas  publica ,  et  in  terris  qusedam  di- 
viii:e  majestatis  imago.  Procul  dubio  magnum  qnid 
divinae  virtutis,  declaratur  inesse  principibus,  dum 
bomines  nulibus  eorum  colla  submittuut,  ei  securi 
plenimque  feriendas  praebent  cervices ,  et  impulsu 
Pathol.  CXCIX. 


A  dlvino  qtiisque  timet,  quibus  ipse  timori  esi.  Qood 
flcri  posse  non  arbitror,  nisi  nutu  facieiite  divino, 
Omnis  enim  potestas  a  domino  Deo  esi,  et  cum  illo 
fuil  semper,  et  est  ante  aevum.  Quod  igitur  princeps 
pote&t,  ita  a  Deo  est,  ut  potestasa  Domino  non  rece- 
dat,  sed  ea  ntitur  per  supposiiam  manum  Jn  omnibus 
doctrinamfaciensciementi>,autjustitlaesuae.Ontergo 
retitiit  potetlaii,  Dei  ordinatiom  retittii  (flom.xiii), 
penes  quem  esi  auctoritas  conferendi  eam,  et  cum 
vult,  auferendi  vel  ininiiendi  eam.  Neque  eiiim  po- 
tentis  est,  cum  vuli  s»vire  in  subdilos,  sed  diviisae 
dispensationis,  pro  beneplacito  sno  punire,  vel  exer- 
cere  subjeclos.  Unde  ei  u  persecutinne  Hunnorum, 
Aitila  interrogaius  a  religioso  cnjusdam  civiiatis 
episcopo,  quisesset;  cum  respondisset :  lEgo  sum 

^  Attiia;flageIIum  Dei,i  veneratus  in  eo,  ut  scribiiur,  di- 
vinam  majestaiem  episcopos :  i  Bene.inquit,  veneril 
nlnisler  Dei;  i  ct  illud  :  Benedictut  qui  venii  in  no- 
mine  Domini  {PtaL  cxvii)  ingemiitans,  reseratis  ec- 
clesiae  foribus  persecutorem  adroisit,  per  quem  et 
assecutiis  est  martyrii  palmam.  Flagellum  enim  Do- 
inini  excludere  non  audebai,  sclens  quia  dilect«<is  fl* 
litts  flagellaiur,  et  nec  ipsius  flagelli  esFC  nisi  a  Do* 
mino  poiesutem.  $i  itaque  adeo  veiserabilis  est  bonis 
potestas,  eiiam  in  plaga  electorom,  quis  eam  iion  ve* 
jieretur,  qu»  a  Domino  instituta  est,  ad  vindictsim 
malefactorom,  laudem  vero  botioruin,  et  legibus  de- 
voiione  promptissima  famulaturf  i  Dign»  siqtudem 
vox  esi,  ut  att  imperator,  majestate  regnantis,  se  le» 
gibus  alligatum  principem  profiteri.  »  Quia  de  juris 
aucioriuie  principis  pendet  aucioritas;  et  revera 
majus  imperiu  est,  submittere  legibus  principaiam; 
ui  nibil  sibi  princeps  licere  opinetur,  quod  a  justi- 
tise  aeqoitate  discordet. 

Cap.  11.  Quid  lex :  ei  quod  prineept^  licet  tit  legit  ne- 
xibut  abtoluiut^  iegit  lamen  tervut  ett  et  iequitatit, 
geritque  pertonam  publieam ,  et  innocenter  tangui'' 
nem  fundit, 

Nec  in  eo  sibi  principes  delrahi  arbltrentiiry  nisi 
justitiae  suie  sutuia  praeferenda  crediderint  jtisiitiae 
Dei,  cujusjiistitia,  jnstitia  in  aeternum  est,  et  lex 
ejtis  aM)uiias.  Porro  aequitas,  ut  jurisperiii  asseruniy 
reruin  convenientia  est,  qu»  cuiicu  coasf)ttiparat  ra- 
tione,  et  in  paribiis  rebus  paria  jura  desiderai,  in 
D  omiies  aequabilis,  tribuens  unicuiqiie  quod  suum  esi* 
Lex  vero  ejus  inierpres  esl,  uipoie  cui  a^quiuiis  ei 
justitiae  volunus  innoiuii.  Unde  et  eam  omnium  re- 
ruin ,  divinarum  et  huinanarum,  compoiem  essa 
Chrysippus  asseruit  :  ideoque  prastare  omnihns 
bonis  et  malis,  et  uni  rerum  quam  honiinuin,  prin- 
cipem  et  ducem  esse.  Gui  Papiuianus,  vir  quidera 
juris  experieniissimus,  et  Demosthenes,  oraior  prae- 
poUns,  videntur  suffragari,  et  ommuin  houiiiiHiii 
subjicere  obedieBtiamy  eo  quod.  lex  omnis  inventui 

17 


m 


JOANNIB  SARESBERIENSIS 


S16 


qiiUlemett,  el  «kmiim  Dei,  dogma  s.ipieiilum ,  cor-  A  CAr.  III.  pHod  f»riHfet*9  mimifere^i  Mcerd^inm.  et 


reclio  Yolonlarioniinexcessiiuni,  civilaUscnmpositio, 
et  totius  criininis  rng.i;  secun^m  quam  decel  vi« 
vere  omnes,  qui  iu  poliiic94ei  universitale  versan- 
mr.  Omiies  itaque  necessitaie  legis  servandx  neces- 
fiiiale  lenentur  aslricii,  nisi  Torte  aliquis  sii,  cui  ini- 
quitatis  licenlia  videatur  indulta.  Princeps  lainen 
legis  iiexibns  dicilur  absolulus,  non  qnia  ei  iniqua 
liccanl,  sed  quia  is  esse  debet,  qui  non  liinore 
poMiXvSed  aniore  justitise  xqnitaiem  colat,  reipii- 
blicsr  procurei  ulilitatem ,  el  in  omnibus  aliorum 
<}ominoda  privats  prxfcrat  voliintati.  Sed  qiiis  in 
ncgoiiis  publicis  loqiietur  de  principis  voluntaie» 
wiiu  in  eis  nil  sibi  velle  liceat,  nisi  quod  lex  aut 
aequitas  persuadet,  aut  ratio  communis  utiliuiis  in- 
ducii?  Ejus  namqut  volunias  inbis  vim  debet  ba-  B  Dnde  ei  Gonslaniinits  Romanoruin  riilelissimus  im- 


mtNor  eh;  et  quid  tit  niinitierium  principatuij^de' 
iUer  gerere, 

Hunc  ergo  gladiiim  de  manu  Eccles:»  accipil 
princepSt  cum  ip^t  lamen  gladium  sanjuiiiis  om' 
nliio  non  babeai.  Ilaliet  tamen  et  istum.  sed  eo 
ulitur  per  prinripis  maiiuin»  cui  coercendorum  cor- 
porum  contulit  poloslatein,  8piritu.iliuin  sibl  la 
lionlifiribos  auctorilale  reservala.  Esl  ergo  prin- 
ctps  sa' erilotii  quidero  minister»  et  qni  sacroram 
officiomm  illatn  pariem  exercel,  qiiae  sacerdoiii  ma* 
nibus  videtur  iudigna.  Sacrarum  namque  legom 
oinne  ofliciiim  religiosum  et  piuin  esl,  lllud  lamen 
inrerius,  quo<t  in  poenis  criniinuin  exercelttr,  el 
quanidain  carnificii  reprsesentare  vidoiur  iroaginem. 


bcre  judicii;  el  reclisslme  qiiod  ei  placei  in  talibus 
logis  babei  vigorein «  eo  quod  ab  asquiiaiis  meote 
«ius  seiiteniia  uon  discordet.  De  vuliu  Itio,  inquit » 
jndicium  meum  prodeut,  oculi  tui  videanl  aquilatem 
{ Psa/.xvi).iudex  eieniiu  iiicorruptusest,  ciijussenlen- 
lia  ex  conteinplatione  assidua,  iinago  est  xquiuiis. 
Publicse  ergo  uiililalis  niinisler»  et  squiUilis  ser- 
vus  esi  princeps,  el  in  eo  personam  publicam  ge- 
rii,  quod  omnium  injurias  et  dainna,  sed  et  crimina 
oinnia  nquiute  media  puiiiu  Yirga  qiioque  ejus 
fsi  baculus,  adbibita  inoderalioiie  sapienii»,  con- 
taactus  omniuin  ei  errores  ad  viam  n^ducli  aequiia- 
tis,  ut  merilo  polestati  spiriKis  congratuletur,  di« 
cens  :  Yirga  tua  et  haculue  luut  ip$a  me  comolata 
uMt  (PiaL  xxii»  A).  Sed  el  clypeus  ejus  fortis  q«i- 
dem ,  sed  inflrmorum  clypeus  csl,  «i  qui  nialignan- 
tium  jscula  pro  innocentibus  poienier  excipial.  Of- 
licioin  quoqiie  ^us  illis  qoi  imniinum  possuiit,  plu- 
riiuuin  prodesi,  et  illis,  q«i  oocere  deslderant,  pliN 
riinum  adversatur.  Mon  ergo  tiiie  causa  gladiiin 
porut,  quo  innoeenler  Mnguuiero  fuiidiit  ot  Umen 
\ir  saiiguinum  non  sil,  et  lieniiiies  frequenter  occi- 
dai ,  ui  noii  incurrai  noinen  Immicidii  vel  reatam. 
Si  eniin  inagno  credilur  Aiigustino,  David  vir  san> 
guiunin  dicius  esl,  non  propier  bella,  sed  ptopler 
l>t:im.  Et  Saniuel  iiusquain  vir  sanguiHuni,aulbo- 
micida  scribitur,  licei  Agag  pinguissiinum  regein 
Amalec  inlerrecerit,  Hic  siquidem  gladius  est  co- 


perator,  cuiii  saccrdntum  concilium  Nicxaoi  con* 
vocasset,  nec  priinum  locum  lenere  au^us  ett,  nee 
se  presbyterorum  immiscere  consessibus,  sed  tedem 
iiovissimam  occupa^ii.  Senieniias  vero  qiias  ab  eis 
appiobalas  audivil,  iu  veneratos  est,  ac  si  eas  de 
divina^  majesiatis  sensisset  emanasse  judicio.  Sed 
el  libellos  inscriptionom,  quos  ad  invicem  conoeplos, 
sacerdotimi  criuiina  conlinenies»  imperalori  por- 
rexerant,  suscepit  quidem,  clausosque  reposuii  in 
sinu  suo.  Cum  antem  eosdein  ad  cbariuiem  ei 
eoncordiam  revocasset,  dixit  sibi  Unquani  boniini, 
el  qui  jiidicio  subjaceret  sacerdolum,  illiciium  csse 
dooruin  examinare  cansas»  qui  non  possunt  iiisi  a 
solo  Deo  judicari.  Libellosque  quos  acceperai  non 
inspectos,  dedit  incendiOi  pairuui  veriiiis  criniiiia 
vei  coiivitia  publicare,  ei  Cbain  reprobi  fiiii  male- 
diciionem  incurrere,  qui  pairis  verenda  non  lexlu 
Uude  el  in  scriplis  Nicoiai  Romaui  poniillGU  idens 
dixisse  iiarraiur  :  i  Vere  ti  propriis  oculis  vidistem 
sacerdotem  Dei,  aul  altqiiem  eorum  qui  monacbico 
habilu  circumainicti  6uut«  peccauiem ,  cliUmidera 
roeain  explicarem,  et  cooperirem  eum,  ne  ab  aliquo 
viduretur. »  Sed  et  Theodosius  roagnus  Iniperator» 
ob  meriUin  noxam,  non  Ijmeu  eoteniis  gravem, 
a  sacerdote  Mediolanensi.  a  regaliuoi  usu  el  insi- 
guibus  iniperii  suspeusus  est,  et  iiidiclain  sibi  p«- 
niteniiam  boinlcidii  paiieiiter  et  solemniier  egii. 
Profecto  nt  Docloris  geuiiuin  lesiiinonio  ular,  ma- 


limib»,  qiiae  sine  felle  rixatur,  sine  iracundia  rerit,  d  jor  esl  qni  benedicii,  quaui  qiii  benedicilur,  el 


c4  cmn  diinicat,  nullain  omiiino  coucipli  amariiudi- 
iiem.  Nam  sicui  lex  cuipas  persequiiur  sineodio  per- 
sonarum,  ita  et  princops  delinquenies  rectissime  pu- 
iiit,  non  aliquoiracundiaemotu,  sed  inansueiaclegisar- 
bllrio.  Nameisi  suos  princeps  videalur  liabere  liciorcs, 
ipse  aut  solus  aul  praecipuus  credendus  est  licior,  cui 
ferire  licilum  esl,  per  supposiUm  inanurtu  Ut  enini  ad 
Sioicos  iraiiseanius,  qui  causat  nouiinum  diligentius 
investigant;  lictordicilur,quasi  legisictor,eoquodad 
ipsius  spectai  officiuiu  ferire,  qiiem  lex  judicai  ferien- 
dum.  Undeetantiqutius  abofficialibus,quorummanu 
indox  noccntes  punit,  cum  reo  gladius  immineret, 
obictnpera  legis  arbitrio  dicebatur,  vel  legein  iniple, 
iii  rei  trisiilianimiiigareivelmansuetudoverboruiu. 


penes  quein  esi  confcrendae  dignitalis  auclorlus» 
euin  cui  digiiius  ipsa  conreriur»  bonoris  privilcgio 
aiiteccdii.  Porro  de  raiione  juiis,  e]us  e^t  iioUc, 
cujos  esi  velJe,  et  ejus  est  aurerre,  qiii  de  jure  con- 
ferre  poiesi.  Nonne  Saniuel  in  Sauleiu  ex  causa 
iuobedicntiae  depositiouis  senientiaiu  tulii,  el  ei  in 
regni  apicem  huinilein  filium  Isai  subrogaTit?  Si 
vero  couslitutus  princeps  suscepiuin  iniuisierium 
fideiiter  gesserit,  ianius  ei  honor  exbibendus  est, 
ei  revereniia  unia,  quantuni  caput  oHinibus  nieiu- 
bris  corporis  aniccellit.  Gerit  autetn  nuiiisterium 
fideliter,  cum  suae  condilionis  niemor,  universiiatis 
sttbjectoruin  se  personain  gerere  recordaiur,  el  se 
iiou  sibi  suaiu  \ilaui,  scd  aliis  dobere  cognoseii,  ei 


M  P0LY(*JVAT1CUS. 

eain  iUls  oriHnaia  cliarilate  dislribuil.  Tolaro  ergo  A 
se  Deo  debet^  pluriinuui  suai  p.itrlx»  inulturo  pa« 
reiiUbus,  propiiiquis,  exlraiieis  miniinum,  uonnikil 
tamen.  Sapieiilibus  ergo  et  insipleulibus  debitor 
est,  pusillis  el  inojoribus.  Qu;e  quidero  inspectlo 
commnuis  est  omniuro  praslaioruui,  ei  eoruro  qui 
spiriiuaKuiu  curain  geruut,  et  qui  saecularein  juris-  - 
dictionero  exercenl.  Unde  et  Meicbisedecb,  qnem 
prinium  Scriptura  regetn  introducit  et  sacerdoteni, 
ni  ad  praesens  inysteriuro  taceatur,  quo  praeOgurai 
Clirisiuni«  qui  in  ccsiis  sine  malre,  et  in  terris  siiie 
paire  nalus  est  :  ille»  inquam,  nec  patrem  nec 
roairem  legltnr  liabnisse«  non  quod  utroquecaraerit, 
sed  qiiia  regnum  ei  sacerdotium  de  ratione  non  pa* 
riuiit  caro  et  sanguis,  cum  in  alterutro  creando  pa- 
reiituro  respecius  citra  Tirtuiam  merita  prttvalere  ^ 
iion  debeat,  sed  salubrla  subjectomm  fldelium  Tota ; 
et  cum  alterutrias  ciilinmls  aplcem  qolsque  con* 
seenderli,  obliYlKl  debet  aflectum  caniis»  ei  id  so* 
liiiii  agere,  quod  siibjecioram  salus  exposclt.  Sub- 
jectis  iiaqtie  pater  sii  et  marilas»  aot  si  teneriorem 
noverit  affectlonem  ^  ulatur  ea  :  amari  magis  sta- 
cleauqaani  timeri»etse  talem  lliis  exhibeat,  ui  vitain 
ejus  ex  devotione  pneferant  suae,  ei  incolumitatem 
iiliiis,  qnamdain  pobllcam  reputent  Tiuro;  ei  el 
lunc  oninta  recie  procedent,  et  paaeonim  stipatns 
obsequio,  prasTaleblt»  si  opusesi,  adversus  innamera- 
biles.  ForU$  eteulni  es/  ni  mori  diUctio  (Ceni.  Tiii);et 
cuneuSy  qiiem  funiculi  amoris  consiringunt »  non 
faeile  rumpiiur.  Dorenses  cuin  Aibenlenslbus  pu-p 
gnaturi  de  CTentu  praelfi  oracula  consuloerunt.  Re- 
sponsum  esi  superiores  fore»  nisi  regem  Atbenien- 
sium  occidissent.  Cuni  Teniam  essei  lu  bellum»  mi- 
liiibos  mte  oninia  regis  custodia  praecipilur.  Atbe- 
uieosibus  eo  tempore  rex  Godrus  erau  Qoi  responso 
itei,  ei  praeceptis  hostiun  cognitlSt  mutaio  regis 
liabitu»  sarmenu  collo  gereas,  in  castra  hostiuin 
iiigreditar.  In  turba  obsistenlium,  a  mllite  qiiem 
falce  percttsseral,  interflcitur.  Cogniio  regis  cor- 
pore,  Dorenses  sine  praelio  disceduni.  Atque  lu 
Atbeiiienses  Tirtute  ducis,  pro  saluie  patric  mortl 
se  oflerentis,  bello  liberantur.  item  Lycurgus  in 
regno  sao  decreta  constituens»  popiilum  in  obsequia 
principum,  prlncipes  ad  justitiam  iinpiorum  firma- 
Tit  :  anri  argentique  usuro,  et  oroniuro  scelerain  0 
inaieriaro  susiulit :  senatui  cuslodiam  legum»  po» 
puio  sublegeudl  senatum  potestatem  dedii.  Suiuii 
Tirginem  sine  dole  nubere,  ut  uxores  eligerentur» 
Don  pecunia.  Maxlniuin  lionorem  pro  gradu  aeUtis 
senuin  esse  Toluit;  iiec  sane  usquaui  terroe  iocum 
lioiioratiorein  senecius  babel.  Deinde  ut  a,'ternita- 
lein  suis  legibiis  daret,  jurcjuraiuio  obligat  civita- 
leni,  nihil  eus  de  ejus  legibus  niutaturos»  antequaiu 
rcTerteretur.  Proficiscitur  Mutein  Crctaiii,  ibi  per- 
|ietuuiu  exsilium  egit,  abjicique  niorieus  ossa  sua 
in  iiiare  jussit,  iie  rclalis  Laceda:uiuiieni  soluios  se 
religioiie  jurisjurandi  in  dissolvendis  legibus  arbi- 
trarenlur.  His  quidein  exeuiplis  eo  libenlius  utoff 
qood  aposlolum  Paulnm  eisdcm  usuni  diiin  Atlie- 


—  LIB.  I?.  5fS 

nlensibus  pncdicarei,  invenlo.  SluJuit  praedlcaior 
egregius  iesum  Christum ,  et  huiic  criicifixum,  sic 
meniibus  eorum  ingerere,  ut  per  ignominlam  cra« 
cis,  iibmiionem  muliorum,  exemplo  gentilium  pro- 
venisse,  doceret.  Sed  et  ista  persuasit  fieri  non  so- 
lere  nisi  in  sanguine  justorum,  et  eorum  qui  populi 
gererent  magistratum.  Porro  ad  liberaiioticin  om« 
nium,  scilicei  Juddeoruin  ei  gentiuni,  neino  sufllciens 
potult  inveniri,  nisi  ille  cui  m  baereditatem  daiae 
sunt  geiites,  et  praeflniia  est  oninis  terra  possessio 
ejus.  Uunc  autem  aliutn  esse  non  posse,  quam  filium 
omiilpotentisDci  asseruit,  ciim  praiier  Deiim  genies, 
et  ierras  oiiines,  neino  snbegerii.  Dnm  eri^o  sie 
crucis  ignoiniuijin  pracdicarei,  ut  gentium  paulatim 
evacuarelur  stultitia,  sensiin  ad  Dei  verbum,  Dei- 
.que  sapientiam,  ei  ipsuni  etiain  diviiiae  inajestails 
solium,  verbum  fidei,et  Unguam  pra:dicaioris  erexii. 
£i  ne  virtvs  ETsngelii  sub  carnls  infirmMate  Tile- 
sceret,  a  scandalo  iudaeorum,  gentiumque  siultliia» 
opera  Crucifixi,  quae  eiiam  fainae  lestiinonio  robo- 
rabantur.  exposuil;  cum  apud  omnes  constaret» 
quod  ea  non  posset  facere,  nisi  Deus.  Sed  quia 
inuiia  in  uiramque  partein  crebro  fama  roenilturt 
Ipsain  juvabat  famain»  quod,  discipuli  ejiis  majora 
faciebant»  dum  ad  umbram  discipull,  a  quacunqut 
infirmlute  sanabsntur  aegroil.  Quid  niulia  ?  Astulias 
Arlstotelis,  Chrysippl  acumina,  omnlumque  pbiio- 
sopboruro  tendicuias  resurgens  inortuus  confiiUbat. 
Decios  duces  Romanoruro,  se  pro  suis  exercitibus 
devovisse  percelebre  est.  iulius  qiioque  Cassar  : 
c  Dux,  Inquit,  qui  non  laborai  ul  militibus  charus 
sit,  miliUro  nescit  aroare. »  Mescit  humaniiatero 
ducis  lo  exercitu  adversus  bostes  esse.  Idein  nun- 
quam  dixii  militibus  :  Ite  huc;  sed :  Venite.  Dice- 
bai  eniro  quia  participatus  cum  duce  labor;  vide- 
tur  inilitibas  minor.  Prvterea  voluptas  corporis« 
eodem  auctore,  vitanda  est.  Aiebat  eniin  iii  bello 
corpora  bominam  gladiis,  in  pace  voluptaiibus  vul- 
uerari.  Seiiserat  enim  gentium  triumpbator»  volu- 
pUleitt  nullo  modo  tain  facile  ijjiperari,  quain  fuga, 
eo  quod  ipsum,  qui  gentes  domuerat»  Yeneris  nexi- 
bus  innodavit  nittlier  impudica. 

Cap.  IV.  Qmod  dimnm  iegi$  auciorUoio  eomiat  prtii* 
cipem  legi  juelUia  e$*e  tikbjectum. 
Sed  quid  ad  einendicata  geniium  exeinpla  do- 
carra,  qu«  Uuien  plurlma  suut,  cum  rectius  quis- 
qoe  possii  ad  facienda  iegibus»  quain  exempUs 
urgeri?Atiie  Ipsum  principein  usquequaque  solu- 
lam  legibus  opioerls»  audi  quain  legeiMi  imponai 
principibus  Rex  magiius  super  omueiii  lerraro  ier- 
ribilis,  et  qui  aufcrt  splritum  priiicipuro  :  Cum,  in^ 
quit,  tit^r«siKs  fueri$  terram  quam  Dominue  Deue 
dabii  tibi^  ei  po$tederi$  eam^  habitaveneque  in  illa^  ei 
dixerie  :  ContMuam  $uper  me  regem  sicut  kabeni 
omne$  per  circuUum  nationei^  eum  constifuet  quem 
Dominut  Deu$  tuu$  elegent  de  numero  [rairum  ltt#- 
rtim.  iVoii  poterie  aUeriue  genlis  hominem  regem 
(acere,  qui  non  $ii  fraler  tuu$,  Cumque  fuerit  con$$%' 
liilus^  non  muUiplicabU  $ibi  equoe^  nec  redHcei  popw 


ti^ 


lOAiNNIS  SAUESBlRIENSIS 


920 


4um  tn  JEfiyptum,  equlwui  numevo  sublevatui :  prm'  A  ^ec  rednce^  populum  in  JEgyptum,  equitains  nmnero 
ierlim  cum  Dominui  praceperit  vobii^  ut  nequaquam         "      '       *'  ^"~       —*-— -  -     *-'«»■"  •— 

^nmpUui  per  eamdem  viam  revertamini.  Non  habebit 
uxorei  plurimai  quce  agiciant  animum  ejui,  neque 
argenti  et  auri  immema  pondera.  PoHquam  auiem 
sederit  in  iolio  tegni  iui.deicribet  iibi  Deuteronomium 
iegii  hujui  in  votuMne^  accipiem  exemplar  a  iaeer- 
ilotibui  Leviiico!  tribui ,  et  habebit  iecum ,  legetque 
Vlud  omnibui  diebui  vitce  iuoi,  ut  diicat  timere 
bominum  Deum  iuum,  et  ctiitodire  verba  et  caremo- 
ftiai  ejui^  qum  in  lege  priBcepta  iunt.  Nec  elevetuf' 
<or  ejui  in  iuperbiam  iuper  fratrei  iuoi,  neque  rfe- 
atinet  in  partem  dexteram  vet  iiniitram  ,  ul  longo 
lempore  regnet  ipte  et  /l/iui  ejui  iuper  Urael  {Deul. 
XVII).  Nunquiil.  quaeso,  nulla  lege  arclalur,  quem  ^ 
l^x  isu  couslnngil?  II«c  ulique  dlvina  esi,  el  im- 
|.uue  soWi  iiou  polest.  Singula  verha  ejus  si  sapiant 
in  auribiis  principum,  toniirua  siinf.  Taceo  cle  ele- 
■ciioue  ^us,  el  forma  ejus,  qu«  in  priiicipi»  crea- 
lioiie  exigiiur.  Vivcurli  rormulam,  quii;  cl  prffisori- 
pta  esl,  mecum  paulisper  atiendc.  Cum,  inqull, 
fuerit  comiitutui,  qui  se  toiius  popiili  frairem  reli- 
sionis  cullu,  et  affeciu  cliarilatis  profltealur,  non 
muUiplicabit  iibi  equoi,  quorum  numeroslUle  sit 
«ubaitts  onerosus.  E(|uos  quidem  muUiplicare.  est 
plures  quam  ipsa  neocssitas  exigat,  vana  glorlai 
^usa.  vel  erroris  allerius  congregare.  Muliiim  enim 
^i  parum,  si  Peripaieiicorum  priiicipem  seqnimur, 


iubievatui.  Ma^a  siquittein  dlllgeftlia  pr»caveiHkiro 
est  oinni,  qul  in  subliniiuie  ooiisifiMiliir,  ne  \ui^ 
riores  corruinpat  exemplis,  ct  abusionc  reruin,  ei 
per  superblae  aul  luxurias  viaui*ail  confiisionis  leii«- 
bras  reducat  populiim,  Frequens  enim  esi,  ul  subditi 
guperiorum  viliA  Imiientur,  quia  magistralui  popalus 
studet  esse  conformi»,  cl  unnsqnisqne  libenter  ap- 
petit,  In  quo  aliuin  cemit  iHusirem.  Celebre  est 
niud  versificatoris  cgregii,  sensum  et  verba  magni 
Theolosi  exprimentis : 

In  eommune  jubei  ii  lytiirf,  cemeive  tenendum^ 
Primui  junta  iubi :  tunc  obiervantior  ^qui 
Fit  popnlui,  nec  ferre  negat,  cum  viderit  ipsum 
Auctorem  varere  «i6f,  Componitur  orbii 
Regii  ad  exemptum^  nec  $ic  in/tectere  eeuMUi 
Humanoi  edicta  valent,  quam  vita  regentii. 
Mobile  mutatur  eemper  cum  prindpe  vulgui. 

VerRm  singnlorHin  farultales  neqaaquam  omnium 
eopiis  aUaxiuaniur.  De  locnlis  prepriis  qullibet  so- 
mit,  al  potestas  de  arca  publica  vel  cimelio  baurit : 
qu»  si  forte  defcocrit,  ad  singttlorum  rccurrilur 
raculla|f>8.  Alqui  pm^atum  qiiemquc  suis  necessc 
esl  essc  conlcntnm.  Qujc  si  fiicrint  cxtcnuata,  qni 
nunc  poiemis  appclebat  fulgorem,  paupcrtaic  aor- 
didus  conrnsiouis  8u«'e  tenebras  crubc^cit.  Indc  ctiam 
Laccdsetnonlorum  dccrcto,  potestatibus  iu  usu  pu- 
lilicomni  boaontin  parcitas  indicia  cst,  duin  tamen 
liaercditariis  uti,  ct  his  qu«  pinguiori  foriona  acce- 
dunt,  cominuni  jnrc  ticcal* 


lecilima  quaniilalis  diminulioncm  in  singulis  reruin 

«cueribus  glguificaitt,  tel  cxcessum.  Liccbit  ne  ergo  ^  Cap.  V.  Quod  principem  caitum  eae  oporieat,  et 

caues  mulliplicarc,  volucresvc  rapaces,  aut  Iruccs  m>aritiam  declmare. 


besiias,  aut  qurelibel  porlCnta  naturae,  cui  equorum 
qui  ad  maliliain  necessarii  sunt,  et  usuin  lolius 
^itafe,  ^xlegiiiina  quaniitale  pncfinilusest  numerus? 
Nam  de  liisirionibus  et  inirais,  scurris  et  merelrici- 
|)us,  lenoiiibus,  et  bujusmodi  prodigils  bominum, 
^quae  princlpem  potlus  oportct  cxicrminare  quam 
fovere,  noii  fuerat  in  lege  meniio  faoienda ;  quas 
quldem  omnes  abomiuaiiones  isias,  non  modo  a 
principis  aula  excludit,  sed  eliminat  a  populo  Dei. 
«quorura  nouiine,  totius  fanuliae  ct  Impcdimento- 
rnm  omniuin,  neccssarius  tntelligitur  usus.  Gujus 
4cgiaina  quaniiias  csl»  quain  raiio  ncccssiutis,  aui 
«tilitatis  cxposcit.  Ita  tamen  ut  utilc  ct  honcstum 


Adjccit  lex  :  jYor  habebit  uxorei  plurimat,  qua* 
afficiant  animam  ejui  {Deut.  xTii).  Liciiuin  qiiidem 
fuit  quaudoque  in  populo  Dei,  ui  propagandae  sobo- 
lis  graiia  et  fidelem  populum  dilaiaiidi,  plures  qnif 
sortirelur  uxores.  1n  exemplum  Ilcenliae  liujusoc- 
curruiit  patrlarchas.  cum  Sara  usa  sit  jiirc  soo, 
corpore  scilicei  Abrahx,  in  utero  afieno,  ancilloi 
minislerio,  de  viro  suscipicns  filiuui,  Isniaelem. 
Jacob  quoque  sororuui  sibi  duplicalo  conjugio,  fe- 
cundas  eariiindem  ancillas  ascivit.  Aiqiil  regcs  per- 
pctuae  prohibitiouis  laqueus  tenet,  et  a  plurium 
uxoruin  amplcxibiis  arcet.  et  cuni  in  allis  plures 
unius  essc  licituin  fucrit,  iu  regibus  perpctuo  obii- 


coaeq^enlur,  ct  civilius  couscrlbatur  honestis.  Phi-  ])  net,  ut  una  unius  sii.  Nunquid  fornicari  vel  adul- 


losoplds  cnim  jampridem  placuit,  perniciostorem 
nnUam  essc  opintonem,  illornin  opinione  qul  utilc 
separanc  ab  bonesto ;  ct  scntcntiam  verissimam  ct 
ntHissimani  esse,  honcstuin  ct  utilc  iu  sc  usquequa- 
f|nc  coiiverti.  Plato,  ul  fenint  historiae  geniium, 
ciim  vidissct  Dionvsium  Stcilla!  tyrannuni,  corporis 
tui  sentum  cusiodibus  :  «  Quod  tanluui,  inquri,  ina- 
lum  feclsti,  ut  a  tain  multis  necesse  habcas  cuslo- 
diri?  »  Hoc  utlqiie  principem  non  oportci,  qni  offi- 
riis  ita  sibi  omnium^  vincit  affectus,  ut  quisquc  sub- 
iKtus,  pro  co  pcriculis  immincntibus  caput  opponat. 
(*.nm  etiam  urgcntc  natura,  se  pro  capitc  soleant 
membra  cxponerc,  et  pellcm  pro  pclie,  ct  cuncta 
ffuae  lionio  habct,  ponat  pro  aninia  sua.  Sequitur  : 


lerari,  stuprumve  commitiere  licct  cum  pluribus, 
cnm  iicc  ctiam  gcneris  muUipIicaiidi  causa,  aui  pro« 
crcaudi  haercdes,  liceat  uxoribus  aduilsccri?  Quo- 
inodo  siupra»  adulteria,  aut  qiiaslibct  rornicalioiies 
imuiet  polcslas  cisdein  aubjecta  criininibus?  Nec 
iixores  David  quisquam  objiciat,  qiii  forte  in  boc% 
sicut  ct  in  tnuliis  aliis,  speciali  privilegin  gauiiel. 
Licet  facile  coucesseriin,  qiiod  ct  ipsc  in  liac  parle 
dcliqiierit.  Saue  cuin  affectus  ille  uxorius,  prodi- 
tioiic  ct  bomicidio,  in  adultcrium  iinpegit,  nec  iu 
illius  excusatiouc  iaboro,  qui  prophetica  coiiventus 
ct  convictus  parabola,  se  ipsuiu  viruro  inoriis  esse 
respondit.  Habes  itaque  rcgem,  cum  regibus  ilelin- 
quentem,;  et  utinam  cuin  pocnitenic  pcenitcani,  et 


faittolBr  ciim  cottGiente  ciilpain,  ei  5«ti$lMiei»i68  A  siudueriini  iM»  tMma,  cfefideM,  eftM»  iiitmii& 

evauescerei :  qiiale  est  deereiuni  Lycuigi  apud  Li- 


ciiin  saiis£ietenlM  revertaoMir  a J  vilnm!  ipsam  quo- 
que  bapienliain  Saloinouia  inulienNn  infainavtl 
aniar. 

Sequilur :  ^fec  habebk  argenii  e$  auri  inumema 
pemiera  {ibid  ).  £aul  nuiic,  et  Doniino  proiiibentet 
argentum  sibi  et  aurum  iliesiiurizeiift,  racienies  ex 
i*alniniiia  quwsiiim,  tle  paiiperiatibu«  aliorum  abun- 
liantiaui  qnasraiit,  de  rapinis  diviiias,  et  singularein 
sibi  beaiiiudiiiein  atatuani  in  calamiute  mnltorum» 
Sed  copiain  Salomoujs  objicit  aliquifi.  E«|0|  princi* 
peiii  locupieiemficri  uonprobibee«8ed.avarum.Nonne 
aumm  et  argeutuia  Salomouis  tempore  vibierupi? 
Mon  iilique  viluiaaeni,  ai  eorum  iinmeuaa  pofideru» 
et  qu;e  uaum  e&cedere^,  «ibi  rex  cupidus  congea- 


cedaemonee,  et  in  antiqna  Grsecia,  ffu»  aune  pars 
luliie  Mt,  Samij  doclrina  Pyihagone.  qni  eonstiln- 
liottttm  taarmn  robore  el  vsriute,  toimn  Iraiituir 
aervaste  luliaiD.  Utinani  aurum  cum  argenlo  vile- 
scai»  dttin  sii  aela  viritta  in  preiio,  ei  iHa  quoruni 
uattin  opiiuia  dax  vivendi  iialura,  oommendat !  Pa«- 
per  iiaque  non  jacebii,  nec  diveg  6oli«e  peconi» 
beueGciu  boiiorabiiur,  duui  uuuaquisque  8ui  ipiinB- 
doie  erii  iii  f»relio,  vei  vileac<M|.  Porro  qmedam  a 
ae,  qua^daai  ab  aiiorum  opiniooe  babent  penii 
digttitatem.  Panis  siquidem..  aut  vicluaiia,  qna  in 
aliuicfiiis,  aut  indumentis  necessariia  coiisAaiii,  di^ 
cUuic  uaiura,  suniubique  terrarum  in  preiio.  Qii» 


sisseL  Poioerai  ea  in  terram  derodiens,  qiiocariora  ^  aensus  oblectani,  naiuraiiier  omuibus  graia  smil, 

Quid  mulu  ?  Qnas  uaiurae  suni,  noo  inode  ea Jem  ; 
sed  vigeui  apud  uiunes.  Qutt  opinioiiis  arbitriuio 
suquuutur,  inceiia  suiit:  el  sicui  ad  pbciium  tiuni> 
ita  ei  ad  placliuin  evanesconU  Mon  rnenu  erge 
iimeiidum  iuiperaiori,  ne  maleria  commereidrooi 
deacerei,  com  eliam  adboc  apod  iUos.venaliitttM 
frequens  sti,  qui  peconiam  non  ooverunu  Scio  eqoi* 
dem  UiiKe  sapietiii»  foisse  Saiomeiietti,  ut  mmqoain 
iimuerii  iie  aurum  ei  argeniOin  viiescerei  posteris* 
quorum  uaiuram  videbai  esse  rameikam,  ei  pro 
parle  maiiuia  uihil  aiiud  qoam  pecouiam  eiorire* 
Uode  per  iiispirauiu  sapieutiaiu^  hanc  rttbifiomo 
rex  coiitempsii  egregius,  ui  ad  cmiiemptum  peco* 
ni»  sui  ip»ius  exempio  posieros  ittviurel.  Piafteren 
regem  esse  expedit  copiosom,  iu  tamen,  ol  iMviiiaa 
suas  populi  repoui.  Mon  babebii  ergodivitiiis»  qua« 
nomine  alicno  possidel,  nec  sibi  pnviau  erohi  booa 
flscalia  qu.»  pobiica  confiUiur.  Nec  mirum»  cum 
uec  ipse  suus  sit,  sed  sobditorom. 


iiereut,  bttmattis  usibus  subira&isse.  Apud  Peiro- 
uiutti  Triinaicbio  refert,  fabniin  fuisse,  qui  vitrea 
vasa  faceret  tenacilaiis  taiiiae,  ut  oon  roagis  quam 
aurea  vei  argeittea  irangereiiUr.  Guin  ergo  phiaiam 
faujusmodi  de  vitro  purissimo,  et  soio,  ul  puiabai» 
digoam  Caesaret  fabricassei,  cum  monere  suo  C»sa- 
reiB  adiciis,  admissus  esU  Laudata  esi  species  mu- 
neris,  commeiidaia  manus  ariiOcis,  accepuu  esl 
devoiio  donaniis.  Faber  vero  ui  adiiiiraiionem  io« 
ueniiom  vcrterei  iu  suiporem»  el  sibi  pienius  gra- 
tiain  concili:irei  imperaloris,  peiiUm  de  manu  C»- 
farts  pbialaio  recepii,  eamqoe  validius  prqjecit  in 
pavimeiiiuin  unio  Impetu,  ui  nec  solidissima  et  con* 
suntissima  asris  materia  manerei  iilssa.  C«»ar 
aotem  ad  fa»c  oon  inagis  siupuii  quam  expavit.  At 
ille  de  Urra  sustulit  pfaialam,  quas  qoidem  non 
fracu  eratt  eed  coliisa,  ac  si  mris  aubsuntia,  vitri 
fcpecien  indttisset.  Deiude  mariioium  de  sinu  prj- 
ferens,  viiiom  correxii  apliisime,  el  lanquam  coili' 
suui  vas  aeneum  crebris  iciibus  reparavii.  Quo  Cacte 
se  ccBlum  iovis  lenere  arbitralus  esi,  eo  quod  fami- 
liariuiem  Caesaris,  et  admiraiioiiem  omnium  se 
promeruisse  credebai.  Sod  secus  accidii.  Quaesivil 
eiiim  Caesar  au  aiius  scirei  lianc  condiiuram  vi- 
Ireorom.  Quod  cum  negarei»  enm  decoilari  praecepii 
imperator,  dtceus :  i  Quia  si  boc  artificiuio  inuo* 
tescerei,  aorom  el  argeniom  tilescerenl,  quasi 
Ittium.  I  An  vera  sil  rdaiio  ei  fidelis,  inceriuin  esi, 


Cap.  YL  Quod  debei  le§em  M  kahere  pra  tuenie^ 
et  ocnlie  tempev,  ei  perkue  e^te  tn  iiiterU^  et  ii$* 
lerutorum  ap  coniitiit. 

Postquain  auteni  sederit  in  soiio  rcgni  sui,  ,de 
scribei  sibi  I>eut«ronouiium  legis  hiijus  iu  voluiuiiie. 
Ecce  quia  priiiceps  iion  debet  esse  juris  iguarus»  ei 
iicel  niuliis  priviiegiis  gaudeat,  nec  militiue  pnctcjkiu 
legQiii  Doiuiui  perinitiilur  iguorare.  Pescribei  erge 
Deuierouonuuin  legis»  id  est  secundam  legem  io 


el  de  facu  Caesaris  diversi  diversa  sentiunt.  £go  0  ^o'*»"""»  cordis;  ut  sii  lex  prima,  quam  iiltera  iu- 


vero  oapieniiorum  non  prajudicans  inteliectui,  de- 
voiiooem  poteniis  arlificis  male  remttneraum  ar« 
bitror,  ei  inuiiiiter  bumano  generi  prospeciuui, 
cum  ars  egregia  delau  sit,  ut  fonies  avariiiae,  |»a* 
bulum  moriis,  oouieiitionum  praeliurumqne  causa 
pecuiiia,  pecuuiaeqtte  mauria  servareiiir  in  preiio, 
quod  sine  diligeutia  bomiuis  fuerai  liabiiura,  cuin 
siiie  se  esse  iioii  possii,  quae  rerttui  pretiuiii  esi* 
Ltiqiie 

Itt  preiio  fretium  uunc  esf,  dat  centus  hoaoret^ 
Censut  aniici  ias  ;  ifauper  uhique  jacet, 

(Ovin.  Fatt.  1,  417.) 

Loiige  utiliiis  qnidaiu  oinnein  maieriain  jurgioruii), 

et  causam  >dii,  a  suis  rebus  publicis  externiinare 


gerit;  secunda,  quain  ex  ea  mysiicus  intelleclus 
agiioscii.  Prima  quidein  scribi  poluit  tabuiis  lapi- 
deis ;  sed  secuuda  nou  iiupriiuiiur,  nisi  iu  puriore 
intciligeniia  meiitis?  £i  recie  in  voluiiiiue  Deuie- 
roiionuuin  scribilur»  quia  sic  apud  se  seiisuiu  legi^ 
priuceps  revolvit,  quod  ab  oculis  ejus  liacra  uoii 
recedii.  Et  sic  quideiu  iusisiii  litlera:.  ut  iiequaquaiu 
ab  iiitellectns  discordel  puriiaie.  Uuera  naiiiqHo 
occidit,  tpiritut  auleiu  vivificat  (//  Cor.  iii),  et  pcMes 
ipsuiii,  huiiiaui  juris  ut  asquiuiis,  uiedia  iniert^re- 
taiio  neccssaria  et  geueraiis  exsui.  Acciftieiu^ 
iiiquil,  exemplar  a  tacerUotibus  LevitioB  tribut  (Dei^U 
ivii).  {{ecle  quiiieu).  Otiiuiuui  icgiim  iiiauis  esi  ciu»* 
sura,  fci  non  diviua:  iegi»  imagiueiu  g<'rat;  et  imitiijs 


nS  lOANN»  SARESBGRIRMSId  »4 

rst  eontUlullo  priiicipis^  si  non  ecclesiascfcae  disci-  a  ret»  »"(  misenitione  aDtatts»  aul  seins  inlimiiiaid 


plinae  sil  conforinis.  Qiiod  et  Cliristianissimnni  non 
iaiuil  principem,  qiii  legibus  siiis  indixit,  ne  de« 
digiieniur  sacros  ciiiifines  iiniiari.  Et  non  modo  sa- 
«erdoturo exemplaria  peti  practpil, seil  adLeTiticani 
tribuin»  mutuandi  graiia,  priniipem  niiitit.  Sic 
enim  legitiini  saeerdoies  audiendi  suni,  ut  reproliis 
et  ascendentibus  ex  adverso,  omnem  vir  juslus 
claudal  auditum.  Sed  qui  sunt  sacerdotes  Levitic» 
Iribus?  llli  utiqiie  qaos  sine  avarilise  stimnlis,  sine 
anbitionis  impulsu,  sine  affeetione  camis  et  san- 
guinis,  lex  inEcclesiain  Introduxit.  Non  atitem  lex 
littene»  que  moriiflcat,  sed  spiritus»  quae  in  sancti- 
late  mentis,  miinditia  eorporis,  fidei  sinceritate,  et 
operibus  cbaritalis,  vlviflcat.  Sicut  enim  umbraiilis 


lcgiliin»  acerbitatis  evilel  aculeos.  Illorum  utlque 
gesla,  virtutuni  incitainenta  sunt;|verba  qnot  suni, 
tot  iiistiluliones  inoruin.  Deniqtie  vitani,  vittis  sub- 
jugatis  et  captivatis ,  quasl  arcum  triumphaletj 
consecratuin  posteritati,  magnillcs  vtrtniis  litulis 
crexerunt»  fideli  confessioiie  praedicautes  in  omni- 
bus»  quia  non  nianus  es^elsa,  setl  Dominus  recit 
haec  oinnia.  Et  quideni  Coiisianrnius  Romana  Ec- 
ciesia  fundala  et  dotata,  ui  csetera  ^ns  taceantur 
egregia,  perpetua  benediciione  insignis  esL  iiisti- 
nianus  et  Leo  qni  fuerint  ex  eo  claret,  qiiod  totum 
orbein  sacratissimis  legibns  enucleatis,  quasi  quod- 
dam  lenipluni  justitlae  sacrare  smduerunl.  Nam  de 
Theodosio  quid  dicam,  quem  isti  virtutls  babuerant 


^ ,  -. 

Jex,  et  gerens  omnia  flgiiraliter»  sacerdotes  in  slngu*  ''  cxemplar,  et  Ecclesia  Del  ob  religionis  ei  justiiiae 


laritate  carnis  el  sangninispraeeleglt;  sic,  postqnam 
cessaiilibus  utnbris  veritas  patefacta  esi»  et  jus- 
liiia  de  coelo  prospexil,  quos  viia?  commendat  merl- 
tum,  et  bonse  opiuionls  odor,  ei  uniias  fldelium,  aut 
pnelalonim  diiigens  providentia  ,  in  opns  mintsterii 
■egregavit,  spiriliis  appllcat  adLevUicam  trlbum» 
et  legiiimos  insiituit  sacerdoles. 

Adjicilur :  Et  haMU  $ecum,  Ugetque  illud  omM" 
Im9  dieku9  ft/«r  ium  {ibi<t.).  Attende  quania  debeal 
esse  diligentia  principis  In  lege  Domini  cnstodienda, 
qni  eam  sentper  habere,  legere  prapcipittir,  el  re- 
volvere,  sicut  Rex  regnm  factus  ex  muliere,  factus 
■ub  lege,  oinnem  iniplevit  justiiiam  lcgis,  ei  non 
necessilate,  sed  vuluniate,  sulijectus.  Qula  in  lege 
Totunlas  ejus,  et  in  iege  Douiltii  nieditatus  est  itie 
ac  nocie.  QuoJ  si  ille  in  hac  parte  non  crcditur 
imilandns,  qui  noii  legum  gloriani,  sed  fldeiium 
amplexuB  esi  pauppnalein,  et  indulus  forina  servlli, 
rcclinaioriiiin  capiti  non  quaesivit  in  lerris;  et  in- 
lerrogaius  a  judlce,  regnuin  suuni  de  boc  niundo 
iion  essCt  coniessus  est;  prottt-iant  veS  exeinpla 
regum  iliusArliim,  quorum  inemoria  in  benedictione 
esi.  Procedant  ergo  de  casiris  Israel,  David,  Eze- 
rhias,  el  Josi:)S,  et  cxteri,  qni  in  eo  sibi  regui 
gloriam  consiare  creiiebiint,  si  Dei  quxrentes  glo- 
riam,  se  ct  subditos  divino!  legis  nexibus  innodarent. 
Et  ne  illoruin  remota  videanlur  exempla,  et  ex  eo 
sequenda  minus,  qnod  a  lege  eorum ,  et  riiu  ope* 


venerabilem  notam,  et  sacerdoiibus  patieniissiine 
lamon  ei  huntiilime  indignantem,  non  modo  ul  im* 
peratoreui  venerata  est,  sed  nt  aniistilein?  Qul 
leges  tuleral,  quam  patienicr  tuiit  sententiam  sa- 
cerdutls  Mediolanensis.  Et  ne  senlentiam  emoUitt 
presbyteri,  et  principibus  applaudeniis  fnisse  tetie- 
ram  puies,  a  regaliuin  usu  suspensns  est  princeps, 
excliisus  ab  ecciesia,  et  poenitcntiam  coactus  est 
explere  solemnem.  Sed  quid  eum  lanlae  necessiiaii 
subjccerat?  Voluntas  uliqiie  subjecia  jusiiiiae  Dei, 
et  legi  ejus  usqnequaqiie  obtemperans.  El  nisi  qnae 
metrica  levitale  scribunlur,  duxeris  babenda  coii- 
temptui,  ex  hts  qnibtis  flliuin  instruit  apud  CL 
Claudjaiium,  quis  tpse  in  sacrario  iiiorum  exstiterit, 
paucis  agnosces  Caeteruni  cuin  prastnissae  legis  verba 
revolvo*  singula  inibl  videntur  onnsia,  et  quasi  spi- 
rilu  hiteillgentia!  fr^undaia  menli  occurruni.  Ha- 
Itebit  ergo,  Inquit,  secuui  legem,  providens  ne  ad 
damnaiionem  suani,  coin  eain  hal>ere  necesse  sil, 
b:ibeat  contra  sc.  Poientes  eteniin  potenter  lormeiitA 
patleittiir.  Et  adjecit :  Legetque  lllud.  Legem  siqui* 
dein  habere  in  inantica  parum  prodest,  nisi  fideiiler 
custodiatur  in  aninia.  Legenda  est  ergo  oinnibns 
diebus  vitie  snae.  Ex  qiiibus  liquido  constai,  qtiain 
necessaria  sit  principibus  peritia  ruterarum,  qui 
legetn  Doniini  quoiidie  revolvere  ieciione  jiibeniur. 
Ei  forte  qnoff  sacerdotes  legein  qnoiidie  tegcre 
jubeanlur,  non  freqtienter  invenies.  Princeps  vero 


runi,  et  religionis  cultu,  et  fldei  proressione,  ali-  D  quotidie  legit,  et  cunctis  diebus  vit;e.  Quia  qua  die 


quanlisper  videmur  absccdere :  licet  nohis  et  illis 

eadem  fldes  sit,  ila  tamen  ul  quod  illi  futurum 

exspectabant,  nos  ex  parte  magna  gaudeanius  et 

veneremur  impletum,  alsjectis  tantuin  unibris  figu-* 

rarum  ex  quo  vcritas  de  lerru  orta  est,  ei  in  coii- 

spectu  geniiuin  revelata.  Ne,  inquam,  illoruin  quasi 

aliena,  aut  profana  contemnantur  exempla,  Con- 

staniinus  noster,  Theodosins    Jusiiiiianus,  et  Leo, 

et  alii  Cbristianissiini  principes,  principein  possunt 

,  instruere  Christianuin.  In  eo  nainque  prascipuam 

operam  dabanl,  ut  sacrailssiiiiae  leges,  quae  con« 

^stringunt  omnium  vitas,  scireniur  et  tenerentur  ab 

,  oroBibus,  nec  illarum  esset  quisquam  ignarus,  nisi 

ant  Dublica  utilitatc  erroris  dispendium  rompcnsa- 


non  legerit  legem,  ei  non  dies  viiae,  scd  inonis  est. 
Hoc  uiique  sine  difflcultate  illitteratus  non  faciet. 
Unde  el  in  litteris,  qnas  regein  Romanoroin  ad 
Francorum  regem  tmnsmisisse  recolo,  quibus  hor- 
tabaiur  ut  liberos  suos  liberalibns  disciplinis  instiiui 
procuraret,  hoc  inter  castera  eieganter  adjecii,  quia 
rex  illitleratus  est  quasi  asinus  coronatus.  Si  tanien 
ex  dispensatione  ob  egregiae  virtutis  merilum,  prin- 
cipemcontingatesseillitteratutn,  euimiem  agi  Itlte- 
raioruin  consiliis,  ut  ei  res  recte  procedat,  necesse 
esL  Assisunt  ergo  ei  Naihan  propheui,  et  Sadoe 
sacerdos,  et  fldeles  filii  prophetarutn ,  qui  cutii  n 
lege  Domini  divertere  non  paliantur,  et  qnam  ipsa 
oculis  ei  aniino  non  o&tcndit,  linguis  suis  introilu- 


^^  POLTCRATICCS.  —  LIB.  it. 

cant,  f|«ia&i  qoodam  auriuni  otlio,  liiierati.  L^at  A 

ergo  mens  prinelpis  lo  lingua  socerdotis,  ct  qiiid- 

quid  egregium  videt  in  moribus,  qajisi  legem  Do- 

iiiini  veiiereiur.  Naiii  ei  viu  et  iingna  sacerdotum, 

quasi  quidani  tii»  liber  est  in  racie  populonim. 

Eo  forie  speciat,  quod  exempla  legis  a  sacerdotibns 

LeyiticaB  tribiis  Juiieiur  assuini;quia  praBtlicaiioiie 

eorum  debet  potestas  commissi  magistraius  gnber- 

iiacuia  inoderari.  Nec  exspers  omniiio  leclionis  esi, 

qni,  eisi  ipse  non  legit,  qu»  leguntur  ab  aliis,  Ode- 

liter  audil.  Qiii  vero  iieuirum  facil,  qiiomodo,  fn 

contemptu  pnBcepii.  qiiod  pnecipiiur  fideliier  ad- 

Iniplebit?  Concur^us  namque  desiderabilium  om- 

ninm  sapieuti»  accessio  est.  Ptolomaeus  ad  cumu- 

lom  beatitudluis,  nonne  sibi  allquid  deesse  credidil, 

dooec  accitis  sepiuagintii  Iiiterpretibus  licet  gentilis  * 

essei,  legeni  Doinini  Gnecis  oommunieavtt?  Nihil 

eoini  refert,  an  Inlerpretes  io  eadero  celhila  clattsi 

contulerliit,  an  propbetaverint  In  diversls,  dum 

conatel  regem  io  veritatis  iiiquisiUone  sollicltnm, 

legera  Domini  in  Graeciam  trajecisae.  lu  Atiicis 

Koctibus  (28)legissemeiitini,  quod  cum  Philif>pi 

Macedonis  woruw  legantur  insignia,  iiiier  cwiera 

litteralorium  studium,  quasi  belli  negotla,  et  vicio- 

riarum  triumphos  liberaliiaiem  mensae,  bumaniiatis 

ofBcium,  et  qQscitnqiie  lepide,  communiterqiie  di- 

€ta  vel  facu  suut,  coloravit.  Yerum  et  hoc  ipsum 

in  quo  se  aliis  excellentiorem  noverat,  qnasi  liono- 

rum    bserediuriorum    fuiidamentum ,    ad   unicuni 

queni  s|>erabat  regni  et  feliduUs  fuiQron  liaure-  q 

dein  /  transmitiere  ciiravit.  Ob  quam  causain  epi- 

stoia  cjus  destinata  Arlsioteli  nuper  nati  Alexandri» 

ul  sperabaiur,  magistro  viaa  est  liic  scribenda.  Gst 

Igltur  concepta  ad  hanc  ferine   senlentiam.  c  Phi- 

iippus  Aristoteli  salulem  dicit.  Filiuin  mibi  genitum 

sciio,  quo  equidem  diis  babeo  gratiam,  non  proindo 

qnio  naius  est,  qnain  pro  eo  qiiod  eum  nasci  coii- 

tigU  temporibus  vii»  tiise.  Spcro  eteuini  fore,  ui 

ediicatus  eriiditusque  a  le,  dignus  existat  et  iiobis 

et  rerum  iataruni  susceptione.  i  Itoinaiios  inipera* 

lores  aut  dnoes,  dum  eoruni  respublica  viguit,  il- 

iiiteratos  exsiitisso  non  meniiiii.  Et  nescio  qiioinodo 

coiiligit»  quod  ex  quo  in  principibus  viriiis  langnit 

liileraruin,  armatae  quoqiie  ntiliii»  infirniata  est 

maintts,  et  ipsiiis  principalus  qiiasi  prsedsa  radix.  ^ 

Nec  mirQin,  cnni  siiie  sapientia ,  nullus  sure,  aut 

esee  vnleat  priiicipatus.  Quia  Sapieniia  Dei  dixit : 

SiJM  me  uikil  potestn  facere  (Joan.  xv).  Socraies 

ApoUinis  oraculo  sapienlissimiis  Judicalus  est,  et 

4(ui  stiie  contradictione  septem  illos,  qui  dicii  sunt 

sapienies,  ineomparabiliter  aniecessii,  non  io  opi- 

iiiooe  sapienti»,  sed  viruite,  luiic  deinum  respubli- 

cas  fore  beaus  asseniit,  si  eas  pbilosophi  regerent, 

;iiii  reciores  earuni  studere  sapientia*  coiitigissel. 

Et  si  tibi  Socratis  vidciur  contemiieiida  auctorilas: 

lUr  me^  iiujuii  Sapieniia,  regee  reqnani^  ei  comiUo* 

res  legum  jusia  (ieceruunl.  l*er  me  primipes  impe^ 


ronit  et  potenles  deeernunt  justitiam,  Ego  diiigemes 
me  diligot  et  qui  mane  vigilaverint  ad  me^  intenient 
me»  Meeum  sunt  divitia  et  ^torrs,  opes  superha:  ct 
fustitia.  Melior  esf  fructus  meus  auro^  et  lapide  pre^ 
itofo,  genimina  mea  argeuto  eteelo.  In  viis  jnstitin 
ambuto^  in  medio  semiiarum  judicii,  ut  ditem  dili- 
gemes  me,  et  tkesauros  eorum  repleam  (Prov.  vni). 
llem  :  Meum  est  consilium  et  ffquitas,  mea  est  pnt^ 
dentia,  mea  est  fortiiudo  (ibid.).  Et  allbi  :  Aecipiti 
discipiinam;  et  non  pecnniam^  doctrinam  magis  quam 
auraitt  eligite.  Melior  est  enim  sapienlia  eunctrs 
opibus  pretiosissimiSf  et  omne  desirabite  ei  rton  polen 
eomparari  (ibid.)^  Guni  genliles  nihii  sine  nuto  uii- 
miuiim  crederent  faeiendnm,  unuin  lamen  quasi 
Denm  deorum,  et  omHiuin  principem  excolebant, 
seiiicet  Sapieiitiam,  Ideo  qnod  ipsa  oninlhus  prascsi. 
Unde  et  pfailosophi  veteres  imaginem  Sapienii» 
pro  foribus  omnium  templorum  pingl,  et  haK:  verba 
icrlbi  debere  censuerunt : 

Vsus  me  genuii ,  peperii  Memoria : 
Sopliiam  me  vocant  Greii,  vos  Sapientiam* 
£t  haec  item  :  «  Ego  odi  bomines  stoltos ,  ei  ignavnr 
opera  ,  et  pbliosopbicas  seotentias.  i  Et  quidem 
eleganter  illi  isia  Onxerunt »  licet  veritatem  ipsam 
plene  non  iioverint :  ad  eam  lanien  aliquatenua  ac- 
cedenius»  dum  sapientiam  oinniuiu,  quae  recie  fiou;, 
ducein  et  principem  arbilranuir »  cum  et  ipsa  vera- 
citer  glorietur,  quod  iii  omni  geute  ei  popiilo  a 
prindpio  primaium  tenuit,  superborum  ei  subli- 
miumcolia  propria  virtute  calcaiis.  Saloniou  quti- 
que  se  eani  super  saluum,  et  oninia  pulcbra  dt- 
lexisse  fateiur,  et  ad  ipsum  cum  ea  oiunia  boiui 
accessisse. 

Cap.  VII.  Quod  iimorem  Dei  doceri  debel^  ei  itumUis 
esse^  et  sit  servare  itumititatem ,  guod  auctorims 
pubtica  non  minualur  :  et  quod  prwceplorum  atia 
mobiliaf  aiia  immobitia. 

Sequiiur  ut  discat  timere  Dominuin  Deom  siiuui, 
et  custodire  verba  ejus  quae  in  iege  pnrcepia  suiit. 
Caosam  lcgitimas  observationis,  lex  ipsa  subjungii : 
Ut  dtscat,  iiiquil.  Diligens  namque  leclor,  legis  d»- 
scipuius  est,  non  magister :  nec  ad  scnsutn  sunui 
captivatani  retorquet  legem,  sed  inenli  ejiis  et  iii- 
tegritati  sensiis  suos  accomniodat.  Sed  discipuhiK 
iste  quid  discil?  Utiqiie  timere  Doininuiu  Deuni 
snum.  Recie  quidein,  eo  quod  sapientia  parit ,  et 
flruiat  priucipaliiin.  Alqiii  initium  sapieniite  timor 
Domini  (Eccli.  i)*  Qni  ergo  timoris  iiou  iiiiliaiur 
graihi,  friiiilra  ad  legitiint  principatus  culmen  aspi* 
rai.  Ijegilinii  ,  inquain,  quia  de  quiiiusdam  dum 
allevantur,  dejectis  el  inisertus  dejiciendis  scriptum 
est  :  Isti  regnaverum^  et  non  ex  me ;  principes 
exsliterunt ,  et  ego  ignoravi  {Ose.  viii) ,  et  altbi : 
Tenentes  legem  nescierunt  savientiam  {Jer.  ii).  Ti- 
meat  ergo  princeps  Dominuin.  et  se  proinpta  hunii- 
litate  tiienlls,  et  pia  exhibitione  operis,  servuin 
proHieatur.  Domlnus  eieuiin  servi  dominus  est. 
Servii  itnque  Donilno  prioceps,  diiin  conservis  stiis. 


(28)  EiU  P;iris.:  volumiitibutl 


5f7  lOAMNIS  SARllSBERKESfSIS'  m 

subdilis  scilicet  sibi»  fidelller  serviL  Sed  el  Domi.  A  lum  \n  ininoribos  diHgentMSfme  [leneat.  Naro  qul 

ab  bumiliutb  operlbus  recedit ,  a  dignitatis  snsR 


nuni  Deum  esse  agnoscai ,  cui  non  plus  limoris  ex 
iiiajesiate,  quam  anioris  ex  pietate  eibibendam  est. 
Paier  etenlm  est»  et  cui  nulla  crealura,  ipsius 
facienle  nierilo»  negare  polest  dileciionis  aOectum. 
Sler§o^  inqiiit,  dominu$  sumt  ubi  esl  limor  m$u$ ; 
sipater  sum^ubiest  amor  rueus?  {Mal.  i.)  Verba 
quoque  legis  cusiodienda  sunl,  quod  ex  primo  tl- 
nioris  grailu,  qiiadam  quasi  ▼irintum  scala»  felici 
procedit  ascensu.  Dileetio^  inquil,  f7/fttf  ,  cusiodia 
legum  e$i  (Sap.  vi),  quia  omnis  sapientia  timor  Do- 
mini  esi.  Porro  qui  tiraet  Deum ,  faciet  bona »  et 
qui  continens  est  justitiiB»  apprebendet  illam,  ei  ob- 
\iabil  illi  qiiasi  maler  bonorifica.  Sed  quae  verba, 
diligenlia  tanla  cusiodiel  ?  Utique  qu»  praecepla 


fastigio,  lumoris  pondere  cadit.  Obtinet  enim  per- 
petuo»  qvia  qui  se  bumiliat  ezalubttur»  et  Tice 
versa «  qui  se  exaltat  deprinietur.  Regem  RomamH 
rum  novtssimum  Tarquinium  fecit  esse  superbla,  ei 
ei  ab  humililate  magis  necessarios  substiluit  ma-  . 
gistratos.  Denique  qiiem  soperborum  legfsti  regnare 
diuiius  ?  Eorum  namque  qni  per  superblam  ceci- 
deruni,  hisiorla  copiosa  esl.  Nec  lamen  eaienas 
superbiam  viiet,  ul  incidat  in  coutemptum,  quia 
sicnt  elalio ,  iia  ei  abjeiitlo  decitnanda  est.  Unde  et 
in  jure  Romano  cauiam  est,  ui  qui  jus  reddit,  se 
quidem  in  adeondA  facilem  praebttal,  conieDoi 
lamen  non  patiatur.  Mandaiis  qnoque  adjieilur,  ne 


snni  in  lege,  ut  apud  principem  ioia  vel  apex  legls  B  pnesides  provinciarum  In  ulieriorem  familiariutem 


non  cadei  in  lerram ,  quod  non  ilie  propriis ,  vel 
inanibus  subjeciorum  cxcipiaL  Sunt  aulem  pras- 
cepia  quxdam  ,  perpeiuain  babentia  necessiialem, 
apud  oinnes  gentes  legiiima,et  quae  oroninoimpune 
solvi  non  possunt.  Ante  legem  sub  iege ,  sub  gra- 
tia,  omnes  liix  una  conslringil  :  Quod  tibi  non  vi$ 
fierif  a(ii  ne  feeeri$  (Tob.  iv);  et  quod  libi  vis  fieri 
faciehdum,  hoc  fac>as  allis.  Procedant  nunc  deal- 
baiores  potentum,  susurrenl,  aul  si  hoc  parum  est, 
pobliee  pReconenlur  principemnon  esse  legi  sub- 
Jectuin,  eiquod  ei  placei»  non  inodo  in  jure  se- 
Giinduin  rorinain  aequitaliscondendo,  sedqualiter- 
cunqiie  legis  habere  vigorem.  Regem  quem  Ieg4s 


provinciales  admitiant,  eo  quod  ex  conversatione 
aequali  conlemptio  iiascilur.  Veneretur  ergo  in  pu- 
blico  popuil  msijestalem ,  el  apud  se  privatae  condi- 
tionis  stalum  pariler  metiatur.  Hoc  ipsum  antiquis 
pbilosophorum  docomentis  faciendum  agiiosce.  Ad 
pbllosophum  Taurum ,  Atbenas  visendi  cognoseen- 
dique  ^'us  gratla,  venerunt  pariler  Creiae  provin- 
ciae  praeses,  et  paler  ejus,  sed  privatus.  Taurus 
vcnienlibus  placide  assurrexit,  reseditque  post  ntu- 
tuam  salulaiionem.  Allata  est  mox  una  selki»  qu» 
in  promplu  erat,  el  dnm  aliao  proroebaniur  appo- 
sila  esi.  Inviiavit  ergo  Taorus  patrem  pnesidis  ut 
sederei.  Al  ille :  €  Sedeat  hic  poiius  qui  populi  Ro- 


nexibus  subirahuni,  si  voluiit,  et  audent.  eilegem  ^  manl  msgistraius  est.  —  Absque  praqudicio,  inquit 


faciant,  ego  non  modo  liis  reniienlibus,  sed  mundo 
reclamanie,  ipsos  haclege  teneri  confirmo.  Inquo 
entiri,  inquit,  qui  nec  faliit  nec  fallitur,  judidojudi^ 
eaveriiis^  judicabimini  (Ifa/M.vii).  El  cerle  judicium 
gravissimum  in  his  qui  pracsunt  iiei,  eo  quod  men- 
sura  bona,  conferta,  et  coagiiau,  et  superfluens 
*  refundetur  In  slnus  eorum.  Nec  lamen  dispensa- 
tionem  iegis  subir&ho  manibus  potestatum »  sed 
perpetuaro  prafceptiouem,  .lut  probibliionem  hsi- 
benlia,  libilo  eorum  neqiiaquam  arbilror  suppo- 
nenda.  In  hls  itaque  duniaxat  quae  mobilia  suiii, 
dispensaiio  verborum  admiliiiur;  ita  tainen  ut 
compensaiione  bonesUtis  aut  otiliuiis,  roens  legis 
iiilegra  conserrelur.  Siec  Wmlur ,  inquit ,  cor  eju$ 


Taurus,  lu  interea  sede,  dum  conspieimus  qoaeri- 
inusqoe  quid  conveiiiat,  leiie  potius  se^lere  qui 
pater  es»  an  liiium  qui  gerit  Romani  popuii  ina- 
gislratum?  i  Guro  pater  assedisset  apposltomque 
esset  aliud  filio,  super  ea  re  Taurus  bis,  qui  con- 
verierani,  verbum  fecit,  cum  summa  boni,  lequi» 
bonorum  atque  oUiciorum  perpensaiione.  Eonim 
verborom  senlentia  haec  fere  fuiu  in  publicis  locis, 
atque muneribus  patruin  jura  cum  filionimqoi  in 
magistrstu  aot  potesutibos  sunl  colbu ,  inierqai- 
escere  et  paoluro  connivere.  Sed  com  extra  rero- 
publicam  in  domeslicare,  alqiie  viu  sedeauir, 
ambulelur,  in  convivio  quoque  di^uinbatur  fani- 
liari,   lunc  inler  filium  niagislraium,   el  patrein 


insuperbianu$uper  fratves  $uo$  (Deui.  xvii).  Uuod  1>  privalum,  publicos  lionores  cessare,  iiaturales  et 


praacipue  necessariuin  est,  stepius  repiicai,  eo  quod 
bumilitas  nuiiquam  satis  videtur  coinnieiidau  prin- 
clpibos»  el  difliciilimum  esi  ul  graJus  bonoris  tu* 
aiorem  non  parial  iu  animo  iniprudenlis.  Superbi$ 
nlique  re$i$tit  Deu$^  et  humilibus  datgratiam  (Jac.  i  v). 
Proinde  rex  orat  ne  veuiai  ei  pes  superbiae,  quia 
lii  eo  eeciderunt,  quioperaniur  iniquilatein,expulsi 
siini ,  nec  poiuei  uni  stare.  Non  utique  superbiat 
super  fratres ;  sed  cum  rratrum  memineril,  fraler- 
noin  subjeciis  omnibus  impendai  tffectum.  £i  qui- 
dem  prudenter  bomiliutera  cum  discretione  et 
chariute  indicit  principibos»  quia  sine  isiis  omnino 
subsislere  iion  potest  principalus.  Qnisquis  ergo 
gradum  proprise  celsiludinis  amal|  humiliialis  cui- 


genuinos  exoriri.  €  iloc  quoque,  inquit  Taurus, 
quodad  me  venistis,  qiiod  nunc  loquimur,  quod 
de  ofliciis  discerumus,  privala  aciio  est.  luque  to» 
paier,  utere  his  boiioribus  prius,  quibus  qooque 
doinui  vestrae  te  uii  priorein  decei.  »  RaBC  crgo  ma- 
gi&iratibus  generaiiier  persuadeuda  arbiiror,  ui  in 
spleudore  publicae  diguitalis  inemores  sint  propriae 
coiiditioois,  ei  sic  aiiendanl  propri»  condilionis 
suium,  ui  non  devenustent  publlc&B  digniutis  gra- 
dum ;  sic  eiiam  collaii  sibi  bonoris  Iniegriuceai 
servetil,  ui  aliorum  non  minuant  digniutem :  ei  stc 
privaU  quisque  polleai  digniute,  ut  non  ftai  iu- 
juria  publicae  polesiaii. 


POLYGRATICUS.  -  LIB,  IV; 


530 


CkP.yili.  De  mcdiratione  jm»litim  etclementia  pritt- ficum,  ftU   aelendaiin    gectam   bominum,  oninione 
crpti,  qum  deBeni  in  eo  ad  utitUatem  Reipublicw 


comemperari. 

Obtineat  ergo  In  prlncipe,  qood  debel  In  omni- 
btts  obtinere,  nemo  quae  soa  sunl  qunerai ,  sed  qu;e 
aliorum.  Vemmtamen  ipsius  aflectionls  modus, 
quo  cbaritatis  brachiis  subjectos  ut  fratres  am- 
pleiaiur,  moderationis  limitibus  clauditur.  Sic 
cnim  Tralres  diligit,  quod  errores  eorom  medicina- 
litercorrigit,  sic  in  eis  caniem  agnoscit  et  sangui- 
nem,  ut  ea  spirltiis  subjiciat  ditioni.  Medicorum 
utique  consuetudo  est ,  ut  morbos  ,  quos  fomentis 
et  leTiorlbus  curare  nequeunt,  gravioribus  adhibitis, 
igne  piita  vel  ferro,  curent.  Nec  unquam  uluntur 
gravibus,   nisi  cum  levium  beneficio  considcrata 


publica  superstitiosam,  et  ver»  religionis  inimicam, 
inviiareiur.  Nec  tamen  usquequaque  commendo 
Jiistiliam  honiiiiis,  qui  Chrislum  igtiorabat,  sed 
ciitpam  ipsiiisexienuo,  qiii  aliorum  excedebat  im- 
pulsn,  et  ad  beneficium  iniserendunique  propriae 
pietailsagebatur  insiiiictu ,  natura  cleinens  in  oin- 
nes,au$teru8  in  paucos,  quibus  parcere  nefas  esset; 
adeo  ut,  totiiis  iniperii  sui  curriculo  ,  uuus  damna- 
lus  sft  senatorum  nobiliumve  urbis,  licet  invenian- 
tiir  plurimi  in  ipsum  graviter  deliquisse.  Hic  auiem 
a  soiialu  damnatus  est,  ignoranie  Trajatio.  Dicebai 
eiiini  insanuin  esse  euin ,  qui  oculos  si  habeai  lip» 
pitiiiles,  eos  inalil  eflbdere,  quani  curare.  Aiebat 
eiiam,  ungnes  si  acriores  fuerint,  resecaiidos  esse. 


sanius  desperaiur  :  sic  et  potestas  cum  inrerioruro  B  noii  avellendos.  Si  enim  ciiharoedus,  aliique  Odici- 


vita  mansueta  nianu  curare  non  sufBcit ,  pcenarum 
acrimoniain  dolen»  recle  vulneribus  infundit,  el  pia 
crudeliute  sxvit  in  malos,  duin  honorum  incolu- 
mitas  procuralur.  Sed  quis  sine  dolore  proprii  cor- 
poris  inembra  valuit  ampiitare?  Dolel  ergo  cum 
exigentibus  culpis  viudicta  exposcitur,  ea  tamen 
peragil  inviia  dextra.  Sinistram  namqtie  non  habet 
princeps,  et  in  cnicj.ila  menibroruin  corporis,cujus 
ipse  caput  est,  legi  tristis  et  gemens  faniulatur. 
Philippus  cuin  audisset  Phyiiam  quemdam  bonom 
pugnatorem,  alieiiaium  animosibi*  qiiod  ircsflliaB 
inops  Tix  alerel,  nec  a  rege  adjnvaretur  .  moneiiti- 
Ihis  ainicis,  ut  eum  caveret :  t  Quid,  iuquit  Phi- 
lippus,  si  haberem  partem  corporis  aegram,  abscin- 
dereniiie  poliiis,  quain  curarem  ?  i  DeinJe  Himilia- 
riler  secrelo  elicitum  Phytiam,  accepta  diflicultate 
necessitaium  domesticarum,  pecunia  siifiicienter 
instruxit,  ac  meliorem  fidelioremque  habuit ,  quam 
fuerai  antequam  crederelur  offi^nsus.  Ut  enim  ait 
Lucius,  priiicipem  senein  moribus  esse  oportet, 
et  qui  inoderatiora  sequatur  consilia,  et  vicedi 
gcrere  roedicorum,  qui  morbos  curant ,  nunc  ex 
inauiLioiie  in  opplelis,  nuiic  refectione  in  vaculs ; 
el  doioreni  sedanl  nunc  cauterio ,  nunc  fomentis. 
Pncterea  sit  in  verbo  aff^abilis  ,  inunificus  in  beiie- 
ficiis,  et  iiitegne  auctoritatis,  servet  in  moribus 
(ligniUlem.  Fainani  iiamque  benignifatis  concilial 
termo  bonus ,  et  liiigua  gratiosa.  Amorem  fidelis* 


nes,  mulu  diltgeniia  procurant,  qiiomodu  oberraii- 
tis  chordae  compescant  vitiuni,et  eaindein  aliis  una- 
nimem  reddant,  faciantque  dulcissiinain  dissiden* 
tiiiui  coiisonaiitiam,  chordis  non  rupiis,  sed  teiisis 
proportionaliler,  vel  remissis  :  quaiita  solliciludinc 
opurtet  pri.iicipem  moderari ,  iiunc  rigore  justitiae, 
nunc  reinissione  cIenieiitise,utsubditos  faciatquasi 
unaiiinies  esse  in  doino,  et  quasi  discordantium  iu 
ininisterio  pacis  et  charitatis  operibus,  unam  facial 
perlectam  ei  niaximaui  harmoniain?  lioc  auteni 
certuin  est,  quia  tutius  est  chordas  remitii  Inten- 
sius,  quain  protendi.  Hemissarum  nanique  intensio, 
artificis  perilia  convalescit,  ei  debitain  soni  reddit 
graliam ;  sed  quae  seinel  rupta  esi ,  iiullo  artlflcio 
'  reparatur.  Profecto  si  sonusexigiiur,quem  non  ha- 
bent,  frustra  tenduiitur,  el  sxpe  citius  veuilur  ad  nuU 
lum,  quani  ud  eum,  qui  niniis  exigitur.  Ail  elhnicus! 

E$t  piger  ad  poinat  princeps ,  ad  prmmia  velox, 
Quique  dolet^  quoties  cogitur  esse  ferox, 

Alteruin  nainque  justiii«,  alteruin  pietatis  est,  quae 

adeo  principi  necessariae  sunt,  ut  quisquls  sine  illis, 

non  modo  principatum,  sed  qttemlibet  magistratuni 

vindicet,  frustra  se  ipsum  irrideat,  sed  ei  aliorum  iu 

se  provocet  risuin,  conteinptuin  et  odiuui,  Miseri» 

cordiot  iiiquit,  et  veritas  non  te  deserant,  circumda  ms 

gutluri luo,  et  scribe  eas  in  tabulis  cordis  tui,et  inveniea 

gratiam^  et  discipUnaiu  bonam  coram  Deo  et  homimbue 

{Prov.  111).  Gralia  namque  debetur  misericordi» , 


siiunin   et  coiistanlissiinuin  ,   etiain    a   durioribus  d  jiistitiae  disciplina,  Ulique  gratia  et  ainor  subjecto- 


exiorquent  bciieficia,  et  quem  recere,  fovenl  et 
mlidant.  Et  morum  dignitati  debeiiir  revereiitia 
suhditorom.  Egregie  quidem  Trajanos ,  gentiliuiu 
opiiiiius  Augiistoruin,  arguentibus  euui  atnicis,  quod 
i»  omiies  nimium ,  et  ullra  quam  iinperalorem  de- 
ceai,  coromnnis  esset,  respondit :  i  Se  taleinvelle 
iinperaloreni  esse  privatis ,  qiiales  iinperatores  sibi 
esee,  privatus  opiasseL  i  Unde  ex  relaiu  Plinii 
Sectmdi  admonitus,  qui  tunc  inter  c^eteros  judices 
persecutor  Ecclesiae  destinatus  erat ,  a  nece  inar- 
tyroui  iMsrsecuiioiiis  gladium  revocuns,  ediclum 
lemperaviu  Et  forte  cuin  fidelibus  egisset  niitius, 
Hisi  decessorum  suorum  legibus  etexcinplis,  el  pru- 
deutom,  nt  puubatur,  consilio,  et  auclorilalc  judi- 


rum,  quain  diviuu  producit  gratia,  optimuin  instru* 
mentum  est  omnium  gerendorum.  Sed  el  anior  sine 
discipltna  non  proficit,  quia  cessante  juslitiae  stiniu-* 
lo ,  populus  se  in  ilUcita  resolvit.  Meditaiur  ergo 
jugiler  sapieutiain,  ct  de  ea  sic  jusUtiam  operatur, 
quod  lex  clemeiitiae  semper  est  in  lingua  ejns  :  el 
sic  cleiiientiain  leiiiperatrigor  justitiae,  quod  lingua 
ejus  judicium  loquitur.  OQicio  nanique  ejiis  jusiitia 
iu  judiciuui  vertitur,  ea  quideiu  necessiuie,  ut  va- 
care  non  liccat,  quiii  se  ipsuin  sibi  collaio  destiluat 
honore.  Uonor  eieuini  regis  judiciuin  diligit,  ei  dc- 
liaqueutiuin  culpas  trauquilla  inenlis  mod>Tatioiie 
coinpescit.  De  niagistraluum  moderalione  libruni 
ferlur  scripsisse  Plularchus,  qui  inscribitur  Archi- 


S3I 


lOANMS  SARESBERIENSIS 


859 


grammMiont  el  ouifittraluiii  sua  urbis»  ad  patieii-  A  et  ad  dextram  gresstim  torquet,  qui  delinqueiiiibus 


liam  et  )U8lili«  euluim,  Terbis  insiiiuisse  dicitur  et 
exemplis.  Hic  auiem  servuin  habebat,  hominem  ne- 
quani  et  coRlumacem,  et  liberalibus  disciplinis  eru- 
difum  egregie,  et  exercilatum  salis  in  dispnlalioni- 
bus  pbilosophicis.  Gonligitul  ob  nescioquam  noxam, 
ei  Uinicam  dctrabi ,  caedique  juberet  Pluiarcbus. 
Loro  coeperal  verberari  duriuscule,  cum  lamen  in- 
ilciaretur  culpam,  diceiis  se  niliil  egisse  mali,  nibil 
sceleris  admisisse ,  et  obloquebatur  se  muliis  de- 
meruisse  olisequiis  ut  vapularei.  Posireniocum  non 
proflceret,  vociferari  ccepit ,  et  Inter  vapulaiidum 
jum  non  querimonlas  et  gemitus  ejulatusque,  sed 
terbaseria  et  objurgatoria  jaculabaiur^  Nec  Ita  se 
habere  Plutarchum,  ut  philosophum  deceret :  Irasci 


ex  mansuetudine  nimis  indulget.  Iter  autem  utrom* 
qiie  devium  esl  *  sed  quod  ad  sinisiram  vergit  per- 
niciosius  est. 

Cap.  X.  Quid  utilitaiit  de  eultu  juitilUB  prituipa» 
con$equatttur, 

Sed  legiiimae  bujiis  observantiae  qnaenam    erii 

ulililas?  Eam  uiique  propheticus  senno  proliDOs 

subdit.  Ait  enini  :  Ut  long.o  temport  regnet  ipMt^  et 

filius  eju»  super  hrael  (Deut,  xvii).  Ecce  qiiaenain 

tanue  diOiciiItalis  rmura   sit  ineri:est  dum  regiia 

paterna  filiis  longo  tcmpore  protelanlur*  De  viriuie 

namque  parentum  protenditiir  successio  filiorum,  ei 

succedentium  felicitas,  ex  decedentium  iniquitaie 

praescinditur.  Nani  Spiritus  sancii  certuni  est  testi* 


turpe  esse,  ei  prdesertim,   qui  de  malo  Irae  saepius  ^  monio,  quia  injusli  deperibuni  simur»  et  refiquiae 


dissertaverat ,  librumque  pulcherrimum  scripserat 
de  patientia,  Adjiciebat  esse  probrosuin ,  quod  do- 
ctrinam  suain  nioribus  impugnabat,  eoquod  a  inen* 
Us  lute/r<tate  prolapsus ,  effusus  et  provolutus  in 
irain,  pluribus  plagis  niulaaret  iunoxiuin.  Ad  hxc 
Plutarchus,  leutc  quidein  ci  leiiiter,  scd  suniina 
cum  gravitale  :  c  Nunquid  quod  vapulas  tibi  irasci 
videor?  Esine  ira  mea  si  a  iiie  debiiuin*recipis? 
Ex  vuliune  ineo,  an  ex  voce,  an  ex  colore,  an  eiiani 
ex  verbis,  ira  me  curruptuiii  inteliigis  aut  corre- 
piuiu?  Mibi  quidem  ncque  oculi  opinor  truces  sunt» 
iie(|ue  os  lurbidum,  neque  iiianiter  claino,  neque  in 
apumain  ruborenique  fervesco,  neque  piuleiida  dico 


iinpiorum  interibunt.)  Safus  auteiu  Justorun»  a  Do- 
miiio  est,  qui  protegit  eos  in  tempore  tribulaiionis. 
Sed  cutn  aeternitas  lotius  temporis  qiHMitacunque 
sit,  per  ininutissima  monienla  deficial,  et  in  eo  tou» 
non  nisi  admodum  breve  motnentoin  subsistat» 
quid  iii  eo  poierit  esse  longum,  ciun  ea  omnia,  s» 
colligantur  in  unuin,  verae  aelernitali  collata,  nec 
puncti  quidein  locuin  obtineant,  eo  q.uod  finitoruui 
ad  infinita  omnino  nulla  est  comparatioTCerieceii- 
tri  ad  ircptf ifiocy  vel  circiimferentiam ,  etsi  exigua  , 
aiiqua  tainen,  ut  pluribus  placel»  proportio  est; 
aeterniiatis  et  temporis  nulla.  Quid  ergo  longunt 
erit  in  eoy  quod  totum  breve  est :  aut  quse  beaiiiU'- 


aut  pcenitenda,  neque  omniiio  irepido  ira  aut  gestio.  ^  do  lemporis  aniiii»  videbilur  diuturna,  si  ea  fidelis 


Haec  omnia  quippe,  si  nescis,  signa  irarum  esse  so- 

lent.  »  El  simul  ad''eum  qui  caidebat  conversus : 

t  Interim,  iuquit,  duni  ego  atque  hic  disputamus , 

tu  hoc  age;  et  sine  iracundia  mea  relunde  servilein 

contumaciam,  et  iniquum  poeiiltere  doceas  magis 

quani  jurgare.  i  SicPlutarcbus.  Inquo  nonnihileru- 

ditionis  relicium  est  oinnibus,qui  in  sublimitaiesuni. 

C\P«  iX.  Quid  tit  declinare  ad  dextram  vel  iini- 
itram,  quod  principi  ptohiheiur, 

Sequitur  :  N&jue  declinet  in  partem  dextram,  vel 
tinistram  (Deut,  xsii),  Ad  dextram  declinare  est, 
Tirtuiibus  ipsis  vebeiiienter  iiisistere.  Ad  dexirani 
declinare  est,  in  virtutis  operibus  quae  in  modo 
consistit,  iiiodum  excedcre.  Oinnis  vero  vehementia 


et  perpeuia  aniina,  est  quantolibet  tenipore  etiienso 
caritura?  Sed  ego  in  loco  isto,  ut  tainen  sinepne- 
judicio  sententiae  melioris  yel  sanioris  dictnin  iniel- 
ligatur,  longi  temporis  regnum  dici  arbitror,  ipsius 
animae  indcficientis  aelatem ,  quam  pro  bene  admi- 
nistrato  regno ,  aeternae  beatitudinis  gloria  coroua- 
bit.  Cuin  eiiiin  ccrtuin  sit  quod  Deus  remunerabit 
opera  singulorum  et  omnium  in  misericordia  uberi, 
vel  justitia  pleniori ;  quos  lumine  clariori  respiciet, 
quam  illos  qui  oninesadjuslitiam  exercent,  vel  se« 
cum  traxerintad  niorlein?  Sicut  «rgo  poteutes  po- 
tenter  torineiila  patieutur,  sic  et  jusliii;c  prsemiis 
fruentur  pleuius,  si  recte  exercuerint  poientatum; 
et  tantam  in  futuro  prx  subditis  habebunt  gloriaiii, 


saluii  iniuiiea  est ,  et  excessus  oiunis  in  culpa ;  D  quanta  viriute  eos  iii  magna  delinquendi  licentia 


tM>naruinque  reruiu  coubueiudo  niuiia,  pessima  e:il. 
Uude  etbicus : 

Insani  sapiens  nomen  feret ,  a-quus  iniqui ; 

Vltra  quam  satis  est ,  i?ir/ufem  si  pelet  ipsum. 
Et  philosophus  :  t  Cave  quod  est  uiniiuiii ,  quia  si 
h£c  ipsa  cauiela  modestiain  deserif,  eo  ipso  a  tra- 
inite  virtutis,  incaute  recedit.  »  Salonion  quoqiie  : 
iVo/i,.inquit,  esse  nimis  juslus  (Eccle.  vii).  Quid  ergo 
niinium  prodest,  si  regiiia  virtutum  justitia ,  in  sui 
iiimielate  obest  ?  Alibi  quoque  :  i  Niinia  huiuililas, 
maxiiiia  pars  superbiae  est.  »  Ad  sinistram  deciiiiare 
esl,  per  abrupia  vitioruin  a  via  virtutum  declinare 
vel  deviare.  Item  ,  deflectitur  ad  sinistrain  ,  qui  in 
subjectorum  culpis  nimis  pronus  est  ad  vindict.ini , 


praecesseruiit.  Potuii^  inqiiit,  transgredi^  et  non 
tst  transgressus ;  fueere  mala^  et  non  fecit:  ideo  stabi" 
liia  sunt  bona  illius  in  Domino  {Eccti,  xxxi).  Ad 
Justitiain  uainque  principibus  reputalur  eiiani  cuiii 
temperant  ab  injuriis  :  et  faculias  delinquendi,  est 
eis  niaferia  meritoruui.  Decliuare  a  inalo  in  eis 
niagnum  est,  etiamsi  niagna  bona  non  faciunt,  duiii 
tamen  subdilos  iiidulgentia  inalorum  iion  periniant. 
Nonne  magnuin  est,  quod  beatitudinis  quain  babero 
videntur,  eis  si  rectc  egerint,  proinittitur  coutiuua- 
lio?  impossibile  dicuut  quidain,  et  hic  florcre  coni 
innndo,  et  in  aeternuin  gaudere  cuin  Chrisu) :  et 
scntentia  quidem  vera  est,  si  inter  muudi  flores, 
rcpules  lcnocinia  vilioruui.  Atqui  et  reges  florert 


K53  ."POLYCRATICUS.   —  LIB.  IV.  534 

possiint,  et  mundiarnim  florum  dulcissimos  et  utilis-  A  nulla  videatur  esse  soIlicUndo,  vel  officiom  pnesi- 
siuios  iu  xteruum  carpere  fruclus.  Quid  auteni  beu- 
tiiis  est,  quau)  si  de  divitlis  ad  diviiias,  de  deliciis 
aJ  delicias,  de  gloria  ad  gloriam  priucipes  transfe- 


rjulur,  de  temporaiibus  ad  xlerua? 

Cap.  \L  Qum  $it  aiia  mef€€$  prituipnm. 

Nec  tamen  quod  litterae  prima  racles  promittit 
excludo,  qux  et  longi  temporis  regnum  promittit 
pdtribus,  et  cjusdem  successionem  protendit  ad 
filios,  qui  sicut  teinporalis  regni,  ita  erunt  ei  «ter- 
nx  beaiiliidinis  surcessores.  Scio  enim  quia  lex 
caniali  populo  loqiiebalur,  qui  cor  adhnc  Aabens 
lapidenm»  Incircumcisiis  roenle » non  carne,  vilam 
ex  magna  parte  nesciebat  a^iernam,  magniraciens 


Jeutis,  consiat  his  qui  semet  principem  admiserynti 
dc  seinine  illius  successiouem  non  defuturam,  etsi 
non  ob  aliiid,  vel  ad  conservandam  sangtiinid  cla- 
ritalein.  Quod  et  bistoiliruin  liquet  exempiis. 
Ferlur  enim  quod  cuin  maguus  Aleiauder  ulliinftm 
liltiis  Oceani  perlu^traret,  Brachiuanorum  insulaiu 
debellare  p:irabat.  Ad  quem  illi  in  his  verbis  epi- 
stolain  miserunt :  c  Audivimus,  inviciissime  rex  » 
prxlia  tua ,  et  felicitatem  victorix  ubique  subse- 
cuiam.  Sed  quid  erit  bujusmodi  satis,  cui  totus 
non  suOicit  orbis?  Divitias  non  habeinus ,  quarum 
cupiditato  nos  debeaa  expiignare,  omnium  bona 
omnibus  comm*inia  «uut.  Esca  est  nobis  pio  di- 
viiiis,  pro  cultibus  et  auro,  vilis  ei  rara  vestis. 


si  ei  bona  lerrae  darentur,  vel  promlttereniur  ii«  B  FeminaB  autem  nostrae  non  ornantur,  ut  placeant; 


eibom.  Carnaliier  itaque  snpienti  facta  est  promissio 
earnis,  et  ei  promissa  Cbt  diuturnitas  lemporiSy 
qui  nondum  speui  conccperat  aptern»  beatitudiiiis » 
el  tetnporale  in  successionem  filiorum  protendilur 
regnuiii  illis,  qtii  nondum  quxrcbant  aciernum. 
Patri  crgo  temporaliter  succedit  fllius,  si  patris 
jnslitiani  imitalur.  Aufer ,  inquit  Salomon ,  impie- 
latem  de  vuitu  regit ,  et  firmabilur  juuiiia  (Aro/itit 
eju$  {Prov.  xxv).  Si  eiiim  a  v.ullu.  id  est  a  voluii- 
laie  recedit  impietas ,  totiiis  regni  opera»  rirga 
S(|ui!atls,  et  cultu  justitix  diriguntur.  Unde  illud  : 
Rex  qui  ^edel  in  tole  \judicii ,  diuipat  omne  malum 
iiituiiu  $uo  (Pror.  xx).  Ecce  quanlo  privilegio  gau- 


quem  quidem  ornaniehtorum  cullumt  potius  oneri 
deputant,  quam  decori.  Eienini  nesciuiit  iu  au- 
genda  pulchriiudine  plus  affectare,  quam  quod 
naiae  sunt.  Antra  nobis  duplicem  usom  pr;eslaut, 
legumeiitum  in  vita ,  iu  niorte  sepulturam.  negem  * 
liabemus»  non  pro  justitia  ,  sed  pro  nobiliiate 
cuitser%anda.  Quein  euim  locum  haberet  vindicta, 
ubi  iiuUa  lit  iujustitia?  »  His  verbts  iiiolus  AIcxaii« 
der,  uiillaiii  raius  viclorium ,  si  eorum  pacem  pcr- 
peluam  turbarett  in  quiele  siia  dliiusit.  Et  rorie  si 
eos  bello  fuisset  aggressus ,  luiuiuie  pr;evaluissei 
advcrsus  iiiuoceitles,  co  quod  iuiioceulia  noii  fa- 
cile  superalur,  el  veritas  suis  viribus  coustaus,  du 


deantpriiicipes,  quibus  ut  de  aeterna  bealitudiue  ^i  miliiia  quaniumvis  ariuata   lAuuipliaU   Sed  quia 

•         •  •  •  *^         •!   •!  I  •  I         •  1  1  • 


laceam,  perpeiuatur  regni  gloria,  eiiam  in  cariie 
et  saiigiiiue  suo.  Gloriatur  lyoroinos  se  vlrum  in- 
venisse  secundiitn  cor  suum ,  ei  cum  eum  in  regni 
apicero  posttuodum  sublimasset ,  succedeniium  sibi 
filiontm  curriculo,  regnuro  el  perpetuum  pollicetur. 
De  fructm  ventrit  lui ,  iuquil ,  ponam  tuper  tidem 
inam ,  et  ti  cuttodierint  filii  tui  mandata  mea , 
qiix  jaiii  dedi ,  et  testimonia  mea  quas  per  me  vel  vi- 
carios  meos  docebo  i7/o<,  et  ipsi  et  filii  eorum  te- 
iebunt  Muper  tedem  tuam  ( Ptal^  cxxii ) ,  ei  ponain 
in  sacculuin  saeculi  sedeni  ejus,  et  thronum  eius 
sicut  diescoeli.  Si  auiem  dereliqiierlut  filiicjus  legem 
nieam,  et  in  judiciis  ineis  non  ambulaverint,  si  jiisii- 
tiasmeasprofanaverini ,  et  mandata  mea  nou  cuhtodie- 


nihii  est  quod  niagis  dcsidereut  hoiuiiics»  quaui 
ut  in  bonts  suis  babeant  filios  successores »  ut  qui 
propriam  ex  couditione  pracvideiii  moriem  » In  pru- 
pagine  caruissuae  perpetiieut  vitam.  Hoc  priiiciplbut 
esi  promissum,  uiide  maxime  possuiit  ad  cuUuiii 
justiliae  invltari.  Coniingit  euim  eos  qut  de  se  ipsis 
securi  8uni,do  statu  filiorum  jugiier  essesoUiciloik 
Iii  eoque  nimium  cbarilalis  ordo  servalur,  quod 
aiuorem ,  qui  patriae  parentibus  praecipue  debeba- 
tur,  pater  transruiidit  in  filios ,  dum  fijialis  aficctus 
paierni  pecioris  ceUam  solus  exhauril.  Coudigiia 
quoque  vice  respoudenl  pareulibus  filii ,  euuideiu 
siiis  imparticutes  afleclum ,  quo  a  pareiitibus  ac- 
cepii   suui ,  licet  aliuin  ordinem  exigat  cbariias 


riniyOisita6o iR vtr^a iMi^ttita^fi «orum (Psa/.i.xxx viii),  Dordinata,  quem  poeiarum  doclissiiuus  prudenicr 


ut  iranslalo  regno  de  gente  in  gentem,ei  deletis  his 
haeredibos,  qui  secuudum  carueni  esse  videi4iir  iii 
seiuine,  iransferalur  successio  ad  iilos,  qui  fi«lei  et 
justitiae  inveniuntur  haeredes.  In  eoque  prouiissioiiis 
subsistit  veritas,  et  raia  periuaueiit  quaeex  ore  Ai- 
tissimi  processeruni ,  quod  justis  regibus  succes- 
sioiie  fldetiiim  seiiicn  permaiiei  iii  aeternum.  Ilaec 
autein  ut  ad  praeseiis  de  Christo,  qui  ractus  ex 
seiiiiiie  David  secunduui  carnem,  Rex  regum  esi, 
et  Doiuinus  domiuantiuui,  nulla  sit  iiienlio,  etiani 
secundum  litierain,  |)erpeiua  arbitror  obtinere,  ui 
jAUccedani  pareniibus  filii ,  si  eos  io  maiidaiis  Do- 
iitiiii  (ideUier  rueriiit  iniilali.  Adeo  siquidem,  ui  si 
oiunibiis  recie  disposiiis,  ei  iu   eo  mancnlibus, 


expressit.  Seneni  uanique  Aiuhiseii  eversa  Troja 
lii  humeris  pii  fiUi  coUocavit ,  parciitis  iCne;e 
dextram  dedit  Ascauio»  ei  uiarilo  coujux  Crcusa 
Guhaesii,  aiiiecedentium  pro  niuliebri  iiifiruiitule 
legens  vestigia.  Coiiipalriolis  ouiiiibus  ducem  deilii, 
virum  arniis ,  et  pictaie  pra;signem.  Alias  euim 
dux  esset  inutilis ,  cum  sitie  viribus  regiia  acquiri 
non  vaicanl ,  aiii  siuejusiiiia  retineri.  Nunc  vero 
oinnium  uiiica  soUiciiudo  est,  liberos,  qualescunque 
siut,  divitiis  et  hoiioribiis  polius ,  quam  virtulibus 
insigiiire.  Negligilur  eieniiu  quod  oiius  reipublicde 
inipoiiatur.  Expulso  ^Superbo  Tarquiuio,  qui  re- 
giiavit  iu  Urbe  iiovissimus,  cum  Brutus  priaius' 
cousul  liberos  suos  de  revocandis  in  Urbem  regi- 


535  JOANNIS  SARESBERIENSIS  536 

I  us  agere  cognpvUsei;  eo$  protraxii  in  foruni ,  ei  A  ionailias  filius  ejus  mel,  qiiod  scep(ro,  id  est  hasia 

leligerai,  pnegtisiassel,  paierno  iiioius  aflecUi,  coii- 
ira  religioiiis  roluui  pepercil  filio,  cujus  praeYari- 


in  media  concione  virgis  caesos ,  laudem  securi 
percuti  jussit»  ut  pl^ne  publicus  parens,  in  locuin 
ribcrorum  videretur  populiim  adoptassc.Ego  quidein, 
etsi  parricidium  perhorrescain,  cou.siilis  non  posbuin 
iiou  approliare  fidem,  qui  inaluit  saiulem  liberoruai 
siioniiu  periclitari,  quain  populi.  Recle  ne  fecerii^ 
judicenl  sapienies.  Ego  eniin  caiiipuni  istum  ora- 
toribus  late  paiere  cogiiovi ,  el  iii  eo  decIam:itores 
)n  aiicipili  materia  suipius  desud^sse ,  dum  in  abso- 
lutioiie  parricidii  fides  laborai,  et  parricidalis  itii- 
pietas  mei^iluin  fidei  coitalur  exstitiguere.  Quod  si 
me  ud  sentenliam  urges,  respoudeo  quod  in  caiisa 
Siiiyrneusi  areopagitas  Cn.  Dolabell»  iiiveuio  re- 
spondisse.  Ad  queiii ,  provinciam   Asiam  procon- 


catione  populus  Israel  ea  die  visus  est  corruisse. 
lleli  qiioqne  licct  saiictus  in  se  fuisse  legatur,  quia 
filioruiu  pepercit  vitiis,  aversaselb,  rraclis  cervici- 
bus  corrueiis,  exspiravit.  Ut  de  caiieris  laceaui, 
quautum ,  qua&si»,  pnblicaiu  bomiuuui  dilexit,  et 
qitxsivit  saluteui,  qui  proprio  Fiiionon  peperdi^  ted 
pto  nobii  tradidii  iUum  (Roin,  viii)^  utqii»  merjie- 
ramus  viiicula,  flagella,  cruceui  susiiueret  iinmuiiis, 
et  iuiioceiis  morte  turpissima  condeinuatus  esL 
Regttiu  scrutare  historiam,  ad  hoc  petiluin  regeui 
aDeo  inveiijes,  ut  prxcederet  faciem  populi,  ei 
prxliaretur  bella  eoruiii,  ei  ad  siinilitiidiiiem  geo- 


sulari    imperio    obliueiilem  ,    mulier  Smynietisis  B  tium  lolius  populi  onera  sustinereL  Qui  laiiieM  iio;i 


adducta  est,  confilensse  marituin  ,  et  filium  ,  dalis 
claiu  venenis,  occidisse,  eo  quod  illi  lilium  ejus 
ex  altero  malritiiomooptimutnyet  innocentissiiiium 
juvenem  excepium  iiisidiis  nequiter  occidisseiii , 
sibi  licitom  esse  assereus  ex  iudulgentia  leguiii , 
et  jus  ignorare »  el  suam,  et  suorum,  et  tolius  rei- 
pubiicx  sua*,  laiu  airocem  injiiriam  viiidicare.  Jus 
exira  caiisam  erat,  cuui  de  faclo  cotistarel,  ei  de 
jure.  quxreretur.  Cuui  ergo  Dolabelta  rem  in  coii- 
ciiium  deduxisset,  nou  fuit  qui,  iii  causa,  ut  puta- 
batur,  ancipili,  manilerstum  veueficium,  et  parri- 
cidium  audcrel  absolvere,  vet  viudictam ,  quae  in 
impios,  et  parricidas-  processeral,  coudeinnare. 
Rem  ilaque  ad  areqpagitas  Atheniensium,  laiiquam 
ad  judices  graviorcs  exercitatioresque  rejecit.  Al 
illi,  caosa  coguiia ,  actores  e.i  reain  mulierem  cen- 
tesimo  anno  adesse  jusserunt.  Sic  auteai  iieque 
veiieficiom,  quod  dc  lege  non  licuii»  ubsolmum 
est.  tiei|ue  noceiis  puuita  nmlier,  cui  ex  seiitentia 
niuliorum  veuia  poterat  indiilgeri.  Hoc  itafuisse, 
noiius  liber  memorabllium  dicioruin  vel  factorum 
Yalerii  Maximi  docet.  C£terum  ei  Brutum ,  ct 
inulierem  deliquisse  consentiain  facile,  eo  quod 
excesserit  ii  cdicina  modum , 

•  , nimiumque  lecuta  est, 

Qua  tnofbi  duxere  manum, 
Et  licet  magna  fuerint  crimina,  praisianiius  fuerat 
eadeio  sine  punientis  crimine  viudicari.    Uude  et 


fuerai  necessarius,  iiisi  el  Israei  prxvaricalus  essel 
in  similitudiiiem  geuiium,  ut  Deo  rege  sibi  iion  vi- 
deretur  esse  contenius.  Si  eniui  jusiitiam  pcr  sc 
colui^set,  si  iu  maiidalis  Domini  fideliter  ambulas- 
set,  pro  nihilo  humiliaret  Deus  liostes  eorum,  cl 
super  tribulanles  eos  mitieret  maiiuin  suam,  tii 
solilo  Dei  auxilio  uiius  persequerelur  iuille,  et  diio 
fugarent  decem  millia.  Hospiiem  meum  Placeiitijiuiii 
dixisse  reeolo,  viruiii  iiiique  sanguiue  gcnero^uiu, 
liabentem  prudenliaiu  mundi  htijus  in  limore  Du- 
mini,  hoc  in  civiiatibus  Ilaliae  usu  frequenti  cele- 
berrimum  esse,  quod  cum  pacem  diligunl»  eljusti- 
tiain  colunt,  el  perjui^iis  abstineiit,  tauta:  libertaiis 
et  pacis  gaudio  perfruuutur,  quod  uiiiil  esi  omnino, 
'  quod  vel  in  minimoquietem  eorum  concutiat.  Cuui 
Tcro  prolabiiiitur  ad  fratides,  et  per  varias  iiijusii- 
Xise  semiLis,  sciudunlur  in  semetipsis,  slatim  vcl  fa- 
stum  Romanuui,  vel  furorem  Teuionicuiiiy  aliudve 
flagellum  iuducit  Dominus  super  eos,  et  permaiiet 
mauus  ejus  extenta,douec  ipsi  ab  iulquitate  per  pcs- 
iiitentiam  revertantur.  Quo  solo  remedio  apuJ  illos 
umiiis  cessat  tempestas.  Adjiciebat  eti.im  quod  iiie- 
rita  populi  ouinem  evacuant  priiicipatum,  aiil  euiii 
&ciuut  esse  miiissiiiiiiui,  cum  ecoutrario  cci  tuin  sit 
quod  propler  peccata  populi  permittit  Deus  regnare. 
hypocritam,  et  impossibiie  esse  ut  diu  reguo  gau- 
deat  qui  populi  Immiliatione  el  proprio  fasiigio 
superbe  nimis  exsultat.  Sed  illius  dicebat  proteudi 


infelicitalis  tcs.imouium  Bruto  peihibetetiam  poeta  p  principatum,  qui  apud  se  de  consclenlia  humiliiatis 


laudatory  ait  cniin  in  sexto  Yirgilius: 

.  •  Natoique  pater  nova  belta  moventet^ 
Ad  posnam  puUhra  pro  iihertate  vocabat 
lufelix,  uuunque  ferent  et  facta  minore*, 

At  infortonium  parricidli  sic  vcrsu  srquenti  excusat, 
iil  iuaiiis  ghirix  arguat  veritalem,  diceus : 

Vittcet  amor  patria^,  laudumqve  immensa  cupido. 
Sed,  iie  quis  auiodo  Brutum  imitetur,  populum  li« 
beris  prxferens,  friistra  sollicilaberis,  cum  vel  vitia 
liberorum  saluti  Reipublic«  prxferatitur,  licet  cer- 
tum  sit  quod  salutem  populi  Jiberis  omnibtis  opor- 
leat  auteferri.  In  libro  lUgum  arguitur  Saiil,  quod 
cum  faclo  voio  de  diuriio  jrjuuio,  sub  disciiiiiiiie 
lllius  qui  antc  noctcm  coutra  votuin  sumcrei  ci^um. 


semper  in  se  angitur  quasi  .rcgnaret  invitus.  Uaec 
mihi  Placentinus  hospes,  et,  utcredo,  fideiconseD- 
laneum  est.  Tale  aliquid  iiiveuitur  in  scriptis  majo- 
ruiii.  Cum  enim  Helius  Romx  praefecturam  spleri- 
didius  ageret,  ex  seuatore  jmperaior  crealiis  esi: 
qui,  eum  obsecrante  setiatii,  ut  filium  Caesareni, 
quem  habebat,  Augustum  appellaret  :  c  Sufiicere, 
iuquit,  debet,  quod  ego  ipse  invitus  regnaverini 
cum  non  mererer.  Principatus  euiin  iion  sanguini 
debetur,  scd  meritis  :  et  iiiutiliter  regnat,  qui  rtrx 
nascitur,  noii  meretur.  Et  procul  dubio  parcuti: 
aflectum  extiit,  qui  parvulos  siios  imporiabili  niole 
superjecta  exstinguit.  Hoc  quidem  esi  suflbcarc  li- 
berus,  non  prcmovere.  Alendi  prius  sunt,  et  iu  vir- 


1557 


POLTCBATICUS.   ^  LIB.  IV. 


m 


iiiiibtis  exercemri;  ei  ciim  in  co  profecerinl,  iil  A  thedras  subverlnnl   oipninm   polesUtnm,  qma  a 


probenliir  illos  tirlulibus  aiilecedere,  quos  debent 
hoiiore  anteire,  inYitaii  ascendanl,  et  fc  civinin 
siMiruNi  neqiiaquam  subtnihant  volis.  Qiiis  eniin 
illos  ainbigit  aliis  praeferendos,  qui  quasi  nalurali 
probitalis  privilegio  ampliali,  majorum  titulis  in- 
vitantnr  ad  virtniem,  el  eorumdem  beneficio  fuiuraD 
boniiAlw  aliistaciunt  fidem  ?  i  Hiec  ill^.  £t  qiiuiem 
cleganler  privtle^ittm  eipresslt  princfpis,  ctii,  ex 
antiquo  mnnere  Dei,  succedunt  fllii  itidubliaaler, 
nisi  iniquilas  sobTenat  principalum. 

Cap.  XIK  Kx  quibui  cauti»  tramferantur  prineipa- 
Itit,  €t  regna. 

Cdebre  est  iJkid  Sapientiae»  quia  ngnum  a  genta 

imfenHtm  tramsfertur  pr^pter  injuaitiae^  et  tnjuriae^ 


conirarifsperpetualur  principnm  gloria.  Dolns  nnm* 
qiie  ex  tinMdilalis  iinagine  infirmitalis  notiim  ha- 
bet,  et  fortitudini  plurimum  adversalur.  Contuiiie- 
liam  prudentia  repriinit,  ingcminans  jugiler,  quid 
in  terram  et  cinerem  superbit  lerra  et  ciiiis?  Inju- 
riam  temperanlia  non  adinitiit,  nnleiis  inferre  alii, 
quod  sibi  nollcl  ab  alio  irrogari.  Ei  injustitiam  ju* 
slilia  exctndit,  tisquetinnque  faciens  alii,  qnod  fa- 
ciendortim  vellet  ab  alio  fleri  sibi  ipsi.  ilae  sitnt 
qoatuor  virtnles,  qiias  philosopht  csirdinales  ap- 
pellant,  eo  qiioil  a  primo  fonle  honeslatis,  qiiasi 
prlmi  riviiti  emanare  credatiiur,  et  de  se  bonomm 
oaniium  flueiil:i  propagare.  Haec  forte  sunt  qnatuor 
flnmina,  quvd  de  paradiso  ddiclarum  Det  egrediun- 


ei  c0»t$meliaM^  et  diverso$  doto$  {Eccli.  x).  Nonne      inr»  nt  irrigent  oiunein  lerram,  quo  (Vuctum  deslde» 


vJdes  qiiam  brevi  subversum  sit  solium  primi  regts. 
itt  populo  Dei  ?  Saui  et  ioiialhas  coni  eoeteris  flliis» 
exigeniibiisculpis,  in  montibuscorrueruiit,  ut  tkroiiiis 
iUiua,  qui  de  posi  leunte»  eleclus  est,  flrmaretur* 
Onoium  historiarom  percunreseriem,el  regumsiic* 
eessioiieft  iii  brevi  videbis,  et  qiiasi  in  exoniio  tel», 
Domino  praecidenie,  succisas*  Et  qno  reges  fuerlDl 
ciariores,  eoeilios»  si  adversiis  Deum  intnmuerint, 
concttlcalar  semen  eonim.  Non  est  sapteutia,  non 
eftt  pnidontia,  non  esl  consilium  contra  Dominum,, 
cerie  nee  fortitudo.  Si  ille  insurgit,  si  persequiiur, 
ad  oiDeadicaUi  sacramentorum  soffragia,  et  ad 
praesidia  nvniiioniim  fnistra  decurritnr,  quia  non 
esi,  qiii  de  mano  iiliiis  possil  eriiere.  Quis  Alexan-  q 
dro  aiajor  in  GraeciaT  £l  tamen  non  snus  legitiir 
soccessiase»  sed  liiiiis  sallairicis.  Qiiis  Caesateae  do- 
moi  seriem  tiescit?  Raros  eoruui,  atit  iiulliis  filiutii 
reiiquit  hapredem»  el  omnes  in  brevi  posi  veria 
pericula,  et  cardes  sui»  et  suorum  phirimas  diversia 
mortibos,  ei  fere  ignominiosiSr  qtiasi  in  momento 
deleti  sonl,  et  descendentes  ad  inferos,  successores 
habueronl  aot  liostes  aut  ignotos :  t  Quid,  obsecro, 
um  poieniia  regna,  Uio  cito  subvertil  el  Iranstu- 
iit?»  Gerle  iudlgnaiio  Deii  qiiam  in  se  roultiplex 
litjuslitia  provocabat.  Est  aiilem ,  ol  Sloicis  placel, 
iiijustitia  meniis  habiios,  qoae  a  reglooe  morum 
externiinat  aeqniutem*  Animvn  nimqoe  privare 
jiislitia,  vel  ex  privaliva  particula  oomiiiis  declara- 
lur.  In  eo  aulero  maxioie  justiiia  constat,  si  non 


rabilem  aflbrat  in  tempore  sno.  Utlnam  etad  nie  da 
fonie  vilas  (divinam  gratiam  loquor)  hiijos  pienitiH 
dinis  pertranseant  rivitli,  arfdiutis  mese  inebrianles 
lenram,  ot  succrescente  froctu  bonorum  operom» 
saltem  declinare  |valeam  imminentis  secoris  icttim, 
qose,  exigentlbos  colfiis  meis,*  ad  radicein  meaiCf 
qnasi  ad  radicem  infructoos»  arboris,  posita  esl  t 
Quodcunquo  tignnm  secns  aquas  istas  posltum  esi, 
non  arescit.  Qiiod  vero  vel  radicitus  iion  home- 
eiaiity  dissolviutry  ei  aridum  perit  tanquam  piilviis 
qnem  projicit  ventus  a  facie  terra.  liiiic  quidein 
Don  duccs  exceptos  arbitror,  non  potentes,  qola 
regum  gloria  iransferetor,  si  injosii,  injoriosi, 
contunieliosi,  inventi  foerint  aot  dolosi.  Os  siqoi- 
deni  Dottiini  locutiiro  esi.  Verumtamen  salvo  inlei- 
leriu  sapienlioruni,  non  abs  re  est,  ol  opinor,  qtiod 
nomiiia  viiiorum,  locutione  plurali  esposuit,  et  i« 
ipsa  pluraiitate  diversitaiem  quamdam  prudemer 
iiiseniii.  Aii  enim,  ut  praedictum  est :  Quia  regnum 
de  genle  m  gentem  transferetur,  proiter  inju^itias^ 
et  tnjurias,  el  contumelias^  et  divenos  dolos  Qiiod 
aulem  diversos  m  fiiie  subjccii,  pulo  comMiuiiiler 
ad  omnia  rcferendum,  et  lam  pleiio  concipien  !um 
intelleciu,  ut  iion  modo  referauir  ad  ilivcrsas  spe- 
cies  viiionim,  »ed  et  varias  figuras  per&onaruni 
complecla^ur,  et  modos  omnes,  qiiibus  u  quoaiiiqca 
liaic  viiia  committuntur.  Priaceps  euim  leneiur  de 
omnibus,  etomnium  aucloressu  videiur,  quiay  cum 
omnia   possit  corrigere,   eorum   nieriio  parlicep$ 


uoceas,  et  ex  oiBcio  humaniuUs  proliibeas  nocen-  ^  «sit  q»'«  "ot«'»t  eraemiare.  Cum  eiiim  poiesias  pu- 


tes.  Curo  vero  noces,  accedis  ad  iniuriam.  Cum  oo- 
centes  non  impediSt  injusiiiiae  fainularis.  Est  auteiD 
contumelia,  qoando  tumorem  mentid  in  Imione 
aiterius  nianifesu  operis  sequela  comitatur.  Eoque 
iniquiuti  servit,  quod  in  eum,  cui  revereotia  pro 
conditione  oOicii  vel  nalorae  consortio  debetur,  in- 
soienter  in^orgit.  Dolos  aotein  est,  ut  diaiiiil  Aqui- 
lius,  com  aliod  agilur,  et  aliud  simulaiur.  Malus 
uiique,  quoties  flt  inteniione  nocendi.  DiCTert  autein 
piurimom  dolus  a  coutomelia,  quooiam  h«c  so- 
perbe  ei  monifesto,  iile  fraudolenter  et  quasi  ab 
Uisidiis  iiocet.  Ihtc  sunt,  quae  caro  Incurront,  ca« 


blica  hii,  ui  praediximtis,  oiunium  vires  exhaurit, 
et  ne  iii  se  deficiat,  incoiiiinilalein  omniiim  debet 
procurare  membroriim.  Quot  autcin  in  adminstr:!- 
tione  principaius  ex^ianl  oflicia,  lut  suni  principaiis 
corpoiis  quasi  membra.  Dum  auiem  singuloroni 
oflicia  intogrilate  virtuiis,  et  suaviiatc  opinionis 
conservai,  quamdam  quasi  memDiis  sanitalcm  pro- 
cui-at  et  decorem.  Cum  vero  ex  negiigeniia  ?.oi  dis- 
siniulatioue  p<»lesiatis  circa  ollicia,  sit  virtulis  aut 
faiuae  dispendiuni,  quasi  iii  luembra  ejos,  inorbi  et 
macuiae  incurruut.  Nec  diu  subsisiit  incoiumius 
capitis,  iibi  ianguor  membrorum  invalescit. 


e« 


JOANNIS  SARESRBRtENSiS 


840 


LIBER  QUINTUS; 


PROLOGUS. 
Non  solent  ad  angiieiii  grandia  sine  mora  Instra- 
rl,  nec  facile  esl  provinciarum  longiiudinem  et  la« 
titudineni  in  niomento  transcurrere.  Sic  res  magna 
succincte  quidein  a  sapiente  interdum  proponllury 
sed  nunquam  perfecte  sub  angustia  sermonls  niniia 
explanatur.  Quid  autein  in  hnmanis  rebus  majus 
esi  |»rinGipatu,  Oviijus  ofllciuin  quodaminodo  omnia 
circumit,  Implet,  et  penetral,  et  quasi  roliore  f  irtu*. 
lis  siia,  totius  Reipublic»  molein  portat?  Ejus  ita« 
que  coatemplaiio  tractum  habet,  et  moram  exigtl^ 
tuin  prae  maguitndlne  sni,  tuni  prc  venustate*  quam 
in  capite  Relpublicae  jiiconduin  est  omnibus  coiiiem* 
plari.  Modesta  ergo  brevitate,  in  Inspielendo  cor- 
pore  cjus  immoremur,  ei  quid  super  lioc  Plutarcbus 


A  Cak  II.  Quid  Retpublieti  ncundum  Ptuiwehum^  a 
quid.  vieem  animir  in  ip$a  cytineatf  aui  mew^ra' 
rum. 

Sequniitur  ejusdem  politlcae  coQStiluiionis  capi- 
tula,  in  ilbello  qui  inscribltur:  Institutio  Trajantt 
quae  pro  parte  praesenti  opusculo  curavi  incerere, 
ita  tamen  ut  sententiarum  vesiigla  potios  linii»- 
rer,  quam  passus  verbonim.  Est  ergo  primam  onH 
nium,  ut  pripceps  se  tolum  metiatur,  et  qiiod  tn 
toto  corpore  Reipublic»,  ciijus  vice  fniatnr,  dili- 
genter  advertat.  Est  auiem  Respublica,  slcut  Pln* 
tarcho  placet,  corpus  quoddam,  qiiod  divlni  raone- 
ris  beneflcio  animatnr,  et  summae  aequltaiis  agitnr 
nutu*  et  regitur  quodam  moderamine  rationis.  Ea 
vero  quae  cultum  religlonls  in  nobis  instiiuunt,  el 


censeat  audiatur.  Nam,  deducta  superstitiane  gen*  B  informant,  etDei  (nesecundnm  Phiiarchnro  deorum 


tilium,  fidelis  est  in  seiitentiis,  in  verbis  luculentus, 
ei  in  sacrario  moruai  tanius  ai  biter,  ul  faclle  prae* 
^ptorem  Trajanl  possta  agiioscere.  Sl  quid  autem 
apud  eum  a  fide  disseniii,  aot  inoribus,  teinpori 
potius,  quani  viro  ascribatur.  Si  enlni  Virgilio  licuit 
nurum  sapientiae  In  luio  Eiinii  quacrere»  qiiae  invl- 
dia  est  ea,.quae  ad  eruditionem  nostram  a  gentlli* 
hus  seripia  sunt,  nostris  cominunicare !  His  ergo 
oinissis  ad  reliqoa  procedaroas. 
Cap.  I.  RffiBtola  Plutarchi  ineiruentis  Trajanum. 
Bxstat  epistola  Plutarchi,  Trajaiium  instruentis, 
quae  cniusdam  polilicae  constituiionis  exprlmit  sen- 
sum.  Ea  dicitur    esse  hiijusmodi. — Plutarchus  Tra< 


dicam)  caeremonias  tradunt,  vicem  animae  in  cor- 
pore  lleipublicae  obtineni.  lllos  vero,  qoi  religioms 
cultui  prssunt,  quasi  animam  corporis  suspicere 
et  venerari  oportet.  Quis  enim  sanctiutis  miiiistro* 
Dei  ipsius  vicarios  esse  ambigit?  Porro  sicut  anima 
totius  habet  corporis  principatum :  iu  ei  hl,  quos 
ille  religionis  praefectos  voeat,  loti  eorpori  pnesunt. 
Augusius  Caesar  eo  usque  sacrorum  pontiiicibos 
subjeclus  fuit,  donec  et  ipse,  ne  cul  omniuo  siibes- 
set,  Vestalis  creatus  est  pontifex,  et  paulo  post  ad 
deos  relatus  est  vivus.  Princeps  vero  capitis  in  Re- 
publica  obiinei  locum,  nni  subjectus  Deo,  et  bis 
qoi  vices  illius  agunt  In  terris,  quoniam  et  In  bii- 


jano  saluiem  dicit.  Modestiam  tuim  noveram  non  c  "■"^  "^T^'  ^^  ■"'"*•  ^«««^^«^  <^*P"* «« ^««'^"^- 

Cordis  locum  senatus  obtinet,  a  quo  bonorum  ope- 

rom  et  malorum  procedunt  initia.  Oculoruni,  an- 


appetere  principatum,  quem  Uiiien  semper  morum 
elegantia  niereri  studuisti.  Quo  quidein  lanlo  dig* 
nior  judicaris,  quanlo  a  criniine  ainbitionis  videris 
esse  reniolior.  Tuae  Itaque  virtiiti  congratulor ,  et 
foriunae  meae,  si  tainen  recte  gesseris,  quein  probe 
nieruisli.  Alioquin  te  periculis,  el  medeiralientium 
liiiguis  siibjecium  iri  non  dubilo,  cuin  et  igiiaviam 
iniperatoruin  Roiiia  non  feral,  et  serino  publicus 
delicia  dlscipulorum  refundere  soleaiiii  praeceptores. 
Sic  Seneca  Neronis  sui  merito  deiraheniium  carpi- 
tur  liiigiiis,  adotesceuliiiin  suorum  temeritas  in 
Quintiliaiium  rerniidiiur,  et  Socrates  in  pupillum 
suuni  fuisse  cleiiientior  criminalur.  Tu  vero  quid- 
vis  rectissiiue  geres,  si  non  recesseris  a  te  ipso.  Sl 


rium,  el  Iliiguae  ofOcia,  slbi  ^lndicant  judices  ei 
praesides  provinciarum.  OiDciales  ei  milites  mani- 
bus  coapUntur.  Qui  seniper  assistunt  principi,  la- 
teribus  assimilantur.  Quaistores  el  commentarieii- 
ses,  iion  iltos  dico  qui  carceribus  praesunt,  sed  co- 
mites  rerum  privatarum,  ad  ventris  et  intestino- 
rum  refert  imaginein.  Quae  si  immensa  aviditaie 
congesserint  et  congesta  tenacius  reservaverini,  iii- 
numerabiles  ei  Incurabiles  generant  morbos,  ot  vi« 
tio  eorum  totius  corporis  ruina  inimineal.  Pedibos 
vero  solo  jugiter  inhaereniibos,  agricolae  coa|itaiitur, 
quibus  capitis  provideiitia   tanto  inagis  necessaris 


priniuin  le  coiiiposueris,  si  tua  oinnia  disposueris  ^  est,  quo  plura  inveniunt  offendicula,  duro  in  obse- 


ad  vtrtutem,  recie  tibi  procedent  universa.  Politicae 
coiistitulionis  majorum  vires  libi  expressi,  cul  si 
obleinperas ,  Pluiarchum  vivendi  babes  aucto- 
reni.  Alioiiuin  praesenlem  epistolain  testem  invoco» 
quia  in  perniciem  imperii  non  pergis,  auclorePlu- 
urcho. 


quio  corporis  in  terra  gradiuutur,  eiaque  justius 
legumeniorum  debelur  suffragium,  qui  totius  cor- 
poris  eriguiil,  susiinent,  et  promovent  moleui.  Pe- 
duni  adniinicula  robustissimo  corpore  tolle,  suis 
viriDus  non  procedet,  sed  aut  turpiler,  inotililer, 
et  moleste  manibus  repei,  aut  brutoruin  animahuoi 


rM  rOLVCRATlCVS. 

ope  moTebiliir.  PoiiU  tii  hiinc  modiini,  iiiore  stio,  A 
i|unm  plurtmai  qn?R  diligentuis  dllTusiore  iraclntu 
proseqiiiiiir,  ad  inforniationein  Rcipnlilicx,  el  ma- 
gisiratuum  emditionetn.  Qwb  oninia  syllabailtn  ex- 
i^eqni,  servilis  interprclalionis  est,  qu»  potius  afle- 
cial  speciein,  qiiani  vires  anctoris  expriinere.  Et 
qoia  apud  ipsuin  de  caereinoiiiis,  et  cuUura  deo« 
niin,  plura  qMnsligioso  principi  pouibat  ingereDdt» 
stiperstitiosiiis  dispuiata  suiu.  his  omissis,  qiigc  ad 
idololatriae  cnltum  pertinent,  pcrsiringanius  breviter 
.«ensutn  bominis,  quo  principem  et  officia  Reipu- 
blicae  ad  culluni  jusliti»  informabat. 

Cap.  111«  Qtta  prtecipue  veruntur  ttt  inlentioue  Phf 
larchi :  el  de  reverentia  exiiibenda  Deo,  et  rebui 
9acrU. 

In  summa  ergo  qoaluor  sunt,  qose  nititor  Rei*  d 
pnbJicas  principibiis  inculcare  z  reverentiam  Dei, 
cuiiHiii  sui,  disciplinam  officialium  et  poiestatum, 
aOectom  et  protectionem  snbditorunu  Deum  ergo 
ifi  priims  asserit  honoranduin,  deinde  se  ipsum  co* 
leadain  unicuiqiie,  uty  secundum  quod  Aposlolus 
leniii  (licei  ille  Apostolum  non  agnoscat),  Mnui- 
fnifr/iii?  tae  iuum  ponideat  in  eanctificatione  et  ho- 
nore  {i  Thea.  iv).  Post,  ut  doctrinam  praepositi  lo- 
tius  dlsciplina  domus  redoleat,  et  tandem  universi* 
las  subjecionim,  de  capitis  pnepositornm  sibi  in- 
coluiiiitate  Ixtetur.  Magnoruin  quoque  virorum 
strategeinatibus  et  strategematicis  ulittir,  qu£  si 
per  singula  iiiseraniur,  taediosa  erunt  lectori,  et  pro 
parte  a  (idet  nostrs  sinceritate  rccedent.  Caeierum, 
quia  sanctl  Patres,  et  principum  leges,  illius  dedu-  ^ 
cta  taoieD  perfidla,  videniur  inhxrere  vestigiiSt  do- 
ctrinDm  «jus»  sennone  catholico  et  saccincto,  acQe* 
ttis  ex  parte  strategematicis  cjos»  attingamus. 
Porro  ei  fnilium  a  reverentia  nominum  est,  nobis  t 
Deo,  4|ui  ab  omnibos  generaliier  amandus  est,  et 
colendus  ex  toto  cordc,  ex  tota  anima,  ex  omnibui 
viribus  suin.  Probsitio  vero  dileciionis,  exhibilio 
operis  cst.  Ct  licel  per  se  ipsom  possit  amari,  tan- 
quam  qui  citm  opem  roedii  se  Infundat  ainanti,  U- 
Hien  ad  cultum  exteriorein  alicujus  iiiedielatis  in* 
terventus  neitessarius  est,  eo  quod  Deum  neino  vi- 
dorii  unquam.  Videndi  veroiiomen  ad  appeflacionem 
oiiiniuin  sensuiim  otriusqiie  naturx  dilntabis,  quia 
pracsentialiter  ei  pure  non  sentiet  euin  iioino,  et  p 
vivet,  nisi  forte  ca  sensuum  parte,  qiis  corporis 
nescit  augiistias,  nec  defectum  lemporis  sentit,  sed 
vivacitate  sui,  ex  gratia  permanel  in  «temum. 
Chariutem  loquor,  qu«  non  evacuatur,  sed  pro- 
(icit,  quanto  ad  cum,  quem  desideral,  rjiniliarius 
acceciit.  Nain  fides  velum  babet,  et  spes  de  grati» 
nieritique  roroeiito,  conscientiaro  demulcenie,  voll 
Mii  laeiitiani  in  fulura  proiendit.  Fides  iuqiie  et 
5pes  imitantur  quidem  sensom,  subsistunt  tameii 
citra,  agentes  inierini  qnasi  per  specoium,  et  in 
enigiiiate,  donec  earum  species,  immtiUU  veriutis 
substantia ,  plenarie  illucescat.  Qui  vero  nullo 
potesi  seiiso  pcrspicue  videri,'raciie  nequit  agnosci. 
Quod  autcm  non  aj^noscitor,  diiigenter  coli  non  po- 


.  —  LIB,  V.  m 

lest,  nisi  per  medium.  Uiide  et  Noinam  Pompninm 
cxremonias  qnasd»in  legimus  indixisse  Romanis 
ei  sacrificia,  ut  sob  immortalium  deornm  pnelexiu. 
ad  colendam  pietatem,  religionem  et  fldem,  et  ce- 
tera,  quae  eis  intimare  volebat,  ipsos  racilius  inviia  • 
ret.  Tesianlur  hoc  ancilia  atque  Palladiom,  sacra 
quaedam  itnperii  ptgtiora,  Janiis  bifrons,  beMi  et 
pacis  arbiter,  focus  Vest»  virginibus  consecraius, 
quo  in  honore  coelestium  siderum  flainma,  custos 
imperii,  jugi:er  vigilaret.  Sed  et  annus  in  meiiscs 
duodecim  dilatatns,  fastorum  et  ilerastorum  dierom 
varletate  depictus,  pontifices,  augures,  et  sacerdu- 
tiorum  varii  ritus,  quibus  Ita  barbariem  occu|>avit, 
ut  ab  injuriis  temperarent,  fcriarcntur  ab  annis, 
Justiliam  colerent,  et  civilem  sibi  invicem  imparti- 
rent  affectum;  eoque  ferocem  redegit  populum,  iit 
Imperium,  qiiod  vi,  ut  dicilur,  et  injuria  occnpave- 
rat,  justiti»  et  pietatls  legibus  feliciter  gulieinaret. 
Sed  quid  prorero  Nutnam,  cum  etpatres  fi:lei  nusir», 
veteris  legis  sacrlficia  asserant  instituta,  ne  iu  dae- 
moniurum  cultu  populus  occupaius,  verx  religionis 
dedisceret  cultum,  ritu  getnium  sacrificia  sua  d»* 
moniis  inimolans,  et  non  Deo?  Coiitur  ergo  Deus, 
aut  affectu  inentis,  aut  exhibitione  operis.  Sed  affe- 
Gtus  dilectionis  ipsum  pure  attiitgit ,  iicet  aliquo 
seiisu  corporis  vel  animae,  dum  peregrinaiur  a  Do- 
niino,  et  inens  mole  corporis  prasgravatiir,  plene 
neqoeat  compreliendi ;  et  certe  eo  amator  arden- 
tlus,  et  siudiosius  quieritur,  quo  altitudo  et  iinmen«> 
sius  divitiarum  potenti»  et  sapientift  suae  omnem 
exstiperat  inieUectum :  virtute  Uinen  tanu  omnem 
creaturam  circumit,  penetrat,  Implel  el  protrgit,  ot . 
nei|uaqaam  laiere  valeai  quamlibet  rationabilem 
creaturara.  Ipsa  quoque  Irrationabilia  ipsuin  esse, 
et  talem  esse,  et  Untum,  plurimis  iiidieiis  proie* 
suotur.  Miro  iuqoe  modo  sic  intelligentlam  soi 
infondit,  ol  sobirahat:  sic  subirabit,  ut  infundal, 
et  secondum  mensuraro  beneplaciti  sul  sic  operator 
In  singulis,  ut  cum  intensioiiis  et  reniissionis  vices 
ignoret,  eisi  non  per  essentiaro,  qua  omiiem  replet 
uniforniiter  creatoram,  plus  vel  winus  videatur  in- 
esse  per  graiiaiu.  Mam  per  uiiioiiein  in  solo  uuige« 
nito  Yirginis  Filio  esse  fideliter  approbaiur.  Est  iu- 
que  nuuc  quasi  singula  in  singulis  futurus,  ul  scri- 
ptuni  est,  oiunia  in  omnibus  electis.  Et  stcut  na* 
tiira  ignis,  collatione  tainen  dispari,  quoniain  el 
nibil  poiest  pariliter  comparari,  a  sole  diversos, 
pro  corporuin  diversitate,  producit  eff-ctus:  sic  illa 
(si  tanien  inagiia  inaxiniis  conferre  Itceaijin  multis 
niulliplieiter  lucet.  Solaris  siquldem  rudius,  si  forU 
incidat  in  carbunculum»  egrediens  aut  reverberans 
rutilus,  viciiium  facit  aerem  rutilare.  Idem  igiiis  iu 
suiarag4lo  vlrescit,  firmamento  puriori  iu  sapphiro 
conformaiur.  Hyacinthi  quoque  speciebus  efficilur 
eoiicolor.  In  topaaio,  qui  quo  rarior  est  eo  pretio* 
sior  est,  omniuui  fere  colore  superbiL  Si  ei  Irim 
objicias,  Thauniantiadis  repraesentabit  imagiuera* 
Aquas  superjectus,  undat  iu  lacuuari,  sed  et  ignem 
coelestam  io  supposita  trajicit  pcr  berilhim»  Vides 


m  JOANMIS   SAR^SBERICNSIS  544 

igilur  iii  nuilUs  (pnAm  miilta  sit  igiiis  nattira.  Sic  A  cohscendal  iiiririnilas,  ei  aliquain  babeal  maieriaia 


inaliisestpriideiitia,  rorlitinlo  iii  aliis,  temperanlia 
in  i|uii>usdain,  in  qiiibiisdam  justilia,  in  iionnullis 
fides,  longaiiiiniias  spei  in  aliis.  In  Iiis  est  fervor 
cbariutis:  hic  patientia  laborum,  iltic  dolorum 
consolaiio,  alibi  perse?eranlia  bonorum  operum, 
qu£  lamen  singula  in  singulis  est  uiiiis  et  idcm  Deus, 
At  iii  fuluro,  quando  iiumediata  facie  per  gratiam 
ejus  Yidebinins  eum  siculi  esl,  oinnia  in  omnibus 
erit,  qiiando  nuUi  ad  bealitudinem  aliciijus  virtutis 
substantia  deeril^  cum  ipse  in  omnii)us  futurus  sit 
plenitiido  virtutis,  et  cumuhis  bealitudinis ;  adeo 
qui(lein«  iit  jiiita  iraditionem  Patrum,  lanla  maje- 
staiis  su;k  plenitiidiiie  videatur  adesse  eleciis,  ut 
iiihil  eis  desit  in  uiia  graiia,  et  ipse  fere  solus  videa* 


nieriioriini,  sensualiier  coli  voluit,  qui  sensum  de* 
dit,  el  qui  aiiimam  glorificabit*  et  carneni,  ittriusqua 
fidelein  expetit  famuiatuiu.  Se  quoque  voluil  etiani 
corporaliler  honorari,  ut  quaiiiavis  tarditas  infrr 
delitatis,  aut  negligentiae ,  excusationem  iiou  lia- 
beai. 

Gap.  IV.  De  reverentia  per$onarum.  et  rerum^  e/  quet 
modis  persona  sit  venerabilis, 
Reverentia  ergo  qux  corporaliter  impenditur, 
aut  in  personis  consistit»  aut  in  rebus.  Persoiianim 
vero  ratio  habetur  aut  a  natura,  aut  ab  officio,  aut 
a  moribus,  aut  a  condiiione,  aula  fortuna.  Natura 
parentes  venerarouret  lilieros,  et  quos  nobis  caro 
conjunxit,  uiputa    uxorem  ,  cognatos  et  aflBnes. 


tur  in  iilis,  et  illius  nomine  cciiseatur,  salva  veri-  ^  Unde  et  geniium  jure  receptum  est,  eo  qiiod  per 

aeque  fit  apud  omnes  gentes.  Ad  lioc  etiam  divitio 
jure  urgemur,  qui  scriptnoi  novimus :  Uonorapa» 
trem  tuum  et  matrem,  ut  sis  longavus  super  lerram  : 
et  qui  patri  vel  matri  maledixerit,  morte  morieiur 
{Malth,  XV).  Liberos  non  multum  opurtuil  coni* 
mend;iri,  eo  quod  nemo  carnem  suam  odio  habuit 
{Ephes.  v).  Sed  iiec  uxorem,  propier  quain  lioiuo 
pairem  relinquit  et  matrem,  adbaerens  uxori  sua, 
ut  sunt  duo  itt  carne  una  (ibid.),  Non  taineii  iti  bac 
parte  divinae  legis  mandata  desunt,  eisi  propler 
iiaiurx  stimulum,  qui  salisurgct,  rariusinseraniur, 
protendunlur  tamen  ad  cognatos  et  affiiie«»  qoos 
per  se  natura  comroendat.  Officium  vero  est  debi« 
tum  exsequendi  quae  niiicuique  ex  institutis,  aot 


tate  subsiaiiiiae,  et  siue  omni  versabllitate  naturse 
Hinc  forte  est  illud:  ExtuUabunt  sancli  in  gloria^ 
Iwtabuntur  in  cubilibus  suit  (Psal.  cxlix),  cuin  sibi 
tuuc  pervia  credanlur  esse  corda  sanciorum,  et 
unusquisque  non  luodo  in  sua,  sed  et  in  omnium 
conscieiitia  glorietur.  Sicut  enim  ignis,  ut  in  prae- 
dicta  liiorenMir  similitudine,  ferri  naturam  penetrat» 
et  accendit,  ul  niliil  cernatur  in  eo  nisi  ignis,  et 
sicut  s<rlaris  radius  illiistrans  aerem,  solis  vel  radii 
censeiur  uomiiie,  sic  Deus  oinnes  replebit  electos, 
ut,  onini  inflrmUate  et  muiabiiiute  absorpla,  cum 
iuortale.imn)ortalitatem,  et  corruptibile,  iiicorru- 
ptibilitatem  indiierii,  Deus  fere  solus  in  omnibus 
agnoscatur.  Ad  lianc  nouuulli  sentcntiam  referuut. 


quod  angeli  jam  futur»  beatitudinis  participes,  visi  C  moribus  agenda  sunL  £x  eo  namque  personis  sin- 


ab  bominibus  adorantur,  eo  quod  in  eis  vba  est 
qujedain  praeseiitia  Deitutis,  cum  tamen  creaturaui 
a  creatura  adorari  omnino  non  iiceat.  Sic  etiain  in 
facie  Salvatoris  aliquid  Deiiatis  rcspIeuduit,quando 
de  funiculis  facio  flagello,  vendeiiies  et  emenies 
ejecit  de  leinplo,  docens  oninem  Megotiationem  ex- 
terminandain  esse  a  doiiio  orationis.  iu  aliis  vero 
etsi  adsii  Diviniiatis  prseseutia,  plenitudo  ejus  in 
pro^senti  nequaqiiam  adest,  sed  usquequaqiie  latere 
noii  potssi.  Est  igitur  in  majestale  inirubili»,  vene^ 
rabilis  in  sapienlia,  a  bouitule  amabilis,  ei  Iiunc 
ciilium  citra  omneui  medietaiem  poiest  ei  fideiis 
iuipendere  creaiura.  Quid  eniin  iiecesse  est  ad  hucut 


gulis  proprii  congruunt  actus.  In  bis  auteiii  qt» 
sic  agenda  sunt,  alia  ad  publicum,  alia  ad  suuoi 
ciijusque  pertinent  statum.  £x  quo  iiquet  officio- 
rum  quaedam  publica,  quaedam  privata  convcnieii- 
t^rdici.  Privatorum  vero  tanta  multiplicitas  est, 
quanta  fere  est  diyersilas  personarum.  Publicaqui- 
dem  oinoia  referuntur  ad  duas  species,  aut  enim  a 
divino,  autab  bumano  juredescendunt.  Hxc  autein 
ex  libris  officiorum  latius  patent,  seii  pertiiieot  ad 
pnesentefn  aniculum,  ut  pubiicis  officiis  reveren- 
tia  impepdatur.  Tanla  iiamque  debelur  eis,  quania 
estemiiienlia.cujuslibet  inagistratus.  Uauc  quideni 
aulfacil,  autindicat  uuiuscujusque  conipeteus  ju- 


euuitimeaiuus,  venereniuretdiligamus?Ethicforie  jv  risdictio,.  cum  revereutia  magistratuuui,  aut  coii"> 


est  funiculus  triplex  iuter  Greatorein  et  creuturam, 
qui  facile  solvi  uoii  potest.  Sed  omniuin  tenacissima 
est  vis  ainoris.  Charitiis  siquidem  nunqtiain  excidit, 
qu«  si  quis  adiiieret  Dco,  uiiitur  ei»  et  cuui  eo  unus 
apiriius  est.  Utique  qui  unilur  ei,  et  sicut  unus 
spiritus,  sic  familiaris  est,  et  ab  obsequio  ejus  quod 
est  in  spiritu,  arceri  non  poiest.  llle  autein  cultus, 
quiiu  exterioris  operis  exhibitione  coiisistit,  iiiedio 
indiget,  eo  quod  ad  spiriuim,  corporulis  nobis  nou 
liatet  accessus :  quod  et  illuiu  piuiium  est  docuisse, 
qui  iu  Samaritana  Eccl^siam  instroens,  ait:  Spiri- 
tui  est  Deust  et  eos  gui  voluut  adurare^  in  spiriiu  et 
veritate  oportet  adorare  (Joam.  iv).  Ut  tainen  ad  thro* 
num  iUitts  auocunque  modo  humiiitatis  .uMtr» 


tempius  reduiidel  iu  honorem,  aut  cuutumeliani 
subjeciorum.  Uiide  in  coustilutioiiibus  principum, 
et  luagistratuuiii  edictis,  aut  proiuulgatiouibus,  per 
prolepsim  pluriuiu  fit  coiiceptio  persoaarum,  at 
non  tam  persona  quam  uuiversiiatis  loia  coostilu- 
tio  videatur  esse,  vel  qua;vis  alia  promuigatio.  Hoc 
etiam  jura,  vei  cauoiies  iguoranil,  ex  usu  quoii- 
diano  perspicuum  est.  Porro  rationem  officiorum, 
iion  modo  canonuin  et  leguiu  sciia,  sed  et  ethico- 
ruin  omuium  praecepta  exsequuntur.  Mos  auteui  est 
inentis  habitus,ex  qiio  singulorum  operum  assidut- 
tas  manat.  Nou  enlm  si  quid  fii  semeluui  aniplius» 
statiin  moribus  aggregatur,  nisi  assiduiiate  faciendi 
vertatur  ia  usum.  iiic  auiem  virtutes  et  vitia  a^oue 


515  POLYCRATICtS.— LIB.  V.  546 

conipleclilur,  Ilcel  viiia  non  morcscsse,  scil  a  ple-  A  cai.  Quisquis  enim  fortunaro  sialiJil,  fala  pracipl- 
risqiie  dicantur  moribus  obviare.  In  quo  planum      lai,  et  conYellit. 


e&u  solas  virtuies  censeri  nomine  morum,  cum  bo- 
nosiamen,  aut  mnlos  (Ilclmns  morcs,  vitia  distin- 
gtiiini)8  el  tirtutes.  Undemoratos  a  bono,  sive  morl* 
geros,  morosos  vero  a  vitiis  nominamos.  Quod  et 
ipsum  plenltndlnis  nomen  vldetur  innuere,  cum 
nalli  in  carne  contingat  adesse  satietatem  morum, 
etmuUis  adsit  superfluitas  vitiorum.  Cum  itaque 
a  moribus  qul  revereiitiam  contraherc  dicitur,  el 
flrtutes  qnibus  bonor  cxbibendus  esl,  inessc  signl- 
ficatur.  Quis  enim  non  vcneretur,  ctvcreatur  illum, 
qoem  prudentcm,  fortcm,  tempcrantcm,  crcdit  et 
jasioiuT  Uincestetiam  consilium  sapientis,  ci  qui 


Fa/a,   inquit  Stoicus,  regunt  hofmne$^  falum  isl 
[in  parlibus  iUiSf 

Qua$  $iHu$  ab$condit» 
Hnic  paradoxae  Slolcoruro,  leopio.  SoSce  £picuri  re- 
clamat.  Fatalem,  inquit,  lolle  neccssilatem,  quia, 

Si  fortuna  votet^  fie$  de  rhetore  con$ul; 

Si  volet  hcee  eadem,  fie$  de  con$ule  rheior. 
Caetcrum  ut  cum  foriuna  vel  mitius  agamus,  sit 
inopinalornm  cventuum  fonna,  et  licei  conditioni 
videatur  plurimum  vicinari,  eo  qnod  fortuitoruni 
concursDS  statum  efficiat,  quam  conditionem  csse 
praediximos,  in  co  tarocn  •plurimum  diffcrt,  quod 
conditio  nunc  a  natura,  nunc  ab  officio,  nunc  a 


limeri  appctit,  amari,  bonorari,   ct  praeferri,  dt  ^  moribus  cst,  nunc  a  variis  /iguris  cvcniuum.  For- 


lyeum  timeat,  aroct,  venerctur,  et  ei  sc  tota  devo- 
lione  siibmiltal.  Conditionem  quidam  cssc  defi- 
iiiiint,  fortuitum  personae  staiuin,  quo  aut  adversis 
deprimitur,  ant  cxiollitur  prospcris,  et  alterutrius 
sonisnaturain  sui  ipsius  facic  protcstatur.  Qualc 
esi  quoil  alios  vencramur  ingenuos;  aliis  scrviles 
conliimelias  irrogamns.  Istorum  divitlas  colimus; 
illorum  contcmnimus  paupertalem.  Naturam  diflQ- 
nire  difficile  cst,  ut  asscril  TuIIius.  Ego  difficilius 
credo  diffinirc  fortiinam,  co  quod  hujus  nulla, 
illiusaliqua  subslantiacst.  Natura  siquidcm  rcbus 
orlginciii  praebet ;  quod  nequaquam  essct,  si  in  vc- 
riute  ipsa  uon  csset.  Quod  cnim  omninonon  cst» 
aticui  praestarc  non  poiest  ut  sit.  At  foriuna  cum 


tuna  scmpcr  consistit  in  his  quae  improvisa  emcr- 
gnnl.Eam  usquequaque  nitilur  cvacuare  Plularcho^y 
ct  cx  praemissis  quatuor  locis,  iiaturae,  officii,  mo- 
rum,  conditionis,  tolius  reverentiae  roanare  crcdit 
origincin.  Supersiitiosius  tainen  Iioc  infidelium 
morc  cxscquitur.  Uitde  nonnullas  scntentias  ejus» 
scnsu  ct  sermonc  calholico  ciiravi  inserere.  Ille 
quidem  in  ciiltum  deorum  eos  praecipue  asserit  ve- 
nerandos,  qui  ei  familiarins  et  viciiiius  accedunt : 
aut  natura ,  ut  Libcr  Indorum  domitor,  llercu- 
lcs,  qui  eo  ipso  in  sc  Jovein  protcstatus  esi,  quod 
anguca  jugulavit  in  cunis;  aul  officio,  ut  ponti- 
ficos  ,  praefeciosquc  sacrorum ;  aul  moribus ,  ut 
philosophos,  qui  mcniis  divtiiae  hanstum  Invcsti- 


non  sit,  non  potest  diffinlri.  In  co  siquidera  quud  C  8"^^^"^  ^^  dispensatione  sapicnUae  indicant;   aut 


non  est,  non  polestcuiquam  conslarc  quid  sit.  Ef- 
ferant  Epicurel  praecipuas  sententias  suas,  quas 
xvpccc  ^oSac  vocant,  quibus  totius  philosophiae  pu- 
lant  servire  proccssum,  et  more  suo  fortun»  sub- 
jiciant  univcrsa.  Ego  in  hoc,  sicut  ct  in  plurimis, 
Plaiarchum  censco  audiendum,  qui  deam  caecam 
cotciidain  CS8C  negat,  asscrcns  caiQ  nisi  a  eaecis 
coli  Doa  posse.  Muita  quoquc  proponit  cxempla, 
quibu«  Hqnct  omncs  caecae  dc»  cullorcs  caecatos, 
et  praecipitatos  tandem  in  foveam  cxtenninii.  Tc- 
statur  boc  Galba,  qui  totam  atatem  luculentcr  pro- 
ducens  in  scnluro,  biqus  deae  familiariiate  et  cullu 
in  brevi  elatus,  et  in  brcviori  praecipitatus  cst. 
Qualiter  autero,  apud  Suctonium  quaerc.  Qucriiur 


conditione,  ut  quos  favor  numinis  cxtulit,  ut  :diis 
praecssent,  ex  causa  poiius  fainiliari,  quam  offi- 
cio  publico.  Scrmo  quidcm  perfidus  cst,  et  omni 
reprobalionc  dtgnus,  sensusquc  verborum,  qui  phi- 
losophum  non  dccet.  Scd  fortc  quid  de  natura  dco- 
Tiim  sciilirct,  iii  auribus  corrupti  populi  proloqui 
non  audebat,  qui  legerat  combustos  esse  libros  plii- 
losophi  Pyihagorae,  ct  ipsumactum  essc  in  cxsilium 
ab  Athcnicnsibus,  co  quod  dubitaverat,  an  dc  diis 
vera  csscnt,  quae  vulgo  diccbantur.  Quid  ^rgo  coii- 
trarium  auderet  assererc,  qui  nec  ipsam  dubitatio- 
nem  erroris  noveratlinpunitam?  Est  itaquc  verisi- 
inilc  quod  morem  auditoribus  gesserit,  et  ut  eo:i  ab 
illicitis  revocarct,  aliquid  indulsisse  crrori.  Nam  in 


«lamen  prafatus  philosophus,  ct  in  aurc  jam  dicti  ^  doctrina  morum,   luculenlissimiis  est.  Eoque  huic 


principis  lacrymabiliter  ingeroiscit,  quod  haec  vitio 

caecilalis,  et  tcrocritatis  probrosa  dea,  ct  omnibus 

Ignominiosa  numinibiis ,  omnium  dcorum  templa 

foedaverii,  ct  dcorum  oroniuro  praeripucrit  cultum, 

Qt  praeter  aKdcs  privatas,  quas  in  orbc  et  urbe  pas- 

sim  babec,  rupcm  etiam  Tarpciam  occupaverit,  su- 

premo   Jovi  coaeqiiau,  ct  publicae  Fortun»  iniago 

actrea  in   Capltolio  ab  advenis,  convcnis,  et  indi- 

genis,   pobliGC  adorctur ,  ct  tantam  prae  caeieris 

iiabei  :iuGtoritatcm,  qood  in  tota  rationc  mortalium 

( ui  drci    solct.)  sola  utramque  paginam  vidctur 

implere.    l^idcaa  cam  ibi  rota  vcrsarc  volobilcm, 

quodque  nagis  mirerc,  ejusdem   rotae  iropulsu  dc 

pectore  iovis  soronim  pensa  praecipitat,  ct  concul- 

Patroi.  CXCIX. 


opinioni  facilius  acquiesco,  quod  Apostolus  gcii- 
lium,  fidc  tamen  et  religionc  incolumi,  omiiibiis 
oinnia  factus  cst,  ut  omiics  lucrifacerct.  Nos  au- 
tcni  quibus  de  coelo  veritas  illuxit,  iion  deorum, 
qui  nulli  sunt,  sed  veri  Dei  ininihiris,  ct  amicis, 
inagnam  rcverentiam  crediinus  exhibendam;  sed 
ct  iniinicis  ejus  interduin,  qnoniam  hoc  ipse  prae- 
cepit,  qui  sa^pe  maximam  ad  eriidiiionem  suoruni, 
pessimis  hominibus  contulit  poiestatcm.  Unde  il- 
lud  :  Subjecii  e$tote  omni  hnmana  ereatura  propter 
Deum,  $ive  regi,  quati  prascellenti^  sive  dueibu$^ 
tanquam  ab  eo  mi$$i$  advindictam  malefactorum^ 
laudem  vero  bonorum  (/  Petr,  u) ;  cl  illud  :  Servi^ 
$ubditi  estote  dominh  tfe$tri$,  non  tantnm  bonis  et 

18 


Ul  JOANNIS  SAP.CSBERIENSIS  543 

modesth^  sed  etiam  dyscolis  (ibid,).  Amici  quidem  A  <Itie  ita  pro?incix  moderator,  sacerdotnm  ei  Ec- 

minisirorum,  loci  quoque  iilonim  ei  divini 


fiiiiit  Dei,  aul  graifa,  cessaniibus  merilis,  ut  Jere- 
mias,   et   Joannes   saiictificaii  anlequam  nati,  et 
gemma  sacerdoluin  Nicolaus  quarla  et  sexta  feria 
semel  lactens,  in  curiis;    aul  merilis-  ex  gratia,  ut 
quj   facili  via  bonorum    operum,   sicut  poeniicns 
lalro,  vel  diflicili  et  felici  transilu  mereiilur  regna 
coelorum,  Telut  aposlolorum  chorus,  et  martyruin. 
Ilos  autem  tres  ordines  innuit  Maro  : 
Facilis  descensus  Averni. 
Noctes  atque  die$  paiet  atrijanua  Ditis  : 
Sed  revocare  gradum,  superasque  evaderead  auras^ 
HoeopuSy  hic  laboresi :  pauci^  quos  wqnns  amavit 
Jupiter,  aut  ardens  evexil  ad  fiBMera  virtus^ 
Dls  geniti  potuer^, 

(ViRfi.,  J?if.  vf,  He ) 


ciesiae 

culliis  injuriam,  capiiali  in  conviclos  sive  confes- 
sos  reos  sententla  noverit  esse  vindicandum.  Nec 
eispectct  ut  episcopus  injuriae  propriae  ultionem 
deposcat,  cui  sanctilas  ignosrendi  gloriain  dereii- 
quil,  sitque  cunclis  laudabile,  factas  atroces  sacer- 
doiibusaul  ministris  injurias,  veluii  publicuin  cri< 
iiienpersequi,ac  detalibusuliionem  mereri.  Iiem; 
Placet  cieiiientiae  noslrae,  ut  nibil  commune  clerici 
ciim  publicis  actionibus  babeanl,velad  curiam  per- 
tiiienlibus,  cujus  corpori  non  sunl  annexi.  Ei  alibi: 
Si  ccclesiae  venerabilis  privilcgia  cujusquam  foerinl 
vel  tenieritaie  violata,  vcl  dissimulatione  neglecla, 
canimissuni  quinque  librarum  auri  condemnatione 


Quosergo  morum  elcganiia  diviiiaR  \ideinus  boni- B  pieclaliir.   Quae  vero  privjlegla    ecclesiarum  loco- 


tati  conforiucs,  debemus  tanquam  verissimain  et 
fidelissimain  Dei  iniaginem  veiierari.  Ministri  vero 
sunt,  quos  disposilio  divina  vocavit,  ul  corripientlo 
et  corrigendo  vilia,  aui  virtutes  inserendo,  aut  pro- 
pagando,  suam  etaliorum  procureni  salulein.  Qui 
vero  ei  in  jure  huniano  niiiiistrant,  tanlo  inferio- 
res  sunt  bis  qui  minislraul  iu  divino,  quaniuin  di- 
vinis  bumana  cedunt. 

Cap.  V.  Qua:  pmna  immineat  his,  qni  miuislris  ec* 
ciesxm  locorumquevenerabitiumfinjurias  inferunt : 
et  de  privtlegiis  locorum  venerabitium  :  et  quod 
absolutio  nec  per  vtm  extorqderi^  ttec  subnpi  potesl 
per  fraudem. 

la  bis  auiem  qui  jura  divina   minislrant,  Deus 
prae  caeteris  honoraiur  aui  spernitur;  cum  illoruin  ^ 
tionorein,  aut  conlcmplam  proprium  reputet«  Hiiic 
est  iliud  :  Ego  dixi :  Dii  estis  (Psal,  lxxxi)  ;  et :  Labia 
saeerdolis  cusiodiunt  scienliam^  et  legem  requirunt  ex 
oreejus,  quia  angelus  Domini  exercituum  est  (Ualach, 
ii).  Ipsa  quoque  Veritas  ait :  Qui  vos  audit,  me  audtt ; 
qui  ws  recipii^  me  recipU^  et  qui  vos  spernit^  spernit 
tum  qui  me  misii  (Luc.  x).  Et  propheu  :  Qui  tetigerit 
vos^  tangii  pupiHam  ocuiimei  {Zach.  iiK  lila  vero  re- 
verentia»  quaein  reruui  veneraUone  consistiU  mulii- 
idex  est.  Aut  enim  corporales  ressunt,  ut  aeiles  et  loca   - 
sacra,  et  quae  piis  dicaniur  usibus,  etsacriGcia  qus 
visibiliter  exarceaiur.  Aut  incorporales,   utjura 
quaesacris  rebiis  competunt,  qus  temerare,  sacri-  , 
l^ium  est  mortepiandum,  aliave  poena  graTissiina^ 
pio  qualitate  adiuissL  Rerum  vero  sacrarum  im-  ]) 
munitatem  convellere,  insurgere  in  Deum  est,  et 
quasi  vindicare  eum  in  servitutem.  £l  quidem  de 
jure  divino  pro  se  posseut  roulta  proponi,  sed  ut 
a:mube  potestatis  non  obloquatur   audacia,  in  bac 
parte  siatula  principuiu  latius  et  beaignius  pateni« 
«piae  (idem  Chrisiianam  venerantur,  approbant»  et 
ecciesiarum  et  minisirorum  omniumque  locorum 
venerabilium  privilegia  universa  confirinant*  Quis 
euim  principis»  cujus  memoria  iu  beuedictione  est, 
Arcadium  ioquor,  coiistilulioneiu  non  audivil  ?  Si 
quis  in  boc  genus  sacrilegii  prorupit,  ut  in  ecclesias 
caibolicas  irruens,  sacerdolibus  el  ministris,  vel  iii 
ipso  cultu  locove  aliquid  iinporiei   injuriae,  qiiod 
geritui'  a  provinciae  rectoribus  auimadvertatur,  at- 


runique  venerabilium,  ei  ministrorum  suiit,  divino 

fiuiit  et  liumano  jure  noiissiina,  cum  vel  usu  jaiii 

liqueat,  quod  non  possunt  nisi  apud  judices  eccie- 

siusiicos  conveniri;  et  si  quis  in  aliquem  de  clero 

violenlas  manus  injeceril,  aiialhcmate  ferialur,  ui 

nisi  per  Romanum  pontificem  absolvi  non  possit. 

Hujus  crimiiiis   alibi  frustra  quaeritur  venia,  nisi 

urticulus  mortis  forte  iiniuineal,  quia  nec  pervim 

exiorqiieri,  nec  subripi  poiesi  perfraudeui.  Auclora 

Claudinno  Tbeodosius  ait : 

^on  extorquebis  amari; 

Uoc  aiterna  fides,  hoc  simpUx  graiia  donat. 

Nihilominus  verum  est,  quia  non  extorquebis  ab- 
solvi,  quod  sola  contritio  cordis»  confessio  oris,  et 
satisfactio  operis  proniereiitur.  Utiquo  nou  vis,  sed 
gratia  sola  Justificat  inipium,  et  fraus  peccatori  iion 
prodest,  quia  Spirilus  sanctus  disciplinx  eflngit 
ficturo,  nec  habitat  in  corpore  subdilo  peccatis. 
Alibi  me  dixisse  recolo»  quia,  tesie  magiio  patre 
AugttSlino,  simulata  innocentia  iion  est  innoceniia, 
sed  duplex  maliiia,  quia  et  maliiia  est,  et  siuiula- 
tto.  ./Equitas  qfoque  simulata  non  esl  aequilas,  sed 
diiplex  iniquitas,  quia  iniqullas  est  et  siinuhdo. 
.  Uiuie  immoderalo  stupore  confundor,  cum  frequeii- 
tissiiiie  videam,  nescio  fideles  an  infideles  dicaui,  in 
sacrilegio  hujusiuodi  deprehensos,  ad  boc  lotis  vi- 
ribus  anheiare,  ut  et  ininis  et  terroribus  orgeaut 
sacerdotes  ad  absoiutlonem  praeslandam,  quaui  nec 
isti  fideliter  dare,  nec  illi  in  contumacla  uiiliter 
accipere  possunt.  Sane  facilius  est  utrumqoe  iu- 
voivi,  quam  altenim  istorum  expediri.  Utrius  uinen 
culpa  sit  gravior,  non  faciie  dixerim.  Ibecde  bis 
quae  in  politica  consiituiione  Pluurchiy  Ticeiu  ani- 
inx  oblinent. 

Cap.  VI.  De  principe  qui  caput  est  reipubticee^  ei  dc 
eieciione  ejus^  et  privilegiis,  ei  praimio  virtutiM  et 
culpa;  el  quod  bealum  Job  debeal  imitari  :ei  de 
viriuiibut  beaii  Job, 

Sequitur  ut  ejus  imiiantes  vestigia  de  uieuibri& 
reipublic».  despiciamus.  Dictum  est  aulem  priiici- 
pem  iocum  obtiiiere  capitis,  et  qui  solius  meniij 
regalur  arbitrio.  Huuc  ilaque ,  ut  jam  dictuui  esi, 
dispositio  diviiia  in  arce  reipublicae  collocavii  ,  ei 
eum  uuucarcano  provideotix  suae  mysterio,  eaeie* 


549 


POL\CRATICUS.  —  LIB.  V. 


550 


ris  pr»fert,  nunc  quasi  suoruin  judicio  ftacerdo- A  «^nirn  esl ,  ut  salubriier  disponal  principaUiiii ,  qui 


luiu,  nunc  ad  eum  prtfjnciendum  totius  populi  voia 
concurrunt.  Unde  et  in  Yeteri  Testamento  legitur, 
quia  Uoyses  ordiuaturus  eum,  qui  praeesset  in  po- 
polo,  convocavit  omnein  synagogam,  ut  eligereiur 
aslante  populo,  ne  qua  postmodum  retractalio  cui- 
qoam,  iie  quis  scrupulus  resideret.  Legilur  in  libro 
Regum^  quod  Saui  re;c  rulurus,  apparens  in  facie 
populi,  ab  humeris  siirsum  supereminebat  unlver- 
sum  populum.  {Mmre,  quaeso  •  nisi  quia  quem  opor- 
lei  praeesse  aliis,  pectorc  debet  et  ore  proroiiiere, 
ot  quast  bonoruin  operum  uliiis  lolius  |>opuli  lati- 
tudinein  aiiiplexari  valeat,  et  protegere  tanquain 
dcclior,  sanctior ,  circunispectior ,  et  omni  viriute 
pncstaiitior?  Dicit  enim    Dominus    ad  Moyseu  : 


non  agit  consilio  sapientum.  V(f,  inquit,  terrtB 
cujus  rex  puer  e<r,  et  cujus  contUiarii  mane  come' 
dunl,  Beala  terra  cujus  rex  nobilie  ett^  et  cnjus 
principes  vescuntur  tempore  suo,  ad  refectionem  non 
ad  luxuriam  (Eccle.  x).lbi  enim  sapientia  esse  non 
potest.  Ilinc  sanctiis  Job  :  Sapientiaubi  invenitur,ct 
quis  etl  locus  inteUigeniia:?  Nescit  homo  pretium 
ejus,  nec  invenitur  in  terra  suaviter  viveniium.  Non 
cequabitur  ei  labentium  qnidquam  ^  trahitur  enim 
sapientia  de  occuUis  {Job  xwiii).  Longe  uiilius 
juvenes  repulisset ,  acquiescens  consilio  seniorum, 
viiam  beali  Job  habefis  regnandi  foriiiam.  Audi 
ergo  quid  de  se  falealur  :  Quando  lavhbam  pedes 
meos  bulyro^et  petrafundebat  mihi  rivos  olei,  Quando 


i  Assumead  lemelipsum  Jesum  liliuro  Nave,  homi-  B  P^oeedebam  ad  portam  ctvf/a/ts,  et  in  piatea  cathe- 


iieiQ  qui  habet  Spiritum  Dei  in  semetip»o,  et  im- 
pones  manus  tuas  super  eiuri »  el  stalues  coram 
Eieazaro  sacerdote,  et  praecepia  ei  dato  in  con- 
spectu  lotius  syiiagogae,  el  pratcipe  df*  ipso  coram 
eis,  et  dabis  claritaleiu  tuam  super  illuin  ,  ut  au- 
diant  iUum  fllii  Israel.  i  Audis  evidenter  ordinationem 
principia  populi  tain  manifeste  descriptaro »  ut  pene 
eiposiiione  non  egeat.  Si  eam  tainen  manifestius 
quxris,  eam  tlbi  auclore  Domino ,  suo  loco  ei  tein- 
pore  cum  praeceperis,  explanabo,  adjiciens  indii- 
luentorum ,  et  quorurodam  sacramentorum  si- 
gnilicatioiies.  Hic  aulera  plane  nulla  est  popull 
acclamaiio,  nulla  consanguinitatis  ralio,  nulla  pro' 
piiiquitalis    babila  coniemplatio  est.   Murtuo  Sal 


dram  parabant  mihi.  Videbaut  me  juvenes  et  abscoti' 
debantur^  et  senes  assurgenies  stabant,  Principes 
cessabant  loqui,  et  supponebant  digitum  ori  suo. 
Vocem  suam  cohibebant  duces ,  et  liugua  eorum  gui" 
turi  suo  adhmrebat,  Aurii  audiens  beatificabat  m^, 
et  oculus  videns,  testimonium  reddebat  mihi ,  eo  quod 
ttberassem  pauperem  vociferantem,  et  pupiUum  cui 
non  erat  adjuior.  Benedictio  perituri  super  me  venie- 
bat,  eteor  viduof  consolatus  sum.  Justitia  indutns 
sum,  et  vestivi  me  iieut  vestimento,  et  diademate 
judicio  meo.  Oculus  fui  cceco  ,  et  pes  claudo.  Pater 
eram  pauperum^  et  causam  quam  neseiebam ,  rfiVi- 
gentissime  investigabam.  Conterebam  molares  iniqui, 
et  de  dentibus  iUius  auferebam  prwdam.  Dicebamque: 


pbaat,   fllix    palernam   apud    Moysen    ymdicsnw  ^  fn  nidulo  meo  moriar ,  et  sicut  palma  multiplicabo 

dies.  Radix  mea  aperta  est  secus  aquas,  et  ros  mo- 
rabitur  in  messione  mea.  Gloria  mea  semper  innova^ 
bitur,  et  arcus  meus  in  manu  mea  instaurabitur.  Qui 
me  audiebant^  sententiam  exspectabant ,  et  inteuti 
tacebant  ad  consiHum  meum.  Verbis  meis  addere 
nihil  audebant^et  super  iUos  stiUabat eloquiummeum. 
Exspectabani  me  sicut  ptuviam,  et  os  suum  aperiebant 
quasi  ad  imbrem  serotinum,  Si  quando  ridebam  ad 
eos,  non  eredebant,  et  lux  vultus  wei  non  cadebat  in 
terram.  Si  voluisAem  ire  ad  eos,  sedebam  primns. 
Cumque  sederem  quasi  rex  exercitu  clrcumstante , 
eram  tamen  mcerentium  consolator  (Job  xxix).  Ecce 
regnandi  in  viro  justo  ex  magna  parie  expressa  est 


haereditatem.  Petitionem  earum  justam  esse,  Deas 
ipse  lestatur.  Propinquis  nanique  agrorum  et 
prxdiorum  haeredilas  relinqucnda  est,  et,  ut  pluri- 
niom,  actionum.  Gubernatio  vero  populi ,  illi 
iradenda  est,  quem  Deus  eiegeril ,  homini  scilicet 
tali,  qui  babetSpiriium  Dei  in  se,  el  praecepta  Dei 
iu  conspecta  ejus  suiit,  qui  Moysi  valde  notus  sit  et 
raiuiliaris,  id  est  in  quo  sit  claritas  legis  et  sclentia, 
ut  poasinl  eum  audire  fllii  Israei.  Nec  tamen  licitum 
esi  favore  novorum«  recedere  a  sanguine  principum, 
quibus  priviJegio  divinae  promissionis ,  et  jure  ge- 
neris  debetur  successio  liberorum,  si  tamen  (ut 
praescriptum  est)  ambulaverint  iii  jnstitiis  Dominl. 
Si 


vero  a  via  paulisper  deflexerint ,  non  statitn  d  formnla,  quam  si  per  singula  exsequi  voluerimus. 


usqoequaqoe  dejiciuntur,  sed  patienter  corripiuniur 
in  jnstitia,  donec  flat  conspicuum  eos  pertinaces 
flsse  iii  roalo.  Neque  eniin  Roboaro  statlM  excussus 
est  a  solio  patris ,  sed  ex  quo  seniorum  contempio 
eomiljo,  recessit  a  via  Salomonis.onus  iroportabile 
voleos  imponere  filiis  Israel.  Yerumtamen  scissuin 
est  regnum  ejus,  recedentibus  deceni  tfibubus  post 
Jeroboam  servum  Salomonis,  fueruntque  rt^giia 
djvisa,  dum  regnum  habuit  Juda  vel  Israel.  Seii&it 
ergo  de  contumacia  poenam,  de  gratia  Dei  et  pri- 
viiegio  saiiguinis  misericordiam,  ut  rex  quidem 
maiieret,  sed  magna  regni  parte  matilalus.  Unde 
boc  illi?  Qttia  adbaeserat  cousiiiis  juvenum»  con- 
teinnens  vias  et  praecepta  prudeotiae.  Impossibile 


integri  libri  inagnitudinem,  inserlarum  viriutuni 
series  vel  sola  coroplebit.  Diligens  leclor  singula 
verba  discutiet,  quia  in  his  omnibus,nec  ioia,  nec 
apex  a  mysterio  salulis  vacat.  Pauca  tainen  qua; 
in  ipsa  soperflcie  verborum  eminent,  quauta  potcro 
breviiaie  persiringam.  Quandoy  inquit,  lavabam 
pedes  meos  butyro,  et  petra  fundebat  mt/u  rivs  otei, 
ciim  in  parau  calhedra  residereni  in  platea ,  ab- 
scondebaotur  juvenes,  et  mihi  senesastabant.lnnnit 
ergoquia  rerum  afiDuentia,gratiarumqueconcursus, 
ei  prudeutiam  non  excusserint,  sed  iu  bis  oniuibus 
ex  conscientia,  ei  testimonio  bonorum  opennii 
aucloriias  inconcussa  permansit.  Egrediebatur 
euim  ad  portam  qui  latebris  non  egebat,  et  qui  uo- 


JOANNIS  SARGSBEBIENSIS 


lf>l 


ceiidi  promeriient  Aedem  ,  seiiuin  prudenliam  eri-  A  laminibus,  quoiiiam  tigni  ingenium  hujusmodi  esi, 


geUat,  leviuie  jiiv^ili  abscondila.  Cessal)ant  loqui 
principes,  et  liiigua  ducuni  gulluri  adliaerel)al,  non 
«iHlentes  graiidia  loqui,  el  imponere  in  liiimeHs 
bominum  onera  imporlabilia  ,  qtia;  nec  superficie 
digili  tangipostunt*  Docelxil  enini  oinnein  virtnti^ 
laudem  in  aciioneconsislere,  cassumque  ease  splen- 
dorem  verbi,  cui  non  subesl  soiidiias  operis.  /n 
emm  opere,  inquilSalomon,  erit  abundantiay  ubi 
auum  verba  $unt  ylurima  ,  ibi  frequenter  egesta» 
i'Prov,  xiv).'PrincipiHn  vero  et  divitum  est,  alios  In 
via  inorum  pneoedere,  nt)n  qus  facieuda  sunl,  aliis 
-tumide  intoiiare.  Aurh  audienit  et  oculus  videni 
'beatificabat^  me,  Instrunieiita  corpnris  eleganter 
expressit  quibus  sensus  imim.x  maxinie  coiivaiescit* 


ut  urgenlibus  oppriinentibusque  non  cedat.i  Ferinr 
itcm  quod  ramus  ejiis  palmae,  quaeGrsce  diciiur  (asi- 
leros,  avelli  non  potest,  si  trahatur,  deorsum,  sed  si 
sursum  producas  cedit.  Gonslat  anlem  quia  trancas 
pnlmae,  vel  siipes  a  radice  conlrahitur,  sed  in  sa- 
perioribus  dilaiaiur.  Secus  autem  esl  in  qusTis 
arbore,  qii»  tanlo  inagis  lurgescil,  qiiod  ad  lerraiu 
stipes  vtcinius  accedit.  Per  palmam  ergo  signiii- 
catur  juslilia  Invincibilis,  qux  descensum  noQ 
novit,  sed  soluro  ad  superiora  processiim.  Ciide: 
Justus  ut  palma  ftorebit  (PsaL  xci).  Radix  ms 
aperta  est  seeus  aquas,  ^Scripturarum  utique  el  vir- 
luiiiin,  de  quibufi  supra  :  £i  ros^  scilicet  graiis, 
morabiiur  im  messione  mea.  Intellige  bonornm  ope- 


£xierioruin  nainque  iiuiiFia  ocuii  ei  aiiris  obscquio  B  rum,  quoriim  manipulos  electis  reponet  apud  ee 


(idelissiine  transit  ad  animatn,  el  thesaui-os  cordis 
siepius  lingua  ineauia  dispergit.  Quod  vcro  aii- 
ilieiis  el  videns  adjecil^  aapieiuis  judiciuin  expri- 
mit,  juxla  illud :  c  Beatusqui  loquilur  in  aiire  au- 
dienlis.  I  Non  iiaque  beaiiflcatuin  se  dicii  Jiiiguis 
hominum,  quae  in  alieruirani  parlem  vel  amore» 
vei  odio  rrequentcr  inipelluntiir.  Snflicit  ei  lesi^- 
monium  conscienline,  praeserlini  cum  roboratum  sil 
Judicio  sapientum.  £o,  inquit,  quod  liberaisem  pau" 
perem,  pupiUum,  et  periturum ,  ^ei  eomolatus  sum  cor 
^iidua.  in  his  enim  maxiuie  principalis  chirel  au- 
-ctoritas  quse  a  Domino  insliiula  est,  ad  iiijitrias 
:propulsandas.  Ha^c  quidein  opera  sunt  misericordiae, 
^t  eril  noineu  ageniis  ea,  benediciuin    in  sxcula 


in  illa  die  justus  judex.  Unde  sequitur  :  Gloria 
mea  semper  innovabitvr,  et  arcus  meus  inttaurabitur, 
quia 

Est  aliquid  quo  tendit^  et  in  quo  dirigit  arcum 
jtislus, 

Nec  passim  sequitur  corvos  testaqtie  lutoque* 
Qui  me  audiebant,  exspectabant  senleniiam,  ete. 
Sjepe  dictuin,  senleniiain  in  bono  semper  acci- 
piciidam  esse,  juxla  ilhid  :  Sapientior  vidttur  sibi 
piger  septem  viris  loquentibus  senlentias  (Prov.  xxvi). 
Audis  in  sapienle  iria  coficurrcie.  Intenti^  inquif, 
tacebant  ad  consilium  meum^  verbis  meis  nihil  ad* 
dere  audebant,  sliUabat  super  eos  eioquium  meum, 
Res  ardua  desideral  atleniionein,  et  viruin  graveni 


15ed  nec  credas  euin  reiuissiore  clemenlia  viiiis  au-  ^  decet  consllia  meditari,  ut  quidquid  agil,  quidquiJ 


•dacjam  praeslitisse  :  Jusiilia,  iiiquit,  indutus  sum,  et 
diademate  judicio  meo.  Causam  quam  nesciebam^ 
diliyentissime  investigabam,  Oportel  eniin  judiceoi 
cuncta  r4mari,  el  ordinem  rerum  plena  iiiquisilioue 
disculepef  nec  ante  obviare  alicui,  quara  causa  sil 
legiiimis  ratlonibus  plenissime  limitata.  Ut  eniui  aii 
«Ihicus :  c  Ad  poeuiienduin  properat,  quisquis  cilo 
judical.  >  Conterebam  molas  iniqui,  Iniquus  esl, 
«quisquis  in  judiciis  sequiiur  non  causain,  sed  prae- 
•ilam»  qui  sic  niunera  diiigil,  ut  seqvatur  retribu- 
liones.  Et  licet  aequuin  sil,  quod  decernit  ad  pre- 
4ium,  avariiiae  serviens  pergii  in  inortem. 

Unde  sequilur  :  Et  de  deniibus  illius  uufertbam 
^rmdam,  dicebamque :  In  nidulo  meo  moriar,  Men- 
tein  itaque  coinposueral,  qui  reriiin  suaruin  anipli- 
iudine  contenlus  eral.  Nec  avarili»  aul  ainbilionis 
stiniulo  urgebalur»  ul  donuiin  doniui,  agruni  agro 
conjungeret,  usque  ad  terminos  loci,  ac  si  solus 
habilaturus  essel  in  superficie  lerrac.  Et  sicutpalma 
muliipdcabo  dies»  ilein  admirandam  I  Arisioieles  in 
scpiimo  prQblemalum,  et  Plutarchus  in  ociavo  Me- 
inorabUium  dicit :  c  Sl  super  palmae,  inquiunl,  ar- 
boris  lignum,  magna  pondera  imponas,  ac  tantum 
graviter  urgeas,  et  oneres,  ut  niagnitudo  oneris 
susiineri  nequeat,  non  deorsuw  cedil,  nec  in  lerram 
flectitur,  sed  adversus  pondus  resurgit,  et  sursum 
nitiiur,  recurvalurque.  Propl<;rea,  inquil  Plutar* 
chus,  placuii  palmam  signum  esse  victorix  ia  cer- 


loqiiilur,  sil  pro  consilio  liomini  sapientiam  aQ^ 
ctanii.  Est  autem  oris  circumcisi  illa  prorerre. 
quibiis  nihil  liceat  deini  vel  apponi.  Esl  autem  viro 
gravi  turpissimum,  si  jugiter  se  fabulis  ei  nugit 
iiiiniisceal,  et  intercongarrienies  perstrepat,  veluii 
rabuius  anser  admistus  oloribus,  et  omuenn  male- 
riain  credat  aplam  esse  litigiis: 
Ambigitur  quid  enhi  Castor  sciat,  an  dociiix  ptus, 
Brundusium  Piumici  melius  via  dueat,  an  Appl. 
Prasierea  qiiae  abundanl,  sui  copiosilate  vilescunf, 
el  cum  muliiloqiiio  peccaium  non  ilesity  pauca  pm* 
denier  loqucniis  sermo  est  pretiosus.   Uiide  So- 
crates  qu»;renii  quo  modo  quis  famam  optimain 
j>  comparareL:  c  Si  gesserit,  inquil,  optima^ei  locuiiis 
fuerit  pauca.  >  Hoc  est  quod  vir  justus*  ei  veritus 
delinquere   in    sermone.  dicit  stillasse  eloquiuin 
suum.  Qui  eniin  non  delinquil  in  verl>o.  hic  per- 
fectus  est  vir.  Si  quando  ridebam  ad  eos,  mr  crt^ 
debant.  Risus  levitalis  indicium,  et  quo  paleniior» 
eo  iinpudentior,  et  reprebensibilior  est*  Aii  enim  : 
Stuitus  in  risu  exaltat  vocem  suam  {Eccii.  xxi) ;  el 
Salvaior  flevii,  qui  ulique  risisse  noii  legilur.  Nec 
enim  facile  crediderim  pronum  esse  ad  cachinnoin, 
qui  sub  lanla  arobiguiiaie  de  riso  ioquilur.  ui  eisi 
riseril  non  credatur.  Et  iux  vuitus  mei  nom  cadetot 
in  terram.  Risit  forle  vlr  justus,  sed  euin  in  tiila- 
ritate,  lemporalis  ineplia  non  resolvil,  el  quiclqnid 
terrenum  erai  in  moribus,  vulium  vereLaiiir  au* 


553  POLYCRATICUS.  —  LIB*   V.  554 

sterum.  Si  voluiuem  ire  ad  eos,  sedebam  primu&,  X  comptebunt  diet  iuoi  in  bono^  et  annos  snos  ttt  jffo- 


Priina  siquidem  calhedra  dignus  erat,  qui  alios 

Uintaruin  Tirtutum  itinere  praecedebat.  Cuin  se^ 

deret  quasi  rex  famulaniibns  aliis,  lacnrmas  m<B« 

rentium  abslergebat.  Jucunda  siquidem  couclusio; 

cuni  poiestas  publica  sic  studet  prneesse,  ut  in  uiii- 

versiidie  sua  iristem  aliquem  esse  non  patiatur. 

Qua  vero  arte    id  iictp  rooralis  campus  subjectus 

exsequitur,  taiila  quideinamoeintaleflonim,  el  fru- 

ctuuin  iiberlate,  ut  si  quis  euin  ingreditur,  panidisi 

se  deliciis  gaudeat  interesse.  Miraris  forie  et  aito- 

niius  obsiupescis»  quemquam   in    exsilio    carnls 

Lujus,  tanta  dulcedinis  esse  pariicipein,  ei  g(b- 

lestium  civiiim  esse  concivein.  Sed  an  ita  esse  pos- 

sit,  ex  operibiis  viri  justi  tu  ipse  dijudica.  Si  negavi 

quod  volebant  pauperibuc,  et  oculoi  vidatv  exspeetare  B 

feci.  Si  comedi  buccellam  meam  iolus,  et  non  comedit 

pupilius  ex  ea,  quia  ab  infaniia  crevit  mecum  mtse- 

ratio^  et  de  utero  matris  mets  egressa  est  mecum, 

Si  despexi  pratereuntem^  eo  quod  non  habuerit  t/i- 

dumenium^  et  absque  operimento  ipauperem,  Si  non 

benedixerint  mihi  latera  ejus^  et  de  velteribus  ovium 

mearum  calefactus  est,  Si  levati  super  pupillum  ma- 

fiuDi  meam^  cum  viderem  nie  in  porta  superiorem, 

bumerus  meus  a  junctura  sua  cadai,  et  brachium 

meum  cum  osslbus  conteratur,  Semper  enim  quasi 

tnmentes  /tuaus  super  mc  timui  Deum ,  et  pondus 

ejus  ferre  non  potui.  Si  putavi  aurum  robur  meum^ 

et  dtxi  obrizo  :  Fiducia  mea,  Si  loetaius  sum  super 

multis  divitiis  meis,  et  quia  plurima  reperit  manus      ... 

mea,  Si  vidi  solem  cum  fulgeretf  et  lunam  inceden--      sensum  prudentium»  Omnis  polentalus  vita  brevis^ 


ria.  Si  autem   non  audierint ,  transibunt  per  p/o^ 
dium^  et  consumentur  stultitia  {Job  xxxvi).  Yidesner 
iiiutilium  regum  duplicem  exitum?  Aut  enim  per 
gladium  Iranseiuit,  aut  stultitia  consumuntur.  Bs 
recle  dicuntur   transire  per  gludium  ,  non  finirf^ 
eo  qiiod  glndius  quasi  quidam  transitus  est  ets  ait 
locniu ,  ubi    seciinduin  mullitudinem   iuiquttatun». 
suarnin,  potentes  potciiter  puniuntur.  Sed  et  stul^' 
litia  consuinit  inipios,  quia  iu  depressione  popull- 
robur  principis  enervalur.  Populus   namque  con- 
Itilus,  erigere  vircs  principis  non  potest,  aut  non 
vnlt. 

Cap.  VIL  Qttff  mala  vel  bona  subjectis  proveniant  de 
moribus  priucipum  :  quod  ei  aliquorum  stratege- 
maticis  roboratur  exemplii, 

Quasiy  iiiquit,  qul  inittit  lapidem  in  acervum 
Mercurii,  sic  qui  dat  insipienti  lionorein.  Hoc  a 
diversis  dlverso  modo  exponitur.  Ego,  sapiontiorum 
veiiia  impetrata,  acervuni  credo  Mercurii,  in  quo 
couslstit  ratio  calculandi,  quia  Mcrcurius  nunien 
eorum  esl  qui  negoiiaiionein  exerceui,  et  ratio- 
ciniis  suis  diligeuter  Invigilant.  Miilere  ergo  lapidem 
in  acervum,  quo  regilur  ratio  calculandi,  est  totani 
turbare  catculi  rationem  :  et  boiiorem  conferre  iti- 
sipienti,  est  reipublicse  subvertere  viiam.  Et  Im- 
possibile  esl,  ut  alios  utiliter  regat,  queni  proprius 
subvertit  error.  Ait  enlm  :  (Jbi  non  est  gubernator^ 
populus  corruet  (Prov.  xi).  Et  alibi :  Rex  insipiens 
perdet  populum  luum,  et  civitates  habitabuntur  super 


tem  clare,  et  Itetatum  est  in  abscondito  cor  mcfum, 
et  oscalaius  sum  manum  meam  ore  meo,  quce  esl 
iniquitas  maxima,  et  negatio  contra  Deum  altisu- 
mum,  Si  gavisus  sum  ad  ruinam  ejus  qui  me  oderal^ 
et  exsuUavi  qnod  inveniuet  eum  mafum.  Si  non 
dixerunt  viri  tabernacvdi  mei^  Quis  det  de  carnibus 
ejuM  ut  saturemur?  Foris  non  mansit  peregrinus, 
ottium  meum  paiuit  viatori.  Si  abscondi  quasi  homo 
peccaium  meum,  et  ccelavi  in  sinu  meo  iniquitatem 
meam.  Si  expavi  ad  muititudinem  nimiamy  et  despe- 
ctio  propinquorum  terruit  me,  et  non  magis  iacui 
nee  egressus  sum  ostium.  Si  adversum  me  terra 
clamat,  et  eum  ipsa  siilci  ejus  deflent;  si  fructus  eju$ 


languor  prolixior  graval  medtciim.  Brevem  languo- 
rem  prcecidet  medicus^  sit  et  rex  hodie  esi^  et  cras 
morietur,  Cum  entm  morietur  homo^  hareditabii 
urpentes^  et  bestias,  et  vermes  (EccH.  x).  Nunqnid, 
quaeso,  pauperes  opprimuntur  injuriis,  atienuantur 
exactfonibus,  rapinis  multiplicibus  spoHaniur,  jiH^ 
bentur  in  se  coiicurrere  populi,  et  orbem  concuierov 
ul  poteniibus  isti  succedant  hxredes?  Isti  namque 
succedunt  oiiinibus  jiire  suo,  nec  dcsidoratur  soii>ni- 
nilas  testamenti,  ab  inteslato  emergunt;  vetis  noiis» 
bos  babebis  hxredes.  In  ssecularibus  litteris  fenur 
dixisse  Plato  :  c  Perinde  est  cuin  subditos  opprimit 
niagistratus,  ac  si  caput  corporis  intumescai,  ut  a 


eomedi  absque  pecunia,  et  animam  agricolarum  ejus  ])  membris  ant  omniuo,  aut  Vine  motestia  ferrl  non 


agtixi ,  pro  frumento  oriatur  mihi  tribuius,  et  pro 
hordeo  spina  (lob  xxxiL  Aunon  credis  eum  ainbti- 
lare  in  lalitudine  deliciarum  Dei^qui  de  corde  puro, 
el  conscientia  bona,  et  fide  non  ficta,  sub  iinpra- 
catione  tanta  dese  ista  fatelur?  Quis  islorum  ver* 
liorum  desideral  interpretationem ,  aiit  in  tanta 
virtulum  luco  non  videt?  Niinium  plane  hebes  est, 
et  obtusi  ingenii  ^  cui  per  se  ista  non  luceni.  ki 
unuin  bic  plurinia  coiigeruniur,  quorum  vel  unum» 
orbero  queindain  illustrare  sufliceret.  Si  principes 
plura  legere,  vel  audire  fastidiunt,  saltem  hoe  tan« 
tillum  legant,  audiant,  et  inquisitione  diligenli  di« 
sciiliant  dum  imitenlur.  Sequitur  enim  in  eodem  : 
^i  audieriul  reqe%,  ei  observaverint  tocem  Domini^ 


possit.  Hanc  autein  passionem  sine  gravlssimo  do« 
lore  membrorum  tolerari  vel  ciirari^  iinpossibile 
est.  Sj  vero  incurabilis  fDerit  passio,  sic  vivero 
quam  mori  miserius  est.  Miseris  auian  nibil  utiliiis 
est  quain  ulcunque  finire  miseriam.  >  klem  quoqii« 
dixisse  legluir  :  c  Cum  in  subjectos  potesus  ssvii, 
idem  est  ac  si  Intor  pupillum  perseqnatur,  vel  euni 
sno  miicrone  jugules,^  ob  cujus  defensionem,  ab 
eodem  traditum  tibi  gladiom  accepisti.  Rem  nam- 
que  publicani  frui  jure  pupilli  percelebre  est,  et 
,eam  tunc  demum  recte  procedere,  cum  capui  ejus 
se  utile  esse  cognoscit,  nisi  Odeliter  merobris  coiiap- 
reai.  >  Haec  ilte,  et  quidem  eleganier  et  vere.  Se  1, 
ut  mihi  videtur^cohxrentia  fiJelis  et  firroa  me  iioul 


I^  JOANNfS    SARESBERIENSIS  536 

poiesu  ubi  non  est  itnio  lenax  volunlainin,  et  quasi  A  liula  :  Irrueniibus  Senonibus  Galtis  in  orbem,  et 

Romanis  undecimo  mifliarlo  victis  apud  fiumeii 


ipsarum  animargm  congluiinalio.  Quae  si  (lefuerit, 
botninum  fruslra  &:bi  congruunt  opera,  cum  dolus 
iii  perniciem  pergal,  sine  affeclu  prolieiendi.  SimU' 
latornt  inquil  iob,  et  caUuii  provoeani  iram  Dei^ 
neque  clamabunti  cum  vineli  fue^int,  Morietur  in 
tempesiate  anima  eorum^  et  vita  eorum  inier  e/fe" 
minatoe  (Jo6xxsvi)«  Operibus  nanique  causam 
praestat  nunc  pudor,  tiuiore  inlerdum.  Sed  jun- 
ctura  illa  solidissiina  est,  quas  ex  adipe  ildei  et  di- 
lectionis  proeedit,  in  solo  tiriutis  fundamento  sub- 
sistit.  Opera  tamen  quia  morum  argumenta  sunt, 
grallam  parinnt,  quia  ninil  utilius,  nihil  efficacius 
est  ad  statuin  magistratuum,  et  processum.  Inde 
€Sl  illud  imperaloris,  aut  (st  inavis)   versificatoris 


Alliam,  nec  in  ipsa  urbe  quidquam  pneter  Capito- 
lium  servari  posset,  et  hoc  auro  dato,nt  Galii  re- 
cederent,  Camillus  etiam  ingratae  compadens  p^ 
triae,  eosdem  cecidit,  aurum  abstulit,  Romanoruin 
aquiias  reportavit.  Unde  in  seito  Yirgilii,  intar 
cuiieros  i£iieadas  praedicil  iOneas 

referentem  $igna  Camillum, 
Itaque  ab  exsilio  revocatus ,  tenio  triumphans  nr- 
bem  ingressus  est,et  appellaius  secundus  Romulus, 
quasi  alier  patriae  conditor.  Julius  Hyginns  in  libro 
sexlo  De  vita  rebuique  virorum  Hlustrium ,  quod 
deFabricio  sequilor,  refert.  (Nam  praecedenlia 
Plut.irchi  in  Institutione  Trajani,  et  Julii  Frontini 


cgregii,  dum  tamen  idem  eos  sensisse  non  am-  B  in  libro  Strategemalum  suni,)  Veneruni  ergo  se- 
^^%^^  cundo  legali  Samnitum  ad  C.  Fabriciom,  muitas  et 

magnas  res  memorantes,  qiiae  bene  ac  benivoie  post 
redditam  pacem  Samnltibusfecerat^offerentesdono 
grandem  pecitniam,  et  oranles  ut  earo  acciperei  et 
uterelur,  eo  quod  multa  ad  neccssitatem  victus,  et 
splendorem  domus  tanto  viro  deesse  constareu 
Nihil  eniin  iautum,  paralumque  erat  pro  amplitu- 
dine  hominis,  et  dignitale  virtutis.  Fabricius  vero 
planas  manus  ab  auribus  et  ad  oculos,  et  iofra,  ei 
deinceps  ad  nares,  et  ad  os,  et  ad  guluni,  et  deinde 
ad  ventrem  et  ima,  deduxit,  ei  legatis  in  bax: 
verba  respondit  :  f  Duin  oninibus  liis  ofiembris, 
quae  attigi,  resistere  atque  iroperare  potero,  mibi 
,  nHiU  oinnino  deerit,  ideoque  vobis  rescrTate  pecu- 
'  niam  uecessariain  usibus  vestris,  nec  eam  quibus 
necessaria,  aut  graia  non  est,  ingeratis.  Ronaai 
siquidem  non  curaiit  babere  auruni,  sed  imperare 
volunt  habenlibus  auruin.  »  Hoc  Julius  Hyginus. 
Froutinus  vero  refcrt,  quod  ad  Fabricium  ducem 
Romanorum,  luedicus  Pyrrbi  Epiroiarum  regisper- 
venit,  pollicitus  se  veiieiium  daturum  Pyrrbo,duia 
merces  sibi  in  qua  opcrae  preiiuin  foret,  constitue» 
retur*  Quo  fuciiiore  Fabricius  egere  vicloriaia 
suaiu  non  arbilratus,  rCi^i  medicum  deiexit.  Atque 
ea  fide  meruii,  ut  ad  aiiiicitiam  Romanorum  appe* 
teniiam,  compellerel  Pyrrhum.  Pace  mea  decerieut 
jn  casu  isto  Valerius  Maximus,  et  Claudius  Quadri- 
garius,  coniendenles  de  nomine  et  officio  prodito- 


Sis  ptus  t»  f^nnifs,  nam  eum  vincamur  in  tnnm 
Munere,  sola  deos  ofquat  clementia  nobis, 
Neu  dubie  suspectus  agaf,  neu  falsus  amtVis, 
Bumorumve  avidus  :  qui  ialia  curaty  inanes 
liorrebit  strepiius^  nulla  non  anxins  hora. 
y      Non  sic  exettbiiBf  nec  cireumstantia  pila^ 
Quam  lutatur  amor;  non  extorquebis  amari : 
Hoc  allerna  fides,  hoc  simplex  gratia  donat. 

Alexander  cum  bieme  ducens  exercitum,  resideret 
ad  ignem^  recognoscere  praetereunles  copias  coepil, 
cumque  conspexisset  quemdam  prope  exanimatuui 
frigore,  jussit  eum  sedere  iu  loco  suo,  dicens  : «  Si 
iii  Persis  natus  esses,  iii  regia  sella  resedisse  ca- 
pitale  foret,  sed  in  Macedonia  nato  conceditur.  i 
Fertur  et  aliud  de  eodem,  qiiod  cuin  virgo  eximiae 
pttlchritodiuis,  finitiinae  genlis  principi  desponsaia, 
iuter  captivas  adesse  nuntiaretur,  ei  abstinentia 
summa  pepercit,  ut  ne  illain  quidcm  aspexerit.  Qua 
n:ox  ad  spousuin  reiuissa,  universae  geniis  per  hoc 
lieneflcium sibi  inentesreconciliavit.  Sichumaniiaie 
miorum»  alieuorum  animos  sibi  justiiia  deyinxit. 
Siinile  est  quod  Scipio  Africanus  iii  Uispania  egisse 
legitur,  cui  cum  virgo  nobilis  oinuium  in  se  deco- 
ris  adiniratione  convertens  oculos,  adducla  essct, 
eam  sponso  nomine  Alicio  reddidit,  adjiciens  et 
auruin,  quod  parentes  iu  redeinptioneni  captivae 
atiulerant«  ut  essei  virgini  in  dot»;in,  aut  inarito 
10  munus  nuptiale.  Itaque  multlplici  niagnificentia 


oniversa  gans  vicia,  quae  forte  alias  cessura  uon  p  ris.  An  Timocharcs  fuerit  juxia  Val*>rium  paier 


fuerat,  Romani  imperii  populo  accessil.  Camillo 
FaIiscosobsidenii,magisler  ludi  liberos  Faliscorum 
tanqiiam  ambulandi  causa,  extra  muruin  eductos, 
tradidit,  dicens  retentis  obsidibus,  civitatem,  ne- 
cessario  facturain  imperata.  Camiilus  vero  non  so> 
)um  sprevit  perfidiam,  sed  restriciis  manibus  post 
terga,  magistrum  virgis  agendum  ad  parentes  pue* 
ris  tradidit,  adeptus  beneficio  \icloriam  ,  quam 
fraude  non  concupierat.  Nain  Falisci  ob  banc  ju- 
stitiam  sponte  se  dediderunt.  fixstut  quoque  ejus- 
dem  Camiiii  non  ignobilior  tituliis.  Cum  eniijn  post 
Aubaeus  civitates  el  triumphos  insignes,  militaris 
luanus  invidia  concitau,  damnatus  et  expulsus  es- 
iel  civiute,  quasi  praeda  communi  iniquius  disiri- 


illius,  qui  in  regis  convivio  pocula  minislrabat;*  an 
secunduin  Qiiadrigariuiu  Nicias  medicus,  non  nml- 
tum  curo ,  dununodo  constet  coiisules  Romanoruiu 
eo  subegisse  Pyrrhuin,  quod  perfidiam  fueranl 
aspernati.  Epislolarn  vero  consuluni  ad  Pyrrhuni, 
hanc  luisseQuadrigarius  refert.— cConsules  Roniaui 
salulem  dicunt  Pyrrho  regi.  No»  pro  tuts  itiiuriis 
continuo  animo  coinmoti,  inimiciter  tecum  bellare 
studemus,  sed  cum  rounils  exerapli  et  fidei.  Ergo 
visuin  est  ut  te  salvuui  velimus,  quo  sit^  quem  ar- 
niis  possimus  vincere.  Ad  nos  venit  Nicias  familiaris 
tuus,  qui  sibi  a  nobis  praemium  peteret,  si  te  clam 
interfecisset.  Id  nos  negavimus  veiie,  neve  ob  eam 
rein  quidquam  commodi  exspcctaret ,  deAUDli£« 


«57  POLYCRATICUS.  —  LIB.  V.  S58 

viinus.  SimQl  etiaro  visam  est,  ut  le  cerliorem  Ta-  A  eipriniere.  Iii  sermone  siquidem  el  lioc,  et  qii%- 


ceremus,  ne  quid  hujusmodi,  si  accidisset,  nostro 
consilio  factum  putarent  civilateSt  sciturse  qnod 
nobis  non  placet  promissis ,  atit  prelio,  ant  dotis 
pugnare.  Tu,  uisi  caves,  jacebis.  >  Quid  rereram, 
quod  cum  ei  regni  niedietatem  Pyrrhiis  obiulisset, 
ut  pacem  eondiiionibus  aequis  adinitieret,  con* 
teiuptiis  est.  Sed  nec  regni  medielatero  acquievit 
accipere,  ui  amicitiam  promilteret  regi.  Cum  vero 
Cyneas  vir  praestaniissiiuus ,  qui  Roinam  missus 
fuerat  reversus  interrogaretur  qualis  Uoma  essei, 
rcspondil  se  regum  vidisse  patriam»  eo  qnod  fere 
omnes  tales  essent  illic ,  qualis  esset  solus  Pyrrhus 
iii  Epiro,  vel  reliqiia  Graecia.  Audila  ergo  coiislaii- 
tia  Fabricii,  inquit  rex  :  c  llic  est  uiique  ilie  Fa- 
bricius,  qui  diiBciliiis  a  virtuie,  qiiam  sol  a  cursu 
890  averti  potest.  i  Imperalor  C;esar  Augastus 
Germanictts,  eo  bello  quo  victis  hoslibus  Germanici 
cognomen  incruit,cuin  in  flnibus  copiarum  caslella 
ponerely  pro  fructibus  locorum,  quae  vallo  compre- 
beudebat,  pretiuro  solvi  jussil,  alque  ita  jusliiix 
fama  omnium  fldem  asirinxit.  Quid  de  conlineiuia 
dicam,  rerumqiie  contemptu,  quandoquidem  PIii- 
Urcbi  strategemalica  nonnulla  promisi  ?  H.  Caio* 
nero  eodem  vino ,  quoremiges,  coulentuin  fuisse 
iradltur.  Attilius  Regulus ,  cum  suromis  rebus 
praefaisset,  adeo  pauper  fuity  ut  se,  conjugem,  11- 
berosque  loieraret  agello ,  qui  colebatur  per  unum 
villicum.  Cujus  audita  morte,  scripsit  senalui  de 


dam  alia  nobiliier  usurpaverat,  quod  liuerse  ejiis 
antigrapha;  osiendunt.  In  quibus  cuui  atiquid  iiuii- 
quam  futuruin  credebat,  illud  fore  dicebal  ad  Ka- 
lendas  Graecas.  Masinissam  nonagesimum  xiaiis 
aunum  agenlem,  meridie  ante  tabernacutum  suui- 
tem,  vel  ambulantem,  capere  soliium  cibos  Icgi- 
mus.  C.  Curius  oum  viclis  ab  eo  Sabinis,  ex  seua- 
tiisconsulio  ampliareiur  ei  modus  agri ,  quein 
consuuimati  roililes  accipiebant,  gregalium  portioue 
contentus  fuit,  maluro  civem  dicens,  cui  non  esset 
idem,  qiiod  caeieris,  satis.  Univcrsi  quoque  exer* 
cilus  sa*pe  noiabilis  fuit  couiinentia,  sicui  ejus  qui 
sub  M.  Scauro  insignem  gloriam  meruil.  Nain  roe- 
niorix  tradidit  Scaurus  coniinentiam  miliiarem  : 
f  Pomiferaro,  inquit,  arborein,  quam  in  pede  ca- 
siroruin  fuerat  complexa  luctalio,  postreroo  die 
concinentibus  snealoribiis,  ci  abeuntibus  iiobis» 
intaclis  fruclibus  exercitus  reliqnit  indcmnem. 
Auspiciis  ergo  iinperatoriis  Cacsaris  Domtliani  Au- 
gusti  Germanico  bello,  quod  Julius  Civilis  in  Gal- 
lia  moverat,  Lingonum  opulenlissima  civiias,  quas 
ad  Civilero  desciverat,  cum  advenienlem  ab  exer- 
citu  Caesaris  populationem  liineret,  quod  pra^lcr 
spem  inviolata,  nibil  ex  rebus  suis  ainiseral,  ad 
obsequium  redacta,  septuaginta  niillia  arnialoruui 
tradidit  rothi*  »  Lucilius  Mummius  qui  Corinlho 
capla  non  llaliam  sotum,  sed  etiam  provinclam  la- 
butis  statuisqiie  exoruavit,  adeo  nihil  ex  manubiis 


successore  sibl  creando,  et  destitulis  rebus  obitu  q  lantis  in  suuin  coiivertit  usum,  ut  filiam  ejus 


servi,  necessariain  esse  prssentiaro  suain.  C.  Scipio 
post  res  prospere  in  Hispania  gestas,  In  summa 
pauperCaie  decessit,  ne  ea  quidero  relicta  pecunia, 
qux  suflQceret  in  dotero  filiaruro;  quas  ob  inopiam 
publice  dotavil  senaius.  Idem  prxsiiterunt  Athe- 
nienses  filiis  Arislidis  post  amplissimarum  reruro 
adniinistrationem  in  suinma  paupertale  defuncti. 
Hannibat  de  nocte  surgere  soliUis  non  quiescebat 
ante  nociem,  crepuicu!o  demum  socios  ad  coenam 
vocabat,  neque  amplius  quam  duobus  leciis  dlscuui- 
bebatur  apud  euro.  Idem  cum  sub  Hasdrubale  mili- 
laret  imperatore,  pleruroque  super  nudain  liumuniy 
s.iguIo  leclus,  somnos  capiebat.  iGtnilianum  Sci- 
pionem  iraditur  in  itinerecumamicisambulaulem, 
acceplo  paue  vesci  solitum.  liem  et  de  Alexandrn  [>  tis  ponalur  in  lueaio.  Cuiu  itaque  urbis  moeuibus 


ino- 
pein  senaius  ex  publico  dotaverit.  Consianiia  quo- 
que  cum  ex  pluribus  strategematibus  pateat,  iii 
virtute  Romanorum  maxime  claret.  Eorum  siqui- 
dem  magninceniia  et  virtute,  si  ouinium  geniiuni 
historiae  revolvautur,  nihil  clarius  lucel.  Dcclurat 
hoc  amplissimi  splendor  iniperii,  quo  nullum  inajiis 
ab  exordio,  neque  majoribus  increuientis  processu 
couiinuo  diiataiuiny  humana  polest  memoria  recor- 
dari.  Nain  et  quieup  tibertatis,  justilix  cultu,  rcve* 
reniia  legum,  rinilimarumque  geniiuiu  amiciliis, 
lualiiritale  consiliorum,  et  gravitate  verborum,  et 
opcrum«  oblinuerunt,  ut  orbem  sux  suhjicereiit 
dilioni.  Sed  quia  de  constantia  eorum  coepimus, 
unuin  de  Slrategematibus  Julii  Fronlini,  pro  mul« 


Macedone  dicitur.  Augustus  Casar  miuimi  cibi 
eral  atque  vulgaris.  Fere  secundarium  panem,  et 
pisciculos  minutos,  et  caseum  bibulum  inanu  pres- 
sum,  et  ficus  biferas,  virides  maxime,  appetebal. 
Vcscebaturque  ante  c(enam,  quocunquc  tempore  et 
loco  stomaclius  desiderassct.  Unde  ipse  in  quadam 
epistola  :  t  Ncc  Judsrus  equidem ,  ini  Tibcri,  tam 
diligenter  Sabbatum  servat,  quani  ego  hodie  ser- 
vavi,  qui  in  balneo  post  horam  primam  nociis, 
duas  buccatas  maiiducavi ,  priusquam  ungi  inci- 
pcrem.  >  Iram  quoque  citissime  rcmittcbat,  dum 
injurianlis  animuin  videret  immutaium,  et  sicut 
ipse  dicebat,  celerius  quain  asparagi  coquanlur. 
Moc  eniin  vcrbo  rei  fcstinaix  vclocitatem  soLebat 


liannibal  assiderei,  ostentandae  fiducia:  graiiaysup- 
pleuieninm  exercilibus ,  quos  In  Hispant^  babe- 
baiit,  diversa  porta  miserunt.  lidemagruin  in  qiio 
castra  Uannibalis  eraut,  defuncto  forte  domino, 
venalem  ad  id  pretii  licendo  perduxeruiil,  qiio  is 
ager  ante  belluni  vcnicrat.  llr  dum  ab  flanuibale 
obsidcniur,  el  ipsi  obsiderent  Capuam,  decreve- 
runt  ne  nisi  ea  capia ,  revocaretur  indc  exor- 
cilus. 

Cap.  VIH.  Qnare  Trajanui  videafur  omnibus  prfffe- 
rendus» 

Nunc  autem,  ut  in  Trajano  Plutarchi  Stralege- 
maticis  ponatar  modus^  tantse  fortitudinis  ct  civiii^ 


533  JOANNIS  SARESBElllEiNSlS 

talis  fuit,   ut  Roniaiii   imperii  fliies ,  quod   post  A  lissimum  jiiTenein  iujusle  occidcranl : 

Augustum  defensum  magis  fuerat ,  quam  nobitiler 

ampliatmn  ,  longe    laieqiie  diffunderct.    Gloriam 

tnmen  inilitarem  moderaiione  supi^ravit,  Romae,  et 

pcr  provincias  ouinibus  se    xquulem    exhibens, 

amicos  salulandi  causa  freqtientans »   Tel  xgro- 

tantesy  vel  fesiis  diebus  cum   eisdem   indiscreta 

vici&sim  habens  con?ivia,  vehiculis  eorum,  et  ve- 

stibus  indiflerenler  utens.publice  et  privalimditans 

omnes,  imniunitales  civilatibiis  largiens,  relaxans 

tributa  provinciis,   nulli   gravis»  carus  oinnibus, 

adeo  ut  usque  ad  nostram  aetatem,  in  senatn,  non 

nliter  principibus  acclauielur :  Fellcior  Aiigiisto, 

iiielior  sis  Trajano  !  Sic  iiaque  memorix  ejus  dela-> 

tum  est,  ct  opinio  bonitatis  ejus  in  lantuni  prae- 


S60 

Tu,  iii- 

quit,  Auguste,  imperas,  et  ego  tam  atrocein  injo- 
riain  patior?  —  Ego ,  inqoit  imperator,  satisfaciaoi 
libi  cum  rediero.  —  Qiiid ,  inqult  ifla,  si  non  re- 
dieris?—  Successor  meus,ait  Trajanus,  satisfaciet 
tihi.  I  Et  illa :  c  Quid  tihi  proderit,  si  alius  benefe- 
ccrii?Tu  inilii  debilor  es,  sccuiidum  opera  merce- 
deni  receplurus.  Fraus  utique  est,  nolle  reddere 
quod  debetur.  Successor  tuus  injuriam  patienti- 
bus,  pro  se  tenebitur.  Te  non  liberabit  joslitia 
aliena.  Beneagctur  cuin  successore  luo,  si  libera- 
\erit  se  ipsum.  >  His  verbis  inoius  imperator,  de- 
srendit  de  equo,  et  causam  praesenliallter  examiiia- 
vit,  et  condigua  salisfactione  viduam  consolatus 
est.  Ferlur  autem  beatissimus  GregQriiii  papa  tan- 


Taluity  ut   aiiiicis  laudanlibus  vel    assenlantibus  B  diu  pro  eo  fudisse  lacrymas,  donec  ei  in  revela- 


occasionein  magnificentissimipnestetexenipli.  Recte 
I:iudatur  in  Julio  aniini  magnitudo  invicii,  et  eflica- 
cia  operis,  cum  illiiis  mens,  et  manus  ad  fere  im- 
possihilia  sibi  suffeceriut.  Quantus  in  armala  mili- 
lia  fuerit,  non  modo  Gnlli,  Britonesque  primum  ab 
eo  subacli,  sed  tola  civilis  belli  fortuna ,  ct  Cse- 
sare»  domus  series  prolestatur.  In  litleratorio 
siudio  tantus  ernt,  ut  quaternas  simui  diciarel  epi- 
stolas.  Quis  in  juris  civilis  peritla  fuerit,  veteres 
Romanorum  indicanl  leges.  Polentis  ingenii  vires 
quam  jugiler  in  pbilosophia  exercueril,  prasdicat 
et  extollii  vel  sola  inveniio  Bissexti.  Qiiod  auiein 
oniiiibus  mirabilius  est,  amoribus,  ei  ne^oiils  siinul 
operani  dabat,  et  in  singulis,  quae  aggrediebatur, 


tione  nuntiatum  sil  Trajanum  a  poenis  infeml 
liberatum,  sub  ea  tameu  condilione,  ne  ulterius 
pro  aliquo'  infideli  Deum  sollicitare  pr^sumeret. 
Unde  ct  merito  praefertur  aliis ,  ctijus  virius  pras 
caeteris  ita  sanctis  placuit,  ut  eorum  merilis,  solus 
sit  liberatus.  Et  haec  quidcm  de  capitc  reipublicae 
dicla  sunL 

Cap.  IX.  De  hi$  qui  in  republica  obtinfnl  locnm  cor^ 
<fts,  ei  quod  iniqui  areendi  sunl  a  consilii»  pote- 
itatum,  €t  de  timore  Dei,  et  iapi^utia^  ei  pkilo^ 
$ophia, 

Cordis  locum,  auctore  Plutarcbo,  senatiis  obtl^ 
net.  Senatus  vero,  sicul  niajoribus  placuit,  officii 


taiitus  erai,  ut  eis  solis  vac&re  crederelur,  simul  G  noinen   est,  et  habet  aetatis  notam.  Siquidem  se- 


toius  erat  singnlorum ,  et  omnium.  Laudes  vero 
Augustj  lotusorbis  concelebrat,  et  Titum  amorem 
liumani  generis,  suas  scilieet  delicias  ,  jucunda 
ineinoria  veueralur.  Ego  his  omnibus  Trajaiiuin 
pneferre  non  dubito,  qui  In  solius  virtutis  cullu, 
rcgni  constituit  majestatem.  Elhicum  juxla  qui 
rocte  fecerit,  regem  arbitratur.  Tale  est  illud  qubd 
snh  nomine  Theodosii  praecipit  Claudianus : 

Tu  licet  extrerr.o$  tate  dominere  per  Indoa^ 
Te  Medu$t  le  moUi$  Arabe^  te  Sere$  adorent^ 
S%  meiui$f  $i  prava  cupti»  $i  duceris  irot 
Servitii  patiere  jugum,  tolerabie  iniquas 
Jnterius  leges,  tunc  omnia  jure  lenebi$ 
Cum  poteris  rex  esse  tui :  proctivior  usus 
Jn  pejora  dalur^  suadetque  licemia  tuxum^ 
JHecebrisque  effrena  favei^  lunc  vivere  casie 
A$periu$^  eum  prompta  Venu$  :  lum  durius  ira: 
Consutitury  cum  pcena  palet :  $ed  comprimc  motuSt 
^ec  tibi  quid  liceat,  sed  quid  fecisse  decebil 
Occurrat,  mentemque  domei  reijfeetus  honesii. 

I3t  vero  in  laude  Trajani  facilius  acquiescant,  qui 
aliosel  praeferendosopinantur,  virtuies  ejus  legi- 
lur  commendagse  sanctissimus  papa  Gregorius  ,  et 
fusis  pro  eo  iacrymis,  inferoruin  compescuisse  in- 
ceiidia,  Domino  remunerante  in  misericordia  uberi 
justiliaro,  quam  viduae  0enli  exbibuerat  Trajanus. 
Cum  enim  inemoratus  imperator,  jam  equum  as- 
ceiidisset,  ad  belluni  profecturus,  vidua  apprehenso 
|icde  illius,  miserabiliter  lugcns,  sibi  justitiam  iieri 
peiiii,  de  his  qui  fiHum  ejus  optimum,  et  innocen- 


nalus  dicilur  a  senectule«  Eum  vero  Atheniense& 
Areopagum  dicebant,  eo  quod  in  illis  loiius  populi 
virlus  consisteret,  et  cum  ab  eis  praeclnra  plurina 
Inventa  sint,  nihil  salubrius,  nihil  gloriosius  insii- 
tutum  est  quani  senatus.  Quid  enim  nobilias  esl 
coDtu  senum,  qui  emeriti  a  vulgaribus  officiis,  ad 
coiisilii  et  regiminis  officium  transeunt,  et  in 
tnarcido  oorpore  exerunt  mentis  vires  ?  Eo  sapientiaa 
magis  apti  negotiis ,  quo  In  exercitiis  corporis 
iniiius  possunt.  Eorum  uiique  lanlus  honor  exstiiil 
apud  Grspcos,  ut  diices  reipublicae  nnsqiiam  proce- 
derent,  nihil  egregiuin  agcretur,  quod  senes  insti- 
tuti  non  inducerent ,  aut  approbarent,  et  quod 
t)magisest  ab  initio  urbis  conditae,  nomina  eoruni 
aureis  litteris  scripta  sunt.  Ipsique  patres  cou- 
scripii  appellati ,  qui  alios  saplentia ,  aetate »  et 
effectu  paterno  praecedebant.  Penes  islos  consilio- 
runi  erat  auctoritas,  et  omnium  publice  gerendo- 
rum.  Caeterum  Iicetab  xlate  nominis  videatur  esso 
origo,  hanc  ego  arbitror  lam  corporis  esse  quaro 
mentis.  ^ias  namque  meulis  sapientia  est ,  in  qua 
omninin  ofliciorum  consistit  distributto,  el  artifi- 
ciuin  totius  vitae.  Ars  namque  recte  vivendi  (iit 
Stoicis  placet)  ars  artium  est.  Nullam  vero  esse  ar- 
tem  maximarum  rerum,  cum  iu  miniinis  quoque 
ariem  esse  nullns' ignoret,  opinio  est  boiuinum 
parum  consiJerate  loquentiuro,  et  in  niaximis  rebus 
erraniium ,  omiila   niagis  pro  libilo  staiueiitiuro, 


SGl 


IH)LTCRATIGUS.-^UB.  \. 


561 


quam  pro  veriute.  Est  ioteai .  ut  antiqois  phiio-  A  plen»  totitis  operis  incrcedeio  conseqiutur.  Ceriuro 


sopbis  placet«  sapienlie  ,  rerum  divinarum  liunia- 
narumque  princeps»  et  gerendornm  omiUendorunH 
qiie  MieiiUa.  Uuie  vero  insistere  pbilosophari  est, 
eo  qood  pfailosopbia  sit  stodium  sapientiie.  Ut  ergo 
aniiquis  placuit»  ad  ostlum  saptenii»  pliilosopbia 
pulsai,  et  cumei  apertum  fuerii.anima  rerum  luce 
duiciter  illustrau,  nomen  philosopbi»  evanesciu 
Aot,  sicut  perspicaeioribus  visum  est,  voiuntatis 
sppeUtus  impleiur,  cum  fios  studii  vergit  in  fru* 
ctum.  Nam  philosophi»  Onis,  sapientia  est.  Sed 
acKio  quonam  pactojam  versamur  in  flne  illius» 
cujtts  Initium  nondum  agiiovimus,  qnod  in  rebus 
omnibus  potentisaima  pars  esse  ceiiseiur.  Ycruin- 
tanicfi  qui  finem  novit,  inilium  igiiorare  non  potesi» 


est  autem.  quia  qiii  Deum  limet.  nihil  negligit*  ei 
bona  facit.  Qui  vero  drSigenter  om  nia  investigat» 
et  cogniiis  rebus,  qu»  sunt  agenda  exsequiiur, 
procnl  dublo  sapiens  est,  e(  aplissimus  consiins 
principum  [scu  a  praelaiioric  non  est  arcendus,  sl 
monim  gravitate  {lluslraturl*  Ubi  tanta  monim 
graTilas  innoluerii,  aelaiem  corporis  frustra  quls- 
qoe  causatur.  llic  est  enlni  senex,  quem  praeeligen« 
dumconsiliis,sapienilaerooniia  docent.  Ait  enim  : 
Seneetui  venerahilis  est ^  non  dinluma^  neque  numera 
annorum  computata  (Sap,  iv).  Gtoria  eenum  ^nf'- 
ties  {Prov.  xx).  Cani  sunt  sensus  hominis ,  et  eetas 
senectulis  vita  immaeutata  {Sap.  iv),  Beatus  plane 
qui  liniic   apprehendit  xialem,  ut  de  innocentia 


cum  radix  fniiii,  per  molliplices  Tirtulis  tramiles,  B  vit«,  conscientiae  siiae   teslimonio   g2>udeat.    Sed 


Qsqoe  ad  coronam  Anis,  fruciusque  duicedinem, 
vivacitaiis  suae  soiiditate  perlranseaL  Eece ,  inqult 
Iiestns  iob,  limor  Domim  ipsa  est  sapianiia^  el  rece* 
4ere  a  mala  imeilifenlia  (Job  xxviii).  Aliam  Tcro 
ndicero  sapieniiae  nusquam  invenio,  cum  in  eo  con- 
MDliant  omnes,  quod  iniiium  sapienliw  irroer  Domitd 
(PsaL  ct).  Timor  ergo  initium,  et  in  timore  processus 
csi,  et  omnium  Tirtuivm  colmen,  sIto  iiind  chari* 
utem.siTe  sapientiam  dicas,  non  nsqnequaque 
aiieDuro  est  a  tlroore.  A  filiali  servilcm  divide :  in 
frac  iiiitiuin,  in  illo  sapleniia  constltoe  profectum, 
ei  exinde  perfectionem.  Qooconque  modo  se  Inxus 
verborani  exiollat,  Terum  est ,  qura  sapieutia  ini« 
tiafur  in  timore,  et  quod  sanctus  timor  Domini 


dicis  forte:  Qicfs^fl  hie^et  taudabimus  eum  f  {Eccii^ 
XXX.)  Utiqiie  non  eum  arbitror  exspeclandum  dan- 
dis  consitiis,  qui  peccatum  non  fecerft,  sed  quem 
peccare  ;non  Jovat,  qui  peceatum  oderit »  Tlrtute 
gaudeat,  et  eam  roagno  desiderio  concupiscat, 
bominem  scillcet  bonx  Toluntatis. 

Sed  nec  istud  ad  unguem  resecandum  esl »  beni- 
gniori  potiiis  tit  dicitnr  Minenra  *  qui  non  simplici- 
ter,  sed  alionim  collatione  innoceifs  videatur.  Quis 
enim  gloriabitur ,  se  usquequaque  castum  baliere 
cor ,  cnm  et  astra  munda  non  sint  In  coiispeciu 
lllius,  qni  in  angelis  suis  reperit  praTitalem  ?  Inl- 
qui  ergo  arcendi  sunt,  superbi  et  aTari»  etomnis 
biijusmodi  pestis  hominum.  Nihil  eniin  perniciosius 


permanei  in  saecolum  saecull.  Ilanet  itaqoe  radix,et  ^  esi  inlquo  divitis  consiliario.  Omni,  iiiqnit ,  cuslo* 


iccremenlis  gratiae  invalescens  in  ramos  vlriutom 
proficti.  et  Tis  ejus  ad  fniciom  perfeeias  charitatis 
mqoe  pertingit»  qoae  poenarum  nescit  aculeos,  coro 
non  sit  roetus  in  cbarilaie»  qui  •  pcenam  habet,  et 
sil  timoris  indicium,  qiiod  bona  opera  jugiier  facit. 
et  jcsiitiae  contlnens  eamdero  apprebendit.  Metus 
ergo  videtur  cedere,  dum  gratia  proficii  ad  virtti** 
tein;  qui  jam  non  tiroetservililer,  qui  Qliali  afie^ 
ctu  ad  reTerentiaro,et  bona  opera  incitatur.  Semper, 
inqoii  beatcs  Job,  quasi  tumentes  (luetus  super  me 
titsui  Deum^  et  pondus  ejus  ferre  nonpotui  (Job 
xixi).  Utique  se  non  quandoque  dicit  limuisse » 
ied  semper,  et  eiim  perfectuin  esse  non  diibitas. 


dia  serva  cor  tuum ,  quoniam  ex  ipso  vita  procedii 
(Prov.  iv).  Est  itaque  providendum  poiestali ,  ne 
consiliarii  ejus  indigeant,  ne  aliena  iininoderallus 
concupiscant.  Quod  eliani  ad  eos  usque  prolendi- 
tur,  qul  in  corpore  reipublicae,  inleriorum  obtineni. 
Ticem ,  quos  quaestores  et  commentarienses  •  et  re-^ 
nim  priTatarum  comites  esse  praediximus.  Ilaec 
enlm  omnia  ad  satietaiem  reficienda  sunt ,  et  hano 
ex  necessitate,  ei  osu,  habila  ratione  personarum , 
oportet  interpretari.  Si  enim  reficianlur  avidius,  ei, 
minus  digerant,  generant  morbos,  aut  incurabiles„ 
auidifficiles.  lmpossibi}e  siquidero  est,  quemquam 
]tistitiam  ei  pecunlam  sequi.  Aut  enim  uni  isiorum 


cui  ipsius  Domini  tesiimonio,  Tir  simiHs  noo  erai  d  quilibet  adhaerebii,  et  alierum  contemoet ,  aut  lor- 


in  lerra.  Mec  eum  metu  poenarum,  charilate  dedu« 
cts,  credibile  est  a  roalis  lemperasse ,  quem  in 
perfectione  jostillae  fuisse  non  ambigis  consumma* 
tuni.  Jam  in  commendatione  timoris  sermo  proces- 
iil,  et  noiidum  innoiuit,  quid  sit  timor.  Sed  utinam 
consisiat  iu  corde,  cujos  appellalio  loties  versatur 
in  ore.  Si  entm  roentem  ille  tetigerit,  lingua  effl- 
cicitis,  et  sibi  salubrlus  dispittabit.  Ifam  in  ore 
friisira  volvuntur  Tcrba,  si  virtulis  deficiunt  opera. 
Esiautem  tlmor  Dei,  sicut  beatissiinus  papa  Grc- 
gorius  asserit,  nihil  eorum  qu3e  agenda  suni,  prae- 
lermitiere.  Hoc  utique  practermittilur,  qood  nec 
opere,  nec  volunlaie  impletur.  Quidquid  enim  vis,  et 
uon  poies,  factum  Peus  reputat,  co  quod  Toluntai^ 


quebiiur  aitero,  melloris  expers.  Avaro  namque, 
teste  sapientia ,  nihil  scetestius ,  el  nihil  iniquius 
quam  amare  pecuniam*  Hic  enim  snimam  suam 
Tenaiem  habet ,  et  in  Tiia  sua  pri^ecit  intima  soa. 
£t  forte  Ideo  crates  pecloriSt  coslarumquo  solidita- 
tem,  et  extremae  cuiis  ciaustrum ,  natura  dillgemis- 
slma  parens,  circumposuit  intestinis,  duo  adversus 
omnem  exteriorem  Tioleuliam  Aerent  tutaora,  et  eis, 
quod  necesse  est,  ministrai,  nec  unquam  sine  salu- 
iis  suae  dispendio ,  exterioribus  expocuniur.  Opor- 
tet  autem  In  republica  hanc  naturae  opificis  servari 
iinaginem,  et  bis  necesaariorum  copiaro  de  publica 
niinistrari. 


503 


lOAMNIS  SARESBERIENSIS 


564 


Cap.  X.  De  lateribm  potesttttum  ,  qnomm  neceuUa$  A  Ueris,  dum  differiiir  qnml  negari  DonpoiesL  Bxperto 


erplenda  ett,  malUia  reprimenda ,  [(iO)  ei  de  cau 
gidids  •   quorum  lingua  damnilica  ,  ni$i  (unibns 
tirgenteii  vincia  fuerit ,  de  munerum  acceptoribm, 
et  qnod  munus  est  a  manu ,  a  cauta^  a  tempore^  a 
lorOf  tel  modo.] 

Sed  et  in  lateribiis ,  lifs  scilicet  qui  princi|>ilMis 
debeiil  assistere,  bsc  naturae  forinula  servanda  est. 
Constat  enim  quia  a  coiivicto  mores  formantur.  Qiil 
tanqit  picem  inquinabilur  ab  ea  {Eccli.  iiii), 

Vvuaue  contacta  livorem  ducit  ab  uva  • 

(JUVEN.,  II,  8i.) 

Nec  domi  illorum  Justitiam  esse  credas ,  aut  ve- 
ritatem,  aut  pietatem  »  apud  quos  vides  omnia  esse 
\enalia.  Cbristus  ipse  exclusus  esl ,  et  si  pulsal  ad 


crede,  in  manus  eoruin  mitties  incitft,  et  vt  aliquid 

de  fahnlis  mniueiniir,  portitor  immitis  Gbaron  ,  qui 

nemini  oepercit  unqoam.  isiis  longe  clementior  esl, 

Stipe  siquldemy  tcI  iriente  solet  esse  contentus.  At 

istl  asses  integros  sibi  niuliiplicari  jubent.  Sed  qoid 

est,  qiiod  apud  euriales  omnia  qoeror  esse  venalia, 

com  ea  etiani  quae  non  snnt ,  rerum  scilicel  priva- 

tiones,  venalitio  eonstet  eise  obnoxia  ?  Mon  opns, 

iion  sermo,  gratuitus  est,  noii  ucetur  nisi  ad  pr»- 

lium.  Silentium  iiamque  res  venalis  est.  floc  forie  a 

Demostbene  acce|>enint,  qnl  cnm  Aristoderoum  ae« 

lorem  rabularoni  interroj^asset ,  qiiantum  roercedis 

itti  ageret  accepisset,  et  responderetur  ei   talen- 

........  tuin  :  f  At  ego,  inquit  Demosthones ,  phis  acceoi  »1 

ostium,  non  apentur  ei,  fugnint  et  fugant  gratiain ,  n  .^      . ..  .     .^  ..  .      • 

s        «^  ^  I    -«.•  «.*.«.•«/•     .    -u-r  c-  lacerem.f  t.ausidicorum  sinuidem  est  lingua  dainni* 

qulomniaad  pretium,elgratisfaciuiitnihii.  Si  pre-  j>  •     i       r    a  •     - 


ces  porrigendx  sunt,  si  causa  examinarida ,  si  exse- 
culloni  niandanda  sentenlia,si  conlicienda  caulio, 
oiiinia  nummus  agit,  veritas  caeca  esl,  pielas  manca. 


Onantum  quisque  $ua  nummorum  serval  in  arca, 
Tantum  habet  et  pdei, 

Contemnere  fulmina  pauper 
iWeditur  aique  deos^  diis  ignoseentibus  iptis, 

Qui  corruptior  moribus ,  ei  corrump^ntior  mune- 
ribus,apud  istos  beatior  est.  Si  principum  manus 
evaseris,  grandis  tibi  restat  via,  arcta  ,  et  ardua : 
antequam  tortores  extremos  effugias,  sudandum  esl 
tibi.  Ccce  insirumenia  tua  conficit  Cossus,  si  euin 


fica,  nisi  eam,  ut  dici  solet,  funibus  argenteis  vi»« 
cias.  Nec  unum  nist  forte  polentissimus  sit,  proficit 
iliaqueare  muneribus,  qula  In  qno  onius  tibi  conci- 
liatur  gratia,  aliornm  invidia  concilalnr.  Sibi  nam* 
que  praereplum  arbilrantur ,  ^uod  aliis  erogatnr. 
Hoc  aulein  a  maxiini»  pertransit  ad  minimot ,  qiii 
nisi  mulceatitur  obsequiis,  et  reAcianlar  muneribus, 
sibi  fieri  injuriam  suspioanlur. 
Maxima  qucsque  domns  servis  esl  plena  superbist 

(JUVER  ,  V,  66.) 

ei  eadero  cupidis  pleoa  esl  el  avaris.  Illi  unien 
perniciosius  uocent  inier  omiies  curi»  nugatorei , 
qui  sob  praRtexlu  boneslalis  ei  liberalitatis,  nitserix 


saluiare  licuerit,  pro  magno  repuia.  Si  scliedulam  n  su»  solent  ineptias  colorare,  qui  niiidiores  ince 


non  attuleris ,  frustra  accedes.  Si  autem  attuleris, 
jnutilis  est ,  nec  acquiescet  ut  manus  nobilis  vitio 
membran»  degenerei.  Quid  mulia  ?  Suam  necesse 
est  comparari ,  cum  nec  opera,  uec  calamus,  aut 
sepiolae ,  aui  nigrae  loliginis  succus ,  tibi  constei 
inemptus.  Sed  el  ipsas  syilabas,  et  apices,  nisi  eum 
tibi  propiiium  feceris,  sic  dtstorquebit ,  toi  tibi  ver- 
boruin  ponet  lendicuias ,  ut  pro  pace  l>ellum,  pro 
quiete  litigium,  amici  instrumenio  videatur  inscri* 
bere.  Si  cingulum  forie  fibi  ventistius  fucrit,  si  in- 
cisorium  apiius ,  sl  quid  in  minuta  supelleclili 
decentius ,  rebus  ejus  connumera ,  nisi  tibl  perire 
velb  operam,  et  impensam.  Aut  enim  precibtisex- 
torquebilur,  aut  eas  liberalitale  praevenies.  Tandein 


dunt,  qui  splendidiiis  epulantur,  qui  propriam  ad 
niensani  saepius  extraii*i08  compeilunt  accedere, 
buinaniores  domi,  foris  beniguiores ,  affabiliores  io 
sernione  ,  liberiores  iii  senteniiis ,  in  proximorum^ 
cullu  munifici,  et  oinninm  viriulum  imilatione  pn> 
clari.  Ul  enim  ail  eiiiiciis :  c  Tolius  injusiilixiiulla 
est  capilalior,  qnain  rorum,  qui  cuin  maxime  deci- 
piunt ,  id  agiiiit,  ut  boiti  viri  esse  videantur.  i  llis 
ulique  et  virtutis  uaibra  licenliam  facit,  et  iinde  vix 
oporluerat  sperari  veniain  ,  gloriain  assequuniur. 
Possuut  impune  plurima  extorquere,  qui  parvoDon 
possnnt ,  imo  iiou  dignantur  csse  conienti.  Noiuai 
iiuidein  est,  et  generale  provcrbiuin,  quia 
Serviet  aLernum,  qui  parvo  nesciet  uti. 


pileum  qualecunque  sit,  asportabil  amicus  in  me-  D  ^^  lanieu  cum  bis  me  beiluni  inexorabile  gerere 


nioriam  tui.  Jam  a  Cosso  digrederis ,  sed  libi  ignis 
purgatoriiis  imminet,  superesi  Yeienio,  quem  multa 
8oIitcitabis  instantia,  etimagno  artificio  gestus,  pre* 
cum ,  el  munerum  ,  ui  te  clauso  labello  respiciat. 
Tunc  de  singuiis  verbis  in  consilium  ilor,  delibera- 
tioni  praescribitur  tempus ,  el  apices  singuli  ponun- 
tur  in  staUra.  Nisi  euin  praemulseris  ,  occurret  libl 
non  fideliter  ret  gestae '  concepta  series ,  aut  styliis 
incultus  oberit,  aui  a  publica  forma  notarii  vel  scri- 
niarii  diverlens  benignitas,  aot  negligi;ntia  juri.s  et 
aliquis  semptr  nodus  pecunia  vindice  indigebit.  Ul 
▼ero  minimum  kednt .  longa  exspcctalione  torqne- 


putes,  munera  curiales  licenler  accipiant,  duin  iiod 
exlorqueant  impudenter.  Pudor  auiein  abjicitur, 
siintil  ac  ad  exaciiones  ventiim  est.  Verbum,  itiquit, 
verecundum  supplici  ac  subinissa  voce  diccmhiin , 
Kogo,  nec  gratis  lulit,  qui  cuni  rogarei  accepil.  Bis 
eiiiin  eniit,  qui  rogai.  Ad  rei  nainque  vei  spci  pre- 
tium ,  verecundiani  vendidil.  Munus  vero  juslae  re- 
prebensionis  non  babet  iiotani ,  quod  devotio  libe- 
raiiiaiis  obtulit,  non  Improbitas  deprecantis  extor- 
sit.  lla  tamen  ut  iniquorum  munera  non  acceplel, 
cuin  ingrali  bominis  sit ,  votis  non  fovere  beiieO- 
cium,  ct  impium  pro  niuneribus  jusllficare  ^diceoi^ 


(29)  Uncis  inclusa  om.  ed.  Paris. 


5»  POLYCRATICOS- —  UB.  V.,  ^  m 

Domiiio,  sit  iniqoam.  Uliqoe  beneficium  accipere  A  Inler  alios  tamen  benigniores  nnnt,  qni  minimom 

possuni,  licet.fere  omnes  proni  slnt  ad  nocendum , 


est  vendere  iil)erutem«  et  dedecensest  servos  esse 

qui  delient  aliis  imperare.  Yerumlamen  et  causae 

raiio  liabenda  est  et  person» ,  ut  nec  a  turpi ,  nec 

tarpiier  accipiatur ,  quod  ex  ioeo ,  et  tempore ,  et 

modo  latius  oporlet  ioquiri.  Nam  plerumque  a  ma- 

nu,  plerumque  a  causa»  a  tempore  iolerdiim ,  inter- 

dam  a  loco,  vei  modo ,  splendent  raunera  vel  sor- 

descont^  At  improbitas  curialium  eo  usque  iunoluit, 

ut  de  leftruDonio  conscieotiae,  de  venusiaie  morum, 

de  odore  opinionis,  de  sincerilate  causae,  de  torren- 

le  eloquenliae,  nisi  pretio  intervenienie»  quis  frustra 

coulidat.  . 

Ip$e  lieet  ^tnkae  MutU  eomUatuif  Homeret 
Si  nihU  attulerie.  ibi$.  Homere.  (orat. 


quod  cuivis  longe  facilius  est ,  quam  nrodesite.  Ex- 
erceant  ergo  nundinas  suas,  loculos  alienos  exhao- 
riant,  farciant  suos,  possideant  quanlum  Pacuvius, 
montibus  aurum  exaequent,  nec  ament  aliquem,  nee 
amentur  ab  ullo,  sint  admiralioni  ignoiis,  dum  do* 
roesticis  sint  odio,  vel  contempiui.  Tale  aliquid  iii 
veterum  Romanorum  scriptis  invenies.  Cuni  F.  Cn. 
Grxciniis,  aut  si  alio  polius  dicitur  noniine,  argue- 
reiur  ab  amicis  ,  quod  uxnrem  formosam ,  casiain, 
et  nobilem  repiidiaret ,  respoiidit :  t  Et  hic  soccus 
quem  cerniiis,  novus,  elegans,  et  inspectoribus  om- 
nibus  placens  est«  sed  nemo  seit  praetcr  me  solum 
ubi  nie  preinal.i  Legilur  in  libro  iVicm^rortim,  quod 


Non  modo  leoneset  iigrides,  eloquentiaebeneficio  B  cum   Madianitis   fornicans   Urael,   indignationem 


lenisse  dictus  est  OrpbenSf  sed  apud  ipsum  Diiem 

vox  dukior  peroravit»  canemque  tricipitem  exoravit 

caosa  favorabilior ,  ut  admissam  semel  Eurydicero 

GODtra  roorem  inferorum  liceret  educere.  Tu  vero 

licet  Orpbeus  sis,  aut  Arion,  vei  ille  qui  solo  iestu«^ 

diuis  8000»  saxa  »  ut  dicitur ,  emollivit,  nibil  apud 

curiales  efllcles,  nisi  pluinbea  eornin  corda  aoreo  vel 

argenteo  matleo   vanitatis  vel  ciipiditatis  incude 

eniollias.  Iiicleinenliam  Cerberi  omnes  abborrent. 

Ego  nie  credo  vidisse  ostiarios  Cerbero  duriores. 

Apud  inferos  tamen  Cerberus  unus  est.  Quot  sunt 

diverticula  Curialium  »  tot  Cerberi  sunt.  Atrienses 

quoqiie  Cerberos  sustiiiebis,  tolamque  familiam,  quae 

semper  aut  mordet ,  aut  latrat.  Omiies  vero  quot-  ^ 

quot  sunt,  iii  uno  medicos  audieriint ,  dicenies: 

«  Dum  dolet  accipe,  facturi  eiiain  si  sibi  cxpedire 

crediderinl,  oi  iloleat  qiiod  sanum  esi.i  In  iino  u* 

nien  ptissinios  esse  roiraberiSt  quod  querelas  libci^ 

tcr  audiunt,  fovent  bumiliorum  causas,  et  eo  usque 

pairocinantur  afiliclis,  dum  exhaurianl  loculos  ple- 

niorum.  Nani  quocunque  modo  causa  procedai,  boc 

semper  agitur  ut  loculi  Impleantur,  etsi  avariiia 

uequeat  saiiari.  Quisquis  in  istoruro  manus  inclde« 

rii,  81  pcenitens  invenitur ,  opinor  baec  tormenia  ei 

sufiicere  posse  ad  veniam.  Mhil  ^enim  adeo  grave 

est,  quod  blc  expiari  non  possit.  Qiiid  eniro  misei  ius 

est,  quam  superbis  assidere  liminibus,  praelergre- 

dieniium  tolerare  fasluni ,  et  conlemplibiliuni  cal- 


Domini  provocaverit,  donec  Phinees  Zanibri,  flliuin 
Salomi    cuni    succuba  Madianllide ,  educto  ense 
transverberavit ,  etin  occasu  itocentiim  quievit  ira 
Dei.  Factus  est  ergo  sermo  Domini  ad  Moysen  di- 
cens  :  ToHe  cunciot  principes  populi ,  et  sutpende 
eos  contra  solem  in  paiibulis  {Num.  xxv).  Peccave- 
rat  quidem  populus ,  et  fornicaiio  principum  non 
expriiiiitur,  rapi  tainen  pra:cipiunlur  principes  ad 
patibuluin ,  et  in   pccna  eorum  quies   delinquenti 
populo  reparatury  eo  quod  ex  negligentia  praesidea- 
tium  saepissime  provenit  excessus  subditorum.  Re- 
fert  itaque  potestatis  istorum  coliibere  malitiam,  et 
eisdem  de  publico  providere  ,  ul  oninis  grassandi 
occasio  sublrahatur.  Quod  et  in  jure  Romauo  anli- 
quitus  cautuin  est,  alloquin  aiictor  videbilur  male* 
flcii,  quod  praetennisso  ofllcio  einendare  contemnii. 
His  eniin  flagellis  hominum,  innocentiumque  terro- 
ribns ,  quo  praeclarior  et  poieniior ,  eo  plenior  et 
perniciosior  curia  esi.  Frequens  eteniiu  est,  ul  cu* 
ria  rccipial  vel  faciat  vitiosos,  apud  quos  invalescit 
aiiilacia  delinqueiidl,  cum  ex  familiaritale  potentuniy 
viiiis  indulgetur.  Sed  et  de  antcacta  viia  cujuscun- 
que,  frustra   praesumilur ,  cum  inter  curiales  vix 
possit  innoceniia  relineri.  Quis  est  enim  cui  virtu- 
tein  non  excutianlcurialium  nugae?  Quis  est  lantus, 
quis  tain  solidus,  ut  corrumpi  non  possit?  Optinius 
est  qui  resistii  diutius,  qui  validius,  qui  corrumpi- 
iur  minus.  Nam  ut  sii  virtus  incoluuiis ,  a  curia- 


cari  cootemplu,  perferre  molesiias  excussorum.  ei  D  *"""  ^»^^  diveriendum  est.  Provide,  quisquis  hoc 


ab  iudignis  qu:cvis  indigna  perferre^Socrates,  cuin 
eum  Alcibiades  inlerrogaret ,  quare  Xanthippein 
uxorem  admodum  roorosam  et  jurgiosain  ,  el  quae 
dtu  noctuque  mulieribus  scaiebat  molestiis,  domo 
non  abigerel ,  inquit :  Cum  talem  domi  perpe- 
lior»  insuesco  ,  ei  exerceor  ut  caelerorum  quo- 
qiie  foris  petulantiatu ,  et  injuriam  facilius  ferain. 
Veteri  celebraiur  proverbio :  <  Quia  vacua:  roanus 
temeraria  petitio  esl ,  et  profecio  importunus  pre- 
cator  est,  qui  dandas  res  ad  verba  confidii.»  Uiio- 
bique  enim,  scilicet  apud  curiales  et  medicos,  ob- 
linet, 

Pro  soiis  verbiSf  monianis  utimur  kerbis^ 
Pro  caris  rebusp  pigmentis  et  speciebus. 


dixerii,  et  prudenler  curiae  naturam  expressit : 

exeal  aula^ 
Qui  vuU  esse  pius. 

(LucAN.,  VIII,  591.) 

Unde  eleganter  fons  Salinacis,  infamia  mollitiei  in- 

signis,  eidem  comparaiur.  Ut  enim  in  fabulis  cst, 

unda  illius  aspectu  decora  esl,  gtistu  dulcis,  snavis 

tactu,  etomnium    sensuuin   usu    gratissima,  sed 

lanta  roollitie  ingredienies  enervat,  ut  viris  eflemi- 

naiis  nobiliorem  adiinat  sexum;  iiec  ante  quisquain 

egredilur,  quam  stupeat  ei  doleat  se  mutatiim  esse 

in  feminam.  Aul  eniin  cedens  omnlno  sexus  in  de- 

teriorem   dcgenerai,   aut  veteris  diguitatis  aliquo 

luancnte   vestigio  ,  hcrmaphroditum    induit  ^  qul 


5S7 


lOANXlS  SARESBKRIEXSIS 


BS8 


quofiam  dellnqiicnlis  nalura  ludibrio ,  «jc  iitriusqnc  A  faeiem  potenih,  ei  ponM  »candalum  in  agiHtgU  /»«. 

ficius  osicnlat  imagincm ,  ul  neuiriug  relineat  veri- 

tatem.  Ilac  autem  poetici  nnbe  rigmenii  niigaruin 

curialium  rcpraesentatur  imago,  quae  viros  abjecu 

viriute  emoUiunt,  aut  virtutis  ifnagine  retenta  per- 

verlunt.  Qui  curialium  ineplias  induU,  et  philoso- 

phi,  vel  boiii  viri  officiuni  pollicetur,  Heniiaphro* 

ilitus  est,   qui  duro  vultu  et  hispido    mulicbrcm 

deturpat  venustatcm  ,  ct  virum  muliehribus  polluit, 

et  incestat.  Kcs  siquidem  monstruosa  est ,  philo- 

sopfaus  curialis  :  et  dum   utrumque  'Csse   affecial, 

iieutrum  cst,  eo  quod  curia  philosophiain  exclndil, 

ct  ineptias  curiales  philosophus  usquequaque  noii 

recipit.  Non  tamen  ad  omiiein  curiam  comparatio 

transit,  sed  ad  illam  duntaxat  ,   quae  iiisipieniis 


Non  perces  in  muhiludine  emialh ,  nee  te  tmmntag 
in  populum^  neque  alHges  duptida  peeeata ,  nee  enim 
in  uno  erii  immunii.  Noii  esse  pusiUanimis  in  anime 
tna,  exorare  el  facere  eleemosynam  non  despieiasn 
Ne  dicas :  1n  multitudine  munerum  meorum  respicisi 
Detts^  et  offerente  me  Deo  allissimo  munera  ma 
suscipieL  Non  irrideas  hominemin  amaritudine  ani-' 
mo!,  est  enim  qui  humHiat  et  exaitat  eircumspeetor 
Deus  (Eccli.  vii).  Ex  hls  dlligcnti  lcctorf  occnrret, 
quod  voluntas  boni  non  mtnus  jadlci  nccessaria 
csl.  quam  iiotiiia,  vel  potcstas,  cain  noninodode 
suis,  scd  cx  alienis  delictis  tcireatur ,  ct  dupliei 
suorum  ct  aliorum  preroatar  oncrc ,  ut  ncc  in  mol- 
litudinc  munerum  citra  munditiani  voluntatis  sit  ei 


, ,  —  —  ,    ,       - -^  r ^ 

distcmpersturarbitrio.  Qui  enim  sapiens  est.nugas      flducia  ante  Deum.  Undc  cf  Plato  cgrcgie  quidem 


ahigii,  componit  domam,  et  universa  illius  subjicit 
ralioni.  Ut  eniin  ait  Sapientia  :  Quce  communicatio 
sancto  homini  aH  canem,  aut  luci  ad  lenebras? Omne 
animal  diligit  sibi  simile »  et  omnis  homo  proximum 
suum,  Omnis  earo  ad  simHem  sibi  conjungitur^  et 
omnis  homo  sociabitur  simili  sibi.  Si  lupus  agno  ali- 
guando  communicavit  sic  peccalor  juito  ( Ec» 
eli.  ziii). 

Cap.  XI.  De  oculis^  auribus,  et  lingna  polestatum^ 
et  de  oficio  prtesidis,  et  quod  judicem  oportet 
habere  juris  et  asqui  nolitiamt  voluntatem  boni. 
et  potestalem  exsequendi,  et  qnod  juramento  de- 
bet  esse  alliQalus  legibus,  et  a  sordibus  munerum 
aitenus. 

Sequitur  octtlorum ,  aurium,  ct  linguae,  collutio, 
quain  in  praesidibus  provinciarum  consistere  supc- 
riua  dictum  est.  Prasses  igitur  est  qui*  iii  jurc  red- 
dcndo,  provincialibua  praesidct.  Hic  autem  aequi  ct 
iniqui  dcbct  baberc  notitiam ,  ct  facullatcm,  et 
aiiimiim  cjus,  quod  justum  est,  cxscquendi.  Nam 
sicut  medico  cventus  luatrtalltatU  imputari  non 
dcbet,  ita  si  quid  tristc  per  Impcritam  ejus  conti* 
gerit,  ei  mcrito  imputatur.  Quod  si  novit,  ct  non 
Tult,  non  ex  ignoraiitia,  sed  cx  malitia  condem- 
iiatur.  Finis  siquidem  utriusquc  damnatio  cst: 
licet  ignari  mitiu^  puniantur,  nial  forte  ignorantiam 
ncgligcnliaprocuravcrii.  Nam  si  ignorantia  invin- 
cibilis  cst,  naii  aiiert  mortcm,  scd  ab  innatis  lene^ 


ct  luculcnier  (si  tamcn  aodiatur)  eos,  qiti  dc  rcipa- 
hlicac  gerendo  magislratu  contendunt,  ila  inlcr  se 
versari  asserit»  ut  si  naotas  snb  advcrsa  tcmpcstaio 
deccrteiit,  qnis  corum  polissiirium  dcbcat  guber« 
narc.  In  qoo  fortunae  calcolo,  aul  nullus,  aut  rarns, 
idemquc  temerarins  csl,  qui  sinc  arte  ct  vrriboi 
vindicct  magisiratum.  Et  in  eo  qaidcm  lempore 
nihil  miserabilius  vidi ,  quam  |iidiccs  scicntiae  legis 
ignaros,  bonse  volnntatis  inancs»  qnof  convincit 
amor  niunenim  ct  retribulionom,ct  i6  viriuin  qaod 
habent  in  obscquio  avaritiae  ,  jactantiae,  aut  canils 
et  sangoinis  exerccntes ,  et  a  necessliatc  sacra- 
nienti  legitimi  absoldtos.  Ex  qiio  pianum  est, 
C  priucipes  qui  eis  ordinariam  jnrlsdictioncm  conto- 
lerunt,  juris  essc  ignaros  vel  contcmptores.  Sed 
quidquid  dc  pcrltfa  juris  dicamus ,  aot  dc  viribus 
exsequendi ,  Judiccm  oportct  cssc  rcligiosissimum, 
ct  qui  omnc  iniquum  roortc  ipsa  magis  oderit. 
Quia  ergo  praesidea  ordtnariam  habent  Jarisdiclio- 
nem,  vel  jurisdicendi  |)otcstatem,  ipsonim  ct  jadi- 
cum  aliorom  ona  cst  spcculatio ,  ct  quod  it  bis 
dicitnr,  facilc  ad  aliorum  consequentiam  trabilor. 
Est  itaqne  primum  quod  ex  nccessitatc  officii  utris- 
que  indicilur,  ut  Justiliae  in  omnibus  pareatur,  et 
nihil  eorum  qu»  facienda  sunt ,  flat  ad  pretiam. 
Namqiiod  injustum  cst»  usqiicquaquc  non  licel,  ot 
nec  pro  temporali  vita  fleri  liceal.  Quod  vero  ju- 
stum  est,  merccdis  interventu  non  indigct.coro  per 


bris  cxcusatur.  Si  vero  scit,    ct    vult  aequitati  ^  se  fieri  dcheat ,  et  iniquuni  sit  vendere  quod  debe- 


scrvire,ncc  potcat,  iion  lain  prapaidis  cst  culpa» 
quam  principis.  Scd  ad  religioncm  judicis  haec 
cadem  pcrtNicre,  ccrtissimum  csl,  ciun  ipsum  juris 
oporieai  bahere  notltiam ,  voluntatem  boni,  vires 
cxsequendi,  ct  sacramento  debcat  essc  legihus 
obligatus;  ut  sjbi  omnino  illlcitum  noverit,  ab 
earum  sinoeritate  divertere.  Nam  de  sapientia  cjus, 
^aplcntia  docct.  Judex,  inqui.t ,  sapiens  judicabit 
popuium  suum ,  el  principatus  seruati  stabilh  erit.^ 
Secundum  judicem  populiy  sic  et  ministri  ejus  ,  et 
qualis  recLor  est  civilatis,^  tales  et  inhabiianies  in  ea> 
(Eccli.ii).  Sed  et  vires  nccessarias  esse ,  non  ta- 
cuit,  diccns  :  Noli  quwrere  judex  fieri ,  nisi  valeas. 
Virtule  irrnmpere  iniquitales,    ne  forie  exiimescas 


tur.  Justittam  crgo  \endcrc  iniquitas  est ;  injnsii- 
tiam,  iuiqua  insanfa.  Haec  siquidem  ubiqne  repro- 
bata  cst,  ut  nusquam  essc  debeat,  illa  ubique  debiii 
c^t,  ut  sinc  scelerc  vendi  non  possit.  Neqne  enim 
Balaain  ex  eo  culpaiur,  qnod  popull  Dei  cansniM 
condemnaverit,  aliudve  dixeril,  qaam  quod  Domi- 
nus  inspirabat»  sed  quia  avaritia  cxcaecatus  est, 
infldelium  causam  instruens  quomodo  ad  provo* 
eandum  iram  Dei  delinqucret  Israel ,  dictantema- 
litia  procuravlt.  Qoaerebat  crgo  quomodo  jnste 
justificaret  cajisam  impii ,  et  qnasi  illuso  Deo,  gra- 
liam  ejus  sublrahcret  clcctis.  Aut  si  adversi  justi- 
ficari  non  possct  caiisa  ,  hoc  salscm  agcbai ,  iit  ci 
ab  ista  rcccderct  Dcus.  Compiignautibus  nam^iuft 


5.^ 


roL\cRATicus.  —  un.  V. 


170 


iiiiquis»  vincere  (ut  dicilur)  consoevji ,  qiii  viribus  A  Cai*.  XII.  De  $acrnmenio  JHdkum,  et  coUation^  Pij- 

Ihagoroi  el  Mexandri^  et  in  quibns  rebut  gratiatn 
partibui  pottit  facere  judex^  et  de  qu«ttiouibu$ 
eupiiotis. 

Elquideiii  judices  sacrameiito  legihus  alliganlur 
juraii,  quia  oniiil  modo  judlcium  cum  veriiale*  et 
legiiin  observalione  disponeni.  Ipso  quoque  jure 
caiitum  esl,  ut  sacrorum  Evangetioniro  scriptur.ii 
terribiles,  anie  sedem  judicialem  deponaniur,  ibique 
ab  inilio  liliuro,  ad  finein  iisque  pcrmaneant,  nec 
amoveaiilur,  nisi  senteiitla  recitata»  quo  toiiuscoii* 
tistorii  latiludo,  Dei  ipsius  repleia  praesentia,  oin- 
nibus  ad  sacrosanctas  Scriptiiras  metum  incutiat, 
et  revercntiam,  et  ab  inquisitioiie  veritaiis  omnis 
iniqultas  propulsetur.  Oiones  quoque  carnis  et  san- 


superior  est.  Dalaamitas  videas  plurinios,  qui  licet 
iniqiiem  noiint  ferre  seiiteniiam,  eorrupti  tainen 
niuneribus,  justitiam  partis  unius,  In  alteram  quavis 
arte  transferre  nioliuntiir.  Non  InciJe  dtxerim 
utmin  sit  nequius,  licet  venditor  aequitalls  ,  maii- 
tiain  fuco  falJaciori  coloret*  Potest  lamen  videri 
nequior,  qul  oflDcii  sui  priiicipem  et  reginam,  cui 
fides  famulatur ,  .quasi  mercem  in  foro  distrabit» 
ac  61  servus  infldelis  dominum  vendat.  Oiniiis  enira 
niagistratuSt  justitiae  famulus  est.  Constat  enim 
quia  aeqnitasalienatura  venditore,  licet  ad  empto- 
rem  non  transeat»  el  empia  iniquitas  sicadempto- 
reni  transii,  ut  uequaquam  a  vendilore  recedat.  £t 
quod  in  aliis  conlractibus  non  reperitur,  solus  ille 


justuiam   vendii,  qui   non  habet.  Siquidem   anteB  «"'"*»•  ''^*'»'^  judiciaria,  propellit  affeclus,  eva 


commerciiim  reiinquit  sordidum  vinuliioreiii.Nonne 
sordidus  est,  qui  ad  acceptas,  vel  oblatas  sordes, 
conscientiam  polluit,  et  non  tam  justitiain  veiialem 
babet,  quam  aniiiiam  suain?  Doctor  genlium  divi- 
tias,  houores,  et  lotius  mundi  yariam  siipelleclilcm 
conteinnit  ut  stercori,  ul  soliim  lucrifaciat  Cbri- 
stuin,  raius  omnia,  quae  dispendium  saluti  aOernnt, 
sordibus  aggregauda.  Recie  quidein  et  ri(ielilei-,  co 
quod  nibil  mun(tum,nihil  bonesiuni,  nibil  dccens  sa- 
laiem  impedit,  sed  sola  turpitudo,  quae  sicut  dedecet» 
sic  et  iuimunda  est,  et  certe  inutllis,  adeo  damnosa, 
ut  nnlio  temporali  emolumento  valeat  compeusari. 
Quidenim  prodest  bomini,  si  universum  inundum 


ruans  iram  et  odium,  nietum  ei  amicitiam  :  quia, 
ttt  alt  Julius  Caesar,  baud  facile  animus  veruni  pro- 
videt,  ubi  ista  proficiunt.  Htnc  est  illud  proverbium, 
auciore  Cicerone  apud  antiqiios  celeberrimuin  : 
exutt  personani  judicis,  quisquis  amicum  induit. 
ilSquitas  enfin  cui  judez  obsequium  debet,  odii  si- 
nistram,  aut  amoris  dextram  ncscil.  Naiii  a  veritaie 
non  ilcet  in  judiciis  declinare.  Ut  vero  pliirimuin 
indulgeatur  amicitiae ,  amico  interdiiin  dllatioiiis 
graiiam  facit.  Hoc  tamen  ipsum  raro,  et  non  nisi 
caus»  cogniu.  Porro  dum  causa  anceps  esl,  dilatio 
protelatur,  si  non  contentiouis,  saltem  decisionis. 
Nam  judicia  festinata,  pQenitentiam  pariunl.  Uiide 
etGraecl,  cum  orgentur  ad  senteniiam  autcquam  de 


liicretur,faciensdetriroentum  animaesuae?(Lttc>ix.)  ^  ,.  ,  .  . 

p.    . ,  ....         ,      .     ...        , .     ,  '  G  caiiea  liqueat,  respondent  patres  suos  solein  apuJ 

Et  vide,  quia  noo  dixtt  inuudum  inutileiu  ubj  salus  •     j  . ^.  j 


p«;rditur,  sed  etiam  ubi  niinuitur  gloria.  Quantum- 
visrutilent  gemmae,  auruiii  spieodeat,  et  omnibus 
lenociniis  suis  arrideat  niundus »  quidquid  mundi- 
tiam  bominis  |)erimit,  sordidum;  quod  decoren 
aniniae  exstiiiguit*  turpe;  quod  bonesutem  subver- 
tit,  ignonDiniosiim  est.  Uude  et  apud  antiquos»  eiiaiu 
saluiifera!  veritatis  ignaros ,  omne  quod  ez  debito 
olBcii  gratuitum  esse  oportet,  sl  fiat  ad  preiium,  iu 
sordibus  compotantur.  Ipsius  quoque  pretii  sic  di- 
latanl  inlerpretationem ;  ut  iion  inodo  pecuuiam, 
specieiuve  coniineaii  sed  obsequiuro,  omnemque 
operaniy  quaienus  slias  non  debetur.  Quod  euiro  ez 
bordibus  est»  quid  erii  nisi  sordidum?  Non  eiiiro  po- 
tesl  arbor  inala  fructus  boiios  facere,  cuui  lu  eo  vis  D 
uaturae  cousistat,  ut  sitnilia  ex  simiiibus  procreeu- 
lur. 

Gaeterum  quia  praesidum ,  et  aliorom  judicum» 
commuuem  esse  iiispectioueni  prxmisimus  ,  aeqoi- 
UliSy  et  public»  quietis  muiistri  sunt,quus  tauto 
circumspectiores,et  cauiiores  oportet  esse»  magis* 
que  sollicitus,  quo  illius  reservautur  examiui»  cujus 
prudeiitia  circumveuiri  nou  potestt  aut  justitla 
corrumpi  :  illo  obtinente,  ut  in  quo  judicio  judica- 
verint,  judicentur »  et  roensuram  bouaro  et  confer* 
tani,  et  coagiuum,  et  supereflluentem  in  siuussuos 
a  judice  justo  recipiant. 


antipodes  non  vidisse;  sed  exspectas^  seniper» 
donec  el  ipsis  orireinr.  Dicnnt  eniin  praeproperum 
esse  viatorem,  qui  aniequam  locifer  oriatur,  cras- 
sis  adhuc  leiiebris,  luceque  remou,  diaetam  ag- 
greditor.  Sed  nec  judicem  terreat  auctoritas  liga  - 
tonim,  cum  Pjtbagor»  In  longissimum  teinpus  sil 
dtlau  petllio,  et  Alexaudri  Macedonis  in  casirensi 
Judicio  sit  causa  damnaia.  Quod  et  ille  acceptutii 
habuit ,  judicibos  agens  gratiam,  quorum  in  eo 
ftdem  probaveral,  quod  jostitiara  omni  potentatui 
prseferebanf.  Nihil  vero  praeclarios  de  Alexandro 
illo,  quein  publica  opinio  magnum  asserit,  in  aliqua 
bistoria  meo  judicio  reperi.  Mihi  quidem  seinper, 
ui  Uinen  pacc  eorum  loquar,  qoi  lemeritaiem  vir* 
luti  praeferont,  ditissimo  Alexandro  pauper  Pjihft* 
goras  inajor  erit.  Quod  ut  mecum  conjicias,  colla- 
lionem  Pbilippi  et  Alexandri ,  Trogo  Pompeio,  vel 
Jusiino  compeudiario  ejus,  si  mavis ,  auctore,  re- 
volvamus.  Ait  ergo  ?  i  Fuil  Philtppos  rex  ,  armo- 
roni  qoam  conviviorum  studiosior,  eui  maximsB 
opes  erant  instromenta  bellorom,  dlvUiarom  quae* 
slos,  qoaro  coslodia  solertior.  Itaque  inler  quoli- 
dianas  rapinas,  semper  inops  erat;  misericordia 
in  eo  el  pertldia,  pari  jore  diiectae.  Apud  eom  nulU 
ratio  viticeudi  lorpls»  blandus  pariier  et  insidiosus 
alloqoio,  qoi  plora  prouiitteret,  quam  praesurei* 
In  seria  ei  jocos  arUreit  aiuieitias  utilitaie,  ncu 
fide  colebat.  Gratiam  fingcre  iu  oJio,  insirueru 


»71 


JOANNIS  SARESBERlENblS 


57? 


inter  concordantes  Oilia,  apud  utriiinque  graiiani  A  inquit ,  stullissime  adolescens ,  ulroque  id  moilo 


quaerere,  solemnis  illi  consuetudo.  luier  lixc  elo« 
queniia  et  insignis  oratio,  acuminis  et  solertiae 
plena,  ut  nec  ornatui  faciiitas,  nec  facilitati  inven- 
^  tioiiis  deesset  ornatus.  Iluic  Alexander  filius  suc- 
cessil,  et  virtute  et  vitiis  patre  major.  Itaque  vin- 
cendi  ralio  utrique  diversa.  Hic  aperta,  ille  arlibus 
bella  tractabat.  Deceptis  iile  gaiidere  boslibus,  bic 
palam  fusis.  Prudenlior  ille  consilio,  bic  animo 
mngniiicenlior.  Iram  pater  dissimulare,  plerumque 
eiiam  vincere  :  bic  ubi  exarsisscl ,  nec  dilatio  ul- 
tionis,  nec  modus  erat.  Vini  nimis  uterque  avidus, 
sed  ebrietatis  diversa  vitia.  Patri  mos  erat  etiam 
de  convivio  in  bosiem  procurrere,  se  temere  peri* 
ciilis  offerre.  Alexander  non  in  bosles,  sed  in  suos 


fore,  uti  reddas  quod  peto,  sive  pro  te  pronuntia- 
tum  erit,  sive  contra  te.  Nam  si  conlra  te  lis  erii 
daia,  merces  debebitur  inihi  cx  sententia,  quia  ego 
evicero  :  sin  vero  s«cundum  te  judicatain  erii, 
merces  mihi  ex  pacto  debebitur,  quia  tu  viceris.  • 
Ad  ea  placide  Evallus  :  c  Opto ,  inquit ,  huic  tux 
tam  ancipiti  capiioni  isse  obviaro,  si  verba  non  ipse 
facerem,  atque  alio  patrono  uterer.  Sed  magis  in 
isla  victoria,  praeludium  est,  cum  te  non  iu  caiisa 
tanlum  sed  in  argumento  quoque  Isto  evicero. 
Disce  ergo  lu ,  magistcr  sapientissime ,  utroque 
modo  fulurum  uli  non  reddam  quod  petis,  sivc 
conira  me  pronuntiatum  fuerit,  sive  pro  me.  Nain 
si  jiidices  pro  causa  men  senserint ,  nihll  tibi  ex 


sseviebat.  Quamobrem  saepe  Pbilippum  vulner^tum  ^  sententia  debebinir,   quia  ego  vicero;   si  conlra 


praelia  remisere,  bic  amicorum  inlerfeciorum  con- 
vivio  frequenter  excessit.  Regnare  cum  amicis  ille 
volebaty  bic  in  auiieos  regiia  exercebat.  Ainari 
pater  malle,  bic  metui.  Litterarum  culius,  uirique 
similis.  Soleriiae  paier  majoris,  hic  lidei.  Yerbis 
atque  oratione  Pbilippus,  bic  rebiis  moderatior. 
Parcendi  %ictis,  rilioanimuspromptior  etbonestior. 
Frugalitali  pater,  luxurise  fllius  inagis  deditiis  erau 
Quibus  artibus  orbis  imperii  fundamenta  pater  je- 
cit,  operis  tanti  gloriain  filius  consummavit.  Ast 
lo  uno  non  modo  patris,  sed  omnium  ingenuorum 
transcendit  vilia,  quod  incontlnentissimae  fuit  in- 
Tidise,  adeo  ul  etiain  paternl  triuinpbi  ei  lacrymas 


pronuntiatum  fueril ,  niliil  tibi  ex  pacto  debeo. 
quia  non  vicero.  i  Sic  ab  adolescente  discipulo, 
magister  eloquentiae  inclytus  suo  argumenlo  con- 
fuiaius,  ei  captionis  versuiae,  et  excogitatae  fnistra- 
tus  fuit.  Tunc  judices,  ut  antiquae  bistorlai  verbiii 
utar»  dubiosuro  hoc  Inexplicabileque  esse  qooil 
utrinque  dicebatur  rati,  ne  senteniia  sua  utramqii« 
In  partem  dicia,  ipsa  sese  rescinderei,  injudicataui 
reliquerunt,  causaro  in  diem  longissimum  proie- 
lantes.  Nec  multum  refert  ad  propositum,  Pytba- 
goras,  an  Protagoras,  sicut  Quintiliano  placet  ei 
Aulo  Gellio,  liiigaverlt,  neque  enim  vis  est  in  no- 
roine,  dum  constet  rem  ambiguam  sine  temeriute 
extor|uerent,  ac  si  ei  virlus  paterna  omnium  ge- q  dilliniri  non  posse.  Sunt  autein  multae    capiioss 


lendorum  praRriperet  gloriam.  Eos  etiam  aut  pro- 
priis  manibus  interliciebat ,  aut  rapi  praecipiebat 
ad  poenam,  qui  paternx  virtutis  praeconia  praedica-  ^ 
bant.  At  Pylhagoras  ^ipud  philosopbos  tantae  exstitit 
auctoritatis,  ut  ad  oiuniuin  quasstionum  decisionem 
sutDceret,  sl  iu  parte  crederetur  Pyihagoras  exsti- 
tisse.  Tantum  namque  opinio  praejudicata  poterat, 
ttt  nihil  convalesceret  ab  opposito,  duni  hoc  ipse 
dixisse  diceretur,  et  ex  usu  acquiescentiun^  voi 
ipu  pronoroinis,  Pythagoram  indicabat.  Gum  enim 
aiiupliciier  dicebatur,  <  Ipse  hoc  dixit,i  ex  praecepta 
auctoritate,  testeTullio,Pythagoram  intelligl  opor- 
tebat.  Hic  Uinen  tota  auctorltate,  sua ,  nequaquam 
Judicium  flexit,  sed  adhuc  interveniente  dilatione» 


quaestiones,  quae  tutius  et  cominodius,  praesertiui  iii 
jiidiciis,  differuntur,  quam  accelerenlur.  Unde  et 
apud  Dialecticos,  genus  hoc  Tracitt$  appellaiur,  ei 
a  Graecis  dicitur  Ziivnwic  ubi,  quidquid  vcrum  esse 
statueris,  falsum  reperitur.  £t,  si  plenimque  in 
his  per  exceptionem  doli  mali  possit  res  teiiiperari, 
eiaequitas  ipsa  juris  interdum  queat  mitigare  rigo- 
rem,  nisi  urgentissima  rerum  necessitas  cogai,  iii 
talibus  sententiain  expedit  differre,  quam  ferre. 
Fere  a  puero  didicisti ,  quia  in  quaesiionibus  qux 
habent  positiones  implicitas,  et  quae  latenter  in- 
volvunt  contraria ,  laboriosa  solutio  esl«  nisi  fone 
te  antiquo  Ncsiore  reputes  cautiorem.  Ne  credas 
soinnio ,  Agameinnoni  dictuiu  est  in  somnls ,  dum 


propter  rei  ambiguitatein  pendet  sententia.  Tbeina  D  ^i^  ^'C^^''^^  Trojae  Graecia  laboraret.  Hujus  quoque 


quldem  hujusmodi  est  :  Cvallus  adolescens  dives, 
eloqueniiae  discendae  gratia,  causasque  orandi  cii« 
pieiis  fuit.  Hic  in  disciplinain  Pythagora»  se  dedit, 
promittens  pecuniam  quaniain  Pytliagoras  petierai» 
dau  medietate  antequam  ingrederetur ,  daturus 
alteram  quo  primum  die  causain  apud  judices  per- 
orasset,  el  vicisset.  Postea  cum  diutius  auditor» 
assectatorque  Pytbagorae  fuissel,  lacundiamque 
proniovisset  a  studlo,  et  transcurso  tempore  lon- 
giori,  causantlhus  patrocinium  deiiegaret,  ut  puta- 
batur«  ne  doctoris  impleret  mercedein,  habito  con- 
silio,  litem  cum  eo  Pythagoras  eoniestatur.  Cnm 
ergo  ad  judices  ineundae  constituendaeque  caus« 
venissent  gratia,  Py thagoras  sic  cxorsus  est :  c  Disce, 


somnli  interpretatlonem,  Jovi  censuerunt  Graeco- 
rum  sapientissimi  reservandam.  Laborantes  viiii 
quainplurimos,  dum  qusritiir  an  qui  dicit,  ego  men- 
tior,  veruin  dicat.  Sed  neminem  vidi  qui  Scyllam 
vitaret  et  Cbarybdim ,  nisi  debllera  aut  propiiium 
soslinuerit  hostem.  At  in  litigiosis  dispulationibus 
et  declamationibus  scbolasiicis,  sine  periculo  isu> 
isla  versantur.  Sed  ubi  ad  forum  ventum  est,  in 
quo  inanis  osteiitatio  ingenli  conquiescit ,  et  seria 
duntaxat  agitantur,  sine  periculo  lltigatoruin,  aut 
judicis,  in  sententiae  caiculo  non  erratur.  Nec  esi, 
ut  opinor,  quidquam  utilius ,  quam  periculum  dif- 
fcrri,  si  omuino  vitari  non  potest.  lniquissimuiu  ta- 
men  est,  jv^rgia  protelari,  cum  «iterutrius  litigao- 


5T  POLYCRATICUS.  —  LIB.  V.  57i 

tium  pencliutur  ttlUius,  6t  rei  difficultas  moram  A  cludi  velit,iit  postmodtim  in  cansis  agendisminime 


non  conlRiliit.  Quidquid  igitur  expediri  poiest,  ac- 
celerandum  eat;  quod  consultiore  tractatu  indiget, 
differendum. 

Cap.  Xill.  Quomodo  judicium  dAbeat  ordinari^el  de 
coneeptioue  sacramenti  calumnia*,  quod  ex  necei- 
sitate  profitani  actor  ei  rem,  ei  qnid  immineat  iUi^ 
qui  juramentum  $ubire  deirectai^  ei  de  sacramenio 
advocatorum^  ei  pana  calumniatorum,  »ive  prccva" 
ricantium^  aui  tergiwersantiuiu, 

Utyero  renim  yeritaacitiusiiincescatjiiigatores 
ipsos,  personas  videiicet  principales  ,  non  ante  ad 
iiicm  judez  admittet,  quam  ei  pnesttto  sacramenlo 
racianl  fidem,  quod  justiti»  Insislent^et  calumniaro 
oniiiem  procul  facieni.  Acior  quidem  juret,  noiica* 


audiatur.  Si  vero  praBvaricatus  fuerit  advocatus,  in 
convictum  oportet,  pro  qiialiiate  commissi,  poenam 
gravissiinam  ezercere.  Munus  siquidem  patrocinii 
fidelissime  implendum  est,  et  sine  adversariornm 
injuria.  Rationibus  namque,  non  proiiris  conteu'- 
denduin  est,  et  ei  edicto  principis  patitur  opi- 
nionis  dispendium,  quisquis  negotio  dereliclo,  pro* 
cax  in  adversarii  sui  contumeliam  aul  palam  pergit, 
aut  subdole.  Sed  licet  pairoiio  merces  ez  causa  lio* 
norarii  debeaiur,  conclnnatorein  vel  redemptorem 
litiuro  esse  non  licet,  ui  certae  partis  emolumentum 
cuin  gravi  d^inno  litigatoris,  et  quadam  depreca- 
tione  paciscaiur.  Quidquid  autem  paironus  allega* 
verit  praeseute  domiiio,  perinde  est  habendum,  ac 
liiinniaodi  auiino  litem  movisse ,  sed  existimaodo  B  ^  proferatur  a  domino,  nisi  ez  eoniiiienil,  id  est 


bonam  liabere  causam,  et  quod  nibil  in  tou  lite 
faciet  calumniose,  ut  nec  probatio,  nec  dilatio  fru- 
suatoria  exigaiur,  sed  id  solum  quod  justitia  vido- 
uir  exigere.  Reus  autem  jurabii,  quod  putans  se 
boiia  iosiantia  uti,  pervenit  ad  rehicUndum,  et 
qood  in  nullo  totius  litis  articulo  calumniose  ver* 
sabUur»  id  soiuin  a  judiee,  vel  adversario  ezigens, 
qiiod  pro  veritate  putat  ex  neceaaiute  «ustitaas  ex- 
bibendura*  Uterque  vero  juramenti  sui  eztrema 
claasula  boc  complectetur»  ut  jurent  se  nibildedisse, 
aut  promisisse,  aut  daturos  esse,  vel  per  se,  vel  per 
mediam  personam,  sive  judicibus,  sive  aliis  quibiis- 
cunqae  personis  pro  ea  causa,  ezceptis  bis,  qu«  ad- 
vocatis,  el  quibusdam  aliis  certis  personis  de  juris 


infra  proxiinum  iriduum  contradixerit.  Licet  aii- 
ten  patrottum  vinci  contigerit,  in  nulio  laedltor  fa- 
ma  ejus,  si  nibil  omisit  ex  eoniingeHitibus,  et  clien- 
tis  sui  justitiam  fideliter  fovit.  Non  enim  cogiiur 
patrociuari  mendacio.  8i  quid  vero  laesionis  affert 
causa,  in  litigantes  cadit,  siva  civilitcr,  sive  cri- 
minaliier  actum  sit.  Hoc  autem  quidquid  sit,  seii- 
tentia  diffinitiva  declarat,  qusc  reos  condemnal,  vcl 
absolvit,  et  interdom  in  ipsos  aoctores  consuliissime 
acerbiutis  effundit  aculeos.  Naro  ut  decivilibus  la- 
ceatur,  in  quibut  Uinen  est  eadem  invenirCf  accu- 
satorum  lemerilas  tribas  modis  deiegiiur,  trtbus- 
qoe  subjicitur  pa$nis.  Aut  enim  calumniantur,  auc 
praevaricantur,  aut  tergiversantur.  Est  autem  ca- 


iiidulgentia  praestari  licet.  Quod  si  acior  sio  jurare  ^  lumniari,  crimina  falsa  intendere.Prasvaricari,  vera 


rccusaverit,  ezclusus  a  lite  cadit  ab  aeiione,  un- 
qiiaiii  improbus  litigator.  tteus  vero  detrecuns 
subire  juramenium,  babetur  pro  confesso,  et  sen- 
lentiaro  damnationis  exspectat.  Sed  et  ipsi  patroni 
causarum,  quo  fidelior  possit  esse  examinatio,  ab 
ipsa  cuotestatione  litis,  juramento  arcUntur  ad 
veriiatem  et  fidem,  Jurantes  quod  cum  omni  vir- 
uite  sua,  omnique  ope,  quod  justum  et  vemm  exa- 
mioaverint,  clieniibus  suis  inferre  procnrabunt, 
oiliil  studii  relinquentes  prout  cuique  possibile  esi ; 
et  quod  ex  iadiisiria  sua  oon  prolrabent  lites.  Nam 
eas  oportet  a  Jodicibus  iiifra  biennium  vel  irieiuiium 
terminarUpsosquoque  advocatos  pari  distributione 
partibus  exaequabit,  sive  eos  petierint,  sive  non,  ut  ]) 
Kquo  Marle  possit  causa  procedere»  Haec  autem 
parius,  et  in  virtutis  raerito,  et  vivaciuie  ingenii, 
consilii  profuiidiute,  etopinione  scientic,  et  no^ 
minift  auctoritaU  consistit,  ut  baw  omnia,  si  fieri 
potest,  apud  partes  quadam  «qoitatls  lance  libren* 
uir.  Quod  si  unius  pr»  csteris  est  laina  bilarior, 
ex  officio  judicaniis  prout  poterit  parii  adversari» 
compensabitur.  Qui  umeo  aiici^us  litigatorum  ar- 
caiia  praenovsl,  non  patrocinabitur  adversario,  nisi 
forte  citra  coiivenientiam  judicis,  separaiini  cum 
pluribos  aliler  tracUverit,  ul  alieri  paris  defen- 
siouis  copia  subtrabatur.  Nec  est  qni  a  judice  mo« 
uiius  sine  excusatiooe  probabili,  postil  cciennque 
parii  pairocinium  denejsare,  nisi  forum  sibi  prae- 


abscondere.  At  in  universum  ab  accusaiione  de* 
slstere,  lergiversari  est.  Sed  lege  ftemla  calum- 
niantes  ad  vindlcUm  poscit  siniilitudo  suppllcii, 
ila  Umen  ul  poslqoaro  reus  absolutus  fuerit  cuin 
de  accusatoris  consilio  et  meuu  constiterit,  si  jusio 
errore  lapsus  est,  absolvatur.  Si  vero  In  evideiitl 
calumiiia  deprebeiisus  est,  pcena  legitima  condein* 
neiur.  Quod  ipsius  pronuuiialionis  manifestatur  ver- 
bo.  Naui  si  pronuntialum  est,  c  Non  probasti ,  t  pe» 
percil  aciori;  si  vero  fcalumiiiatuses,»  coiidemnavil 
eum  :  et  licel  de  pa»na  infaiuiae  nibil  subjecerit, 
Umen  potesus  legis  adversus  eutn  exercebitur, 
adeo  ut  iinportet  iufamiam. 

€4P.  XIV.  De  ratione  instrumeniorum, 

At  in  ipsa  disquisitione  consllii,  tam  in  civilibus 
quam  criniinalibus  causis,  ad  ezaminandas  proba- 
tlones,  instrumentorum  ratio  babenda  est.  Et  qiil« 
deni  instnimenu  dicuniur  omnia,  quibus  causa 
instrui  potest,  sive  sint  lesiimonia,  sive  testes  : 
baBG  tamen  illis  potiora  sunt,  eo  qiiod  testes  testl- 
moniis  praeferantnr.  Nam  cuin  tesies  ezaininari 
possint,  testimonla  semper,  et  apiid  omnes  eadem 
sunt.  In  ipsa  vero  iesiium  ezaminatione,  non  po- 
lesl  ez  regula  aliqua  difiiniri»  quid  niagis  jtidicem 
sequi  oporteat.  Si  enim  omnes  testes  ejusdem  bo- 
nesiatis  et  sestimationis  sint ,  et  negotii  qualius, 
ac  judicis  motus  cuin  bis  concurreritf  sequenda 


573  50ANN1S  SARCSUERIENSIS  576 

snni  omiiia  teslimionia.  Sin  vero  quidam  eorum  ^  el  sacrilegos,  latroncs,  fures»  ptaglarios  conquirere 
aliud  dixerinl,  licei  in  pari  numero,  credendura  debel,  el  prout  qiiisque  deliqueril,  in  eum  aniinad- 
esl  quod  naiurse  negotii  couYenit*  quod  inimieitias  veriere,  receputoresque  eorum,  sine  qnibus  lairo 
aul  grali-JB  suspicione  caret ,  confirmabitque  judex  diuiius  laiere  non  potesl.  Omni  vero  jus  reddenii 
moluni  animi  sui  ex  argniiteutis  et  leslimoniis,  observanduin  est,  ut  In  adeundo  qutdem  facilem  i^e 
qu«  rel  apiiora,  et  vero  proxiiniora  esse  compe-  '  prxbeat,  sed  coHteiiini  iion  paiiuiur.  Unde  inan- 
reril.  Non  enim  ad  mullitiidiuem  respici  oporiet,     dalis  adjiciiur,  ne  prssides  in  uiteriorem  famiUari- 


aed  ad  «inceram  lesiium  Adem,  ei  lestlmonia, 
quibus  poll^is  lux  veriiaiis  assistlt.  Ipsis  qiioque 
prsesuinpiloiiibus  rrequeniissime  slabit,  donec  pro- 
beiiir  conirarium.  Nam  et  Salomon,  cum  in  liligio 
Rieretricuin  iiifaniem  dividi  pRecepisset,  et  altera 
eum  mallet  alleri  vivum  cedere,  ipsa  lamen  recla« 
inanle  :  N§e  mhi  uee  iibi  $it,  %ed  dividatur^  ilH 
mum  infunum  reeiituendum  eensuit^    qum    non 


laiem  provinclales  admiitant.  Nam  ex  conversa- 
tlone  aequali,  coulempiio  na&cilur  digniiatis.  Et 
suinmatim  ita  jus  reddi  debet,  ut  auctoriiaiem 
dignilalis  ingenio  suo  augeal.  Sed  et  in  cognoscendo, 
nec  excandescere  adversus  eos,  quos  maios  putai, 
nec  precibus  calamiiosorum  illacrymari  oporiet.  Id 
enim  non  est  constantis  et  recti  judicis,  cujus  mo- 
lum  animi  vultus  detegii.  Quid  enim  in  viro  gravl 


actiuiwii^  Mt  vitue  moreretur  {III  Reg.  iii)«  Argu*  3  deforiuius,  quam  si  ad  auram  gen»  palient,  cuiis 


meiito  slquidem  probabili  iraliabatur,  ut  mairem 
crederei  quse  dlligebat;  cum  opinionem  ejus,  aut 
fidem,  adversa  probaiio  neqoaquam  evacuaret. 
Unde  et  0.  Adrianua  rescripsil,  judi<:anlis  diiaUM 
in  examiiiatione  iestinm  facullatem;  et-verbaqui« 
4em  epistolas  sunt  baec  :  Tu  magis  scire  potes 
quanta  iides  babenda  sit  testibus,  qui  eujus  digni- 
latis,  et  ciijus  aesiimationia  sint,  et  qui  simpliciter 
visi  suii  dicere ,  utrum  unum  eumdemque  sermo- 
nem  iiteditalum  aituierini,  an  ad  ea  quae  interro* 
gaveris,  ex  temporeverisiuiiliter  respouderint.  Quie 
argumeiita,  et  quemadmodum,  cuique  rei  pro» 
bandje  sufliciant,  nuilo  cerio  niodo  salis  dilliiiiri 
potest.  Alias  nuinerus  testlum,  aiias  dignitaa  ec 


in  rugas  conlrabilnr,  scintiilant  oculi,  lurbatnr 
vuilus;  aul  si  sanguinem  faciei  ira  accendil,  et 
quasi  exciudil  In  superficiem,  spumantaa  torqueniar 
iabia»  brachia  jactaniur,  saliunt  pedes,  corpus  ire- 
pidat,  et  tolo  gestu  non  lain  iratum  exprimil,  quaui 
insanum.  Gerte  cuin  tales  video»  coinpatior  illii, 
mibique  metuo ,  memor  liominom,  qiios  in  Africa 
esse,  in  libro  iialuralis  Hisioriae  apud  riiuium 
didici.  Oicuntur  enim  elTascinare  voce  et  lingua,  ut 
si  inipensius  forle  iaudaverint  pulcbras  arbores, 
aegeles  amoentores,  laeiiores  infanies,  equos  egre- 
gios,  pecudes  pastu  et  culiu  optimas,  repente  mo- 
riaDlur,  aut  pereant.  Fascinatio  qnoqiie  oculoniin 
exiliaiis  esi.  Referl  idem  homines  esse  in  lllyricis, 


auelorius,  allas  veluti  conseniiens  fama  conflr- C  qui  interiinant  videndo,  qnos  diutlus  irati  viderini. 


mat  rei ,  de  qua  qusritor  fidem.  Hoc  igilur  so- 
iuin  tibi  respoiidere  possitn  summatini,  non  ulique 
ad  unam  speciem,  prolKitionis  cognitioiiem  statim 
ailegari  debere,  sed  ex  senieniia  aniini  tui»  le 
aesiimare  oporiere,  quid  aui  credas ,  aut  parum 
probatuni  tibi  opiiieris.  Jtidici  vero  plurimum  licel» 
dum  iit  oinnibus  serviat  veritati,  quam  si  (ut  solet) 
apud  iinprobos  pericliiari  cognoverit,  ad  profes- 
sionoiu  ejus  qui  necessarii  fuerint,  evocabit,  et  ad 
lestiinonium  compellet  inviios  :  his  Uinen  exce- 
ptis,  quos  adversus  cerias  personas  testiflcari  jura 
uou  cogunt. 

Cap.  XY.  Qua  periineani  ad  retigionem  proconButum^ 


Eosqiie  ipsos  mares,  feiniiiasque  qui  visu  nocentes 
suni,  pupillas  iu  singulis  ocolis  babere  bina.  Apol- 
lonides  quoque  porhibei,  in  Scythia  nasci  feminas, 
quae  Bitblae  vocanlur,  el  easdein  in  oeulis  biuss 
babere  pupillas,  ei  periiuere  si  quein  visn  forte 
iraiae  aspexerint.  Vereor  ne  his  cognaii  sint  Jtidi- 
ces  iracundi.  Tradunt  eliani  pbysiognomi,  eoe  qui 
babent  oculos  maculosos,  ad  nequiliam  proniores. 
Qiia  vero  de  praesidibus ,  aiiisque  judicibus  dicta 
sunl,  debent  et  apud  proconsuies ,  quos  nostrates 
vulgariler  dicunt  iuslitiae  esse  erraniee ,  obtinerf. 
Et  nomen  quidein  erroris,  etsi  non  oflicio,  persoois 
tamen  eoruin  convenit  qiil  euntes  post  concupi- 
prcelidulnreVord^^^^  »"  seclatu  avariti»,  et  depraedalionc 


xenia  proiendi  liceai  ;  ei  de  Cicerone^  Bernardo, 
MarlinOf  Gaufrido  Carnoiensi. 

Perlinei  autein  ad  religionem  praesidls,  providere 
ne  potentiores  viri  ii\juriis  aiBcianl  humiliorea,  ne 
dcfeitsores  eorutn  caluinniosis  criininibus  insecten* 
tur  innocentes.  Probibebiique  lllatas  exactiones» 
et  vioieutias  factas,  et  exlorias  metu  venditiones, 
et  cautiones,  vel  siue  pretii  oumeratione,  ne  et 
ipse  provinciaiu  in  praefaNMidis  bospiliis  oneret,  de^ 
nique  ne  qvis  iuiquum  lucrum  ,  vel  darouum  sen- 
Uat,  prsecavcbit.  Gongruit  enim  bono  ei  gravi  prae- 
aidl ,  curare  ot  pacau  et  quiela  slt  provincia  : 
quod  facile  obtinebit  si  sollicile  agat,  ui  malis  fao- 
luinibiis  provincia  careat,  eosque  conquirat.  Nam 


popuiarium,  a  tramiie  aequitatis  aberrant.  Defoent 
aulcm  oflicia  oinniuin  esse  gratuiia,  ut  nihil  ultra 
sututuiu  exigatur,  sed  nec  recipiatur.  Sed  fortu 
quid  statutuin  sit ,  qua$ris.  Piebiseilo  coniineiur, 
ne  quis  pnesidum  munus  donuuive  caperet,  nisi 
csculeutuin  poculeuiuiuve,  et  id  quidem  inlra  dies 
proxiiuos  prodigatur.  Quod  et  ad  proconauies, 
aliosiiue  luagisiraius  ex  inandato  princlpls  trattsit. 
Non  vero  in  totuin  debent  xeniis  abstinere,  sed 
luoduin  adhibere.  Ut  vero  nec  in  totnro  abetineant, 
iiec  avare  moduui  xeniorum  exeedant,  divus  Se- 
verus,  et  imp.  Auionius  eieganlisaime  aunl  epistola 
rooderati.  Ciijus  episioiae  verba  sunt  baec  :  c  Quan- 
tum  ad  senia  pertiiiet,  audi  quod  sentimua.  >  Yeius 


1577 


POLYCRATICUS.  — '  L!B.  V 


678 


proferbinm  est :  c  Nec  omnia,  nec  semper.  nec  al)  j^  boc  Cum   saroma  frugaliiate;  scd  omnia  quae  in 


omnibua.  i  Nam  talde  inhuntanum  est  a  nemino 
iceipere;  sed  passim,\i]issimum;  et  per  omnia, 
avarissimum.  Quod  aulem  roandaiis  coniinelur,  ne 
domum  yel  munus  Ipse  proconsul,  vel  qui  in  alio 
(ilHclo  erit»  accipiat,  emaive  quid,  nfsi  vicius  quo- 
lidiani  causa,  quod  ad  xenia  jam  non  pertiiiet, 
sed  ad  ea  qnae  eduliorum  excedant  usum.  Sed  nec 
xenia  producenda  sunt ,  ad  munerum  qualiialem. 
Licet  enim  palrocinium  justum  possit  vendere 
advocatus,  et  periius  juris  sanum  consilium ,  judi- 
cium  vendere  omnino  non  licet.  Cicero  cum  In 
Palatio  domum  vellet  emere,  et  pecuniam  in  prae- 
sens  non  haberet,  a  Sylla  qui  tuncreus  erat^mutuo 
sesleriium  vicies  tacite  accepit.  Ea  res  priusquam 


xeniorum  ratione  offerebantur,  ut  stercora  contein- 
nebat.  Teslalur  sanctus  Clarevallensis,  qnod  piscem, 
quem  vulgo  siurionem  dicunt,  a  devolo  qiiodaro  le- 
galionis  sux  clerico  gratis  accipere  noluii,  nec 
anie  acquievit  offerenlis  improbitatl,  quam  ei  pro 
adroisso  xenio  prelium  numerareU 

Cap.  XVI •  De  erimine  re^etundarum^  quo  teneniur  ei 
prwtidei  et  judicet^  qui  aliquid  omnino  accipiunt 
propier  ea$  re$  quas  $ibi  tuut  ex  of/icio  faciendai : 
ei  de  Samuele^  qui  doeet  juge  tacrifieium  ette 
debere  in  domo  judidtf  qum  te  iptam  fiblatione 
jutliiicB  f  et  bonorum  operum  exhibei  templum 
Dei. 

Sed  crebrescentibus  vitiis,  etiaro  in  clero  sunt 
hodie  continenti»  tanlae  exempla  rarissima»  cum 


eoTeretor.  prodila  est,  et  in  vulgus  exivit.  objectum-  ^  tamen  de  censura  leguin,  sumtna  continenila  niagi- 

slralibus  omnibus  sit  indicla.  Adeo  quidem,  ut  qui 
ordinariam  gesserit  potesiatem,  quidquid  ex  vetere 
delegaiionis  litulo  profligaverit,  cuin.  dispendio  pu- 
doris  alqueTortun»,  id  est  honoris  atque  digiiitatis, 
de  propriis  facultaiibus  Intra  provinciam  positus 
inferre  cogntur.  Lege  quoque  Julia  repetundarum 
tenetur,  qui,  cum  aliquam  polestatem  hnberet  ol> 
judicaudum,  vel  non  ju4icandum,  decernendum  vel 
non  decernendum^aut  ob  denuntjandum  tesiimonium, 
vel  non  denunliandum,  pecuniam  acceperii ;  et  in 
suroma,  quo  magis  aut  minus  quid  «ex  officio  suo 
faceret.  Nec  usu  capi  potest  quod  accipitur,  anie- 
quam  redeat  in  potesutem  ejus  a  quo  profectum  est. 


que  est  ei  quod  pecuniam  domus*emendae  causa  a 
reo  accepisset.  Tunc  Cicero  inopinata  exprobra- 
tione  permotus,  accepisse  se  negavit,  dicens  se  do- 
mra  non  esse  empturum«  Atque  adeo  falsum  est 
qaod,  inquit,  objicitis,  ut  verum  sit  me  pecuniam 
accepisse,  si  domum  emero.  Sed  cum  postea  emis- 
set,  et  hocmendacium  in  senatu  ei  ab  inimicis  ob- 
jiceretur,  risit  satis,  atque  inter  ridendum  :  c  Im- 
prudentes,  inquit,  .homioes  estis,  com  ignoratis 
prodenlis  el  cauti  patrisfamilias  esse,  quod  emere 
velit»  se  empiurum  esse  negare,  propier  competito* 
res  eropiioiiis. »  Sic  ilaque,  quod  inflciari  non  po- 
teraty  urbaao  faceloqae  diluit  dicto»  rem   roagis 


dignam  faciens    risu    quam   crimine.  Familiare  r  ^^^  lisredis*  Yenditiones  quoque  et   locationes , 


siquidem  babebat,  ut  quoiies  objectum  turpe  abne- 
gare  non  posset,  responsione  joculari  illud  eluderet. 
Amplectendae  niemoriae,  et  imiundae  sanctitalis 
summus  pontifex  Eugeoius,  quem  vidisti,  nullum 
omnino  munus  hominis  litiganlis  recipiebat,  aut 
cui  litem  crederet  imminere.  Unde  cum  in  advento 
suo  prior  quidam  modicae  faculutis,  cujus  causam 
nonduin  audierat,  ei  marcam  auri  devotione  mulia 
inslanier  offerret :  c  Nonduro,  inquit,  domum  in- 
gressug  es,  et  jam  vis  corrnmpere  dominum?  Cor- 
rupiionem  namque  vir  sanctus  credidU,  quidquid 
ofierebatur  judici  Ute  pendente.  Bernardus  Glare- 
vallensis  monachus,  et  sanctorum  Cosmae  et  Damia- 
ni  diaconus  cardinalis,  Roinae  degeiis   in  excelsis 


pluris  minorisve  factas,  lex  ista  rescindit,  et  ea 
damnati,  testimonium  publicum  dicere,  aiit  judices 
esse,  aut  postulare  prohibentur.  Et  licet  couvicti 
exlra  ordinero  hodie  puniantur,  pleruroque  dam- 
naniur  exsilio,  vel  etiam  durius,  prout  admiseriut, 
Sed  et  a1)  haeredibus  pcena  repetitur.  Inspice  verba 
legis,  et  qoania  indignatione  crimen  hoc  persequa* 
tur  atiende.  c  Ut  unius,  inquii,  poena  metus  posslt 
esse  multorum,  ducem  qui  maleegitad  provinciam 
quain  nudaverat,  cum  custodia  competenti  ire  prae- 
cipimus,  ut  non  solum  quod  egit,  non  dicam  dome- 
sticus«  sed  manipularius  et  minister  accepit,  verum. 
iit  id  quod  ipse  a  provincialibus  ineis  rapuii,  aul 
susiulit,  in  quadruplum  iuvitus  exsolvat.  i  Iiemque: 


singulariter  habiuvit,  excuiiens  maniis  suas  ab  D  c  Omnes  cognitoreset  judices  a  pecuniis  atque  pa- 


omni  munere,  ot  nondum  naius  sit«  cujus  aururo» 
veiargenlum  in  munus  acceperit.  Quid  referam 
Biartinum,  qul  contra  morero  a  iegatione  rodiens 
pauper,  cuin  ab  episcopo  Florenlino  equuin,  socio 
necessarium,  magna  coinpulsus  instantiu,  accepis^ 
set,  eumdem  restituit  donatori,  ex  quo  eum  \h  ini- 
tio  dati  muneris,  causam  in  Rouiana  Ecclesia  ven- 
tilandam  babuissc  cognovit.  Quod  et  plenius  S.  Ber- 
nardus  Ciarevallensis  abbas,  qui  eum  perfcctius 
iiAverat,  refert  in  libro  doctrinali,  quem  ad  S.  Eu- 
geniuro  de  conieinplaiione  vel  consideratione  scri- 
bil.  Taceo  quod  venerabilis  Pater  Gaufridus  Carrio- 
tciisis»  legatus  Aquitaiiiae,  provincialium  muncru 
uun  recepit,  nibi  in  causa  esculenti  et  poculeoti,  et 
VkTMU  CXCIX. 


trimoniis  roanus  abstineant^  neque  alienuro  jurgium 
puient  suaro  praedam.  Elonim  privaiarum  liiiuii) 
cognitor,  idemque  mercator»  statutam  legibus  co« 
getur  subire  jacturaro.  i  Et  illud  ;  c  Jubemus  quo- 
que  et  hortamur,  ut,  si  quis  forte  honoratorutn, 
decurionum,  possessorum,  postremo  etiam  colono- 
ruro,  a  ciijuslibet  ordinis  judice  fuerit  aliqua  ratioue 
concussus,  si  quis  sciat  venalem  de  jiire  fuisse 
senteniiain,  si  quis  poenam  vel  pretio  remissam,  vel 
vitio  cupiditatis  ingestain :  si  quis  postreino  qua- 
cuiique  de  causa  iinprobum  judicem  potuerit  apprO" 
bare,  is  vel  adminisiranie  eo,  vel  post  administra-^ 
lionem  depositam  iii  publicum  prodeat,  deferat 
crimen,  delatum  approbet,  cum  probaverit|  ei  vi- 

19 


879 

ctorbm  reporiaturus  et  gloriaoi 
audianlur  a  nostris,  nam  ut  serventur  optare  vix 
aadeo !  Quos  quoiies  diligeniius  inlueor,  concusso- 
res  mihi  potius  yideor  videre  quam  judices,  ac  si 
ad  hoc  solum  datl  sint,  ut  provinciam  spolient.  Sed 
et  leges  ipsae  et  consueludines^  quibus  nuuc  viviiur. 
insidiae  sunt  et  laquei  caiumniantium.  Verbonini 
tendiculae  proponunlur,  et  aucupaiiones  sjilaba- 
rum ;  \x  simplici  qui  syltabizare  non  novit !  jFeci^ 
inquit,  judicium  et  jusiitiam^  non  tradat  me  caluui' 
nianlibut  me  (P<a/.  cxviii);  >  ac  si  aperte  dicai : 
Qui  judicium  perverlunl,  et  justitiam  deseriint,  tran 
danturcaiumniatori.quiflliosAdamanleconspcctum 
Domini  accusat  die  ac  nocte.  Legiiur  in  libro  Reguui 
aduniversumlsraeldiiisse  Samuelem  :  Ecceaudiii 


JOANNIS  SAltESBCKlENSIS  sso 

Utinam  hxc  veJ  A  ceat  magistratus.  Nam  de  vicecomiiibus,  etjasiitjit, 
quae,  ut  vulgarl  nostro  uiar,  recte  dicunlur  emih 
tes,  iiihil  lale  audilur,  eo  quod  diligunt  inunera,  et 
sequuntur  retributiones»  nec  liberant  pauperem  a 
potente,  ndvenae  et  pupillo  non  judicanl,  et  causa 
viduae  non  ingreditur  ad  eos.  Porro  nec  judices  ec- 
cleKixstici  sequuntur  Sainuelem»  sed  sicut  populns, 
sicet  sacerdos.  lncomniuiieconqueritur  Sapieuti:): 
Tenemet  legem  netcierunt  me ;  principet  facti  lun/, 
et  ego  ignoravi  {Jer.  ii).  Qiiod  ut  ab  humiliorihus 
liqueat,  qui  decani  sunt,  vel  archidiaconi,  nisi  ilii, 
utSimon  noster  venerabilis  doctor  in  lege  Domini,di- 
cereconsueveratyin^ttorum  manibut  iniquitates  tunl, 
dextera  eorumreplela  ett  muneributl  {Ptal.  xiv.]Fe- 
licisiinum  regem  Anglorum,et  Normanni;e,et  Aqtii- 


vocem  vettram  juxta  omnia  qutB  locuti  ettit  ad  me,  B  laniaR  adhuc  inviclissimum  ducem,  interroga  quid 


f/  conttitui  tuper  vot  regem,  Et  nunc  rex  graditur 
ttnle  vot,  ego  autem  tenui  el  incanui,  Porro  filii  mei 
vobiteum  tunt,  Itaque  convertatut  tum  coram  vobitt 
ab  adoletcentia  mea  utque  ad  diem  hanc.  Ecce  prai' 
tio  sum,  Loquimini  ie  me  coram  Domino,  et  coram 
chritto  ejut,  utrum  bovem  cujutquam  tulerim^  aut 
dtinum,  ti  quempiam  calumnialut  tum,  ti  oppretti 
aliquemf  ti  de  manu  cujutquam  munut  accepi,  et 
contemnam  ittud  hodie,  retiituamque  vobit  (/  Reg. 
xu).  0  pudicuni  aniinum!  o  continentem  manum  !  o 
judicem  incorruptum,  et  vocem  magnificam,  adini- 
randam,  et  iinitandam  universis,  qme  de  conscien- 
tia  pura  sic   loquitur !  Loquimini  de  me  coram  Do' 


etiam  de  snis  sentiat,  quos  intrudit,  et  dicet,  ut 
opinor  :  c  Non  est  nialum  in  clero,  quod  isti  iion 
faciani.  i  Episcoporum  nonien  et  officium  venerabile 
cst,  si  tanta  impleretur  sollicitudioe,  quanta  ialer- 
dum  pctitur  ainbltione.  Ct  diiigcrentur  ut  palres, 
tinierentur  ut  doinini,  colerentur  ut  sancti,  siexa- 
clionibus  parcerent,  et  projicerent  ex  aninio  quid- 
qnid  provenitex  calumnia,  et  omnero  quaestum  mi- 
iiimecrederenl  pieiatem.  Caeierum  sibi  revereutiam 
snbtrahunl  et  ainorem,  duin  honores  ambiunt,  pe- 
cuniam  cupiunt,  el  vel  suas  faciunt,  vel  alienasca- 
luinnias  fovent.  Et  quidein  nescio  quomodo  nolam 
et  poenam  omnem   evadant  qui  exaclionem  toliui 


mino  et  Christo  ejus,  qui   in  coelo  et  terra  judices  q  calumniosi  qyajstus  sibi  ad  minus  bessein  vindicant. 


judicant.  Loquiminif  inquam,  si  bovem  cujutquam 
aut  atinum  tulerim.  Utique  villas  et  praedia,  aut  im- 
mensa  pondera  auri  vel  argenti,  aut  pretiosae  supel- 
lectilis  onera  non  extorseral,  qui  magni  reputabat 
jidicem  bovem  oblatum  accepisse  vei  asinum.  Si 
quempiam  calumniatut  tum,  ti  oppretti  aliquem. 
Ncminem  injuste  vexaverat,  qui  omnes  calumRias 
excludebaf,  nec  judicium  ejus  pervertebat  caro  vel 
sanguis,  qui  nullum  unquain  oppressii.  Si  enim  in 
manusejus  quisquam  inciderat,  non  eum  judex,  sed 
propria  iniquitas  bpprimcbat.  Sidemanucujutquam 
munut  accepi,  contemnam  illud  hodie,  rettiluamque 
vobit.  Quid,  quaeso,  expressius  dici  poteral?  Utin 
summaomnem  avariti»  suspicionem  lollat,  nullius 


Nani  aut  solidum  assem  usnrpant  sibi,  aut  ut  inu!- 
tum,  trientem  duntaxat  archidiaconis  et  aliis  ofB- 
cialibus,  ne  dicain  cum  |)opulomiuistris  iniquiuiis, 
cedunt.  Sed  nec  legati  sedis  apostolicae,  manus  suas 
excutiunt  ab  omni  munere,  qui  inlerdum  in  provio- 
ciis  ita  debacchantur,  ac  si  ad  ecclesiam  flagellan- 
dnm  egressus  sii  Satan  a  facie  Domini.  Gonculiuot 
arigulos  domus,  ut  prosternant  filios  et  filias  ejos, 
qui  languores  et  dolores  animarum  curavii  io  crace. 
Coramovenl  et  conturbant  terram,  ut  vtdeanlurba- 
bere  quod  sanari  oporleal.  Hic  tainen  non  de  omni- 
bus  sermo  est,  sed  de  his  qui,  Patris  voluiitatv  con- 
templay  serviunt  suae.  Constat  enim  quia  in  omni 
officio  domus  Domini,  sic  relinquunlur  quidam,  ul 


muneris  conscientiam  docet  se  habuisse,  paraius  ^  alii  assumantur.  Yidi  ego  ipse  in  omnibus  his,  de- 


contemnere  et  restituere,  si  quidomnino  exigi  pos- 
set.  Malebatenim  illud  restituere  in  praesenti,  quain 
cum  usuris  reddere  in  futuro,  et  conlemnere  lllud 
^bodie,  saiius  judicabat,  quain  in  conspectu  Dei  et 
oinnium  electorum,  ex  ea  causa  in  aevum  contem- 
ptibiiis  apparere.  Sed  quid  ad  hanc  constitutionem 
ejus  respondit  auditor?  Audi.  Et  dixerunt  {ibid.) : 
Qui  ?  Uiique  totus  Israel.  Nam  ad  omnes  sermonem 
direxerat.  Non  et  calumniatut  not,  neque  oppret' 
titli,  neque  tulitti  de  manu  alicujut  quidpiam{ibidX 
&i  quis  proconsulum  praesidumve,  aut  trihunus,  aut 
centurio,  decuriove,  aut  omnino  aliquis  naagistratus 
lale  testimonium  a  provincialibus  meruit,  ad  pro- 
Yinciam  nosiram,  quaeso  ,  acccdat,  ut  nostros  do- 


canos  scilicet,  archidiaconos,  episcopos  et  legaios, 
tanta  sollicitudine  operari  in  niesse  Domini,  ut  me- 
rito  fidei  et  virluiis,  recte  videri  possei  vineam  Pa- 
iris  in  manu  eorum  prudenter  et  utlliier  collocatam* 
At  alii  sic  versantur,  ac  si  ad  Thebas  in  (acinusex* 
citandas  mittatur  ab  inferis  Thesiphone  yel  Megae- 
ra.Nam  fere  sic  ab  aulacontraomniumvotafidelium, 
ad  Ecclesix  publica  officia  accesserunt«  Apud  bo» 
•  .  •  judieium  nikit  ett,  niti  pubtica  mercet, 
Aique  equetf  in  cauta  qui  tedet,  empta  probat, 

Justincantjmpium  pro  muneribus,  exsultanl  in  re- 
bus  pessimis,  Ixtantur  cum  mala  fluni  : 
Vixque  lenent  lacryma»,cum  nii  tacrymabiie  cernuiu, 
(OviD.  Mei.  II,  79C.) 


581  POLYGRATICUS 

Siqoidein  peccau  populi  comeduiit«  et  tesiiuntor  A 
eis,  el  in  eis  mulllpliciter  luxuriantur.  Acceptores 
personaruroy  et  quasi  tiuidam  l)onorunvma]iei :  hoc 
enim  didicerunt  ab  eis  a  quibus  electi  sunt.  Ait 
Sapientia  :  Yenalio  Uonu .  onager  in  eremo^  $ie  et 
pascua  dimium  sunt  pauperet.  El  sicut  abominatio 
mt  mpatbo  humilitaB^  $ic  exeecratio  e$t  fdivili$  pau" 
per.  Mm^ammotui  confirmabilur  ab  amici$t  hwni- 
lis  autem  cumaacideritt  expelletur  et  a  notie,  Ditnti 
deeepto  muUi  recuparaioree  :  loeutus  €$t  superba^  et 
justifcaverunt  illum.  Humilie  daaptue  ett,  et  in$uper 
arguitur.  Locutui  ett  ^eneatCf  etnmtatlei  daiut  lo* 
cut.  Dive$  locutut  ett^  et  omnet  tacuerunt^  et  verbum 
illiut  utque  ad  nubet  perducent.  Pauper  locuiut  ett^ 
et  dicunt :  Quit  etl  hic  ?  Et  ti  offenderit.  tubvertuni 
Hlum  lEccli.  xiii).  El  hxc  quidem  sunt  judicia  eo-  B 
nim,  quos  curia  docuit»  iroo  omnium  qui  justiti» 
divitias  praeferunt,  et  nihil  potius  ducunt,  qiiaro  ha- 
bere  diviiuis,  quo  tamen  vix  aliquid  inutilius  est. 
Nulluft  istorum  exsultaty  cum  Ghristum  videt  in  ter- 
ris,  nulltts  eorum  est  qui  yelit  euro  cum  homlDibus 
contersari,  nullus  qui  ad  bona  opera  proximomm 
decantel :  Gloria  in  exceltit  Deo^  et  in  terra  pax 
hominibut  bonm  voluntatit  (Luc.  ii).  IIoc  siquidem 
canticum  est  fidelium  praelatorum»  qui  speciosis  in- 
cednnt  pedibus,  et  exeo  beaiis»  quod  pacem  porlani» 
et  pacem  sanctimoniae  sociam,  sine  qua  nemo  vide- 
bit  Deum.  Dicunt  et  hi  cum  Sapientia,  quia  boiia 
eti  tubttantiaf  cui  non  ett  peuatum  in  contcientia^ 
ei  ne^fuit^ma  paupertat  in  ore  impii  (Eccli,  xiii).  p 
Clamitant  in  plaieis«  quia  beatut  vir  qui  inventut  ett 
tine  maculat  et  qui  pott  aurum  non  abiit  {Eccli, 
xxxi) ;  ac  si  aperte  dicant :  Quisquis  in  munere 
cujuslibet  magistratua,  aurum  quaerit»  macularo  in« 
Tenit,  sine  qua  nec  acquiri»  nec  esse  poiest  apud 
aTidnm  possessorem.  Quis  nnquam  pecnniam  sine 
sordidatione  manuum  tracta?it  diutius?  Eiea  ta- 
men  certe  minus  manus  sordet  quaro  animus.  Nolo 
mibi  malorum  frigescant  limiua,  aiit  de  nare  canina 
sonare  hic  liltera  videalur,  iion  pono  os  meum  in 
cttlom,  nt  de  patribus,  qui  orbem  judicant,  et  a 
nullajudicantur  in  terriSt  aliquid  dicam,  nisi  ple- 
num  fidetCharitateetreverentia.  Dicam  Umen  quod 
verum  esi,  adeo  ut  ei  nemo  fldeiium  audeat  refra- 
gari,  dicain  quod  ipsl  pr^dicant.  Dicam,  inquam,  D 
quia  non  potest  civitas  abscondi  supra  montem  po- 
siia,  et  nequaquam  latere  possunt  notlliam  publi- 
caro,  qux  in  conspectu  gentium  liunt :  siquidem 

Omne  animi  vitium  tanto  contpeetiut  in  te 
Crimen  habet,  quanto  major  qui  peccat  habelur. 
(Jmr.  VIII,  140.) 
Sal  quoque  infaluatum  ad  nihilum  valet  ultra,  nisi 
tit  projiciatur  foras,  et  conculcetur  ab  bominibus, 
utpoie  yilis  abjeclio,  quas  nec  ad  stercorationem 
sigrorum  prodest.  Sol  quoqne  orbem  illustrat  ple- 
nius,  quia  In  emlnenti  esr.  Quld  mulia  7  Opcra  sln- 
guloruin,  testimonium  perhibeut  de  eis.  Sic  Sarouel 
operum  lestimonio  justillcatus  est.  Sed  ne  videretur 
popuiiis  ei  blandiri,  et  quasi  ex  limore  vel  faiiacia 


.  —    LIB.  V.  Mt 

falsae  innocentiae,  et  inanls  JustitlsB,  testimonlnas 
perhibere,  populum  religione  juramenti  ad  profet» 
siooem  veri  tamen  arcundum  censuit ,  dleens : 
7'Mlti  ett  Dominut  advertut  vott  ei  tettit  ehrittue 
ejut  in  die  hoc^  quia  non  inveneritit  in  hanu.  mea 
quidpiam,  Ei  dixit  populut :  Tettit  {IReg*  sii);  ae 
si  fidem  Deo  et  regi  suo  debitam,  religiosaB  affirma^ 
tionls  obsidem  faciant.  Quod  auiem  escnlentum  ei 
poculentum  acceperit,  de  Scriptura  certum  non  lia- 
beo.  Sic  enim  scriptum  est :  Judicabat  quoque  Sa- 
muel  Itrael  cunetit  diebut  vitee  tuee^  et  ibat  per  sjii- 
gulot  annot  circumient  Bethe^  et  Gaigala^  et  Ma» 
tphat^  et  judieabat  Itraelem  in  tupradietie  locit^- 
revertebaturque  in  Rawuiiha.  Ibi  enim  erai  domue 
ejutt  et  ibi  judicabai  Itrael  {I  Beg,  vii).  Quid  aliod 
vi4elttr  sonare  littera,  nisl  qnod  provinciam  ex 
offlcio  circuibat,  ad  expletionem  judicii»  el  reverte* 
iMtor  domum,  uideproprio  satisfaceret  necessitailT 
Mdificenit  etiam  ibi  attare  Domino  (t6id.).  Recte 
qnidem,  eo  quod  jnge  sacriflciom  esse  oporieat  in 
domo  judicis,  qu«  cultu  jiisiitiae,  et  morum  honesiar- 
te,  et  iuce  bonororo  operam,  se  ipsam  eihlbct 
teinplum  Dei.  Ub:  amodo  non  immolator  sangois 
hircorum  et  yiluloruro,  nec  cinis  vliolae  inquinatos 
sanciiflcat  ad  emondationem  camis,  sed  per  ponli- 
ficem  magnuro,  qul  penetravit  coolos,  Jesum  Filiom 
Dei,  uhique  locorum  ofiierri  debet 

Compotiium  jut  fatque  animi,  tattclique  recettme 
MentiSf  et  incocium  generoto  peciut  honetto, 

(Pers.,iu73.) 
Veri  siquidem  adoratores  sie  adoranl  Patrem  in 
spirito  et  veriute.  Anne  credis  eom  accepisse  ali- 
qoid  nomine  sportularuni  7  Hoc  enim  pr»texto  noo 
um  judices  quam  judiciorom  caupones ,  qui  ne- 
quitiam  suam  honesta  yolnnt  paUiare  licentia,  inl- 
quitatem  suam  colorare  nitontor,qu»rentesseilicel 
aliqoa  emolomenla  negotiorom,  qoororo  pro  paru 
onera  porunu  Aut  si  emoloroentom  esse  non  lieelv 
sit  saltem  compensatio  soroptoom  et  damnorom. 
Hi  tamen  rarl  sont.  Qois  enim  erntMscii  dicere  t 
Qoid  raibi  dahis  ol  tihi  jastillam  faclam  f  Nnm 
ut  pro  se  ipsa  exhibeatnr,  frostra  exspecias.  Nonne 
simlle  est,  ac  si  dicatur,  qoid  vulils  mihl  dare  ui 
me  ipsum  abnegem,  ofliciom  prodam,  el  Dominom 
vendam  ? 

Cap.  XVil.  Peeuniam  eontemnendam  ette  pra  tapien" 
tia  :  quod  etiam  veterum  philotophorum  prwaiur 
exemplit. 


Legontur  plorlroi  philosophonim  non  modo  dlvl- 
tlas  contempsisse,  sed  abjecisse,  qoasl  impedimen- 
tom  sapientiae  et  viriotis.  Fecit  hoc  Sdcrates, 
qiiem  omniuro  phllosophorum  secias  quasi  proden- 
tiae  et  yeriutis  unicom  fontem  venerantor.  An- 
tislhenes  quoqoe  cum  gioriose  rhetoricam  docois- 
set,  aodissetque  Socratem  ,  dixisse  fertur  ad  dlsci- 
pulos  suos  :  I  Abf  te,  magisirom  qoaerlie,  ego  enim 
jam  reperi.  »  Sutimque  venditis  quae  habebat,  ei 
puhlice  distributis,  nihil  sibi  plus  quain  palflolttni 
reservavit.  Hiijus  Diogenes  ille  famosissimus  secta- 


m 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 


5Si 


lor  roit ,  poicntlor  rcge  AlexaDdro,  et  nalnrae  hu-  \  qiie  fraudiUenter  el  vane,  qufa,  ut  aii  llle 


inanc  Ticlor.  Cum  aulein  Anlisllienes  discipuloruin 
DuUum  reciperett  el  perseveranteui  Diogenem  re- 
movere  non  posset,  novissime  ei  minaius  esl  cta> 
vamt  nisi  abiret.  Tum  ille  subjecisse  ^aput  ferlitr 
atque  dizisse  :  <  NuUus  tam  durus  i»aculuserit,qai 
me  a  tiio  possit  consoriio  separare.  iBefert  satyrus, 
qui  virorum  iilustrium  scribit  bislorias,  quod  isie 
Diogenes  pallioio  dupHci  usus  sit  propter  frigns, 
perain  pro  cellario  babuerit,  secumque  portaverit, 
et  quod  clavam  gi^rebat  ob  corpusculi  fragilitalem, 
<|iia  jain  senex  membra  sustentare  solitus  eral,  et 
emoraihwi  vulgo  sit  appellatus»  in  prxsentem  bo« 
ram  poscens  a  quolibet  et  accipieus  cibum.  Habi- 
tavii  autem  in  porurum  vestibulis,  et  in  porticibuf 


Hebtti  in  adverm  facUe  eit  eontemnere  vitam, 
Forliu$  ilie  laeii  ^ui  mi$er  eue  poteu. 

Nemo  eorom  qni  mortem  provocant  excosabifij' 
esl.  Exciisabiltores  sunl  qui  imminefliein  ablior- 
renl.  Quis  eniin  cognovit  consiliiim  Doinini,  et  an 
possil  morlem  impendentem  quacunque  ran'one 
efftigere?  Sandrococlus  a  rege  Alexandro  interflci 
jusstis,  salutem  celerirate  pedum  qaacsivii.  Ex  qaa 
faiigatione  cnm  somno  captus  jaceret,  leo  ingentis 
fornise,  ad  dormientem  accessit,  sndoremque  fluen- 
tem  lingua  ei  detersit»  et  blande  expergeractam 
reliquit.  Hoc  prodigio,  primum  ad  spem  regni, 
mafjestate  ominis  impulsus  est.  Molienti  deinde  bef- 
lum  adversns  praefectos  Alexandri,  elephantos  io- 

civitatuin,  usquequaque  proliteiis  veruin,  et  trans*  Q  finit»  magnitudinis  ultro  se  obtuiil,  et  veluti  do- 

euntium  abigens  aut  nolans  vitia ,  quae  nn^res  fce- 

dabant.  Cumque  se  torqueret  in  dolio,  se  domum 

voLiibileiu  habere  jocabaiur,  et  se  cum  lemporibos 

iminutantem.    Frigore  enim  os  dolii  vertebat  iu 

uieridiem «  aestate  ad  sepientrionem ;  et  ubicunque 

sol  se  incltnaverat,  Diogenis  simol  praelorium  ver- 

tebaiur.  Quodam  vero  tempore»  cum  in  usum  po- 

tandi  calicem  ligneum  gereret»  vidit  puerum  manu 

ironcava  biberOt  et  elisit  eum  in  lerra  dicens  : 

<  Nesciebain  quod  natura  haberet  poculum.  t  Ni- 

hil  unqiiani  de  animi  rigore  reinisit,  in  eodem  vul- 

tiis  teuore  etiain  adversis  iiiterpellantibus  perslitit, 

ct  utplene  Socraticuni  nosses,  calcatis   turbiuibus 

furiuitoruin,  adversus  omnem  dolorem  et  miseriam 


mila  mansueiudtne ,  eum  tergo  suscepit ,  duxqne 
belli,  et  praeliator  postmodum  insignis  exsiiiiL 
Andronicus  quoqne ,  damnalus  ad  bestias ,  cum 
leoni  objectus  esset,  qui  et  vastitudiiie  corporis, 
et  impetu  fervoris  fremiluque  terrifico,  sonoro 
quoque  tono,  coinisque  cervicum  fluctuaniibos, 
animos  oninium  oculosqtie  in  se  coiiverterei,  iilxsus 
evasity  eo  quod  ubi  eum  leo  procul  aspexii,  re- 
pente  quast  admirans  stetii,  ac  deinde  sensim  et 
quasi  Jocabnndus  placide  accessit  ad  hominem. 
Tum  caudam  more  atque  ritu  adulanlinn  canom, 
clemeiiter  et  blande  movit,  hominisque  se  corpori 
adjuiigens,  crura  ejus  et  manus,  prope  jaro  meiu 
exanimati,  lingna  leniter  demulsit,  cuin  hoino  in- 
uniformi  duravit  proposiio.  Dicebat  enim  hsec  sem-  ^  ter  iilata  atrocis  ferae  blandimenta,  amissum  anh 


per  a  philosopho  alieiia ,  et  impoteni  sui  aniinura, 
in  quein  fortunae  quidpiam  Hcet.  Virtutem  ejus 
el  continejitiain,  luors  quoque  indicat.  Nam  cum 
:iJ  agonem  Oiympicom,  qui  magna  frequenlia  in 
Graicia  celebrabator,  jam  senex  pergeret  febri  in 
itinere  apprebensos,  occoboit  in  crepidine  viae. 
Yoleuiibos  aotetn  amicis,  aot  in  juinenioin,  aut  in 
vehicolom  tollere,  uon  acqoievit,  sed  transiens  ad 
arboris  ombram,  ait :  <  Ablte  quaeso,  et  spectalum 
l^rgite.  H^c  nox  aut  me  victorciu  probabit,  aut 
victuin.  St  febrem  vicero,  ad  agoaem  veniam;  si 
nie  vicerit,  ad  inferna  descendam.  >  Ibique  per 
iM>ciem  eliso  gutture,  non  tain  mori  se  ait,  quam 


mum  reciiperare  posset,  etvix  paulatiin  oculos  ad 
conitiendum  leonem  apertre.  Hoc  se  Apion  lu  or- 
banis  spectaculis  Roinae  vidisse  refert ,  adjiciens 
quia,  tuiic  facta  quasi  rccognitione  mutua,  l»tos, 
iiiqutl,  videres  et  gratulabundos  leonem  et  homi. 
nem«  £t  baiic  ob  retn,  et  clamorcs  populi  iiiaii- 
mos,  accersitus  est  hotno  a  Caesare,  et  quare  ilti 
tmi  atrocissimus  leo  pepercerit,  diiigenier  quaesi- 
tum  est.  Ille  uliqtie  rem  mirificam  narrans  aii : 
«  Cum  provinciam  Africam  proconsulari  iinperio 
meus  dominus  obiineret,  ego  ibi  iniquis  ejus,el 
(fuolidianis  verberibus,  ad  fugam  coactos  som,  el 
qito  mihi  intebrae  terr»  illius  forent  a  dotiiino  tu- 


febrem  morle  exciudere.  Deceplus  opinione  viro-  q  tiores,  in  camporum  et  arenarum  solitudines  con- 


rum  fonium  et  exemplo,  in  extretn»  difficultatis 
articulo,  ne  aliunde  inferretur ,  moriem  ultroneain 
credidit  appeleudam.  Prasjudicata  siquidem  opiiiio 
siipientioribus  persuaserat  in  coinmune,  ut  nior- 
teiu  provocare  mallent,  quam  turpe  aliquid  susti* 
nere.  Fecit  hoc  Cato,  fecerunt  et  alii,  qui  ferium 
uut  cicutain,  aiiudve  toxicum  praeoccupantes ,  om- 
nem  et  solam  (ut  puiabani)  lurpiludinis  cfiiigie- 
bant  notain.  Veritatis»  namque  ignoi*antia  eis 
pairociiiari  videtur  ;  sed  crassa  est  et  supina, 
qiiie  certa  posiponil  incertis ,  el  quidquid  liabetur 
opiiinum  ex  causa  inani  atijicit  et  expeiiit.  Nec 
iu  co  fortiluditiis  noinen  assequitur,  qiiod  se  piae 
cxieiis  frauiiuienia  opiuio  consequi  gioriatur.  IJti' 


cessi.  Et  quasi  aliud  defuissei,  consiliuin  foit  qtio* 
cunque  luodo  morlein  pelere.  Cum  itaqoe  sole 
medio  rapido  et  flagranli,  quaindam  pro  lempore 
caveain  nactos  essem  laiebrosam,  in  eaiii  penelro, 
meque  recondo.  Nec  multo  post  ad  eumdeni  spe- 
cuin  venit  hic  leo,  debili,  et  cruento  et  crudeli 
pede,  geiiiiius  edens  et  niurmura,  dolorem  cru- 
ciatuinquc  vulneris  ingemiscens ,  cum  miseraniia 
auditoris,  si  qiiis  adessel.  Atque  iilic  prinio  qui- 
dem  conspectu  advenienlis  leonis  territus  suin,  el 
(|uasi  lolo  animo  coiisternatus.  Sed  postquam  in- 
irogressus  leo,  uti  res  ipsa  apparuit,  in -liabitacu- 
Inni  illud  suum,  me  videt  ingressum  procul,  ei  de- 
liiesceiitetn,  niiiis  et  mansuc(j;s  accessit,  et  sub- 


5S5  POLICRATICUS 

iniuiii  pedein  OBtenciere  mihi ,  el  porrigere  opis  ^ 
gratia,  Yisiisest.  Ibi,  Inq(iit,pg08iipiteni  infentemv 
▼estigio  pedis  ejus  lisrentero,  reviitsi,  eoneeptam- 
que  saifiem  Tiilnere  intimo  ^ressi,  aeeuratiusqtie 
laro  sine  ro;^na  formiilitie  siceari  peniius,  omneiii- 
que  detersi  eruorem.  Ille  tone  mea  opera  ei  medela 
levaiQs,  pede  in  manibus  meis  posilo,  recubaii  el 
quivii,  atqiie  ez  eo  die  tolum  triennium  ego  et  leo 
itt  eodem  speeu  eodemque  viclu  viiimus.  Nam  si 
quas  venabaiur  feras,  ineinbra  opimlora  ad  spccinn 
&ug8erebai»  quae  ego,  ignis  copiam  non  babens^ 
meridiano  sole  tosta  edebam.  Sed  ubi  me»  io* 
quity  vitae  iillus  ferinse  jam  penaesinn  esl,  leone 
venatoro  prolecto»  yeliqui  specom,  et  Tiaro  ferine 
tridui  pennensus,  a  militibus  visus,  apprehensiis, 
ei  ad  dominum  ex  Africa  Romaro  deduetus  9um.  B 
Is  me  statiiu  rei  capitalis  daranandum»  dandumqiie 
ail  bestiaa  procuravit.  Inteiligo  auiem  bunc  quoque 
leouem,  me  tunc  separato  eapium,  gratlam  nunc 
bfoeiicii  referre  et  roedelae.  »  Solutus  itaque  est 
IMBiia  Androniciis,  eleidemleo  totlu»populi  siiiTra» 
gio  donalos.  Ezinde  amicantibus  sibi  hoiniue  et 
leone,  et  urbem  peragraniibus  et  cireumeunUbus, 
dicebant  omiies :  c  Hie  esi  leo  liospes  liomiois,  bic 
esi  homo  inedicus  leonis.  »  Quaerisne  historias 
notiores/  De  lacu  ieoiium  eiivit  Daniel,  cl  pueri 
de  cainino  iguis  evaserunl  iihesi.  £t  apud  oinnes 
genies  ei  graiia»  prasler  opinionem,  ab  imminea^ 
libiis  nalis  Itberatl  sunl  piurimi*  Unde  uuilus^  eo« 
rum,  qui  manus  injeceruni  sibi,  satls.  ezcQsatus  p 
esl  iitihi,  licel  magnis  praecooils  ecclesiastica 
historia  aliquos  efferat,  provocanies  mortein,  quia 
lemporariam  vium  apud  se,  quam  pudlciliam  peri- 
cliiari  malebanl.  Al  eos.  sic  excusant  inlirmitas 
carnia,  ei  ignoranlia  juris,  ei  incendium  charilatis, 
et  forle  mandatum  familiare  Oei,  ut  sic  in  sim- 
plicitate  sua  saiventur»  ui  nequaquam  ad  conse- 
qoeotlam  transeat^quod  simpliciier  praesuropseruni. 
Quis  eiHm  locttft  esl  Idrtitudini.  sl  sic  taedeat  ani- 
iiiain  vii«  suae,  oi  quasi  patieniia  vlcta,  et  praecisa 
semita  meriiorum,  qood  praecipitur,  auinequeai» 
aut  negligat  sustinere?  Apud  sapientes  sic  viu 
conteinnitnr ,  quod  turpitudinis  pretium ,  etiain 
aitas  altera  sordet,  sic  diligiiur,  ui  dum  inno- 
ceoier  lenerl  poiesl,  uulUus  difBcultatis  irruente  D 
ariicuio  propellatur  •  Sic  ergo  servanda  est  vita, 
ui  sii  contempiui ;  sic  contemnenda  est,  ul  pro* 
ieiai  saluti.  Sed  quis  est  qui  bodie  conlemnal 
uiiiraam,  cura  nullus,  aui  rarus  sit,  qui  toto 
ineutia  hiatu  pecuuiam  non  conciipiscat  ?  Quid« 
iii? 

Cimi  gemu$  et  formam  regina  pecunia  donei^ 
Ac  bene  nummaium  decorel  Suadela  Yenusque, 
(HoRAT.  Ep.  I,  VI»  38.) 
qui   dives  est,  qui  prosperalur  in  viis  suis»  sapieiis 
ei  fcliz  judicaiur.  Ad  boc  aiius  uxorem  ducit,  alius 
quinque  juga  bouin»  aut  villam  emit,  commutaotes 
pro  his  animaiii  suam.  Coicosquc,  et  claudos  et 
debiles  reputant,  quibua  mundus  uequaquam  ar- 


.  -  LiB.  y.  tm 

ridet,  quos  tamen  ejectisdlvitibusin  coinamnuptia* 
leui  Sapientia  in(roducit(ifa/i/i«xxii),ubiinebrian* 
tur  ab  ubertate  domus  Dei ,  et  torrente  voiupialis 
aeiemae  potantur  (Psal*  zxxv).  Interim  qMicuoque 
non  habet  di  vitias  stultiis  esi,  asinus,  stipes,caudez^ 
plumbum,  aut  si  ^uid  insensibilius  esl«  Stultus 
ergo  miserqne  est,  si  quis  est  panper.  Sed  nee 
amari  potest  ab  aliquo ,  quero  roala  forliina  pre* 
mit,  eo  quod 

NuUa  pdet  unqnam  m\$ero%  elegii  amieoz^ 
el  }usie  ereditur  qulsque  mala  ferre,  qiias  sustinet, 
adeoque  regnum  pecuniae  invaluit,  ul  desperelur  de 
lidejudicis  ,  qui  repellil  munera  offerentis.  Si  pa« 
cisci  detrectas,  |ioilicentis  videris  odisse  causam. 
Kt  fortasse  affectu,  tel  rounere  esse  crederis  prae« 
corrupius,  si  perroanere  vis  incorruptus.  Senteniia 
vel  opinio  philosophorum  omnino  evanuil,  dum  sie 
omnes  post  divitias  curranl,  ac  si  alibi  laboruni 
requies»  dolorumque  solatium  inveniri  non  posset, 
ac  si  naufragi  de  profundo  queant  enatare  facilius, 
si  prxgravi  sarcina  fuerinl  onerati.  Sed  quis  un* 
quam  ulcerosus  spinas  congessilv  ui  voluiatus  in 
eis  quiescat  rooUiter?  Profecto  si  ei  perlecte  cre* 
deretur  qui  ait,  diviliae  squI  spinae,  roinime  tanio 
stiidio  a  sapientibus  nostri  temporis  quaererentui*. 
Ut  ergo  Publius  Carpus  ait,  divites  paoperibus  mi  • 
seriores  suut,  eo  quod  a  sapientia  longius  abeunt. 
Appetitus  diviiiarum  sapientiae  exclusio  est,  et  fuga 
virtutuin;  fecunda  virorum  paupertas,  naturain 
optimam  beiie  vivendi  ducem  iinitatur,  et  virtutum 
parens  et  custos  est»  solaque  securitatcm  parit, 
quae  sola  nescil  incentiya  bellorum.  Non  babei 
jurgia  qui  contentionis  causas  ignorat.  Trepidai 
orbis,  et  Caesaream  manum  solus  pauper  non  tiwel. 
Utique  si  ob  aiiani  caosam  uou  fugerentur,  aul 
coaiemnerentur  divitiae,  nisi  quia  sapieniiae  ?iaf 
sepiunt  spinis,  eas  oportuerat  iion  amari.  N^  tamev 
hisqui  pnuperiatis  erubescuoi  viliiate  sordescere, 
philosophoruin  sit  molesta  opinio ,  diviiiarum  non 
iiidicii  fugam  philosophia  ,  sed  iohibet  appelitum. 
Meniem  sui  oompolem  quaerii,  ei  quae  in  omiii  for- 
lunae  calculo  sulDciat  sibi,  ita  Umen  ut  sufficientia 
ejus  ex  Deo  sil.  Sic  anro  Unquam  Octilibus; 
ficiilibus  quasi  auro  uuiur.  Mam  sicut  opes  admit^ 
tuiiiur  ad  usutu  ,  sic  a  sapiente  eoatemnuntur 
abusu.  Sed  forte  supellex  vilis  videbitur  ignomi* 
iiiosa  magitaiibus,  ei  bonoris  splendoruin  res  tenuis 
dccolorat.  Atqui  longe  praesuntius  esl  mertbus 
splendere,  quam  rebus,  tiec  reruiii  unquam  specie 
illustrabiiur,  queiu  suas  lurpittidinis  macula  delio- 
ncsUl. 

FiciHibut  ccenaut  ferunt  Agathoclea  regem^ 
Atque  abacum  Samio  empe  oneraeee  luto. 
Fercttla  gemmali$  cum  poneret  aurea  vatif , 

Et  miscerel  opei,  pauperiemque  fifMu/, 
Qumrenil  causam  re$pondit  :  Rex  ego  qui  $um> 

Siciiiee^  figuio  $um  genitore  $atu$, 
Forlunam  reverenter  habe ,  quicunque  repente 
Dixe$  ab  exiii'  progrediere  donio. 


(AcsoK.  Ep.  Yia..) 


M7 


JOANNIS    SARESBERIENSIS 


Ret  iiaque  non  tunt  in  viiio,  sed  usus.  Et  esl  pbi-  A  pacto,  ut  ad  tubTersionem  juttoniin,  te  eis  inge- 


Yotophantis  animi  fnictut  nobilis,  generosa  fiqua- 
nimitas  mentis*  Mam  si  ei  siupore  est,  ut  aequani- 
miler  oronia  portet ,  mens  aegra  ab  incoiumitatis 
Tirtute  degenerat.  Cum  vero  pbiiosopbandi  sint 
muilae  semitas,  illa  prae  exleris  mibl  videiur  esse 
Aobillor,  et  laudabilior, 

QuoB  iic  prandet  olui  patienter,  rebut  ut  uti 
Noveritf  et  rerum  qwe  iic  venatur  in  tiiu» 

(HORAT.  Ep,  ly  xvii,  13.) 

ut  olus,  el  quaBlibet  eilremae  paupertatis  xenia 
doeta  sit  non  fasiidire.  Fructus  siquidem  philoso- 
phlae  eximius  est,  ut  noverit  quis  abundare,  et 
penuriam  paii,  ot  laeto  animo  aeqoaniiniter  omnia 


rant ,  et  quo  diligentius  excluduntur,  ad  osUam 
eontemptorls  studiosius  pulsant.  Quod  beaius  Eu- 
genius  muuera  caotius  abigebat,  ad  eura  undique 
multiplicibus  eonfluebanL  Hoc  quoqm  fere  ubique 
accidit,  ut  fuglant,  dum  quaeruntur;  dum  fon^DUir, 
accelerant»  Et  baec  quidem  via  compendiosa,  et 
honestissima  ett  ad  diyitias.  Cuin  enim  diviiis 
prudenier  excluduntur,  et  vita  aeterna  acqairiuir, 
et  cuniulus  dlvitiarum  accedit.  Et  si  hoc  nioiis 
arduuin  Tidetur  aliis,  vel  a  judicibus  lara  ecclesia- 
sticis  quam  mondaiiis,  qui  professione  aut  sacra- 
niento  justitiae  obiigati  sunt»  iinpleri  oporiet*  Uuro- 
ruinque  siquidem  forma  Sainuel  est,  qui  sic  prjefuit 
sacriliciit»  ut  non  parceret  taiiguini  impioram;  sic 


portet,  ut  objeclo  solidae  virlutis  obice,  omnem  *' judicia  utraqne  exercuit,  ne  uliom  opprimeret,  et 


fortonam  exarmet.  Profecto  quisquis  baec  assecutus 
esl,  non  sperat  aut  extimescit,  et  in  euin  semper 
fortuna  qoaelibet  manca  ruit.  f  Quid,  inquit,  cu- 
liosos  philosopbiae  perscrutator,  tibi  phitosophia 
contulit?»  Et  Aristippus  :  f  Ut  com  omnibus,  ait, 
homiuibus  intrepide  fabularer.  i  Ulique  si  lionoris 
esset,  ant  pecuiiiae,  reive  alterius  cupidus,  hoc 
miniine  posset  veraciter  respondere.  Ad  salutem 
tamen  via  tutissima  est,  divitiis  et  rebus  alils  ex- 
pedito.  Difficillimum  enim  est,  ut  possessorom  sui 
non  impediant  cursum.  Quis  nescit  Uippodamiam 
praeyolasse  ad  palmam,  dum  concerlaniium  proco- 
rum  cursum,  projeclo  auro  potuit  retardare?  Mansit 
luque  virgo  Invicta,  donec  ventum  est  ad  peoutiiae 


de  manu  cujusquam  nibit  accepit.  Hoc  lestatur 
conscieniia  Samuelis»  attesiatur  et  populus,  et  u- 
men  non  satis  ftt  conscienliae  scrupulosae,  nisi  sa« 
crameiito  suum  populus  tettimonium  roborareu 
Ait  enim  :  Teitii  eit  Dominui  advenui  tos,  et  tettis 
Chriitui  ejui  in  die  kac^  quia  non  tnrenf riitt  in  «oat 
mea  quidpiam,  Et  dixit :  Teitii.  Cuicunque  obteslaii 
provinciaiet  tale  tettimonium  perhibent»  ad  judi- 
cium  omnipolentit»  el  omnia  scientis  Dei  securus 
accedat.  Provide  oamque  cautam  instruit,  qui  ia 
examiue  conscientiam  producit»  et  diem  faumanoB, 
quorum  est  judex  conscius  tn  excelso.  Qui  vero 
cum  Samuele  non  discutiunt  bic  judicia  sna,  sed 
prompii  ad  excusationet  in  peccatit ,  quasi  lotis 


contemptorem ,  qul  in  contemptu   auri  virginem  ^  manibus  cum  Pilato  clamant :  Mundus  ego  sum  s 


superavit,  aurum  oblinuit,et  ex  eo  (ut  flngitur) 
certatricis  puella  cereos  axes  fecit,  dura  incorru- 
ptionis  amor  pecunias  amorem  absorbuit.  Nonne 
hoc  ipsum  commendat  judiciuin  Dei,  et  eas  con- 
temptibiles  facii,  quod  hi  egesiale  bonorum,  ipsis 
Iniqui   affluunt?  Fit  taroen  interduin  nescio  quo 


sanguine  justi  bujus  (MatUi,  xxvii^,  quia  conira 
legem  peGcaverunt,et  perlegemdamnabuntur.  Sed 
et  illi  damnationis  erunt  participes,  qui  eos  pos- 
sunt  cobibere  nec  volunt.  Et  de  his  quidem  vaiis 
dicium  est  sapienti.  Prolnde  ad  proportioncm  nia- 
nuum  f  quam  Plutarchus  induxit,  traiiseat  stylus. 


LIBER  SEXTUS. 


PROLOGUS. 

Notum  esl  iliud  ethici,  quia 

jEmilium  circa  ludum  faber  unut  et  ungue* 
Exprimet^  et  motlei  imitabiiur  mre  capHloi. 
Infelix  opern  iumma^  quia  ponere  totum 
fiesciet.  Hune  ego  me^  ii  quid  componere  eurem^ 
Non  magii  eae  velim^  quam  naso  vivere  pravo, 
Speetandum  nigrii  ocv/ti,  nt^ro^ue  capilio. 

(HoBAT.  De  art,  poet,<,  32.) 
Dum  Plutarchi  vettigia  in  Trajanl  institulione  fa- 
miliarins  sequor,  me  ipsum  hac  imaglne  arbitror 
compellari,  eroque  ludibrio  omnium,  nisi  diligen- 
tius  persequar  quod  incoepi.  Me  enim  in  praesenii 
ciientem  ejus  esse  professns  sum.  Sequor  ergo 
eum,  et  a  capiie  reipublicse  cum  eo  usquc  ad  pedes 
descendam,  ea  tamen  oonditione,  ut  si  bis,  quibus 
jura  permilillur  ignorare,  mordarior  in  hac  parte 


apparuero,  id  iion  mihi,  sed  Plutarcno  ascribant, 
D  tot  sibi  poiius,  qui  regulam  quam  profitentur,  et 
qua  viveiidum  est  eis,  discere  noluerunt.  Nam  quod 
de  nostratibus  dictum  est,  ea  sola  intentione  adjeci, 
it  ad  virlutis  viam  redeant  yei  invlti.  £os  namqiie 
ad  agenda  tuflBciunl  auiinare  tain  exempla  majo- 
rum ,  quam  principis  magnitudo  iuvicti,  cujus  ti- 
tulos  nunc  apud  me  in  unum  congero,  ut  cnin  alio- 
ruin  tuba  et  lltui,  et  omne  genus  musicorom,  laodes 
ejus  pariter  in  unum  conclamabunl,  ego  vir  ple- 
beius  et  indoctus,  mei  simllibus  praeconia  ejus.  fi* 
stula  stridenti  dispertiam.  Nain  quis  a  semipsgano 
tibiam  auricbalco  junctam,  et  xmulam  tub»  gran- 
dioris  exspectet?  Adero  tamen,  et  me  untis  so- 
lemniis  ingcraro,  et  quod  ingenii  vena  subtrabit» 
devoiionis  cooia  stipplebit. 


5S9  POLYCRATICOS. 

Dumjuga  montiraper,  fluxiot  dum  ptida  amabii^  a 
Dum^^e  tkymo  patcenlur  apet,  dum  rore  cicadm^ 
Semperkonotf  nomenque  tuum^  laudetque  manebuni. 

(ViRC.  Ecl.,  V,  76.) 
Quod  8i  duces  \n  injuriain  suam  aliquid  dictum 
putant,  doceantur  a  priiicipe,  quia  iion  tn  perni- 
ciem,  sed  saluteni  flegrotantium  propinaatur  aroar» 
medicinae.  Uls  praemissis»  ad  reliqua  progrediatur 
oraiio. 

Cap.  I.  Qttod  manut  reipublicm  aut  armata  est,  aut 
inermit;  ei  quos  tit  inermit,  et  de  oficio  ejut. 

Manus  itaque  reipultlicae  aut  armata  est»  ant 
iiiermis.  Arinata  quidein  est,  quae  castrensein  et 
cnientam  exercet  militiaro.  liierrois»  quae  jusiitiaro 
expedit,  et  ab  armis  leriendo  juris  militise  servii. 
Meque  euim  reipublicx  miliunt  soJi  ilii ,  qui  galeis  ^ 
tboracibusque  munitt ,  in  bosles  ezercent  gUidios» 
aut  tela  quaslibet,  scd  et  paironi  causaruin»  qui 
gloriosae  vocis  coofisi  muuiutine,  lapsa  erigunt,  fa* 
tigata  reparant;  nec  miiius  provident  butnano  ge- 
neri «  quam  si  laborautium  vilam,  spem,  posteros- 
qiie«  armorum  praestdio  ab  bostibos  tuerentur. 
Uiliiant  et  publicani,  apparilores»  et  oiDciales  om* 
uium  judicum.  Sicut  enim  alia  sunl  ofiicia  paciSi 
atia  belli,  ita  eadem  necesse  est  per  aiios  et  aiios 
expediri.  Armau  iuque  manus  iu  bostem  dunuiat 
exercetur,  ai  inermis  extenditur  et  in  civem.  Porro 
utriusqoe  necessaria  est  disciplina,  quia  utriusqne 
solet  insignis  esse  malitia.  Usus  quoque  manuttn 
capiiis  sui  protestaiur  imaginein,  quia,  ut  ait  Sa-  q 
pientia  :  Rex  iniquut  omnet  minittrot  impiot  ha" 
bet;  et  qualit  rector  eti  civitatit,  talet  tunt  et  inha* 
bitaniet  in  ea  {Eccii.  x).  i  Oportet,  inquit  PericleSt 
collegain  Sophoclem  arguens,  prastorem  non  modo 
manuSy  sed  oculos  babere  coniinentes.  >  Est  auten 
praesideniium  continentia  iUa  laudabiUs,  eum  sb 
actionibus  el  injuriis  couiinent  manus  suas,  el 
cobibent  aiienas.  Manus  Umen  utriusque  mililia^ 
armatae  videlicet  ei  inermis ;  manus  esl  principis ; 
ei  nisi  uiraroqtte  cobibeat,  parum  continens  est.  Ct 
quideui  arctius  compescenda  esl  iaermis,  eo  quod 
cuin  armati  prascipiantur  abstinere  ab  exactionibus 
et  rapiuisy  iuennis  etiam  a  muneribus  arceatur.  Si 
Uoien  pcena  alicui  irrogatur  iegilima,  si  exigitur 
aui  accipitur  quod  ]are  staialum  est  vel  concessum,  D 
nequaquam  punitur  aut  reprebenditur.  IIoc  eoim 
quidquid  sil,  exactionis  nomen  non  reelpit ;  neque 
cadti  in  moneris  rationem»  quod  officiales  accipere 
prohibentur.  Qoia  vero  officialium  iicentla  major 
esl,  duiu  sob  pnetexta  officii,  spoliare  potsont,  aut 
vexare  privalos,  qaod  ceatra  officiom  praesomunt» 
pcena  fertendum  est  graviori.  Ait  eniin  beaius  Lau- 
rentius,  Mediolanensis  episcopos :  Quid  est  publi* 
canus?  Nonne  capul  rapinae,  el  lex  violeniiae?  Quid 
esl  publicanus?  Prjedo  sine  pudore,  medlcus  exier* 
miiiii.  Noane  immanior  est  furibos  publicauiis? 
Fur  namque  vel  timens  furalur :  bic  auiem  deiiu- 
qoil  confidenier.  Fur  iaqueos  legis  tiinel,  hic  qaid« 
uid  fecerit,  legem  putat,  Lex  furem  deterret  ab 


—  LIB.  VL  590 

illicjtis;  hic  ad  iniquam  malitlae  suae  compendium» 
legem  trahil.  Quis  eo  iniquior,  qul  verbis  justitiae 
jostitiam  damnat,  ei  armis  innocentiae,  spoliat, 
vulneratt  occldil  innocentes?  Lege  utique  legeni 
perimit,  el  dum  alios  urget  ad  legem,  exlex  esf. 
Nam  sieat  pr»tor,  etiam]  cum  inique  decernil,  Jus 
dicit,  babito  lamen  respectu  non  ad  id  quod  faoil» 
sed  ad  id  quod  facere  debet  :  sic  et  publicanus 
etiam,  cum  delinqoh,  }os  videtur  implere,  habita 
lamen  officii*  non  inailiiae  ratione.  Sed  quid  est 
ofliclam  publicani  ?  Luca  referente  didiciinus  quia 
publicanl  veneront  ad  Joannem,  ut  baptlvarentur 
ab  eo :  el  dixerunt  :  Magitter^  quid  faciemut  f  A«- 
tpondent  autem  dieebat  illit :  Nihil  ampUut  quam 
quod  conttitutum  ett  vobit  exigatit  {Luc.  iii).  Ecee 
offlciuni  pablicani  exigcre  el  recipere  quod  staiu- 
tum  esl.  Qttidquid  auiem  amplius  est,  a  malo  exi« 
gentis  est  et  accipientis,  non  pnebentis.  Hoc  autem 
ad  oinnium  magistratuum  officiales  porrlgitur,  ut 
ab  eis  nthil  aoiplius  exigalur.  Apparitores  iuqoe 
licenier  eiigunt  qood  eis  debetar  ex  sporiulis,  el 
omnium  stratilaturo  ordinet,  salarium  constitutum 
jusle  acctpiont.  Goncutere  tamen  et  vexare  non 
lieet,  ut  cxiorqueantar  ei  munera.  Ignit,  Inquit 
beatus  Job,  devorabit  tabernacula  eorum^  qui  mv- 
nera  libenter  accipiuni,  Concepit  dolorem  conventut 
eorum^  et  peperit  iniquilatem ,  et  uterut  efut  prm- 
parat  dolot  (iob  xv).  Pubiicanorum  omniuiu  a 
maximo  iisque  ad  minimum  coetus,  coaeassloni 
nuiic  polius,  quam  jusiitiae  vacat«  ei  iu  in  popuiuui 
debacchatur,  ut  quod  reUqnit  unus,  alii  non  mo- 
rentor  aufbrre,  ac  si  juxU  conquestionem  proplie* 
ticam  ad  hoc  constituti  sint  \  ut  residuom  locusta 
comedai  brucbus.  Ct  ut  eis  sit  major  Uceutia  no- 
cendi,  onas  in  se  plura  coacervat  officia,  ut  quod 
ab  uno  non  accepii  officio,  tollat  ab  alio.  Traduni 
pbysiologi  quod  ex  locusta  nascitur  bruchus»  qui 
iu  vocatur  quousque  alas  habeai.  Cxiude  suc- 
crescentibus  alis,  cum  cceperit  voiiiare,  vocatur 
atbelebus.  Cum  enim  pienissime  volure  poterit, 
efficitur  locusu.  Iterum  et  multo  gravior  esl  bru- 
chust  quam  locusta,  el  atlielebus,  quia  ei  desum 
alae,  nec  cilo  poiesl  abscedere.  Ideoque  quocanque 
venerit,  fruges  omiiino  coiisumii.  Locusu  tamen 
et  aibelebus  qiiocunque  venerint  nocent,  et  forte  iu 
locis  pluribus,  sed  umen  minus  brucho,  qui  cum 
insederil  uon  moveiur,  donec  labores  hominom 
omnino  exbauriat.  At  In  officialibus  euvdem  bru* 
chum,  athelebum  invenies,  ei  iocusum,  qui  pro- 
piiiquis  noceal  et  remolis,  el  illius  cui  seinei  in- 
sederii.  fortunam  devoret,  nec  ante  abscedat,  quam 
omnes  ejus  auferai  facukates.  Quis  numerare  po- 
tesl  quol  pupillos  ofliciosissime  circomsftripseril» 
et  quol  venaies  injuria  fecerit  agros,  et  quot  apud 
nos  licenUa  isiorum  suis  nudatos  bonis,  sub  imar 
gine  religionts  aiiove  praetextu,  non  tam  Romipelaa 
ei  peregrinos,  quam  exsules  fecerit?  Ulique  Jani 
liunt  isla  paiam,  nec  eos  praesidcs  aut  proeonsuies 
cohibent,  qnia  (ut  dici  solct)  operibus  iupi  congra- 


591 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 


69S 


tulatur  corvHi,  ei  ininistro  iniquitaiis  impius  judei  A  niniium  breves  produclt,  si  dat  aiapam,  aut  per- 


applaudit. 

Hoc  autem  omnibus  his  usu  innouiit,  princlpe» 
quorum  infldeles  sunt  socli  furum,  quos  cum  in  ma- 
leflcio  viderint»  currunt  curo  eis,  adjicientes  ini- 
quitatis  parlem,  ut  lucri  quamcunque  recipiant 
poriionem.^Si  miserlus  fueris  pauperis,  si  occasum 
jusliti»  fleveris,  si  decreveris  subvenire,  si  obmu- 
tire  audes,  nt  ad  singula  quae  dicunt,  aul  faciunt, 
iion  dixeris  euge,  euge«  accusanltbus  Herodianis, 
laisae  majestatis  reddes  coram  prseside  raiionem. 
Gul  nisi  in  omnibus  aequieveris,  Gaesari  contradi- 
ces,  et  quidquid  dlctet,  nisi  sic  eai,  et  nisi  sic 
siet,  est  in  personam  regis  contraque  coronam. 
Consurget,  Ingemioabitur,  et  usqne  ad  nubes  inva- 


cutit  pugno  impie,  si  alterum  eruit  oculum,  sustine 
patienler,  nisi  utrumquemavis  amlttere;  quia  qaid- 
qufd  praesumunt,  Gaesaris  dextra  factum  jactitant. 
Si  telnm  manu  gestas,  si  spontaneam  detractas 
prsebere  cervicem,  venlrem  nudal,  ostentat  jugu- 
lum»  cervlcem  extendit,  el  te  provocat,  ut  si  au- 
des,  Cxsaris  iniestina  telo  rimeris,  ei  quo  Itbuerit 
modo,  manum  mlttas  in  Gssarem.  Se  enim  perso- 
nam  Cxsaris  gerere  gloriantur.  At  si  liaec  est  dex- 
lera  Caesaris,  quaenam  sinistra  erit?  Profecto  ractio 
isiorum,  non  jusiitiam  exsequitur,  sed  ilfudit,  et 
Don  implet,  sed  evacuat  legem  :  licet  nonnulli  saevi 
praarogatlva  verborum,  adversus  mentemlegis  sunro 
fraudulenter   tueantur   errorem.  Sapientes  enim 


lescet  oflicialium  clamor,  replicantium  voce  magna :  B  sunt,  ut  faciant  mala.  Cum  vero  provincialibos  sit 


HuDC  invenimus  subvertentero  populum,  et  pro- 
hibentem  tributa  dari  Caesari,  negantemque  Gaes»' 
rem  regem  esse,  et  ministris  ejus  universa  de  |ure 
llcere.  Hunc  invenimtis  evacuanlem  paternas  leges, 
iiovas  introducentem,  ei  vetustissimae  consuetndinls 
contemplorem.  Huju»  rei  testes  sumus  {Lue»  xxiii)» 
Quod  si  tuam  purgare  volueris  innocenllam,  aut  pro 
jiisthia  quidquam  astruerCt  si  Gbrislum  dixeris  re- 
gem  esse(/oait.  xix),  cui  inagis  oporteat  quam  ho- 
roinibus  obedirl  {Act.  v),  sl  Ecclesiae  ejus,  quo- 
niam  hoc  odiosissimuro  est,  allqiiod  protulerls 
privilegluro ,  continuo  vociferanies  intonabunt  : 
Quid    aropKus  desideratls  testes?  Ecce  vos  ipsi 


hafcpestls  perniciosa,  nuHi  perniciosior  potest  esse 
quam  principi.  Bona  siquidem  provincialiuni  prin- 
cipis  sunt.  Ad  necessitaiem  et  usum  principis,  om« 
nia  qux  provincialium  sunt,  de  jure  exponoctur. 
Provincia  tota  quasi  «rca  principis  est,  quam  quls- 
quis  exhaurit,  gravissime  delinquit  in  pnncipero, 
Ciijtfs  extenual  facultates.  Nam  provinciales  quasi 
qiidaro  snperflciaril  sunt,  et  quoties  usus  exigit 
potestatis,  rerum  suaruro  noa  taro  domiiii  sunt, 
quaro  cusiodes.  Sl  vero  necessitatis  non  iDcombit 
articulus,  sna  sint  provincialium  bona  tua,  quibus 
nec  Ipse  prtnceps  licenter  abutitor.  Si  enim  ^expe- 
dit  reipubltcae  ne  quis  re  sua  male  utatur,  abuti 


audistis  blasphemiam.  Qoisquis  asserlt  lalia  con-      aliena  osqueqoaqne  non  licet.  At  curo  per  roint- 


iradiclt  Caesari  {Mattk.  xxvi).  Si  vero  judex  inno- 
centiaro  vldens,  juslitiamque  reveritus  dissimula- 
veicit  •  undique  conclamabunt :  Si  hune  dimittii , 
non  ei  mnicus  Cenfirii  {Joan,  xii).  Ut  unius  pohaa 
lil)eraiio  stt  multorum,  tolle  et  dele  hune,  ut  vivat 
ei  valeal  Barrabas.  Omnes  enim  sunt  quasi  eorpus 
umim,  qiiod  siciit  manifesta  convincunt  opera,  ex 
patre  diab(»lo  esl,  ciijus  isti  sunt  membra.  Egregie 
quideni  de  islis  beaius  Job  ail  :  Corpui  illiui  quaii 
icuta  fuiilia  et  eompaetum  iquamii  se  prementibui, 
Una  uni  conjungitur,  et  ne  ipiraculum  quidem  in-- 
cedit  per  eai.  Vna  alteri  cohterebit  et  tenenlee  <«, 
nequaquam  ieparabuntur  {Job  xli).  Assistunl  sibi, 
qoia  convenerunl  in  unuro  adversus  Dominuro,  et 
adversus  Ghrisloro  ejus ,  lantaque  vigenl  austori-  p 
tate,  ut  quidqoid  dlxerint  Ita  obrineai,  ac  si  inve- 
niatur  in  actis.  AttesUtio  eoruro  veritali  praejudi- 
<!at.  Non  est  praeter  principem,  cui  liceal  obviare 
eorum  sententiis.  Nisi  eos  princeps  coerceat,  licet 
omnes  dicanl  quia  pax  est,  non  est  ulique  pax,  aut 
illa  pax  sola  est,  in  qoa  esl  amaritudo  amarissiroa. 
Nam  cuin  alias  habita  moderatione  inculpala&  tu- 
telae,  viro  vi  repellere  liceal,  concutitfntibus,  spo- 
iiantibus,  torquenlibus  his,  routire  non  licel.  Juris 
etenim  videntur  esse  roinistrl.  Excusaiur  qui  ali- 
fuid  ob  tulelam  proprii  coiporis  fecerit,  si  tamen 
quavis  iiijuria  trahentibus  liis  restiterit,  dignus 
pcena*  qualibel  judicalur.  Si  crinero  lurbatuin  et 
turpaturo  protrahit,  si  barbam  vcHil,  si  aures  quasi 


slros  iniquitalis  et  sceleris,  et  satellites  Saianx, 
vlros  Uerodianos,  fueril  exbausta  provincia,  si  ne- 
cessilas  iinminet,  qnibns  otelur  princeps?  Proinde 
si  sapit,  in  camo  et  freno  roaxillas  eoruro  confriuget 
{Ptat,  xxxi),  ne  videlicet  roore  luporum,  quos  iro- 
proba  ventris  aglt  iiigluvies,  vastare  possint^etkce* 
rare  provinciaro,  et  injuriaroprincipis,  quasivires 
loiius  reipublicae  exhaurire.  Alioquin  et  ipse  in  ege- 
slatem  incidet,  provincialibus  oronlbus  odiosus,  red- 
diturus  suo  judjcl  ralionero  in  districio  examtneyde 
operibus  mantiutn  suarum,  et  delaesione  provincla- 
lium,  qiios  injuste,  et  quasi  per  fraudemsub  umbra 
tuiiionis  maiiu  spoliavii,  et  laceravit  iuermi* 

C4P.  U.  (2tcoii  mi/i/ta  deleclum  exigit,  icientiam  ei 
exercitationem. 
Restat  armau  manus,  quae  castrensem  et  cro- 
enlaro,  ul  diclum  esi,  exercet  roililiam.  In  faojus 
aulero  inoderatione  sapientia  et  justiiia  principit 
elucet  plurirouro.  Ut  eniro  ait  Yegetius  Renatos : 
€  Nullys  est  quein  oporteat,  vel  plura»  vel  ineliora 
sclre,  quaro  principem,  cujus  doctrina  debet  om- 
nibus  prodesse  subjectis.  >  Cum  eniro  pacis  Item- 
que  belli  debeat  opera  moderari,  legum  reique  bel« 
licae  Ipsum  oportet  habere  periliam.  Et  quidem  de 
pacatls  studiis  aliqua  superius  dicta  sunt,  Bunc 
manus  arroata  discuiilur,quaB  saoedelectu,  scientia 
el  exercitaiione  non  convalescit.  Quovls  eoim  isto- 
ruro  cessante,  non  prodest  inutilis  roaiius.  Ai  in 
bis  scientia  et  exercitatio  utlliora  sunt.  ScicDSla 


W3  POLYCRATICUS 

enim  rei  beliics  dimicandt  nutril  audaciam.  Nemo  ^ 
f:icere  metuii,  quod  te  beue  didicisse  confldit»  Ele- 
iiim  in  ceriamine  beilonim  exereilata  paucitas  ad 
vlcioriam  promptior  eit,  quam  radis  et  indocu 
multitado  exposita  sernper  ad  caedem.  Quld  enim 
Romanos  geniium  oronlum  fecit  esse  victorest 
Scieniia  utique  et  exercllafio,  et  fides,  qaam  electi 
ex  sacMimento  retpablic»  Impendebant.  Nam  quid 
adversus  Gallorum  multi.odinem  Romana  pauci- 
las  ▼aluisset?  Qnid  adversus  Germanorum  proce- 
riiatem  brcYltas  potoisset  aodere?  Uispanos  qui- 
dem  non  taotum  niimero,  sed  ei  ▼iribus  corporis 
manifestum  est  prtesiitlsse  Romanis.  Afrorum  dolis 
atque  divitifs  semper  impares  exstiterunl.  Unde 
adversus  ba^c  omnia  profuit  tironem  solertem 
eligere,  et  ut  ita  dictuin  sit,  docere  Jus  arinorum/  B 
quotidlano  exercilio  roborare  doctrinam,  quaecun- 
qoe  possunt  in  acie  et  praeliis  evenire,  praenosse 
meditatione  campestri,  et  in  deaides  severiias  vin- 
dictae.  Koc  meinoralus  auclor  tesiaiur,  et  fere  ver* 
bis  eisdem  adjiciens  inutilemesse  militumnutritum 
teiiere»  et  deliciis  assuetum,  pnpferens  tanquam 
aptiorem  plebem  rusticam,  quae  sub  divo  et  in  la- 
bore  noiritur,  solis  paiiens,  negligens  umbrae,  bal- 
ndorom  nescia,  ignara  deliclarum,  simpUcis  animi, 
parvo  contenta  eibo,  duratis  ad  omnem  laborum 
tolerantiam  membris.  Cui  gestare  ferrum,  fossam 
ducere,  oous  ferre,  consuetudo  de  rure  est.  Nun- 
quid  cantores,  alealores,  aut  aucupes,  cum  opus 
foerit,  ad  baec  invenientur  idonei?  Plane  et  istos, 
et  piscatores,  dulciarios,  linteones  et  onines  qui 
aliquid  traciasse  videbunlur  ad  gynaecea  perlinens 
a  miliiari  oiBcio  sic  repellit,  ut  fabros  ferrarios, 
liemqoe  lignarios,  cervorum  aprorumque  venato- 
res»  in  osum  mili(i«  censeai  eligendos.  Nam  et 
Hierobaal  ut  figuralium  mvsteria  taceantur,  domino 
niandanto  probibilus  est  in  roultiludine  tlmida  et 
inexercitata  babere  fiduciam,  et  illos  solos  adversus 
Hadianiias  prodocere,  quos  robur  anlmi»  et  e'xer- 
ciiium  corporis  approbaret.  Cum  ergo  Gedeon 
cunctis  audientibus  proclamaret.  Qui  formidoiosus 
et  timidus  est  revertalur,  racesserunt  ex  populo 
vjginti  et  duo  millia  virorum,  et  tantum  decem 
niillia  remanseront.  Sed  ab  his  decem  millibus  illos 
solos  tanquam  expeditiorea  ad  bella  judicimn  Do-  0 
inini  praeelegil,  qui  in  siti  sua  velut  canes  festiui 
laiiiberenl,  manu  ad  os  projicieiite  aquas.  His  reli- 
ctis,  qui  deflexo  poptite  biberaut.  In  tre centis  itaque 
viris  facta  est  liberatio  populi,  bosles  caisi,  capti- 
vati  reges,  et  iiilerfecti  noii  tam  miniias  quaui  ina- 
litiae  principes,  percussltque  Zebee,  et  Salmana  in 
ore  gladii,  et  tulit  ornamenu  et  bullas,  quibus  colla 
regaliunf  camelorum  decorari  solent,  ornamenta 
quoque,  monilta,  et  vestem  purpurearo,  quibus 
reges  Ifadlan  uti  consueverant,  sibique  de  tanta 
prxda  solas  inaures  aureas  Ismaelitamm  reserva- 
vii,  casteris  ex  ratione  populo  dlstributis.  Vicit  ergo 
innuiiierabiles  hosiium  copias,  inexpedita  paucitale 
viroruin  fortiom,  quos  non  facile  crediderim  iii  de- 


.  —  UB.  VI.  5«4 

liciis  urbium  aitt  regalibus  epulis  quotkiianiaqne 
coiiviviis  didicisse  ot  aqoam  lamberent,.  unde  eof 
domlnus  pra  cseteris  censuit  eligendos.  Si  tamen 
interdum  necessltas  exigit,  urbanos  delicaiioresqtie 
ad  arnia  compelii,  ex  qoo  priinum  nomeo  dedero 
militiae,  laborare,  decurrere,  porlare  pondus,  el 
soiero  pulvereroque  ferre  condiscant,  parco  victu 
uiantur  et  rusiico.  Inierdum  sab  divo,  interdum 
sub  papilionibus  couimorentur,  tunc  demum  ad 
usum  erudiantur  armorum.  Et,  si  longior  expeditio 
emergii,  in  aiigariis  plurimum  detinendi  sunt  :  pro- 
culque  babendi  ab  illecebris  civitatis^  ut  eo  modo 
ct  corporibus  eorum  robur  accedat,  et  animis.  Nec 
inliciandum  est,  post  Urbero  conditaro  Roroanos  ex 
civitate  semper  profectos  osse  ad  bellum ;  sed  tuuc 
nullis  deliciis  fungebantur,  sudorem  cursu  et  cam- 
pestri  exercilio  collectam,  nandi  usu  juventus 
abluebat  in  Tiberi.  Idero  bellalor,  idemque  agri- 
cola;  sed  genera  tantum  commutabat  annorum. 
Quod  usque  adeo  veruro  est,  ut  aranti  Quiutio  Cia^ 
cinnato  dictaturaro  constet  oblatam  : 

Quim  Irepida  ani9  boves  dietaiuram  iHduk  uxor 
Et  sua  aralra  domum  lictor  tulit. 

Exagrisergoroburexercituspraecipuesuppleodum 
est.  Ut  eniro  ait,  oescio  quo  pacto  moriem  roi- 
nus  limet,  qui  deliciarum  minus  novit  in  vita. 

Cap.  HL  Demi/tCt^Hi  glorioiis,  qui  mHitimiuutiiu 

S«M. 

Erubescent  forte  mlliles  gloriosi,  et  qui  Thra* 
sonem  comicum  potius  vita  et  moribus,  quam  pro- 
fessione  et  uomine  repraesentant,  biBC  armat«  mi* . 
litiae  munia ,  qu»  non  tam  (ut  eis  videtur)  disct- 
plinam  redolet  militarem,  quam  ignouiiuiosae  sor- 
vitutis  angostias.  lo  eo  nanique  miniarem  gloriam 
constare  opinantur,  si  nitidiori  spieodeant  babitu, 
ut  lineas  suas  vestesve  sericas  sic  perstringant  ei 
torqueant,  ut  quasi  cutem  cerussatam,  aliisve  fucis 
obnoxiam ,  carni  faciant  -cobaerere,  si  gradariia 
equis  insideant  mollius ,  si  calamistrati,  curativo 
Acteo  nop  cedaot  Apollini,  ei  deliciis  stnt  magia 
quam  viriute  praesigues.  Corum  si  forie  construxeria 
aciem,  castrum  Tbaidis  quam  Hannibalis  tutius 
expugnabis.  Quisquis  eorum  in  aula  jactantior  est, 
cuin  ad  praelii  discrimen  acceditur,  Lacones  duco 
Saoga  turmatim  praemittet  ad  pugnam »  novissi* 
mos  praesidii  causa  subsequens ,  cum  funditoriuua 
aliisque»  qui  in  bostem  tela  eminus  mittere  quaiu 
niaiium  coiiserere  volunl.  Cum  vero  sine  vuluere  ec 
cicatrice(quod  frequentius  evenil)  doaium  redeuut, 

Tunc  exhausta  canunt  pra^lia  Marte  gravi, 
lUic  ASaeides,  jllic  tendebat  Ackilles. 
Et  pingunt  fluido  Pergflma  tola  mero, 

Ei  quisque  inortes  mille  circa  tempora  sua  errasse 
gloriatur.  Exinde  gloriam  eorum  ferre  non  poteria» 
Fabula  haec  in  aunom  cenlesiroum  protelabitur* 
Fiiii  quoque  qui  nasceiitur  et  exsurgent»  euarr»> 
bunt  filiis  suis.  Si  hastas  aliquot,  quas  ad  modiim 
canabis  fragiles,  diligens  inertia  procuravit,  quis 
Iregeril,  si  auruin,  minium  ,  colorve  alius,  qu^ 


595  JOANNIS  SARESBERIENSIS  !»« 

cunane  ietu.  ca»..»c  a  clypco  excldil .  hoc  garr.il.  A  suos  frequeniibus  exercUi»  pr»paMi«et  ad  pr»Ua. 

lingua,  81  licueril,  memonale  facienl  in  saeculnm 

s^^ecoti.  Uli  prlinos  recubitus  habenl  In  coenis ,  et 

qotdqiuld  Renalus  noster  de  re  railttari  iradideril, 

epulaniur,  si  foriuna  permiitii,  quolidie  splendide, 

omnemque'  laborem  et  exerciuitonem ,  quem  non 

invincibilis  neeessiias  ingeril ,  cane  et  angue  de- 

lerius  fugiunt,  et  qoidquid  imminet 'difllcuUatis, 

rejlciunt  in  subjecios.  Inerim  clypeos  sicj  inaurani, 

sic  exornunt  omnia  inslrumeuta   casirorum,  ut 

queiiilibet  eonim  non  tamcultorem  quam  prsesidem 

Martis  credas.   Cujus   islorum  aut  clypeus  deira- 

liatur  aut  galea,  spolia  ejusipsum  Martera  poterunt 

bonorare. 


Recedendi,  assultandi*  insiliendi  ars  non  mediocris 
estt  cujus  beneQcio  llla  servatur  eautela «  ol  iniies 
ad  inferendum  vulnus,  sic  insurgat  in  hostem,  ut 
eidem  ex  aliqua  parle  non  pateai  ad  plagam. 
Exercitium  natandi  percommodum  est,  cum  in 
terrestrl  prselio  vel  navali,  quod  cui  necetsius  pa- 
ret,  nemini  perspicuum  «it,  noc  esl  proiiipiun 
quempiam  arte  quam  non  didicil  a  periculis  ei- 
pediri.  Mlssilium  quoque  usus  maximus  est,  qui* 
bus  hostis  eminus  laeditur»  aut  terretur;  et  exe^ 
citio  eorum,  lacertis  robur  accrescit,  et  jaculandi 
peritla  atque  usus  acquiritur.  Hoc  autero  untL 
exercitii  assidua  meditatio  conferebat»   ut  in  uk 


Cap. 


multu  bellico  utiliter  versareutur  intrepidi,  qui  ia 
kP.  IV.  Quarutn  rerum  $ciettliam  el  exercilium  b  pacc  fuerant  Um  studiose  instructi.  Filias  quoque 
oporieat  habere  w*'''^«  v^' ,?«^f^^^'  ^^^^^^^  legilur  praefatus  Augustus  sic  in  lanificio  fecisse 


licet.  Et  de  Augusto^  qui  fitias  suas  fecit  insiitui 
in  lunificio 

Egregie  quidem  Sciplo  Africanus ,  sicut  in  libro 
Stratagematuin  Julius  Frontinus  refert,  cum  scu- 
tuui  elegantius  cujusilain  vidisset  ornatuin,  dixit 
Don  mirari  se  quod  lania  cura  ornasset ,  in  quo 
plus  praesidii,  quam  in  giadio  haberet.  Sed  nec 
fastum  illorum  perferre  poteris,  nisi  fueris  palien- 
ti»  grandioiis.  Nam  ut  ineptias  eorum  non  rideas, 
naila  modesiia  poiertt  cohibere.  Quis  Octaviuno 
Augusto  felicior  aut  major?  Ftlios  etst  non  ge- 
nuerit,  adoptavit,  quibus  etsi  suflicere  posset  cla- 
rus  sauguls  ad  gloriauiy  et  bona  bxreditaria  magis 
ad  copiam,  quam  ad  usum,  ea  tamen  diligeniia 
instiiuti  sunt,  ac  si  sua  relineri,  vel  aliena  acquiri  ^  ^"^''f  ^  pretiose 


legilur  prxfatus  Augustus  sic  in  lanificio  fecisse 
institui,  ut  si  praeter  spem  eas  in  extremam  pau- 
pertatem  fortuna  projecisset,  vitam  possent  arte 
deduclis  facultatibus  exhibere.  Nam  et  neiidi, 
texendi,  et  acum  exercendi,  vestesque  forinaudi, 
lingendi,  componendi,  non  mo*do  artein»  sed  usuiti 
habebant  et  consuetndinem.  Ulique  qui  oiia  non 
indulgebat  virglnibus ,  nequaquam  permiltebat  nil- 
iiies  otiari,  quorum  professio  instiiuta  est  ad  labOf 
rem.  Nec  credo  eum  de  molliori  habitu  milituni 
gloriari,  ad  quein  nisi  severiori  vuUu  et  honesiiori 
habitu  accedere,  filia  uoii  audebat.  Lucanus  brevi 
quodam  praeconio  commendat  Catonem,  ei  miliiiani 
Romanoruin,  adjlcieus  Inter  casiera,  quod  ei  vesiiri 


nequaquam  possinl»  nisi  per  viriutem.  Eos  ergo  ad 
gradum  militarero,  et  cursuin,  ct  saltuni  fecit  exct- 
tari,  usumque  nataudi,  et  caesim  et  punctim  feriendi, 
et  jaclendi  missilia,  et  lapides  manu  vel  funda  do- 
cuit,  et  qualiter  bellum  omne  aut  sustineri  debeal, 
aut  inferri.  Novlt  enim  prudenlissimus  el  diligens 
Smperator,  quia 

Quo  semel  est  imbula  recens  servabit  odorem 

Testa  diUf 

(HoRiT.  ep.  1,  69.) 
et  quoa  non  tantum  celerius ,  sed  etiam  perfectius 
imbuuntur,  quse  discuntur  a  pueris.  Deinde  miii- 
taris  alacritas,  sallus,  et  cursus,  ante  comparanda 
est,  et  temperanda,  quam  corpus  sctate  pigrescat.  p 
Velocitas  enim  quae  percepta  et  flrmata  est  exer- 
ciiio,  strenuum  efficit  bellatorem.  Nec  multum  re- 
fert  si  caetera  probitatis  concurrant  insignia,  pro- 
ceri  sint,  an  statune  brevioris.  Utilius  est  eiiiin 
milites  fortes  esse,  quam  grandes.  Delectori  suo 
fertur  dixisse  Pyrrhus  :  <  Tu  grandes  elige ,  ego 
€08  fortes  reddain.  >  Ad  tumulum  Archemori  duin 
ludos  solemnes  Graecla  celebraret,  Tydeuin  Capa- 
»60  praesiitisse  percelebre  est,  quia 

Major  in  exiguo  regnabai  corpore  virtus* 
De  exercitio  Magni  Pompeii  memorat  Sailustlus, 
qnodlcum  alaerihus  saltu,  cum  velocibus  cursu, 
cum  validis  vecte,  certabat.  Neque  enim  ille  aliter 
poluissct  par  eHt  Scrtorio,    nibi  se   ct   milllcs 


Hirtamjnembra  super^  Romani  more  Qttiritti, 
lnduxis$e  togam. 

(LucAir.  II,  386.) 

Qiiod  profecio  iion  diceret,  nisi  durioris  logx  usos, 
de  Quirituni  consuetudine  processissei.  Sed  roodo  qui 
moUibusvesiiunturin  domibus  regum  sunt  (Malth,  ix), 
iino  in  castris,  et  sic  ad  bella  procedunt,  quasi  ad 
nuptias  dealbali.  Magnis  antiqu»  militiae  privilegiis 
se  luentur,  qnoniam  in  eo  imiiantur  plurimuni 
quod    jura  igiioranl.    El    hoc   quideni   lolcrabile 
esset,  nisi  xque  divinas  et  humanas  contemnerent 
leges,  nt,  velis  nolis,  Satiricum  illud  tibi  frequeuicr 
occurral,  • 
Dinomaches  ego  sum.  suffla  :  sum  candidu$,  eits. 
Dum  non  deieriut  sapiat  Pannucia  Baucts, 
Cum  bene  discinclo  cantaverit  ocyma  verna ; 

(Pers.  iv,'20.) 

Cap.  Y.   Duo  esse  pracipua  qum  militem  (aciunt^ 
delectum  scHicet  et  instrumenium. 

Ne  nie  lanien  pules  inimicari  militia ,  et  viiia 
personaruin  in  officia  retorquere,  ego  palrooiniuiu 
ejus  quovis  reniiente  suscipio,  et  cam  au^tore  do- 
mino,  sufficienlissime  excusabo.  Professio  namque 
tam  laudabilis  est,  quam  necessaria,  et  quam  neuio 
vituperare  potest  salva  revereniia  Dei ,  a  quo  esi 
insliiuta.  Yeleris  Inslrumenli  revolve  sericm ,  ci 
invenies  iia  esse  ut  dico.  Nihil  enim  ad  rem  alti- 
nei,  $i  isli  piacvaricantur ,  quoniam  eis  lex  militi» 


597  POLTCRATJCUS. 

posita  non  est,  nec  aliquts  eorum»  ui  recle  loqua-  \ 
iBur«  mile8  esc.  Lege  libros  tam  ecclestasitcos  quam 
mufldanos»  quilius  agitur  de  re  miliiari;  ei  mani- 
feste  invenies  duo  esse,  quge  mililem  faciimt,  elec- 
tionem  scilicet  et  sacrameutum.  Haec  enim  duo 
communia  suiit  bts  qui  spiriiualem  et  corporaiem 
milUiam  exercent.  Hos  eniiu  ad  ministerium  alia- 
ris  «t  cuhum  ecclesiae  vocat  lingua  poniiflcis,  illos 
ad  defeusionem  reipublicae  eligit  lingua  ducis.  De 
qulbus  ofijciis,  et  locis,  quales  et  qualiter  ad  aUe- 
rulrum  oiliciuin  eligendi  sint,  majorum  scripia 
declarant.  Sed  quia  nunc  saecularis  miliiia  versa- 
tur  in  manibuSy  vel  Yegeiius  Renalus  super  ele- 
etione  mililum  audiaiur.  Ait  ergo  :  in  boc  toiius 
rcipublicae  salus  vertitur,  ut  tirones  non  tantum 
corporibus,  sed  eiiam  animis  praestantissimi  dele-  ^ 
gantur  :  vires  regni  et  Romani  nominis  fundamen- 
ium,  in  prinia  delecius  examinaiione  consistuut. 
Nec  leve  boc  puieiur  oiBcium,  aut  passiin  quibus- 
cunque  mandandum,  quod.apud  TCteres  inier  lani 
varia  genera  viriuiuin  prascipue  constat  esse  lau- 
datum.  Juvenius  enim  ,  cui  defensioproviuciarum 
immicet,  ei  moribus  excellere  debei »  et  viribus. 
Hoiiestas  eaiin  idoneum  miliiem  reddit,  et  vere- 
cundia,  duui  prohibet  fugere,s<epe  facii  esse  victo- 
reiu.  Quid  enim  prodest  si  exerceaiur  ignobilis,  si 
pluribus  siipendiis  moretur  in  castris  ?  Munquam 
exercitus^  proficit  in  tempore  belli,  cujus  in  pro- 
bandis  tironibus  claudicavit  electio.  £t  quantum 
usu  experimeiiiisque  cognovimus ,  binc  tot  ubique  q 
abbosiibus  illatae  suiit  clades,  dum  longa  pax  mi- 
liiem  incuriosius  iegit,  dum  inuiiles  quique  civiiia 
sectantur  oilicia ,  dum  indicti  possessoribus  tiro- 
ues  per  graliam  aut  dissiinulationem  probaniium, 
tales  sociantur  armis,  quales  domini  babere  fasti* 
diuuC.  A  uiagnis  ergo  viris,  magnaque  diligeutia, 
idoneos  convenit  eligi  juuiores.  Gum  vero  diligens 
eleciio  judicio  fuerit  approbata,  signandi  suui,  et 
a$cril>endi  militiae ,  qui  ad  eam  inveuteotur  idonei. 
Nam  et  velocitas  requirenda  est^et  robur,  etuiruin 
armorum  disclpliuam  quis  ediscere  valeat,  et  an 
habeat  coufldeuiiam  militarem.  Pierique  enim 
quamvis  non  improbabiles  videaniur  specie,  tameu 
experiiiieuiis  comprobanlur  indigni.  Repellendi 
ergo  minus  uiiles,  et  in  locum  eoruin  strenuissimi  p 
subrogandi.  In  omni  enim  conflictu,  uon  tam  pro- 
desi  muliiiudo  quam  virius*  in  qua  exploranda, 
forinanda  et  promovenda,  ducis  vertiiur  tam  opera, 
quam  jndicium.  Signatis  namque  tironibus,  per 
qiiotidiana  exercitia  armorum  est  demonstranda 
docirina,  ut  levi  armatura  et  gravi ,  terra  item  et 
peiago,  pediies  sint  an  equiies ,  strenuum  militem 
possini  4mjf  lere. 

Gap.  Vf.  Qu€B  maia  proveniant  nostri$  negieclo 
delectu  mi/ifMm,  ei  qualiier  Haraldui  Walenset 
subegerit, 

Sed  bnjus  disciplinae  usus  in  desueiudinem  abiit, 
aul  ex  iiidolgeniia  longae  securitatis,  aut  irruente 
luoiliiie,  et  virorum  auimos  frangeute  luxuria,  aut 


—  LIB.  VI 


m 


ignavia  juventutis,  et  inerila  ducum  tempoiis  uostri. 
Quem  enim  inveuies  qui  strenue  docere  possic 
quod  ipse  non  didicit  ? 

^unc  patimur  longm  paeit  mala.  torotor  arms 
Luxuria  incubuitf  victumque  uleiscitur  orbem. 

JuVEM.y  vi,i9i.) 
Antiquas  et  modernas  revolve  hisiorias,  et  plane 
iavenles  qoia  eoncuasio.  popiriomm,  armorum  eoi* 
lisiOt  elades  bomiuum,  «t  plaga  terribliis,  luxuriam 
semper  aut  comitaiur  aut  sequitor.  Ne  longe  pe- 
tantur  exempla ,  NivicolUui  Brttones  irruunt ,  eC 
jam  proieodunt  tenniii09SU08,et  egressi  de  cavernis 
suis,  laiebrisque  silvarum,  plana  occupani,  nobilium 
procerum  videntibus  ipsis  impognant,  expognant, 
et  diruunt  aut  sibi  retineiil  muniiiones,  eo  quod 
juventus  nostra 

Qum  tecto  gaudet  et  umbris^ 
naia  froges  consumere,  in  lucein  dormiens,  scor- 
taiioni  bonesta  poslponcns  officia,  iota  die  iitseclaiis 
voluptatem,  ciiharam,  lyram,  et  tyinpanum,  et  vu- 
cem  organi  in  convivils  magis  agnoscit,  quam  li- 
tuum  aut  lubam  in  castris.  In  qoa  aut  non  fuit, 
aut  erravit  ducis  electio,  cessavit  aut  languit 
disciplina.  Mam  si  inanum  conserere  oporleat,  in 
armaiura  levi  parnm  habent  fiduciae,  et  in  gravi 
minimum  alacrilaiis.  Hac  itaque  onerantur  ut 
hostem  sequi  non  possint ;  illa  exaniinaniur,  ut 
eum  ianquam  ad  vulnus  expositi  neqiieant  susti- 
nere.  Depopulantur  illi  fines  nosiros  :  dum  juventus 
nostra  instruiiur,  el  duin  nobis  miles  armaiur, 
bostis  evadit,  et,  ut  dici  solet,  dutn  canls  mussitat, 
tutas  latebras  ingreditur  lupus.  Non  est  qui  cont- 
prehendat  abeuniem,  aut  insequaiur  hosiem ,  eo 
quod  impediius  nec  suflicit,  nec  proflcit  adversus 
expedilum.  llle  tamen  non  murorum,  fossarumve 
peilt  praesidia,  sed  locuin  qui  militi  meo,  sicut  eC 
stbi,  etsi  non  aeqoe  notus,  tamen  accessibilis  est. 
Uiique  tutus  est  illi,  quia  miles  meus  non  in  pro- 
pria  virtuie ,  sed  [in  praesidio  confidit  armorum. 
Anglorum  recens  narrat  bisloria,  quod  cum  Brito- 
nes,  irnipiionQ  facia,  Angliam  depopularentur ,  a 
piissiino  rege  Cdwardo  ad  eos  expugnandos  mis» 
sus  est  dux  Haraldus,  vir  quidem  armis  slrenuus, 
et  laudubilium  openim  fulgens  insignibus ,  ei  qui 
tam  suam,  quain  suortini  posset  apud  posieros 
gloriam  dilatare,  uisi  meriiorum  tiiulos,  nequi- 
iiam  pairis  iinitans,  pcrfide  praesuinpto  regiio, 
decoloraret.  Cum  ergo  geiiiis  cognosceret  levl- 
tatem,  quasi  pari  certamine  miliiiain  eltgens  ex* 
peditam,  cum  eis  censuit  congrediendum,  levem 
exercens  armaturam ,  perornatus  incedens,  fas- 
ciis  et  praeduro  tectus  corio,  missilibuseorum  leva 
objectans  ancilia ,  et  in  eos  [coniorquens  nune 
spicula ,  nunc  mucronem  exercens,  >  sie  fiigien- 
lium  vestigiis  inhaerebat,  ut  preniereiur 

Pede  pes,  et  cuspide  cuspis, 

ei  uinbo  umbone  repellereiur.  Nivium  iuquc  eoilem 
iiigrcssus,  vaslavii  omuia,  et  expcuS'tioiic  in  bieu- 


500  JOANNIS  SARESBERIENSIS  600 

iiiiirti  prorogala,  rcges  cepll,  cl  capiu  cotam  rcgi,  A  lissiinus  miliiein  non  credcbal,  nisi  cum  qui  sacra- 

qnt  eum  miscrat,  prxscnlavii,  ei  usfjue  ail  niiscra-      mento  ad  militiam  consccratur. 

tionem  parYulorum  omnem  masculum  qui  invcniri 

potuit  intcrflcienSyin  ore  gladii  pacaYilprovinciam, 

tii  Ifgem  staiuit  ni  quicunque  Britonum  eximle  ci- 

ira  terniinum,  quem  eis  praescrip8it,fossam  scllicet 

Offae,  cnm  telo  inveniretur,  ei  ab  officiaiibus  regni 

manus  dextra  praeciderciur.  Adooque  virtuie  ducis 

tunc  Brilones  courecti  sunt,  ut  fere  genstou  deQ« 

cere  viderctur,  et  ex  induigentia  jam  dicti   regls 

mulieres  eorum  nnpserunt  Anglis.  Videsne  quaii- 

lum  eiectio  ducis  et  cxercilium  juventulis  militiae 

coiifcrant  ? 

Ca».  VII,  QtteB  $it  conceptio  iacramenti  militarit,  et 
quod  tine  eo  milUare  mn  licet, 

Verumtainen  cilra  religionem  sacramenti  cx  an- 
tiqua  lege,  nemo  milili^  cingulo  donabalur.  Nam 
sicut  apud  Juliuin  Fronlinum  legitur,  L.  FUcco  et 
C.  Varrone  Goss.  miiitcs  priino  jurcjurando  facli 
sont.  Antea  eniiu  sacramciila  lantummodo  a  tri- 
iHrnis  rogabantur.  Gaetcrum  ipsi  inier  se  conjura- 
bant,  se  fugae  atque  formidinis  causa  non  abituroSi 
neque  ex  ordine  rcccssuros,  nisi  teli  petendi, 
liostisve  feriendi  causa ,  aut  civis  servandi.  Et  lioc 
dicebatur  mllillae  sacramentum,  quod  et  Ghristia- 
iiissimorum  principum  auctorltate  ftnnatiir,ci  usu. 
Conceptio  vero  juramenli,  teste  Vegctio,  hujusmodi 
est.  Jurant  equidem  milites  per  Deum,  ct  Gbristum 
ejus.et  Spiritum  sanctum,  ct  per  majesiatem  prin- 


Cip.  Vlll.  Armatam  mililiam  ad  religicnem  ex  ne- 
cessiiaie  teneri^  licut  illam  quas  in  clero  divini$ 
obsequiit  consecratur :  et  quod  milet  ticul  Acniorii, 
ita  et  laborit  nomen  ett. 

Sed  ipsius  juramenti  verba  revolve,  et  invcnics 
arinatam  mililiam,  non  minus  quam  bptrilualeiii, 
cx  necessitate  ofQcii  ad  reliirionem  et  Dei  culiuiu 
«rctari,  cum  Qdeliter  et  secundum  Deuni  principi 
debcatur  obscquium,  ct  reipubticae  pervigil  fauio- 
latus.  Unde  quod  pr^edixi,  qui  nec  electi  sunt,  nec 
jnrali,  etsi  milltum  nomine  censeanlor,  uon  niagls 
in  veritate  milites  sunl,  quam  saccrdotes  et  clerici, 
quos  ad  ordines  ecclcsia  noii  vocavit.  Hilcs  nanique 
B  sicut  laboris,  ita  et  honoris  nomen  est.  Nenio  vero  sibi 
bonorem  suinit,  sed  qui  vocatur  a  I>omiiio  {Hebr.  y), 
dc  collalo  bonore  gloriatur.  Uoyses  ei  Qdelis  populi 
duces,  cuin  hosies  oportuerat  impugnuri,  elige- 
baiit  viros  fortes,  et  ad  bclla  doctissimos.  Eleciio- 
nem  namque  ista  praeveniunt.  Qui  vero  non  elecius 
se  ipsum  miliiiae  ingcril,  In  se  gladium  provocai, 
qacm  propria  teineritate  usurpal.ln  consiiiuiioiiem 
ergo  perpetuam  incidit,  quia  qui  gladium  accipil, 
gladio  peribii  (Matth.  xxvi).  Si  veroin  eoGiccronis 
auctoritas  recipiiur,  is  non  miles,  sed  sicarios 
recte  nominatur.  Mam  in  veierum  scriptis  &icar[i 
dicunlur  et  latrones,  quicunque  lege  nou  praeci- 
picnte,  arma  tractant.  Arma  namque,  quibus  lez 


cipis,  quae  secundum   Deuin  bumano  generi  dili- (;;  "on  utitur,  legeni  iinpugnanl.Duos  gUdlus  sulficcre 


genda  est  et  coienda.  (Nam  cum  quls  legitimum 
accepit  principalum,  tanquam  praesenii  el  corpo- 
rali  Dco,  Udelis  ei  esl  pnKsianda  devolio,  impcn- 
dendiis  pervigii  famulaius.  Deo  cuiro  vel  privatus, 
Tel  mililans  servil,  cum  Qdclilcr  eum  diligit,  qui 
Deo  regnat  auctore.)  Jurant ,  inquam  ,  se  strenue 
facturos  oinnia  quae  prasceperit  princeps,  nunquam 
deserluros  niilitiam,  vel  morlem  recusaturos  pro 
repubiica  ciijus  sunl  conscripti  militiae.  Guin  vero 
hoc  praEssliterinl  jusjuraiidum  ,  cingulo  niiliiarl  do« 
nantur,  et  privilegiis.  Adcoque  obiinuit  ut  electio 
^  sacramenium  militem  facercnt,  ul  sine  electione 
nemo  conscriberetur  aut  juraret,  sine  juramenio 
nemo  noinen  inilitis  aut  onicium  sortiretur.In  libro 
Officiorum  M.  Tullius  refert,  quod  Pompilius  ini* 
perator  tenebat  provinciani,  in  cujus  exercitu  (ilius 
Caionis  liro  militabat.  Gnm  autem  Pompilio  vide* 
rciur  unani  diiultiere  legioneni,  Gatonis  quoqiie 
Qlium,  qui  in  eadem  legione  miliiabat,  diinisit. 
Sed  cuni  aniore  pugnandi  In  exercitu  rcmansissel, 
Cato  ad  Pompilium  scripsil ,  ut  sl  patereinr  in 
cxercitu  remanere,  eum  secundo  obligct  sacramento, 
quia  priore  amisso,  jure  cum  hostibus  pugnare  non 
potarat.  M.  quidem  Gaiouis  senis  episiola  est  ad 
11.  Qlium,  iu  qua  scribit  se  audisse,  enm  facluin^ 
dirolssuin  esse  a  consule,  cum  in  Macedonia  beilo 
Persico  milcs  essel.  Monet  igitur  ut  caveat,  nc 
praelium  Ineat;  negat  eniin  jus  esse  cum  hosic 
pugnare  qui  miles  non  sit.  Ecce  quia  vir  sapien 


iinperio  Cbrisilano,  Evangelii  sacra  tcstatur  bisto- 
ria  ;  omnes  alii  eoruin  sunt  qui  cum  gladiis  ct 
fuslibus  accedunt,  ul  caplivum  capiant  Ghristiun, 
nomen  ejus  delere  cupientes.  Illi  ergo  quid  babeui 
militis,  qui  vocati  ex  sacraniento  non  obteinperaiit 
legi,8Cd  iu  eo  militiae  suae  glorraiu  coustarecreduni, 
si  contemptibile  sil  sacerdoUum ,  si  fclcclcsiae  vi- 
lescat  aucloriias ,  sl  iu  dilauveriiit  regnum  bo- 
niinis,-  ut  Gbristi  imperium  centrahatur,  si  laudes 
suaspnedicent.et  se  Ipsosfalsispraeconiis  mulccaot 
ct  extollant,  cum  irrisione  audientium,  imilanter  mi- 
litem  gloriosum.  Iforum  vlrtus  in  eo  maxime  eiu- 
cesclt,  si  clerum,  otiiiermemmilitiam,auiiiuguis, 
aut  lelis  confodkint.  Sed  quis  est  usus  miliiis  or- 
Q  dinata:  ?  Toeri  ficclesiam ,  perQdiam  impugnare» 
sacerdolinm  vcnerari,  pauperura  propulsare  iiiiu- 
rias,  pacare  previnciam,  pro  fratribus.  otsacra- 
menti  docei  couceptio,  fuudcre  sauguineni,  el,  si 
opus  cst,  animam  pouere.  Exaltationet  Dei  in  gut- 
tureeorum^  et  gtadii  ancipitet  in  manibut  eorum^ 
ad  faciendani  vindictam  in  nationibut,  increpatiows 
in  populis;  ad  alligandos  reget  eorum  in  compt' 
dibus,  et  nobilet  in  manicit  [erreit  (Psat,  cxlk). 
Sed  quo  Qne?|An  ul  furori,  vanilati,  avaritia;  serviaui, 
aii  propriac  voluntaii  ?  Nequaquam.  Sed  ut  [aciant 
in  eit  judieium  contcriptum  {ibid)^  in  qiio  quis^ue 
non  tam  suum,  quam  Del,  angeloruin,  et  hominiim 
scqualur  ex  acquilate  ei  pubKca  ulitiiaie  arbilriuin, 
n  f^^ciant,  inqiiam  ,  quia  sicul  ludicum  est  diclare^ 


601 


POLYCRATICUS.  —  L!B.  Vl. 


602 


jtidicium,  lla  et  tsloram  faciendo  exercerc  offlciiit»  A  fidcl.  Uiide  jiim  inolevit  consueivdo  Mlemnis,  iit  e« 

ipsa  die  qua  quiiMiue  mililari  cingulo  decoratur, 
eccle^iam  tolemniter  adeat,  gkidioque  super  aliare 
posito  el  oblato,  qaasi  celebrl  professione  facia, 
se  Ipsum  obsequio  altaris  deToveat ,  el  gladii »  id 
est  officii  sui,  jugem  Deo  spondeat  famulaiuro.  Me- 
que  necesse  esl  ut  boc  prollteaiur  yerbo,  cuin  le- 
gitiina  professio  militin  facio  ejus  videaliir  in&erla* 
Ouis  enim  in  honiinc  iliitleralo»  et  qui  magis  aroia 
debeal  nosse  quaro  litieras  •  profes»ioiiem  exigal 
liiteraram?  Nam  episcopi  el  abbales  professione 
scripta  vel  dicla,  ad  fldem  el  obedientiam  Tideniur 
arclari.  Et  revera  arclaniur»  quia  Deo  mentiri  uon 
licel.  Sane  aui  pliis  est,  aul  non  uiiuus,  quod  mili- 
tes  faciuiil»  qui  non  scbedulam,  sed  gladium  ofle- 


esl.  lUique  gloria  hwc  ttl  omnibut  $aneli$  eju$.  (tbid,) 
Nam  et  baec  agentes  milites  sancti  sunt ,  et  iii  eo 
ftdeliures  principi ,  quo  servant  studiosius  fiilem 
Dei;  ef  virlutis  sos  iitilius  gloriam  promovenl, 
qno  fldeiius  Dei  sui  in  omuibus  gloriam  qux- 
mnU 

Cap.  IX.  Quod  fide$  Deo  debiia^  $it  euivi$  ho- 
mini  pra!(erenda,  nee  $ervatur  homini,  ni$i  Deo 
servetur. 

Nec  refert,  fldeli  quis  militet»  an  infldeli,  dum 
tamen  miliiet  Ode  incolumi.  Diocletiano  et  Juliano, 
et  alils  impiis  leguntur  mtlilasse  fldeles,  et  eis  in 
defensione  retpnblicat,  taiiquam  principibus,  fldem 
eihibttisse    ei  reverentiain.    Impiignabanl    enim 


hosies  imperii ,  sed  mandaia  Dei  servabant.  Sede   ®  runt,  ci  qiiasi  priniilias  oflicii  redimunt  ab  aluri. 


banl  principes  el  accusabant  eos,  illi  cxercebanlur 
In  jiisiiflcalionibus  Domini,  constanler  loqiientcs,  et 
agentes  sine  confnsione  mandala  ejus  ciim  omni 
fiducia.  David  quoque  militasse  legilur  Achis ,  el 
fldem  el  revereniiam  mililantis  implesse.  H»c  au- 
lem  omni  militi»  formula  praescribenda  est  et  iin« 
plenda,  ul  Deo  priinum  fldes  debila,  deiiide  prin- 
cipi  ei  reipublicx  servelur  incoluniis.  Et  ^emper 
inajora  pr.TJiidicahunt  minoribus,  quia  nec  reipu* 
blios,  nec  fldes  priiicipi  servanda  esl  contra  Deum, 
sed  secundum  Deum,  sicul  babet  ipsa  conceplio 
niiliiaris  sacramenli.  Unile  plnrimuin  miror,si  quis 
princeps  illis  balie.it  fldeip ,  quos  videt  Deo  suo. 


unde  Ecclesi»  iu  perpetuuin  fainulentur.  Nam  sicul 
eis  pro  Ecclcsia  plurinium,  ita  contra  Ecclesiani 
licei  uifail.  Releri  Lucas  quod  milites  ul  bapUza- 
reutur  accesseruni  ad  Joanuem ,  iuterrogautes  : 
Magitier  quid  (aciemue  el  no$  ?  Et  aii  Hli$  :  Nemi* 
nem  concutiaii$^  neque  calumniam  (aciatit,  ei  con* 
ienii  eetote  $iipendii$  teetrit  (Luc.  iii).  Fideli$  $ermo, 
et  omni  aceeptianedignu$(iTim A),qm  deceal  praeanH 
bulum  grati»,  praeconem  veriutis,  Doiuini  praecurso- 
rein.  Ntiverat  eniro  inauum  niilitarein  proiupUui  ad 
injurias,  rapinis  assueum ,  et  cui  nunquam  aui 
raro  sufilciunt  sua ,  quin  appetat  aliena.  Concus* 
sione  ergo  probibiUt  exclusil  iiijurias,<.rapina8  ex- 


.     .      ,       .  ..  .       ...  .    oierminavit,  exclusa  caluinnia.  AvarUiaro  quoque 

cui,  ut  caelern  taceam ,  eiiam  sacramento  miliiiae  C  ,  .    '  ;    . 

damuavii,  duni  prxcepil  ununtquemque  conieaium 


obligati  sitnt,  fidein  debiiam  non  servare.  Qiioiiam 
morbo  ralionis  labornt,  qui  euin  sibi  IlJelem  fore 
credit,  quem  vldet  esse  corriiptum  et  perfidum  iu 
illum  cui  pluriinuin  debet  ?  Sed  timet  priucipem. 
Certe  si  fortior  snpervcnerit,  pnelimebit  illum. 
Ainatur  forte  prince|>s.  At  si  benignior  et  benefi- 
<*eniior  apparuerit,  et  illuin  prxamabit.  Non  est 
qito  se  non  verlaliinpius,  qni  boiniiieni  Deo  pra:- 
ferl ;  neqiiaquani  servabit  ndem  secundam,  qui 
primam  irriiaiu  faciu 

Cap*  X.  Depnvilegiie  militum^  et  quad  eacramento 
aeiricti  $uni  Eccle$ias^  et  quare  gtadiu$  offeralur 
attari. 


esse  slipendiis  suis.  Sicut  enim  dictum  esi,  yiilitem 
egere  iion  iicei«  cui  duin  miliiat,  miliiias  suae  prae- 
suniur  stipendia,  et  cum  emerilus  esl,  praedia, 
vel  aliuieuu,  quoad  uccessius  exigit,  de  publico 
provideniur. 

Cap.  XI.  Quod  miiitee  duriut  caetigandi  iiml,  $i  mi  • 

litim  iege  contempta^  privilegii$  abuiuniur, 

Si  vero  contra  probibiiioueiu  Juannis,  el  legiti- 

mas  sanctionest  in  furia  diiabilur  el  rapinas,  du- 

rius  casligandus  est,  ul  qui  semper  ferruin,  dura- 

que  traciaverit :  et  ita  cobibenda  est  aiidacla  ejus , 

ul  in  se  ipso  discal  quanla  animadversioue  fbriendi 

sinl.  qtii  legein  impugnanl,  quam  susceperanl  de- 

Rccie  vero  iniliuniium  priviiegia  mulu  sunt,  ^  feudendam.    Sicut  enim  multis  immuuiuiibus  ei 


qus  de  jure  antiqno  lalius  paient.  Naiu  el  uberiores 
sunl,  el  piuribus  iminuiiilaiibusgaudent.  Ab  aiiga- 
riis  et  paraiigariis»  ei  sordidis  niuneribus  aiieni. 
Jura  quoque  licenter  ignorant,  el  licct  in  poieslaie 
slniv  in  castrensi  peculio  lesuri  possujit,  ei  expu- 
blica  sollicitudine,  quod  maxiinuin  est,  non  per- 
iiiitlunlur  egere,  et  in  hunc  inodum  plurima,  qux 
longum  esl  enarrare.  Licel  autem  sint  qui  sibi  non 
leiierl  videutur  Ecclesiae  ex  sacramento  soleroni , 
quia  jam  ex  consuetudine  plerumque  non  praesta- 
lur,  nallus  Uinen,  est  qui  sacramenlo  tacito  vel 
ezpresso  Ecclesi»  non  teneatur  obiioxius.  Et  forte 
iileo  cessal  solemnius  juramenii,  quia  ad  boc  om« 
nis  iuvitat  ei  coardat  necessius  officii»  et  sinceriias 


emiiientioribus  privilegiis  miiitia  gaudei,  ita  acer- 
bioribus  pcenis  subdenda  est,  si  sua  demeruisse 
privilegia  convincatur.  Nec  in  ea  sibi  parie  prodesi 
ignoranlia  Joris,  cura  eUi  jura  publica  permilUn- 
tur,  suuin  tamen  officium  uon  iiceal  ignorare.  Lieel 
eniiii  sacerdos  in  ordinalione  ordinis  sui  difficuita- 
tein  ignoret,  eo  ipso  quod  siue  contradiciione  ooe- 
foso  succedil  officio,  suscepti  Umen  sacerdoiii 
onera  cogitur  susiinere.  Si  vero  negliglt»  aul  ma- 
lignatur,  corripieiur  gravius ;  eo  quod  ni.ijori  poent 
digui  sunt  bi,  quibus  cum  mulium  debeaiur  liono- 
ris,  aut  occulto»  aut  manifesto  inveniuntur  iu  cri- 
mine,  Aliier  tanxii  crimiua,  aliter  puniuniur  ezceft* 
sus,  t]uoniam  iH.i  pierumque  poenam  irrognnt  san» 


m  JOANNIS  SARESBIMnaK 

gttlnis,  hee  quasi  inedieiiuJem  pro  quiiliiaie  delicli  A  toleraireruni.  niiHpMt 

eiigunt  curaiD.  Ipsa.  vero  nuRC  simpleK  esi ,  niinc      pessi  suut»  nec  lamen  oppidum 

qaasi  quamdam  acrimomam  miscei.  Yerttntamen 

cum  in  omni  professione  disciplina  necessaria  sit» 

Dusquam  aiagis  quam  in  clero,  ei  re  niililari.  At 

res  militaris,  quae  minus  exerceiur  in  spiriiu,  acer- 

bius  est  «orporaliier  punienda.  Miliil  esl  aulem 

quod  utrumque  magis  impugnet,  qnam  luxuria, 

quia  omnis  intemperaniia  ordinationi   piurimum 

adversatur.  Porro  ubi  ordo  non  est,  confusio)lo- 

cum  habet,  ei  nisi  reprimatur  correciionis  stimulo, 

procnl  dubio  ignominiam  ex  necessiiate  imporlau 

Quid  enim  Oaclet  foriiier,  quem  luxurla  ei  iiitem- 

peraniia  non  tam  exarmavii,  quam   ezaniinavit? 

QMarlus   liber  Siralegemaiicorum  Julii  Frontini      ^      vit     ^    -i               -     j      -  ^.  • 

^.               ,  ^    ^  .  ..     .            ,M          .•                n  Cap.  Xll.    Qnod  varia  ammadverm  procedtt  tn  eos 
referi,  quod  P.  Scipio  missus  ad  Numantiam,  cor^  »     „..  -,...:.. *. -    ^.  -..^..?:.._  ^^l^^.  .... 

rupturo    superiorum  ducum     secordia    eierciium 


001 

cadem  per« 

ttMlide- 

ruoi.  Cyzicum  cum  oppugnarei  MithridraCes»  cap^ 
vos  ejus  urbis  produxil,  osienditque  obsessis, 
arbitratus  futurum»  ut  roiseraiione  suorum  ad  de- 
diiioiiem  compelleret  oppidanos.  At  ilii  cohoriaii 
capiivos  ad  mortem  foriiier  eicipiendam,  fidem 
servavere  Romanis.  Eglovinenses,  cum  a  Juriaco  tiis 
liberi  ei  conjuges  redderenfur,  pr«opiavernnl  spe- 
clare  siipplicia  pignorum  suonim,  quam  a  Roma- 
nis  deOcere.  Numaniini  no  se  dederent,  fame  niori 
praerixis  foribusdomuum  suarum  maluerunt,  vicii- 
scnique  Romanos,  auciore  Orosio,  nisi  illi  8ul> 
Scipione  pngnassent. 


correxit,  dimisso  ingenii  lixarum  nuniero,  redaciis 
ad  munus  quotidiana  eierciiaiione  militibus,  qui- 
bus  cum  frequens  injungeret  iter,  porlare  coinplu- 
rium  dierum  cibaria  imperabal,  iia  ut  frigora  et 
iinbres  pati,  vada  fluminum  pedibus  irajicere  as- 
suesceret  miles  ,  eiprobrante  subinde  iroperalore 
timiditaiem  et  ignaviam,  frangenieqiie  deiicalioris 
usus,  ac  parutti  necessaria  eipediiioni  vasa.  Quod 
maxime  nobiiiler  accidil  G.  Nummio  tribuno,  cui 
dixisse  tradilur  Scipio  :  f  Mihi  paulisper  ,  tibi  et 
reipublicse  semper  nequam  eris.  >  Q.  Meieilus  l)ello 
iugurlhino  similiier  iapsam  militum  disciplinam, 
pari  severitate  resiiiuii,  cum  insuper  prohiberet 


^fit  duci  uon  oblemperatti ,  ei  qualetius  debeai  obt' 
dirif  ei  in  qtiibus  mandati$  locum  habeai  examiuQ' 
uo  miliiaris ;  et  iti  quibui  non. 


lii  eos  vero  qui  ducis  aui  legis  non  obiempen- 
bant  arbitrio,  varia  auiinadversio  procedebat.  Nam 
alii  in  foiiuna  ,  alii  in  fama ,  alii  in  sanguine  pu- 
niuntur.  Froniinum  relege,  et  usquequaque  iia  esse 
invenies.  Nam  Aurelius  Gotta  consul,  cuin  ad  opus 
equiies,  necessiiaie  cogenie,  jussissei  accedere, 
eorumque  pars  deireciasset  imperium,  quesius  apud 
censores  effecii,  ut  a  patribus  noiarenfur,  diinde 
obiinuii  ne  eis  prxleriia  «ra  procederent.  Tribuui 
quoqiie  plebis  de  eadem  re  ad  populum  pertuleruiit, 
omniumque  cousensu  slabilila  est  disciplina.  Q. 
Meteiius  Macedonicus  in  Hispania  quinque  coliorles. 


alia  carne  quam  assa  elixave  mililes  uii.  Philippus,  C  ^^^^  bosiibus  cesserani,  tesiameiiium  facere  jussas, 


cum  primum  exerciium  constiiueret,  vehiculorum 
usum  omnibus  inierdixil,  equitibus  non  ampltus 
quam  singulos  lacones  habere  permisit,  pedltibus 
aulem  denis,  singulos  qui  molas  et  fuiies  ferreni. 
lu  aesiiva  eieuniibus»  iriginia  dierum  farinam 
collo  porlari  imperavil.  C.  Marius  recideiidorum 
inipediiiieniorum  graiia,  quibus  maiime  exerciins 
aginen  oneraiur,  vasa  el  cibaria  militisin  fascicu- 
los  aptaia,  furcis  pncposuii,  sub  quibus  et  habiie 
onus,  et  facilis  requies  esset.  Unde  proverbium 
iiatuiii  est  :  c  Mull  miliies  Mariani.  >  Lysander 
Lacedsemonius  egressum  via  quemdam  casiigabat. 
Cui  dicenii  ad  nullius  rei  rapinam  se  ab  agroine 


ad  locum  recuperandum  remisit ,  minaius  non  nisi 
past  vicioriam  receptuin  iri.  Senaius,  cum  miliies 
Publii  \aierii  iurpiier  fugali  essenl,  decrevii  ueei 
auiiliasubnjillerenlur,  nisi  viclis  bostibus.  Uisvero 
legionibus  ,  quse  Punico  bello  mililiam  detreclave- 
raut,  in  Siciliam  velui  rel^gaiis,  per  sepiem  annos 
hordeum  ei  senaiusconsulio  daiuiu  esi.  Appii  Clau- 
dii  senieniia ,  senaiusque  ^consullum  oinnes ,  qui  a 
Pyrrho  rege  Epiroiarum  capii ,  et  postea  remissi 
erant,  equiies  ad  pediiein  redegii,  ad  levem  arma- 
turam  omnibus  eitra  vallum  jiissis  iendere ,  dooec 
bina  hosiium  spolia  singuli  referreiit.  liaec  Fronli- 
nus.  At  Plinius  asserit.  quia    fuit  haec  quoqtie  anii- 


recessisse,  respondil  :  «  Ne  speciem  quidem   ra-  ^  quUus   animadversio  militaris .  jubere  Ignominia 


piuri  praebeas,  volo.  >  Publius  Nasica  in  hibernis 
quamvis  classis  usus  non  esset  necessarius,  ne  ta- 
inen  miles  desidia  corrumpereiur,  aut  per  licentiam 
oiii  sociis  inferrel  injuriam,  naves  aedificare  insti- 
luiu  Ideni  quoqueFrontinus  inier  mulu  consianiiae 
iiisignla  referi,  quod  Cassilini  obsidente  Hannibale 
taniam  inopiam  perpessi  suni,  ut  murem  yenisse 
ceiiiuni  denariis  memoriae  prodiium  sit,  ejusque 
vendiioreni  fame  periisse,  empiorein  auiem  viiisse, 
et  in  tania  angusiia  fidem  servasse  Roroanis.  Peii- 
lini  a  PoRiiis  obsessi,  parenies  et  liberos  propter 
inopiam  ejeccruni,  ipsi  coriis  madefaciis,  el  igne 
siccalis,  foliisque  arborum,  et  omnl  genere  aninia. 
livffi  viiam  irahentes,  undecim  nienses  obsidionem 


causa  miliii  venam  solvi,  el  sanguinem  dimilti.  Cu- 
jus  rei  ralionem  ,  eisi  in  veieribus  litleris  non  po- 
iuerit  invenire ,  hoc  ianien  primo  faclum  opinalur 
in  miliiibus  siupeniis  animi ,  ei  a  naiurall  babiiu 
declinaniis ,  ut  non  tam  pcena  quam  medicina  vide- 
retur.  Poslca  tainen  ob  pleraque  alia  delicta  id 
faciiutum  esse  credit ,  per  consuetudinem  »  quasi 
minus  sani  viderentur  omnes ,  qui  conira  officium 
delinquerent.  Na^m  levioris  culp»  non  erai  ignomi- 
niosa  animadversio  ,  eisi  nec  illa  ei  vigore  disci* 
prmae  miliiaris  disstmulationi  locum  relinquerei* 
Veieres  quqque.Graecos  annuliim  habuisse  in  sini- 
Sirdc  "nianus  digito  qui  miiiimo  proximus  est  cele- 
berrime  4radiiur.  Romanos  quoque  homines  aiont 


WS  POLTCRATiCUS.  -  LIB.  VI  (M 

sic  plenimque  usilatoe  annulis  ,  causamque  bujus  A  namque  sceleralas  miles  fldei  snae  fldea  faeere  sitK 


rei  Apion  iu  Hbiis  iEgyplincis  dicil ,  quod  inseclis 
apenisque  corporibus,  ut  nios  fuit,  quas  Gneci 
«wcTtrfMc  Tocanl,  comperlum  esl  quemilam  tenuis- 
simum  nervum  ab  eo  uno  digito,  dequodlximus,  ad 
eor  liominis  pertingere  ,  ac  pervenire :  vistiroque 
esse  eum  potissimum  digilum  lali  honore  decoran- 
dom,  qui  coniinens,  et  quasl  connexus  curo  princl- 
palu  cordis  videretnr.  Unde  et  quasl  excordes  arbl- 
trali  sunt  curaiidos  aut  puuiendos  ,  qui  In  militare 
ofliciuin  deliquissent.  Ut  redeain  ad  Frontioum  ; 
Crassus  a  Sempronio  Asello,  et  plerisque  aliis  bisto- 
rix  Romaoae  scriptoribus ,  traditur  babuisse  quin» 
que  rerum  bonanim  inaiima  et  prsQcipua  :  quod 
esset.diiissimus,  quod  nobilissimus ,  quod  eloquen^ 


duit,  unde  se  ipsuin  maxime  inlidplem  ei  perfldiim 
esse  conviiicit.  llagna  quidem  reverentta  debetur 
doci ,  sed  fldei  religione  serrata.  Qa»dam  ita  ne- 
cessaria  sunt ,  ut  mandatum  non  exspaetent ;  alia 
sic  detestabilia ,  ut  nullum  omnlno  mandatum  ad- 
niittant.  Media  quidein  quae  neque  sunt  necessaria 
bona,  nec  detesubilia  luala  ,  conslstunt  in  arbltrio 
praesident^s.  Velit  nolil  praerectus,  ex  neceseiiato 
boni,  diljgendus  esl  Deus.  Velit  noiit  praefecius ,  ex 
malitia  iniquitatis,  esi  adulterium  decliBaDdum.  At 
militare,  vel  non  militaret  egredl  toI  iioo  egredi, 
caeieraque  quae  philosophi  iodillereniia  reputant,  a4- 
praepositi  diligentiam  et  reverentiam  spectant*  In 
bis,  nisi  mandato  praesideotis,  oculum  aperire »  in« 


tissimus,  quod  juris  consiiUissinius ,  quod  pontifex  ^  star  crimiiiis  est »  aot  ex  scieutia  sua  ad  cujuscun 

que  operis  rructum  inanum  irreverenter  extendere. 
Sil  caecus  iu  bac  psrte  subjeclus  ul  vivat,^quia 
quacunque  die  quasi  ex  propria  discretioae  ad 
arborem  scieuiiae ,  quam  sibi  et  praelatis  reserval 
Domiuas ,  temerariam  manum  miserit ,  laqucum 
mortis  incurrit.  Quid  enim  bonuin  ,  aut  tnalum  in 
lalibus  sit,  non  licet  judicare  subjeciis ,  duni  pieoa 
revereutia  praepositis  exbibeatur,  et  fldelis  obedieu- 
tia  mandatorum.  Militem  ergo  in  omnlbus  his,  qoai 
ad  staium  publicum  perilueui,  nibll  omnino  teotare 
licet,  nisi  ducis  jussu  vel  liceiitia  quod  ipse  facien- 
dum  decreverlt  roboreiur.  Unde  bi  plerumque» 
qui  ducuni  coutempto  vel  noo  exspectaio  imperio  » 
,  congredientes  cum  boste  reipublicae  victoriam  con- 
'  tolerunt,  saepe  non  tam  gloriam  assecati  sunt  de 
victoria,  quam  de  temeritate  vel  negligeniia  pee- 
nam.  Quid  ergo  merebitur  transfuga  ,  stationisve 
desertor  ,  si  ex  discipllna  milluri  lanta  severiiate 
corripitur  triumpbator?  In  Strotegemalibus  Juiii 
Inveniiur  Clearchum  Lacedaeinoniorum  ducem  di- 
xisse  iinperalorem  exercltui  potius  llmendum  esse, 
quam  liostem,  eo  quod  qui  in  praelio  dubiain  ii)or- 
tein  limuerant ,  eos  sutione  relicta  cerium  mane* 
bal  supplicium.  L.  Papilius  Cursor  ,  Fabiuin  Ruti- 
lium,  niagistrum  equituui,  quod  adversus  dictum 
eJHs  y  quauivis  prospere ,  pugnaverat,  virgis  popo- 
scit  caesum,  securi  percussurus.  nec  conieiitioni  aut 
precibus  militum  concesslt  animadversionem,  eum 


maximus.  b  cuin  in  consulatu  obtineret  Asiam  pro- 
Yinriam,  et  circttmsidere  atque  oppognare  Leucas 
pararet,  opusque  esset  summa  atque  procera  trabe, 
qua  arietem  facerent ,  quo  muri  oppidaDorum  qua- 
tezentur,  scripsit  ad  Magnum  Gaiuin  m^orem  Atbe- 
nienslum  socioruin  amicorumque  populi  Roniani, 
ut  ex  nialis  duobus ,  quos  apud  eos  viderat ,  uter 
major  esset  ei  mittere  procuraret.  Tunc  Magnus 
Caius  comperto  quamobrem  malum  desiderasset » 
non  uti  jusscrat  majorem ,  sed  qnem  magis  esse 
idoneum,  aptioremque  faciendo  arieti ,  faciliorem- 
que  poriatu  existiinabat ,  minorem  misit.  Crassus 
eam  vocari  jussit,  et  cum  interrogasset  cur  uon 
quem  jusserat,  mislsset,  causls  rationibusque  quas 
dicubat  spreils,  vestimenta  detrabi  jussit,  virgis- 
que  inultum  cecidit ,  corrumpi  atque  dissoivi  ratns 
omne  ofliciuro  imperautls,  si  quis  ad  Id  qiiod  facere 
jussus  esl,  uon  obsequio  deblto  ,  sed  consiiio  non 
desiderato  responderit.  Quid ,  quaeso  ,  amplius  in 
monachum  arctioris  regulae  dlctasset  abbas  seve- 
ms?  In  eo  iiamque  solo  deiiquerat»  quod  non  pa- 
ruerat  maadato,  eisi  forte  reipsa  utllius  esset  quod 
fecit.  Nam  sicut  In  religione  degentibus  praelaU)- 
runi  mandaia»  duin  praecepliouem  perpetuam  oon 
iiupugnant,  a  subjectis  noo  oportet  disculi,  sed 
implerl,  sic  in  re  miliurl ,  circa  inandaU  ducis, 
tiulla  est  examiiiatio  mlliuris ,  nisi  forte  quod  pra»- 
cipitnr   expressim  saluti  reipublicae  luveoiatur  ad- 


versum.  Nam  in  eo  non  obieniperat  nisi  perfidus  et  ^  que  profugienlem  Roinain  persecutus  est :  nec  ibi 


impius  uilles.  Quid  enim  Iniquius,  quid  detestabi- 
|ius,  qoaiufrine  fidei  reverentia  aggredi  quidquld 
dictaveril  imperator  ?  Monneapud  oinnes  vox  fune- 
sia  esi,  et  crudelis,  plenaque  perfidiae, 
Pectore  at  \ralrit  gladium,  ju^uloque  parenii$ 
C^ndere  me  jubea»^  plemeqtie  in  viscera  partut 
Conjugit,  intiia  peragam  iamen  omnia  dexlra. 
Casira  $uper  Tu$ci  </  ponere  Tibridit  «iid4<,| 
Hesptrios  audax  veniam  metator  in  agros, 
Tu  quouuuque  voUm  in  planum  effundere  murot, 
Uis  arien  actus  diiperget  saxa  lacerlis. 
Jlta  iicei^  penitu»  lolU  quam  jusseris  urbemf 
iioma  sii 

(Li}CAii.,vi,  SiO.) 
Qiiid  iiequtus  dici  potuit,  et  unde  luagis  deberet,  si 
fiiielis  esset,  Romanus  imperator  olTondi?  In  eo 


quidem  reiuissio  prius  supplicii  metu ,  quara  ad 
genua  cjus,  et  Fabius  cum  paire  provoivereiur ,  e( 
pariter  senatus  ac  populus  rogarent.  £t  ne  euoi 
credas  hoc  fecisse  ex  odio  prascedenti,  Manlius,  cu: 
Imperioso  postea  cognomen  fuii,  filium »  quod  is 
contra  ediclum  patris ,  cum  hoste  piignaverat, 
jquamvis  victorem ,  in  conspeciu  exercitus  virgis 
caesum,  securi  percussit.  Fuii  auiem  disciplina  ini- 
litaris  sicut  reipublicas  necessaria ,  iia  ei  omnibus 
graiiosa,  adeo  quidem  ut  Manlius  filius ,  pro  se  ad- 
versus  patrem  exercHu  seditiouem  paranle,  nega« 
verit  tanli  esse  qiiempiain,  ut  propter  iliuni  corruoi- 
peretur  disciplina  militiae ,  et  obtinuit  ut  Ipsuui 
puniri  paiereniur.  Appiu$  Claudius  ex  bis  qui  ioco 


e9f  JOANNIb  SARESBERIENSIS  6M 

eesseraot  decimuin  quemque  miliiem  sorie  duciiiiii,  A  necessitas  eiigit.  Accingi  niroque  soiel,  coi  f^ereiula 
fuste  percussit.  Fabius  Uuliltus  consul ,  ez  duabus 
legionibos  quae  loco  cesserant  vicenos  sorte  du- 


ctos  \a  conspecttt  miiilum  securi  percussit.  Ideni 
ternos  ex  cenluriis  quarum  slalio  ab  hoste  per« 
riipU  erat  addixit  securi.  Q.  Fabius  Maiimus , 
transfugarttm  dezlras  prxcidil.  M.  Caio  tradidit 
in  furto  deprehensis  inter  commiliiones  deztras 
e&se  pnecisas,  aut  si  benignius  in  reum  animadver- 
tere  vefuissent ,  in  principlis  sanguinem  missuin. 
Seditio  qtioque  securim  prdvocat,  ita  tamen  ut  pro 
irbitrio  ducis  in  poena  paucorum  securitas  et  quiee 
reipubKcae  reformetur.  Julius  Cxsar»  oria  seditioiie 
militum ,  paucis  percussis»  castra  sedasse  legttur, 
^t  fldeni  roilitum  reparasse. 

Cap.  Xm.  Quare  cingulo  privsntur  mililes ,  et  quod 
exaucioratut  nott  habet  aliquod  cum  gladio  /e- 
love  commercium ,  et  quare  gladius  insertus  ett 
cingulo. 

Fit  interdum  ut  ez  delicto  soo  privetur  miles 
militiae  cingulo,  in  his  mazime,  ubi  sacrilegia  cotn« 
mitiuntur.Veteri  namque  jure  statutum  est,  et  novo 
nou  est  aboliluin,  ot  qui,  non  servato  miiitix  sacra- 
mento,  religionem  quani  profiieciir»  impugnai,  ciii- 
guli  amissione  ninlctelur.  Fertur  hoc  edicto  Julius 
Gompescuisse  militem  suum,  quando  urbem  ingrcs* 
sis  non  licuit  homines  spoliare.,  aut  templa  deo- 
rum  ,  qiiod  ei  postmodum,  ingravescenie  seditione, 
Improperant,  Numinibus  namque  Romanis  civibus- 
que  jurati  oppugnare  non  poierant,  quos  sacra* 
niento  militia:  susceperant  defendendos.  Sic  quoqne 
C.  Curio  bello  Dardanico  circa  Dyrrachium  ,  cum 
unani  de  quinque  legionibus  sediiiosam  vidisset, 
eani  proceJere  jussit  inermem  ,  decinctamque  in 
conspeclu  armati  ezercitus  siramenta  coegit  secare. 
Postremo  autem  die  similiter  fossam  discinctos 
milites  facere,  nullisque  precibus  legionis  impetrari 
ab  eo  potuit,  ne  signa  ejus  submitteret ,  nomenque 
aboleret.  Mililes  autein  in  supplementum  aliarum 
legionuui  dislribuit.  fion  enim  restituebantur,  qui 
nieruerant  privari  cingulo,  antequam  eos  prae  cae- 
teris  virtulum  merita  insignirent.  Mlliies ,  qui  ez 
Cannensi  pugna  cedentes,  in  Sicillam  fuerant  rele- 
gati ,  postulaverant  a  M.  Marcello  consule ,  ut  in 


imminent;  et  cni  vacatio  datur,  licet  esse  disciii- 
ctum.  Unde  illud  in  libro  Regom:  Non  teque  glom* 
iuf  aceinctutf  ut  ditcinclut  {III  Reg.  zz).  Qula  soU 
licitudo  laboris  imminentis  gloriandi  licentiam  non 
admittit ,  et  otiandi  libertas  et  securitaa  quieiis 
plerumque  eztollentiam  parit.  Cingulum  ergoindi- 
ciuin  esi  laboris,  labor  hoiioris  meritum,  ut  liqueai 
omnibus,  quod  qui  laborem  indictuin  militiae  subire 
detrectal,  bonorem  gladii  in  militari  cingulo  frustra 
portai.  Ipsius  quoque  ciuguli  casia  est  signiflcatio, 
nisi  Adem  ejus  roboret  et  solidet  iabor.  \ideas 
mulios  cingoli  boiiore  tumentes ,  sed  nisi  honorea 
laboriosa  impleant  merita,  idemest  ac  si  pro  solida 
subgiantia  qui^  vindicet  spumam.  Profecto  dignus 

3  est  privilegium  perdere,  qui  concessa  sibi  abutitar 
potestate  .  Abutilur  autem  quis,  vel  non  facieDdo 
quod  oportet,  vei  faciendo  quod  fieri  non  oportet , 
ei  cuni  ulrumque  sit  malum ,  ut  dicitur ,  peccatum 
delicto  gravius  esse  solei.  Delinquit  enim  qui  non 
implet  offlcium ;  sed  plane  peccat,  quisquis  coui. 
niittit  contrarium.  Albo  siquidem  nigrum  magis 
opponitur  ,  quam  non  album ,  et  tristitia  laetiiiaui 
magis  impugnat  t  quain  spes  aut  tiinor ,  quae  neque 
in  laetitix  raiioneni  cadunt,  nec  ei  mazitue  adver- 
santur.  Et  cingulo  quidem  abatitur ,  tani  ille  qui 
non  implet  quod  oportet  ez  militise  sacramento, 
quam  iUe  qui  iropugnai  militix  sacranientum.  De- 
linquit  tameu  gravlus,  qui  impugnat,  sicut  hostis 
verus  ignavo  luiiiie  odibiltor  est.  Unde  qui  reinpu* 

^  blicain  et  inermem  manum  militaribus  armis  iuH 
pugnat,  justissime  ezauctoratur ,  tanquam  ille  qui 
itgurain;hostilem  iiiduerit.  Sed  praecxterisoninibos 
divino  ei  bumano  jure  gravius  feriuntur  sacrilegi , 
et  bi  qui  variis  perturbationibus  impugnant  Eccle- 
siam  Dei,  quibus  lez  nou  praeclsionem  dezterarom, 
sed  poenam  irrogat  capitalem.  Si  pairocinium  illo- 
rum  assumant  Cicero,  et  Demosihenes,  si  in  defea* 
sione  eorum  iinguam  acuat ,  et  totius  ingeuii  sui 
vires  ezhauriat  Quintilianns ,  si  jura  viguerint, 
quod  post  Deum  in  mauu  principis  est ,  fortuuas 
eorum  et  capita,  quin  legitimis  suppliciis  feriauiur, 
tueri  non  poterunt.  Quod  si  gladiuni  suuni  adversus 
tales  non  ezerit  princeps,  in  se  ipsuin  procul  dubio 


pralium  <lucerentur.  Ille  scnatuin  consuluii ,  sena-  D  Pro*o<^»*  gladium  bis  acutuin,  quem  in  ore  suo  gc- 

ritfiliushominis»  gladium  utique,qui  vivusetefficaz 
est  (l/e^r.  IV),  4ui  corpus  fiuditet  aiiimam,  etroitiii 
in  gehennam ;  ad  quem  obtusus  esl  omnis  gladius, 
et  omnis  armatura  fragilis,  et  fiuida,  et  infirma , 
praeter  illam  quain  sola  construit  gratia  in  boiio- 
ruin  fabrica  meritorum.  Sunt  auiem  plurinii ,  qui 
malorum  clamore  operum  ,  quaiido  miiiL*ae  conse- 
crandi  cingulum  altarl  obiulerunt ,  videniur  prute- 
stari  se  eo  tunc  animo  accessisse,  ut  altari,  et  lui- 
nistrisejusy  sed  etDeo,qui  ibi  colitur ,  bellum 
denuntiarent.  Facilius  credideriin  bos  uialilise 
ezsecratos ,  quam  ud  legitimaiu  mili/iam  codsecra- 
tos. 


tusque  negavit  placere  sibi  eis  commitii  rem- 
publicain  qui  eam  deseruissent.  Marcello  tamen  pcr- 
misll  facere  quod  videretur ;  lege  tainen  praescri- 
pta,  ne  quis  eorum  munere  vacaret,  neve  donaretur 
praeinio,  aut  hoiiore  ,  aul  reportaretur  in  Italiani , 
dutu  Poeni  in  ea  fuissent.  Dum  vero  cingulo  spoliaii 
sunt,  eis  nec  xra  procedunl ,  nec  militaribus  pri-» 
vilegiis  gaudent,  nec  habent  aliquod  cum  gladio 
lelove  coiiinieicium.  Ideoque  provida  consiitutione 
tnajorum  est  gladius  insertus  cingulo,  ut  collato 
honore  cinguli ,  potestas  qupqiie  ipsius  gladii  ali- 
quatenus  iiitelligalur  coilata.  Et  recte  ciiigulo  deco- 
ratur,  ad  niiliiiaui  quisquis  accedit ,  quia  euin 
'zpeJitum  esse  aJ  munia  reipi^blicae ,  ofiicii   sui 


^  POLYCRATICUS.  —  iitb.  VI.  gl^, 

prodeu,  et  qutd  mtlmam  maxime  frangit.  .  9      i  \Z^^  vitm.) 

Proinde  necessaria  e^i  disciplina  niiliiaris ,  cujus      Soleni  non  in  acie  conuniis  prallari ,  sed    qtioad 


qnanla  sji  niiiiias,  non  faciie  dixerira.  Ul  enim 
diclum  esi,  Aomanis  adeo  profuii  discipljna ,  ut 
orbem  suae  subjicerent  diiioni.  Alexander  quoque 
Macedo,  exiguam  roanum  railiiarem  suscepii  a  pa- 
liw.  sed  dociani,  qua  assuefacla  miiiu»  orl>eoi  ler- 
rarum  aggressiis ,  innumeras  boslium  copias  fudil. 
Xerxes  a  ireceniis  Lacedaemoniorum  ad  Thermopilas 
Texaius.  curo  eos  manu  infiniu,  pliurimtsqiie  suo* 
rum  amissis,  vix  confecisset,  in  eo  se  decepiuin 
dicebal,  quod  mullos  quidem  bomines  haberet, 
viros  auiem  discipjinae  tenaces  uullos.  Hoc  equideni 
vere  dixii,  quod  et  fuga  illa  lesiaiur,  qua   apud 


possuni,  hoslem  eminus  tediini.  Obsessas  urbes 
mora  el  viribus  nesciunt  expognare.  Pugnant  au- 
tem  procurrenlibusequis,  aut  lerga  dani^biis,  s«- 
pius  eiiam  slmulanlibus  fugam.  Signnm  bis  ex 
aniiquo  morc  non  tuba,  sed  Ijmpano  daiiir.  Nec 
pugnare  diu  possunl ;  quia  iniolerabifes  esseni ,  si 
quanius  esi  eorum  impeius ,  laiita  essei  persevc- 
ranlla.  Naiura  lacili;  ad  faciendum  quam  ad  di- 
cendum  prompilores.  In  cibum  parci,  fldes  dicii 
promissiqae  nulla.  Prlncipibus  melu,  non  pudore 
vel  religionc  pareni.  Principalus  vero  quem  cor- 
rumpii  luxuria,  diu  siare  non  polesL  Aut  si  sleierit. 


Salaminam  lurpiter  vicius,  qut  lot  geuies  in  bella  ^  opprimeniejudicio  Dei,  evomei  qiiidquixi  immode- 


trahebat«  ut  duces  non  possent  facile  numerari,  vix 
uiia  nave  evasit.  Feriur  enim  quod  liuces  exerciius 
ejus  non  consueverit  pra  multitudiue  aliter  nume- 
rare,  qiiam  singulis  lelis  receptisa  siogoiis,  ut  ex 
numero  lelorum,'ducum  quoque  nnmerus  leneretur. 
Est  antem  dux  usquequaqne  iiiutilis ,  apud  quem 
discipiiua  non  viget;  et  frusica  sperat  victorlara, 
qui  anioios  manusque  militiim  assidue  nonexcrcei! 
Miles  subitus  subilo  deserit  ducem.  et  iaborem 
ferrc  non  susiioei,  queiii  coniinuus  non  exorcnit 
labor.  .Caesarisanlmam  fiducia  roboravii ,  quod  ei 
res  erai  adversos  miliiem  subiium,  ducemque  eme- 
riium,ei  qui  longa  pacis  quieie  dedidiceral  docem. 


ratio  luxuriae  hausil.  Modum  siquidcHi  siii  iicscit, 
nec  ante  intemperaniiam  reprimii,  qnam  ex  indul- 
gentiore  licenlia  in  exiremam  lurpiiudinem  prola- 
baiur.  Assyriorum  discute  plagas.  el  bisioriarum 
testimonio  convinces,  regna  eoruin  impulsu  luxu- 
ria;  esse  subversa.  Inier  caiera  referl  Trogiis,  qiiod 
poslremus  rex  Assyriorum  regnavit  Sardanapalusr 
vlr  muliere  corropilor.  Ad  hunc  videnduin.  quod 
neiniiii  anle  eiiin  permissum  fuerat,  praefeetus,  cuut 
adroitti  magna  ambitione  aegre  oblfnuisset,  rnveiiit 
euin  inier  scortoruin  greges  purpuram  cdo  neiilem 
inuliebri  habilu,  cum  mollitte  corporis  el  ocoloruni 


'ascivia  omiies  feininas  antelret,  pensa  inier  vir- 
Scd  et  ubi  victoria  desperalur,  ad  spera  vindictae  q  **"**  pafiienlem.  Quibus  vlsis ,  indignatus  lali 
erigendus  est  animus.  £st  enim  inlerdum  feminae  lantum  virorum  iri  subjectutn,  tractanies-'. 

riia  $alus  vietii  nullam  sperare  ealutent,  ^"®  ferrum  ei  arma  habentes  parere,  progressiis  ad 

(ViBO.  ^n.  H,  Sfi*.)  ^^'^^  •  ^'"^  '''^^^^^^  '«'"««^^-    ^«Sal  se  «  parere 

ci  m  £c  victorespulent,  si  non  moriauiur  inulii  ^^^*  ^"'  ^®  femrnam  mallet  esse  ,  quam  virum. 
Magni  iiamque  muneris  loco  est,  saiiari  uliione ;  et  ^!^  ^^^^  coniuraiio.  Qua  ilie  audiia ,  in  aulam  re- 
dispoAdium  vila,  vindiciae  solatio  compensari.  Va-  *^***"  ?f  recepii.  Ubi  exsirucla  incensaque  pyra.  et 
cile  assuinil  pugnandi  necessitatem ,  cui  fugieQdi 
iniponitur  difficulias.  Audaciores  sunt  qui  bellum 
inferuiit,  et  saepe  aiii  dum  honeste  viriliterque  mori 
copiunt,  feJiciter  vlucunu 

Audentei  namque  (ortuna  juvat, 

(Id.  t^.  X,  m.) 
et  nt  pugnae  discrimen  Imminet , 

Degeneres  ammos  timor  arguit. 

(Id.  f^.  IV,  1S.) 
quo  nihil  ignominlosius  esi  his,  qui  nomen  el  ofl»- 
ciuni  inilitiaD  profllenlur.  Ttmidas   namque  gravis- 
siroe  lex  inilitaris^percellii.  Diici  qoo«tue  io  re  mJ- 
liiari,  diligentissime  praecavciidum  esl, 

iVe  Venus  el  vinum  ffugnaniia  peetora  frangam. 
Semper  enim  vincii  luxuria,  sed  eos  duntaxatr 
quos  aiiie  corrunipii.  Eoqu»  sludioaios  fugiend» 
est,  quo  \n  ciienielain  suain  accrrime  saevit.  Anlio* 
ehus  iant;B  luxurias  et  superfluilalis  inslruxit 
exercituai,  ut  eliam  gr«ga4>ii  miliu-s  auro  caRga» 
facereni»  proculcarentque  niaieriam,  cujus^  amoro 
populi  dimicant.  Gens  quoque  Parihorum  saepis- 
sime  superalur,.eo  quod  luxiiriosisslma  esl.  Nam 
Quidquid  ad  Eoos  traetus^  mundiqjue  teparem 
Fatroi..  GXCI2L 


se  et  diviiias  suas  in  incendiom  nHtlit :  hoc  solv 
imitaius  virum.  Et  praecedenlium  qiridem  regum 
robur  a  luxuria  emoHiium  est,  deinde  per  singulos 
quasi  per  gradus  invaiescenie  mollitki.  in  hoc  lan- 
dem  effcminatum,  fracium,  et  comminuium  ett. 
Iinperium  lere  RomaRum  exhausium  esi,  ei  divul- 
som,  Ncrone  imperanle,  ciiju»  guia  fere  omnia  de- 
voravit,  m»culavit  libida,  exhausi4  avariiia,  fregit 
ignavia,  luxuria  cum  superbiaexinanivli.  Hic  niil- 
lam  veslem  bl»  induit,  ut  vel  in  aliquo  caeteris 
slnguiori  gloria  praelucerel.  Sed  dum  Itoma  per- 
misil  ,  loium  orbem  fccil  inglorium.  Quidquid 
aliorumquaesivitinduslria^hujus  iiienia  fere  amisit» 
Cap.  XV.    Ilomanos  in  iHsciplina  prce  cteteris  »i- 

guisse ,  et    in  eis  Julium  Cwsarem  floruisse  prm 

eaiteris. 

^edcuM  omiil4im*geniinmex«mpla  revolvo,  dis* 
eipiin»Romanofum  prae  eaeieris  lucei.  Mcesis  qiio- 
que  phirimuw  profiiisse  legiftir  disciplina ,  ot  in 
paueilate  sua  rinitimts  superaiis,  cum  Roinanis 
ausi  sint  super  imperio  genlium  dimicare*  Quain 
feri  aotem  exsiilerint,  ex  verbiseorum  colligitur, 
quibus  adversus  Romanos  pngiialuris,  unus  ducum 
aute  aci«m  posiulalo  ailentio  :  c  Vos,  iDquii,  qyift 

9» 


511 


JOAr^NlS  SARESBERIENSIS 


eslis?  I  Responsum  esi:  c  Romani  gentium  domi-  A  plus  quam  hnmana  eranl. 


ni.  I  El  ille :  c  Ita  Get,  inquil,  si  ¥0S  vlceritis  nos.» 
Gravi  tandem  conflictu  pugnatum  est,  sed  Romani 
vicerunt^et  numero  plures,  et  rorlioresYiribus  ,  et 
exercilatiores  usn,  muhis  tamen  amissis  suorum, 
eo  quod  eis  colluctalio  fuerat  adversus  populum 
disciplinnliter  erudilum.  Yerum  in  tota  re  miiilari 
nihil  ulilius»  nibil  clartus  duce  erudito.  Nam  virlus 
et  industfia  ducis/efHcaciam  exercitus,  sicut  pro- 
verbialiler  dici  soIel,qunsi  aliera  lance  compensat. 
Cxsareos  iriumptios  duci  potius,  qiiam  exercilui 
vetuslas  ascripsil.  Ut  enim  Solinus  ait ,  quantum 
Senicius  nut  Sergius  inter  milites,  tanlum  inler 
diices,  imo  inler  omnes  h^ines  Gaesar  dictator 
eniiuit.  Hujus  duclibus  undecies  centum  viginti  et 


612 
Sed  experiinento  de- 


prehensum  esl ,  quia  virlus  eorum  sicut  prinio 
impetu  major  esl  quam  viroram,  !ta  sequens  mioor 
quam  feminarum  est.  Alpina  enim  corpora  humeoie 
ccelo  educata,  habeni  aliquid  stmile  ntvibus  soii, 
cum  mox  inealuerint  pugna,  statim  in  sudorem 
eunt,  et  levi  motu  quasi  sole  laxantur.  Alibi  quo- 
que  Alpinarum  gentium  ferltas  facile  vel  per  mo« 
lieres  o»(enditur,  qu»  deflcientibus  tdis,  intantes 
suos  aflliclos  humi  in  ora  militum  adversa  mise- 
runt.  Si^essent  plane  qui  impugnarent^  Nivicoliinos 
nosiros ,  procul  dubio  Tincerentur.  Sed,  ot  ait 
Amentius,  non  est  qui  faciat  facienda,  qu«  fere 
perflci  nUronea  fortuaa  compelliu  Armatampro« 
vincinm  inermis  imbeilisqae  barbaries  aggrediior, 


duomillia  liosiium  coesa  [nam  quantum   bellis  ci- B  ^^^^^„1^^^^  ^^  vastal,  et  qui  domi 

vilibus fuderit,  noluit  adnotari].  Signis  collatisquin- 

qiingies  et  bis  dimicavii.  M.  Harcellum  soJus  super- 

gressus ,  qui  novies  et  tricies  pari    modo  fuerat 

prsDiiaius.  Ad  hopc  nullus  celerius  scripsit ,  nemo 

velocius  lcgii,  quaternas  etiam  episiolas  perhibetur 

simul  dict.isse.  Benignilate  adeo  praedilus,  ut  quos 

armis  subegeral,  clemenlla  niagis  vicerit. 

Gap.  XVI.  Qum  nottratihut  mata  provemanl  ab 
inditciplinatione, 

Sed  quid  majorum  viriutem  replico ,  et  revc4vo[? 
Defecit  xias  nostra,  et  fere  ad  nibilum  redacta  est, 
honoribus  inlumescit,  honorum  nes<*iens  gradus, 
vanitale  nominum  deleciatur,  contempta  rerum 
vanitate  et  fructu.  Aleator,  auceps,  quodque  magis  q  irruentibus  Medis,  acies  Persarum  pulsata  io  fugan 


suae  esurit, 

milite  nostro  cedente,  de  nostro  satiator,  et  in 
nostro  facit  luxuriae  diem  festum.  Nunqoid  eniai 
non  cedit  miles,  qui  non  repellit  hostem  irrueoleD, 
et  imminentem  ?  Si  vero  nec  amor  patriae,  nec  re- 
nim  damna,  nec  salutis  immlnentis  ab  hoste  dis- 
pendium,  vel  pudoris  slimulus  virtutem  miliiis 
nostrac  excitare  debuerat,  cui  jam  inermis  et  inso- 
lens  lYalensis  insnltal.  Proverbialiter  dici  soK' 
quia  misera  terra  est  quam  agaso  vel  mulio  depo- 
pulatur.  Quod  si  nulla  exhortatione  virili ,  nostri 
possunt  roilltes  ad  virilla  incitari ,  vel  matres  et 
uxores  cedentium  eos  brgeant  ad  virtalem.  Nam 
aliquid  tale  in  priscis  historils  invenitur.  Comeniin 


mirere,  stullicines  et  qui  nunquam  virilia  tracta- 
verunt,  sed  ncque  nola  habuerunt  ofiicla,  cum  ad 
opera  iascivisB  piio  fralicante,  cuteque  indorata 
tanquam  inhabiles  reprobantur,  militem  induunt, 
primipilatuiu  ducatumque  aflectani,  et  se  ductores 
et  doclores  polliccnlur  oflicii,  quod  minqiiam  didi- 
cerunt.Porro  nulluin  unquain  impcrium  sic  virlus 
uUa  dilaiavil,  cujus  isii  non  sufliciunt  conlrahere 
flnes,  aut  omnino  vires  evacuare.  Si  mihi  non  cre- 
dis,  vei  operibus  crede.  Pudet  dicere ,  quod  doior 
est  et  ignominia  susiinere.  Dum  armata  nobis  mi- 
lilia  steriit,dum  alienam  expugnant  pudicitiam,  siiam 
proslituunt,  duin  nobilium  circumeunt  domos,  con- 
vivia  explorant,  ut  epuleniur  quotidie  spIeiKtide, 
dum  ampullas  projiciunt  et  sesquipedalia  verba,  D 
sine  cruore  trucirlantes  Saracenos  et  Partlios ,  et  si 
quid  aliud  hostili  censetur  nomine  ,  dum  hoc 
faciunt  mililcs  gloriosi.  Nivicollinus  indoroi- 
tus  insolescit,  inermes  Briiones  inlumescunt ,  ip- 
sosque  qui  dicuutur  Palatini  comites ,  et  regum 
sanguine  glorianlor,  fere  ad  dedilionem  compel- 
lunt,  et  quasi  tribularios  faciuAt.  Non  est  qui  cum 
eis  velitmauuni  conserere,  autqui  velltaequaMarte> 
quid  valeant  experiri.  Armati  inermes  ad  campe*' 
stria  provocant;  sed  inermes  ad  srlvestria,  quiadef 
propria  virtuie  diflklit,  ncmo  nostrorum  perseqnl-r 

itur.  Utiiiaiii  memorltcr  tcnuissent,  quodde  Gisal-. 

jpinis   Romana  iiarrat  historia,  ciijus  verba  sunt 
bxc:  Cisalpinorufn«ineoiis  aivlmi  ferarum,  corpora 


ageretur,  et  omnino  deficiens ,  nec  victorem  respi- 
tere  auderet,  matres  et  uxores  eoram  passim  ob- 
viam  fugientibus  currunt ,  et  mulierom  densaia 
aeie  orant  in  praelinm  revertanlur.  Nolemibtts, 
subkita  veslc,  obscena  corporis  ostenduRt,  rdganles 
num  in  uleros  mairitm  vci  iixorum  velint  refugere. 
Hac  repressi  casligalione  inpraeiium  redeunl,  eiracia 
impressione,  quos  fugiebanl  fugere  compnlcnint. 
Utinam  slc  faciant  uxorcs  et  matres  nosirorsni 
Marchiorum,  dum  quacunque  occasione  patriam 
servent  incolumem,  el  iabem  pudoris  amovcant. 

Cap.  XVII.  Nobit  a  nottratibu$  etse  exempla  rir/«- 
fNm,  et  quas  ciiitates  in  Italia  condiderit  Bren- 
nus  secundum  antiquas  hi$lorias. 

Verum  quod  a  nosiris  nunc  qu3crimus,jampridcm 
praeteriit,  et  eo  iisque  majorum  nostrorum  virti» 
manavit  ad  alios,  ut  plenitudo  dlvilis  ven(c  a  fonic 
videaiur  in  rivulos  defecisse.  Neque  enim  a  KomaQis, 
et  Graecis  tantum  nobis  sunt  exempla  virtuiis,  n.in) 
et  domesticis  abundamus.  Tradunt  historiae  Bren- 
num  ducem  Senoiium ,  qui  exercilum  Romanorum 
apud  ftumen  Alliam  confecit ,  ipsamqoe  urbem  Ro* 
mam  irrupit  et  cepit,  et  caesis  patribus,  ei  subacia 
Italia  invasit  Graeciam,  vastans  omnia ,  ttniversisqne 
terribilis,  usque  ad  Delphici  Apolliois  lemplum, 
quod  sitnm  est  in  monte  Parnasso  ,  processil, 
tpsiiisque  Apollinis  appetens  spolia,  scurrilitcr  joca- 
lusail : Locupleles  dcos  largiri  hominibusoporieref 
hunci  hrquam,  iradiint  de  majori  Britannia,  qns 


m 


POLtCRATlCUS.—  LIB.  Tl 


611 


ab  adv^nttt  Saxotiam  in  iiiAiilaro,  appellainr  Anglia,  A  spicuum  est»  quod  ob  egregi«  Tirtotis  meriiuni^ 


oriundom.  Apud  Trogum  Pompeiom  in  vicesimo  re- 
peritor^  quod  Senones  Galli,  conimilitonea  Brenni» 
eum  in  Iialiam  venissenl,  Tuscos  a  suis  sedlbus 
expulentnt,  in  ea  condiderunt  urbes  egregia», 
Mediolanuro  ^  Gornum »  Brixiam ,  Teronam,  Berga- 
mum»  Tridentum  atqoe  Vincentiam.  Mam  quod  ur- 
bem  Sanensium  senibus  suis,  et  yaletndinariis, 
armentariisque  construierint*  non  modo  fldes  bis- 
toria;,  sed  celebris  iraditio  cst^  ex  eo  quidem  vali* 
diori  quod  Senenses  et  iiniBamentis  membronim, 
▼enustate  facieii  et  colorls  gratia ,  moribus  quoque 
ipsis  ad  Gallos  et  firitooes,  a  quibus  originem 
eontraxeronty  videntur  accedere»  licet  eos  velustas 
temporis»  orbis  plaga«  sitos  regionis,  conVictus  fini- 


quam  ibidem  potenter  et  patenter  exercuii  Gantia 
nostra,  primae  cobortis  lionorem»  et  primos  con-> 
gressus  bostium  ,  usque  in  hodiemuro  diem  in 
omnibus  praeliis  obtfnet.  Proviiicia  quoquc  Seve- 
riana ,  quae  moderno  usu  et  nomine  ab  incolif 
Wiliesira  vocatur,  eodem  jure  sibi  vindicat  eohor- 
lemsubsidiariam^adjecla  sibi  Devonla  et  Gornubla. 
Ad  tempdra  nostra  descendo  :  llex  Abglorum  ^  qui 
Rufus  cognominatus  est«  armis  quidem  strenuus^ 
sed  parum  reiigiosus,  Hi  qui  persecutione  sancio- 
ruiM,  et  praecipue  sancti  Anseimi  Cantuariensis, 
spiculiim  invidia  qoo  suflbcatus  est ,  in  se  vlsuS 
est  provocasse  ;|  is ,  inqnain,  tenoniannuin  ^xpu- 
gnavit,  comitem  cepit,  nec  tdinen  dignatus  6st  eum 


tknonimj  quibus  sanguine  et  moribiis  dio  pertoisti  B  carcerali  custodiaemancipare,  tanloqne  operi  aite- 


sucit,  ex  raagna  parie  motaverit.  Nondum  lamen 
coforero  Galiicum  ,  candorem  scilicet,  baec  omnia 
ad  vicioorum  similiiudinem  ezterminasse  sufiiciunt. 
Gracci  namque  lac  yaim,  dicunt,  unde  el  jaktfiitic 
laeteus  appellatur,  et  Galli  quasi  colore  laciei  et 
Galatx,  qoi  quandoque  dicti  sunt  Galio-grseci ,  ia 
finibus  Graeciae,  quos  Gallorum  miliiia  occupavit. 
Maoslt  aQiem  exerciUis  ille  brenno  dude  triumpba- 
tor  elsemper  invictus,  donec  insurgere  aususest 
in  deos,  ipsum  Apollinis  Delpbici  invadens  tem« 
plam.  Ubi  com  incolae  Del  opem  suppliciter  impio- 
rarent  juvenem  supra  bumanum  roodum  insignis 
piilchriludinis  in  delubri  culmine  conspexerunu 
Auditus  est  etiam  stridor  arcos  et  strepitus  armo- 
rum.  Subito  eiiam  terraemoto  pars  montis  abropta,  ^ 
Gallorum  stravit  exercitum.  Insecula  deinde  tem- 
pesias  est,  quae  grandine  et  Irigore  saocios  ab- 
sompaiu  Dux  Ipse  Brennus,  cum  dolorem  vulnerura 
ferre  noh  posset,  pugione  vltam  iinivit.  Nec  moveat 
queroquam  (ut  dictum  est)  in  templo  visum  esse 
Apollinem,  ad  ducis  invicti  audaciaro  coercendam, 
delendumque  exerciium,  qui  |permittenie  DeO| 
exlgeniibua  culpis  bominum,  multas  deleverat  na- 
tiones,  cum  certum  sit  aereas  potestates  plttrimum 
neqiiitiae  soae  exercere  in  illos,  qui  sanae  fidei 
expertes  sunt»  et  verae  religionis  ignari.  Els  nam- 
que  gratia  subtrahitor,  datorque  malignis  spiriti- 
bus  iiceotia  nocendi ,  cum ,  nisi  Domino  permit- 


stabitur  in  perpetuum  mons  Barbatus,  aht  sf  alto 
nomine  censere  malueris,  dicatur  mons  barbarus 
aut  barbaVorum.  transeb  ad  successorom  ejus  Hen- 
ricum  inclytum  regem,  qili  leo  jusiiiiae  appellatus 
est,  qnem,  sicui  publlce  noiuni  est,  hob  fnodo  urbes, 
sed  et  lurres  GalliaR  timuenint.  Sed  qualiier  regeiri 
Francorum  commisso  praeiio  fregerit  et  fugaveril, 
quia  jMJrcelebre  est,  et  victoriae  illius  in  utroque 
regho,  qiii  poblico  prxlio  ihlerfuerunt.  plurimi 
tesles  exsiant,  ne  replicare  nolissima  taediosum  sit« 
scienler  pratereo.  Normaniiorum  ducem  vironi 
bellicdsum,  armis  strenuum,  qui  Hierosolyma  libe- 
i^ata  redierat,  ^ub  uiiibra  nominis,  quomodo  ceperit 
alierti  regni  ingressus  terminos ,  referre  sopetvaca^ 
lieum  credo,  6um  eilam  juniores  eumdero  captum 
viderint  in  cusiodia  publica ,  babita  tamen  aesU- 
roalione  digniiatis  et  sanguinis.  Tesianiur  hoc 
Normannorum  proceres,  aiii  c;ipti,  aiii  incarceraii. 
alii  exhaeredaii,  in  hodiernum  dlem.  Sed  et  sepul-. 
crum  captivi  ducis  apnd  nos  est.  Postremo,  na 
longe  petaniur  exempla ,  nepos  illius  toiius  aevi ,  si 
collatae  jam  graiiae  virtulum  in  fine  cohaeserint  me- 
rlia,  rex  optimiis  apud  Briiannias ,  Normannorum, 
et  Aquiianorum  dux  felicissiinus,  ei  primus  tara 
amplitudlne  rerum,  quam  splendore  virtutum,  quaci 
sirenuus,  quam  magniricus.qiiam  prudens  etmo- 
desius,  ab  ipsa,  ut  ita  dicam  ,  infaiyiia  fuerit,  nee 
ipse  livor  silere  aut  dfssimulare  potest ,  cum  opera 


tenie,  omnino  nocere  non  possunti  nec  si  veliiit :  ])  recentia,etmanifestasint,eia  Britanniarum  finibus 


ei  sicut  evangeiico  doceiur  tesiimonio ,  non  impe- 
trata  licentianon  audeant^  aut  queani  irruere  iu 
gregem  porcordro. 

Cap.  \y\U.  Exempla  reeenlium  hhtoriarum  ,  ei 
quomodo  rex  Henricus  eeeundue  lempettatem  ei 
proceliaa  regit  Siephani  serenaveril ,  ei  pacaverii 
iHiulam. 

£t  qiiia  firenni  bistoriai  alicui  nimis  forte  remoia 
Vldebitar  ad  nionstrandaro  viriuiem  gentis,  cui  noa 
nalura,  sed  doctrina,  exercitium,  ars,  ei  forie  dux 
deest,  accedo  propius,  et  ea  quae  fere  sunt  omnibus 
fiota,  compendioso  sermone  proponam.  Enudus 
quanta  virtute  Angloruui ,  Dacos  Danosve  fregerit, 
niolusgue  compescuerit  Noricoruin,  vei  ex  co  per- 


ad  Hispaniae  limites,  viriuiis  sux  protenderit  er. 
conlihuaverii  titulos. 

Scilicet  ingenium,  et  rerum  prudenlia  velos 
Ante  pitoi  venit .  dicenda  lacendaque  eallet. 
Et  patit  itt  nigrum  vitiit  pra^ligere  theta. 

(PEas.iv,  H.) 

>r olens  namque  Deus  genlis  praevaricatricis  punire 

malltiam,  ruplo  foedere,  quod  juramento  procerum 

cum  niiaLeonisjustiiiae  flrmatum  fuerat,  novorum 

permlsit  siibliroari  favorem ,   et  io  regno  alieiio 

regnare  bominem  coniemptorem  boni  et  aequi,cujus 

consilium  infatuatum  est  ab  iniiioy  cujus  eausa  in 

iniquitate  et  perfldia  fundata  cst,  negligenlem  dis- 

ciplinx,  uteo  non  tam  regnante,quam  concttiienia 


6!5                                                    JOANNIS  SARESBERIKNSIS  616 

et  coUidente  clerum  'el  populum,   provorarenlur  mero  ampliori   vivus  armalus ,  militum  instrticius 

omnes  ad  omnia.  Mensura  nauique  juris  vis  erai-  copia,  sustinuit  prascns  ei  Vidit.  l)ux  autcfn  con- 

Invatlensergo  regnum,  exliaeredavit,  exclusildomi-  silio  «inius  praemonilus,  iuter  castrum  quod  rex 

nuin,  pro  quo  quidem,  si  fides  essel  in  homine ,  et  nuinieral,  et  regis  copias,  iuum  ,  sed  longe  miiio- 

decessornm  ineriiis  ,  et  ex  necessiiaie  juramenii  rera  exerciinm  inierjecit.  Ne  tainen  hoc  alienigena 

sibl  fueral  morienduin'.  Vicinas  sluduil  corrumpere  ascribant    viribus    suis,  nosiro    pracipue  niiliie 

naliones,  cujn  principibus  nutriinonia  conlraxil  et  iiilebaiur.  Ad  hoc  deinum  eiigenlibus  culpb  per- 

ainiciliaSy  ne  quo  Dci  beneficio  parvulns,  qtti  adhuc*  dnctus  est,  qiri  rcgnuni  occupaverat ,  ut  cogeretur 


-vagiebat  in  cunis,  ad  peiitionem  ha^rediialis  posset 
accedere.  Plurima  qiiidem  adversus  innoccntiam 
niachinabatur,  sed  in  omnibus  liis  menlilaest  inr- 
quilas  sibi.  Eoque  innotuit,  quia  Deus  verax  e%t, 
quod  fidem,  quain  Deo  suo,  dominoque  tcrreno  non 
scrvavit ,  eam  nequaquam  reperit  in  subjectis. 
Eadem  namque  mensura   remensom  esi  ei,  qua 


exhxredare  filimn,  et  duci  cetlere  regni  ftucees- 
sioiiein,  ettotius  regni^  proceres  e(  mifitiani  ildeliiaie 
praesiiia  obtt^re.  Transeo  ad  obsidionem  Chinoiiis, 
quia  fhi  Anglos  etNormannos,  quos  jam  muliiplex 
confol^deratio  uniTii,  pr»cipuos  et  majfis  sfrenuos 
in  captione  casiri  erstitisse ,  nullus  ignorat.  Nam 
slleo  de  Naniieto,  et  toto  minorib  Britanniiae,  qnam- 


rpse  aliis  praemensus  fuerat,  ac  si  omnes  apud  En-  5  vis  grandis  provincta  sit,  coiuitatn,    qili   rebeilis 
n:um  didieissent, 

Neqne  dedi,  neque  do  infideli  cttiquam  fidem. 
Scd  cuin  niultamale,  pauca  bene ,  illud  quidem 
pessimeegii,  quod  in  conteinptuin  Dei ,  in  christos 
ejus  nianus  injeeit ,  non  sine  nota  perfidise  et  pfo- 
ditionis,  quain  iief^rii  operis  merito  contraxit  apiid 
onines,  ut  ad  cnriam  ejus  cxinde  nemo  secure  ac- 
cederet.  Non  lainen  soios,  etsi  primos  ad  perniciem 
Mii  cepit  episcopos,  sed  omnibus  quos  suspectos 
habuit,  proUilionis  suae  retendit  insidias.  At  in 
capiioiiA  episcoporum  inilium  malorum  fuil,  eiab 
ea  die  non  defuit  gladius  lateri  ejus,  et  facta  sunt 
semper  novissima  hominis  deleriora  prioribus. 
Ouid  muila?  In  diebus  ejus  inukiplicaia  snnt  mala 
in  terra,  ut,  si  quis  ea  sunimatim  recenseat,  histo-  G 
riaiii  Joscphi  possint  excedere.  Vcruintamen  se  illis 
puefi  virlus  opposuit,  et  fere  ante  a*iatem  aut  mu- 
Rus  militare,  sic  malignantiuin  impetuni  fregit,  ut 
Theodosiojuniore,  quem  histoii:«iconferuiitAIexan- 
dro,  quainloque  dictns  sit  non  esse  ct  nuiuera  nuii- 
qiiam  invenialur  iiiferior.  Nec  mora,  iii  priniis 
adolescenlia:  annis ,  inipubes  adbuc,  mililiain  ag- 
gressusest,  vultuque  fcrocion,et  foriiuii  nianu 
divini  auxilii-,  hosiium  corda  conciissit  el  fregit. 
Siatimque  Insurrexerunc  in  eum  reges  Franconim 
t;t  Anglorum »  coUectis  viribus  suis ,  et  utroque 
iminanior  hosiis  Euslachius  ille,  sororius  regis 
Francorum ,  qui  propri:rm  agens  caiisain ,  non  tam 


esset  In  hodiernum  dieni,  nisi  robur  geiitis  Anglo- 
Tiiin  esset  formidini.  Hoc  ipstim  aut  veriCns,  aut 
ainore  et  Virtute  allectus  «mcertum  e^t  enim)iU 
fustris  Blesensium  et  Garnotensium  comes  casira, 
quae  pupillarls  aetalis  tempore  amissa  fueraot,  da- 
caiui  Normannofuin  restituit.  Longimi  est  si  in- 
clyia  gesta  (anti  princtpis  enumerare  contendam ; 
qu?e  sicut  omncs  admirari  necesse  est,  ita  pleiie 
describcre  impossibile.  Nec  ego  virlbus  mels  ar- 
fogo,  in  quo ,  si  juxta  prascedenifs  gratiae  cursuin 
sibi  diu  successerint  prospera ,  sitdare  poterunt 
Orosius,  Hegesippus,  et  Trogus.  €aeterum  adolc- 
sceniiae  exitusabaliquibus  suspectus  e^,  et  uti- 
nam  fiustra  a  boniV  timeatur. 

Cap.  XIX.  De  honore  miliiibus  [exhibendo^  et  modet- 
tiaindicenda  :elqui  mililitB  arlem  tradiderinl,  et 
generalfa  qMdum  prwcepta  eorum, 

Quid  inoror  iu  commendatione  gentis,  qnam  de 
naiura  conmat  esse  iaudabilem  ?  Bealus  Eugenius 
eam  ad  quxcunque  vellel  applkarl,  dixit  esse  ido- 
neam,  ct  praefercndam  aliis»  nisl  levitas  impedirei. 
Sed  sicuLl  Annibal  negabal  posse  vinci  Roinanov 
nisi  in  pairia  sua,  ila  et  \\xc,  dum  peregrinatur, 
fiivincibili9  esi.  Natn  In  sedibus  suis  facilins  ex- 
pugnaiur.  Hoc  autem  forte  commone  habent  cuin 
<iaeteris  geniibus  incolae  Britaiiniarum  atque  luliae. 
Si  vero  recte  fueriot  insiituti,  et  doctrinani  exer- 
ciiaiione  firmaverint,  bonorati  incedant,  habeantur 


palri,  quam  sibi,  paleriiuui   diadema  conservare  t^  pairiae  defensores,  nileant  culiu,  qui  tamen  viros 

~  deceai,  nam  cullus  lascivior  nec  in  muliebri  sexu 

vitio  caret,  aut  noia.  Grebro  namque  compertuin 
est  in  bellis,  militiae  lascivientem  et  splend:dum  ap- 
paraium,  non  tameivibus  condBrre  victorlam,  quam 
hostes  iiiviuire  ad  praedam.  Unde  et  Annibal,  cam 
apud  regem  Antiochum  moraretur  causa  profugti, 
facelissiine  cavilfatus  est ,  rege  ostentante  exerci- 
ium  insignibusaureis,  ct  argenteis  floreutem,  iiidu- 
centem  curruscuin  ialcibus,  et  cum  curribuseleplian- 
tos,  et  omnein  equitaiuin,  frenis,  ephippiis,  moni- 
libus,  ac  plialeris-  pracfnlgentem.  Cuin  ergo  rei 
conlemplatione  taiili  ac  tain  ornali  exercitus,  glo* 
riabundus  Annibalem  aspcxlsset :  1  Pu.tasne ,  in^ 
quit,  satis  esse  Romanis  haec  oroi^a?  >  TuocPoe' 


iittefontur.  Et  eos  quidem  iion  niodo  virililer  Neop.o- 
temus  noster  sustiuoii,  sed  ex  niaxima  parle  potenw 
ter  taperavit.  Unde  tactus  dolore  cordis  intrinse- 
cus  Eustachius,  quem  praedixl ,  quod  in  viia 
oplimum  fecit,  rebus  excessit  humanis,  quein  » 
laetantibus  bbnis,  ei  ptiblicaB  fortun»  congratulaii- 
tibus,  quoniam  hic  flageilum  aliud  patriae  tmmiue- 
bHt,  luxerunt 

Ambubaiarum  collegta,  pharmocopatcB » 
MentHci^  mtmi,  baiatrones^'  lioc  genus  omne, 

(HORAT.   \,  II,  i,) 

Ne  tainen  obitus  ejus  gloriaedocis  nosiri  quidquam 
detrahcret,  dedilionem  Craumersiac ,  in  cujus  siib- 
sididm  cum  paire  venerat  in  manu  valida ,  et  uu- 


617 


POLYCRATICUS.  —  UB.  VL 


ms 


tios»  iUudens  ignaviain,  inruelliamque  miliium  ejus  j^  paucissimis  ei  riilelissimis,  irel  poiius  ipse  tecuui. 


7r 


pretio^e  armatorum  :  c  Plane,  inquit,  salis  esse 
credo,  elsi  Romani  aTarissimi  sint.  »  Lepide  qui- 
deni»  JDreviier^  e(  acerbe.  Nam  rex  de  numero 
exercirus,  ei  de  aeslimaiida  aequiparatione  qussierai 
et  itlum  liquet  respondisse  de  praMla.  Denique  si 
Naso  a  iniliiia  nrtis  suae  arcet,  ei  jubci  csse  procul 
iuTenes  iuermes  ut  feniina  comptos,  quis  credai  eos 
ad  robuslam  militiam  admiitendos?  OpiOces  artium 
singnlarum  id  rerum  suarum  prx  cxieris  ornant,  a 
quibvsse  sciunt  prae  caeteris  bonorari,  Uiideiiquet 
miliies  oportere  armis,  quam  vesiibus  iiilidiores 
esse.  iEneas  a  digiiis  gemmas  ad  ensem,  Virro  ad 
pocula  legitur  transtulisse.  Hacbabaeos  quoqne 
constat  clypeos  inaurasse,  et  cx  fulgore  eorum  ior- 


Raro  enim  manet  abscoiiditum  ,  quod  ad  itoiitiaiu 
inuilitudiiiis  venit.  Militaria  quoque  praecepla  et 
exempla  strenuorum,  junioribus  saepe  referenda 
suiil,  ul  his  ad  scieuliam  inslituanlur,  illis  acccu- 
daniur  et  animentur  ad  virtutem.  Nuc  tamen  pro- 
posiium  ineum  est,  rei  milltaris  bic  tradere  ariem» 
qua^  quidein  maxima  est ,  et  pernetessaria,  ct  siu« 
qua  (ui  verbis  Plutarcbi  utar)  mancus  quilibei  iii- 
telligitiir  principatus.  Qu:im  si  quis  ediscere  volue- 
rit,  adeal  Catoneiu  Ceasorium,  legat  et  illa  qii& 
Cornel.  Celsus,  quas  Julius  llygiuus,  quae  \egelius 
Reiiaius ;  ciijus,  eu  quod  elegantissime  et  diligentis- 
sime  rei  inililaris  arlein  tradidit,  licet  excmpU 
pruisirinxil,  plura  inserui  :  legol,  inquam,  quae  isii 


litudincm  geniium  dlssipatam.  Eos  lamen  credibiie  ^  posteris  prxscribenda  duxerunl.  Iloc  lainen  in  oiii- 

est  vesie  commoni  fuisse  contentos.  Mibil  est  quod 

ininus  deceat  roilitem,  qaam  culius  mollior,  et  de- 

lici»  veslium  exquisitae,  nisi  foric  cuiu  Tbrasono 

ad  munitiouem  Tbaidis  expugnandam,  Veiieri  de* 

Toverlt  militiaiQ  suani,  Marte  conteinpto.  Sordes 

quoque  vitandae  sunt,  et  mediocritati,/qu»  aureo 

iiicedit  tramite»  jugiter  insistendum.  Hoc  auteni 

volo.ire  persuasum  iiostratibus,  si  exerceauiur,  vir- 

tutein  non  deesse,  qnae  tamen  frequenter  intercidit, 

si  non  disciplina  flrinatur.  Artem  vero  rei  inilita- 

ris»  Lacedaemonii  tradidisse  dicuiitur.    Unde  et 

Annibal  Italiam  petitorns  ,    Lacedxmoniura  quae« 

ftivii  ductorem  aruioruui.  Qui  dcsiderat  pacem,  prac- 

paret  belluni.  Qui  viclori;iiu  cupii,  diligenter  iin-  {^ 

buat  militeittv  Qni  secundos  optat  eveutns,  dimicct 

arle,  non  casu.  Nemo  provocare,  nemo  olTendcre 

audeat,  quem  scit  superiorein  fore,  si   puguet. 

Atheolenses  unuin  prae  cjeteris  maiidasse  miliiibus» 

prisci  loquuntur  aiinales  :  Miles  nonduin  eiiieriius 

exercitio  et  labori  jugiler  assuescai.  Nain  baec  so- 

lent  iji  castris  sanitatem ,  et  in  coufliciu  praesure 

victoriaiin.  iidem  eam   tradiderunt,  quia  in  pediii- 

busrobur  coiisisiit  excrcitus,  et  paruroi>er  apiuui 

esse  mililide,  qui,  nisi  eques  sil,  pugnare  non  noviu 

Yemmtamen  nec  exerceri^  nec  ad  pugnam  vocaliir 

utiliter,  cui  stipendia  non  procedunt.  Si  eniin  sub- 

trahas  aliineota^  tibi  miles  obsequium  negabit,  «ut 

fidem.  Fames  enim»  ot  dici  solei,  pognat  interiuSy 


nium  artium  utiliiale  vcrsatur,  ut  nequaquam  pra.*- 
ceptis  cxcrcilium  desit.  Nam,  sicut  ait  Ciccro,  iii 
unaiuquainque  rem  dare  prxcepla  rAciniiuuni  tni^ 
sed  eain  efficaciter  exsequi  laborioiissimum.  Quod 
vero  in  praxepiis  eloqueniiae  ad  Hercnnium  ^crj- 
bens,  de  ailc  dicendi  asseruit,  eain  sciliccl  inefBca^* 
cem  et  inuiitem  esse  sine  usu  et  cxerciiatione  di- 
«endi,  ad  omnes  arles  arbitror  transferendum, 
quaienus  non  flrmantur  usu,  nec  exercitio  robo* 
ranlur.  Adeo  quidcm  ot  si  artem  usumque  disso 
cies,  uiilior  sit  usus  expers  artis,  quam  ars  qiiae 
sui  usum  non  babet.  Nain  et  David  in  fuiida  el  la- 
pide,  quoruni  pcriliain  et  usum  habebat,  ailopby- 
luni  stravit,  et  :n  buculo  suo  agj^rcdi  aubus  est  vi- 
rum  cuiictis  lerribileni,  et  bellaiorem  ab  adoles- 
centia  sua.  Rejecilque  loricain  regiam  el  arma, 
quibus  exercitatus  non  fucrat,  ratus  csse  omnia  ini» 
pcdimenlo  mililiae,  quorum  usus  exercilfo  noii  fir- 
inatur.  Caeteruin  sicut  ars  btcritis  est  usus  ignara, 
sic  et  usus  iinperfKclus  esl,  qui  cx  arte  iioti  provc- 
nii.  Est  ergo  siiiguloruin  iiiilium  a  nalura,  qua 
reluctante,  ct  (ut  dici  solct)  inviia  Minerva,  iiihil 
recte  aggrcdimur.  Progressus  ab  usu,  ab  arte  per- 
fectio,  si  tainen  jugi  exercitatione  fUerit  solidaia. 
Obfinet  hoc  in  liberalibus,  virilibus  et  inechaiiicis, 
aut  si  qux  sunt,  quaruui  iiondum  audierimus  ineii- 
tionem,  ut  ars  infecunda  sit  siiie  usu,  cl  usus  le- 
nicrarius  siiiearte.  Miliiia  ergo  siue  arie  iners  esl. 


etsola  hac,  quetutjssima  videntur,  expugnaL  Ne-  ^  inofliciosa  siue  usu.  Quocirca  qui  miles  esse  voliie- 

scic  plebs  jejona  timere.  Si  vero  alimenia  processe-  *  

rini,  Dimc  timore  poenae,  nonc  prKuaiorum  spe  ad 
ofiBctum  incitetor.  Sinl  ubique  campi  doctores,  et 
iniliuriom  exerdUoTUm  magistri ,  et  his  ipsis  »ra 
IfiOTeinant,  et  videbis  io  brevi  gentem.  in  id  virtutie 
esse  reductam,  quo  vigebat  quando  mazimus  iu»*- 
peratorum  Jolius  Cxsar, 

Terriia  qucfsiiii  osUndil  lexga  Britanni$> 
Sed  et  deliberationes  castrenses,  flctitix  tamen, 
frc<|ucntius  agilentur,  ut  in  bis  exercitatus  miles, 
ciiin  usus  exegerit,  quid  maxime  expediat,  sciat 
eligere.  Si  vero  res  fuerit  seria,  laieat  militem,  eo 
quod  militare  pnereptum  est  :  qqid  fleri  debeat 
tractalo  cum  multis,  quld  vero  facturus  sis,  cum 


rit,  pr.-ediscnt  artcni,  eamque  usu  et  exorcitio 
flrmet,  ut  cuin  electus  fuerit,  el  niillliae  sacratnenlo 
ascriptiis,  reipublic»  et  sibi  utiliter  vivat,  et  iion 
sit,  prout  Plutarcbus  ail,  manus  maiicn.  Ilis  eniiti 
verbis  in  insiitulione  Trajani  novissime  usus  esi, 
cuin  a  inanibus  prolapsus  est  ad  pedcs.  Seqiiamur 
ergo  euin,  et  sicut  ipse  ait,  quasi  soccos  pedihus 
faciamus,  ut  non  oflendantur  ad  lapidein,  obicenive 
alium,  quem  multiplex  ingerit  casus. 

Cip.  XX.   Qui  $ittt  pede$  reipubUcm  ei  de  eura  ei$ 
impendenda> 

Pedes  quideni»  qui  bumiliora  exercent  oflicia, 
*appellantur,  qiiorum  obsequio  reipnUioe  membra 
por  terram  gradiuniur.  In  bis  quidem  agricolaruoi 


919  JOANNIS  SARESBERlBNSiS 

rauo  verlitur,  qul  lerra  semper  adharenl,  sive  in  A  ^jVenduntcefaMijUi^^^^^^^^  aMu^ 


(QO 


sationalibus,  sive  in  con^iiivis,  live  in  pascuis,  stve 
in  Doreis  agiientur.  His  eiiam  a|;gregantur  mullae 
species  lanificii,  artesque  mechanicae,  quae  in  ligno, 
ferro,  sere,  metallisque  va^riis  consisiunt,  serviies 
quoque  obsecundationes,  ei  niultiplices  victus  ac- 
quirendi,  viiaeque  susientandae,  aut  rein  (amiliarem 
aroplificandiformae;  quae  nec  ad  praesidendi  per- 
tincntauctoritatem,  etuniversilati  reipublicae  usque- 
quaque  proficiunt.  Haec  autem  tot  sunt,  ut  respu- 
bltca  i^on  ociipedes  cancros,  sed  et  centiped^s 
pedum  numerositate  transcendat.  Et  quidem  prae 
inultitudine  uumerarl  non  possunt,  cum  taroen  qon 
infinita  sint  per  natqram,  sed  quia^  tam  variap  fi* 


Educuni  fetus,  atia  pumsima  meila 
Slipanif  et  liquido  distendunt  neetare  eellat, 
Sunt,  quibus  ad  portas  cecidit  eustodia  forti^ 
Inque  vicem  speculantur  aquai,  et  nubiia  c«fi : 
Aut  onera  aceipiunt  venientumj  aut  agmine  faclQ 
Ignavum  fu^os  pecus  a  prasepibus  atcent. 
Fervet  opus,  redolenique  thymo  fragrauiia  mMa^ 
Ac  veluli  lentis  Cyclopes  fulminamassis  i 
Cumproperant,  alii  taurinis  foiHbus  auraa 
Accipiunt^  redduntque^  aiii  slridentia  tinguM 
j€rallacUf  gemit  impositis  incudibus  JEtna, 
Illi  inter  sese  magna  vi  brachia  toiiunt 
In  numerum,  versantque  tenaci  forcipe  ferrum, 
Non  uliier  (si  parva  lice^  compon^re  magnis) 
Cecropias  innaius  apes  amor  urgpt  habendi^ 
Munere  quamque  suo  :  grand(cvis  oppida  curm, 
Et  munire  favos^  et  Dadalu  fingere  tecia. 
At  fessoi  multa  referunt  se  uocie  minores^ 


gurae  sunt,  ut  nullus    unquam  officiorum  scriplor,  ^  q^^^^  ,^j^„,^  n/«na?:  pascuniur  et  arbuia,  pawm, 
in  siugulas  species  eorum  specialia  praecepla  dede-      Ei  glaucas  salices^  casiamque,  cri 


rit.  Verumtamen  quod  generale  est  pmnibus  ei 
cingulis  procc^ratu^,  ut  legis  scilicet  limiles  non 
excedant,  et  ad  pubiicam  utilitatem  omnia  rcferjin- 
|ur.  Debent  autem  obsequium  in.feriora  superiori- 
l)us,  qqae  omnia  eisdem  vicissim  debe(it  necessa)- 
riuni  subsidium  providere.  \}i>^^  Plularchus  ea 
dicit  in  omnittus  exsequenda,  quae  humiiioribus,  ^d 
est  ffiultitudini,  prosunt.  Nam  paucitas  semper  plu- 
ribus  cedil.  Ea  ergo  caysa  instiiuii  sunt  inagistra- 
tus,  ut  a  subditis  injuriae  propuUentur,  ipsaque 
respublica  quasi  ilio.rum  opificio  calcietur.  Esl  eoim 
quasi  discal^iala,  quandq  injuriis  exponitur,  quo 
nihil  polest  ignominiosius  esse  gerentibus  magisira- 


crocumque  rubeuiem^ 
Et  pinguem  tiliam,  et  ferr^gineos  hyacinihos, 
Omnibus  una  quies  operum,  iabor  omnibut  unus, 
Mane  ruunt  portis  :  nusquammora  rursus^  easden 
Yesper  ubi  e  pastu  tandem  decedere  campis 
Admonuit,  tum  tecia  petunt,  tum  corpora  eurent» 
Fit  soniiust  mussanlque  oras  et  limina  circuuL, 
Post  ubi  jam  ihfiiamis  se  composuere^  siietur 
In  noctenif  fessosaue  sopor  suus  occupat  artus, 
Nec  veroa  stabulis  pluvia  impendente  recedunt 
Longiusy  aut  ctedunt  cceio  adventantibus  Euris  • 
Sed  cirgum  tuta  sub  mcmibus  urbis  aquaniur^ 
kxcursusque  breves  tentant ;  et  smpe  iapilios, 
Vt  cymbo!  insiabiies  fluctu  jactante  saburram^ 
Toilunit  his  sese  per  imania  nubiia  iibrant, 
Ilium  adeo  piacuisu  apibf/L$  mirabere  morem^ 
Quod  nec  concubitu  induigent^  nec  corpora  segnes 
Ih  Venerem  soivunt,  aut  fetus  nixibus  edunt: 
Verum  ipsas  foiiis  natos,  et  suavibus  herbis 


»un..Afflictus„a,nquepopuWs.  quasi  prineipis  po- C  ItlZlT^^^.rT^r^a^l^^^^^^^^ 


dagram  argMit  et  convincit.  Tunc  autem  toitus 
reipubiicae  salus  incoluinis  praeclaraque  erit,  st 
superiora  membra  se  iinpendant  inferioribus,  et 
inferiora  superioriLus  pari  jure  resppndeant,  ut 
^ingula  siiit  quasi  aliorum  ad  invicqm  memhra,  et 
fn  eo  sibi  quisque  maxime  credat  esse  ^opsultum, 
|u  quo  alVis  utilius  noverit  esse  prospectum. 

Cap.  1X1.  Rempubiicam  ad  naturm  simiiitudincm  or- 
dinandqm.  et  ordinem  de  apibus  mutufindum. 
Scripserun(  de  repub.  etst  divprs(i  modo,  Cicerp 
pl  Platp,  cum  alter  qualis  efise  debeat  disseruerit, 
aiter  qualis  fuerit  a  majoribus  iQStituta.  H^nc  lamefi 
literqup  et  institutae,  et  instituendae  praescripsit 
(orroulaim.,  ii^t  ^iU  civilis  ns|turam  imitetur,  quam 
ppiini^m  yiven^i  du^ni  saepissjme  npminavtmus. 
Alioquin,  non  iqodp  ir^civilis,  sed  potius  bestialis 
^t  br^ta  riie  censebitur.  Quae  sit  autem  naturae  in- 
siitulio,  ipsa  ratipnis  experieniia  monstrare  suflicit. 
Poetanim  doctissimus  Maro,  ad  quem  Plutarchus 
suum  desiinat  Traj^nujn,  iit  civilem  vitam  ab  api- 
buq  miiiuetttr, 

Admirandiji  eanit  ievium  speetaeuia  rerumt 
Soice  communes  naios,  consortia  tecla 
llJrbis  habenty  magnisque  agiiant  stib  iegibus  avum  ; 
Et  patriam  soiee,  et  certos  novere  penaies : 
Veniurceque  hiemis  memores,  assiaie  iaborem 
flxp^riunlur,  et  in  medium  quwsita  reponunt. 
'Mamqueaiio!  victu  invigilant,  et  fcpdere  pacto 
^rcentur  agris,  pars  intra  septa  domorum, 
I^iarcissi  iacrymam,  et  ientum  de  corilce  gluien^ 
Vi^irna  favis  ponunt  (undamina,  deinde  tenaces 


Sufjiciunt^  auiasque  et  cerea  regna  repgunt, 
Sa^pe  eiiam  duris  errando  in  cotibus  aias 
Attriveret  uitroque  animam  sub  fasce  dederunt : 
Tanius  amor  florum,  et  gen^randi  gioria  metiis. 
Ergo  ipsas  quamvis  atigusii  terminus  avi 
Excipiat,  (neque  enim  pius  seplima  ducitur  ccstas) 
At  genus  immortaie  maneii  miiitosque  per  annos 
^tat  foriuna  domui,  et  avi  numetautur  avorum, 
Proiier^a  regem  non  sic  jEgypius,  et  ifigena 
Lydia :  nec  popuii  Parthorum^  ^aut  Medus  Hydasve^ 
Observant :  rege  incolumi  mens  omnibus  una  est; 
Amissot  rupere  /Mem,  constructaque  meila 
Diripuere  ipsas,  et  crates  soiverj^  favqrum. 
lile  operum  custos,  iiium  admirantur,  et  omnes 
Circumstantlfremitu  denso,  stipantque  frequentes, 
Et  scepe  aUoiiunl  humeris^  et  corpora  belio 
Qbjectantf  pulciiramque  petunt  per  v^inera.  n^ortem 

(ViRG.  Georg,  iv,  193  et  seq.) 
Reipubiic^e  omn^s  auctores  percurre,  rerum  publir 
carum  r^volve  bistorias,  vita  civilis  tibi  i:ectius  el 
elegaulius  nusquam  occurret.  Essentque  procul 
dubio  beatap  civiutes,  si  banc  sibi  viveudi  praescrl- 
l)erent  forma^m. 
Cap.  XXH.   Quo4  sine  prHdentia  tt    soUidtudim 

nuiius  magistratus  subsistit  incoiumis^  nec  viget 

respubiica  eujus  caput  infirmatur, 

Loca  quoque  venerabilia,  si  apum  insisuot  vesti- 
giis,via  compendiosissima,et  expedita^pFoficiscttn- 
tur  ad  yitam.  Vide  apud  Maronem  fundameuU 
Cartbaginis^  et  earum  cotlatione  beatae  urbis  auspi- 
cia  poteris  admirari.  Omniuin  oamque  laborein 
communem  agnosces,  ei  neroiiiem  otiari,  ipsamque 
regmam,  cojus  o^)e  civiiaiis  struciura  coosorgi^ 


m  POLTCRATICUS.  —  Lin.  YL  m 

elsi  labori  Inrerioram  manns  siias  nequaqnam  im«  A  ^»*er  admissus  csi,  qui,  quamvls  ex  |>iclalis  offi«io 
luisceal,  oculos  tamen  impendit  operi,  et  toiius 


mentis  exercet  sollicitudinem.  Nam  sine  pr udeniia 
et  sollieiludine  non  modo  respublica  non  procedit, 
sed  nec  minima  consistit  domus.  Unde  in  commen- 
daiione  Ulyssis  Homerus  ei  comitem  docet  semper 
prudentiam  adfuisse,  quam  ritu  poetico  Minervam 
nuncupavil.  Imitator  quoque  iliius,  Maro,  virum 
insignem  armis  et  pietaie  describens»  et  qnem  di- 
gnum  ceosuit,  ut  patrem  faceret  Romanorum,  recie 
ei  in  gerendis  omnibus  Aciiatem  sociavit,  eo  quod 
soHieitudoprudentiae,qux  gerenda  sunl.  rectissime 
promovet,  ei  viro  circumspecto  sic  negotia  saepe 
proceduni,  ut  nultis  insidiantium  dolis  prxpediaiur» 
el  quasi  invisibilis  via  gerendorum  noii  pubiicaia, 
ad  linem  intcntionis  perveiiiat  destinatum.  Ele*  U 
ganter  equidem,  cum  nec  res  militaris,  nec  pietatis 
opus  sine  soliicitudiiie  et  prudentia  valeat  exer- 
ceri.  Fideiis  uiique  contracias  est,  cum  soiiiciludo 
prudenti»  sociatur,  quia  et  ingeuium  perspicaK  re- 
tnnditur  olio,  el  solliciiudo  non  proflcit,  iiisi  divitis 
venae  fundamento  nitatur.  Alterlus  sic 
AlUra  po$cU  opem  re$t  et  conjural  amice 

(HoBAT.  DearUpoet,  ill.) 

Sed  cojuslibct  rei  quantumlibet  recta  initia  noii 
procedunt,  Minerva  recedenie.  Procedat  tibi  poeia 
Mantuanus,  qui,  sub  imagine  fubularum,  totius 
pbilosophiae  exprimit  veritalem.  Atlende  ergo  iio- 
vorum  civium  dlligentiam  : 

Quatis  ape$  (e$tale  nova  ptr  florea  rura 

Exercet  $ub  $ole  labqr,  cum  genii$  adultoe 

Kducunt  fetu$f  aut  cum  liquentia  mella 

Siipant^  et  duici  di$tendunl  nectare  eellae : 

Aut  onera  accipiunt  venientumt  aut  agmine  facto 

Ignavum  fuco$  pecu$  a  pr(e$epibu$  arcent, 

t  ervet  opu$,  redoieatque  thymo  fragrantia  mella^ 

(YiRG.  jEneid.  i,  432  et  seq.) 


Iia  variis  tenentur  occupalionibus  cives,  et  dum 
sic  coluntur  ofBcia  singulorum,  ul  universiiaii 
prospiclatur,  dum  justitia  colitur,  fHies  omnium 
lueliea  dulcedo  perfundit.  Yerumtamen  nullius  rei- 
publicae  est  diuiina  felicilas,  nisi  universiiati  pro- 
spicial  caput  incolume*  Quod  si  nou  noveras»  vei 
Didonis  docearis  exemplo.  Quanta  enira  levitate 
,£neas  admiltiiur,  quantam  cito  invenit  graliam 
lioino  ignotus,  exsul,  fugitivus,  cujus  causa  ignota  j^ 
est,  persona  suspecta?  Quanta  curiositaie  iixceptae 
sunt  ab  auribus  principum  fabuiosx  narratioiies 
bomiois,  suam  evacuantis  culpain,  propriam  quae- 
reotis  gloriam,  et  id  captantis ,  ut\de  posset  audilo- 
rum  subTertere  meoies?  Praecedunt  ergo  ad  introi- 
lom  bomiois  sermones  blaodi ,  illecebrx  lauduin  . 
conciliant  bospitii  gratiam,  convivium  accuratius 
ioatruit  omnium  captata  sedulitas,  fubulae  sequun* 
tur  coovivia,veoaodi,  multiplicisque  luxuriae  leviias 
Gomitatur  incestum.  Pariuut  baec  incendium,  deso- 
lationero  civium,  et  perpetuae  hostilitatis  prorogaot 
causas.  Hic  finis  leminei  et  effeminati  rcgni,  quod 
licet  virtotis  babuerit  fundamentuin,  succedeolibus, 
prospcFis  minime  poiuil  inveuire  proccssum.  Lc- 


ut  bospes  non  fuerat  exciudendus,  opporiiiiiius 
tameu  fuerat  eum  ut  advenam,  non  quasi  iiidicein 
introire. 

Cap.  yiWiULevitatem  $icut  ioquendi,  ita  et  audiendi 

vitandam  :  et  quod  fiai$   voiuplati$,   posnileniiu 

est. 

Omnia,  inquit,  fae  cum  consi/to,  et  post  factum 
non  posnitebis  [Eccli.  xxxii).  Prxterea  siciil  princi- 
pem  levia  proferre  non  decet,  sic  ncc  facilem  qnl- 
dein  esse  ad  levia  audienda.  Ait  enim  Sapientia  : 
Princeps  qui  iibenter  audit  verba  mendacii,  omnes 
mini$iro$  liabet  impios  (Prov.  xxix).  Confubulutioui- 
bus  et  conviviis  se  totis  virtbus  iinmiscet  Venu.% 
cujus  qui  piiiua  nussilia  libenler  admiliit,  quin 
posterioribus  gravius  vulnerclur,  vix  evadit. 

Vi$u$,  et  aiioquium,  contaclue,  et  oscuia,  factum. 
sicut  se  prxcedunt  ordine,  iia  ct  ex  necessiiaie  do- 
loris  inferunt  parlum.  Yoluptatis  siquidem  flnis. 
pttnitentia  est.  Si  iiiihi  non  credis,  vcl  Deinosiheni 
crcde,  qui  salis  urbane  boc  Laidi  dicilur  respon- 
disse.  Haec  autem  Lais  Corinthia  ob  elegantlaiu 
venustalemque  forni»  grandem  peconiam  demere- 
bat.  Conventusque  ad  eam  divoruin  bomiiiuin  ex 
omni  Graecia  celebres  eranl,  nec  adinittcbat  nisi 
qoi  dabat,  quae  poscebatur.  Poscebat  aurem  illa 
nimium  qttaniuin.  Hiuc  uatum  est  frequens  IIIuaI 
proverbium  npud  Graecos  :  <  Prustra  quis  Corin- 
thum  lenditad  Laidem,  nisi  queat,  aut  velitdure« 
quae  posciiur.  >  Ad  hanc  ille  Demosihenes  clanculo 
adit,  et  ut  copiam  sui  faceret,  petit.  At  Lais  hoc 
C  quantum  poposcit,  quod  noslraiis  nummi  denariuni 
fuciat  decies  mille,  xqualurque  medietali  talenii 
niajoris,  quod  nostratis  denarii  viginti  millia  clau- 
dit.  Tali  petulantia  mulieris  atque  pecunix  magni- 
tudine  iclus,  expavidusque  Deinosthenes  avertitur, 
et  discedens  :  i  Ego,  inquit,  poeniiere  lanti  nou 
emo.  >  Yisne  proximiora?  Nosti  quis  dixerit,  quia 
habet  boc  voluptas  oinnis  : 

Stimuti$  agit  furentes, 
Apumque  par  voiantum^ 
Ubi  grala  meiia  fudit, 
Fugit,  et  nimi$  tenaci 
Ferit  icta  corda  morsu. 

(BoBT.  De  con$»  pliiio$.  Mctr.  VII.) 
Initia  namque  cupidinis,  dulcla  sunt  sitpcr  niclet 
favum  :  at  novissima  ejus  quovis  absinthio  aina- 
riora  sunt.  Quis  est  enim  finis  confabulationis  con- 
vivlorum,  et  expletae  libidinls,  nisl  pyra  inceiisa, 
ct  quae  in  omnes  cives  desolationis  incemtia  spar- 
gil? 

Cap.  XXiV.  \itia  pote$tatum  ferenda  $unt,  eo  quod 

in  ei$  au$pieia  pubiicce  $aiuti$  eon$tant,  et  quod 

dixpen$atore$  $aiuti$  $untf  $icut  $tomachu$  in  cor- 

pore  animaii$  nutritiva  di$pertitf  et  hoc  ex  $$%- 

tentia  domini  Adriani  papoi. 

Yade,  intiuit  Salomon,  ad  formicam^  o  ptger,  ut 

providentia  iiabeatur  (Prov,  vi).  At  philosophus  vi- 

rum  politicum  luittit  ad  apes,  ut  ab  illis  suuiu  di- 

scat  ofiiciura  :  cui  si  Tyrii  acquievissent,  ucqua- 

quam  luxuriae  indulsissenl,  et  de  gentis  perpetua 

incolumilaie  gaudcicnt.  Sed  qiii»  vilium  in  muiioro 


€^  40ANt<i8  SARESBERIENSIS  0!sl 

doroinaradicavit,  eflcminaiiclvcs8ubdux«runtcolia  >v  inlolcrabilis  est  :  praeterea  omnes  argunnt,  quod 

ruentibus  et  coUabeniibus  ecclesiis,  quas  pairum 


Tirtuti.  Porro  etsi  in  offlcio  vjrtutum  8i't  remissior 
principatus,  colendus  tamen  est :  et  sicot  apes  in 
fiumeris  regem  suura  atiollunt,  iia  subjecii,  quos 
pedes  et  membra  praediximus  esse,  dnmmodo  vitiis 
perniciosus  non  sit,omnimodum  ei  exhibeani  famu« 
latum.  Nam  etsi  laboret  viUis,  ferendus  et  tanquam 
in  quo  salulis  auspicia  provincialibus  exstanl. 

.  .  .  Rege  incohmi  mens  omnibu$  una ; 

AmitsOf  rupere  fidem, 

(ViRG.  Georg,  iv,  212,) 
lllyrici  et  Thraces,  quolidiano  exercilio  induraiiy 
gloria  bcllic9e  laudis  riuitimos  Macedones  terrebant» 
qui  prxlio  pulsi,  rege  suo  regis  defuncti  fllto  iii  eu- 
nis  prolalo,  et  pone  aciem  posito.  acrius  certamen 


construxit  devotio,  altaribus  quoque  iticuiils  pa- 
latia  exsiruit,  et  ipse  non  modo  purpuratus,  sed 
deauratus  incedil.  Palatia  splendent  sacerdoium, 
el  in  manibus  eorum  Gbrisli  sordidatur  ecclesia. 
Provinciarum  diripiunl  spolia,  ac  si  ihesaaros 
Cresi  studeani  reparare.  Sed  recte  cum  eis  agtt 
Altissiinus,  quoniam  et  ipsi  aliis,  et  s^pe  yilissimis 
hominibus  daiisunt  in  direptioneia.  £t  ut  opinor, 
dum  sic  in  invio  erraverint,  nunquam  deerit  eis 
flagelluro  Domini.  Os  siquidem  Domiui  locutum  est, 
quia  quo  judicio  judicaverint,  judicabuntur,  et  sua 
mensura  reinetietur  els.  Aniiquus  dierum  meniiii 
non  novii.  U;£c«  inquam ,  Pater,  loquitur  populus, 


repetiere,  (anquam  ideo  vicii  fuisscnr,  quod  bel- ^  quandoquidem  visutiilius  tibiseuteiitiasproferam. 

]anlibus'defuerant  auspicia  regis  sui;  viclores  fu- 

luri   vel  propterea,  quod  ex  superstilioiie  vel  fide 

auimnm  vincendi  ceperant.  Nam  et  iniseratio  in- 

fantis  eos  tcnebat,  quoniam  si  \icti  essent,  cnpti- 

yum  de  rege  facere  vidcbantur.  Conserto  iiaque 

pra^lio*  magna  capde  lllyricos  fuderunl,  oslendentcs 

hostibus  suis,  priore  bello  regem,  nou  virtutem  Ma« 

cedonibus  defuisse.  Quanli  ergo  esse  debet  jam  pro- 

v^tus  actate  etdigniiaie,  si  tanti  habeaiur  utroqiie 

provehendus?   Licet    aulcm  duriuscule    videaiur 

tractare  populum,  tamen  auctoritas  digDititis,  et 

ofDcii  utilitas  debeniproyincialium  aniinos  miiigare. 

Memiiit    me  causa  visilandi   dominum  Adrianum 


El  tu,  iiiquil,  quid  senlis?  Aiigusti» ,  inquam, 
sunt  undiqiic.  Vereor  enini  ne  iuendacii  vel  adula-' 
tionis  conirabam  noiam«  si  solus  populo  contradi- 
xero.  Sin  auiem,  reaiuiu  vereor  majesutis,  ne 
tanquam  qui  bs  meuiu  iu  coeium  posuerim,  crucem 
videar  meruisse.  Veruniiamen  quia  Guido  Clemens 
Sanctse  Poteniianae  Presbyter  cardinalis  populo 
testimonium  perhibet»  ei  usquequaque  contradicere 
non  praesumo.  Asserii  etiim  iii  Honuina  Ecciesia 
quamdam  duplicitatis  esse  radicem,  et  fomentum 
avaritix,  quse  caput  et  esi  radi^  omnium  malorum. 
Neque  Id  quideni  in  atigulo,  sed  considentibus  Ira- 
(ribus,  sancto  Eugenio  prxsidente,  quando  adver- 


pontiflcem  quartum.  qui  me  in  ulteriorern  familia-  ^  sus  innocentidm  ineam  Fereuiini  gratis  excandue- 

.       .  -  ....  .       V*  •     ,  ,  ,.  _, 


ritaiem  admiserat,  profectom  in  Apuliam,  mansl 
que  cum  eo  Benevenii  ferme  tres  menses.  Cum 
iiaque,  ut  Geri  solet  inter  amicos,  saepe  super  plu* 
rimis  coiiferremus,  et  ipsc  quid  de  se,  et  Ecclesia 
Romana  sentirent  homines,  a  me  familiarius,  et 
diligentiNS  quxreret,  ego  apud  cum  usus  spiriius 
libcrlate,  mala,  qua:  in  dlversis  provinciis  audie- 
ram,  paieuler  exposui.  Sicutenim  dicebatur  a  mul- 
lis,  Romana  Epclesia,  quae  maier  omuium  eccle* 
siarum  est,  se  non  tam  matreiu  exhibet  aliis,  quam 
novercam.  Sedcnt  in  ea  Scribae  et  Pharisxi,  po- 
nentes  oiiera  importabilia  in  humeris  hominmu, 
quae  digilo  non  conlingunl.  Doininantur  in  ciero, 
nec  forma  fiunt   gregi,  qui  recto  calle   pergit  ad 


ranl,  hoe  publice  proiestatus  est.  Unuin  tamen  au« 
dactet  conscientia  teste  profiteor,  quia  nusquam 
honestiores  clericos  vidi,  quam  in  Ecclesia  Ro- 
roana,  aut  qni  magis  avaritiaiu  detesteiitur.  Quis 
Bernardi  Redotieusis,  saiicioruiu  Cosmae  et  Da- 
miani  diacoui  cardinalis  conlincntiaui,  contemptuuv* 
qu6  pecuaiae,  nou  miretur?  Nondum  natus  esta  quo 
Uiuuus  acceperit.  Qnod  (amen  a  communlone  fra- 
(ruin  siuccriore  jure  proveuiebai,  inierdum  acci- 
pere  persuasus  est.  Quis  non  stupeat  episcopuoi 
Praetiestinuin,  qui  scrupulum  conscientiae  inetuens, 
et  a  participaiione  bonoruin  cominunlum  abstine- 
bat?  Plurium  tanta  niodestia,  tanla  gravitas  est, 
ut   Fabricio  non    inveniantur    iqferiores,  queui, 


vitam,  pretiosam  supelleailem  congerunt,  auro  et  j^  agnila  salutis  via,  roodis  omiiibus  antecedunt.  Quia 


argeuto  ouerant  mensas,  sibi  eliam  ab  avaritfa 
nimis  parci,  Nam  pauper  aut  niillus,  aut  rarus  ad- 
roiditur,  quein  interduni  non  tam  Christus,  quam 
vaiia  gloria  introducit.  Concutiunt  ecclesias,  iiies 
excitant,  eollidunt  clerum  et  populum,  laboribus  et 
miseriis  alDictorum  nequaquamcompatiuniur,  eccle- 
siarum  laeiaiitur  spoiils,  el  quaestuin  oiunein  repu- 
tant  pietatem.  Justitiain  non  lani  veritati,  quam 
pretio  reddunt.  Omnia  nainque  cum  pretto  hodie, 
sed  nec  cras  aliquid  sine  pretio  obtinebis.  Nocent 
saepius,  el  tn  eo  daemones  imitantur,  quodtunc  pro- 
desse.putantur  cum  nocere  desistont,  exceptis  paii- 
Cis,  qui  nomen  et  oflicluin  pastoris  implcnt.  Sed  et 
jpss  Komanus    pontifcx  omnibus  grnvis,   el  fere 


ergo  insias,  urges,  prxcipis,  cum  certuin  si(  quOd 
Spiritui  sancto  iuentiri  non  licet,  fateor,  quia  qnod 
praicipis,  faciendum  est,  etsi  non  sitis  omnibus 
operibus  iroitaiidi.  Nam  qui  a  doctrina  vestra  dis- 
seutit,  aut  haereiicus,  aut  schismaticus  esi.  Sed 
Deo  propitio,  sunt  qui  non  omnium  vcslrum  opem 
imiteiilur.  Paucorum  ergo  labes  sinceris  maetilam, 
et  unlversali  Ecclesiae  infamiam  ingerrl.  Et  mea 
opiuione  ideo  frequenlius  moriuiitur,  ne  totam 
corrunipanl  £cclesiam.  Sed  et  boni  rapiontur  in- 
(erdum,  ne  malitia  Immutentur,  et  qoia  Roma  cor- 
rupta,  apud  Deiim  his  reperitur  indigna.  Tn  ergo, 
qui  id  habcs  oiGcii,  quaere  e(  insere  humilcs,  vaoa 
gloriae  ct  pecuuiae  coiikMtiptores.  Sed  limeo  ne. 


C25 


POLTCHAHCUS.  —  LIB.  yi 


6>26 


dum  pergis  qoaerere  qnae  m\s,  ab  imprudente  amico  A  ilaque   siomachqs,  qnt  llcel  Tor^i  sic,  et  aTidus 


audias  quae  non  tis.  Quid  esi,  pater,  quod  alionim 
discnlis  vitam,  et  te  ipsum  minime  perscrularis?, 
Omnes  applaudnnt  libi,  paler  omnium  vocaris  et 
doiuinus,  et  capili  tuo  infundilur  omne  oleum  pec* 
caioris.  Si  ergo  pater  os,  quare  a  filiis  munera  et 
relribationes  exspectas?  Si  dominus,  quare  Roma- 
nis  tuis  timorem  non  incutis,  et  (emeriiaie  re- 
pressa»  eos  ad  fidem  non  revocas?  At  urbem  vis 
ecclesiae  tuis  muneribus  conservarc.  Nunquid  eam 
sic  Silvester  niuneribus  acquisivit?  In  invio,  paier, 
es»  el  non  in  via.  Eisdem  est  conservanda  niuneri- 
bus,  quibos  est  acquisiia.  Quod  grafis  accepisli, 
graiis  dato.  Jfustitia  regina  viriuium  est,  et  eru- 
bescit  quovis  prelio  permotari.  Si  graiiosa  Tuiura 


aiieni,  non  sibi  tamen  petit,  sed  aliis,  qu«  eoexi«- 
nanito  nequeunt  sustentari.  Tale  esU  inquit,  frater, 
si  recte  attendas,  in  corpore  reipnbMeae,  ubt  licet 
plurimom  appetai  magistratus,  non  tam  sibi  quam 
aliis  coacervat.  Si  enim  esinanitus  fuerit,  nihil  est 
quod  membris  valent  impartiri.  Nam  stomacbi  in 
•orpore,  et  principis  in  republica  idem  olficiam  es^, 
joxia  illud  Q.  $ereni  : 

Qui  ttomaehum  regem  lotius  eorporh  e$se 
Contenduni^' vera  HUi  ratione  videntHr  ; . 
Hujus  enim  validus  firmal  tenor  omnia  membra. 
At  contra  ejusdem  franguntur  cuntia  dolore. 
Quin  etiam,  nisi  iiura  juvet^  viliare  eerebrum 
Fertur,  et  integros  illinc  avsrtere  sensus. 

Voli  ergo  neque  iiosirum,  neque  sseculariura  priii- 


esi,  sit  gratiiita.  Nequaquam  prosiiiuatur  ad  pre-  *  «'P""  duriiiam  metiri,  sed  omnium  utilitatemat 
lium,  quge  corrumpi  non  potest.  Integra  est,  ei      ^^^* 


sentper  incorrupia.  Dum  premis  alios,  et  tu  gra- 
vius  opprimeris.  »  Risit  poniifex,  et  tantai  congra- 
tulatus  estlibertati,  pra!cipiens  ut  quoiies  siaisirnin 
aliqtiid  de  ipso  meis  auribus  insonaret,  boc  ei  sine 
inora  nuntiarbm.  Ki  cum  plurima  nUnc  pro  se, 
nunc  conira  se  respondisset,  apoinguni  bujiisnioJi 
roilii  proposuit.  Ait  ergo  :  c  Accidit  ol  adversus 
stomachum  membra  omnia  totiiis  corporis  cbnspi- 
rareol,  tanquam  adversus  euni  qiii  voracitaie  sua 
labores  omniuni  exhauriret.  Non  satiatur  oculus 
visQ,  nec  auris  auditu,  laboribus  insistunt  manus, 
pedes  ab  itiuere  callum  iiiJuuni,  ipsaque  lingua 
otiliier  sermonein  et  silcniiuin  iiiodcralur.  Omnia 
denique  roembra  pnhlicis  invigilaiit  commodis,  et 
In  lania  sollicitudine  oroniuin  ei  lahore,  solusquie- 
scK  venter;  et  cum  omnia  paraia  fuerinl  quae  la- 
bor  muliiplex  acquisivit,  solus  .oiniiia  devorat  et 
consuniil.  Quid  luQlta?  Gondixeruut  ut  a  laboribus 
abktinerent,  et  gravi  inedia  couficerent  ilJuin  iner- 
lem  et  publicum  hostem.  Exacla  est  sic  uiia  dies, 
secuta  est  altera  taediosior.  Tertia  adeo  perniciosa 
fuit,  ot  fere  omnibus  defcctum  indiceret.  Urgente 
itaque  necessitate,  fratres  iierum  in  uuum  conve- 
neruot,  acturi  de  salute  sua,  et  hostis  piiblici  stahi. 
Cum  vero  omnes  assistereni,  oculi  Janguerunt,  pes 
molem  corporis  non  erexit,  torpebantbrachia,  sed 
et  ipsa  lingua  iners  et  deficienii  palaio  sociaia. 


Gap.  XXV.   De  eohmremiM  eajritis  et  membrorum 

reipublico!  :  et  quod  princeps  gucedam  imago  Dei- 

talis  esl^  el  de  crjmine  majestalis^  et  de  his  qUte 

sunt  in  fidelitale  servanda, 

Mihi  vero  salisfactum  est,  et  personsos  som  di*- 
voios  humeros  supponere  poiestati,  nec  modo  fero 
eain,  sed  grau  est,  dum  Deo  suLdecta  est,  et  illlus 
ordinetn  sequitur.  Alioqnin  si  divinis  relocteuir 
niandaits,  et  me  theomachiae  siiae  veiit  esse  parti-^ 
cipem,  libera  voce  respondeo  :  Denm  coivls  homiol 
prxferenduin.  Sic  ergo  cohaereant  Inferiora  supe- 
rioribus,  sic  oniversa  inembra  se  siihjiciani  capitii, 
ut  religio  servetur  incolomis.  Rem  politicam  iegir 
tur  Socraies  inslituisse,  et  in  eam  dedisse  prae- 
C  cepta,  qnae  a  sinceritate  sapientiae,  quasl  quodam 
fonie  naturae  manare  dicuntur.  Hoc  autem  in  sum- 
nia  colligiliir,  ut  qo»  in  republica  homiliora  sonty 
Bnajorooi  olOcio  diligentius  conserventur.  Institu- 
tionein  Trajani,  cujus  nientio  superius  faeia  est, 
diligentius  rclegc,  iet  haso  latius  conscripta  inve« 
nie«i.  Nobts  autem  haec  de  uniiale  capitls  el  mem-' 
brorum  ad  praesens  dixisse  sufficiat;  hoc  adjecto 
quod  praemisinius,  qood  Ixsio  capitis,  oi  praedixi-» 
ihus  ad  omnia  inenibra  refertur,  tH  ciijusqoe  incro- 
bri  volnos  injoste  irrogatom,  ad  capitis  spectat  in- 
juriam.  Caeierum  quod  adversus  caput  aui  «iiiver* 
sitaiem  inehibroniin  dolo  malo  matitia  praesumit, 
crimen  est  gravissimum,  et  proxirouin  sacriiegto, 


causam  communem  exponero  hon  praesuropsii.  Ad  p  qoia  sicut  illud  Deoin  aitental,  iia  et  istod  priucl 


cordis  ergo  consilium  oinnia  redieruut,  ibique  ha- 
biia  deliberatione,  raiio  patefecit,  quoniam  hac 
roala  ingerebat,  qui  atite  denuiiiiatus  fueral  publi- 
cos  hostis.  £x  quo  enim  ei  iributa  subtracta  sunt, 
et  ipse  quasi  publicus  dispensator,  omnibus  ali- 
menta  subduxit.  Et  quia  neino  potest  sine  stipcn- 
diis  militare,  cum  slipeudia  non  procedunt,  debili- 
tatur  et  frangitur  miles.  Sed  nec  in  dispeiisatorem 
poterat  culpa  refundi,  qui  quod  non  acceperat,  roi- 
niiiie  potiierit  aliis  erogare.  Longeque  tutius  esse, 
ut  ei  quod  distribunt  ministretur,  quam  illo  eva- 
cualo  omnia  iiieinbra  esurianl.  Factuinqiie  estita  : 
ftnadente  ratione  impletus  est  venter ,  refocillata 
mcnibra>et  pax  omniuiu  reforniala.  AbsoIulus  est 


|>ein,  qiiem  constat  esse  ih  terris  quamdam  imagi- 
nem  Deiiatis.  Et  ez  eo  quidem  niajestaiis  dicitur 
criinen,  qiiod  |>ersequitur  illius  Imagiiiem  qui  so* 
lus,  sicut  illustris  comes  Legecestriae  Robertos, 
roodesie  procoiisulatuin  gerens  apod  Briiannias, 
dicere  consuevit,  verse  et  ingenoae  roajestalis  reti* 
nel  veritatem.  Fota  cum  quis  adversos  principi» 
securitatem,  aui  popull,  quid  molitar,  sive  per  se, 
sive  per  aliom.  In  hujiis  autem  persecutione  omni* 
bos  aeqoa'  coiidiiio  est  :  et  pleromque  fit,  ut  nee 
mortis  benefieio,  in  bis  eiiain  qoos  neoMi  convenll 
in  viu,  liberenton  Sed  conviciis  mortuis  illorum 
damnator  memoria,  et  bona  suecessoriHus  aufe^ 
ruoior.  Nam  exquo  sceleiatissioiuin  qois  coosilioni 


ef7  JOANNIS  SARESBERIENSIS  ^ 

cepic,  cxlnde  quodam  modo  sua  menle  puniius  esi.  A  Doniino  debeaiur,  soie  clarius  lucet,  si  (anlum  de- 


Ex  quo  quis  lale  crimen  contraxU,  neque  alienare, 
iieque  manumittere  posse  consiat,  nec  ei  solvcre 
jnre  debitorem.  Fatnosi  quoque,  qui  alias  ju^  ac- 
eusandl  non  liabenl,  sine  ulla  dubiiatione  bic  ad- 
mituintur;  sed  et  milites,  qui  alias  causas  dereii^ 
dere  non  possunt*  Nam  qui  pro  pace  excubant» 
maRis  inagisque  ad  banc  accusationem  admittendi 
sunt.  Servi  quoque  dominos  iicenter  deferunt,  et 
liberii  patronos.  Hoc  tamen  crimen  a  judicibus  non 
in  occasionem  ob  principalis  majestatis  vcneratio- 
nem  bnbeiidum  esi,  sed  in  veritaie.  Nam  et  spe- 
cianda  est  persoiia  an  poiueril  racere,  et  an  leccrit, 
an  cogitaverit,  et  an  anlequam  hoc  prsesumpserit, 
sanx  mentis  fuerit.  Nec  lubricum  linguae  ad  pce- 
nam  facile  trahendum  est :  quanquam  enim  teroe- 
rarii  pcena  sint  digni,  tainen  et  illis  parcendum 
e»%f  sl  non  tale  sit  delictum,  quod  vel  ex  scriptara 
legis  dascendal,  vel  quod  ad  excmplum  legis  vindi- 
candum  est.  Audiiiniur  et  mulieres  in  \xs3i  maje- 
statis  quscslione.  Naiii  coDiuralionem  Sergii  Caii- 
lina  Julia  mulier  delexii,  el  M«  Tiillium  consulem 
\n  jndicium  ejus  inslnixit.  Tormeniis  quidem  sub- 
dendf  sunl,  si  hoc  raiio  necessitaiis,  aul  utiiitaiis 
inducat»  qui  criminis  ejus  rei  esse  credunlur  cum 
illis,  quorum  consilio  aique  insiinctu  ad  accusatio- 
nem  visi  sont  accessisse,  ut  ab  omnibus  commissis 
conaciis  vindicta  possit  insiituta  reportari.  Sunt 
autein  plurima,  quae  majestalis  informant  crimen, 
iit  si  de  morte  principis  tractetur,  aut  magtsira-  G 
tuum,  aut  arma  quis  contra  patriam  tulerit,  aut 
relicto  principe  de  publico  bello  profugerit,  aut 
concitatum  in  seditionem  adversus  rempublicam 
aollicitaverit  populum :  cujusve  opera,  dolove  malo, 
hostes  popull,  reique  publicsc,  commeatu,  armls, 
telis,  pecunla,  quave  alia  re  adjuvanuir,  vel  ex 
•micis  faostes  reipublicae  flunt  :  cujusve  opera,  do^ 
love  malo  factum  erit,  quo  magis  obsides  pecunia 
dentur  adversus  reinpublicam,quo  miiius  eiiam  geoa 
exlraneae  regionis  reipublicas  obtemperet,  fecerit. 
Item  qul  confessum  in  Judicio  reum,  et  propter  hoc 
1»  vioeula  eonjectum,  emiserit,  et  in  bunc  modum 
planma,  qu»  longum,  aut  impossibile  est  enarrare. 
Sed  quia  formani  fideliiatis  in  eo  prae  caeleris  ser- 
vari  oportet,  pauca  sunt  ex  quibus  quid  non 
eommodissime  coiligi  poiest.  Necessarii  namque 
conirarium,  impossibile  est,  et  ei  quod  oportet 
fieri,  aola  illicita  contradicunt.  Exigii  aulein  fide- 
litatis  forma,  quae  necessario  fidei  suni  Inseria,  in- 
colume,  luturo,  honestum,  uttie,  facile,  possibile. 
Ne  cui  fldeiitate  tenemur  astricti,  incolumiiatem 
bedamus  corporis,  aut  munitiones  quibus  tutus  est 
detrahamus,  aut  pr»sumamu8  commlttere^  unde 
honor  aut  illius  utiiitaa  minuamur  :  sed  neque  id 
qaod  facile  est,  diOiciie  fieri  licet;  aut  quod  possi- 
bile  est,  impossibile.  Praeterea  qui  beneficium  ab 
«o,  cojus  fidelis  esi,  possidet,  gerendis  ejus  auxi- 
iium  et  consilium  debet.  llnde  quantum  omnium 


(50)  lloc  est,  ni  fallori^quarta  pars  bonorum,  quam, 

FATHOt*.  HOIT 


bclur  bis,  quibus  sola  fidelitate  lenemur  astrieii. 
Sed  ct  poen:4  hujiis  crlminis  est  laula,  ut  non  facile 
crediderim,  nec  a  dominis  insularum,  qiii  frequen- 
tius  lyrannidem  induunt,  severius  quidpiam  eico- 
gitari  posse.  Et  ne  a  tyrannoruin  sxviiia  poBn.£  se- 
veritas  processisse  credatur,  ipsius  modesiissiiiii 
viri  verba  pro  parte  posuimus.  Aitergo  :  Quisquis 
cum  mililibus,  vel  cum  privalis,  vel  barbari»  cilam 
scelestam  inierit  faclionem,  aut  factionis  ipsius 
susceperit  sacramentum,  vel  dcderit,  et  de  necc 
eliam  virorum  illustriuin,  qui  coiisiliis  et  consisio- 
rio  nostro  inlersunt,  senaloruin  etiam,  nam  el  ipsi 
pars  corporis  iioslri  sunt,  vel  cujuslibet  postrcmo 
qui  nobis  militat,  cogitaveril  (eadem  enim  severi- 
|.  B  laie  voluntaiem  sceleris,  qua  effectum  puniri  Jura 
volueruni)  ipse  quidem  ut  majestatis  reus  gladio 
feriauir,  omnibus  bonis  ejus  fisco  nostro  addiciis. 
Filii  vero  ejtis,  qiiibus  vitam  imperatoria  speciali- 
ler  lenitaie  concedimus  (paierno  enim  debent  per- 
ire  supplicio,  in  quibus  paterni,  hoc  est  haer^di- 
tarii  criininis  exempla  meiuuntur)  a  materna  vd 
avita,  oinnium  eiiam  proximorum  haereditate  ac 
succcssione  habeanlur  alieni,  testamentis  ettra- 
neorum  nihil  capiant.  Sint  perpeiuo  egentes  et  pau- 
peres,  infamia  eos  semper  paterna  comitctur.  Ad 
nullos  unquam  bonores,  ad  nulla  prorsus  sacra- 
menla  perveniant.  Sini  postremo  tales^  ut  his  per- 
petua  egestate  sordentibus,  sit  et  mors  solatiiim, 
et  vita  supplicium.  Denique  jubemus  eiiam  cos  no- 
tabiles  esse  sine  venia,  qui  pro  talibus  unquaut 
apud  iios  intcrvenire  lentaverint.  Ad  filias  sanc 
eorum,  quotlibet  numero  fuerinl,  falcidiam.  (30) 
Tantum  exbonis  matris,  sive  lcstata  sive  inlcslata 
defecerit,  voIuinuspervenire;ut  habeantpotius  me- 
diocrem  filiae  alimoniani,quam  integrumemolumen- 
tum  et  iiomen  hxredis.  Mitior  enim  circa  eas  debet 
esse  senleutia,  quas  pro  infirmitate  sexus,  niinus 
ausuras  esse  confidimus.  Uxores  sane  praedictorum 
recuperata  dote,  si  in  ea  conditione  fuerint,  utquae 
a  viris  titulo  donatioois  acceperant,  filiis  debcant 
reservare,  tempore  quo  ususfructus  absumitar, 
omnia  ea  fisco  noslro  se  relicioras  esse  cogno- 
scant,  quae  juxta  legem  ^filiis  debeantor.  Falcidta 
jT  ""'  O  etiam  ex  his  rebus  filiabus  tantum,  non  eiiam  filits 
*  deputetur.  Id  quod  de  praedictis,  eoruroque  filiis 
caviinus,  etiam  de  salellilibus  consciis  ac  ininlslris, 
filiisque  eorum  simili  severitate  censemiis.  Sane 
si  quis  ex  his  in  e\ordio  inilae  factionis,  siudiu 
verae  laudis  accensus,  ipse  prodiderit  faclioiieni, 
et  praemio  a  nobis  et  honore  donabitur.  Is  vero  qui 
usus  fuerit  factioue,  si  tainen  incogniia  ad  harc 
consiliorum  arcana  paiefecerit,  absolultone  taweu 
et  venia  dignus  habebilur. 
Cap.  \W\,Quod  litia  ferenda  iunt,  aul  loUenda,  ei 

a  flagitiis  distant :  et  generatia  quoidam  praicepia 

de  ogicio  principis;  el  brevis  epilogus  iiuania  iit 

reverentia  ei  exhibenda, 

Hajc  quidem  pauca  de  muUis  excerpla,  dc  sin- 

ad  mioimum,  haeredibus  atiribuebat  lcx  Falcidi*. 


639  POLYCRATICUS. 

cera  vena  >uri8.  prsesenti  opnsculo  curavi  Inserere,  A 
quo  et  juria  ignari,  a  majeslatfs  crimlne  se  ipsos 
longius  amoverent  his  inspectis«  et  ne  qoisquam 
nie  ipsum  calumnietur  in  aliquo  adversos  auctori- 
tatem  principis  quidpiara  ppaesumpsisse.  Dici  solet, 
quia  sine  Ixsione  unguloruro,  non  facile  removetur 
robur  a  subere  :  sed  multo  aequius  et  citius  laedi- 
lur,  qoisquis  obsequiura  membrorum  sejungit  a  ca- 
pite.  Yigeat  semper  excellenlia  capitis,  quia  In  eo 
totius  corporis  consislit  salus.  Yarro  in  Saiyra  quae 
Menippxa  inscribitur,  et  de  o£Qcio  matrimonii  in- 
stituta  est,  ait :  Vitium  conjugis  aut  tollendum  est, 
aut  Terendum.  Qui  tollit  vitium,  commodiorero 
conjugem  pnestat  :  qui  fert,  se  ipsum  ^Oicit  me- 
Jiorem.   Sic  principis  et  subjeclorum  viiia,  aut  fe- 


-  LIB.  \U  650 

Ignavum  fucos  peats  a  prtesepibttt  areet, 
(ViBG.  (ieorg,  iv,  167.) 
qui  alvearia  spolianl,  et  quidquid  dulce  est  ebibnot, 
aut  asportant.  Recie  facii  cum  EcclesisB  promovet 
culmen,  cum  reiigionts  dtlatal  cullum.  cum  super- 
bos  bumiHat,  et  exaltat  humiles,  munificus  in  ege- 
nos,  in  copiosos  frugalior ;  cuin  virtutes  praemio,  et 
vitia  aequa  poenaruin  lance  remunerat,  cum  justitia 
usquequaque  ambulat  aiite  euin,  et  ponit  in  via 
prodentiae ,  aliarumque  virtutuin  ,  gressus  suos. 
Eqgidem 
Sic  piliiur  coBtum^  non  ut  ferat  Ot$an  OtympuSf 
Summaque  Peliacui  iidera  tangal  apex» 
(Ovip.  Fatt.  I,  307.) 
Inquit  Sapientia  :  Ne  gloriotui  appareat  coram  nge^ 


renda  tunt,  aut  lollenda.  Horum  quippe  confoede-  ®  *'  •«  ^^^^  magnorum  ne  ueterit  (Prov.  w).  Eoque 


rntio  aflectum  conjugis  aut  aequal,  aut  praecedit. 
Sed  el  ipsa  Yarroiiis  verba,  ferre  et  tollere,  iepide 
quidem  composita  sunt.  Apparet  autem  quia  tol- 
lendi  nomen,  correctionis  est  nota.  Constat  ejusdem 
ejus  esse  seutentiain,  ut  feralur,  quod  toUi  non  po- 
test.  Hoc  tamen  fldelis  adjicit  interpretatio,  ut  vi- 
liiim  intelligatur,  quod  honeste  ferri  poiest,  et  re- 
ligione  incolumi.  Yiiia  eiiiin  flngitiis  leviora  sunt; 
ei  sunt  oonnulla  quae  non  ferri  licet,  aui  quae  fide- 
liter  ferri  non  possunt.  Ex  causa  fornicationis  li- 
center  divertit  conjux  a  coi^uget  et  plerumque 
patronus  est  turpitudinU,  qui  crimen  ceiat  uxoris. 
Inde  est  forte  :  Qu%  aduUeram  reiinetf  ituitui  et 
impiui  eit  (Prov.  xviii).  Haec  autem  in  moechia  ^ 
corporali  ei  spirituali,  quoad  aliquid,  aeque  obti- 
nent,  etsi  deterior  sit  spiritualis,  et  studiosius  de- 
clinanda.  Siiniliter  ei  in  membrorum  compagine, 
ferendi  aut  lollcndi  Yarronis  eit  regula  admittenda. 
Hzm  quin  membra  curari  oporteat,  nemo  ambigit, 
sive  in  fomcuto  olei,  sive  in  austeritate  vini,  quod 
Samaritanu3  infundit   vulnerato»   procedat  cnra. 
Quod  autero  tollenda  sint,  ex  eo  liquet»  quod 
scrtptuiD  est :  Si  manut  tua^  vel  pa  tuut  icandali^ 
»at  te^  abicinde  eum  et  profice  abi  te.  Et  ii  ocuiui 
tuui   ieandali:^it  le,  erue  eum   et  projice  abt  te 
{Matth.  xvui).  Hoc  in  membris  omnibus  principi 
arbitror  observandum,  ut  non  modo  eroantur,  ab- 
scindantur,  et  procu!  ejiciantur,  si  fidei  aut  pu- 
blicae  saluli  dentur  in  scandalum,  sed  ita  conte- 
rantur,  ut  iu  exterminio  unius,  untversorum  inco- 
iumitas  prociiretur.  Cui,  inquam,  parcet,  qui  etiam 
in  oculos  suos  sxvire  praecipitur?  Ulique  nec  auris, 
nec  liogua,  aut  si  quid  aliud  in  corpore  reipubllcaa 
degit,  securum  est,  si  insurgat  in  animam,  ob  gra- 
tiam  cujus  ipsi  oculi  eflbdiuntur.  Cum  autein  Deus 
offenditur  abusu  criminum,  aut  Ecclesia  coocuica- 
lur»  totius  animae  periclitatur  salus.  Quod  ita  alie» 
num  est  ah  ofiicio  principis,  ut  quoties  ista  prove- 
niunt  in  republica,  aut  omnino  non  seotire  ereda- 
tur  princeps,  aot  donnire,  aut  in  diversorio  esse. 
Sol  eroinet  universis,  ut  cuncta  videat,  et  dijudicet 
iiniversa.  Solem   alterum,  principem  esse  credo. 
^ecte  utiqne  facil»  cuin 


speetat  sapientis  ediclum,  ut  quisquis  non  bumi- 

iiatur  in  facie  priocipis,  merita  confusione  obdu- 

Clus,  gloria   quam  usurpavit,  digous  est  spoliari. 

Hononim  siquidemj  di&tributor  est,  et  dum  recSA 

ministrat  principa  tumUpenes  eum  est  perpetua  dia- 

peosatio  monerum.   Recte  quideni  ministrat,  cuiii 

eo  praesidente,  laeiantur  populi,  et  iu  regoo  aequi^ 

tatia  totius  terras  lalitudo  e&suiiai.  Porpetua,  iiu 

qoam,  quia,  ut  scriptum  est,  rex  qui  judicat  in  v«- 

rilate  pauperee^  thronut  ejui  in  asternum  firmabiiur 

{Prov*  xxix).;Quis  ergo  hoiiorem  detraliat  ei,  queni 

audit  a    Domino   perpetuo    mooere  honoraiu»! 

Plane  in  insensibilem  principis  sutoani  quidquam 

praesumere,  quaudoque  crimeo  exsiiiii  maiestatia, 

et  morte  acerbissima,  prout  veteribus  placuii,  pu-t 

niendum.  Quis  ergo  in  imagiiiem  Dei,  qui  est  pria* 

ceps,  nialitia  praesumenie  inipuneoffendit?Proinde 

consiliosissimum  est  illud  Snpicntis  :  In  cogilatione 

tua^  regi  non  detraliat^  et  in  tecreto  cubicud  tui  ne 

maledixerii  divili^   quia  aves  cosU  portabunt  voeem 

fttam,  et  qui  habeut  penuat  aununtiabunt  ienlentiam 

{Eceie.  x).  Munquid  ergo  quidquam  licebit  io  opere, 

lui  verbo»  cum  et  ipsa  cogiiatio,  cobiculique  so- 

creium,  et  seotentii  oordis.  arceaiur,  ne  quid  mo- 

llatur,  aut  concipiat  adversos  principem? 

Cap.  XXVII.  Quod  Gnathomci  pervertunt  omnia^  nee 

vera  fateri  paltttniur,  et  quod  eit  exempio  Manim 

^^rium  detrahendum  ett,  |f  iapiant   divitet  :  et 

quod  calummatorei  pauperum  Deut  ip$e  peraqui*^ 

D      tur. 

Caeterum  si  Gnathoni  crediiur,  qnisqois  non  arn- 
det  ditibus,  etiam  cuin  nialefecerint,  aui  iion  ap« 
plaudit  iii  pessimis  eorum ,  videtur  ant  invidere 
fortunae,  aut  officlo  noo  differre.  Nain  apud  Giiatbo- 
nicos  veritatis  eioquiura,  crlroen  est  majestatis.  Ira- 
peirata  lamen  venia,  uoum  pro  inembris  iu  audltu 
capiiis  inserot  nou  tameb  ego,  sed  Spiriius  sapien* 
ii»,  Spiritus  veritatis,  Spiritus  sanctus  :  Otti  o^lnriii 
aurem  iuam  ad  ciamorem  paujMrtf ,  et  ipte  eiamabii^ 
et  non  exaudietur  {Prov.  xxi).  Non  eqoidem  exao- 
dietur  a  capite  suo,quoniain  caput  ejos  Chriattts 
est,  et  io  Christo  Deus,  et  Deos  Cbriatus,  qui  iibo-t 
rat  pauperem  a  poteote,  et  confrtngit  omnia  iuto-i 
uicntia  regna  |errarum,  lapis  praeciaus  de  um\% 


63t 


JOANNIS  SARESBEaiENSIS^ 


Q2 


sine  manibus,  eripiens  inop^^m  de  manu  fortiontm  A  proroptius  adliibeatur  fides.cum  dc  purissimo  ronie 


ejus;  egenom  ei  pauperema  djrlpientibus  eum.  Si 
ergo  quisquam,  quicunque  sit  iile,  iusurgit  in  eos» 
quorum  palrouus,  imo  Pater  est  Glirislus,  procul 
tiubio  in  se  ipsum  provocat  bpidem,  quo  irruenie* 
commiiiuta  est  statua,  quam  vidil  Nabuchodonosor, 
qusR  regnorum  varii  splendoris  et  ruboi  is  sericin 
flgarabat.  Nec  proflcit  in  tortura  patiperum,  niulii- 
pKcare  yota,  ei  qnasi  Deiis  muuHrihus  corrusiipi 
queal ,  eum  siiniilatis  poiius  quain  veris  ab  iuipoo- 
nitente  eleemosynis  alteniare,  cum  sapieutia  pro« 
testetufy  quia  ruina  esl  boinini  devoraro  saiicU)s, 
et  posl  vota  retrackire.  Et  illud :  Notiia  imfnorum 
ttbominabHei  Domino^  quia  offeruinur  ex  tcelere 
(Prov.  ixi) :  et  qoi  offert  sacriricluni  de  rapina  pati- 


majorum  eadem  protluxisse  constiterlt.  Ait  iiaque 
Apuleius  :  Mhil  xque  miror,  quod  cutn  omnes  ei 
cupiant  optime  yivcre,  et  sciant  non  alia  re  vivi 
quam  animo»  nec  fieri  ppsse,  quin,  ut  opt*ine  vivas, 
aaimus  colendus  sit,  tamcn  hoiiiines  aniinum  suuni 
Tion  colant.  At,  si  quis  velil  acriier  cernerc,  ociili 
curandi  sunt,  qnibus  ceruiiur.  Si  vc!?s  perniciier 
currere,  p^es  curandi  sunt,  quibus  curriiur.  Itideni 
si  piigiilare  yalide  velis,  hrachia  vegetanda  suni, 
qulbus  pugilluiur.  Siiniiiier  in  omnibus  cxierii 
membris  sua  cuique  cura  pro  studio  esi.  Qood  cunt 
facile  oinnes  perspiciant,  nequeo  saiis  mecum  re« 
puiare»  et  perinde  ut  res  est,  adiuirari,  cur  non 
etiam  animum  suiim  ratione  excoiant.  Qiiae  quJdeiu 


peris,  quasi  fiiium  inimolat  patri.  Nec  iiilhi  iinpute-  B  ratio  vivendi ,  omnibus  aeque  necessaria  est»  non 


tnr,  si  de  manu  eortun  fraternus  sangiiis  exquiritnr, 
aut  operom  suorum  reporlant  praeinia  iii  eadcin 
mensura  qtiain  ipsi  iutulerunt :  quoniaui  iion  effo, 
sed  Altissiinus  dicit  et  facit  haec  omnia.  Ego  qul« 
dem  non  tantom  bonis  et  modestis,  sed  etiam  djscc^ 
lis  arbitror  seiviendum  in  omni  huinililate  et  reve* 
rentia,  fidellter  tamcn  et  in  cultu  potestatis  Deum 
¥enerandum,aquo  est  instituia.  Unde  et  Hebraei 
praecipiuntur  orare  pro  Babyloniis,  quia  in  pace 
principum,  quies  est  populurum,  et  Christns  ipse 
Csesari  iribiita  a  fidelibus  censuit  esse  solvenda. 
Omnia  tamen  pervertit  Gnatbo,  et  eo  judice  veri 
professio»  majestatis  criroini  coaequatur,  dignus 


ratio  pingendi,  nec  ratio  psallendiy  quas  qulvi^  bo- 
nus  sine  ulla  aniini  vituperatione,  sine  lurpitudine, 
sine  labore  conteinpscril.  Nescio  ut  SJbimenias  libiis 
canerc,  sed  non  pudet  me  tibicinem  non  esse. 
Nescio  nt  Apelles  coloribus  pingere,  sed  non  pudet 
me  non  esse  significum.  Et  idem  io  cxteris  artibus» 
81  omnes  persequar,  licet  tibi  nescire,  nec  pudei. 
Eniinvero  dic  sodes,  nescio  bene  yivere  ut  Socra- 
i^s,  ut  Plato,  ut  Pythagoras  vixerunt ,  nec  podet 
mc  nescirc  bene  vivere.  Nunquam  hoc  dicerc  au- 
debis.  Sed  in  primis  roirandi^m  est^  quod  ea  qux 
minime  volunt  nescire,  discere  tamen  negligunt,  et 
^jusdem  artis  simul  disciplinani  et  ignorantiam  de- 


plane  cui  alumnos  ApoUinis,  id  est  sapientix  cui-  n  ^^^^^^^^-  '«»i«r  quotidiana  eorum  ajra  dispuiigas;  ct 


lor,  pellem  deirahat  ei^emplo  MaraiXy  qui  dum  con* 
tendit 

Phmbum  iuperare  cunendOf 

fViRC.  Ecl.  ▼,  9.) 
tictui  indoroento  natune  spoliatur.  Eum  uamqne 
idulatorum  factio  Imilatur,  e|  infelicero  Satyruro 
mipiet»  dum  numina  bua  (fortonatos  loquor)  vaiiii 
laiidibus  velot  instromentis  musicis,  non  tam  sii- 
perare  molitur,  qoam  excsecare.  Semper  quidem 
fUTenescit  in  viiio,  qu»  nunquam  gravltate  sen* 
suum  maiuratur,  levis»  lasciva,  loquax,  et  qwe 
•d  omuero  luraro.qnavis  arundine  cltios  agiiatur.] 

Cap.  XXYIII.  Auctoritate  Socraiicorum  quando  guit 
de  tuo  commendatur  p  et  quando  atiena  til  lau' 
datio. 

Et  lic^t  hi  tibicines  vanltatis»  alioruro  eupplanta* 
Uonl  aeroper  insistaut,  in  coromendatione  illius 
quod  maxMne  suom  cqjusque  est,  aut  rarius  occu- 
pantor,  aot  minus.  Tunc  euiin  quisque  maxime,  et 
de  auo  coinroendator«  coro*  ad  sapientiai  laudes  Jin* 
gua  praidicantis  aceedit.  Caetera  namque  omnia^ 
aliena  sont.  Suum  ouiusque,  quod  sapit.  Soum,  in- 
qoam,  non  tamen  a  se,  sed  ab  eo  cujus  munus  est, 
quidquid  laudem  mereiur  in  horaine.  E^t  hic  quidem 
non  meus  est  serroo,  sed  quem  omnium  sapieuturo 
^tus  concelebrat,  et  quem  in  libro,  qui  inscribi- 
|nr  de  Deo  Socratis,  facile  est  invenire.  Cujus  verbn 
propter  elegantiaro  seusuum,  et  oraiiopis  lepidam 
i)nustatem,  curavi  inserere,  ut  his  qu»  scribuntur, 


invenies  in  rationibus  mulia  prodige  profusa,  et  in 
B^et  nihil :  in  sui  dico  daeinonis  cullum,  qui  cuUas 
non  aliud  quam  philosopliias  sacramenium  est. 
Plane  quidem  villas  opipare  exsiruuni,  et  domos 
ditissime  exornanU  et  familias  uumerosissiine  com- 
parant.  Sed  in  istis  omnibus,  in  tanla  afllueiiiia 
rerum,  nibil  es^  prxier^^uam  dominus  ipse,  puden- 
dum.  Nec  injuria.  Cumulata  enim  habeul,  qus 
sedulo  percolunl»  Ipsi  autein  sordidi,  indocli,  iu- 
cultique  circuoieunt.  Igitur  illas  species,  iii  quas 
palrimonia  siia  profuderuni,  anioenissiinus,  et  ex- 
structissimas  dcprehendas,  villas  oemulas  urbium 
conditas,  domos  vice  templorum  exornaus,  familias 
numerosissimas,  et  calamisiraias,  opiparam  supeU 
p  lectilem  t  omni;i  afllueniiaif  omnia  ornaia  pnetcr 
ipsuin  domiuuin  :  qui  soius,  Tantali  vice,  in  suis 
divitiis  iiiops,  egens,  pauper,  nou  qiiidem  flucnlem 
illum  fugitivum  captat»  et  fallacis  undse  sitiiii,  sed 
vera^  beatitudinis,  id  est  secundae  viia*,  et  pru- 
dentiae  fortunatissimx,  sitit  et  esurit.  Quippe  uoa 
iptelligit  aeque  divites  spectari  solere,  ut  equos 
mercamur.  Neque  enim  in  emendis  phaleras  consi- 
deramqs,  et  baUhei  polimina  inspiciinus,  et  oma- 
iissimae  cervicis  divitias  coniemplainnr.  Si  ex  aure 
et  argenio,  et  geminis»  nionilia  vari.-e  g.izae  depen- 
deni,  si  plena  artis  ornamenta  capiti  et  collo  cir- 
cuiujacent,  si  frena  caelata,  si  ephippia  fucaia,  si 
cingula  aurata  sunt  :  si  islis  o:niiibus  exuviis  aino- 
lilis  et  ainolis,  equum  ipsum  nuduin,  et  soluin  cor« 


635 


POLtCRAtlCUS.  —  LIB.  tl. 


CZi 


ptis-  cju8  et  auiinum  conleniplainur ;  ut  sil  ad  sjw-  A  ulinain  audialuf.  Si  ennn  in  sui  Ipsius  cullu  quisqtfe 


ciciii  honcsius,  ad  cursuram  vcgeius,  ei  ad  vectu 
rain  validus*  Jam  primuni  in  corpore  si  sit 

Argutunuiuecaput,  brevisahus,  obesaque  terga^ 
LuxuriatQue  toris  animosum  pectus  honestis. 

^  (VlRG.) 

Prxterea  si  duplex  agitnr  per  himbos  spina.  Tolo 
eniniYero  non  modo  periiiciier,  veruin  etlam  per- 
inoliiler  pervelial.  Simililer  igilur  el  In  liomlnibus 
conientplandis  noli  illa  aliena  sestiinare,  sed  Ipsum 
hominem  penitus  considera  :  ipsum,  vt  meum  So- 
cratem  paiiperem,  esspecta.  Aliena  aulein  voco, 
qnae  parentes  pepererunt,  et  qua  fartuna  largita 
est,  quorum  niliil  laudibus  Socraiis  mei  admisceo : 
nuHam  generosiinicin ,  nutlam  prosapiam,  nuTlos 


laboret,  et  quae  exieriora  snni,  reputet  aliena  :  ^riy^ 
fccio  optimus  eril  staius  singulorum  et  omniuin,  vi* 
gebiique  virlus,  et  raiio  praevalebit,  regnante  undi« 
qiie  mulua  charitale,  ui  sit  caro  subjecta  spiritui, 
et  spiritus  plena  devotione  Domino  famuletur.  Quac 
si  processerint,  ncc  tumore  capitis  onerabunlur 
membra,  nec  deslitulione  membrorum,  aut  ignavia 
languebit  caput.  Ista  siquidem  a  peccati  innrmitaie 
proveniunl.  Nain  etinferiorum  delicla,  boiium  prin- 
cipem  demereniur,  et  peccaia  superiorum  subditis 
suirt  occasio  et  auctoritas  delinquendr.  Unde  iilud  : 
Omnecaput  languidum^  et  omnecormosrens,  aplanta 
pedit  usque  ad  verticem  capitis  non  est  in  eo  sanitus 
(Isa,  i),  Mansuescit  itaque  princeps  ab  iimoceiitU 


longos  natales»  nullas  invidiosas  divitias.  ikee  enim  ^  popuii,  eipopiilares  niotus  reprimit  innoceniia  prin- 


cnncta,  ut  dico,j  aliena  sutit.  Sata  Proihaonio  gloria 
est,  qui  talis  fuii,  ut  ejiis  nepoiem  noD  puderet. 
Ergo  omnia  similiier  alieirajnumeres  licebii.  Geiie- 
rosus  est?  pareiiles  laudas.  Dives  csi?  non  creilo 
fortunx.  Magisisla  dinumefo.  Validus  est?  xgritti' 
dine  fatigabilor.  Permx  est?  abibit  in  senecluienu 
Formosus  est?  exspecu  paulisper  ct  non  erit.  At 
enim  bonis  artibus  doctu8»et  apprime  cst  efudilus, 
et  quantum  licct  homiiii,  sapiens  et  boni  consullus, 
Tandem  aliqiiando  ipsum  Viruni  laudas.  tfoc  enim 
nec  a  patre  bxreditarium  esl,  nec  casu  pcndulum, 
nec  a  sufTragio  admlnicnbim ,  nec  a  corpofe  cadu* 
cnm,  nec  ab  xtate  imitabile.  IKrc  omnia  meus  So- 
crates  habuit,  et  ideo  caetera  babere  eontempsit. 


cipalis.  Placido  namque  Deo,  omnis  ereatura  miti« 
est,  et  servii  homini,  et  eo  indignanle,  oiniiis  crea- 
tura  armatur  in  uliionem  ejus.  Corvus  Eliam  pavil. 
UrsQS  famulatum  iinpendit  propbetae.  Ut  parcat  Da- 
nieti,  ferocilaiem  naturoe  dediscit  leo,  et  collectam 
nescit  esuriem.  Unda  siccis  justorom  cakatur  pe- 
dibus.  Adversus  pueros  succensus  ignis  iii  fornaco 
non  proGcit.  Ad  voium  fidei,  aer  imbres,  el  terra 
frucium  ncgat,  et  coeiuiu  ipsum  in  iinpios  evomit 
igiies  suos. 

Cap.  XXX.  Brevis  epilogus  adversus  Gnaihonicos* 

Cxteruin  duin  ista  prosequiniur,   nobis  insidiaii- 

fur  Gnathonici,  utin  invidlain  felicium,  quxcunque 

snnt  dieta,  reiorqueant.  Ut  luendacif,  aut  teuicrita' 


OuiD  igitur  et  le  ad  studium  sapientix  ingeris,  vel  t  tis  iiOs  reob  faciant,  nientiuutur  nos  legciu  impo- 


propera  saltem,  ut  nihil  alienum  audias  in  laudibus 
tuis;  sed  ut,  qui  te  tolet  nobilfiare,  sque  laudet,  \\i 
Accius  Ulyssemlaudat  in  Philotbeca, primo ejusdem 
tragoediae  siiae  principio  : 

Inclyte,  parva  prwdite  patria ; 

Nomine  celebri,  ciaroque  potens 

Pectore^  Achivis  clauibus  auctoft 

Gratis  Dardaniis  geniibus  ullcr^ 

Laertiade, 

(Fragm.'p.  iVf.) 

Novissime  patrem  memorat.  Creterom  omnes  laudes 
ejus  viri  audisiis.  Nibil  inde  nec  Laertes  sibi,  nee 
Anticlea,  nec  Acrisius  vindicat.  Haec  lota,  iii  vides, 
lauilis  hujus  propria  Utjssi  possessio  est.  Ifec  atiud 
te  tn  eodem  Utysse  Ilomerus  docet,  qui  semper  ti 


suisse  principibus,  et  colla  eorum  jugo  iuiportabili 
oiierasse.  Veritas  siquiilem  iiiiiuica  esl  Hli^,  et  ini-* 
uiicilias  dtvituui   procurant  aiuatoribus  veritatis» 
quorum  ut  gratiam  eousequaniur,  Dibit  in  verbo  aut 
opere  erubescunt.  Ad  singuta   cbinat  GnatiiOy  seu 
bon»,  seu  inala  sini,  pulcbre,  bene,  recie. 
PitUescit  iupcr  his,  eiiam  stillabit  amicis 
Ex  ocntisrorem,  saliet,  tundetpedt  tetram^ 
Llt  qui  condueti  piorani  iu  funere,  dtcunt^ 
Et  faciuni  prope  plura  doleniibus  ex  unimQf  sic 
Derisor  vero  pius  laudalore  moveiur. 

(lloRAT.  De  art»  poet.  429.) 
Et  iiescio  quomodo  omnes  ipsos  etiaiu  probos  ex- 
pugnanl,  et  qui  adulatoruin  nequitiam  detesiantor, 
a  quibus  eisi  noii  sit  laus  quxsita,  aihilomiuu»  ob- 


coinitem  voluii  esse  prudeniiam,  quam  poetico  rliu  ^  lal»  deleciai.  Isiis,  dum  vcrituli  insisto,  nequaquam 


Minervam  nuncupaviu  Igiiur  hac  eadem  conii* 
lante,  omnia  horrenda  subiit,  omnia  adversa  supe- 
ravit.  Quippe  ea  adjulrice  Cyelopis  specus  introiit, 
seil  egressus  esl.  Sotis  boves  vidit,  sed  absiinuit. 
AJ  inferos  dcmeavit,  scd  ascendit.  Eadcm  sapien- 
tia  coiuitante,Scytlamprxternavigavit,  nec  ereptus 
e6t,  Cbarybdi  consertus  est,  nec  raptus  est.  Circea 
poculum  bibit,  nec  mutatus  esU  Ati  Lotophagos 
accessit,  nec  remansil.  Sirenas  audiil,  nec  accessit. 
Cap.  XXIX*.  Qxiod  pro  merito  principis  [ormatnr  po^ 
*    pti/us,  et  ex  meriio  populi,  [ormatur  ptincipatuSt 

Deoque  placi^Q  creatura  quwtibeimansuescit,  etser^ 

9ti  homitti* 

Usee  Apulelus  eleganter  qoidem  et  splendide-:  et 


pta^re  possum,  sed  nec  ob  eoruni  gratium  dignur 
non  acquiescere  veritati«  Non  esl  tamen  quod  luihi 
possint  opponerCt  nisi  quod  miki  et  itlis  uon  cou- 
venit,  ct  quod  interdum  alicui  amicorum,  dum  iu^ 
manibus  eorum  labitur,  iu  aure  suggero, 

ZV«  le  deeipiani  animi  sub  vuLpe  latenUs, 

(ID.  ib.  4^7.) 
Hi  qoidem  imp^ritorea  soQt  eiiriaUuiii  Migttioraoi^. 
i}iioroiD  ai  uoom  offenderis»  omnibus  aiiis  reus  eria» 
Gnathoniconim  ergo  ooosiiio  conveiienint  andititioai^ 
iovidiy  superstitiosi,  ei  simAidf»  diceuies  sibi  bey* 
parari«  et  ne  in  eos  veUe  (ui  dioi  aolot)  oanioafli 
lacundiam  eiercere,  curo  tam^  id  minime  propo- 


6» 


JOANNIS  SARESB&ftlENSld 


€3« 


suerim.  nisi  aui  eofiim  injuriis  urgeat,  aui  aucio- A  wus  cxBpecial,  ei  oUum.  eisi  infecUndi  pcciorl» 


riiale  superioris  amici,  ad  hocslylum,  licet  hebe* 
tem,  impellenlis.  Est  quidem  qiiod  magis  afleciat 
animns,  ut  cnrriaiibus  cedens  nugis,  iUis  quibus  pla- 
cenl»  faciam  locum.  Nani,  ut  de  aliis  laceam,  non 
pussum  Terre  QuirilesCnaihoncs,  qui  sibi  nil  actum 
credunt,  dum  aliquis  resliterlt,  cujus  oculos  non 
obducant  ad  tenebras,  reprobato  oleo  peccaloris. 
Quod  si  quis  effugerit,  non  tam  Gnallionis,  quam 
principalium  virorum  censetur  liostis.  Valcat  ergO 
curia  cum  toletabilibus  nugis,  duni  Gnalbonicorum 
lactio  abeat,  semper  in  niillam  rem,  et  fiant  semper 
novtssima  illius  deieriora  prioribus.  Cxteros  dies 


angustia,  et  oris  ariditas  infacundi  non  habeat  pe- 
nes  se»  quod  possit  omnibus  imparliri.  Tu  quando 
ambiiiosos,  et  invidos,  calerosque,  domi  nostr» 
latentes,  egredi  velis,  si  taroen  praemissi  libelli  pla- 
cueriiit,  exspectanti  denuntla,  et  in  verbis  iiiis  cal- 
caribus  urgebuntur»  ui  in  publicum  prodesnL  Noq 
eniin  omnes  aggrediendi  suni  pariter»  nec  posset 
consertus  eorum  cuneus  facile  expugnarl,  cum  nec 
ips»  cokortes  ievlter  in  numenim  cadunt. « 

Hon  mt/it  $i  eentum  Un^  aiii/»  oro^iie  irsiilm, 
Omnia  nugarum  percurren  nomina  potum, 

(YiBC.  ASn.  VI,  646.) 


LIBER  SEPTIMUS. 


l>ROLOGt]S 

figiressu^  auta  curialiuin,  declinassem  cbnsoftia 
nugatorum,  nisi  me  in  ipso  limine  abcuntemy  tux 
prdfcceptionis  detinuisset  auctoritas.  Gum  enim 
tibi  cordis  mei  angusiias  denudar6m,el  de  temporis 
ac  viiae  jaclura  conquererer,  omnia  me,  quoad 
beus  aliud  revelaret,  staiumque  meum  reformaret 
in  melius,  forii  aniino  perferre  prxcepisii,  suaderts 
ut  moie  laborantium,  qui  cantilenis  el  vocum  dul- 
cedine,  laboris  taedia  propulsantaut  minuiini,  rerum 
lemporisque  dispendia  compensarem.  Nam  et  itine* 
ranttbns  via  facilior  \idetur  et  bt-evior,  si  jucundse 
narralionis  sensibus,  aut  vocis  dulcissimac  modulis 
recreetur.  Sie  et  mc  leclionis,  aut  alierius  oilicii 
studio  ]ubes  insisierc,  et    si  aliud  non  conceditur. 


B     Navem  ii  poUai  iibi  perondtui  aratof^ 
I  Luciferi  rudii,  exclamet  Meliceila  peHui 
Fronlem  de  rebui. 

(Pees.  ▼,  102.) 

Si  itaque  vis  ut  scribsm,  da,  vel  potius  ab  eo  qui 
scientiarum  dbminus  est,  scienliam  impetra,  nndd 
scribam,  da  tempus  expeditum,  et  necessitatum  d«- 
nesticarum  excliide  molesiias. 

Nam  ii  Virgilio  puer  et  lolerabiie  deiil 
Uoipiliumt  cdderent  dmnee  a  crihibui  hydfi. 

(Jiiv.  VII,  tO.) 
Prxtcrea  verfeor  nc  dum  ad  obseqiiium  devotos  ac« 
ciugor,  dispeniiium  pudoris  faciens,  aemulorum  pro- 
vocem  linguas,  qui  inala  aliena  faciilimc  carpunl, 
et  bona  dillicillime  iiiiilanlur.  Quod  auiein,  si  aliud 


de  tiie  ipso,  et  variis  forlunae  forinis  conqueri,  sal-  q  non  licet,  vis  ut  de  forlunae  calculo,   luibl  et  llu^ii 
tcm  inibi  et  Musis.  Grandis  enim  profectus  est  ad 
philosophiam  asplranti,  virtutis  in  se  deplorare  de* 
feclum.  Ad  haecquid  tibi  respondeam,  comicussug- 
gerit,  quia 


Omnei  cumvalemui,  recia  comilta  cegrotii  damin. 

Ttt  autem  ii  hie  iii  aiiter  ieniiai. 

(TERRiiT.  AHdr.  II,  1,  9.) 
Sic,8ie  a  cspttvatis,  quorum  organa  in  salicibus  sus- 
pensa  suni,  qusnruntur  vcrba  cantionum,  qu^e  cau- 
isri  omnino  nequeunt,  aut  nou  solent  in  terra  aliena. 
Licet  enim  virtus  iiijurias  caplivitalis  ignoret.  aut 
suo  privari  non  possit  officio,  rarus  est  admoduin, 
qui  pbilosophicis  ctcuriaiibusofliciissufficiat  inorem 
gerere,  cnm  baec  sibi  plCrumque  constet  plurimum 


querar,  suadenle  quidcm  mentis  angustla,  racillimuai 
est,  cum^  tcste  Gregorio  Nasianseno,  nibil  suavius 
vidcatur  horoinibus  quam  aliena  ioqoi,  vei.aliena 
curare ,  sed  a  composilx  luentis  arbitrio  vtdeatur 
alienum.  Decet  enim  sapicniem  meuiem  coinpo- 
nere,  ut  ad  omiiein  fortuiiA  impetuiu,  quereiis  ex- 
clusis,  scutuui  ralioiiis  quasi  tolubile  pnetorium 
philosopbantis  Opponat.  Qui  ehim  cum  status  soi 
qualitate  ritatur,  nisi  forie  de  peccati  corrtiptione 
languidus  ingemiscat,  nondum  philosophanlis  in- 
gressus  cst  tlam.  1)c  me  quidcm  uicrito  queri  pos- 
sum,  qui  exlgentibus  culpis  lueis,  in  id  niiseris 
projectus  suuj,  ut  in  flagella  paratos  videar,  etos 
ineura  nocie  doloribus  perfoi^eiurf  el  qui  me  conie- 


adversari.  Undc  rem  fere  Impossibilem  videris  iin-  ^  dunt,  non  quiescant.  Cum  crgo  dolor  meus  in  con- 

perarc»  praesertim  cum  ego  sim  bomo  sub  poiesiate 

coDStitotus,  el  invitus  faciam  plurlma  necessitate 

obsequendi,  ct  ia  his  quae  propriae  voluntaiis  et  sa* 

pientiae  instincta  gerenda  sunt,  mihi  vix  tempus 

iBdulgeatur  ad  paaca.  Dics  et  noz  necessariis  et 

alienis  occupationibus  transigunturi  ut  nec  rei  fa- 

miliari  curam  impendcre  liceat;  et  tu  liortaris  ut 

scribam?  Homo  quidem  imperitus  sum  sctenCia  ei 

•ermoDCi  ct  uDam  qood.  non  accepi  aiils  erogabo  ? 


speciu  meo  sit  scmpcr,  putasne  possit  calaroi,  vel 
stridentis  fistulae  suavitaie  inulceri?  Faciam  tamen 
utruinquCy  auctore  Domiiio,  quod  horlaris,  ci  iiiter 
Tarias  opes  etdelicias  natioiium,  quibusaffluis,  jejuni 
pectoris,  et  arida»  llDgoae  qualiacunque  munuKttls 
tuo  nomini  consecrabo.  fioti  enim  dQ  subtiliute 
senientiarum,  aut  verborum  venustate  praesuino,  led 
de  sinccrilate  devoiioiiis  vitae,  cuin  quovis  oratore 
conieodam  :  eertus  quod  eam  prae  auro  sspieotsitt, 


657 

ei  eloqoenliom  argenco  acceplabii,  discipulos  lltJHs,  A 
qui  duo  minuta  vidus,  pomposls  oblaiionibus  diti- 
lum  praelulit.  Erit  etiam  faf ore  digna  siroplicilas,  et 
non  quem  sensum  prima  facie  verba  slgniGcent,  sed 
ex  quo  sensa,  vel  ad  quem  sensum  fiant,  fidelis 
lector,  attendes.  Sic  enim  nogis  seria  immiscenlur, 
et  falsa  veris,  nt  ad  summie  veritatis  cultum,  omnia 
ex  proposllo  referantur.  Nec  moveat»  si  qua  eorum, 
qux  hic  scribunmr,  aliter  invenianiur  alibi,  cum  et 
historiae  in  diversis  gestorum  casibus  sibi  invicem 
reperiantor  contrariae,  sed  ad  unom  utilitatis  et  ho« 
neslatis  proflciunt  fruclum.  Naro  periculum  veri 
statoendi  mihi  non  facio;  sed  quae  apud  diversos 
auctores  legi,  ad  ntiliiatem  legentioro»  sine  invidia 
coinmanicare  proposui.  Nam  et  AposloluSt  nonqosB- 
conque  scripta  suiit,  vera  sont,  ait,  sed  :  Quaetin' 
que  icripta  $nnt ,  ad  no$tram  docirinam  scripta  iunt 
{Rom,  xv),  licet  universitas  eorum,  de  quibns  loqoi- 
tor«  ad  illa  sola  possit  arcuri,  quae  in  lege  scripta 
sont  et  proplietis,  de  quorum  veriiate  nenio  ambi« 
gii,  uisi  qui  fitlei  csuboiicae  non  concordal.  Quxdam 
vero  quae  in  libris  auctorum  non  reperi,  ex  usu  qiio- 
lidiano  et  reruni  experieiilia,quasi  de  quadani  ino- 
rum  bisloria  excerpsi.  Si  qua  vero  .'id  gravioris 
pliilosophiae  exercitaiioneni  videnlur  accedere,  aca- 
deniicorum  more  investigandi  auiino  poiius,  quam 
pervicacia  conlendendi,  sic  constet  esse  proposila, 
ut  in  examinatiooe  veri,  suum  cuique  judicium  li- 
berum  reservetur,  et  inuiilis  scribeuiium  censeaior 
auctoriias,  obi  senteniia  poiior  refragalur.  Proposi-  q 
lum  lamen  est,  in  bis  praecipue  versari,  uude  per- 
niciein  error  non  contrabit,  et  ad  iiioruin  definiiii>- 
nem  praesumptione  temeraria  non  assurgere,  in  qui- 
bus  ftine  periculo  non  erratur.  Nemo  autein  iti  iii- 
jurLim  suam  repoiet  quidpiam  dici,  cuui  nulla  sit 
derogaiio  personarum,  sed  fugiendorum  sola  con- 
cussio  viiiorum.  In  quo  quidem  me  praestiium 
ire  obsequium,  tam  nialis  quam  bonis  arbitror, 
dum  io  his  approbatur  quod  faciunt,  et  hi.  nolatis 
vltiis  possinl  proficere,  ut  probentur.  Sed  haec  hac^ 
tenus.  Cur  autem  academicos  prae  cxteris  placeat 
imitari»  sermo  succinctus  aperiet* 

Cap.  !•  Quod  academm  modestiorei  (uerint  aliii 
phitoiopiM^  quoi  temeritai  exccBcaviif  uijlarenlur 
in  reprobum  semum,  '  D 

Antiquos  quidem  philosophos  floruisse  ingeniis, 
elsludio  profecisse,  jam  non  celebris  opinio  csi, 
sed  omnibos  in  commaiie  persoasa  senleniia.  Ad 
tes  esitn  ex  natora  fere  incoiupreiiensibiles,  siuUio 
et  exerciiatione  viam  sibi  fecit  Ingenium,  et  illo- 
rum  t)eneQcio  plurima  publicala  sunt  posleris, 
qnibus  gaudemus  et  miramur  Inveniis.  Mundum 
diinensi  sunt,  coelum  suis  regulis  siibjcceruni,  na- 
iurae  varias  scrutati  sunt  causas,  el  universilalis 
opificem,  defaecalis  quodam  modo  sunt  oculis  con- 
feroplati.  Quasi  ergo  mole  Gigantea  subvecti,  et 
jam  nen  homanls  viribus  roboraii,  intumuerunt, 
induLerontqiie  bellum  graiiae  Dei»  de  vigore  raiionis 
lii>era  confisi  arbltrio,  ac  si  secundum  fabulas» 


POLYCRATICUS.  —  LIB.  VIL  638 

essent  coelo  captivo  virtutnm,  qoihos  efiercbantur, 
brachia  injectuf  i.  Dcjecti  suni  itaque  dum  alleva- 
rentur,  et  dicenies  se  esse  sapicntes,  stulti  facti 
sunt;  et  obscuratum  est  insipiens  cor  eorum,  ut 
qui  omnia  fere  pernoverant,  pcriiicioslssime  erra-^ 
rent  in  maximis ;  et  variis  dislractl  opinionibus« 
etiam  nuniini  ignorarent.  Si  cui  vero  fabnlarum 
instrunienla  vilescunt  (licet  ei  ab  hosie  doceri  sa- 
piciiiis  animus  non  deirectet,  cum  peculiarrs'  po« 
pulus  Dei  auro,^argento,  veslibus,  et  tolo  ^gypi 
tiorum  ornatu  resplendeat) ;  si  genlilium,  inqoam, 
fignienla  vilescont»  sic  dom  in  campo  Sennaar 
fnndamenta  Babylonis  jacit  iroptetas,  dum  turris 
elaiionis,  et  eontradictionis  machina  in  cceluin 
erigitur,  de  ilto  praecipitii*a  Deo  facta  est  lingua^ 
rum  divisio,  subtractoque  impiis  verbi  commerclo, 
ex  necessitaie  secuta  est  secessio  populorum.  Sic 
et  philosophi,  dom  ingeuil  sui  machinas,  suo  quo- 
dam  iheomachiae  genere  in  altum  erexenint,  vere 
eis  incommutabilis  et  indeficientis  veritatls  sub- 
Iracla  esi  unitas;  et  ignoranii»  nebulis  obvoluti, 
eorum  quae  ab  una  et  slngulari  veritaie  vera  sunt» 
maximam  notiliam  perdideronl,  uti  in  sensum  re- 
probum  dati  esse  convincereniur  ab  operibus  suis, 
et  lanquam  recedenie  duce,  spiritu  scilicei  veritci- 
tis,  dispergercntur  in  varias  seclas  erroris,  et  in- 
sanias  falsas.  £t  eo  quidem  miseriores  eflectl  sunr^ 
quod  in  his  defectum  suum  minime  agnoscebanu 
Uinc  esl,  quod  duni  Pronoen  suam  Sioicus  vene- 
ratur,  omnia  necessltatis  lcge  constringit.  Epicurus 
econtra,  dum  rerum  tuetur  liberlatem,  dispositio- 
nem  evacuat,  et  omnia  casibus  fluctuare  conlendiU 
E  regione  consistunt  utriusque  cuUores,  et  de  sin- 
gulisfcrc  rerum  articulis  diinlcant;  et  quasi  PaN 
ladis  sacramento  astricil,  solas  paradoxas  loquun- 
tiir,  aut  xvjottfc  3o$«c(,  et  eas  usquequaque  vcras 
csse  confiriiiaiil.  Academici  vero  vitanies  praecipi- 
tiuin  falsitaiis,  in  eo  quidein  modesiiores  sunt, 
defectum  suum  minime  difliientur,  et  in  rerom 
ignoraniia  positi,  ferc  de  singulis  dubitant.  Quod 
quidcin  longe  tutius  est,  quam  incerta  teniere 
definire.  Academicorum  quoquejuvat  opinionem, 
quo<l  noii  modo  Ileraclides  Ponticus,  et  Cicero 
iioster,  in  suinnia  iiigeniosoruin  virornm  iaude  re- 
cepiiy  tandem  ad  eos  transierunl;  sed  et  alii  plnres, 
qnos  percurrere  longuin  esl«  Nonne  ergo  pnere- 
reniti  sunt  aliis,  quos  et  assereniii  modestidi  et  tan* 
toruin  virorum  commendai  auctoritas? 

Cap.  II.  De  errore  academicorum  :  et  quoileorum 
liceat  imilari^  et  qua  iunt  dubilabilia  iaptenti, 
Non  umen  omnes,  qui  academicorum  censentur 
nomine,  hanc  dico  modestiae  regulam  tenuisse; 
cum  et  professio  scissa  sii,  et  pro  parte  tam  risui 
pateat,  quam  errori.  Quid  enim  ineptius  quam  flu- 
ctuare  io  singulis,  et  nullius  rei  habere  certitudi* 
nein,  et  nomen  philosophi  profileri  t  Nam  qui  de 
oinDibus  dubltant,  eo  quod  nihil  habeant  eertomt 
tam  a  ffde,  quarn  a  scientia  alieni  sunl.  Licet  enim 
fides  ad  scicntiae  bravium  non  perveniai,  dum  quasi 


659 


JOANMS  SARESBERIIilNSld 


m 


per  speculum  vcritaiem  abseniium  eoniuetur,  ha-  A  pliilosopiiiae  invesligatione  proflciet,  cui  ralio  nibii 


bet  tamen  certiludinem,  caligine  ambiguitatis  ex« 
clusa.  Porro  si  de  singulis  acndemicus  dubitat,  de 
nuUo  certus  est,  nisi  forte  el  |ioc  ipsum  incertum 
bal>eat,  an  contrariis  existentibus,  in  eodem,  clrca 
idem,  posset  et  dubtus  et  certns  esse.  Sed  an  du« 
bitet,  incertum  habet,  dum  hoc  ipsum  nescit,  an 
iiesciat.  Cum  vero  in  eo  homo  cael^ris  animalibus 
prxslct,  qaod  ratione  viget,  et  Inteliigentia  (nam 
in  sensibus,  qui  ticet  animae  sinl,  corporis  esse 
dicunlur,  facile  superatur,  nequelynci  valeat  aeqiiari 
perspicacia  oculorum  ;  susaudilu  praevalei,  vullur 
aut  canis  odoratii,  gustu  simia,  araiiea  tactn).  Cum, 
inquain,  discernendt  et  iiitelligendi  viribus  lionm 
praicedat,  quis  pnesiantiorem   besliis,  aut  poiitis 


persuadeat^  quod  leneat,  aut  sequatur,  sed  est  ad 
omnia  semper  incerias?  Talts  uiique  academicus, 
cnm  nee  brutis  animallbus  v»ieat  adaequari,  uce 
dignus  est  hominis,  nedum  philosopbi,  vel  hoiiore^ 
vel  noinine.  Et  quidem  adversuS  istorum  ineptias, 
magnus  pariter  ei  rideiis  doctor  Ecclesiae  Augufiti* 
nus,  sed  et  Clcero,  validis  rationibus  ei  sermoDe 
eleganitsstmo  coptosius  disputaut.  Verumiaraen  ad 
illns,  qui  de  singulis  dubitant,  quae  sapienli  faciunt 
quxstioiK^in,  Cicero,  se  ipso  l^ste,  transivii;  iiec 
eos  noster  Augustiuus  persequitur,  cuin  et  ipse  ia 
operibus  suis,  ncadeniico  temperamento  utaMir  fre- 
quenlius,  et  siib  ambiguitate  proponanl  molta,  qux 
alii  confklentins,  nec  magis  temeraiie  disputaoli, 


quis  non  inferiorem,  et,  ut  ita  dicam,  quis  brutio-  B  non  videi-eiitiir  habcre  qniestidneu.  Mibl  Uioea 


rem  non  credai  hominem,  cui  ratio  non  discernit, 
intellectus  non  sapit;  ciim  et  bruta  ad  quamdain 
rationis  imaglnem  quodammodo  vldeanlur  assur- 
gere?  Nam  et  canis  suos  discernit  aflreclus,  beneO- 
ciorum  memor  est;  faniiilaritatem  cum  homine  ab 
experienlia  rerum  et  iisu  conlrahit,  et  amicitiae  prae 
Cflcteiis,  qiiasi  fidem  familiaribus  eiliibens,  raiiouis 
«t  intellectus  quodani  uohilitatur  iiigenio.  Sed  ct 
iniuriarum  memoria  canielo  tetiaciter  residet»  ct 
rhinoceros,  qui  et  unicoriiis  est,  virgiuis  iuiegiiia- 
tem  sic  agiiosclt,  ni  dimtuxat  iilius  fere  aniplexibut 
«apiatur.  Odorem  pantherie  caetera  scquuntur  ani- 
malia;  et  quod  inirabilius  e&l,  pisces  iu  gurgitibus 
ad  speciem  auri  conveniunt  i  unde  et  ssevlentis  lu-» 
xuriae  impefator  Nero,  aureis,  ut  dicitur,  retibos  ^ 
piscabatur.  Quld  muita? 

Torva  leana  tupiim  tetjuitur^  tupus  ipte  capeliatH^ 
Floremem  ctfiisum  iequitur  lasciva  capella. 

(YiRG.  Eel.  II,  62.) 
£t  iii  hunc  moduin  voluplate  sua  irahuntur  plurinia  : 
quod,  ui  credo,  eveuire  non  possei,  si  de  aflectibus 
suis  vel  bruta  animalia  dubitarent.  Qui  ergo ad  singiila 
nescii  sunt,  qua  teineriiate  vel  impudentia,  phiio* 
sophandi  professionem  arripiuiit?  Nam  sicut  ab  eo 
quod  notum  est,  notio,  sic  et  ratib  ab  eo,  quod  ra* 
tum  est,  id  est  certum  et  firmom,  graminatice  de- 
nominalur.  El  profecto  manis  est  ratio  boniinis, 
cui  nihil  persuaderi  potest,  qurn  semper  et  in  oni- 


non  videiur  qiiisquam  eo  loqui  securius,  qui  ila 
circuinspectus  est  in  verbo,  ne  prolabt  possit  ad 
falsa.  Sunt  autem  dubitabilia  sapieuii,  qnae  nec 
fidci,  nec  sensus,  aut  rationis  manifestx  persuadet 
aucloritas,  et  quae  suis  In  utramque  partein  uiuin- 
tur  firmamentis.  talia  quidem  sunt  qiiae  quarruntiir 
de  providenlia,  de  substanlia,  quantiiate,  viribus, 
eflicacia,  et  origine  animae ;  de  iTato,  de  faeiliiaie 
naiurx,  casu ,  el  libero  arhitrio ;  de  materia  et 
MOtu,  et  principiis  corj>orum,  de  progressu  uiuUi- 
tudinis,  el  magnitudinis  sectione;  an  terminosom- 
niiio  non  habeant^  an  eos  duotaxat  «^otouc  landem 
inveniant.  De  lemi^ore  et  loco,  de  uumero  et  ora- 
tione,  de  eodeni  et  diverso»  in  quo  pluriroa  attritio 
est,  de  dividuo  et  iiidividuo,Ide  subsianlia  etfonaa 
Yocis,  de  slatu  unitersaliuin,  deusuet  finc,  ortn- 
que  virtutum  ct  vitioruin :  an  omnes  virtutes  ba- 
beut ,  qui  unani  habet :  an  ouinia  peccata  sint 
xqualia,  et  aequaliter  punienda.  Item  de  causis  re" 
ruin  et  adjuuctioue  earum,  vei  repugnaniia,  de 
afilusione  et  defluxione  Oceani,  de  orto  Nili,  de 
bumorum  in  animalibus  corporibus  augmentojei 
diminuiiohe  ad  moiuni  lunx,  de  variis  laientis 
naturae  secretis  :  de  ofllciis  et  figtKfs  causarum, 
quae  in  coniraciibus,  aut  quasi  contractrbus,  inaie- 
ficiis,  aut  quasi  inaleficiis,'  aut  aliis  rerum  formis 
varie  oriunlur,  de  naiura  et  o|ieribus  ejos:de 
veritale,  et  priinis  rerum  initiis,  iu  quibus  buma- 


uibus   opinionum   lubrico  vacillel.  Quid  enim  ei  D  ""'"  ingcuium  deflcil,  an  angeli  omnino  soa  non 


pbilosophia  confert,  qui  seniper  flucluat  oplnioni- 
bus;  ei  cuf,  in  osteudenda  felicitalis  via,  ralionis 
lumen  exsiinguit,  ei  quasi  oculum  eruii,  ut  cau- 
tius  et  reciius  pergat  viator,  cui  osiensura  est 
viani?Nonne  et  plurimum  obest  lUi  qui  excaecatur? 
Quidpotiussequetur,  qui  tauia  conlrarieiate  disira- 
bltur?  Sane  ad  palriam  nemo  pervenii,  nisi  qui 
unam  sequiiur  viam ;  et  qui  omui  verbo  aurein  ac« 
commodat,  nunquara  quietus  erit.  Nonne  siinilior 
est  letbargico,  aut  insipienti,  sive  insano»  quam 
philosopho,  qui  cum  somnii  meuiinerit,  an  dormie- 
rit  dubitat,  et  cum  cibo  satiatus  est,  an  jejunus 
sit,  uescit,  ei  nullius  eorum  quae  egit  vel  in  pro- 
limo,  scientiam  babet?  Deiude,  quanam  vir  in 


babeant,  aiit  quaira  habeant  corpora,  et  qux  pie 
qu»runtur  de  ipso  Deo,  qui  totius  naturae  rationa- 
lis  excedit  investigutionem,  et  super  iminia,  qus 
mente  possunt  eoncipi,  exaltatur.  Posseut  in  hunc 
modum  enarrari  quamplurima,  qux  sic  dubilaiio- 
nem  sapientis  admittunt,  ut  tamen  dubiiatio  tpsa 
vuigum  praetereat.  In  his  itaque  factle  crediderim 
academicos  tanto  modestius  dubitasse,  qnanto  eos 
temeriiaiis  praecipitium  [ditigentius  praecavisse  re- 
perio.  Adeo  quidem,  ut  cum  apud  scriptores  in  locts 
non  passiin  dubiis,  verba  quodamiuodo  ambigoa, 
qoalia  sunt  iiaec,  si  forte,  fortasse,  et  forsitan, 
proferuntur,  academico  dicantur  usi  temperamenio, 
€0  quod  temperatiores  aliis  academici  fuerint,  qtd 


641 


POLTCRATICIIS.  —  LIB.  VIL 


m 


oinnem  veriii  snnt  temerarine  derinUionis  subtre  A  mum  etiam  s:>pi€niis,  ut  pautisper  metn  trepidei, 


iiotam,  et  pr»cipil1um  falsitatis. 

CiP.  Hl.  VniJe  dicti  sint  aeademici :  aut  qtiis  limor, 
aui  pasnio  mentii,  teeuttdum  A.  Gellinm  et  Sloicos^ 
in  sapientem  cadat. 

Academici  quidem  dicti  sunt  ab  academia,  unde 
Plato  exstitil  oriundus,  qui  eumdem  sii»  nativitaiis 
locum,  et  studendi  iisu,  ct  discipuloriim  freqiieniin. 
meritorumque  suoruin  celebriiaie  fecit  insignem. 
Iliuin  vero  loc.um  caPteris  praetulit,  eoqiiod  ad  in- 
cntiendum  timorem,  quo  vilia  reprimerenrnr,  et 
agnita  condiiione  su),  modestia  fldelins  reservarc- 
lur»  maxinie  visus  esi;ex  frequenti  lerrxmotu,  quo 
saepe  collidiiur,  esse  idoneus.  Timor  eniin  sicui 
modesliae  cognalus  esl,  ita  familiarisest  snpienii. 

Non  ill^  tamen  qui  menlem  tiirbai,  el  quasi  inrbinc  B  ^^^^  graiiam  vlribHs  snis  ascrihu^il,  eo  qiiod  solins 
quodam  rationis  et  intelligentiae  prxstringit  ocu- 
litm,  sed  qui  com^ionit  animum,  et  qiiasi  bnmiliintis 
fomes,  bomlneni  reddit  ad  omnia  virintis  olTicia 
apiiorem.  Uude  In  libris  Noctium  Atticarum  scribit 
Anliis  GeHius,  vir  eiegantis  eloquii,  et  mullaescien- 
lia?,  se  aliquando  navigasse  cum  quodam  pliiloso- 
plio,  coque  nobili  inter  Stoicos.  Illis  aulem  ex 
magna  parte  iii  sententiam  sedil,  timori  locum  non 
esse  tn  animo  sapieiitis,  ciim  oiimia  ex  necessilaie 
provenianl,  stuUumque  sit  limere,  quod  vilari  non 
potest :  et  econlra  unicum  sit  remedium,  ut  vir 
prudens  fortiiadinis  vires  praeparet,  et  robore  pa- 
tientiae,  quasi  solidissimo  anlmo  invicti  clypeo,  om- 
nia  lela  necessitaiis  excipiat.  Cum  ergo  navigium 


tristitia  eontrahaltir,  dllatetur  laetitia,  cupidhatibus 
moveatur,  tanquam  his  passionibos  prxvenientibns 
rationis  et  mentts  oniciuni,  nec  inmen  ideo  coti* 
scientiam  niali  in  mente  versari,  nec  approbari 
ista,  aot  eis  aliquem  indulgeri  consetisuin.  Hoc 
enim  esse  volunt  in  potestale  :  Idque  interesse 
oenscnt  jnter  animum*  sapienlis  ei  stnUi ,  quod 
stultus  consensu  ineniis  passionibus  cedit,  sapiens 
aulem,  licet  eas  necessitate  paiiatur,  reilnet  lamen 
de  ralionabiiiler  appetendis  vel  fugiendis,  veram 
et  firmam  inconcussa  roenie  senientiam.  Haec  qiii- 
dein  illi  auctore  A.  Gellio,  et  pro  parte  eleganter 
et  verc.  Errant  tainen,  si  Islarum  passronnin,  qu:e 
necessariaj   siint,   represaionein  et  casiigationem 


miserentis  Dei  est,  non  uiiqiie  curreniis  hoiiiinls 
ant  voleiilis,  nl  hae  in  usum  jiistiitx*  converiaiiiur. 
Hoc  autem  sufficiat  demoitsirare,  quod  limore 
modesiia  dlspensaiur,  ei  pbilosophandi  priina  stcr- 
nilur  et  disponilur  via.  Siquidem  scripiuui  esl, 
quia  inilium  saoientiae,  et  finis  modesli»,  limnr 
Dei. 

Cap.  IV.  (Jnde  dicatur  philosophia  :  et  de  Samio  Vy- 
thagora,  et  doctrina  eius^  qui  Italicit  pltilosophamti 
auctor  exstixit. 

Ipstim  vero  philosophide  nonYOn,  a  Pjrtbagora  fia- 
lieo  iiiventiirn  est ,  qui  laniae  foil  auctoritatis  apcid 
aiiliqiios,  ut  praejudiciali  opinione,  senicnlias  om- 
nlum  superaret,  essetqiie  salis  ad  quainfibet  sen- 


tnrbato  mari,  ventornin  vehementia,  coeloque  mi-  ^  tentiam  roborandam,  sl  boc  Ipse  dixisse  diccretiir. 


naci  periculosissime  jnctaretur,  philosophus  vi  li- 
moris  expallnit.  Deinde  cuin  tempesiate  transacia 
seeurius  prabuisset  colloquendi,  ut  fii,  et  coiigar- 
riendi  locum,  MMiorum  uoas  dives,  luxuriosus, 
Asiaiicus,  conpil  coinpeUaro  pbilosophum,  et  illii- 
flere  ei,  eo  qiiod  coBtra  professionetn  snam  timore 
palluerat,  cum  l\ne,  qui  miiiime  philosophabator, 
maiisisset  iutrepidus  in  eo,  quod  impendebai,  exi- 
tio.  At  ille  Aristippi  Socratici  responsom  reiuiit, 
qui  cum  iii  re  siiuili  similiter,  ei  a  consimili  argne- 
letar.  respondit :  illum  pro  anima  nequissimi  ne- 
bulonis  nierito  non  fuisse  sollicilom  :  se  auiein 
debuisse  timere  pro  aniina  Aristippi.  Divilis  ergo 
qnaestioue  depulsa,  accessil  Anlus  Gefiius,  non  ex- 
agitandi  animo,  sed  discendi,  fjmiliariter  qnaerens, 
quaenani  csset  causa  timoris  sui,  cum  prsccepium 
•il  discipliii^e  Sloicorum  ne  mortis  timeatur  ad- 
veniiis,  quam  constai  esse  indubium  terminum 
vitae.  Ille  autem,  cum  discendi  avidiiale  gnaviier 
accensuin  vidisset  liominem,  libriim  Epicteil  Sloici 
de  mantica  protniit,  in  quo  scripla  erant  ea,  quse 
congruebaiit  decretis  Zenonis  et  Chrysippi,  qui 
dicuotur  fuisse  principes  Stoiconiin.  Cum  ergo 
librum  ia  manibiis  Aulus  Gellins  tenuisset,  invenit 
Sioicis  placuisse,  non  esse  in  poteslote  honnnis, 
ui  visa,  qiiae  phantasias  appellant,  in  aDimum  ve- 
niant,  tut  recedani.  et  cum  venerlnt  ex  lerribilibus 
rebus,  aui  oontra,  necetse  asseruni  moveri  ani- 
Patrol.  CXCJK. 


Ipsa  namqiie  vox  proiiominis ,  iisttrpatione  qtiadam, 
proprii  noniinis  explebat  officiuni.  Fuit  atitem  hic 
naiione  Samius,  negotiatoris  diviili  fifins,  cui  no- 
roeii  Maraius  erai ;  sed  parenle  longe  diiior  erat,  co 
quod  iiegoiiatio  patris  lanla  nequivit  acquirere , 
qnanta  filius  coniemncre  malult,  quam  habere. 
Magnis  itaque  sapleniiae  formatus  incremcntis  , 
iEgypium  primo,  mox  Babyloniam,  ad  perdlscondos 
siderum  moius,  origlnemque  mundi  speclandam  . 
pnifectus,  sumiitam  scientiam  consecniiis  erat.  Inde 
regressus  Crelatn  et  Lacedaemona,  ad  cognosccndas 
Miiiois  et  Lycnrgi  inclytas  ea  tempeslate  leges,  con- 
tenderai.  Quibus  omnibos  insirtictus,  ad  Cr;itoni- 
jj  corum  urbem  applicuit  omnino  resoluiam,  ei  solius 
viriuii»  opera  indigenlein.  Fortnnae  siquidtiin  indi- 
gnanies  oderant  arina,  qiiae  adversus  Locreiises  iti- 
feliciler  suiiipseranl,  uiulasseiitqiie  vitani  liixuria. 
nisi  eis  Pyihagoras  philosopbus  obstiiisset.  E\  quo 
paiel»  quanluin  taoiiN)  prasiet  boinini ,  cuin  uniiis 
person:p  auclorllas,  jnin  lapsttni  ad  frugein  nielioris 
vita  revocaveril  populuin.  LamJabal  ergo  viriu- 
tem  qiiolidie,  et  vitia  luxorias  denu  Jabal,  et  casuuin 
urbiuin  perditariim  enuntiabat  causas.  Tantiim 
qiioque  studii  ad  frugalitalcm  muliiludinis  provo- 
cubat,  ut  afiquos  ex  his  luxuriaios  ebse  iiicrcdi-  ' 
bile  videreiur.'  Maironaruin  vero  scparatain  a  viriii 
doctrinam,  et  pueforuin  a  pareiiiibiis,  frequenier 
bMbuit.  Docebat  nune  bas  pudicitiaui  et  obseauia  ia 

2J 


St5  JOANNIS  SAUESBERICNSIS  641 

viros,  niinc  illos  moilestinm  ei  liueraniin  stiKlium.  ^  leste  Apuleio»  priiis  Arisloteles  dictns  est «  »etl 


liiter  li»;c.  veliit  geiiitricein  viriiiliim»  fnigalilsitein 
nninibiis  ingerel)iit.  Conseoulusqne  clispntntioinim 
98siiini(:ite  erat,  ui  inalrpnaQ  auratas  veHtes,  caf^te- 
rnque  dignUsiis  stne  ornamenta,  quasi  lusnriae  in* 
strnaienta,  deponereiit,  eaque  onmia  delala  in  Ju- 
iionis  aedcm,  ipsi  (ieic  cousecrarent,  pr»  se  feren* 
tes  vera  ornamenta  malronarom  piidicitiam  non 
vestes  esse.  In  juventnte  qiioqne  quantuni  profliga- 
tum  sit,  victi  feminarnm  contumaces  aniinl  inaul- 
festant.  Sed  trecenti  ex  jnveniUiis,  cnin  sodalitil 
jurls  sacrainenlo  separatam  a  caeteriscivilius  viiani 
ag(»rent,  quasi  cceium  clandestina)  conjurationis  lia- 
lientes  adversns  Pytliagoram  ,  civitatem  in  secoii- 
verteruni,  quic  eos,  cum  in  unain  domKin  couveuis- 


deinde  a  iatitudine  pectoris  Plaio ,  et  in  taiiiaiu 
eminentiam  pliilosopliiae ,  et  vigore  ingetiii,  ei  siu- 
dii  exerciiio,  et  oninium  morum  veouslate»  cloqnii 
quoque  suavitate  et  copia  subvectus  est,  at  quasiin 
throno  sapientiae  residens,  praecepta  quadam  aiicio- 
ritate  vistis  est ,  tam  anteccssoribus  quam  sucres- 
soribus  philosophis ,  Imperare.  Et  primus  qtiidem 
Socrates  uoiver&am  philosop|iiani  ad  corrigendoi 
componendosque  niores  flexlsse  memoratur,  cuni 
ante  lllum  oinnes  physiciSt  id  est  rebus  naturalibuii 
perscnitandis ,  inaxiinam  operam  dederint.  Probe 
quidem  et  sapienier,  cutn  ad  utilitalem  suaro  o|M)r- 
teat  omnia  retorqneri»  pirumque  prosit  novi&s<i 
opera  Dei,  quae  sunt  omnia  valde  bona,  et  Creatort 


sent,  cremare  voluit»  in  qtio  tumultu  sexaginta  B  suo  consequenter  siinilia,  nisl  quis  id.  prapci|me 


ferrae  periere,  cseteri  in  exsilium  profecii  sunt.  Ab 
lioc  itaque  philusophorum  genus  Italtcum.  nomcti- 
<pie  pbilosophiae  exortum  esu  Tantus  autem  exsli*. 
lit  in  illa  parie  philosophiae,  qnae  speculaiiva  vc- 
calur,  ut  ei  quisquam  philosophantiiiin  vix  potuerit 
adiequari.  Tanlusin  innocentia,  ut  abomniuin  ani- 
manliuin  teinperasse  credaiur  edulio*  Tantus  in 
cultu  jusiiti^ ,  ut  populos  illius  partis  Italiae ,  qiiac 
anliqultus  Magna  Graecia  dicla  est »  eiiani  poht 
ntortem  nominis  ejus  auctoritas  rexerit*  Cuin  vero 
aiaea  snpientes  dicerentur,  qui  videbaniur  aliis 
piaesiantiores  esse,  Inlerrogatus  quid  se  profltere- 
tur.  philosophum  se  esse  respondii,  id  est  studio« 
suio,  vel  saiiientUe  anialorem  ,  quoniam  sapientein 
proliteri,  arroga^iiisRimiim  videbalur.  Denique  cnm 
ad  propulsandam-labeni  morumi  viginti  annosegis- 
aset  Crotonae,  Metapontum  migravii,  ibique  decessti. 
Cujus  tanta  idmiratio  fuit,  ut  ex  doino  ejiis  lein- 
pluin  Aicerent,  ipsuinque  pro  Deo  colerent,  nacii 
Ibrte  occasionem  ex  verbis  ^us  dicentis  domuin 
philosophantis  esse  sacrarium  sapieniije,  et  veris- 
«iinum  Dei  lemplum*  Traditur  etiani  persiiasisse 
hominibus,  esse  aiiimas  immortales,  et  post  disso- 
iHtioiiera  ctyrporis ,  viiae  praecedentis  praeinia  re- 
ceptnras.  liiipie  lamen  fabulam  iniUe  anuorum  pri* 
Hius  dicitur  induxisse. 

Cap.  V.  De  l0mco  gemre  philoBopborum^  et  aucto- 
riiaie  Svcratis ,  et  dogmate  Platoms  ,  et  opmone 
ejuspott  mortem. 

Allerum  vero  philosophoruin  genus  est,  quod 
Jouicum  dicitur,  et  a  Grascis  iilterioribus  traxit 
originem.  lloruin  priiiceps  fuit  Tbales  Milesius  , 
uuus  illoriim  sepieui,  qui  dicii  sunl  sapieiites.  Iste 
cuin  rerum  naturam  scrutatus,  iuter  caeteros  eiui- 
cuisset,  inaxime  adinirabilis  exstitit,  quod  asiroio- 
gias  niimeris  coinprehensis,  solis  et  luiiae  defectus 
praedicebal.  lluic  successit  Anaximander  ejus  audi- 
tor,  qui  Auaxiinenein  discipulum  reiiquit  et  suc- 
cessorem.  Diogenes  quoqtie  ejusdeui  auditor  exsli- 
tii,  et  Anaxagoras,  qui  oinnium  rerum  quas  vide^ 
nius  ,  efl^eclorem  divinum  animuin  docuit.  £i 
successit  audiior  ejus  Archclaus,  cujus  discipulus 
Socrates  fuisse  perhibetur,  magisler  Plalonls,  qui, 


agat,  ne  ipsesit  malus*  Praeclara  igiiur  vitae  iiior- 
tisque  fama  Socratis,  philosophiae  suae  reliquit  plu- 
rimos  sectatores ,  qui  partiti  sunt  verba  ejus  iii  va- 
rias  sectas,  de  quibus  in  aequenlibus  pauca  dicen- 
tur.  Porro  taiitae  multitudinis  dissidentiain  PIaU>, 
qua  praRemiiiebat  auctoritate ,  cohibuit ,  et  in  se 
atientionein  oiunium  diulius  provocavii  ei  teouiu 
Sunt  qui  Platonem  credant  non  vet  Aristonis,  vel 
Aristidis  filium,  sed  augustiore  couceptu  nalum,  eo 
quod  Apollinis  figuraiio ,  matri  ejus  PerialoDi  se 
miscuerit ,  quam  constai  a  Soloneaapientissiiso, 
fundatore  iegum  Atticaruni,  traxisse  origiiieni. 
Naius  est  auteui  niense  qui  apud  Aiiieos  Tbarge- 
iioii  Uicitur,  die  qua  apud  Delon  Latona  peperisse 

^  creditur  ApoUiuem  et  Diaiiain;  pridie  quidem  So- 
cratem  genitum  ferunt.  Talis  ergo,  et  de  talibus 
oriundus,  non  solum  H«^rouin  viriulibos  prsstitit, 
sed  aequiparasse  dictus  esl  deoruin  poiesiates.  Nani 
Speusippus  doniesiicis  doctimentis  instruclus,  et 
pueri  ejus  aere  in  percipiendo  iugenium,  et  admi- 
randae  verecundi»  indolem  laudat,  et  pubescenies 
primitias  labore  alqueamore  studetidi  iiniiutas  r^,- 
feri,  et  in  viro  harum  incrementa  vlrtutuin  coiive- 
nisse  lestatur.  Ex  eisdein  genitoribiis  Glaucus  et 
Adamantus  ei  fraires  fueruni.  Doclores  babuii  iii 
prinia  Utteratura  Diouysiuin,  in  paixstra  ArisUK 
nem  Argls  oriundum.  Tantosque  progressus  el 
exercitatlo  contuUt,  ut  Pytliiae  Itictando  certaniina 

D  vicerit.  Picittrje  noii  aspernatus  ariem  ,  irageediis 
quoque  et  dithyranibis  se  utilein  finxit.  Jamqiie 
caruiinum  coHfideiitia  elatus,  cerUtorem  se  pro- 
fiteri  cupiebat ,  nisi  Socrates  liuinilitatem  biijns 
cupidinis  ab  animo  ejus  expulisset ,  ei  verae  laudis 
gloriam  ei  curassel  ingerere. 

£t  antea  quidem  Heraclidis  aecta  fueral  imbutus; 
veruui  cum  se  Socrati  dedisset,  non  soluni  ingenio 
atque  doctrina  caeteros  Sacralicos  vicit,  f»ed  eiiam 
labore  et  eleganiia  sapieniiuni  iUustravit.  eiquerecta 
asseriione  setisuum  et  majesiate  verborum ,  pluri- 
inuin  adbihuit  digniutis.  Socraie  siquidem  exce- 
denie,  ae  ad  Pyihagor»  contulit  disciptinam,  quain 
etsi  raiione  diligenti  et  roagnitica  videbat  histra- 
ctam,rorum  lameucontinenliametcastiutera  magis 


64?  POLYCR/iTIClJS.  -  Ub;  VII.  64C 

cupiebat  imitari.  Deinde  Theodorum  Cjrenensem  ^  Uludinis  esse  potesL  Unam  lamen  in  his  visus  est 


adiii,  nt  geometriam  disceret.  Inde  Mgjplam  petiil, 
ui  asiroiogias  vacarei,  ibique  a  pierisque  rreditns 
rst  dldicisse  oracula  proplietarum.  Uiide  rursus  in 
ltali.im  rediil,  et  Pylhagoreum  Tareiiiinum  Archy- 
lam  secuius  est ;  alque  ad  Indos»  Medos,  magos 
animum  inl^ndisset,  nisi  eum  procedere  ▼etuissent 
hella  Gaietica.  Quapropter  inventa  Parmenidae  et 
Zenonis  diiigenlius  exseculus,  quae  apud  magnos 
pbilosaphcis  admiralioni  fuerant  singula,  in  libris 
suis  collegil  universa,  doceus  pri.nius  studia  philo- 
sophiae  non  modo  nou  esse  contraria,  sed  invicem 
necessaria  sibi ,  eo  quod  mutuis  auxiliis  universa 
fonsistunt.  Multi  auditoruro  ^us  ulriusque  sexus  in 
pbilosophia   floruerunt.  Patrimonium  in  hortulo» 


intellexisse  et  docuisse  subslantiam,  dum  opiflccni 
universitatis  et  forniatorem  Deum  unum  esse  asse- 
ruii,  quem  ob  insigne  bonltatis,  et  dulcis  alfecius, 
dixit  omnium  geniiorem  ,  quem  propier  infinitateui 
majeslaiis,  potenti«,  ei  sapienilaB,  et  bonitatis  suae, 
Um  cst  Invenire  dlfficile,  quam  invenlum  digne 
profarl  impossibile.  Eumdem  quoquc  remuuerato- 
rem  sperantium  io  se  esse,  ei  coleuiium  se,  vide- 
tiir  aslruere,  dicens  sapieutem  esse  cultorem  Dei 
philosophum,  qui  animo  et  voto  accedit  ad  sapien- 
tiam,  et  eum  esse  amatorero  Dei ;  qui  sicut  consii- 
tutaBuniversilaliscausa  est  admirabilis,  iu  bibeudae 
felicitatis  idem  esx  fons  iudeficiens  et  sinj^ularis. 
Moyses   anclor  est,  quia  in  princlpio  creavit  Deua 


, „„,.„.-   ...,.«.«.,.....  <«i..M„ui„um  ju  Hunuiu»      — j—   «..v»,,,    c:»i,  ^»1«  m  pnucipio  crcavit  Deu8 

qui  academiae  junctus  erai,  in  duobus  ministris,  et  B  cojjum  el  lerram,  cl  in  medio  earum  aquam  collo- 


patera  qua  diis  8upplical)al,  reliquit.  Auii  tantum 
habuil,  qiiantum  puer  aurlcula  gestaverat  in  nobi- 
lUatis  Insigne.  Tres  adveuius  ejiis  ad  Siciliam,  mali 
diversis  opiuionibus  carpnut ;  sed  primo  ut  hisio- 
riam  nalune  cerneret  iu  J!tna,et  incendiorum  iu- 
telligeret  rationem ,  illuc  profecius  est ;  secundo 
petiiu  Dionjrsii,  ut  Syracusanis  assisterel,  et  ut 
municjpales  provinci;e  illius  disceret  leges;  lertio 
ut  fiigieulem  Dioneni  restliueret  patrke  suae,  venia 
a  Dion jsio  im|)etrata.  Sed  in  hls  omnibus  adeo  di|i- 
gens  exstiiii,  ul  a  sludiis  aut  ofBciis  pliilosophix, 
uullo  unquam  iKmpore  siispeuderelur.  Itaque  cum 
sludlnm  philosophiae  partim  in  actione,  parlim  in 
fontemplatione  versetur,  Socrates  activam  exercuit, 


eavit  et  aerem.  Plato  quod  ab  Iniiio,  ut  mundus,  qui 
solidiis  et  visibilis  fulurus  erat ,  videri  possct  et 
laiigi.  Deus  jecil  duo  prlma  mundani  corporlsfun- 
damcnla,  ignem  et  terrani,  el  eis  concordi  propor- 
tione  sociaia  insolubili  vinculo  inierjecit,nisi  lamen 
volunias  conditoris,  quae  sola  Unlae  firmltiidiuis  ne- 
xus  fldelissimus  est,ut  dissoIvantur,admitiat.Omne 
siquidem  quod  vinctum  est,  natura  dissoliihile  cst, 
sed  ni  bonae  concilialionis  roBdiis  pereai,  non  est 
voluntas  Dei,  volentis  boiia  duniaxat.  Ait  Moyses  : 
Qui  esi,  misii  me  ad  vos.  et  illum  singulari  veriio. 
ei  prarogativa  sigiiificatioiie  censuit  esse,  qui  soiii- 
pcr  idem  est,  ut  e;  iiec  praeieriium  transeai,  nec 
fulurum   immineat,  sitque  itnmunis   omniuiD  mo- 


«viii«:iii|H«iuMiic  Tcrrsciiir,  o«>craies  aciivainexercuii,      juiunim   liumineai,  sitque  itnmunis   omniuiD  mo- 
roores  instiluens,  quihus  fideliler  ad  beatlludinem  ^  t"um.  Nam  illa  subsisteiidi  dedignatus  est  verbo 


vita  traiisigitur  :  Pyihagoras  coutemplativae  iusti- 
tit,  per  quam  ingenium  exercetur,  et  propagatur 
Bcientia  :  proinde  Plato  utramqiie  jungendo  alieri, 
philosophiam  perfecisse  laudatur,  quam  in  ires  par- 
les  dislribuii,  elhicam,  physicam.etlogicam,  id  est 
nioralem,  naluralem  et  rationalem,  qua  verum  di- 
sterminatur  a  falso,  el  sine  qua  disseri  nequeunt, 
qu.-c  vel  in  aciion<%,  vel  iii  contemplatioiie  vcrsan- 
inr.  PutiUiir  a  nonnullis,  quod  in  peregrinatione 
stu  Jeremiam  prophetam  viderit,  audieriique  in 
iEgypto,  et  legerii  Scripliiras  propheticas.  Sed  stip- 
puiata  ratio  lemporum,  quae  in  Chronicis  conliiien- 
lur  bistoriis ,  docet  eos  iiequaquam  conienipora- 


^iue  cuiu  lempore  festinant  ad  nou  esse,  et  singiilil 
momentls  per  varios  nioius  sui  proficlscuntur  iti 
niorlem.  Etde  homiiie  quidem  planum  esi,qulavjia 
ejus  noti  BUliis  est  qul  verbo  subsUntlvo  delicat 
exprimi,  sed  transiiiis  de  uiero  ad  lumulum,  ci 
quasi  fiiga  aut  umbra  exislendi.  Plaio  quidem  itl 
quoque  solum  propriuin  diclt  cssc,  quod  seniper 
«st  idein,  nec  motibus  variaiur.  Quas  vero  sutii  ol)- 
noxia  molul,  non  qiiidem  sunt,  sed  videniur  cpse, 
et  nequaquam  nianenl,  sed  jiigiier  evanescunl  cl 
fiigiunt,  nec  exspectaiii  appellaiionem.  Siinl  praj^ 
tcrea  Plaioiilcis  et  nosiris  niuUa  coiumunia,  ut  sint 
oninlno  inexcusablles,  dum  veriiaiem  Dei  iu  nien- 


.     ■  -      r —  ---  >*~— .^..^»,  »j«ii.  TCiiiiiiciii  uci  lii  iiien- 

neos  exstitissccuiuortusplatonis  vlx  aBiatem  illam  0  dacio  detinent.  Magnus  Pater   Augusiinus  auclor 


apprehenderit,  ei  iuterlabeutibus  ceutuin  septeiu 
aniiis  lempns  qiio  prophetavit  Jeremias ,  ailigerity 
et  Scriptur»  propheticae,  post  niorterti  Platonis»  an- 
iiis  ferme  sexaginta,  regnante  Plolemaeo,  qui  litle- 
raniro  sludiosns,  a  Hierosolymis  septuaginta  ascivit 
iiiierpreies,  iCgypium  intraveriul.  Opinio  tauien 
jlla  convaluii,  qiiia  in  libris  Plainnis  inveniuntur 
multa  diciis  coiisoua  prophelarum.  Nam  in  Timxo» 
dum  causa  mundi  subtilius  invesligat,  manifeste 
viiletur  exprimere  trinitatein,  qiiae  Deus  esl,  effi- 
cientem  causam  conslituens  in  potentia  Dei,  in  sa- 
pieiitia  formalem,  flnalem  in  bonilate,  quae  sola  iu- 
duxit  euniy  ut  omnem  creaturam  bonitatis  suu*  par- 
licipeDi  faceret ,  prout  naiura  cojusque  capax  bea- 


est,  (si  laiiien  qu»  sub  noniine  ejiis  coucepia  legi , 
recolo  fidelllcr),  qiiod  in  libris  Plalonicorum  iuveal 
luiu  sit,  quod  beatus  evMigelisU  Joannes  altius 
coelo  iiilonuil,  et  ulira  quum  huniana  mens  perci- 
perc  qoeal,  licct  auris  utcunqiie  possit  audire;  in- 
venlum  esi,  inquam,  qtiod  ait  ab  iiiitio  Evangelii  : 
In  principio  eral  Yerbum  (Joan.  i.)  eic,  usqiie 
ad  locumquo  ait :  Et  luxin  tenebris  lucet.et  te- 
nebrat  eam  non  comprehenderunt  [ibid.).  Ego  qui- 
dein,  nisi  in  Patrum  scriplis  legeretur,  nequaquam 
alicui  infidclium  concessum  credercm,  ui  os  iu 
laniae  lucls  oraculum  apcrirei,  quaiii  ociilus  muu- 
daniis  non  sufficit  ititueri.  Apostolorum  tamen  et 
faiuiliaritatls  iiitimae  privilegiiim  astruit,  quod  ver* 


'Crt  JOANNIS  S.VRKSBEIUENSIS  f|8 

Itiiiii  fulci  boni  operis  persc\cranlia  illusiravit,  ciiin  A  ^ic  et  pliilosophi  nomen  circa  Arislotelem  uleniiiiHi 


-l^hilosoplii  evaniierint,  non  modo  in  cogitaiioni- 
Lus,  sed  operilius  snis.  ScTipsit  libros  pturimos,  et 
politici  hoiiiinis  merita  contemplationiiin  repres- 
fiit,  el  coniemplaiionis  acainen  actionis  necessi- 
tas  non  exstinxit.  Si  libcr,  qoi  de  dogmale  ejus 
est.  conteniniiur,  in  landeni  e]us  Origenes,  Iliero- 
iiymus,  Augnsiinus  omniuni  philosopboriim  atlcsta- 
tionibus  freii  sufficiiinU  De  morle  ejus  diversi  di* 
versa  scripserunt,  sed  probabilius  est  euin,  qni 
innorenler  vixerat ,  cl  philosoplii:n  pra^cepta  pro 
viribus  fuerat  insecuius»  vilam  risui  non  cessi^^se. 
Nain  quod  de  eo  nonnulli  tradunt,  quia  vercciin- 
dia  inotus  emisit  spiiilum,  eo  quod  nautarum  pro- 
pDaitaro  non  potuii  solvcre  quaestionein,  constat  no- 


placito  contractum  esl.  Fuil  autem  facnndus  e\>*. 
qiiio,  sed  uberior  sensibus,  et  doclus  omnlnin  sen- 
tenliis  obvi.ire.  llic  e^t  qui  priinus  studionim  gene- 
ra,in  acroaticum  etcxolericum  dicitur  distinxisse. 
Nani  et  familiares  etquasi  domestici  admittebaiitiir 
in  acroatica ;  exoierica  vero  non  niodo  evtraneis, 
sed  hospiiibus  paiebant,  ct  pcregrinis.  Fucniiit 
qui  eiim  Incubi  diTinoiiis  filiiim  crcderent »  propier 
ngiliiatem  corporis,  perspicaciam  ingcnii,  et  glorue 
apppiilnm,  quam  muliiplici  industrla  oinnibns  pn^ 
ripere  consueverat.  Testalur  de  eo  Valerius  lia- 
ximus,  quia  suprema;  vitx  reliquias  seiiiiibus  ae 
rugosis  membris  in  summo  litterarum  otio  vix  cc- 
stodiens,  adeo  valenter  pro  salnle  patriae  incubait, 


iiiiiiis  errore   composiluin.  Quidquid  eniin  de  eo  ^  ut  eam  ab  hostilibus  armis  solo  acqnatam,  m  le- 


H^nccoruin  loquuniiir  fahiihr,  hoc  de  llomeroy  iion 
4Malone  ValeHus  Maxinius  referl.  Ex  eo  lainen  et 
hoc  vulgatum  est,  quia  Tucrunt  qui  lionierum  oequi- 
'vocum  Plaionis  dicerent,  propter  excellentiam  sa- 
pienliae.  serinonis  eleganliam,  etlaliludinem  pccto- 
lis.  Nam  viios  nobiles  certum  est  polyonymos  ex- 
siiiisse.  Decessit  autcin  octoginia  aimis  et  uno 
expieiis,  in  tanta  reverentia  omiiiiim,  et  integriiate 
auctoritatis,  ut  diu  dubitatuni  fiierit,  diis  an  semi- 
deis  esset  poiius  aggregandus.  Sed  et  cum  a*tate  illa 
tlcnclenle.merila  viriutum  ejus,  tanquam  incredibl- 
•lia,  quodammodo  ad  antiquilalls  fabulas  vcrgercnt, 
ipsuro  inter  semideos  venermdum  Labeo  scribii,  ut 


ctulo  Athenicnsi  jacens,  Macedonum  de  manibos, 
qiiibns  objecta  erat,  eriperet.  Ita  urbe  strata  atqoe 
eversa,  Alcxandrique  familiarilate  qua  reslitiiu 
est,  Aristoielis  notum  esl  opus.  Licel  auiem  nonii- 
nnin  et  verborum  lurbator  habeaiur,  non  modo  sub- 
tiiitate,  qiia  cunctis  celebris  esl,  sed  niira  stiavitaie 
dicendi  evaluit,  adeo  quidem,  ut  Platoni  merito 
proximus  fuisse  videalur.  Eiiin  laudis  fiiisse  avi- 
dissimum,  vel  ex  eo  coiislal,  qtiod  cnm  Tlieodocli 
discipulo  libros  arlis  oratoria:  ui  eos  ederel  concrs- 
sisset,  moleste  fereiis  posiea,  lanium  laudis  et  glo- 
riae  litulum  se  alil  cessisse,  proprio  vohimine  qni- 
busdam  rebiis  insislens,  planius  sibi  de  his  in  The- 


quiddam  majus  hoinine,  minus  Deo  fuisse  doceatur.  q  oJociis  libris  dicium  arijecil.  Unde  Valerius  Miii* 


'<:▲?.  VI.  De  Ariiioteie,  el  opinione  ejui^  et  studiis  : 
ei  quod  variit  disputnlionibus  duhialiouem  Acade^ 
micorum  mvtii  :  et  de  regula  eorum' 

Sol  e  ccelo  vlsus  Cbt  cecidisse,  qua  die  phitoso- 
phorum  princeps  iMalo  rebus  excessit  humanis,  €t 
quasi  liicernam  niundi  exstinclam  deneverunt,  qui 
ad  tbronum  sapienlisp,  ciii  ille  diu  praisederal,  sua 
arbitrabanlnr  sludia  praeferenda.  Sed  cnm  ei  Ari- 
stoleles  discipulus,  vir  excclleniis  ingenii,  et  Pla- 
loni  impar  eloquio,  scd  multos  facile  snperans,  in 
docendi  oQIclnm  succcssissel,  qiiasi  matuiinum  si- 
dus  effulsit  homiuibuSy  et  quibnsdam  mnltiplicis 
-phUosophiae  praccepiis,  velul  variis  sapienlia:  radiia 
illuslravit  orbem,  et  tanquam  oculorum  delersa  ca* 


mus  :  Msi  nie  laiii  latx'  ct  lam  palenlis  scieniix 
verccundia  tcnercl,  dicereni  dignuin  philosophaiii, 
ciijiis  stabiliendi  mores  allioris  aniini  philosoplm 
Iradereniur.  Cxlcrum  gloria  ne  ab  his  quidcm,  qui 
conlemptum  Cjiis  inirodiicere  conantur,  negligiiur. 
Nam  et  voluminibus  nomina  sua  diligcnler  adjlciuol, 
ut  quod  proressione  levant,  usurpai'one  memorix 
assequantur.  Ilic  est  cnjus  dispntationibus  effecium 
esl,  ut  Acadeniia  movealur  magis  raiioiiuin  quam 
collisione  venlorum.  Licet  enim  Peripatelicus  non 
Academicus  censealur ,  co  tamen  solllciuinle,  de 
singulis  maxime  coeperuiit  Platonici,  qiii  relicti 
crant,  fere  de  omnibns  dubilare.  Siqiiidem  post 
morlem  Platonis   Chry.sippus  (30*)  sororis  ejns  ^- 


ligiiie,  ad  contiiendam  veritatis  epecicm,  inentes  ^  liiis,  et  Xenoorates  dilectus  ejiis  discipulus,  in  scho 

iiominuni  reparavit.  Sectani  hic  Peilpateitcam  c<m- 

didit,  sicutique  dictam.quod  deambulans  dispularc 

t^onsueverat,  pluriinosque  discipulos  prxclara  fania 

excellens  et  arle  suadendi,  vivo  adhuc  prsecepiore 

in  suaro  haeresim  congregavil.  Traclavit  quidem 

oiiines  pblloKopbiae  partes,  et  prxcepta  dedii  in  sin- 

gulaSy  sed  prae'  caeteris  sic  raiionalem  redegit  in 

jiis  suum,  ul  a  possessione  illins  videaitir  omnes 

alios  excloslsse.  Ita  lamen  ui  aliis  viguit,  ut  coin- 

iniiite  noroen  oinnium  philosopborum,  antonomasice, 

id  esi  excellenter  sibi  proprium  esse  roeruerit.  Sic- 

utenini  tir^s  Roinam»  Maronem  Dotta  exDrimit. 


l.im,  quae  Academia  vocabatur ,  eidcm  successerunt, 
et  ob  hoc  ipsi  et  succcssores  eorum  Academi- 
ci  vocabanlur  a  loco,  sicut  Plalontci  a  magistro. 
Ex  quibuft  vaMe  nobililati  siint  Grrcci ,  Plotinus, 
Jamblichu^  et  Porphyrius  catholic:p  verilalis,  ut 
«licilur»  pcssiinus  impiignator.  \n  utraque  vero  lin- 
gna,  Grxca  scilicct  et  Latina,  nobilis  exstitil  Apu- 
leius  Afer,  vir  magnus  in  primis,  et  qui  venif- 
state  morum,  et  dicendi  copia ,  Socraticum  fun- 
lem,  et  torrenieni  Platonlcum  ,  facile  redoleat,  vcl 
tenuiter  sapienti.  Ab  his  fluxernnt  et  alii  mulii ,  qai 
dubitabilla  discutere  slc  ut  nuili  prafjudicareliir» 


(50*)  fidjt.  Paris.,  Ktuippttsi 


m 


POtYCilATtCDS.  -  LIE.  YU. 


m^ 


uiitlueniRl,  qoam  ausu  temerario  deOnirie,  maxime  A  lendi?  Nam  sicut  in  aeJiflcHs  neeesM  est  aliquid 


ruut  occulLam  crederent  veriialemeorum,d6  quilius 
iu  utraroque  parlem  probabtliter  disputatur.  Uude 
et  Acaiiemicorum  auliqui^ima  regula  e&t,  ul  quisque 
quod  sibi  occurrit  probabile^  suo  jure  defeudat. 

Ca».  Vil.  Quod  aliasentut^  «/le  miiomt^  alia  r»ti 
gionit  auciohtale  probanlur:  et  ifuod  fiUei  in  omui 
doclrina  aliquod  tlabile  iuiiium  vindtcal ,  quod 
probari  non  debet :  ei  quod  alia  per  te  doctioribut 
innoUtfunt^  alia  rudibut :  ei  quaienut  dubitaudum 
sit :  et  quod  pertiuacia  veritatit  inquititiQnem 
plurimnm  impedit, 

Suut  enim  nonnulla,  quas  sensus  raiioais ,  aut 
religionis  persuadet  auctoritas.  Uorum  dubilaiio 
ittfirmitatis ,  erroris  uotam  babet,  aul  crimiuis. 
Qu»rere  enim  au  sol  splendeal ,  albeat  uix ,  iguis 


Oxum  esse  et  stabile,  cui  erigenda  stroctura  possil 
inniii :  sic  in  umni  docurina  aliqued  stabile  anilium 
procedeudi ,  necessitas  consultissim»  rationis  ex- 
posciu  Aiioquin  quidquid  of^irex  aiyicil,  uutat«  ac 
si  in  Jubrico  arenae,  aut  biUiMiiuis  quis  aedificei 
aut  scribat  iu  iluminis  lapsu.  Nam  lucertis  ceriiora 
Caciuut  ftdem.  Si  ergo  uihil  sequhur,.  nisi  aUud' 
autecedat,  si  motus  omnls  a  qniele  procedit ,  qui&^ 
poiest  ei  probationis  esse  processus ,  qui  nusquani 
quiescit,  aul  nulli  acquiescit?  Ei  namque,  cui  oni- 
nia  probabilia  Sttnt^nihil  probari  peiesl.  Sedeoruni 
quas  perspicua  snnt,  alia  sunt  oiunibus  iiou ,  al.a 
doctioribiis  lantum,  uuicaique  secundum  propriaui 
facultatem.  Naiu   numerum  omiiem  parem  esse, 


caleat,  bomiuis  esl  sensus  indigentis.  At  vero  aii  |^  vel  imparem,  ita  publice  notum  csl,  ut  iiec  pueros 


teruarius  biuario  majorsit,  ipsumquo  lotum  et 
medietatem  cjus  conlineat,  quserere :  et  an  quuler- 
narius  sit  duplus  binario,  iudiscreli  esi  •  et  cui  est 
raiio  otiosa,  aut  deesl  oiuuino.  Qui  veru  an  Ueiis 
sit  deducit  iu  qme»tiouem  ,  et  au  idem  poiens, 
sapiens  sit,  an  bonus,  nou  luodo  irreligiosus ,  scd 
perlidus  est,  et  poena  docenle  dignus  esl  instnii. 
Sunl  enim  in  omuibus  pbilosophicia  discipliuis 
quxd;im  prima,  ei,  ul  ila  dicalur,  Cratini  verbo, 
pi  iuiiliTa  principia,  de  quibus»  eodem  auclore ,  dii- 
liitare  uou  iicel,  ni&i  his  quorum  iabor  iu  eo  ver- 
satur,  ne  quid  sciant.  Nani  sicut  quuedam  se  corpo- 
reift  sensibus  ingerunt,  ut  apud  seusaios  Jalere  nou 
l>ossinl :  quxdaui  subiiliura  sunt,  u|  nisi  taiiiiilanus 


lateal,  quiUis  liceniia  aputis  indulget 
Ludere^ar  tmpar,  equifare  in  arnndine  (ou§a^ 
^di/icare  cusat» plotleUo  adjungere  muret 

lluRAT.  Sat.  II,  5.) 
Hoc  anteniqiioa  omiiis  uiultiplex  quoio  loco  dista 
ab  unitate,  tot  super  particulares  sui  generis  anle- 
cedit,  bls  duntaxat  innoiuit,  qui  numeris  operain 
impeudenint.  Matbematicus  autem  consuJiior  no* 
vit,  quiadiversa  suiit  id  quod  est,  el  esse  rei.  £t 
sic  in  siiigulis  disciplinis,  quaedain  suis  opincibu& 
innolescunt,  qua*  non  modo  vulgo,  sed  aJib  philoso- 
phis  occultantur.  Habel  ei  reiigio  qualibei  princi* 
pta  sua,  quae  aut  ralio  commonis,  aut  ptcus  per<» 
suasit ,  quibiis  proficit   in  cultu  Dei,   ct  moruiii 


adhihita,  el  prospecta  diligeutius,  et  pertractaia  C  oxercitio,ad  healitudinem  obiiiiendam.  Est  auteii& 


siui,  tion  seuliaiilur :  sic  sunt  aliqua  tanta  sui  luce 
perspicua,  ut  lat<*re  uuii  possint  rationis  aspectuiu, 
bcd  communiter  videantur  ab  omnibus ;  niagis  ta- 
uieii  et  miims.  pro  capaciute,  et  virihus  siiigulo- 
ruiii.  Alia  qux.iaiu  suiil,  quae  quasi  quodam  scru- 
tiiiia  iiidigeni,  et  quia  iatoruin  coiisecutiva  siiiit, 
diligeutius  peiscrulaiilem  lalere  iiou  possuiil.  El 
bis  iaiuen,  et  iiiis,quaedam  videuiur  aiiterlora  esse, 
quae  ratio  pbilosophiae  quasi  tn  lidei  ruudamenio 
consiituit,  petin*!,  ut  in  spe  proflciendi  ea  sibl 
graiuitos  eoncedautur.  Sic  el  geomeiriae  primo 
pelitioiies  quasdain,  qoasi  totius  arlis  jaclunt  ruii- 
danienta  ,  deiiule  cominunes  animi   coiiceplioues 


ituum  omnium  religioiiiim  principium,  qiiod  pielaa 
graiis  et  sine  ulla  probatiooe  concedit .  Deum  K-i- 
licet  poteuiem,  snpientem,  bonuin,  veuerabilem  el 
amabilem  tBte.  Naui  Epicureorum  Deuin  esse  ue^ 
gaiitiuin,  et  casul  suhjicieutium  oinnia,  jam  prideni 
auctore  Deo  homiue,  explosa  sententia  esuUbviaro 
ergo  priiicipiis,  aut  rebus  per  &e  noils,  sive  de  hi& 
ambigere,  iusensati  esi,  aul  vecordis,  sivequod  de^ 
Urius  est,  criminosi.  Sed  nec  de  bis  duuitare  licoi« 
quse  ex  principiis  consequuntur ,  duni  ea  taiueH 
sequi  plaiiumsit.  interim  iiamque  sunt  quais(iouibii« 
agiunda,  dum  iliorum  ad  principia  vel  coiiseculivin 
eorum,  cohaereutia  paleal.  |Nam  de  singulis  isto- 


adjiciunt:  el  sic  qiiasi  acie  ordinaU,  ad  ea  qux  |.  rom  dubilare  uoncfit  inutile.  Ctquidemiu  lalibus. 


sibi  sunt  ileinonslranda  proceduiit.  Sed  el  petiliones 
ips«  adeo  couneiitiunl  ralioni,  ut  protervire  vidca- 
lor,  qolaqois  eiis  vel  bosii  non  conceilii«  ilic  laiiien 
ueqnaquam  agitiir  de  bis,  quai  ad  cultuin  religiouis 
perlinenl,  quobiaro  el  ibi  nounulla  qiiodammodo 
peiuutur,  quo!,  ul  Ades  ampliiis  mereaUir,  expe* 
neiiliam  ralionis  exceduni ;  sed  haec  ipsa,  eUi  raiio 
uon  urgeat,  debentur  pielait.  Ut  eiiim  sacrameutis, 
uUi  ralio  deficit,  adhibeatur  Adcs,  miiJiis  beneficiis, 
iiiaguisque  miraculis  promeruii  Chrislus ,  cui  noii 
credi  impiuui  esi,  sicut  a  probabilibus  dtssentire 
p«rtin«iciter,  protervum  esi.  Quiseuim,  nisi  iusa- 
iius,  aut  proiervus,  negaverit,  quin  ab  omiii  puuclo 
ad  miine  ounctum  oppositum  possii  lin  a  recia  i>ro- 


donec  apprehenderent  veritatem ,  Academiroruui 
probabilium  disceptatio  yertebauir.  Quid  ciiim  re- 
Terl,  aui  quoruni  inurest,  si  qui  semper  et  omnia 
quaerebaul,  disceuies,  el  nuoquani  ad  scieittiaiu 
veritatis  pervenienles ,  quia  nihil  certum  haherc 
uoverant?  lianc  ergo  legem  Acadeinicoiiim  pras- 
scribit  Cicero,  ut  cui  pliiiosophandi  proposiiiim  es:, 
dum  resobsciira  est,  quaerat;  duiu  probabiiiter  elu- 
ces<:it,  verilati  acquiescat.  Ail.euim:  Nos  qui  se- 
quiiuur  probabiiia ,  iiec  ultra  id  quoiJ  probabile 
occurrit,  progredi  possuoius,  et  rereilere  siue  ira- 
cuudia,  il  refelii  sine  pertiuacia  parati  sumus.  Iia»c 
cnim  duo  iiiveuUoui  veriuiis  plurimum  adversau- 
lur,  si  aut  veia  dicenli  ouia  ^ucceuseai ,  aul  perurt 


m  lOANNlS  SARESB£RIGNSIS  (^ 

iiaciter  Iii  fatsiUitis  derenstone  laborel.  Nam  ut  nll  A  naioram  miracultim.  rii  eorporibns  huniam's  bruios 

Tria  vero  genera  hominun ,  qui 


ethicut : 

Impedit  ira  atdmum,  ne  pot$it  cemere  verum» 
Et  veritas  ipsa  incarnata  recessit  ab  eis,  qni  in  Co» 
razairo  et  Bethsaida  Spiritui  saiicto  pertinacins 
restiterunl.  Sed  et  iudseos  pertinacia  exc;ecavit,  ut 
adhuc  oculos  eorum  velum  lempli  leneat,  quod 
Domino  paiiente  scissuin  est  a  sommo  osque  ad 
deorsum. 

Cap.  VIH.  Qttod  virtui  unica  via  ett  phitosophandi, 
et  eundi  ad  bealitudinem  :  et  de  tribu$  gradibu9 
aecedentium ,  el  de  tribui  eectie  pMlo$opkorum. 

Verumlamcii,  qoianon  c  omnes  oniiiia  possunt^i 
et  spiritus  ubivull  spirat  {Joan.  iii,  8),  et  freqiiens 
est,  ut  eonim  qoae  a  doclorihus  proferuntur,  multi' 


komlNCs  esse. 

honiines  sunt :  alios  enim  brotos  esse  asieruii. 
AlHenmtjam  Jucuuditaie  sapieniix  perfruuntQr, 
et  hi  sapientes  sunl ;  alii  accedunt  ut  fniantur,  et 
hisunt  philosopbi;  aiii  aspirant  ad  accedeRdQn, 
scilicel  qoi  nondtim  snnt,  et  esse  phiiosoplri  concii- 
piscunl.  Constalemin  esse  quam  pUiriinos,  qal 
NOtidum  philosophaniur,  et  vilam  pbilosopboruin 
si  non  opere,  saltem  desiderio  xmulantur.  Ego 
sententiam  ejus  tanto  securius  approbo,  qnanto«ani 
mihi  videre  tideor  sancti  Spiritus  auctorilate  snb« 
nixam,  diceiite  Prophela  :  Concupivit  anima  tm 
desiderare  justi^aiionet  tuas  in  omni  lempore  (Pisl. 
cxviii).  In  quo  mihi  tres  pnemtssos  ordines  msn'H 


Indinis  sit  multtplex  intellectus,  ex  verbis  Socratis  ^  feste  videtnr  expressisse.  Ciim  eniin  Plalo  sapien- 

ot  Platonis,  sectae  mullae  profiuxerunt,  omnes  tnnien 

ad  unuin,  sed  qnasi  per  vari^s  semitas  properanies. 

lllud  aulem  qiio  umniuin  rationabilium  vergit  In- 

lentio,  vera  beaiitudo  est.  Nemo  etenim  est,  qut 

•lon  velil  esse  beatus ;  sed  ad  hoc  qnod  dcsiderant, 

non  una  via  omnes  incedunt.  Una  tamen  est  omni- 

bus  via  proposila,  sed  qnasi  slrala  regia,  scinditur 

in  semiias  inulkis.  Hxc  autem  virtns  est.  Nam  nisi 

per  virtulem,  nemo  ad  beatitudinem  perglt.  Citra 

vir.utis  opera  forte  quis,  el  procul  dnhio  sine  operi« 

bus  ad  beatiliidineni  irahttiir,   sed  eo   nullus ,  nm 

vtrtutis  passibus  pergii.  Virtus  ergo  felicilatis  nie* 

ritum  esl,  felicitas  virlutis  praemiuro.  Et  haec  qui- 

dem  boiia  sunt  summa,  alteroin  vitae,  alierum  pa-  q 

iriae.  Nihil  enim  vlrtute  praeslantius ,  dum  exsul 

peregrinatur  a  Domino,  nlhil  felicitaie  melius,  duin 

civis  regnat  et  gaudet  com  Domino.  Sunl  autem 

haec  omnibus  aliis  prxstanliora ,  quia  virtus  omnia 

agenda,  felicitas  omnia  optanda  complectitnr.  Fe« 

licitas  taiiien  virtuii  prxsial.  quia  in  omnibus  pran 

siaiiiins  est,  propter  quod  aliquid ,  qnain  quod 

propter  aliquid.  Non   enim  felix  est  qnis  ut  recte 

agat  ;,8ed    recie  agit,  ut  feliciier  vivat.  Unde  et 

Socraticum  illud  in  Satornaliorum  libro  laudatur: 

Moltos  homines  propterea  vellevlvere,  ut  ederent 

et  biberent ;  sebibere  alque  esse,  nt  viveret.  Unnm 

igitnr  et    singulare    summum    omnium    bonorun^ 

beaiitudo  esl,  sed  ab  co  est  aliud  quodammodo 

quoruindam  collallone   sumroum,   et  eo  ipso  supe-  D 

rios  aliis ,  qnod  ad  aliud,  quod  vere  singularilcr  et 

unicc  snmmum  est,  familiarius  accedit.  Caeterum  ad 

iieutrius  apprebensionem ,  uisi  philosophia  duce, 

humana  inllrniitas  convalescit.  Quisquis  enim  sine 

ea  ad  beatitudinis  viam  tendit ,  quasi  caecus  in  lu- 

brico  tcndens,  ad  alta  praesuroptuosus  cadit.  Unda 

o:im  divinaniin  et  humanarum   rerum  compoieni 

esse    Chrysippusasseruit,  nec  niiqiiain  satis  possa 

laudari,  ijuae  vilia  expellit,  virtutes  ostendtl  et  con- 

fert,  et  in  humana  inllrmitate  divinam  quodammodo 

reparat  inlegritatem.  £t  ut  sensuin  suum  expres- 

siiis  proferat,  orones  qui  non  ab  illa,  vel  ad  illam 

vigilant,  quod  tamen  ab  iila  est ,  brulis  aniinalibtts 

dlclt  esse   conforiiies,   itno  et  stupendum  coiitra 


lem  dicat  esse  culiorem  Dei,  qnis  alius  haliendas 
esl  sapiens,  qnain  ille  qui  moratnr  in  justiflc:itioni« 
biis  Doiniiii,  et  mulcente  se  conscientia  bonoram, 
operum,  verae  felicitatrs  saporcin,  lota  meniisaTi- 
diiate  jam  praegustat  e:  seniit?'  Procul  dublo  ne« 
quaquam  illius  expers  est ,  cui  agnlta  beatiludo 
dulcencit ;  et  el  expetibilinm  cnmnlus  adasl,  qui  in 
vita  gnslat,  et  videt  quam  suavis  est  Doinlniis.  Hiii- 
losophiis  autem ,  cujus  iaientio  dtrigiliir  illuc ,  ui 
sapiaty  eodem  auctore  amalor  Dei  est  et  vitia  subi- 
gens,  rcbns  agnoscendis  apptiiat  animoni,  iit  bii 
agnitis  ad  veram  bcatiiudinem  possrt  accedere. 
H:cc  eiiim  hominem  beatum  faciunt,  si  ei  viiiornm 
solvantur  viiicula,et  quasi  quibusdain  grndibnscon- 
teHipIutionis,  lucidum  et  indeflcienlem  foiileiu  Ijoni 
deiur  Invisere.  Nam 
Felix  aui  potuit  rerum  cognoscere  cantas, 

(VlRS. 

El,  ut  ait  poeta,  (nobisenlm  undeciinqu^  prore- 
iimnt,  placeni  incitamenta  vlrtulum) 

Felices  animte,  quibus  itas  cogno$cere  pnmnn 

Inque  domos  superas  srandere  curn  fuH. 
Credibiie  est  iitos  pariter  vitiittfue  iociufue 

Altius  itumanis  exeruisse  caput, 
iVoii  Venus  et  vinum  iubliniia  pectora  [regit^ 

Officiumque  fori,  militiceve  labor. 
Non  levis  ambilio,  perfusaque  gloria  fulo 

Jagnarumque  fames  sollieiiavit  opum. 
Admovere  oculis  distantia  sidera  nostris, 

.Etheraque  ingenio  supposuere  suo. 
Sic  petitur  cmlum,  non  ut  ferat  Ouan  Otymput, 

Summaaue  Feliacus  sidera  tangat  aptx. 

(Ovio.  FjiiM,297.) 

Niilltim  laroen  ofiicinm  est  niilitiae  aut  domt.quod 
non  pbilosopliia  pertractet,  quippe  quae  sola  exclu- 
dit  viiia,  et  sine  qua  nll  recte  inter  homiiies  geri 
potest.  Sicut  aulem  morari  in  justificationibos.id 
est  in  expletione  mandatoriim  Dei,  sapieiitein  facit 
(nani  el  prupheta  dicll :  A  mandaiis  tuis  inuUexi) 
( PsaL  cx  VI II),  sic  ani  mum  explcndis  apta  re,  ea  demitm 
pbilosophia  verlssima  est.  Sed  sunt  qut  nondom 
oxplent,  aiit  aptantur  explendis  •  approbnnt  tamen, 
quod  suspiciunt  in  aliis»  ei  illis,  aiictore  Deo,  Hesi- 
derant  conformari.  Est  ergo  gradus  cminenlissimus 
corum,  qui  in  justificaiiontbus  occnpantar;  nicdius. 


ess 


mTCRATiCUS«  —  UB.  VII. 


m 


«liionini  iniiiMisexpeditasesla  viili»,  ut  ei  amore  a  esU  IHe  Umeii  coniradieil  citius,  et  pertioaelns 


(>ccupeiur  in  itlis;  inttmus,  qui  dosideraui  expedirj, 
III  boe  ipsum  concupisoere  possint.  Uiii  eisi  uon 
sinl,  desiileraut  t»uieu  esse  pliilosopiii.  llorum  per- 
ftonain  indnerat  propbeia,  diceiis :  Coneupimi  anima 
mea  de$%dtrare  iunifieationet  tua$  in  omni  tempore. 
Ejus  nanique  lania  esi  pulchriludo,  quodsi,  ut  ait 
Piato,  videri  posset  oculis  corporis,  ainore  saplen- 
liae  niirabiljter  homines  innaminaret,  adeo  qiiidem» 
411  primo  aspectu  necesse  essct  oinnes  in  aiiiorein 
incidere.  Hanc  ainat  et  exquiril  a  juvenlute  sna 
lideiis  anima,  ciijus  senectus  constat  in  gravitatc 
inonim  ;  et  pnerilis  a;tas,  in  iguorantia,  et  lubrico 
vitionim.  c  Super  saluiein,  inquit,  ei  omnein  pul- 
ciiritudinero  dilexi  sapientiam,  et  proposui  proluce 


leiuclatur,  qui  in  paucitate  reruro  addiscenda, 
consumpsit  aetatem,  et  taota  verbonim  angustin 
premitur,  ut  si  verburo  utMim  aut  duo  subduxeris, 
tilinguis  flat»  et  (|uavis  statua  taciturnior.  Marmo- 
rcom  putes,  et  in  Midiiorio  Pythagorse,  aot  roona- 
clioruro  ciaustro»  non  tain  usiwn  quam  neeessitatem 
silentii  didicisse.  Si  quis  istorum  in  manoe  tuas 
forte  erudiendus  inciderii,  merito  racaes  quod  Ti- 
uiotheumt  qui  in  arte  tibiarum  excellebai^.  fecisse 
refert  Quiiuillanus  in  libro  De  institutione  orato- 
ris.  Uie  quidem  diiplas  meroedesexigebat^et acci- 
piebat  ab  bis,  qui  fuerant  male  pneinstituti,  quam 
si  omnino  rudes  accederent.  Error  enim  duplicem 
laborem  exigit,    cuin  el  deieoda  sint  pervcrsae  iu- 


habere  illaiu:    venerunt  mihi  oninia  bona  pariier  B  stitutionis  semina,  et  bonae  llUeLius  sint  in&orenda. 


cnin  nia.  i  Si  «".rgo  bona  oinnia  sapientiw  accesso- 
ria-suni,  el  philosopiiia  siudiuin  sapientix,  profecto 
phllo&ophanili  conteinplus  boiioruin  oiniitum  ex- 
ciusio  est.  Uiide  cidligjlur,  q.uofl  quanlo  quis  philo- 
suphl»  diligeiitiufi  msislit»  eo  fldelius  el  rectiiis  ad 
healitudinein  pergit.  Main  virlutes,  quibus  iliir  in 
siiigulis  officiis,  illa  dispcn.sal.  Sed  quia  veteres, 
Hcetex  parle  auimas  crederent  immoriales,  viiae 
jeternse,  quz  post  istatn  fulura  est,  noudiim  instru- 
ciionem  acceperant:  sumniuin  bonuin  in  virtiite 
constituerunt,  quo  plane  uihil  melius  cst ,  nisi  frui 
eo.  oui  summe  bonus,  et  summum  iionum  esU  Usiis 
eiiim  virtutis  optimus  est,  et  utendi  Deus  ipse  est 
frMcius.  Cum  vero  virtus  sola  beatuin  faciat,  nd 


Suspice  ad  inoderatores  philosophorum  temporis 
uostri  lilosqui  altius  prjeconantur,  quos  audito- 
riim  muitiludo  circuuisircpit,  diligenter  atteiide 
eos  in  regula  una,  aul  duobus  aut  pauculis,verbis 
invenies  occiipatos,  aut  ut  multum  pauculas  quae- 
stiones  aptas  jurgiis  elegerunt,  iu  quilius  ingenium 
suuin  exerceant,  cousuinant  xtatein.  Kas  Uunen 
non  sulficiunt  enodare,  sed  noduin,  et  loiam  ani* 
biguilateiu  cuin  intricalione  sua  pcr  auditorcs  suos 
transmiltunt  posierls  dissolvenduiiu  £o  luci  ui 
congrediaris  invitant,  lustant,  postulautque  couiU- 
ctiim  :  si  differs  inanum  couferre,  si  paululum  nio« 
raris,  insiiiuut.  Si  acccdis,  si  tandem  iiivitus  coii- 
grederis,  si  premis ,  latebras  qu;erunt,  variiMit  fa- 


ihronum ejtts,  soinpta  occasiooe,ex  tradilionibus  G  ciem,  verba  distorquenl,  pra;sligiis  conforinautur, 

lubricum  et  volubitein  Protea  luiraberis  rediisse,  nisi 
quod  lcnerl  facilius  polest,  si  iii  eo  perstiteris,  ut 
qiiocunque  verba  deOuant  ct  voivautuc^  quid  velint 
iuleiiigas,  et  quiil  seniiaiit  lu  taula  varietateverl>o- 
ruin,  ci  l;iudein  viucieutur  seusu  siio,  el  capieuiur 
in  verbo  oris  sui,  si  suhstantiam  eoruin,  qu;B  di- 
cunt,  atligeris ,  firmiierque  teiiuerls.  Ea  laiueu, 
de  quibus  luaxiine  disceptalur,  inutiiiora,  ct  aiiis 
viiiora  suiil,  c^iiu  patuerlnt.  Si  progrederis,  si  pu- 
det,  et  piget  in  nugis  diuiius  occupari,  ad  diverti- 
cula  proposil»  quxsliouis  relabitur,  et  quasi  ad 
sinum  inalris  recurreus ,  more  Antei,  ab  eo,  iu 
quo  geniius  et  nutritus  est,  vires  reparare  cou« 


«loctiorum  per  varios  calles  ascendere  conati  suut. 
Siuicus  enim  ut  rerum  coutemptum  doceat,  in  mor- 
tis  ineditaiione  versatur.Peripateticus  in  inquisitione 
vcri  voluutur:  in  voluptatibus  Epicurus :  et  licct 
sd  unum  tendint,  varias  sentenlias,  quasi  viasbea- 
tituJinis  auditoribus  suis  aperiunl.  De  quibus  dubi- 
tare  et  quaerere  liberum  est,  donec  ex  coUatione 
propositorum,  quasi  ex  quadam  rationum  collisione, 
veriias  illucescat.  Sed  de  his  latius  in  sequeniibus 
dicetur.  Nuiic  sufficiat  ostendisse,  in  qiiibus  acaile- 
niicos  vacillantes  iiceat  iinitari. 

Cap.  IX.  De  arroguntia  muUitudinis  imperita  :  et 
gualiter  legenda  $uut  ea^  qum  prodeste  poterunt^ 


ei  obe$Be  :  et  qnod  ingeuio  vei  exercitio  iinegralia  ^  tendit.   Sic  circuiuit,  tot    facit  anfractus,  ut  ad 


sapieniia  non  ^onltngu 

Paiici  tamen  suut  qui  academicoruin  imitatores 
esae  dignentur,  cum  onusquisqiie  pro  libilu  potius, 
quani  ratione,  eiigat  qiiod  sequatur.  Alii  nainque 
propriis,  alii  docloruiii  opinioiiibus,  alii  multitudi- 
iiis  coiisortio  distrahuniur.  Quid  euini  dubitut, 
«jui  juratus  iu  verba  inagistri,  nou  quid,  sed  a.quo 
quid  dicatur  aiteniiit?  Quidvis  euiin  elairat  acriier, 
ei  qiio  iiubuta  est  puerilis  xtas,  de  iuiimis  philoso- 
|ihi£  abdiiis  erntuui  puiai.  I^aralus  et  de  lana  ca- 
priiia  conleiidcre,  credeiii»  iuopinahile,  si  qiiid  igiio- 
luiu,  auiibus  cjus  insouuil,  iioc  rationibus  acquie- 
siit,  qucm  docioris  caplivavit  opiuio.  Qfrulqnid 
cniiu    ilic  iimluiil,    uuthculit  uni   ct  saciobauctum 


iisitata  recurrat,  ac  si  labyrinthum  oporteat  cir-» 
cuiuiri. 

....  Serpente  ciconia  pullo$ 
Nutrit,  et  invento  per  devia  rura  iacerta^ 
Uli  eadem  eumpii»  quarunt  animatia  pennit, 
Vultur  jumento  et  canibus  crucibu$que  reticti$^ 
Ad  fetue  properat^  partemque  cadaverie  afevt. 
Uic  e$l  ergo  cibu$  magni  quoque  vuUuri$,  et  te 
PatcentiSy  propria  cuw  jiim  facii  arbore  nidot, 
Sed  ieporem  aut  napream  fumulceJom^  et  getterotfr 
in  $aUu  venantur  uvet^  tunc  prirda  cubUi 
Poiiitur :  imie  autem  cum  $e  ma  ura  levubit 
ProgeHie$,  ttunnlnnte  fame  lettinat  ad  iU'im^ 
Quum  vriiuam  ruplo  prwdam  gutiaverai  ovo, 

(JuvKii.,xiv,75  ) 


orj^o    Ku^  »  vurbis    suis   sus()ctideri$^  fere 


iti 


^  ^OAMNIS  SARESBfiiUlENSIS  656 

atmH  fli€UiUile ,   iiiopi»  eoriim   poieris  misereri.  A  siiiit,  maloruni  axeiyptsi  propoiiuiit  ocolis  miitiiiQ. 


Sunt  enim  qui  prsestare  videeniur  iii  singitlis ;  stiiit 
qai  pariet  phiiosopbla»  vindiceiit  iiiiivers.is  :  nec 
iiiinus  lainen  suni  in  sinfultg  pliilosopbis  eopiade- 
•tiluii.  SiHtl  qui  ab  iiu.i  peiTeciionein  sperenl,  sunt 
<iui  luiiversis  invigilcnl ,  inopes  singularum.  Non 
factle  lamen  dlxerim,  qaos  magis  credam  esse  er- 
roneof,  cum  nec  ab  una  perfeciio  constei,  et  neroo 
ttdeliter  qiiear  omntbus  inservire.  Qui  tainen  ab  una 
petit  oiniies,  ineptior  esi.  Arroganiior  qoi  omnes 
proflleiur.  Imo  ad  omnSa  occupari  desidlsest;  sed 
fas!ldieiiiM|  et  non  proficientis,  oinnia  circomire. 
Cseierum,  qoi  mnlia  percurrit,  ut  eligat  cui  sit  po- 
lius  insisienduiTi,  circuiiispeclus  est,  er,  aliis  exa- 
uiinaiis,  pneeleciioni  su»  fiddius  servit.  Co  forte 
«peciat  praeceplum  etbici,  legere  libros  praecipien- 
lis«  In  llbello  quoqne  quo  parvuli  iiiiliaiilur,  utvir- 
tutis  iiistruclio,  et  usus  teneris  ebibiius  aniniis» 
facile  iiequeat  aboleri  (qnoQiani  et  testa  diulius 
aermi  odorem  ejus, 

Quo  $emel  etl  imbula  recen$t ) 
•it   vel  Caio,  vel  alius  ^nam  aucior  Incerios  esi) 

MuUa  legas  facilo,  per{ecti$  perlege  muUa. 
Qtio  quidein  aliquid  esse  utilius  ad  scienliam 
aspiranii,  faciie  non  credideriiu,  prseter  observan- 
liam  maudaloruin  Dei,  in  qua  singularis  et  uoicus 
indubiianter  esi  philosopliandi  profecius.  Sic  ta- 
inen  omnia  legenita  sunt,  ui  eorum  alif|ua  cum  le- 
eia  fuerint,  negiigantur ,  reprobeMior  iionnulla, 
aliqua  vldeantur  in  iransilu,  ne  sinl  omnino  iiico- 
gnita  :  sed  prae  omnibus  majori  diligentia  insislen* 
dum  est,  qu»  aut  politicam  vitam,  slve  in  jure 
civili,  slve  in  aliis  Elhicae  praeceptis  insiituunl,  aut 
procuranl  corporis  aut  aiiinia:  sanitatetu.  Cum 
enim  illa  quae  prsecipua  est  inter  liberales  discipli- 
naSt  sinequa  netuo  recie  docere  vel  doceii  potesl, 
sit  in  trausitu,  et  quas^i  a  limine  salutand.i,  quis  in 
aliis  censeat  iinmorauduin,  qnaeaul  intellectu  difli- 
dles,  aut  eficclu  tiiutiles  ei  perniciosaei  non  fa* 
cianl  bominem  inelioreui  ?  Nam  et  ea  ipsa,  quo* 
ruin  usus  necessarius  est,  si  bomiiieui  iiiiiiiodera- 
tius  occupaverint,  periiiciosissima  sunl.  Puetas, 
hlstoricos,  oralores,  maiheniaticos  probabilis  nia- 
Iheinaticie,  quis  ambigit  esse  legendos,  niaxime 


B 


dinis  Imperitae.  Qiiae  incendia  coeli  succeiisi,  aui 
maris  inutidaiio,  aiit  lerrae  biatus,  laiitaa  feciipo- 
pulonmi  strages ,  quantas  isii  faciunl  morum? 
Coroicos  qoi  prae  caeieris  placet,  iu  euiiucbo  referi 
adolesceniis  libidiiiem  inflammatain,  cuui  tabolain 
pictam  videret  conlinentem,  quo  pacto  deut,  qui 
c-QDii  tenipla  sonitu  conciilil,  per  inipluviuni  auro 
misso,  inclosam  turre,  et  sepiaiii  cusiodibos, 
corruperlt  Daiiaon.  Similes  in  siiiguiis  pictuns 
videt,  miratur,  et  laadat  multitudo.  Naiu  qux 
virtuiis  incitamenta  sunt,  raru»  speaator  ai- 
teudii 

Qnas  re$  in  $e  neque  contiUum^  neque  modtm 
Uabei  uUum^  eam  consiUo  regere  non  pote$, 
Jn  amore  htsc  omnia  imunt  vUia :  injurice^ 
Su$picione$t  *inimicitiai,  induciee^ 
BeUum,  pax  rur$um.  Incerta  kwc  $i  tu  po$tute$ 
Jiaiiotie  ceria  facere^  nihilo  plu$  aga$^ 
Quam  si  de$  operam^  ut  cum  ratione  in$ania$. 
El  quod  nunc  tnte  lecum  iratu$  cogua$ 
Kgone  iltam  f  Qu<8  iltumf  Quw  me?  qum  nontSine 
Alori  me  mulim,  $eniiet  qui  vir  iiem,  [mctio 

II (£C  verba  una  mehercle  fat$a  tacrymula 
Quam  ocuiv$  tereudo  misere  vix  vi  exprtsterii 
lU$tinguet :  el  te  uttro  accu$abi$^  et  dabis  ei 
Lttro  tuppticinm. 

Terent.  Etin.  I,  I  42.\ 

A.l  depeilenduin  mereiricum  contumelias  ratio  evi- 
(lens  est,  quam  servus  inducil  :  sed  quidifuid  iu 
Iiaiic  parteui  loquuntur,  iia  accipilor,  ac  ai  iiisa- 
num  ainatorem  revocet  servus.  Eos  lameii  alibi 
conitnendat  plurimum  ideiu  Cicero  dicens :  Poeias 
ei  varios  scripiores  aniuiii,  aut  rerum  gesianim, 
solus  ille  contemptibilea  facit,  qui  nou  vereiur 
contemni.  Nani  et  virtutis  habcnt  usum,  cl  pliilo- 
sophandi  inateriam  pnebent.  Notant  eniiii,  iion 
doceut  vitia,  et  aut  utililatis  causa  grata  suui, 
aut  volupialis.  Sic  auleai  per  iiioruin  discriiuiDa 
traiiseuul,  ut  virtuti  faciant  locum.  Nam  per  iela, 
per  igues,  per  niaris  vurias  procellas,  per  tot  nio- 
lus,  sedilioaes  et  iusidias  populoruui,  Scytlain  per* 
transiit  etCharybdiiu,  ul  ad  palriaiu  suaui  saltetu 
iu  senectuie  (jlysses  repedaret.  Socios  variis  ezsilii 
amisit  casibus,  sed  eos  aut  forlunae  viuleiilia,  aut 


cum  sine  his  viri  esse  nequeant,  vel  non  soleant  D  naturse  inflrmitas,  aui  animi  volupias  absumpiil. 


lilterati  ?  Qui  enim  isiorum  ignari  sunt,  illiterati 
dicuntur,  eisi  litleras  noveriut.  Cum  tamen  quasi 
in  jus  suum  viiidicant  animum,  etsi  polLiceaulur 
notiiiam  reruiu,  virtiitis  tamen  dedocent  et  sub* 
inovent  cultuin.  Cnde  Cicero  cum  depoeiis  agerei, 
ut  diligeutius  audialur,  eiciaiiial  :  Claiiior  el  ap- 
probatio  populi,  quasi  magni  ciijusdam  et  sapieiitii 
magisiri ,  ei  qui  ad  coinmendaiionem  sufliciat 
plausu  suo,  quos  vull  facit  authenlicos.  At  llli, 
qui  tanlis  laudibus  eflerunlur,  quantas  obducunt 
.lenebras!  Quos  invehunt  meius!  Quas  inflammaut 
copiditales  I  ili  suipra  ,  adiilteriaque  eonciliani, 
varias  doli  reparaul  arles,  furta,  rapiuas,  inceiidia 
doteul,  quae  buut,  aul  riieruut,  iino  qu;c  flitgi  pos- 


llorum  tauien  omuium  jucunda  felatio  est.  Nam 
Yul  ainici  praevisus  casus,  etsi  ataarus  sil,  proficit 
ad  cautelauu  Etquo  familiosior  [familiarioi ]  fuii  cuui 
labenie  societas,  eo  casus  quemque  inagis  abslcrreL 
Siquidem  exemplis  saepe  niagis  proficilur,  quaiu 
pracceptis.  Mala  cuiui  vitantur  fucilius,  qiiofidelius 
pnecognita  fueriiit.  Vtx ,  et  quodammodo  solus, 
evasil  Ulysses,  sed  ad  philosophius  jucunditatem, 
et  quasi  proprias  voluptates ,  pauciores  evadii:.t. 
Consonat  ci ,  si  Lyrtctim  conticenl«  lyra  dignuris 
audlre,  Fiaccus,  aut  si  mavis  lloralius,  qui  plus 
bonestalis  et  utilitatis  se  apud  Maeonideni  inveiiissc 
gratulatur,  quatn  plurium  Sloicoruin  sil  praeceptis 
exprcssum.  Ait  cniiu : 


657 


POLYCKATICUS. 
A 


-,LIB.  VC 


658 


Trojam  bilH  icriptorm,  Maxime  LoUi^ 

Dum  iu  deelamat  Romw^  PrtBMHte  relegi : 

Oui  quid  til  pulclirum^  quid  turne,  quid  utile^  quid 

PulchriuB  ei  meliut  Chiysippo  el  Crantoredicit,  [nun, 

iCur  ita  erediderim^  tiixi  quid  le  detinet,  audi.] 
'^ttbula^  qua  Paridis  propter  narratur  amorem 
Cnvcia  barbarias  leulocoUita  duello, 
Siutturum  regum  et  populorum  conlinet  oittut* 
Anlenor  beUi  centet  pra^cidere  causat. 
Quid  Paritf  vt  talvut  regnet,  vivatque  bcatut, 
Cogi  potte  negat, 

Seditionet  dolit,  tcelere,  utque  libidine,  et  tra, 
liiacot  inlra  murot  peccatur  et  exira. 
Quidquid  deiirant  reget,  plectuniur  Achivi. 

(tlORAT.  Ep.  I,  II,  i.) 

P«go  auienn  iu  iUoram   seiiiciuiam  facilliine  cedo, 

qui  noti  creduiU  sine  lecttone  aucloruiii,  posse  fieri 

hauiiuem  Hlteratuin.  Litleranini  tanien  copia  ne- 

quaquain  pbilosophum  facit.  Graiia  siquidem  est,  ^ 

qusc  ad  Siipientiain  sola  perducii.  In  summa  siqui- 

iJeui  copia  litterarum,  aut  ignoraniia  inierduin,  aut 

tiegligentia  verltatis  esi ,  sine  qua  iinpossibile  est 

qaeinquam  fleri  sapienieui.  (jnde  et  doctor  ille1£c- 

clesiae,  cujus  nemo  s:itis  ineinur  esse  poiesl,  Au- 

gustinns,  Varronein  arijuit,  quem  lauien  ut  llilera- 

tissiiuuin  fulsse  doceat,  ait  pr^t  csetera,  quibus  sin- 

guUri   praeconio  commendaiur  :   Deiiique  et  ipse 

Tullius»  huic  tale  testimonium  perhibet,  ut  in  libris 

Academicis  dicat,  emn  qux  ibi  versaiurdisputaiio- 

nem,  se  habuisse  cuin  M.  Varrone,  honiine,  ioquil, 

omuium  facile  aculissiino,  el  siiie  dubilaiione  doc- 

tissiiiio.  Non  ait  eluqueniissimOf  vei  facundissiino, 

quoniaiii  revera  in  bac  facuUate  inullum  irnpar  est, 

sed  omniuin  facile  acutissiino,  ei  indubitanter  doc- 

tissiino.  iii  primo  auteni  libro,  cum  ejusdeni  Var- 

ronis  Utteratoria  opera  prxdicaret :  Nos  inquit,  in 

iio&lra   urbe  peregrinantes,  erraniesque  tanqnam 

bospites,  tui  libri  qiiasi  domum  reduieruni,  ut  pos- 

seiiiiisaliqiiando  qui,  et  ubi  essenius,  agnoscere.  Tu 

spt^ilein  patrj»,  lu  descripiiones  teuiporuni,  lu  sa- 

croruni  jura,    lu  sacerduiuin;  tu  doniesticain,  lu 

piiblicam  disciplinaa),  iu  sediuin,  regtonuin,  loco* 

rutit,  tu  ouiniuni  divinarum,  humanarumque  reruni 

noniina,  genera,  officia,  et  causas  aperuisti.  isie 

igiiur  vir  tain  insigiiis  eicelleniisque  peritia;,    qui 

taiu  multa  legit,  utei  aliquid  scribere  vacasse  mi- 

ruinurv  tam  niulta  scripsit,  quam  muita  vix  queni- 

quain  legere  potuisse  credamus.  Isle,  inquam,  vir  D 

taniits  ingenio,  taniusque  doctrina,  si  reruni  velut 

ili\inarura,  de  quibus   scribtt,  oppuguator    esset 

atqueilestrjctor,  easque  iion  ad  rcligionem,  scd  ad 

superstitionem  diceret  pertinere,  nescio  utruin  lam 

iitulla  in  eis  ridenda,  contemnenda,  et  detestanda 

coiisenberet.  Cum  ergo  viri  acutlssimi,  el  sine  ulla 

tlubiiatioiie,  Ctcerone  teste,  dociissimi,  supersliiio 

scriptis   propriis  eam    convincentibiis    arguaiur, 

consteique  stipersiitionem  falsitatis  vitio,  virtuti» 

qu'j&  iii  sola  veriiate  consisiil,  esse   oppositain , 

et    sapientiam  siiie  virtute  esse  non  posse ,  quis 

es    sola  lectione,    uisi  adsll  gratia  illustrairii , 

creairix,  ^ivificatriique  viriutuin,  credal  possc, 

fieri  bouiinein  sapientem 


Cap.  X.  Omnet  tcripturat  ette  legendut :  et  de  b^» 
nedietione  quat  primiyeHit  daia  eii^  ei  jiliit  Nae  : 
et  quod  raltom  auctoruat  nniUut  'etttiiium  praiU'- 
dicet. . 

Omnes  tamen  Scripturas  legeiidas  esse  probabile 
est,  nisi  slnt  reprobataB  lectiouis,  cum  oinnia  non 
inodo  quae  scripta,  sed  etiain  qu»  facta  sunl,  ad 
utilitalem  boihinis»  licet  eis  abulalur  inierduni, 
tnstiiuia  credanlur.  Nam  el  angeii  quodammodo 
propter  animam,  et  niundus  corporeus  secunduui 
Hssertionem  Patrum,  ad  corporis  usum  insiiiutns 
est.  Ab  initio  benedixii  Deus  hoiuini,  dieens :  Cret- 
eiie  ei  muliiplicamini,  et  replete  terram,  et  tubjiciie 
eam,  ei  domiHamini  pitcibut  marit,  et  voiatilibut  coeli^ 
et  univertit  animantibut  qum  moventur  tuper  terramm 
(Cen,  i).  Et  adjieiens  oinnem  berbam  aflerentem 
senien,  ei  iiniversa  ligna  in  usn  suo  (nam  a  carnis 
cdulio,  ante  diluviuin  crednntur  abstinuisse)  con- 
cessiteis  in  cibuin.  Illis  quoque  qiios  a  peste  diluvli 
arca,  iiraeliguratrii  Ecclesi»,  liberaverat,  benedixil, 
et  legem  dedlt,  dicens  :  Cretcite  et  multiplicaminit 
et  replete  terram^  et  terror  voster  ac  tremor  sil  su- 
per  cuncta  animalia  terrse ,  et  snper  omnes 
volucres  coeli ,  cuin  miiversis  qux  niovenliir 
iii  terra :  oiniies  plsces  inaris  inanui  vestrae 
traaUi  suut,  et  onine  qnod  niovetnr  et  vivit,  erit 
vobis  in  cibuni.  Quasi  olera  virentia  iradidi  vobis 
oinnia,  excepto  quod  carnem  cuiu  sangnine  nou 
comedeiis.  Ecce  qnia  priinigenis,  et  liliis  Nue, 
eadem  benediclionis  collaia  est  graiia,  eadein  auc- 
loriias  dignitaiis,  eadem  et  ciborum  fere  concessa 
esl  indulgeutia.  Augmentum  iiainque,  et  mu!ilpli- 
catiOy  gratia:  dilatatioiiem  expriinit  :  doininiuiu 
lerne,  ei  besliarum  terror,  privilegium  poicblatis, 
victualium  universiias,  et  Indiciuin  libertaiis.  Oiiv 
nia  siquidem  niunda  inundis.  Nec  rccolobujus  be- 
nediciionis  privilegiutn  aiio  iiiduiium  teuipore, 
quain  quo  innoceniia  per  croalionem  data  est,  aut 
permedicinam  sacramenti  velpceniienliae  reparata. 
Nani  et  his  sialiin  post  diluviuin.  ei  illis  aiiie  pec- 
catum,  ideo  (urie  dictum  est,  cretcite  el  multiptica' 
mini^  ut  illius  duntaxat  aiignienluin,  et  mulliplicaiio 
acquiratur,  quod  Deus  honiini  coniulit  per  naiurani, 
siut  reforniavit  per  graliain.  Ildc  anlem  et  crescere 
jnbeiur  in  se,  et  quudaininodo  innllipncari  in  sobole. 
In  se  qnidem  ad  ineriti  profeciuin,  in  sobole,  nu> 
inerusa  qnadam  prupagalJDnc  virlniuni.  Cuin  vero 
natura  sii  viiiala  per  culpam,  uicrescere  aut  inul- 
liplicari  jubeatur,  non  ineuiini.  Licel  auieui  quas , 
prannissa  snnl,  hiare  queaut  ad  litleram,  cuni  uin- ' 
nia  in  usuni  vil;e  honiiiiis  cedant,  et  ea  ipsa,  qu«e 
videniuresse  nioriifera  eiiain  visu,odoraiu,  audiiu, 
neduni  tactu  vel  gustu,  quaiia  snni  nocenlius  veno- 
nosa,  cibns  siiit  hoininis,  anl  ejus  verUintur  in  ci« 
buin  :  poierit  tainen  et  aliuni  sensuin  scrulator 
niysticus  iuvenire.  Sonsum  tamen  hisioricum  rubiH 
rat,  quod  pisces  sanissimos,  ei  feras,  quaruin  cai<i 
nes  utilissimap  sunt,  videinus  crebro  veneuaiissima 
reptilia  devorare,  et  ipsa  veneua  inferuntur  niedi- 


659 


JOANNIS   SARESBCniENSlS 


m 


Gamenlis,  quibus   noii  inoilo  nalura    &u9leiiUlur  A  <|U6  cxerceri  tidclioriUis  ingeniis  ulilissimnm  esi. 


liumana,  sed  eiiam  iiiflrtnitas  convalescii.  Cuni 
vero  priinum  sii  excuiiendiis  sensus  liistoricus, 
quicuiiqrte  aiiiinum  vel  ad  fidem,  vel  ad  opeia  fidei, 
quae  siiut  boni  mores»  iiiagis  inrornial,  laudabiiior 
ei  plane  uiilior  e&u  Hoc  enim  leciione  semper 
quaertiiidiim  esi,  ui  iiomo  se  ipso  melior  jugiter 
lial.  Veiuin  cuin  liliera  praecedens,  uUliler  ad 
niulia  possii  referri,  el  ad  boc  posse  aptari  c*on- 
seniio,  ui  per  graliam  ex  benediclioiie  Dei  coila- 
inm,  ad  virtulis  iiicrenientum  el  niuUipIicalioiiein, 
libeniin  excitelur  nrbilrium,  et  viriutibus  muliipli* 
calis  per  gratiani,  adjicialur  subjectio  terra:,  quam 
cuni  in  se  ipso  bonio  subjecerit,  donrmiuiu  sui« 
aliorumque  conseqiiiiur,  ui  cunctis  aiiiinantibus 


Mam  exquisita  leciio  siiiguloruin,  doctissitnuiii ; 
cauia  electio  tiielloruin,  optiintftn  facri.  Ut  etiiiii  in 
libro  Saiurnaliorum,  el  iii  epislotis  Senece  ad  Lu- 
ciliuin  legilur,  apes  quodattiiiiodo  dcbemus  iinitari, 
quae  vaganlur,  ei  flores  carpuni,  deinde  quidquid 
aiiiilere  disponunt,  et  per  favos  dividuni,  ei  suc- 
cuin  variuiu  iu  utiuui  t^aporein»  niisiura  quadaiii  ei 
proprietate  sjiirilus  sui,  iiiuiant.  Nos  qiioque  quid- 
quid  diversa  lectione  quaiiiivinius,  convertamus  in 
usuin  virtuiis,  ui  oinnia  iu  ordinem  gerendorum, 
rationis  judicio  digerenie,  coalescaiit.  Nain  ei  i:i 
aiiiino  meiius  disiiucta  servuniur»  et  ipsa  disiiiic- 
lio,  non  sine  quodaiu  fermeuto,  quo  condiiur  uui- 
versilas,  in  uuius  saporis  usiuu   varia  iibaniciiia 


priclaius,  iimorem,  et  iremorem  incutiai  omnibiis,  B  courundii,  ui  eiamsi  appariierit  ujide  suinpluai  sii, 


quas  inovcntur  in  lerra.  Sunt  ergo  ei  cuncia  in  ci- 
bum,  quia  in  oinnibus  creaiuris,  ei  vcrba  saluiis 
sua:  loquitur  Douiinus.  Plane  cibaiur*  in  cunciis, 
quibus  ad  viiam  vei  iriores  coinponcndos,  viia  bonii- 
iiis  proQcil.  Constat  eniui  quod  oninis  aedincatio 
itioruin  a  Doinino  est,  ct  cuin  qiiis  ad  virtulem, 
aut  ab  opcre,  aut  a  verbo,  aut  quocunque  modo 
tusiruiiur,  concessis  sibi  a  Doinino  uliliier  cibalur. 
Oinuis  eiiim  inslruciio  salutis,  quodaininodo  ver- 
buin  Dei  est;  et  a  qoocunqne  veriias  doclrinae 
proferalur,  acceplanda  esl,  eo  quod  verlias  incor- 
lupla  semper  et  iucorruptibilis  esi.  Anie  diluviuui 
ct  posi,  duin  saiiguiuc,  iii  quo  sedes  esl  aiiiitix, 
n1»sttneatur,  coiicessus  cst  ouiiiiuni  usus;  et  aute 
l):iptismutn  et  posi,  duinmodo  peccatuin  vitet,^ 
iieiiio  undecunque  instrui  proliibeiur.  Si  aposlolus 
csi  ali(|uibus  odor  inorlis  in  inortem,  quid  prohibet 
ei  vasa  inorlis  alicui  prodesse  ad  Tilatn?Cumergo 
diciiur  :  quidiiuid  vis,  practer  sangiiinein,  coniede, 
perinde  estac  si  quadain  imagine  dicatur,duuiinodo 
viiia  fugias,  qnod  volueris  lege.  Sicui  in  escis  car- 
nalibus  qux*dam  sunt  qux  digerunlur  uliliier, 
qitaedaui  veriunlur  in  crudos  buinores,  alia  per 
vim  expulsivam  ejiciunlur  Oii.nino,  qu;cdain  suni 
qiiae  sinis,  si  lanien  nodesie  suinaniur,  coiireruni; 
ei  obsunl  segroiaiivis  :  quaedam  debilioribus  fa- 
ciunt,  niinus  tamen  conducuni  sanis  ei  sanalivis. 
Natii  ba?c  ipsa  non  a^eo  naturam  corroborant :  de- 


aliud  ianien  esse,  quam  uiide'  suniptum  uvscetur, 
appareai,  quod  in  corpore  noslro  facere  videuius, 
siiie  oinui  opera  nostra,  naturam.  Aliiuenla  qux' 
accipiinus,  quandiu  iii  sua  quuiilaie  perseveraiil, 
ci  solida  innatani,  malo  sioiuaciiooueri  suul.  Al 
cuui  ex  eo  quod  erant,  niuiata  suiit,  tuiu.  detiiuui 
iii  vires  iranseunt,  Saiiguis  eniin  ex  diviiio  uiait- 
dalo  diducilur,  duiu  vilia  deciiiiaiilur.  Pastur  ecde^ 
siui  replilia  et  iuimuiida  icaciate  praBcipiiur,  ei 
coniedere  :  quod  licei  ad  vocaiionciu  geiiliuni  pro- 
piie  referalur ,  vei  exenipli  conrormitate  docerd 
potesl  utyjugulatis  erroribus,  genlilium  doguuu 
ncqiiaquaiu  borreamus.  Duiu  iunocenliani,  fniga- 
litateiu,  CQntcinptum  inundi  doccui  Pylhagorid, 
audiautur ;  duin  aniinas,  quas  in  coeium  evexerunt, 
rciruduni  in  corpora  bestiaruin,  )uguleiur  vei  Plato. 
Nam  iu  eo  Pytbagoram  iiiinis  secutus  esi»  quod 
sicui  moriuos  ex  vivi.s,  iia  ex  niorluis  reciproce  vi- 
vos  fieri  docuii,  et  per  varia  corpora  pro  uioniui 
qfialiiate  uiigrare.  Uiide  illud  : 

7p«f  ego^  nain  tueotfiii,  Trujaiti  ieiupon  b^Ui 
Panlhuiatii  Luiiiwilfu»  eram,  cui  iiectvre  qnondam 
Uaait  in  aduer^o  gravis  ha$la  minori$  Aindie. 
(OviD.  Mei.  XV,  i60.) 

Sic  ergo  logaiitur,  ul  auctoriias  nan  pnejudicet 
ratioui ;  nani  et  uriica,  duin  Jegiiur  rosa ,  quatiJo- 
qiie  inauuui  langeniis  urit*  Sapieutia  siquideiu 
luns  quidaui  est,  de  quo   cgrediuiitur  fluuiina  qux 


licaiiora  siquidem  minus  nutriunt,  magis  cominu-  p  irrigaiii  outiiem  terrain,   et  non  luodo  boriuiu  de- 


nia,  et  aiiitieuli,  ui  ita  dixeriin,  pinguioris.  Sicei 
iu  libris  suni  quae  omnibus  prosunt»  duni  lanicn 
legaiiiur  moiiesiia  dispeiisante,  ul  quae  nihil  coti- 
linent  iiisi  «dilicaiionetn  fldei  et  moruiii.  Suui 
qtiae  solldiohbus  auiinis  faciant,  liabeuda  qiiidein 
procul  a  leclioue  siinplicium;  suni  qii»  natura  bo- 
na?  nientis  oinnino  ejiciat;  suiit  qiiae  dlgerat  in  usuni 
iiioriiin  aut  elor|uentiae ;  sunt  quae  iudureut  ani- 
inani,  et  iti  fiile  ei  botiis  operibus  solam  faciant 
cruditateui.  Vix  aulein  invenieiur  scripiuin,  in  quo 
si  noii  in  snitsu  vel  in  vprbis,  non  reperiatur  ali- 
quid,  quod  prudens  lector  einiltit.  C«terum  libii 
catbolici  iratus  lcguntur  et  cauiius;  ct  geniiles 
simplicioribus  periculosius  patcnt :   sed  iu    utris- 


liciurum  diviuae  pagiiiae  repleni,  seJ  etiaiu  ad  gcu- 

tes  pertrauseunl,  ui  iiec  etiaiu  iEtbiopibus  ouiuiuu 

desini.  Iiide  sunl  floridi»  redolcnles,  et  fructiferi 

gentium  horti,  quos  si  forte  siinplex  luclor  iugre- 

diiur,  seuiper  poetici  iliius  lueminerii, 

Qui  legiiii  fiore$t  ei  hutni  naiceniia  fra^a^ 
Frigidut,  o  putri,  fugite  hinc,  lalei  angun  in  herba. 

(YiRC.  Ed,  m,  91) 

Naiii  ei  poiiia  Hesperiduin,  qua:  draco  pervigii  Sv-r- 

vai,  nullus  asporlat  ignavus,  aut  qui  Scripiuras 

iion  quasi  vigilaus   legerit,  sed  quasi  dorniiuns 

somniaveril,  ac  si  ad  finem  legendorum,  uteusc;il- 

caribiis,  propcret.  Ccrtuin  cst  quia  fidelis  lecior,  et 

pnidcus,    el  qui  iittcris  ex  aniorc  invigilat,  viiia 


^GI  POLYCRATICUS.  —  LIB.  VII.  '  6G2 

*eiiiper  excladit,   et  in  omnibiis  accedit  ad  viiam.  A  Cap.  XII.  De  ineptii$  uugatorum,  qui  sapientiaw  verba 


Hinc  est  illiid  docloris  doctorum  llieronymi  :  Ama 
scieiiliam  Scripluraruro,  et  carnis  viiia  non  aiuabis. 

Cap.  XL  Quid  tit  vere  philosophari :  et  ad  quem  finem 
omnis  Scripturarum  vergai  inleutio, 
Hoc  auiem  revera  pbilosopliari  est ,  cl  liic  esl 
multae  leciionis  jucundissimus  et  saluberrimus  fru- 
cius.  Ipsa  siquidem  rerum  omnium  contiuet  disci- 
plinam,  et  omnium  moderatrix,  universis  buinan» 
Tiiae  artibus,  et  verbls,  et  cogitationibus  modum,  et 
terminos  ipsa  consiituit.  Est  tamcncui  nec  ipsa  no- 
vit  lerminum  prxflnire.  Est  cui  in  eo  praescribit  mo- 
duin,  ut  non  habeat  modum.  Quidquid  aglt  aul  lo- 
quitiir,  illuc  leiidit,  qiiod  apiid  recle  pbilosophaiiies 
iion  babet  tcrminuni.  Nain  et  ejus  siibstantia  in  eo 
coiisistit,  ut  illud  ncquaquajn  tcrininetur.  Sl  eniin  ^  pudore  nescire,  quain  quxrerc  el  dlscere  inaliml. 


putant  :  et  quod  aliter  iegendi  $unt  iibri  divini , 
'    aliter  gentiles  libri, 

Erraut  ntique,  et  impudenter  errant ,  qni  philo- 
sopbiain  in  solisverbis  consistere  opinantiir.  Errant 
qui  virtutem  verba  putnnt,  ui  lucum  ligna.  Natn  vir- 
tutis  commendaiio  consistit  ab  opere,  et  saplentiain 
virtus  inseparabililer  comilatur.  Unde  constat,  quia 
illi  qui  verbis  inliaerent ,  nialunt  videri  quani  esse 
sapienles.  Plateas  circumeunt,  terunt  limina  doctio- 
ruin,  quaestiuaculas  movent,  intricanl  verba,  ut  sunm 
et  alienum  obducnnt  sensnm,  paraiiorcs  veniilare 
quain  examinare  si  quid  diflicuhalis  emersit.  Vereii-' 
tur  tamen  prodere  imperiliam  suam  jactniores  sa- 
picMtis,  iion  amalores,  et  id  quod  nesciunt,  pravo 


{«ecunduiH  Plaionem,  pbilosophiis  Dei  amator  esl, 
quid  aliud  est  philosophla,  iiisi  diviniutls  aroor? 
Hoc  esl  uiique  quod  lerminari  non  vult,  neet  ipsa» 
qiiod  non  expedit,  finlatur.  Quod  enim  finitur,  esse 
desinit:  et  si  amor  Dei  exslinguiiur,  pbilosophi»  no- 
luen  evanescii.  Sic  et  incarnata  sapienlia  Dei,  cum 
muliis  praescribat  modiiin  ,  Deum  sine  modo  prae- 
cipit  diligendum  :  nisi  quia  cbaritati  modus  ille  prae- 
scribtiur,  ut  Deus  siiie  termino  amoris  diligaiur. 
Qiii  cniin  nii :  Diliges  proximum  tnum  sicut  te  xpeum 
{Matlh.  xix),  idein  prxmisit :  Diliges  Oominum  Deum 
tuum,  ex  toto  corde  luo^  ex  tota  anima  tua^  ex  tota 
tnente  tua^  et  ex  omnibus  viribus  tui$  {Matth,  xxn). 


praesertim  si  adsunt  alii,  quibus  nolum  [arbilrenlur 
quod  ipsi  nesciunt ;  rastiim  tainen]  eoruin  ferre  non 
poieris  :  de  omni  inateria  loquunlur  siibito ,  diju- 
dicaul  onines ,  culjiant  allos,  se  ipsos  praedicaul, 
jactantse  invenisse  de  iiovo,  quod  iriluni  est  ab  au- 
tiquis,  et  lesiimonio  librorum  per  a^tales  mullas  ad 
lempora  noslra  pcrdiiclum.  Verba  mulliplicant,  ut 
sape  uiinus  iuiellecti  sint  oiiere,  ei  muliiiudine  ver- 
liortim,  quam  rerum  diflicuUate.  Cum  euim  ne  intel« 
ligeretur  eiTecit,  arbilraniur  se  meruisse,  ui  prx  cac- 
teris  philosophus  videatur.  £t  saepe  qui  paucissima 
iiovii,  proponit  plurima ,  quae  nec  ii)se  Pythagoras 
sufliceret  explanare.  Interdum  eadein  replicat  et  re- 


Idem  qiioque  adjecit :  /n  hi$  duobu$  mandati$,  uni-  p  xolvit.  Et  quia  non  babel,  quo  dlvertat,  laborat  ml 


tersa  lex  pendet  ei  propheta  {ibid.).  Si  ergo  oniiiia 
quue  scripla  sunl  prophetis  ramuianiur  cl  legi,  id  est 
si  oiiinis  doctrina  illuc  tendit,  ut  homo  subjeclus  sit 
legi  Dei,  quis  ambigit  ad  regnum  cbaritaiis^universa 
r.rerri?Qui  veropbilosophandocharilaiem  acquirit, 
aut  ililatal ,  summuin  philosophantis  assecutus  est 
fiiiein.  Ilaec  est  itnque  vera  et  immulabilis  pbiloso- 
pbaiitium  regula,  ut  sic  in  oninibus  legendis  aut  dis- 
cendis,  agendis,  aut  omliieudis,  quisque  versetur, 
ut  proQriat  verilali  ei  chariiati.  Ipsa  vcro  nunquam 
ii.aiiisaut  sola  est,  sed  honcstatem,  modesliain,  cuin 
subrietaie  pudiciiiuui,  ei  uliarum  venerablliuin  vir- 
tutum  co^tuin  in  ipsuin  homlnein,  quem  pletati  con- 
secrat,  quasi  in  teinpliim  Domini  inlroducit.  Quid- 


sere,  idem  terit,  i  et  easdeni  circiiiat  auras ;  >  duni 
cuiiii  procul  audis,  terlium  Calonem  e  caelo  mira* 
beris  cecidisse  :  qucmlibetenim  liominein,  aitulisse 
vidcbiiur.  Si  professionem  quaeras,  aut  artem,  est  : 

Crammaticu$,  rhelor^  geometre$,  pictor^  alipies, 
Augur^  $ch<Bnobate$,  medrcu$^  magu$  :  omnia  novil, 
(Juv.,  iii,  70.) 

el  esuriente  Grapculo  Jonge  praestantior.  Nam  el  si 
JMSseris,  ibit  iu  coeluiu,  et  Daeduio  doctior,  te  ipsutii 
quo  volueris  iucoluinem  per  inaue  trajicict.  Accede 
ut  docearis,  quid  iu  scriptis  suis  auciores  senserint 
diligenter  inquire,  excuie  litieram  ;  siatini  increpa- 
bit  duritiani  luam,  ei  asino  Arcadix  te  dicet  tardio* 
reui.  Plumbo  hebelior  es,  dum  quid  in  littera  kuet 


qu\d  aliorsum  vergit  iii  ariibus,  sive  quibuscuiiquc  j)  i.aerrogas.  Littera  inutilis  e*t,  iiec  curandum  e»t. 


Scripturis,  non  pliiIosophi;e  dogmaia,  sed  iiianes  fa 
bulacsuiit,  et  riginenta  eoruni,  super  qiioruni  iinpie- 
iniem  ira  Dei  de  coelo  revelatiir.  Quidquld  illi  gar- 
riaiil,  recte  philosophanli  ineptum  videlur,  insipi- 
duiii  el  insulsum.  Audi,  non  nie,  sed  prcpbeiam  di- 
ceiite.ro  de  lalibus :  Narraverunt  mihiiniqui  fabulatio- 
m*s,  $ed  non  utlextua{P$al,  cviii).  Loqui  ergovera  ei 
jusi.1,  pbilosopbantibus  et  iion  philosophantibus  coin- 
i:i!iiie  est.  Vera  et  falsa  loqui,  bona  etmala  docere, 
lioii  pbilosophantium  est.  Sed  et  recta  dunlaxat  in- 
(ertlum  docet  vanus  philosopbi  imitalor ;  sed  qui 
rccia  quae  docet  sequilur,  vere  philosophus  est. 


quid  loqualur.  Si  liislaSt  moneberis  fugere,  quoniiim 
perniciosa  est,  etoccidit.  Cave  ne  serpeiis  sis,  qii- 
tcrram  comedit  ouiuiiius  diebus  vil«B  suse.  Aut  lu- 
deiiduin,  aut  fabulaiiduui;  aut  disceptandum  estf 
tibi.  Nam  qui  verbosior  est,  videtur  doctior.  Nec  cu- 
raiiduni  est,  unde,  aut  quid,  de  quo  senlial,  aut  proi 
ferat  aliquis,  dum  loqualur.  Nec  refert  qua  quisque 
ratioue  nitatur,  duni  iion  insiantiain,  sed  umbrani 
ejus  quisque  dare  sufficiai.  Quid  veruin  aut  falsuuu 
quid  probabile  aul  quld  non  probabile  sit,  frustrai 
qu^eriiur,  cum  oronibus  iiiiago  probabiliuin  pnvfe- 
raiur.  Statuc  quod  vulueris «  statini  iilud  aliqua  si* 


m    ,  JOAMNiS  SARESBERIENSIS  6ji 

iiiilitudo  evacoat.  Nain  quod  oblinei  iii  uiio  siiHiii,  A  indicas  auribua,  morein  gerat  tnsano,  qui  WU  p-ar- 


vclis  nolis  in  aiio  oluinebiu  Constat  tamen  quod 
vero  siniiie  est,  aon  siatiin  esse  vernni,  et  quod  fai- 
sum  videlur.  non  semper  falsuin  esse.  Si  proposi- 
loruin  similiuni  dissiiuilitiidinem  nileris  aperire, 
rem  iiianem  aggrederis.  Aut  enim  le  vel  claiiiore 
praepediel,  niil  superfluum  opeiam  deridebil;  cum 
omnium  siiiiilium  aiiquam  dissimililudinem  esse 
oporleau  Alinquin  iiou  lam  siiniJia,  quam  eatJem 
ineriLo  esso  dicenlur.  Docere  cur  iia  uou  sil,  iion 
iiiodo  frivolum,  sed  Irrisione  dignissimuin  judicatur. 
Siatim  quaeriiur  an  velis  concionari.  Dicunl  se  ut 
Peripaleiicum  ,  nou  llermagoram  audiant,  couve* 
nisse;  cum  tamen  deambulalione  et  circumiiioiie 
viarum  potius,  qiiam  diligenli  investigatione  rerum. 


cit,  et  si  eum  forle  vis  reprimere,  beiiignissiiiie 
obsecra,  ut  in  docendo  aut  disputaiido  senientiae  plus 
apponat ,  et  eam  verborum  deduclioiie  compeiiset. 
Main  qui  verba  rebus ,  et  res  teniporis  opp<irtun^ 
tati  conlempcral,  niodesLissimam  toiius  eloquenii» 
regiilam  lenet.  lUa  vero  copia  laudeui  parit,  cui  ve- 
ritas  virtuii,  et  omnibus  ofCciis  amica  conseotit. 
Multa  siquidem  ei  fallaciier  loqui,  nugigeruli  est,  et 
famam  omnino  ncgligeniis,  et  in  se  virorum  graviun 
provocanlis  odium  et  conlemplum.  Nam  ei  spiriius 
sapienlias  auclor  est,  quia  qui  sopiiislice  loquiiur 
odibilisest.  Nou  mediocris  tanien  ulilitas  esi,  in  de^ 
preliendendis  iniporliinilalibus  sopbisliciSySinequa- 
rum  noiilia  quisquis  ad  exaiiiinaiionom  veii  el  re 


Peripatoiicos  imitenlur.  Si  laiiieii  baec  ad  copiaui      i*uu)  veniilalionem  progiedilur,  quasi  miles  inutilis 


eloqiicnti.-e  comparandam  exerceatur  discepiaiio,  et 
simllia  ei  dissiiuilia  conqiiiraulur,  exerciiium  qui- 
dem  laudabile  est,  el  quo  aliud  esse  conducibilius 
Juventuii,  non  facile  dixerim,  duuimodo  fariaciarum 
nube  mulliplici ,  sibi  nequaquam  persiriiigi  oculos 
patiantur.  Nibil  eriiui  uiilius,  nibil  ad  gloriam  aut 
res  acquireudns  coniinodius  juveniuli,  qiiam  elo- 
quenlia;qoae  ex  eo  plurimum  comparatur,  si  rerutn 
in  menie,  et  in  ore  copia  sit  verborum.  Verba  iiam- 
qiie  proferre  rebus  iiicognitis,  dosipieiilis  polius 
quain  docentis  esl,  aut  discentis.  Multos  videbis  bu- 
jtismodi,  qui  tolum  loiigo  detinent  scrmone  diem, 
et  iiibij  omnino  dicunl,  aul  ininimuiu.  Tu  defessus 


( st,qui  adversus  exerckaiuni.et  insiructum  bosteiii, 
procedii  exarmalus.  Licei  ergo  ad  exercitium  col- 
loquenlem  vicissim  fallere,  et  quasi  in  campidocltr 
ruin  schola,  inier  civesjocuiarcm  militiaiuexerceri; 
sed  ubi  se  culloquenlium  Inlenlio,  ad  pbilosopLix 
sobrietaiem  exigil,  iinportunilaies  sopbistica^  dili- 
tescunl.  Et  si  forte  ab  altcruiru  parte  enierscriul, 
sic  a  sapientibus  corripiunlur,  sicut  in  republica 
inter  contrabenles,  dolus  malignanlium  coercelur. 
Caeterum  verba  rebus,  res  lemporibus  coutemperare, 
et  intervenienies  fallacias  prudenler  arguere,  noo 
paucorum  dieruin  est,  aut  lcvis  opera.  Unde  pluriuii 
accedenies,  retrorsum  abeuiit ,  el  aliquam  vestiuiu 


es  aiidiendo,  et  is  iiisi  vcrbosior  es.set,  loquendo  (]  philosopbi»!  portiunculam  prairerenies ,  glorianiur 


perfatigari  poiueral;  quo  tamcii  lendat»  aut  quid 
velil,  iiondum  inielligis.  Tu  fluem  exspecias,  ille 
uondum  initium  fecil.  Perfer  lamen,  ui  videas  qua 
exiturus  sit;  recollige  tandein,  qu;e  contexuit,  et 
ocGurrent  tibi 

Vetut  ivgn  somnia,  xantn 

Fingenlit  ipecie$^  ui  nec  pet,  nec  capul  uiti 
lledilalur  forma:* 

Turbati  cerebri  lioiniiiem  credas,  etquiex  defecui 
raiionis  liugiiam  coiitinere  non  possit.  Putes  euin 
noctcs  conlinuare  insomiies,  el  sopita  ratione,  me- 
(•ncholiam  solam  iii  eo  escitatam.  Si  forto  niisera- 
lione  ductus,  ei  niodesiiam  persuaseris,  succende* 
Uir,  et  qualibel  in  quemvis  flnget  opprobria,  coin- 
p«itientibus  et  deridentibus  aeque  conviciabitur;  nec  D  ut  cum  boc  unum  lola  vita  quxretdit,  taudem  oec 


apud  indoctos  ,  ac  si  in  jurisdiclionem  eorum  tou 

coucesserit.  Ut  enim  aiiquldam  (verbis  namque  iiia- 

nentibus  noaien  excidil) 

CMartio  quitque  duat  pottquam  $cit  jungere  parUit 
Stc  ttai^  tic  loquiiur  telul  omiiet  uoverit  artet, 

Je  generibus  et  speciebtis  novatn  affert  sententi:uu 
quae  Boeliutn  ialuit,  quam  doclus  Plato  nescivii,  et 
quam  isie  felici  sorte  in  secretis  Aristotelis  uoptr 
invenit.  Veterem  paratus  est  solvere  qiiaesiioncm , 
in  qua  laborans  niundus  Jam  sennil,  in  qua  plus 
teniporis  consumptum  est ,  quain  iii  acquirendo  et 
regeiidoorbis  imperioconsumpseriiC;esarea  douni^, 
plus  efTusuui  pe4-uiii;e,  quam  in  oinnibus  diviliissuls 
possederit  Ctesus.  llx*c  enim  tatidiu  multos  teuuii. 


ainicus  nec  hostis  ab  eo,  nisi  consputus  abscedel.  Si 
iroepisti  f  perferas  necesse  est,  aul  proeacis  linguae 
sustinebis  injnrias.  Desiste  ergo,  iiisi  sordida  liiigua 
maluerts  inquinarL  Nam  el  immunda  quo  iiiagis  ino- 
ventur,  eo  anrplius  feteiiC.  Viri  prudentis  diclum 
agnosees,  quia 

Vetanum  tetigitte  timent,  fugiuntque  poeiam^ 
Qtti  Mpiuni^  agitant  pueri^  incautique  teqHUHlur. 
Licetauteni  apud  prtvaios,  aul  serio  vivenles,  homo 
hujtisraodi  rcciissime  videalur  inutilis,  coiiunodus 
laifieii  est  in  ccetu  niultitudinis,  qn»  hilariutis  et 
jueularis  laeliti»  maieria  gaudet.  OptinHiin  euiiu  iif 
strumeuium  est  ad  risus  conciiiaiidos,  et  cflicaGior 
auovis  iniino.  Ut  veiieuum  ejus  eifugias,  patientiain 


istud  nec  aliud  invcnlrent.  El  forte  ideo,  qiiia  curio- 
silali  noii  sufliciebnt  in  eis,  quod  soluni  putuit  iii- 
vcniri.  Naiii  sicul  in  unibra  ciijuslibei  corporis,  frti« 
sira  solidilalis  substautia  qitxritur;  sic  In  bis  qux 
inlelligibilia  sutit,  duuiax;itoi  universaliler  concipi, 
nec  tamen  universaliter  c.<$e  queunt,  solidioris  eii- 
stentix  subslantia  nequaquam  iiiveuilur.  In  his  »ta- 
lem  terere,  iiiiiil  agentis,  el  fnislia  laboianlis  e>t. 
Nebulje  si<|uidem  sunt  reruni  fiignciuin,  el  cuui  quar- 
nititur  aviJius,  citius  evanes(  uiit.  Expediuut  binic 
auctores  multis  iiiodis,  varii^qite  sermonibus;  el  duui 
judiffereuler  verbis  usi  sunl,  varias  opiniones  in- 
xeiiire  visi  snnl,  el  liltgiosis  bominibusmult^m  con- 
leadendi  inaieriam  reliquerunt.  Inde  est  qnod  seii- 


CC5 


POLYCRATICCS.  —  L?B.  V\l 


m 


sibilibiis,  alHsqite  ^ingnlaribtis  dpprelrt^nsis,  qnoniam  x  ill<>  ^unt  (iicendn  dnntsxnl,  qnap  solutionls  proposl- 


hsGc  »ola  Teraciier  rsse  dicitniiir,  ea  in  diven>08 
sinins  siibvehit,  pro  quoriitn  ralione  in  ipsis  sttign* 
laribiis  sperialissiiTia  generalissiinaqiie  consliinil. 
Sunt  qni  inoreinalliematicornin,  fornvas  abslrabunt, 
vi  ad  illas  quidquid  de  universalibus  dicilur,  re- 
fernHt.  Alii  discuiiunt  iiitellectns,  e(  eos  iiniversa- 
lium  iiominlbus  censeri  confirmant.  Fiierunt  et  qui 
voces  ipsas  generafdicerenlesseei  species;  sed  eorum 
jam  explosa  sentenlta  est,  e(  faeile  cum  auclore  suo 
evanifii.  Sunt  lamcn  adbue  qui  deprehenduntur  in 
vesiigiis  eorum,  llcefenibeseani  auciorem  vel  sen- 
lentiani  proflteri,  soiis  nominibus  iiibaereRles,  «|uod 
rebiiset  intellectibus  sublrahant,  sermonibus  ascri- 
bunt. 

Jtagno  $e  juiice  quiique  tuetur 

et  ex  verbis  anclorum ,  qui  indiflerenter  nomina 
pre  rebus ,  vcl  res  pro  nominibus  posnecunt,  suam 
asiniit  sententiam  vel  errorem.  Oriuntnr  hinc 
magna  seminaria  jnrgtorum ,  et  colligit  quisqne  qoo 
soam  possit  baeresin  conflrmare.  A  generibus  et 
speciebiis  iieqnaqnam  receditur,  sed  eo  applicabit , 
uiideciinque  Instiloius  sit  sermo.  Poeticiitn  illum  te 
stibifo  roiraberis  invenisse  pictorem,  qui  ad  omnia 
qux  necessilns  exigit,  scit  fortasse  c  siinulare  cu- 
pressum.  >  Desipit  ita  Rufus  in  Naevia,  a  qua  eum, 
tesie  Coquo,  necessitas  avertii.  Nain 

Qnidquid  ngit  Itnfut,  nihtlent  niii  Navia  Rnfo ; 

Si  gavdel»  «t  flel,  ti  tacet,  honc  loqnitur. 
Ceenat,  propinnt,  potcit,  negal,  innuilf  una  ett 

Navia:  tl^non  sil  lYrtTJa,  mulut  erit,  ^ 

Kes  illa  ad  pbilosoplianduin  videdir  aplior,  in  qua 
li!»erlor  esi  licentia  fiugendi  quod  vobieris,  el  minor 
ex  ret  diQiculiate,  aul  disceptanitum  imperilia,cer* 
tttiido.  Sxpe  sicut  ad  bostein  iui|>edienduin,  facilius 
salebras  ei  angiislias  Irauseundi  miles  caulns  obser- 
7at;  sic  difficiles  quia  auta  Scripturis,  aut  a  ratio- 
^ibiis  eicitai  quxstiones  ,  aut  si  aliud  proposilum 
est,  ex  industria  in  eas  ,  quasi  ex  incidenti  prola- 
biliir.  £t  si  6.itisfacere  noii  sufficis*  quia  nemo  esl, 
qni  omnia,  qiise  eiiain  ab  iinperiiis  quxriiuiur,  snffi- 
ciat  explanare,  staiiin  annuil  oculis,  distorquet  vui- 
luni,  bracbiiim  jaclat,  clauiai,  salit,  et  transfigiira- 
lur  grsiibns  ,  qui  in  quovis  bistrione  vel  inimo  vi- 
«feaniur  inopti.  Non  uiiqne  satisfacies ,  nlsi  ei  re*  D 
spoiideas  verbis  siiis,  et  id  tantutn  dicas  qiiod  con- 
siievit  audire.  ipse  tamen  licet  scrupulosior  sit , 
loiiiis  est  soluiiouis  ignarus.  In  uno  lamen  fortasse 
sibi  prospexit  caulius  ,  qiiod  iii  marsupio  oinnia  , 
quibus  iitflatur,  ingessit.  Facile  tamen,  et  quasi  acu 
vesicain  banc  perforando  ,  qiiidquid  loquacitatis  in 
follibus  iinperiti  gutiuris  resonabat ,  inlerdum  uiio 
KapieiUis  verbulo  acquiescil.  Nec  illos  ad  pbiios<H 
lihanduin  crediderim  aptiorei,  qui  omni  verbulo 
loiigain  oraiiouetn  subjiciunt «  ac  si  ad  oninia  qiia 
quaeruntur,  sermo  sit  ad  populum  faciendus.  Aegn- 
Liritcr  si  quidein  proditum  est ,  quod  qui  plus  vel 
nuuut  respondet  quam  quaeiitur  ab  eo,  lineam  recte 
tlisputandi  ignoral.  Gelerum  cuin  quis  docendus  esl, 


lorum  adminicitlnm  pnr^Uint.  (Jude  illos,  qui  in 
singulls  le^ini  omnia,  el  dum  uniim  quxritur,  ni- 
lunuir  otnnla  expedire,  planHin  cst  recle  (loreirtliiin 
formiilam  noii  teiiere.  Aut  eniin  nesciniit  qiiis  sit 
docendi  niodus,  aiii  dissimulaiione  officli  vendilant 
fone  ingenia  stia.  Et  ut  ail  Ctcero,  non  quid  propo- 
sita  discipiina,  sed  quid  ipsi  possuiit  ostenlaiit.  Qiil 
ergo  Porpbyrioluin  onmibus  philosopbtae  partibns 
replent,  iutroducendorum  oblundunt  ingenia,  me- 
moriam  turbanU  £t  qui  Insiituendiis  erat,  tnnla 
graviuie  concutiunt ,  ut  oiius  repiiiel  importabile  , 
qiiod  suscepil.  Divinae  paginae  libros,  qunruin  sin- 
giili  apices  divinis  pleni  sunt  sacrainentis,  lant» 
gravitate  legendos  furie  concesseriui,  eo  quod  the- 

D  saurus  Spirilus  sancli ,  ciijus  digilo  scripli  sunt , 
ouHiiiio  iiequeatexhauriri.  Licct  eniin  ad  itnuin  tan- 
tumniodo  seiisiim  accoininodata  sll  superficies  litie- 
rae,  multiplicitas  uiysterioruin  intriiisecus  latel.  Ct 
ab  eadem  re  saepe  allegoria  fldem,  tropoiogia  moieft 
variis  niodisaetliiicat.  Aii;tgoge  quoque  niultipliciier 
sursum  ducit,  tii  liiieram  non  inodo  verbis,  sed  ri^ 
biis  ipsis  insiiliiaU  Al  in  liberalibiis  discipliniSf 
ubi  noi^  res  ,  sed  duntaxat  verba  siguificant ,  quis- 
qiils  pro  seiisu  litterae  couteiilus  non  est ,  aberiaie 
iiiibt  viJelur,  aul  ab  intel  igentia  verilaiis,  qiio 
diiiiius  leiieaiiliir,  se  veile  suos  abducere  audiiores. 
Plane,  Porpbyholuin  ineptum  credo  si  iia  scripsit, 
ut  sciisus  ejus  inielligi  neqiieat ,  nisi  Arisiotele , 
Piaioiie  et  Piotino  peiieciis.  Vuleat  quicunque  me 

^  ^ii  ^lifpiain  discipliitain  dispojiit  iuiroduceie  coni« 
peiidio  tuli.  Cgo  fciquidein  iiluni  sequary  qui  litte* 
rain  aperii,  ct  quasi  superficie  palefacta,  seiisum, 
ut  ita  dicain,  bisioricuni  docet. 

Cap.  XIII.  Qute  tinl  neeettaria  et  quati  ciavet  pMto» 
tophandif  et  quod  timplicUat  amica  ett  verilati: 
et  quid  tit  luclari  cum  anqelo ,  vet  eibare  eum» 
Et  qnid  tit  aui  protit^  ad  vocationem  tapieniiof , 
retinquere  painam. 

Qiiac  vero  siiit  discendi  claves,  quac  pbilosopbaii- 
libus  ad  intuendain  speciein  veritaiis,  |iain  eo  »cif 
dentisexpediunt,  setiex  Cariioleiisis  paucis  expres- 
sit.  Ct  licel  tnetri  ejus  suavitate  non  capiar,  seissum 
approbo,  et  pliilosoplianliiitn  ;nentibus  credo  fide- 
liter  iiigetenduin.  Ait  ergo  : 

Ment  /tNnii/is,  ttudium  qua:rendi ,  vila  quietm 
Scriilinium  tacitum,  paupertat,  terra  alienap 
H(Rc  reterare  tolent  multi»  obscura  legendo, 

Humilibus  namque  dat  graliam  Dominus,  et  illit 
veriialis  iiUeiligentiam  confert,  qui  liiiiore  iniiia'i , 
ei  iii  dilectione  Dei ,.  et  exsecuiione  uiandaioruiu 
suorum  fideliter  adiiaereiit.  Nam  ex  testiinoNio  sa- 
pientis :  Qui  coufidunt  in  Domino  inletfigent  verita- 
tatem  {PsaL  iu);tuperbit Qui^m  restflif  Deut  (Jac,  iv|, 
Quis  eo  invito  pbilosophabitur  ?  aul  eo  reiiiteiite  lii 
aliquo  obtinebit?  nuuiilitasesl,  ut  nec  per&onain  do* 
cemis  conteinnat  quis,  aut  quamcunque  Bcientiam« 
nisi  forie  quam  religio  reprobavit.  Si,  ut  dlci  solet, 
inviia  Minerva  nihil  recte  aggredimur,  quis  ad  i 


€67  JOANMS  SARESBKAICNSI8  €C8 

lian  sine  eo  (lerveitiei » i|tti  idieftlianiiii  iloiniiitis  A  qnis  se  ipsuin  digiiiim  credaC ,  o(  «ngelit  ilebeai 


esl,  ei  iu  quo  sunt  oiunes  sapieniic  ibetaiui  aiNmii* 
dili?  Hac  itaque  nioliri  arduuni  nimis  est,  et  difliei* 
lius  «  et  longe  niajiis»  qOam,  ut  rabularnin  utainar 
verbiSt  clavam  eripere  de  inanu  Herculis.  Imo  certe 
loiige  minus  est  qitoniam  niliii  est;  si  tamen  quod 
ouinino  nihilest  aliquo  majus  aiil  miniis  est.Quisqiiis 
ergo  viaiu  pbilpsopbandi  ingreditur,  adostium  gratias 
ejus  bumiliter  pulset,  in  ctijus  nianu  iiber  oinnium 
sciendorum  esi ,  qiiein  solus  aperit  Agnus,  qui  oc* 
cisns  esl ,  ut  ad  viam  sapleuliaB  et  ver»  felici- 
tatis  servuin  reduceret  aberrantem.  Frustra  quls 
sibi  de  capaciiate  iugenii ,  de  memoriae  lenaci- 
tate ,  de  assiduilale  studii  ,  de  linguae  Cvolubili« 
tate  blandilur.  Quia  si  haec    in  invio  fiierint,  quo 


domiuari.  Utique  viri  jusli  eos  adorasse  et  cibom 
miiii&trasse  legvnior :  ei  eis  bumaDa  teiiierius  vult 
pra^rerri?  Cibantnr  aoiem  fidei  ei  bonomm  openiui 
cibis.  Naui  ei  magni  consilii  Angeton  ad  puteoBi 
sic  cibavit  mulier  Satnaritana.  Et  forte  eos  ado- 
rasse  non  proderit ,  si  cibus  subtrahaiur.  Nonns 
quxrendi  sliidio  viguisse  scribilur  patriarcba,  qiii 
scalam  videns,  cujus  summitas  coelos  tangebal,  an- 
gelos  ascendenies  et  descendeutes  vidit ,  ei  ipsum 
Dominum  iiinixum  scalae,  ctcum  angelo  donecan- 
rora  illucesceret,  luctaminis  certaiuen  exercuit: 
uec  ante,  ab  angelo  fatigatus,  acquievit  ul  cederet, 
quam  femore  altero  debilitatus ,  benedictiouis  gra- 
tiam  voti  compos  accedenie  angelo  reporuiret.  licc 


efficaciora  videntur,  eo  longius  aberrabuul,  Namet  ^  «i  »n  spirilu,  aul  In  figura  contigeronl ;  sed  nobis, 


equus  qiio  velocius  aberral ,  eo  tardlus  doinom , 
qiiisqiiis  insidet  redit.  Est  aiilem  humilitatt  conjun- 
cta  siiitpliciias,  qua  discentiuiu  iuleUigentia  pluri* 
mutn  adjuvatur.  Humililaa  eniin  bis,  quae  scribun- 
lur  a  doctoribus,  acquiescit;  et  sinipiicitas,  si  qiia 
secus  ac  oportuit  dicta  videntur,  iii  parlem  nielio- 
reni ,  fiilei  interpretatione  retorquet.  Ineplus  eniin 
est,  qui  Scripturis,  a  quibus  instruendus  es(,  appe- 
lit  dominari,  et  caplivato  seusu  earum ,  ad  Intelle- 
ciuiu,  suuni  eas  nitilur  traliere  repugnaiites.  Nam 
in  liis  quaerere  qiiod  non  habent,  proprium  s^nsiiin 
obstruere  est,  non  addiscere  alienum.  Nonne  et 
discipulorum  ocuti  tenebantur,  ne  sapienliam,  quoi 


Apostolo  leste,  figuralia  serviuni.  In  via  ergo  pere- 
grinationis  nostrae,  apprebendamus  angelos  Scriptii- 
rarum ,  ci  iiifaligabili  cerUinine  luclantes  com  eis, 
noii  cedamus,  donec  nos  verilalis  aurora  illustret. 
Nec  solain  nosse  sufliciat  verltalem  ,  nlsi  femore 
amoris  temporalium  marcescenle,  eo  verae  virsuiii 
adiiuiu  de  benedictione  angeilca  facilius  conseqaa- 
niur,quo  magis  aeternurum  amore  eicitato,  in  appe- 
titii  temporalium  claudicamus.  Eo  eniro  lucia  isla 
perducit,  ut  triumphaiitis  hoiuinis  lestiinonio,  Deiii 
ipse,  qui  suroroa  veriias  esi,  facie  ad  faciem  videa'* 
tur.  Qiiidquid  enim  boui  in  fide,  aut  operibos  appa- 
ret ,  imago  quaedam  visionis  diviiiap  esL  El  recie 


eos  eomitabatur  ex  ardore  agnoscereul  ?  Quia  tardi  q  aurora   sine  benedictlone  non  eipedit  Angciiiin 


emnt  ad  intelligendum  qiiae  proplietae  loquebantur, 
quaercntes  quod  aberat  a  mentibos  propbetarum,  et 
non  aiieiidenles  Christum  qui  latebat  in  littera? 
Sed  quia  cbariiatis  ardeuti  studio  quxrebant,  quod 
laiebat,  saplentia  quaequaerebaturadfolt,  ei  aperoil 
oGulos  eorom ,  ot  iutelligerent  Scripturas,  et  soam, 
viso  Domino ,  arguereiit  tardilatein.  Sic  enim  pro* 
dcbt  quaerendi  studium,  si  aviditas  ipsia  scieudi  re- 
feratur  ad  Cbrislum.  Sed  nec  ipse,  nlsi  in  fractione 
aguosciiur,  quia  mens  Scriplurarom  ,  nisi  refectio 
fidei  aut  mofuin  detur  auiiii»,  omnino'non  videtur. 
Quisquis  eniin  ad  volupiateui  suam  ingeuii  aut>tstu- 
dii  viribus,  Scripturarum  inlegritalem  attentat, 
quasi  a  sacrario  philosophix  exclusus,  ab  intelli- 


quia  notitia  veritatls  sine  gratia  bonae  operalioiiis, 
sannc  conscienlias  non  habet  frociom.  Porro  ad  stn- 
diom  qiiaerendi ,  hon  modo  domesiicls ,  sed  etiam 
extraiieis  animamorexemplis.  Nam  Solon,  qHisiini- 
II  o  sapieutiae  fervore  semper  flagraverai »  supreiuo 
die,  assiilentibus  amicis  et  conferentibus ,  jaui  fcre 
mersum  falis  capni  erexit,  Interrogatusqne  cur  hoc 
fecisset,  respondil,  ut  curo  istud  quidquid  est ,.  ile 
quo  dispotatis  ,  percepero ,  moriar.  Migrasset  pro- 
fecto  ex  hominibos  inertia,  sl  eo  auimo  vltam  ingre- 
derentur  ,  quo  eam  Solou  egressus  est.  Carneades 
laborlosus  ei  diuturnus  sapientiae  miles,  in  studio 
xc  explevit  annos:  ei  siquidem  Idein  vivendi  et  pbi- 
losopbandi  fi nis  foii.  Catoociogesimom  et  sextoni 


gentia  veri  alienus  eistat.  Nam  et  Sodomitae ,  dum  D  agens  annum,  animo  lameii  juvenili ,  virili  robore , 


angelos  correptores  lualiliae,  et  viri  jiisti  hospites 
corrumpere  volueronl ,  caecitale.  percussi  sutit :  ei 
circa  parietem  aberrantes  ,  palpaudo  in  nieridie 
crassis  lenebris  obvoluti,  justo  Dei  jodicio  siibmersl 
aont.  Sic  dum  elati  et  maligni  oberrant  ad  parieteui 
Scripturaromt  sensum  fidelero,  qui  in  domo  sini- 
plicis,  cuin  qiio  est  sermocinatio  Dei « ei  qoi  corre- 
ptorem  maliiiae  vldet  angelom,  non  attinguut.  An- 
getus  siquideiii  Scriptura  est ,  quam  Deo  mittente 
coiisiat  ad  increpaudain  nialiliam  bQminum  ,  iu 
niundi  ISodomam  descendisse.  Aiidile,  inquit , 
verbuin  Domini ,  principes  Sodoinornm ,  auribus 
percipe  verba  mea,  populus  Gomorrhae.  Serviendum 
est  ergo  Scripturis  ,  iion   doroinandum.   Nisi  forte 


graviiale  senili,  in  repoblica  agens ,  ot  nec  menio- 
riam  lardiorem  ,  aui  laterum  Infirmitaiem  ,  aoi 
quassaiam  carnem  ,  ei  membra  lorpentia  ,  aut  lin- 
guuiit  iiupediuin  qulsquam  animadverterei.  Gnecis 
etiaiu  iiiteris  appeiivii  erudiri ,  qui  sero ,  et  fere 
scnex  ,  Latinas  didicit.  Cum  vero  sibi  eloqueiiiiae 
gloriain  comparasset,  id  egit,  ot  joris  qooqoe  civilis 
periiissimos  baberetor.  Ejtia  vero  prolea  miriGca  , 
el  patre  Gatone  digna  ,  adeo  doclrin»  cupiditaie 
flagravit,  ut  ne  in  curia  quidem,  qoa  senatos  cogc- 
bator,  temperaret  sibi ,  quomiuus  Graecos  libros 
leciiUreL  Qua  quidem  industria  ostendit  aliis  tem- 
pora  deesse,  alios  soperesse  lemporibos.  Viiam 
qiiietan  necessariam  esse ,  vel  ethicus  docet  >  qoi 


66^  POLYCRATICUS.  —  Ll».  VIL  C7« 

stiHleiitH   inane  excrciiium  retnitat,  si  ad  osiiiim  A  ubique  in  patrin,  qiiia  ubiqiie  loconim  npiul  se,  et 

nbique  apnd  sapieniinm  commoraliir.  Et  Torte  liiic 
patriarcham  invitat  Dominus,   dum  eum  ejire  de 


ejiis  prememiuiii  se  lumulliinm  lurba  piitsat.  Ait 
Hiiiiu 


0««  ioevs  ingenio^  nUi  cum  te  carmfne  tolo 
Vexant^  et  dominis  Cyrrhas  Nyitrque  lerunlur 
Pfclora  nostra.  duas  non  admitteniia  enra$  ? 
Magna  mentii  opm,  nee  de  lodice  paranda, 
Attonitof,  currui  et  equos,  faeiexque  deorum 
A$pieere,  et  qualii  Rutilum  confundat  Erinnys. 

(Jdven  ,  irii,  62.) 

Naro  qiiod  turba   Teritalis  lumeu  impediat,  cxciis 

e?angelicii8  docet,  quem  turbae  prsecedentes  et  se- 

qiienies  increpabant  pariler,  ut  tacerct.  Siquidem 

dicente  Boinino,  qui  versatur   in  turbis,  turbalur 

erga  plurima,  quo  nihil  sludiis  aut  boiiis   moribiis 

exercendis  est  perniciosius.  Si  enim  studium,  ul 


terra  et  de  cognatione  sun  praecipit,  nt  fn  peregri- 
nationeproficiens,  multipllcelnrin  gentein  magnaroy 
ipsamqiie  terram  acqnirat  feliciier  quam  relinqait» 
duin  ad  vocationein  sapieniiae,  omnia  qii»  sunt 
mundana  routemnit.  Slqiildem  virtiis  modesL^e  pau- 
poriatts  exercitio  crescit,  et  fortiindo  facilins  divi- 
liis,  qiiam  laboribus  expugnatur.  Qui  veio  in  co- 
gnalione  teinporalinni ,  quibus  quodammodo  iiige- 
nllus  esi,  pedem  sui  figit  affectus,  servlt  et  mino- 
ralur,  eljnre  dominii  feiiciter  acquirunlur  omiiia, 
qnse  inundi  cordis  affectione,  quasi  inenlls  pedc 
catcantur.  Sed  qnls  cst,  qui  hanc  ardiiam  viain  vel 


Ciceroni  placet,  est  vehemens  applicalio  animi,Md  ^  inlrare  disponat?   Angeluin  forte  quls  aggredilur. 


aliqnld  agendum  magna  cum  volunlate ,  profeclo 
mens  qii«  turbaia  ad  pliira  distrahilur,  neqiiaqiiain 
in  nno  vlrtutis  opere  fideliter  occnp:iinr.  Sed  stii- 
dii  tnne  exercilatio  plurimum  proficit,  cuin  virtus 
in  singulis,  qnae  legil  aut  andit  homo,  tacilo  apiid 
se  verl  jiidicii  scrutinio  convalescil.  Ibi  namque 
ralio  cuncta  exaininat,  et  fructum  omnium  appeu- 
(lit  in  slaiera.  Caeterum  viia  quieta  esse  non  po- 
t«»t,  si  naturx  necessaria  snbtrahuntur;  el  econlra 
li  luxnriat  aninius  in  deliciis,  reruin  afflnentia  lii- 
men  oratlonis  exstinguil.  Unde  fecunda  virorum 
panpertas,  el  verae  humilitatis  cusios,  et  socia  vir- 
lutift,  prnr;missls  adhibetur,  ut  luxurlam  modera- 
trix  isla  compescat,  et  slimulis  suis  hoininem  sui 
ineniorein,  oflBcio  virlutis  jugiler  insiare  compel- 
lat.  Honesla  qiiidein  res  est,  ul  ait  s.npiens,  Li>ta 
paupertas,  nec  tainen  est  pauperias,  si  l;eia»  sed 
Croesi  divitiis  potior.  Unde  Democritus,  ciiin  divitiis 
censeri  posset  qiiae  lantae  fuerunt,  ul  paler  eju9 
exercitui  Xerxis  epuluin  dare  ex  facili  potuerit,  quo 
roagis  vacuo  aniino  sliidiis  lilterarum  esset  para- 
tus»  parva  admoduin  summa  relenta,  patrimoniuro 
suum  patriae  dotiavii.  Athenis  autem  compluribus 
annis  moratus,  omnia  temporum  momenta,  ad  per- 
cipiendam  et  exercendam  docirinam  conferens, 
ignotus  illi  urbi  vixit,  quod  ipse  quodaro  volumine 
lestatos  est.  Crates  quoque  ille  Thebaiins,  projecto 
in  niare  non  parvo  auri  pondere  :   c  Abite,  inquit, 


aui  quis,  si  aggredilur,  perseveral?  Nec  Linien  slne 
discnmine  coUnctandi,  videtnr  facies  veritatis,  el 
tiisi  pauperis  exsilii  amaritudo  praecedat,  Rachelis 
et  Liae  conjugatio  non  dulcescit,  nec  succri>>cil  so- 
l>oles  numerosa,  nisi  in  virtuiif  baciilo  Jordanein 
labentiuni  solitndo  transieril,  et  in  dnalius  turmis 
spiritualium  el  corporaliuin  bonornm  In  p.ilrlam 
divA  regreditur,  qui  etiMu  inter  cognatos  exsiil,  m 
purae  coniemplationis  et  rectac  operaiionis  labore 
diiitius  sudavit.  Qvi  vero  alia  via  philosophari  ni' 
tunlur,  erranl,  et  urgcnte  fame  primogenita  distra- 
hent,  si  tamen  invenerint  germanum ,  qui  vel  len- 
liculani  sapientire ,  preiii  noinine  Inrgiatur.  Est 
entm,  ul  ferlur  dixisse  Arisiippus,  indulgere  viiiis, 
a  legendi  studio  temperare. 

Cap.  XIV.  De  septima  clave  ditcenlinm 
In  libro  Quintlliaui  de  iuKtitutione  oratoris,  se- 
ptima  discentium  clavis  ponitur,  amor  docenlium» 
quo  praeceptores  ut  parentes  amandi  snnt  et  co» 
lendi.  Sicut  eniro  illi  corpornm,  iia  et  Isti  qiiidem 
sunt  genitores  animorum,  non  quidem  de  se  sa- 
pientiae  proprigando  substantiam,  sed  quasi  sapicn- 
tiam  in  auditoruro  menlibus  gignunt,  in  melius 
refermando  naturam.  Et  haec  quidem  pielns,  studio 
plurimum  confert.  Nam  et  libenler  andlunl,  qnos 
amant,  et  dictis  credunl,  et  eis  esse  similes  concu- 
piscunt,  et  pio  faciente  affeclu,  in  ipsos  ccRtus 
scholarium   laeti  alacresque  conveniunt.  Emendati 


pe8auin«  malae  cupiditaies,   ego  vos   roergam,  ne  D  "^*^  irascuntur,  laudati  non  erubescunl,  ut  sint  et 


ipae  mergar  a  vobis.  i  Sed  et  Anaxagoras,  curo  a 
dioiina  peregrinatione,  patriam  repetisset,  posses- 
sionesque  deserlas  vidisset :  f  Non  essem,  inquit, 
ego  salvtts,  nisi  istae  perissent.»  Socraticuro  fertur 
oraculuin,  neminem  locupleiem  fleri  ut  doceat,  nisi 
se  ad  <t'i«cenduro  pauperein  et  egenum  credat;  seni- 
per  enim  discentibiis  plura  deerunt,  quae  scitu  ju- 
cuiida  aut  iiecessaria  sunt.  Terrain  alienani  philo- 
topliia  exigii,  el  suam  interdum  alienam  facit,  imo 
alienain  facil  suam,  et  nullo  unquaro  gravatur  ex- 
siiio.  Hoc  est  quod  domesticas,  et  quae  carnis  sunt, 
abigit  soHicitudincSt  ut  horoo  totus  quodammodo 
Tersus  in  spiritunnomneqood  sapientiae  profectura 
iuipedit,  reputet  alienum.  Ubique  tamendomi,  et 


ipsi  charissimi  sludio  merebunlur.  Nam  ut  docto- 
rnm  olilcium  est  doccref  sic  auditorum  se  praebere 
dociles.  Alioqnin  neutrum  sine  altero  sufficlt.  Nani 
sicul  homiiiis  ortus  ex  utroque  gignentiuni  est  con- 
fectns,  et  fruslra  sparseris  semina,  nisi  ea  prae- 
niollitiis  foverit  sulcus :  ita  eloquentia  coalescere 
nequit,  nisi  sociata  tradentis  accipicnlisqiie  con- 
cordia.  Haec  quidem  Quinlllianus  in  pra*ceptis  elo- 
quentiae,  sed  nihilominus  sunt  ad  institutionem 
sapienliae  applicanda.  Profecio  ncc  eloquentia. 
nisi  praecepiis  sapientiae  comparaiur.  Et  in  fotum 
illorum,  qui  aures  audiendi  habent,  non  modo  ridi- 
culosus,  sed  quodammodo  vesanus ,  iriumpit, 
quemcunque  pbilosophla,  ut  loqueretur  diiigeDtius 


07!  JOANMS  SAnESBERIENSlS  ^* 

noii  inMriixlt.  Seplem  alia$  rlavrs,  quas  ad  iiiieHi-  A  runlur!  Sed  in  liis  conleiHDi  durum  qnidcm  est  el 
geiiri»tn  Scriptiirnrnm,  Tyclioniiis  posuil,  in  liicem 


intolerabile,  eo  quod  amor  commodi  tnnatus  esi 
liomini,  ul  eliam  oui  non  agil  ul  bonns  sil,  boniis 
videri  velil,  el  in  aesiimatione  sui  aliorum  credii 
errare  judicia.  Nam  ul  bonus  s1t,  non  commoUi 
quidem,  sed  jnsli  amor  efiicieU  Quarilur  ergo  ro- 
verenlia  conviventiiim,  sed  hac  ipsa  niKi  fama  lie- 
nelicio  prolendatur,  lcviler  cvanescil.  Al  illa  qiijc 
gloriam  paril  el  prorogai,  ex  mullis  surgit  arlicu- 
lis,  sed  maxime  a  virtulum  exercitio  convalescJi. 
Paiel  ergo  quam  laboriosus  sil  transitus  ad  beaii- 
tuclinem  per  voluplates.  Qui  stiflicientiaB  •  causa  di- 
vilias  congenint,  ut  polenlia  nilanlur,  ampliludiiies 
qnxnint«  dignitatcs  ad  reverenliam  et  fugam  con- 
temptus,  etconciliandxcclebritalisgratia,  aspirant 
eiquodper  mtdtos  laboresiiurad  B  ad  gloriam.  His  tamen  omnibus  non  ea  viLi,  quara 

Epicurus  describit,  acquiritur,  et   quse  Irisiitis  sit 


pvorertliher.  qui  De  doclrlna  Christiana  inscribitur, 
sed  neqiiaquam  islis  obviant,  omnes  poiius  versan- 
!nr  in  una  isiartim.  Eas  namque  sludiiim  qiiaerendi 
compleciiiur.  CaRterum  de  tradiiione  gentilium, 
sermo  ruerat  inslilutus,  ita  tamen  ul  ad  institutio- 
iiem  fideliuin  ex  proposilo  referaiur.  Uiia  tamen 
cst  ctsingularis,  et  quasi  clavium  ciavis,  clavis  illa 
qu»  aperit,  et  neino  claiidit,  claudit  et  nemo  ape* 
rit,  et  sine  qua  ad  intelligentiam  veri  nullus  acce- 
dit,  quam  quisquis  aut  non  apprehendit,  aut  non 
tenel,  potius  enm  insanire  crcdiderim  quam  phi- 
Idsophari. 

Cap.  XV.  In  quo  Epicuru»f  et  «fit,  sfimmiim  bonum 
coinnituanl 
voiupiates. 


Mnlta  qiiid(*m  sunt,  et  difllcilia,  quibns  philoso- 
pliantium  probatur  virtns,  quia  a<l  summiim  non 
est  iter  nisi  per  ardoa.  In  spe  tamen  profieiendi 
omnia  nianstiescnnt,  et  dum  laboris  pensatur  utili* 
tns,  niens  ad  omnia  rohoratur.  £t  qiiidem  ad  sum« 
niiim  tendunt  oinnes,  se^l  via  dispari.  Nemo  tamen, 
ut  opinor,  ilhic  sine  Inbore  pertiiigit,  aiit  tehdit. 
Ciim  eniin  sint  tres  phiiosophanlium  secta»,  quae  el 
ipsx  scinduiitur  in  semilas  multas,  onines,  etsi  dis- 
similiter,  laborant  tamen  assequendo  flnem  quem 
slaiiiunt.  Siquidem  Epicuros  cl  toiiis  grcx  soda- 
liuin  ejus,  vitam  beatam  asserit,  qua>  tauia  sempcr 
Jucundiiale  laelalur,  ut  iristitiae  et  perlurbationis  ^ 
non  intervenint  vel  lenuis  niolus.  Vera  quidem  de- 
fluliio  est,  et  qna  nibil  poiest  esse  rotundius.  Abea 
latnen  plel>8,  qiiae  eum  sequilur,  deflexit  in  volu- 
ptaies,  reputans  se  earum  usu  beaiissimani  esso 
futuranu  Mibi  lamen  persuaderi  nequit  lioc  ali- 
quein  haiisisse  de  foiile  Socratico,  qui  lantain  mo- 
ruin  dociiit  puritatem»  ut  a  posteris  crediiiis  sit, 
non  hnmanunr»  modo,  scd  divinnm  spirilum  ha- 
buisse.  Sed  qiiia  facileestaure  vcl  ore  insipientium, 
dicia  optiipa  depravari ,  ad  compendium  imuiundi- 
liae  iracia  sunt.quae  virtutis  esse  debiierant  instrii- 
nienluin.  Cnro  siqiiidein  opinala  est  (nain  hoc  iiti* 
que  cordaius  homo  non  seiitit)  quod  amore  jocisque 
nii  est  jtrcundius,  nil  snavius  parasitica  vita,  aut 
eoruin  qui  epulaiitur  quotidie  splendide,  qui  vino 
sestiiant,  splendidis  uiuntur  vestibus  :  deniqiie  om- 
.  ni:i  quiP  uiens,  lingna,  manus  appetit,  cogitare,  lo- 
qni,  etfacere,  et  in  nnllp  contraire  sibi,  aul  niotuin 
leprimere  propriae  volunlaiis,  vilam  esse  hominis 
vera  et  suiiuna  felicilate  gaudenlis.  Sed  nunqoid 
huc  sine  labore  venitur?  Quol  obices,  ne  sic  vivalur, 
varieias  huuiause  soriis  inierjacil?  Ut  rebus  nam- 
qiie  utaris  ad  libilum ,  opuleniia  necessaria  esl. 
His  enim  egeuus  non  uliiur  ita,  quod  desunt,  aut 
parcii  sxpe,  ne  desint ;  sed  ponantur  adesse.  Inier 
ninltos  coinpctitores,  et  tanta  currenies  avidltatev 
eos  forlior  asporiabiu  Viribus  iiaque  opus  cst,  ut 
serventur.  Exigitur  ;ergo  et  poteniia.  Nunquid  hsec 
gratis,  id  est  sine  labore,    et  soUicitudine  acqui- 


et  loruis  perturbalionis  ignara.  Aul  enim  liaH5  in 
unum  queinlibet  non  concurrunt,  aut  non  confe- 
runt,  quos  poliicentur  efl*ecltis.  lino  el  saepissime, 
tanquam  e  regione  consisiant,  quaerentium  voiis 
conlraria  operantur.  Si  niihi  non  credis,  liber  De 
consolalione  philosophiae  revolvatur  atleniius.  et 
planum  erit  haec  in  conlrarium  cedere.  Etlicet  liber 
ille  verbum  non  exprimat  incarnaliim,  tamen  apnd 
eos  qui  raiione  nituntur,  non  raediocris  aucloritatis 
est ,  cum  ad  reprimendnm  quemlibet  exulceraiae 
meniis  dolorem,  congrua  cuique  mcdicamenta  con- 
flciat.  Ncc  Judaeusquidem,  nec  Gru^cus  sub  prae- 
texlu  religionis,  medicinae  declinet  usum,  cum  sa« 
pientibusin  lide^  et  in  perfidia  desipientilms,  sic 
invidia;  ralionis  confectio  ariificiosa  proficiat,  ut 
nuila  religioquoil  miscet  ahoniiiiari  audeat,  iiisi 
qui  rationisexpersest.  Sine  «iinicultaie  profundus 
est  in  senleotiis,  in  verbis  sine  leviuiie  couspicuns, 
orator  vehemens,  eflicax  demonsirator  :  ad  id  quod 
sequendum  est,  nunc  probabiliter  suadens,  nunc 
qiiasi  slimulo  nccessitatis  impellens.  Si  huic,  ut 
necesse  est,  acquieveris,  videbis  isia  iaboriose  ni* 
niis  quaeri  ob  aliud  et  id  ciijus  quaerunlur  gratia, 
ex  eis  niinime  provenire.  llliid  tainen,  ciijus  qux- 
ruiilur  gratia,  verius  et  coinpendiosius  poterat  in- 
veniri,  si  non  aliunde  quani  a  se  quaereretur.  Sed 
jam  fere  malitia  Itivalescente  non  quaeritur,  sed 
D  neglectui  ducitur  prae  isiis,  eliain  si  occurrat.Nani 
cuiu  oiunia  bona  sapieoliae  accessoria  sint,  ipsam- 
que  consiet  super  saluteni  et  oiniiem  pulchritudi- 
nem  appelendam,  ipsa  caeterorutu  coUaiione  vi- 
lescit^et  sola  sunt  acccssoria  ejus  in  pretio.  Quis 
eniin  philosophniur  Ui  sapiat?  Nam  ut  rebus  abun- 
dent,  ani  teinporaliter  floreant,  videbis  niuUos, 
etai  non  philosophentur,  tamen  philosophos  iiuilari. 
Caeleruiii  facilius  est  ut  drvitiae  philosophantein 
impedianl,  quam  ut  philosophiae  qnidpiain  confe- 
rant.  Deo  enim  et  Mammonae  fideliler  non  servi- 
tur.  Ne  verearis  uiquis  palriam  descral,  ut  pnn- 
pertatem  spontaneatn  aniplcct.^tur,ut  studiovacei: 
nam  philosophia  ipsa  labor  videlur  iouiilis ,  nisi 
fructus  opulcnliae  consequatur.  Alios  ut  tciani»  cb- 


673  tOLYCRAtlCtiS.  --  LIB.  VlL 

riosilas  eicUal.  Atios,  uiscire  Tideaniur,  elationis  A  discumbeniem.  Nam  et  huic 
siiroulo  vanitas  urgeU  Alios  ad  qu^sium  peslifera      semper  eadem  mens  est. 


idem  proposttiim,  ct 


€«pidiia$  ioflamroat.  Uarus  est  qui  charitatis  aut 
kaniilitatis  pede  sapientias  Tias  scruteiur,  ut  do- 
ceaiur  aut  doceat.  Nam  ad  imroundae  voluptatis,  aut 
Yans  ulilitatis  ineptias,  omnia  referuntur.  Inhis 
enim  finisestanimoeaberraniis.  Pbilosophia  interim 
viaticum  est,  pancorum  tamen,  quia  alia  via  longe 
Yidetur  esse  compendiosior.  Nam,  ul  dici  solet, 
anior  ingeoii  iiunquam  hominem  diriiem  fecii. 

Cap.  X?L   De  amore  dimUarumt  €i  quod  in  ei$ 
anima  non  quietciL 

Qoi  solas  divitias  congerere  corant»  nihil  in  vita 
potiugcredi  volont  via,  qoam  caeteris  praetulerunt. 


Ut  bona  $umma  putel^  atiena  vicere  qnadra^ 
et  ea  palienii  perferre  animo» 

».•...  qu(P  nec  Sarmentu$,  iniqna$ 
Ca!$ari$  ad  men$a$^  nec  viti$  Gatba  iuti$$el. 

Innuinerabiles  viae  sunt,  quibus  palam  aut  clancnlo 
properaiur  ad  quaestum  :  et  quem  non  subigit  amor 
pecuniae,  interdum  superat  cupidiias  specierunu 
Equos,vestes,  aves  armaias,  venalicos  canes,  nu- 
merosos  greges  armentorum.et  pecorum,  et  variam 
mundi  supelleciilem  (qiioniam  pcr  singula  currere 
vires  humanas  excedii)  plerique  pecuniae  pra^fe- 
nint,  et  lolius  hominis  vjres  exhauriunt,  in  acqul- 


Ut  eis  indifontia  expleaiur,  diversa  probantur  a  |^  rendis  his  aut  lenpndis.   Nam  in  his  duobus  arli 


diYereis.  Nuilum  grave  periculum  est,  si  spes  doiosi 
OQiaini  refulgeat.  Ipsam  fere  naturam  vincit  amor 
pecaiiiae ,  et  res|  pene  impossibiies  ad  possibilero 
redigit  facullatem.  Avaro  nibil  vile  videtur,  aut 
serdidooi,  ei  sibilante  populo,  se  ipsuro  consolaiur, 
imo  et  sibi  applaudit,  simul  ac  nummos  conieic- 
plalor  in  arca.  Peironianum  illud  iiigesturo  oro- 
nibos  credas : 

Qiiisfaiii  kabel  mmmo$y  eecura  navigei  aura, 

Foriunamque  $uo  temperel  arbitrio, 
Uxorem  ducat  Danaen,  ip$umque  ticebit 

Acri$ium  jubeat  eredere  quod  Danaen, 
Carmina  eomponat^  declametf  concrepei  omne$ 

Et  peragat  caueae^  $itque  Catone  prior. 
Juri$con$ultu$  paret,  non  parel,  iiabelo 

Atque  e$to  quidquid  Serviue  et  Labeo. 
Mnita  toquor^  ouidvis  nummi$  prm$entibu$  opta^ 

Ei  vemet;  clau$um  po$$idet  arca  Jovem. 

(Petr.,  Sal.  m.) 
Duro  ilaque  qoaeslum  faciat^  nulla  pars  mundi  vi- 
detur  inaccessibilis,  et  ipsius  lorridx  aesium ,  ma- 
jer  avaritiae  ignis  exsuperal.  Inde  est  quod  hic 
€  mout  merces,  surgenie  a  solc,  ad  eum  quo 
Yespertina  tepet  rcgio.i  Uic  toto  inipetu  fcrtur  in 
bostem, 

•    •     •    concirrrilur,  hor(e 
Momento  aut  cita  mor$  venit,  aut  victoria  lcela. 

(HoRAT.,  Sat.  I,  1,  8.) 
Alioa  Miperbis  gandet  assidere  liminibus,  ut  ex  fa- 
miltaritale  roajorum  facilins  ad  opes,  quae  deside- 
rantur,  accedaC.  Si  poiest,  versatur  in  aliquo  mi- 
niaterio;  sin  aulem,  sufficit  vel  in  matricula  curia- 
liam  esse  conscriptum.  Sola  siquidero  cons4:riptio 
qoaestuosa  est.  Ut  minimum,  locuro  parcirooniae 
facit«  qua  nuUuro  vectigal  utilius.  Suis  eniro  com- 
modissiro^  parcit,  quero  locull  exhibent  alieni.  Ml- 
liiatur  in  cnria  usque  ad  canos,  imo  et  illos  consu- 
mit  curia*  Yix  esl,  ut  quem  curia  perduxit  ad  ca- 
Boo,  doroum  redeat  vel  exclosus.  Si  migraverinu 
fame  pereunt,  quia  ut  ait  Sidonius»  eos  non  tain 
boaus  pascit.  quaro  panis  alienus.  Suavior  enim 
est,  et  quiddaro  ab  alieno  innatae  dulcedinis  habct. 
JNescit  uti  suo,  qui  semper  abusus  est  alieno*  Si 
bonesta  finiuntur  officia,  parasiti  partes  non  eru- 
bescit  explere,  vel  roimi.  Quaevis  indigna  palietur 
ODteqoam  exeai.  Apud  Varronem  Trebrium  cogiies 
Patrol.  CXCIX 


culis  furor  toiius  avariiiaj  consial,  quud  immode- 
ralius  appetit  aliena,  aut  sua  teiiacius  servai.  Et 
quidem  immoderaiius  appetil,  quisquis  quod  deesi, 
legem  necessiiatis  excedens,  et  usus,  exposcit.  Te- 
nenlur  quoque  avidius  quae  usui  subtrahuntur.  Ea 
vero  quae  sine  usu  posscssoribus  elabuniur,  inutilia 
sibi  esse  quis  dubitat?  Avariiiam  vel  ex  co  non 
niodo  fugiendam,  sed  detestandam  conslat,  quod 
a  ccelestibus  procul  sectalores  suos,  a  consoriio  di- 
Yiiiitatis,  et  usu  coelestis  beatiiudinis  removel,  et 
elongat.  Omnia  siquidem  quae  coelesiibus  viciniora 
sunt,  minus  cupiunt,  et  congreganl  pauciora.  Vo- 
latilia  coeli  neqne  serunl,  neque  nietunt,  neque 
nenl,  neque  congreganl  in    horreis,  nec  penuni 

C  censiruunt ,  sed  omnem  excliidunt  sollicitudinem 
craslini.  Econlra  mures  et  replilia  congeruni  in 
futurum.  El  generationes  perljibeniur  esse,  quibus 
terra  est  in  cibum,  et  eaedem  parce  vivunt,  tlmen- 
tesiiequando  eis  terra  deficial,  in  qiiam  tamen. 
ipsae  procul  dubio  resolvcniup.  Sentiat  unusqiiisque 
quod  vult,  ego  avarum  posse  fieri  compotem  voti 
non  credo,  nisi  forte  ei  Epicurus  famelicum,  et  siti 
aridum,  etlangueniem,  plenae  volupiatis  jucundi- 
late  frui  consentiat,  Siquidem  uterque  famelicus 
esl;  sed  perniciosius  esurit  avarus,  qui  semperin- 
dlgel,  et  saliari  non  poiest.  Major  eiiim  est  hiatus 
inenlis,  quain  corporis :  et  nisi  se  Ipsum  Deus  ln« 
fundat.  oinnino  nequit  impleri.  Nani  cum  naiura 
spiiiiualis  virlulc  propria  sic  corporalla  compre- 

D  hendat,  ut  nulla  qoaniitaie  distendaiur,  nec  res 
una  loco  praeoccupaio,  alterlus  iinpedimenio  sit, 
quo  minus  illa  comprehendalur,  ct  quo  plura  con- 
cipiuntor,  eo  pluribus  locus  cst,  lucc  clarius  est/ 
quod  res  corporalis  animam,  qiix  spiritus  est,  im« 
plere  non  potest.  Totus  enim  mundus  angustus  est 
ad  animae  quantiiatem.  Ex  quo  palet,  quod  in  eo 
loto  anima  non  quiescit,  nisi  forte  In  angusio  clnu- 
sum  ergastulo,  sptnis  supposilis  incubanlem,  Epi- 
curus  quiescere  molliter  opinatur. 

Cap.  XVII.  De  ambitione,  ei  quod  eupiditas  f/ci/- 
tiiiam  comitaiur  :  et  qui$  $it  ortu$  tyrannidi$  : 
et  de  diver$i$  vitii$  ambitioeorum. 

Declinsre  niluniur  aliqui,  etsi  non   maculam,' 
odibilem  tameu  avaritiae  notam.  Nam  et  ab  alienit 


m  JOANNIS  SARESBERIENSn  «7« 

videnUirjibslinere,  el  suis,  com  res  exposciijibere  j^  refiigtiini.  Vila  polins  polilieornm  cftcuiknda  esu 

Uuein  inilii  daliis  inler  illos,  qai  non  reiil  Tel  nniim 


irti  ^raii  snnt.  Eis  umen  de.  fonte  malonim  oritiir 
alicujtts  tUii  ?ena«  quae  semitas  eorum  a  trainiie 
▼er»  felicilatis  defleciaL  Sicut  enim  In  horio  de« 
liciarum ,  de  nno  fonle  oriuniur  flumina  quae  fe- 
ciindant  suavissimi  odoris  agrom ,  *col  Doininus 
benediiit :  sie  in  loco  korroris  et  vaslae  solitudi- 
nis,inierra  sciiicei  olilivioms,  quam  illi  inliabi- 
Lini,  qui  sui  obliviscuntur  in  mundo ,  velut  slupidus 
ludorum  vanitaie  capius  iii  ibeatro,  quasi  de  fonie 
iino,  omniiim  capita  pullulant  vjiiorum.  Hic  anierii 
|»atcus  cupidiiatis  est.  Eam  vero  sic  Pairum  dif- 
finit  auciorilas,  ut  dicalur  cupiditas  esse  amor 
roruni,  quae  quisamiiiere  polest  invitus.  Sociatur 
enim  ei  slullilia  comes ,  suadens  id  amari  et  qusri, 


poientia  anieire  ?  Qnis  est  qol  nolit  slbi  jus  esse 
In  aliquem  ?  Quis  est  qui  sic  subdiinm  tractcf^ 
sicul  se  vellet  tracUri,  si  subderetur?  Dum  er^ 
ambiiioinvahesclt,  caicata  «quitale,  fn-ocedit  in- 
justitia,  ot  lyraniridis  procurans  ortum,  omnia 
quibas  illa  crescil ,  eisequitor.  Qui  erg o  sntt  non 
prapvalei,  virilms  nilitur  alienis.  Est  viifere  qoam* 
plurlmos  aucnpes  potestatum  ,  liononim  prociis» 
adliaerere  potentibns,  et  se  reipublicae  muniis  im* 
miscere,  lenlanles  viain  qui  se  possint  e  lalere» 
vel  cx  adverso  in  altum  tollere,  quo  prae  aliis 
possfiii,  aut  saltem  posse  ratioiie  consortii  videan- 
lur.  Eflundunt  pairinionia,  labores  iminensos  ag- 


quod   teneri  non   potest.    Et  est   stultiiia  eoruni  n  grediuntur»  et  perferont ,   instare  obsequiis ,  et 


quae  scicnda  sunt,  viiiosa  ignorantia.' Sic  eam 
liber  magni  Augiislini  De  libero  arbitrio  pingit.  Si 
cnim  nesciatur  qiiod  sciri  iion  poicst»  in  nomen 
stultiliiC  niinime  cadit.  At  cum  sui  ignoranlia  quis 
icnetur,  iransit  ad  slultos.  Si  iu  bonis,  quse  mi- 
iiora  paienler  sunl ,  majoribus  praefert^  stulie  ju« 
ilicat.  Si  vitia  sequens,  parlem  suain  deieriorein 
faciat ,  siultiitae  maiedictione  damnaiur.  Si  ergo 
crror  fueril  eupiditato  succensus,  praecipiiii  mul- 
tipiex  via  patet,  cum  ab  errorc  sit,  ot  homo,  quid 
sit  sequenduin  ignorei,  et  ipsum  tn  invio  abeuntem  , 
fornax  cupiditatis  inflammet.  Et  quidem  adbuc 
prxvalent  verba  iniquoruni ,  dum  bomo  propriae 
f!pgnitioni8  ignarus,  ei  debitae  subjectionis  deirc^ 


blanditiis  soliicilare,  qiios  captanl,  non  vereatur. 
Nulium  crgoofiiciom  gratoitum  est^  non  dujt  aut 
judex,  centurio  aut  decanos^  sed  nec  praeco,  nec 
caopo,  nisi  ad  preliai*  fiet.  At  baec  in  profanis 
tolerabilia ,  dum  qoae  poblica  sont ,  ambiiio  non 
corrunipat.  Nam  qoaecunqite  publica  siinl,  pieuti 
debeiit  et  fldei  consecrari.  Casternm  baec  «mlNtle- 
siora  sunt,  et  vix,  aut  nonquam gratis  In  aliqoem 
cadunt.  Sed  poieroutde  his,  qiiaesunt  ab  institu- 
tione  Trajani  superius  dicia ,  suflicere,  Domesii- 
cas  calamitates ,  et  thalamuin  sapienti»  expositom 
fornicatoribos,  et  sancioarii  interioris  recessuiu» 
in  prostibulum  pcrmbtaioin,  sine  gemitu  el  laciy- 
mis  neqoeo  deplorare.   Domos  naiiique  oraiionis. 


rlans  jugum ,   nclitiam  quamdam  aflectat  liberta-  ^  negotiaiionis,  Domino  prohibente ,  facu  est  do- 


iem,at  possit  vivere  sine  meto,et  imponc  qood 

voluerlt  facere,   etquodammodo   jam  esse  sicut 

Deus.  Tfon  Umen  qood  divinam  velil  imitari  boni- 

lalem ,  sed  Deom,  dando  imponitaiem  malis,ad 

snam  yolt  malitiam  inclinari.  De  radice  ergo  su- 

perbiae  subrepit  ambitio,  potenliae  scillcei  cupidi- 

tas  et  bonoris ,  ut  hinc  vires  liabeat,  ne  premator , 

liinc  proveuiat  reverentia ,  ne  vilescat.  Nemo  enim 

cst.qui  non  gaudeat  libertate,  et  qui  virest  qotbus 

cam  toeator,  non  opteL  Nihil  enim  est  qood  non 

In    permotationem  cjus   venlal ,  sl  locos  adsiu 

Servilos  enim  qoaedam  imago  mortis  est ,  et  liber-. 

tas  secoritas  vilae.  Inde  est  quod  ad  conciliandam 

potentiam  effuiidunlor  opes;  et  quanio  quis  po- ]>  ^07&®'^>  ^^  alienum  ignem  in 

tenliae  copidior  est,   tanlo  eas  facilius  expendit.     ^^^  sancloarii  coniaminabit 

Com  vero.potentiamnactosest,  erigitorin  tyranni- 

dem,  etaeqoitatecontempta,  nator«e  et  conditionis 

consortes,  insplcienle  Deo,  deprimere  non  vereiur. 

Va  licet  omnes  occopare  non  possiut  principatos 

el  regna ,  a  lyrannide  umen  oronino  immnnis  est 

uui  nullus,  aut  rarus*  Dicltur  autem  quia  tyrannus 

«st,  qui    violenta  dominatione   popuium    premit; 

sed  tamen  non  in  populo  tantum,  sed  in  quantavis 

paucitate,  potest  quisque  suam  lyrannidem  exer- 

<:ere.  Nam  etsi  non  populo,  lamen  qoatenus  qulsque 

potest ,  dominaior.  Noii  entm  de  his  institutus  est 

BCrmo ,  qui  sunt  omnino  anlmi  defaecati ,  et  sub- 

jfciione  continua  gaudenies ,  alicui  in  vlla  praeesse 


mus,  et  leuiplum  fundatum  in  iapide  adjolorii,  in 
iatronom  speloncam  versom  est.  Siquidem  ecclesia  . 
data  est  in  direptionem,  altis  palam,  aliis  clam 
occiipantibus  eam.  Nam  et  ipsa  occupanli  conee- 
ditur,  eo  forte  quod  in  nullios  bonis  esl.  Non  est 
enim  inveiitus,  nisi  perraros,  qoi  accindator  gla- 
dio  soper  fcmor  soom ,  ad  praesumptionem  anilti- 
tionis  reprimendam.  Jlla  namqoe  uiachinas  niul- 
tjpiices  erigit,  ut  eam  expognet,  neniine  defendente. 
Alios  enim  de  nobiiiute  conlisos,  aot  viribos  po- 
tesUtum,  violenter  in  sancu  irruit,  etsi  forte 
pulsat  ad  oslium,  parietem  aot  limina  soflbdere 
non  veretur.  Nam    et   seditionem  eondubii    in 

lemplum  infert ,  et 
Alius  spenns  in 
multiiudine  divitiaruin,  Simone  ducente  ingreditnr, 
non  inveniens  ibi ,  qiii  eum  et  pecuniam  saam  jii- 
beat  ire  in  perditionem.  Alius  in  rouneribus  ad 
Pelrum  refoFiuidat  accedere ,  clanculo  lamen  per 
iinpluviuui  auri,  ac«i  per  tegolas  Jupiter  eiabaior 
in  greinium  Danaes ,  sic  in  sinum  ecclesi£  procos 
descendit  incesius.  Alios  obseqoio  qoasi  nioiicris 
ignaros,  adest;  ac  si  obseqoia  non  cedant  in  rou* 
neris  raiionem.  Profecto  nullum  ma]u8  est  monus, 
quam  cum  hoino  se  ipsum  hominis  devovet  servi- 
ttiti.  Alium  collusione  quadam  vocantis  liberallus 
praevenit;  sed  posimodum  coliatam  gratiani  soo 
Giczi  pienius  compensabiu  Aiius  agit  oe  ipsum  pot» 


m  POLYCIIATICUS.  ^  LIB.  VM.  t7t 

tare  o|N>rMi,ted  ad  iirgfedientfoni  compellaior  iuti-  j^  successionem.  Si  enim  cedere  moretur,  advertan* 

tur,  vexant,  ei  muliiplicUer  concutiunt  posaesso* 


lBs«  e(  qnaBiobNubilani  lucernam  Dei,  ut  eum  impuiie 
irrideat  fraudulentus.  Diu  siquidem  alius  simulavii, 
Ambifionem  namque  multls  indicils  prodidit,  e:  se 
diTiteni,  potentem»  inslgnem  velle  fieri  confeesus 
est»  aed  alia  viav  sed  in  alio  siatu,  sed  in  minori 
pericnio,  majore  liliertate.  Yoluii  tue  nobllis  inter 
hicosi  a«i  eerte  magnus  in  clero.  Ob  hoc  princi* 
pntn  virorum  quaesivii  gratiam^  fiimiliaritatem 
iniit »  ab  eis  qoasciinqtte  suscepil 'functiones.  Scrt- 
niis  fot^  praelatiis  est»  aui  consignandi  suscepil 
ofilciom»  aut  cimelii  custodiam,  aiitpublici  claves 
«rarii »  aut  raiiocinii  varias  tautiones,  aut  si  quid 
aliod  nequit,  ut  corbibus  prasficereiur  obtinuit. 
Non  taroenquod  ad  eum  perttneat  de  egenis,  aut 


rem.  Possessio  namque  parit  adversario  aclionem 
in  rem.  Si  vero  quispiam  praelatorum  suae  condi* 
tionis  memor^  eis  pro  voto  non  obaudierii«  t  ama« 
ras  illico  audit  historias*  i  eo  qtiod  indignum»  ct 
contuineliosum  omnino  repulant,  si  turpts  et  in^ 
honesta  peiiiio  repulsam  alicobi  paiiatur.  Interiiii 
ergo  alarum  snariim  feniniur  remlgio,  nidificant 
In  provinciis  singolis,  vix  quot  nidos  babent|  vol 
ipsi  sciont,  diurna  ad  propagaiidas  allcnJQs  orbis 
plagas  eis  pneparaniur  hospiiia ,  et  In  tanto  nii^ 
mero,  vix  hospitiolo  uno  donalur  horridulus  co- 
mes.  Nam  si  quis  Iioc  fecerit,  probatse  liberaliiatis 
est.  Utiqoe  et  insignis  prudentiae,  sl  quis  lot  qu(^ 


de  panperibus  curam  gerat,  sed  quia  furest*  etB  cunque  modo  conquirit,  ut  quasi  rito  Hemphitico/ 


locnlos  habet,  qoosavaritia  sokit  ad  tempus,  ut  sub 
imagine  pietatis,  eos  sacrilegos  farciat ,  et  de  men-^ 
dlcitile ,  etde  morle  egentium  privalas  sibi  divilias 
pareU  Si  enim  verae  compassionis  moveretur  af«* 
fecto ,  sna  fidelins  et  ulilios  panperibos  erogaret , 
qoam  ad  dispensationem  alieni  mercaior  impurus 
accederet.  Jam  palam  emnntor  omnia»  nlsi  mo- 
destia  vendiloris  impediat*  Adeo  enim  sacris  al- 
iBribus  avaritiae  profanos  imminet  ardor,  ot  liaec 
oninia  quasi  quaedain  parodica  praeemaniur,  et 
quia  perse  non  veniunt  in  commercium,  liclte  ei 
JQSte  creduntor  acquiri  sl  praeempu  fuerint,  aut 
coempta.  Quid  emm?I4unquid  in  foruin  approbarte 
prstore  non  veniunt,  quae  jure  aniiquo  sic  possi- 
deniur  a  laicis ,  nt  transeanl  ad  haeredes ,  et  titulo  ^ 
donationis,  aut  perniulationis ,  alieiientur  ab  eis? 
Jus  ergo  advocailonis ,  aut  patronaius  ecclesiae, 
quid  prohibet  distrabi?Nam  quod  beatus  Ambrc- 
sius  b^resim  Simoniacam  committi  dicit  in  tali- 
bus,  provinciale  decretum  interpreiantiir  esse ,  et 
qnod  in  sola  Italia,  et  inter  Lombardos  debeat 
obtinere*  At  constituiio  apostolica,  inhibens  ne 
illi,  qui,  dnm  ecclesias  ambiunt ,  qiio  facilius  sub";' 
intrent ,  jus  advocationis  quaeront ,  admiitantor  in 
ecclesias ,  qnarum  advocatio  fraode  qoaesiia  est , 
ad  limorem  dictum  referunt,  et  nequaquam  esse 
perpetuum,  sed  pro  loco  et  tempore  dispensan* 
dom.  Ct  enim  ait  beatus  Cyrillus  in  epistola  Ephe- 


qnotidianas  hostias  novis  possit  altaribus  immo- 
lare.  Molunt  tamen  sacerdotio  oiterari,  aut  servire 
altario,  qui  de  aliario  vivunt,  ne,  ut  popuSus 
arguit,  dicam  luxuriantnr,  sed  personatus  qoosdam 
iniroduxerunt »  quorum  jure  ad  alium  on/sra,ad 
alium  rerpiruntur  emolomenta.  Et  cum  Aposiolus 
dlcat ,  Qui  non  laboral,  non  mandueet  (//  Th€$$.  u), 
qui  minimum  meretur»  plus  percipil,  et  in  labores 
alienos  otiosus  aut  flagitiosus  ingredilur.  Quis  ergo 
^lcat  in  bac  eroenda  liceniia,  cum  non  res  sacra  sit» 
sed  profana,  Simoniam  posse  committi?  Uiic 
enim,  ol  volgo  dici  solet,  per  argenieom  pontenx 
transitur  a  sordibus,  qti»  transeuntem  vel  ponto 
Siureo  persequuntur. 

Cap.  XYHI.  Quod  ambiihsi  diatimuiant  $e  vel!« 
quod  maxime  appetuut  :  et  quibu$  exeu$ationi' 
bu$  propo$itum  teganl. 

Sed  ecce  ad  aliquem  istorum  promovendum,  aot 
cogiiur,  aut  circumvenitur  ecclesia,  ut  dicai  hosiL 
domestico  :  Amiee,  ateende  $uperin$  (Luc.  xts)^ 
Stupidi  itaque  obstupescunt,  nomen  dignitaiis  ali* 
horrent,  refogiunt  oiius,  et  ut  avidius  impellantur, 
more,  ut  dicilur»  arietis,  ut  fortius  feriat  recedon- 
tis,  cum  siispiriis,  gemitibus  et  singuliibus  inter- 
rumpenlibus  simulalas  lacrymas,  reirocedunt.  No- 
tum  siquidem  est  quia  sedes  haec  trahii  et  ImpcIIit 
invitos,  et  quos  notat  ambiiio  repellit.  Niiiiniiir 
ergo  rationibus  et  aucioritalibus  docere,  quare  eos 


sinsr  syoodl,  dispeiisationis  modus  nulli  onquaiv  q  episcopari  non  deceat.  Non  sum,  inquit,  meilicus. 


displicoit  sapientnm.  Si  dispensationis  modum 
qnaeris,  probabilis  est  qoidem,  si  erga  divites, 
erga  nobiles,  erga  potentes,  et  regales,  autcu- 
riales ,  rigor  canonnm  lemperatur.  Nam  i  de  mo- 
rtbus  uliiina  liet  mentio»  i  et  istis  canonom  rigi- 
ditas  nequaquom  posita  est.  Justitiae  quidem  liberi 
sunt,  et  eo  dncuutur  spiritu,  ut  necesse  non 
habeant  esse  sub  lege.  Statuat  ergo  lex  quod  pla« 
coitlalori :  nam  isli  privilegii  principalis  gaudentes 
beneAcio,  quidquid  ambiunt  sibi  compeiere  opi- 
nantur.  Episeopos  ad  prima  oQlcia  obligaiit ,  et  de 
frtura  suceessione  pacisci  non  vcrenlur.  Restat 
ergo  ot  tristi  pactio  repleatur  eventu,  et  illius 
quisqoe  anlmeiur  etarinetur  in  necem,ciijus  a;nbit 


et  in  domo  mea  non  est  panis ,  nec  penes  me  ihe- 
sanri  sunt,  uiide  in  necessitatis  ariiculo,  nova 
et  veiera,  indigentibus  profieram.  Possum  iiaque. 
uti  excusatione  prophetica,  qnoniam  loqui  nescio» 
et  quia  piier  ego  sum,  eisi  non  aetaie,  revera 
scientia  et  levitate  morum.  Sordidis  vesiibus  ab 
initio  indutus  sum,  et  eas  nunquam  sanguine  Agtit, 
aut  vcsiibus  studui  dealbare.  Quoroodo  ergo  sanci:i 
tractabo  pollutus,  aut,  quod  sacerdetem  oporieC» 
polluta  mundabo?  Nam  legero  indesinenter  con- 
teinpsi,  et  Sanclum  Dei,  increpante  Ezecbiele,  pol'- 
luere  non  cessavi.  Mea  ergo  promotio,  populi  de- 
jcctio  est.  Ruina  siquidem  populi,  sacerdotes  m:iii. 
Facti  suitt  enim  in  laqueum  populi,  existentes  iu 


«7f  JOAN^TS  SAHESBEBIENSIS  680 

«peeola ,   et  sicul  rete  exiensQm  dd  inTolvendai  /^  hn%  esse  convineiiur  ex  eo  quod  invitatos  aseen«* 

dere  diutios  recusaYlt;  tIsiib  est  enim  nolulase,  qul 


animas.  Terret  me  Aggxiis,  parabola  mysiica 
sacerdotii  periculum  exprimens,  ci  manifeste  do- 
eens,  qiiia  popuius  a  sacerdotum  moribus  factlius 
viiia  contrahlt,  quam  virtotes.  Interroga,  inqnii» 
sacerdoies  legem  ,  et  dic  eis  :  Si  sacrosancia 
vel  vas  sancium  coniigerit  alicujiis  vcslimentum» 
si  sanciificant  euni  ex  eo  qood  coniingti?  Elcum 
dixissent  sacerdotes  quia  non  sanciiflcat,  dixil  ad 
eos  rursum :  Si  iminunditia  conHgerii  vestimentum 
mundi,  •uirum  polluat  eum?  Ei  dixerunt,  quia  pol- 
luit*  Tolerabtlius  ergo  est  me  unuin  propriis  con- 
«umiTitiis,  quam  in  mulios vitiorum  dilTundi  pestein* 
Ad  baec  si  persona  esset  usqnequaque  iaudabilis,  si 
«on  essem  curias  nexibus  iiligutus,  me  Micbaeas 


distulit.  Qu»  vero  de  canonibus  stbi  opposuii,  ba- 
bha  ratione  locl,  temporis  et  personae,  slmili  via 
lendentium  ad  bonores  socia  multltudo  dispensst. 
Si  de  prxsenlibus  niti  nequeuntt  aut  praeteritls,  fu« 
tnrum  vaticinantur  prorecionu  Sic  callidus  mai^o, 
dum  qui  durios  provebil  equum»  aut  pullum  probi- 
iatis  incognitae  gradarium  promittit  in  futurum,  et 
fractis  gressibus  mollius  incedenlem  propensloii 
laiide  in  stabutum  incauti  mcrcatorls  eiirudlL 

€ap.  XIX.  De  Ais  qw  impudentiut  irruunt^  rin$  diw' 
mulQtione  ambiiionis^  quo$  neque  roito,  nec  au- 
<torita$  reprimere  poiest^ 

Ck>nstsinnt  e  regione  quam  pltiriini,  nequaqiiam 


durissime  repellil  ab  aditu,  non  ferens  Sion  jedifi-  B  dissimulantes  propositum,  sed  ambitionis  quasi,  ut 

cari   in  sanguinibiis,  et  Uierusaiem  in  iniquitate 

principum  suorum.  Hic  aut  nulla  est,  aut«ompuUa, 

ant  simulata  electio.»  Hanc  quoqne  parlem  protensn 

disputalione  proscqiiilur.  Posiremo  se  promoveri 

non  posse  sine  susplcione  Simoniac»  pravitatis, 

cuin  ob  bocjus,  el  auctoriialem  sigilli,  aut  cimelii, 

aut  scrinii,  emisse  vidcatiir,  licet  alia  menie  ad 

obsequium  potestatis,  sicut  prsesens  testatur  dies* 

qiia  delatum  bonorem  respuit,  teste  conscienlia 

accesserit,  affectans  ut  per  boc  sine  oiiere  sortire- 

<tur  bonoretn.  Aposiolicus  quoque  sanetiones  repii- 

•cat  et  revolvii»  quibus  prldem  stutuium  esl,  ut  a 

•sacris  ordinibus  et  oinni  promoiionis  spe  arcean- 


^ici  solet,  insignia  praeconantes,  prasdlctonim  de- 
rident  ignaviam,  'velut  militum,  qoi  milltiae  su« 
tttulos  non  aodeant  profiierL  Hi  licel  impuri  sint, 
et  nec  vitam  suam  Tclint  erigere,  nec  sciant  in- 
struere  alienam,  iinmuttdisi  ut  dicUur,  pedibus, 
cerutim  irrumpunt  In  Saocta  sanctorum»  panes 
Oominicae  proposiiionis,  et  carnes  Agni  iminacubiti 
assas  igne  passionis  in  cruce,  non  modo  tlloiis, 
sed  pollulis  (fli  liceat)  manibus  traetaturi.  111  suni 
qui  licet  primo  aditu,  ac  januis  babeantur  indignl, 
contiimo  tamen  tendunt  ad  sacerdoiium,  festinant 
ad  tribunal,  et  repulsis  caeteris,  sic  sacris  altaribos 
incubant,  ut  jam  non  ad  formain,  ei  eiempUim 


tur,  qui  cujiislibei  sxcularis  curiae  emunt  officia,      praebendum  plebi,  ordo  ille  vldeatnr  instituiiis,  sed 


;iut  qui  viles,  aut  serviles  obsecuudationes  princi- 
f>ibus  praestant,  aut  quorum  electio  non  est  a  clero 
in  ecQlesia,  et  sine  pnBnominalione  cujusque  tnun* 
•danae  potestatis  caiiouica  celebrata  :  quos,  si  aliter 
electi  fuerint,  sub  pertculo  anatliematis  universalis 
Kcclesia  proliibei  consecrari.  Unus  principum  no- 
-ftirorum,  nominis  siquidem  immemorsuro^  incausa 
similt  egregium  faciuus  egisse  memoratur.  Henricus 
:^uit  an  HoberluSf  noa  muUum  fefert.  Gum  ambi-> 
liosos  quldam  monacbus  ad  abbatjam,  quani  per- 
v«merat,  vocaretur,  et  ille  modestiam  simulaus^  ut 
avidius  peteretur,  onus  reiugeret,  recusaret  bono- 
^rem,  et  se  palam  taiitae  rei  faleretur  indignum  : 
««Plane,  Inquit  pciuccps,  indignus  es«  quia  eam  clam, 


esse  occasio  quaedam  in  abttndantia  et  securiute 
vivendi.  Nec  pulatur  officinm  disiricto  Dei  iudicie 
obnoxinm,  ad  secura  quasdam,  et  nusquaro  disru- 
tienda  administratlo.  Credas  iUud  poeticum  voee 
prasconis  omnibus  sonnisse : 
Occupei  exlremum  $eabif$, 
Inde  est  qood  omnes,  quasi  In  stadii  agone,  conten- 
dunl,  anbelanlibus  singulis,  iie  episcopatum  acci- 
piat  aiter.  Votis  ergo,  etsi  non  re,  plures  numero 
sunt  rectores,  quam  illl  quos  regunt.  Nam  qui  regi 
veiini  perpauci  sunt,  cum  quisque  ut  emancipetur 
a  jugo  rectorls  proprii,  toiis  viiibus  quaerat.  Pri- 
vilegio  siquidem  apostolico,  aut  regio  praecepto, 
plurimi  tuli  sunt,  ne  judicibus  suis  obiempereni,  uo 


data  mibi  taiita  pecunia  (summamque  expressii)  D  justitiam  faciant,  ne  legi  Dei  subjecti  sint.  Non  re- 


^misti.  Sed  quaudoquidein  per  me  non  stat,  quo 
.luinus  pactio  impleatur,  liberum  me  baberi  justum 
4^si,  el  tu  domuui  redeus;  et  qui  dignus  esi,  desti- 
tutae  praeficiatur  ecdesiae.  ^  Sed  nuiic  longe  aliier 
^uccedit  excusatori  ambitioso.  il«c  eniin,  el  alia 
quam  piurima,  multiplicat,  ut  credatur  noUe  quod 
appetit,  et  tandeni  gratis  accipere,  quod  prjcemit. 
>Unde  tanquam  vlr  modestiae  singularis  capiiur,  tra- 
bilur,  et  ad  cathedram  conclamantibus  turbis,  con- 
ciueniibus  choris,  multitudine  pressus  deducliur. 
Nec  prodest  ignobiiitatem  praetendisse  carnis,  aut 
^ttguinis,  eo  quod  imperalori  hon  quaerilur  suc* 
cessor,  sed  piscalori;  fabri  tilio,  non  Augusto. 
Scleiuiam    accurala  excusaiio  prodit,  et  relig^o- 


prebendo  dementiam  apostolic»  sedis,  sed  iianc 
indulgentiam  Bjus,  Ecclesiae  Dei  non  arbitrorex- 
pedire.  Nibil  tale  in  illa  gloriosa  familia  Cbrisii 
legimus,  licet  et  in  illis  contenlio  facta  sit.qnis 
eoruin  vlderetur  esse  major.  Nullam  emaiicipaiiift- 
neni  bujusmodt  ab  apostolis  factam  luenunimus» 
licet  Paulum  et  Barnabam  audieriiuus  ab  invicein 
discessisse.  Nullam  in  iila  superna  ciYitate,  quae 
•ursum  est  mater  nostra,  conlradictionis  materiain 
credimus,  sed  nec  bic  esse  debere,  nisi  urgentls- 
tima  ratio  fiagitel.  De  bis  enim  (ut  pace  uiuliiiu- 
dinis,  et  eorum  qui  illius  foveut  iniquilatein,  lo- 
quar)  dicam  quod  sentio,  iie  quid  subtrabam  verl- 
tali,  aut  probabiiiuti.  Dico  ergo  quod  indubitanler 


m  POLYCRATICJDS.  ^  L1B.  Yir. 

«reiio,  qiiod  hi,  qoi  efferente  supeibia,  bujiismodj  A  P^c  bxresim  Simoniacam 

emancipationei  quaemnt,  a  cervice  sua  jugum  Chri- 

•ii,.et  pdtris  ejus,  si  fieri  posset»  excuiereiiL  PIus 

dieo,  imo  et  quantum  est  in  ip&is  exciiiiunt,  el 

diviiiae  ordinalioiii  fallaciter  contradicunt.  Nusquam 

ergo  iilud  Aposioii  :  Non   onines  prophetje»  iion 

omiies  niagislri  suui.  Omnes  enini  proplieia  et  ina« 

gisiri  sunt.  Ita  ut  secuodum  antiquuin  proverbium 

Dieriio  dicatur,  qiiod  et  Saul  inier   propbeias.  £t 

revera,   sicut  aii  Gregorius  Nakianzenus»  niilla 

biaioria  tradidit,  vei  tantum  in  Ecciesia  Aiisse  nu- 

inerum  ministrorum,  vel  tain  uliliiercongregatum» 

Unde  religioni  et  doclrtnae  Cbristian»  grave  op* 

probrium  nascitur,  quod  aacerdotia  vel  niiuisteria 

auibitione  potius»  ei  ad   graiiam»  quam  merito- 

riimjudiciodeferuuiur.Omues  itaque  curruni,  sed  b  P'*"*'**^*|  •   ^»'  a«*»Jeni  in    rebus  gerendis  sire- 


6«r 

a  sihcentaie  fidei  cor* 
ruil  quisquis  in  spirilualibus»  id  est  rebussacris 
ct  eccle$ia.siicis,  inercluionium  avariiise  commiiiit. 
Nec  referl  quod  peconia  iniercedat,  in  coniraclii, 
vel  ante,  vel  posi,  cum  omni  lempore  negoiiantes 
in  laIH)US  damnaiio  Sirooniac»  pravitatis  invoivat. 
Gum  enim  perpeiuo  probibiium  sit  ob  lioc  acci« 
pere  vei  dare  quidpiam,  nunquam  dare  vel  accipere 
erii  lictium,  quod  esi  usquequaque  probibiium.  Ut 
entm  ait  Tbarrasius  patriarcha,  dare  esi  qtiando- 
cunque  dare,  et  accipere  quandoque  accipere.  Egre- 
gium  quiildiini  in  ialibus  accidil  in  Apulia  lempori- 
bus  meis.  Eegnante  Rogero  Siculo,  roniigit  va- 
care  ecclesiam  Avellanam  Campani»,  Apuliae,  ei 
Calabriae.  Roberlus    jam  dicli  regis  canceliarius 


cum  eo  ventum  est,  unus  accepit  braviun).  lile  qui 
Jii  curstt  ambitionis  aliis  velocior  exstiiii,  ei  qui 
l>nBCocurrii  eiiius  Peiro,  et  quovis  discipulorum 
Christi.  Ascendit  enim  iilico,  eiomnem  ceieriiateio 
leiiinatae  vocationis  prevenli.  Hi  sunt  qui  crebris 
jAnneribus  visitant  potestaies,  laterales  et  famiiia- 
res  eoruiu  sollicitaoi,  ecclesiarum  primis  se  com- 
luendant,  applaudant  oninibus,  et  etiam  magnarum 
«looiuum  uoii  modo  offlciales,  sed  ciiiUloues  rogant, 
ui»  cuin  locuin  videriiit,  meminerini  sui.  Hi  suiH 
amici  omniuni,  et  qui  iion  se,  sed  amicos  in  se  de- 
sideraut  promoveri.  Hi  sunt  qui  vliam  scrutantur 
allenam,  negligunt  suam,  iDfulatorutn  annos  dinu- 


nuua,  ei  sine  magna  litlerarum  copia  acuiissimus. 
In  priinis  provincialiuin  racundis&iinus  ,  eortim 
non  impar  eloquio,  verendus  omnibus  privilegio  pe- 
iestaiis,  el  morum  eleganiia  venerabilis,  eoque  nii- 
rabilicur  in  pariibus  illis,  quod  inier  Longobnrdos,. 
quos  parcissimos,  ne  avaros  dicam,  esse  constat, 
faciebat  sumpius  immensos,  ei  geniis  sii»  niagnifl^ 
centiam  exhibebat :  erat  eniiu  Anglicus  nalione.  Ad 
eum  iiaque  viri  tres  accesserunt,  abbas  qaidam, 
alier  arcbidiaconus,  et  leriius  laicus  quidam  pr»- 
positus  regis,  frairis  sui  clerici  causam  agens,  sin- 
juli  clam  pro  jain  dicio  episcopatu  graiulem  pectt« 
niam  offerentes.  Quid  mulla?  Adhibilis  ramiliaribus 
seorsuin  cum  unoquoqiie  eoruin  convenit  de  preiio. 


iiierant»  canis  iasiautur,  phvsicos  ei  geneihliacos     _                              ...         ..         ^  .    .    _,      . 
^    ,   .          ,j     .            "^  /       ..u         ,               r  Emplio  ergo  et  venditio  undiqiie  perfe<:ta  est,  de 
de  fatis  praestdeniium  consuluni,  librani  bumores,  *-  _,.r.._^  sl.,.„^.  o„m.i.„.s.«.«-.  .« m   ni-rn^ 


ei  quasi  in  siaiera  appenduut  eleinenta  viventium  ; 
,et  quos  diutiiis  superesbe  conspexerint ,  setaiem 
Nesioris  dicunt  excedere,  et  cervi  aut  cornicis  jam 
iiiiplere  meusuram.  Debiles  aelate  vel  iiiorbo  cou- 
cuiiunt,  etiam  sinceroscriminibus  incrusiani  simula- 
iiSyetquasibaeredipeUBvaciiluntium  cathedris  iusi- 
dianiur,  turpique  intervenientecommerciooccupata- 
rum  sedium  saepe  illicitasimpeirantsessiones.Hi  suni 
qui  de  se  cuadjuvandis  ei  promovendis»  nefarias 
obtigaiiones  inierponuut;  ei  tandein  cum  ad  reiu 
veutum  esi,  Iminemores  fidei  contra  fidem  daiae,  se 
ipsos  ambitionis  et  invidiae  siimulis  impediunt  et 
repcllunt.   Si  ergo  plerum<iue  duui  compelitorum 


soluiionc  iroplenda  sufflcienlissime  caoium,  plgnd^ 
ribus  et  Udejussoribus  dails,  diesque  praefixus  eSt 
eleciioni  solemniter  celebrandae.  Cuui  itaque  ad 
diem  archiepiscopi,  episcopi,  et  multae  venerabies 
personnse  convenissent,  pra^faius  cancellarins  cuitt- 
peiiiorum  causas»  et  quid  cum  unoquoque  eoniin 
egissei,  exposuit,  dicens,  se  exinde  ex  episcopOiruin 
senieniia  processurum.  Damnaiis  ergo  eompetitori«- 
bus  Simoniacis,  pauper  monachus,  et  totius  rei  igiio- 
rus,  canonice  elecins,  approbatus,  et  iniroduGtiis 
est.  llli  iainen  coacii  suni  solvere  id  in  quo  se 
obligaverant,  usque  ad  novissimttm  quadranieio. 
Uiinam  iia  agatur  cum  procis  nosiris,  qui  oiniias- 
sedes  oifaciunt,  attentius  quidem  et  curiosins  quam 


rixa    crudescit,  sapieoUa  Dei,  per  occuliam  et  d  odora  vis  aut  sagaciias  canum,  formellas  leporam. 


rcciam  dispositiouis  suae  viam,  fidelein  incogniium 
iuiroducit,  de  quo  nequaquam  prxcesserat  serino 
vel  cogitaiio  :  illa  lameii  ex  coniingeniibus  uihil 
omittunt,  nisi  forie  in  co  conijngeniia  praeieriuii- 
laoi,  quod  ainhiendo  modum  excedunt,  si  iaineii  in 
eo  aliquis  esi  inodi  excessus,  ubi  nullus  esi  oniiiino 
iiiodus.  Pulsanl  iiaque  et  praecipiianl  poiesiaies,  si 
obsequia  non  sufliciunt,  si  intercessiones  non  pro- 
%ttn&,  vires  suas  ambiiio  exeril,  su»  et  aiienasfa- 
cultaiis  divitias  osiendii,  jam  palain  loquiiur,  ei  in 
iiioniein  elalionis  ascendit  et  clainat :  Ha'c  omnia 
libi  dabo^  si  a  fiindameiito  fidei  caden$t  promoveris 
ine  (Maith.  iv).  Uoc  siquidem  cadere  esi,  cum  cer- 
iuin  sit   ex  aucioriiaie  sancioruw  Pairuin,  quod 


aut  ferarum  laiebraS  deprebendat !  Si  mihi  crede- 
retur,  sic  excludereniur  et  illi,  qui  dissimttlaia  aiiM 
biiioue  cedunt,  ui  validius  irrumpant  in  sedem,  a» 
qiia,  sicut  ipsi  faleniur,  fuerant  repeliendi.  Siqui- 
dem  jusium  erai,  ut  dcsesibi  conira  se  cruderetur. 
Quid  enim  in  eis  lateai,  nemo  fldeiius  novii.  Plure« 
iamen  inconiineuter  ambiunt,  ei  impudeoier.  Fro- 
sira  enim,  ut  queinque  eorum  excipias,  aiiqoetn 
opponcs  tiiulum,  quia  clamore  condttctltio  prava- 
lenie  delebiiur,  concurreniibus  exemplls  H  sao- 
ctionibus  Patrum.  Iguobiiis  esi:  sed  nec  Petrus 
pairicius  exstitit,  nut  alicubi  de  claritate  saiiguioia^ 
gloriatur.  Minor  esl :  Jeremiam  et  praecursorem  Do* 
iniui  habet  auciore».  Puerest;  et  monsirat  bciiio* 


68S  JOANNIS  SARESBERIENSIS  6Si 

res  a  Daniele  puero  condemnaios*  IllUierdius  est :  A  eaiecbumenus  esset,  beali  Ambnwlr  fuftv  vk  ir»- 


nec  scliolas  rrequentasse  leguntur  apostoll.  Coiiju- 
gatus  est:  etApostoIus  uniue  uxoris  vinim  prae- 
ciplt  eligendum.  In  injurram  matrimonli  sui  suani 
Tcliquit  uiorem :  et  Jmannes  a  nupliis  ad  Evange- 
lium  tradilur  revocatus.  Opicuv,  autpoiius  eiinguis 
est;  sed  Aaron  vices  Moysi,  qui  erat  rmpeditioris 
lingiix,  etiam  sacerdolium  legilur  ministrasse.  Si 
moderniora  desiderantur  exempla ,  Valerius  Vin- 
ceaUo  fldei  et  moruin  doctor  exsiiiit,  el  exemplar 
mariyrii.  Scorta  seciaiiis  est;  sed  Osee,  mandante 
Domino,  ainplexibus  meretricis  adbaesit.  Insipfiens 
est;  sed  per  insipieniiam  mundi  decrevlt  Deus 
salvare  credenles.  Percussor  est ;  sed  Petrus  gla* 
dium  exerens,  servi  principts  sacerdotum  auricu- 


ditur,  electio  ceJebrau.  Persecutui  esl  Eccleftiam 
Del,  sed  et  Paulus  ez  persecutore  factos  esl  pra- 
dicator.  Eleciio  deest ,  sed  et  aposloU  noa  petenti- 
bus  populis  missi  sunt.  Mon  vacat  sedes  In  qiiam 
possei  inirudi ,  accedat  praecedenti.  Mam  ei  Ao^ 
gusiinus  Valerio  Hipponensi  non  tam  luecesMsse 
quam  aecessisse  describitur.  Avarus  est,  dispersa 
poterit  congregare:  et  lauiiKter  non  dislrabet  coo- 
gregata.  Dt  paucis  universa  complectary  ad  omuia 
ineptus  est,sed  Saroson  in  mandibula  aslal  PbilH 
sibiim  expugnavit.  Potens  est  et  Bune  Deua  de 
lapidibus  susciiare  QKos  Abrahae.  Ad  hsee  dubiam 
esse  non  debet  quod  catbedra  episcopaJis  lanetos 
recipit»  aut  sanclos  kcit.  N«m  et  cum  Saui  inun- 


lam  amputavit*   Bleticulosus  est:  sed  Jonas  ad  Ni-  B  ctos  esset  in  regeni,  insiliit  in  eum  Spiritus  Donii^ 


niyitas  veritus  est  accedere,  Tboinas  ad  Indos.  Te- 
QCtur  runclionibus  pubiicis  alli^atus;  sedMatthaeus 
de  telpueo  assumptusest^Yinolentus  estt  etdediius 
gulae ;  scd  Dominus  ipse  dictus  est  potalor  vini, 
Xoraior  carnium.  Non  acquiescit  majoribus;  sedet 
Paulus  in  raciem  restilit  Petro.  Contentiosus  est: 
ei  inter  discipulos  Jesu  facta  conientto  memo* 
i;atur.  Garrulusest  et  linguostis;  facuiidus  babeaiur, 
quoniaim  et  apostolus  sic  dicius  est  semini-verbius. 
liililiam  armatam  exercuit : '  sed  Blarlinus  Juliano 
l^gitur  milltasse.  Vir  $an||uinum  est;  sed  Mo/ses 
^gyplium  iiiterfecit,  et  abscondil  in  sabulo.  Mani- 
fj^tum.est  bomicidium ;  et  Samuel  praeseute  pof)uIo 


m,  propUetavitque,  et  mutatus  est  in  i»rum  alisok 
Gaiphas  qiioque  licet  sacrilegus  *  et  qui  cum  Judxb 
conspiraverat  in  necem  Salvatoris,  cum  esiel  ponr 
lifex  anni  illlus,  prophetavit,  ut  constet  ipsiiro  ab 
ofllcio  prophetiae»  gratiam,  quam  demeruerat»  accdi' 
piise.  Cum  ergo  sedes  suavis,  et  duiee  HgniiiD^ 
gratis  et  sin6  labore  omnia  deiiderabllia  conferant» 
nonne  superflua  sollicitudo  est,  dies  laboriosos,  ei 
noctesinsomnesducere,  ut  adsacrarlum  pbilosopbi» 
accedant? 

Ikileius  ett  jacmtse  toro^  tenuitte  puelUm^ 
Tkreieium  UigHi$  increpuitte  /jfram. 

(OviD.,  Amor.  11,  xi,  Sl.) 


i^gem  piiiguissimum  interfecit.  Perfidus  est  et  per-     ^^^  ^.  ^^^  ^.^.j^  ^.j^^^^  ^^  iTdnura.  quoniam  U- 


jjiras;  sed  etPetrus.perfidiain  j^erjurio  cumulavii 
lljutiis  esi^;  sed  hoc  Zacbariain  a  sacerdotio  non 
exciusit.  Qeciis  est;  sed.  et  Paulus  videre  non 
poterat,  quando  eum  Anfiuias  Domino  cousecravit. 
Exigenlibus  culpis  deposiiiu  est;  sed  mulli  tales 
reitituti  sunt,  et  postniodum  Ecclesiae  Dei  pluri- 
wium  profueruni.  Surdus  e^;  sed  boc  praeconari 
iKTgem  Dei  non  probibet,  Prsedicator  eniin  quaeriiur, 
^on  auditor.  Leprosus  est;  sed  de  pustore  pasio- 
rum  Ecclesia.recoiit*  Quia  necspeciem,  nec  decorcm 
iabens  apparuit,  qui  excludeudus  yidecet^ur  lan- 
quara  ieprosus,  el  uec  humafvo  dignus.  aspectu^ 
Versoiia  despicabilis  est;  sed  in  simili  repulsae  titu- 
ii>,  adversus  Mariinum  non  audivit  Ecclesia  defeur 


ctus  lyrae  sonum  eliciensy  suum  laborem  habet,  ei 
industriam  exigit»  tutius  est  exsultare  quleMentetn 
ad  sonum  lyra:»  ei  vocem  organi,  et  portas  omniom 
sensuuin  voluptatibus  aperire.  Interim  phlloso* 
pbanlium  studia  deridentur,  si  quid  audltur  inco- 
gnitum»  quasi  profanum  sit,  condemnatur»  autsl 
luiuoris  esi,  contcmoitur.  Nam  ut  raiione  ant  au- 
cioritute  rcprobetur»  frusira  exspectas.  Si  raiione 
vel  auctoritaie  niieris,  consuetudinein  qua  abuiun* 
tur,  et  quam  fecerunt,obJicient.  Diciique  proccrum 
alier  ad  aicerum : 

Hoc  ett  cur  pattet^  cnrquitnon  prandeatkoc  ett; 

Docioretque  luut  curlo  ceututte  licetur  (32;. 

Et  psallunt  iu  sobrios  bi  qui  bibuut  vinum.  Nec 


aorem.  Erratin  fide;  hoc  fecisse  dicitur  Cjprianns.  P  lamcn  ambiiione  tanu  episcopalis  digniui  dan- 


Valetadinarius  est;  sed  GregQrius  in  sumnio  ian 
guore  ilomanam  optime  gubernavit  Ecclesiain*  Su- 
pyrbus  et  vanus  est;  sed  Ulis  foii  Bricius  Turonen- 
Mf  Corpore  et  meinbris  debiiitatus  est;  sed  boc 
egregio  confessorl  Paphnucio  legiiur  accidisse. 
Condeninaiionem  ambitus  luliL;  sed  et  fiiiorum 
Zebedaei  petentiom  priinatum,  est  petitio  reprobata. 
Uaeresim  quandoque  docuit;  aed  Augustinus  se 
ilanichaium  fuisse  fatetur.  Coluit  idola ,  sed  et  Mar- 
ceiiinas  martyr  insignis  In  papatu,  tburlficare  coin« 
pulsusest.  Forte  nondum  est  Christiauus,  seddum 

(52)  ApudPers.  Satyr.  vJOi,  legitur: 
Hi  ^entuai  (fvaicot  curto  ceututte  ticetur. 


taxat  oppugnaturi  eo  quod  Jam  summis  et  rolnimis 
^dem  est  dominandi  praesidendique  iibido.  Qui 
enim  aspirare  non  audet  ad  catbedrami  pari  avi- 
diute  et  eisdem  macbinis  prasfecturas,  archidiaco* 
natus,  et  aUas  aggreditur  digniutoi.  Indulge  ei 
modLCum,  audebii  ampliora,  procedet  paulatitn,  re- 
Miinisceiis,  quod 

Audeutet  fortuna  jueat^ 
et  timor  animos  convsncit  esse  degeneres.  c  Nemo 
repente  turpissimus  fuit.  *  Si  paululum  successerii 

hoc  est:  exigua  pecuniae  summa,  qus  ne  cdiilum 
quidem  asses  conficiat. 


m.  poLTCnATicrs,  —  lib.  nu  m 

eU,  ntbir  est  qnoiT  se  Oeri  posse  non  spereni.  Taii- A  dedit  sui  ipsius  ignara  ambitloy  at  propbeiicis  ei 


4em  itaqne  quod  peltiar»  oblineiur,  sed  ut  dici  so* 
let,  Deo  irato 

Tune  erassos  iransisse  dies^  lueemquepalusirem^ 
El  sibi  jam  miseri  vilam  gemuere  relictam. 

(Pbrs-,  V,  00.) 
Kovam  ergo  coneipiuat  soUicitudinem,  el  serara, 
eo  quod  temporlsjactura  reparari  noupotest.  Quod 
in  claustralium  pluieis  contiuetur,  exculiunt,.  liite- 
KaiorumexpiiaiU  scrinia»  corrogant  $chedulas».ver- 
borum  flosculos  iegunt,  oratiunculas  conqulrunt,  et 
modis  omnibus- elaborant,  ut  videantur  soire  quod 
nesciunt.  Nam  ui  sciant,  aut  in  virtuie  proflciani, 
Mndum  solliciti  sunt.  Umbram  duniaxat  viriuiis 
aflectant,  quam  semper  virtuti  prxtulerunt.  Urt(i.ue 
uihil  miserius  est,  quam  in  aiieno  fulgore  gloriari: 
et  eo  constatesse  iuopem  debilorem,  qui  solutionem 
celebrare  non  potest»  nisi  novi  graila  crediioris. 
Venimtamen  sic  tempus  redimere  gesiiunt,  ut  tibi 
aatjrricua  recie  videatur  illis  occurrere,  cum  im- 
properio  ingerens». 

Odum  et  moUetutumes.iam  nuMe  properandus,  et  aeri 
fingendus  sine  fine  roia :  tibi  ludiiur,  efiuis  amens. 
Contemneret  sonat  vitium  pereussat  maligne 
Hespondel^  viridi  non-coeia  ^delia  itmo. 

(1d.,  111,  23».) 

Hiaec  enlm  noa  modo  adversus  pra;latos  Ecclesiac, 
sed  omiiesqul  aniedocendi  officium  prssumpseruiH, 
quam  discipuii  fo/mam  impleverinl»  ad  pigritiam 
excitandam,  quasi  stimulum  libcrtas  veriiatis  edu 


divinis  oracuiis  ruditum  asinae  pneferas?  Terreris 
forte,  et  contremiscis  ia  vocem  asinsB,  sed.  nequa- 
quam  compungeris.  Uoc  enim  divini  verbl  miinus 
est,  etdonum  lliius,  qui  solos  in  meniibus  ele«*.io*- 
rum  ignem-  churliatis  accendit.  Unde  liquet,  quia 
inutiliter  asinam  audit,  quicunque  «erbi  Dei  cou- 
icmnit  vocem.  Audi  lamen  et  asinam  uiilia  suadeu* 
tem,  quia  et  in  ea  ad  eraditionem  tuam  spiriius 
loquitur^  Praevidet  angelum  cohibeutem  ilUciloft 
gressus  tuos,  et  eom  ostendit  tibi.  Qua  via  ail 
honores  ecciesiasticos  ascendenduiu  sit,  qu»  \U 
sit  fngienda,  caiiones  doceal.  Coutemnis  tameu, 
qoia  in  via  mandatorum  Dei  uon  vides  angeluui 
teiientem  gladium,  ul  occldat  te.  £adem  incedtt 
B  asina  houio  tui  colJatione  stoiidus  et  tardus,  et 
qul  verbi  et  exempii  lui  calcaribus  urgendus  est, 
Qt  faciat  iegem,  videt  angeiuni»  timet,  subsistitt 
et  consilium  Dei  tibi  enuniiat.  Loquitur  in  casu 
isto.  Tu  mirticulum  venerare,  et  ^ingula  verha  ejus 
repone,  et  exculpe  in  tabulis  cordis  tui.. 

V.k9.  XX.  De  legibut  scdculariumprincipunk^  quibuM 
curiales  et  oficiates  arcentur  ab  honoribus  eccie-- 
nasiicis  :  el  quibus  exemplis  IXatfwnucB  ei  Abirty 
niiof  mtaniur  obtinere. 

Ait  ergo  imperator  Justinianus  :  cMaxima  sunt  iii 
omnibus  dona  Dei  de  su|>erna  coiiata  clementia, 
sacerdotium  ei  imperiom  :  iiiud  quidem  diflnis 
winistran^»  hoc  autem  huiuanis  prxsidens ,  ac  dili* 


cit.  Undeergoiiovaetveteraproferent.qtti  serii.p««nii»'n   eihibeiis  :  ex  uno  eodemque  principio 


per  xque  nova  et  vetera  contempserunt  7  Mec 
est  quod  error  concurrentium  sub  pratextu  mulii- 
tudinis  excusetur,  quia  vivendi  forma  a  convivcu- 
liuro  simililudine  nequaquam  trahituri  sed  a  verbo 
Det,  iu  ciijus  via  beatl  amhulant,  et  recto  calle  a^l 
verx  feliciiaiis  patriam  p^rgunt.  ^ieque  enim  quod 
a  iiiuliis  peccatur,  peccatum  non  est ;  sed  ideo  gra- 
Ttus,  quia  multnm*  Nec  delinquentis  cuJpam  socia 
niinuit  multitudo,  sed  pncgraval,  eo  quod  viribus 
suis,  iie  corrigatur.  obstai.  Ne  tamen  adversus  ju- 
«liiiam  Dei  ambiiiosorum  mulliludo  praevaleat,  non 
modo  divina,  sed  humana  jura  armantur.  Lex  et 
propheia;,  Evangeliuin,  et  omnes  regut»  Patrum, 
llioruin  detestantur  audaciani.  Nihiloininus  tamen 


uiraque  procedentia,  humauam  exornant  vitaiu. 
Ideoque  nihil  sic  erit  studiosum  imperatoribos, 
sicut  sacerdotum  honestas,  cum  utique  pro  iliia 
ipsi  sempec  Deo  supplicent.  Nani  si  hoc  quideui 
iiiculpabile  sit,  uiidique  et  apud  Deum  fiducia  erit 
pienum.  liuperium  auieiii  recie  et  compeieutejr 
exornet  tradiiam  sibi  rempublicam ,  erit  conso^ 
nantia  quaedam  bona»  omne  quidquid  utile  est, 
hiimano  conferens  generi.  Nos  igitur  inaximam 
habeina&  sollicitudiuem  circa  vera  Dei  dogmat^, 
et  circa  sacerdotum  hoaesiatem ,  quam  illis  obtir 
nentibus  credimus,  quia  per  ea  maxima  nobis  dona 
dabuntura  Deo,  etea  quaesunt,  (irina  habehimu^ 
ct  qu»  nondum  veneruul,  acquiremus.  Bene  auteni 


adversus  Domiuum  erlguniur.  Erubesee,  Sidon,  dit  D  "n»'«^  geruntur  et  coinpeienter,  si  rei  priueir 


tN«re  (!sa.  xxiii) :  et  tu,  clerice,  quid  sentis,  curo  lai- 
cns  legis  fere  ignarus  ambitionem  tuam  arguit  et 
compescttT  Obstupesce»  propheta,  cum  asioa  te  ses- 
sorem  suum  revocat,  et  luos  convincil  errores.  Bru« 
tuin  airtnial,  hoino  stupiUus,  angelum  videt  tenen- 
tem  gladium,  id  est  spiritum,  qui-  latet  in  litlera, 
et  tu  caH:u8  1n  tanto  lumine  Scripturarum  iusanus 
ruis  in  iiiortem  ?  Erubesce  ergo ,  obstupesce,  s«b- 
siste,  et  a  maledictioiie,  ad.quam  avaritia  stiuiiilante 
festiiias,  recede,  et  qiit  cooiemnis  Moysen  et  pro- 
pbetas,  vel  asinam,  i|uatn  ambitionis  luae  caicari* 
bus  urges,  audi.  Miraculo  siqaidem  opus  est.  fia- 
iaaiii  eteiiim  nou  corripilur,  uisi  asina  loquatur. 
Noiiiie  erttbcsci^»  quod  le  sLc  exc^avity.sic  pessun* 


pium  Uat  decens,  ei  amabile  Deo.  Uoc  auteai 
£uturum  esse  credimus,  si  sacrarum  regularuiu 
observatio  custodlatur,  quam  justi ,  iaudati ,  ail- 
orandL  Inspectorps,  etministri  verbi  Dei  tradiderunt 
apostoli,  et  sancti  Patres  custodierunty  et  eiplaiiar 
verunU  Sanciinus  igitur  sanctas  per  omnia  se- 
quentes  regulas,  duui  quispiam  sequeuti  omui 
lempore,  ad  ordinationem  episcopatus  perducitur, 
coDsiderari  prius  ejus  vitam  secundum.  sacruni 
Apostolum,  si  honesta,  si  inculpabilis,  et  undiqtie 
irreprebensibilis  sit »  el  in  bonis  testimoniujn 
habeat,  et.sacerdotem  decens,  et  neque  ex  officia^ 
li,  aut  ex  curiali  veniat  fortuoa.  Neq^e  ex  idiou 
mox  clericua»  deiisde  paryum  aliqutd  ]tra!iericns 


M7  lOAMnS  SARESftERteNSiS  ^ 

«pscopiis appareai,  seil  aui  in  virgiiiiiate  degens  a  A  eorum   medUloret  daiiMlioiii    sol^ciaahfr.    El 


priucpio,  aul  uxorem  siquidein  iiabens ,  ei  \trgi- 
iiila&e  ad  cnm  venienleu),  neque  filios  odibiles. 
Aiioquin  qui  praeier  ii«c  aliquid  agit ,  ei  ipse  cadal 
sacerdoiio»  e(  qui  eam  ordinal  eitra  episcopatum 
sectabilur  banc  legem  offendens.  Sed  neque  ineni- 
«Jitus  existens  sacrorum  dogaiatum,  ad  episcopatum 
accedat.  Priua  autem  aut  mooaslicam  vilam  pro- 
fessus»  aui  in  clero  constitiUus,  non  ininus  men- 
sibus  sez»  uxori  tamen  non  cobarens.  De  catero 
aiitem  nolli  permitliinits  a  po&iiione  legis  uxorem 
babeoti,  talem  imponi  ordinationem,  Sicut  booaro 
.  gratiam,  ¥el  gloriam  in  eo,  qui  ordinandus  est, 
qiuerimus ;  lla  etiam  io  eo  calumniam ,  qui  frusira 
aeeusaTit ,  punlmus.  Si  autem  aHquis  dicat  con* 


praeterea  qoi  dat»  et  qui  accipit,  et  mediator,  sa- 
cerdoiii  aut  cleri  bonore  removeatitr,  Quod  aateoa 
prabaccausa  datum  est,  ecclesiae  iili  vindicetur, 
cujus  voluit  sacerdotium  comparaie.  Si  forte  laicnt 
mediator  pro  bac  causa  aliquid  aeceperit,  ki  du- 
plum  id  ecclesiae  restiinaU»  Idem  t  <  Sad  neqae 
quemlibet  venerabilis  domus  gubernatorem »  aiH 
aliam  quamcunque  sollicitodinem  ecclesiasticam 
agentem,  dare  aliqoid  iili  a  quo  constitultor,  ani 
nuiiipersonae  liceat,  pro  commissa  sibi  gabema- 
tione.  Qui  vero  dat  aut  accipit  aut  mediator  flt» 
clero  nudabitur,  accepiis  vindicandis  vcnerabili 
loco.  Si  aulein  sxcularis  sit  qul  accipit»  aut  media- 
tor  est,  quod  daium  est,  duplum  eidem  venerabiti 


sctiiro  80  esse  alicujus  iiliciloruin  ei ,   non  prius  B  loco  ab  ipso  prsebealur.  »  Idem  :  <  Sapckuus  cnm 


mefeatnv  episcopi  ordinationem ,  quam  querelae. 
.examinaiio  fiat,  et  undique  innoxius  appareat 
Quod  si  post  bojusmodi  coutradictioncm,  non  pas- 
•sut  it  qai  ordinem  f^cil,  legitimam  examinaiioaem 
imponl  cautae,  currat  ad  ordinationem,  scial  qood 
ab  eo  fit,  pro  nibilo  esse,  sed  is  qui  contra  legem 
fit  cadat  sacerdotio,  ei  qui  sine  prohationa  ordi- 
«aiionein  imponit,  et  ipse  similiter  cadat  sede 
isacerdotali.»  liem  Leo  :  <Si  queniquam  ad  episco- 
i|>.itnsgraduin  provebi,  Deoauctore,  contigerit,  puris 
.kominum  nientibus ,  nuda  eleciionis  scientia , 
.tincero  oinnium  judicio  proferatur.  Nemo  gradum 
tacerdotit  pretii  venalitate  niercetur.  Qualiter 
•<}uisque  mereatur,  noii  quantum  qulsque  daresuffi- 
ciat,  aestlmetur.  Profecto  enim  quit  locus  tutus,  ei 
quae  cansa  poterit  etse  excnsata,  si  veneranda  Dei 
•Sempla  pecuniis  expugnentur  ?  Quem  murum  iute- 
grliati,  aut  vallum  fidei  providcbimus„  si  auri  sacra 
fimes  veneranda  penetralia  proserpii?  Quid  deni* 
<|ae  cautuni  esse  poterii,  aut  securum,  si  sanctitas 
Incorrupta  corrumpitur  ?  Cesset  altaribus  imminere 
profanns  ardor  avarltix%  ct  a  sacris  adytis  repel- 
lAlur  piaculare  flagitium.  Itaque  oastus  et  liomilit 
etigator  nostris  tem|>orib.us  episcopus,  ut  locorum 
quocunque  pervenerit,  omiila  vitae  propriae  inte* 
gritate  purificet.  Noii  pretio,  sed  precibus  ordineiur 
antisies,  tanium  ab  ambiiu  debet  esse  seposilus, 
u|  quaeratur  cogendus,  rogatus  recedat,  inviutiis 


opus  fuerit  'jpiscopum  ordinare,  clericot  mox  ia 
tribus  decreta  facere  personis  propositis  tacro- 
tanciis  Evangeliis,  dicentes  in  ipsis  decretis,  quia 
neqae  propter  aliquam  donationem,  aut  promissio- 
iiem,  aut  amiciiiam  bos  elegerunu  Sed  ei  scienlet 
eos  rectae  fidei,  et  bonesiae  vliae  esse,  et  litteras 
■osse;  el  quia,  neque  uxorem  ,  iieque  coocubinaro» 
neqae  filios  babent,  neque  bos  curiales  aul  ofii- 
ci;iles  esse.i  Idem  :  <  Sed  neqite  curialem  aut  ofli- 
ciaiem  clericum  fieri  permitlimus  :  unde  ex  boc 
venerabili  clero  iujuria  fiat,  nisi  forte  monasticam 
vilMU  aliquis  eoruin  non  minus  ixv  annis  uuple- 
verit.;  Tales  eaiin  ordinari  praecipiaitia ,  quarta 
,  piopriit  substanliae  sibi  retenta,  reliquit  partibus 
'  curiae  et  fi^o  vindicandis,  si  in  clero  cunsiiiuti » 
monacbo  condecenteiu  vitain  impleverint.  >  Idem  : 
<Abepiscopis  Deo  amabilibut  tecunduin  divinat 
regulas  religiosos  clericos  cuin  multa  fieri  inquisi- 
tioiie,  et  bon.i  testimonii  viros  ordiaarl  sancimos, 
Htteras  omnimodo  scienies,  erudiios,  sed  uullos 
magis  in  sacris  ordinationibus  diligimus,  quaiu 
cum  castitaie  viventet,  aut  cum  uxoribut  non  co- 
babilantet.  Haec  qiMdem  taeculi  principet.  Kam 
licet  Ecclesiae  doctores.  baec  latiiis  prosequantur ; 
qtioniam  nimis  videnlur  ardua,  quae  dicuutur  ab 
ipsis,  viletcuat.  Utique  qui  vel  istos  non  audit, 
cxcior  est  Hypsea,  et  Dulicbio  remige  surdior, 
et  qui   merito   praecipitandus  est,   prostratiis  ab 


efltigiat.  Sola  illi  suffragetur  necessitas  excusandi.  D  angelo,   quem  contemuit,   io  infernum  inferiorem. 


Profecto  eniin  indignos  est  sacerdolio,  nisi  fueril 
ordinatus  inirilus.  Guni  sane  quisquis  lianc  sanctam. 
et  venerabilem.  anlistitis  sedem  pccuniae  interveniu 
tublisse,  aut  si  quis  ut  alterum  ordinaret  vel  eli- 
geret,  aliquid  accepisse  detegltur,  ad  iastar  publici 
criminis,  et  laesae  majestatis  accusatione  proposita, 
a  gradu  sacerdotii  retrabalur.  Mec  soluni  deinceps 
honore  privari ,  sed  perpelute  quoque  infainiae 
damnari  decrevimas,  ut  eos,  quus  facinus  par 
coinquinal  et  aequat ,  utrosque  similis  poena  comi- 
'tetur.i  Itein  Justinianus  Novella  :  « Pras  omnibus 
tsiod  observare  sanctmus,  ui  nullus  per  sufl^ragium 
a2lcujus  muneris^effitcopus  ordiaetur.  Si  quid  autem 
tale   eommitiaiur,  ipsi  dantes  et  4tcciiiieQtes,  et 


Nadab  ei  Abiu  igue  tuo  tuccentos,  el  extra  taber- 
uacalum  elalos,  Domino  maudaale»  audieras ;  ted 
bi  teinplum  Domini  et  Sancta  t:inciorum,  Moyse 
repugnante,  id  esl  lege  Domini  probibeutev  ni- 
tantur  irrumpere.  Succcssit  eis  soboles  nomerota, 
replet  atrium  domus  Doiuini,  aiienum  ignem  ae- 
cendunt.  Adolere  Ibura  nituntur  proliibiti »  ei 
Dalbanitarum  et  Abironitarura  societate  coii- 
tracta,  irruunt  in  Ifoysen,  tcindentet  Ecolesiam, 
sacerdotium  perturbantes ,  sediiionem  .laeieaiet 
in  popuJo ,  nisi  ad  sacerdotium  permittantur  aoce- 
dere.  Cum  enim  tibi  coflciliaverint  gratiam  poci- 
statum»  de  jure  patere  sibi  asteranl  anlversa; 
eo  quod  princeps^  ut  dicunt»  legibat  non^sabjicitur, 


«89  POLYCRATICUS.  —  LIB.  Yll.  690 

et  quod  priBci|»i  placel  Jegls  b«bet  vigorem.  Cum  A  nere.et  si  qua  sunt  in  lege  Dei  similia.bene  Agcitir 


ergo  popnJus  ei,  et  in  eum  omoem  aucforitaiem 
•iiam  eontolerity  ei  obTiare  crimen  majeslaiis  est,  et 
manifesta  aobversio  principalus.  Siquidem  aacri- 
legii  instar  est ,  dabilare  an  is  digiios  sit,  quem 
princeps  elegerit.  Nec  temerilatis  efliigil  notam» 
ei  bene  cum  eo  agitur»  si  vel  pcenam,  quisquis  ex 
quacunque  causa  volunlatero  prtncipis  evacuare 
parat.  Nullas  Jeges  credunt  civilibus  praeferendas. 
Ilas  Auacbarsis  Scyiba  telis  araneae  comparavit, 
qux  mascas  et  culices  detinent ,  sed  volatilia  trans- 
mittuni  grandlora.  Sie  et  jora  clvilia,  humilioruin 
reprimunt  voluntates;  sed  profecto  potentioribus 
cedunt.  Nam  ex  transgressione  vel  eontempUi  legi- 
timam  eis  non  irrogant  poenam,  sed  nec  inlerpei- 


tecuni/  si  non  mutllatus  retrudaris  in  carcereni, 
aut  in  exsilium  propellaris.  Undique  conclama* 
beris,  et  tam  ainbiiiosi»  quam  fauiores  eoruiu 
eitremafi  damnationis  vitae  non  verebuntur  ferre 
senientiam.  Unum  tamen  remedium  tibi  Dominus 
procurabit,  qiiod  cujusqUe  sapieniis  et  limenlis 
Deiim  conscienlia  consonat  verbrs  luis.  Inde  est 
qiiod  sentenlia  eorum  de  le,  Domino  auctore,  non 
semper  oblinei.  Sl  cnini  ipsis  crediiitm  fuerii ,  lu 
qiiasl  la^sae  roajeslaiis  reus ,  hostis  publiciis  judl- 
caberis.  Diceris  uiique  poblica  evacuare  judicia » 
et  dum  professionis  proprias  zelator,  ecclesiasti- 
cam  erigis  liberlatem  ,  sapieniiam  subvertis  princl* 
pum,  et  eos  quasi  stulios  et  contempiibiies  reddere 


laios  qoidem  eauta  dissimulatione  praetoreuni.  Ad  B  inachinaris.   Sutius   erit  ut  diadema  delraberetur 


baec  conqulsita  lyrannorum  exempla  proponunt, 
qtiibus  persuadeant  potestatibus  universa  iicere. 
Maxlroe  lamen  sicubi  locoruro  fuerint,  ubi  invete- 
rata  consueludo  obtiiieat,  etiam  si  ratloni  adver- 
seiur  et  Icgf.  ^arrant  quis  tyrannus  domeslicuin 
snum,  aui  familiarem,  in  qoam  ecclesiam  sine 
elecilone  intruserll,  qiils  clerum,  ot  ignotum  et 
indignum  eligeret,  lerroribus  et  dainnis  impulerity 
quis  £cclesiain  Dei  vendiderit  palam,  qais  metro- 
polilanum  compulerit  reprobabilem  consecrare  , 
qiiis  episcopos  religiosos  in  exsilium  egerit,  aut 
actos  ab  iitiSy  coegerit  exsulare»  quis  Ecclesiam  et 
res   sacras  oneraverit   muneribus  sordidis,   quis 


principis  capiti,  quam  principalis  et  egregiae  parlis 
reipublicae  disposilio,  quae  in  reiigione  versaiurv 
iliius  subtrabatur  arbitrio. 

yon  prhata  eupit^  Romana  qui$qui$  in  urkt 
Pompeium  iransire  parat. 

El  forie  arroganiius  privaiorum  vota  iransgrsdi- 

tur  qui  suh  imagine  libertalls  principibus  appetlt 

dominari.   Nani  si   quis   principum    superstiiioni 

hujttsmodi  acquiescat,  insipiens  est»  et  ab  illus- 

trium  reguni  virluie  degenerat.  David  umen,  sicnt 

Reguui  narrat  bisioria,  et  omnls  Israel  ludebaut 

corain   Domino  in  omnibus  lignis  fabrefactis ,  et 

citharis ,  et  lympanis,  et  Jyris ,  et  sistris ,  et  cym- 


L'.Jignis  sappliciis  torserit  religiosos ,  quis  vilipen-  ^  ^^*»»  J  *»cet  ei  non  defuerit  ejusmodi   increpator. 


derit  et  pessundederit  cleruin,  quis  in  provincias 
induxerit  ferale  judicium,  quis  leges  et  canones 
ex'.ertniiiaverit  a  flnibus  suis ;  quis  induxerit  silen- 
lium  episcopis,  ut  qiiaevls  flagiiia  impone  et  siiie 
tilla  reprehenslone  conimitteret ,  quis  adversus 
Ecclesiam  Romanam  diutius  et  perniciosius  intu« 
niuerit,  quis  omnia  non  tam  sua  quam  perversa 
lege  traclaverit,  quift  tandem  consueverit  libilo 
licitom  coiequare.  Si  qiiis  autem  in  bis  commemo- 
randis  copioslor  est ,  et  in  explenda  malitia 
nequior,  siticerioris  est  fldei ,  et  efficacioris  indu- 
triae.  Qui  vero  pro  verilaie  fidei,  aut  sinceritate 
morum  de  jure  divinn  aliquid  loquitur,  aut  siiper* 

siitiosus  esi,  aut  invidus,  aut  (quod  capiiale  est) 
orineipis  inlinicua. 

Si  dlcas  quia  ignis  qui  per  septuaginia  annos 
Babylonicae  captiviiaiis  sub  aqna  vixeral,  demum 
cxstinetus  est,  Aniiocbo  vendenie  Jaioni  sacerdo- 
tium,  aut  quod  beatus  Gregorios  teslatur,.  qoia 
peocitenti»,  et  fames,  eoncussioiies  genlium,  coUi- 
sioDes  regiionim  ,  et  quam  plurima  adversa  terris 
provenittnt,  ex  eo  quod  honores  eeciesiasiici  ad 
prettum,  vel  bumanam  gratiam  conferuntur  perso*^ 
iiift  non  merltis.  Si  dieas  Osaro  percussum  a  Donii- 
no,  00  qood  arcam  noUotem  prassomebal  erigere. 
Si  regnaato  Ozia  rege  leproso,  siluisso  dixeris 
Isaiam,  ei»  eo  mortoo,  vidisae  Doasioiim  sedeotem 
ftoper  soiiom  oxcoUom.  Si  dixeris  opera  taheroa- 
cuiihumerbetplattstris  levitarum  dontaxat  immi* 


Hisioria  namque  memorala  prosequiiur :  Et  eqreua 
Michol  filia  Saul  in  occur$um  David^  ait  :  Quam 
glorioiUM  fuit  hodie  rex  hrael,  din^ooperiem  $e  an:a 
ancHla$  $ervorum$uorum^  et  nudatu»  eit  qua$i  nudelur 
unu$  de  $curri$.  Dixitque  David  ad  Michol :  Vivit  Do^ 
mi.iKS,  ^uia  ludam  ante  Dominum^  qui  elegit  me^  po^ 
tiu$  quam  patrem  tuum^  et  quam  omnem  domum 
eju$ ;  ei  prcBcepit  mihi  ut  es$em  dux  tuper  populum 
DomirU  in  hrael,  et  /iidam,  et  vilior  fiam  plu$ 
quam  [aclu$  $um,  et  ero  humilis  in  oculie  meie,  el 
cum  ancilli$  de  quibu$  locuta  e$ ,  glorio$ior  apparebo, 
Jgiiur  Michol  filia  Saul  non  e$t  natu$  filius  u$que- 
ad  diem  mortie  suat  (II  Reg.  vi).  David  vero  sedil 
rex  in  donio  sua ,  et  dedit  ei  Dpminus  requietu 
l^  undique  ab  universis  itiiroicis  Muis.  Videsne  quant 
diiigenier  puniri  docet  historia  hiiic  coutempium 
religionis,  cum  arroganlia  tumoris ,  inde  devoiio- 
iiem  fidei,  et  humiliuiis  cultum  remuneral?  Naiu 
et  David  quieiein  regni  assequitur,  el  Michul  pra- 
v»  iocrepaiionis  meriio  sieriiis  obit,  et  nulluiu 
indyii  generis,  et  felicis  luatriinoiui  reU(}|iit  ;fru* 
ctuiu.  Recte  quidem,  cum  et  Micboi  oinmj  aqua^ 
yeiexomnibus  inlerpreietur.  Siquideui  muUitudinis 
iiiiperiue  consilium ,  et  quae  popuJare  judicium  se- 
quitur,  fructus  boni  nec  jucundiuiem,  nec  memo* 
riaro  habet.  VerumUuien  cuin  istos  consiiiarios 
inagnatorum  audieris ,  nequaquam  sospicaberii 
Micboi  siiie  sobole  decessisse.  Omoes  enim  fllioo 
Micboi  esse  miraberis,  et  si  non  carneuv  splritom 


091  lOANN^S  SARESBERIENSIS  192 

it%  traJuce  lllius  putabis  processisse.  Et  quo  istud  A  quasi  avaritioe  triuiuphatores  ,    praecipui    obiqae 


facilius  tibi  persuadeas,  hi  qui  diTtiiam  evaeuare 
fiituniur,  ut  suam  statuant ,  auctoriialem ,  sine 
iiberis  moriuntur,  aiit  eos  retinquunl  degeneres  et 
ign.nos.  Procui  dubio  quisquls  ecclesiasiicani  de- 
prihvU  iibertaiem,  aut  puuliur  in  se»  aut  punilur 
iu  sobole.  Amitiunt  ergo  fitii  etiaiu  propria,  cum 
liis  (]iiu$,  favoreeoruniy  paterna  linpretas  occu- 
|);ivil. 

CiP.  XXI.  De  hypocritii,  ^ut  ambilioni^  labem^  [aUa 
religionis  imaginef  iiituniur  occuUare, 
Licet  autem  populi  temeritas»  aut  llcentia  po- 
tesialum,  prxcepiis  legltiinis,  et  divina  instilutione 
repriini  possit,  ambilio  tainen  dominarl  non  potest. 
Si  eniiu  in  manifesto  non  audet ,  clanculo  serpit, 
et  rraudulenter  ingreditur.  Si  fbres  Ecclesiae  mu* 
jieribus  non  aperiaf»  si  nec  sua,  nec  atiena  vio- 
iontia  reserantur,  confugit  a<l  artes  fallacia  suae, 
oninla  qiiae  liberlatem  impugnant,  quae  dociorum 
tftatuu  convellunt»  et  quae  religion^  contraria  suut, 
tpia  liberiaie  spiritus  deteataiur.  Sinonein,  ui  sim- 
plioes  et  credulos  circumveuial,  miraberis  rediisse. 
8imulat  ei  dissimulat ,  el 

QMtutam  gerit  tub  peclore  vuipem, 

(Pers.,v,H7.) 
Stoico  quovls  liberior  cst,  Catone   rigidior.    Est 
qnoque  interduin  simpiicior  Patito  dociore  geiitium, 
aoHicitior,  ferventlor  Peiro;  et  ei  vivere  Ghrisius 
est,  et  mori  lucrum  :  nec  glorialur  in  aliquo ,  nisi 


clarescunt.  Gistercienses  B.  Benedicti ,  qnem  om* 
niiim  {ustorum  spiritu  plenum  fuisse  coostat ,  prae- 
cepta  et  vestigia  sequuntur  ad  unguem.  Chi- 
nlacenses ,  religionis  formam  roultis  provinciis 
tradideruut.  Et cftnonicissaffieere  debei ad  plenis- 
simam  taudero,  quod  regnlam  eomm  oportet  ooines 
clerlcos  imitari.  Ereroitae  qooqae  baptisiaoi  Salva- 
toris ,  at  (ilios.  propbetarum ,  institutionis  m»  ba- 
bent  auctores.  Fratres  XeropU ,  Ma^liabaBoruiii 
exemplo,  ponuBt  aniinas  suas  pro  fratribos  suis. 
Xenodochi,  sive  bospiuliuro  procttratores,  aposUH 
loruin  sequuntur  vestigia ,  et  ad  perfecttoola  cuma- 
liim  aspirantes,  in  eo  fidelissime  aodiuot  Chrisioai, 
qiiod  vivunt  innocenter,  et  omniaquae  babeot, 
pnuperibus  eroganl.  lu  bia  tamen  omnllNis  fideles 
InTeniuntur, 'et  reprobi»  necob  id  religiools  aot 
professtonis  veritas  deformatur.  Qose  enlni  professin 
est,  aiit  quap  legitur  unquam  fulsse  societat ,  ia 
quatn  maeula  non  irrepserit?  Angelum  aposiaiaiii 
legimus,  in  priinis  fralribus  parricidiumy  proplie- 
tain  reprobum ,  apostoluin  proditorem,  discipulos 
Christi  perfidos»  iiec  tameu  corrumpitur  purius 
persistentium  aogelorum»  ant  minos  sancia  est 
sticietas  invlcem  'diligeniium  fratruin,  aot  propheiiae 
graiia  est  in  electis  culpabltis,  aut  aposlolatos  in 
lidelibos  cohtemptibilis,  aot  disciplina  Ghristi  per 
varios  errores  aberrantium  est  infainis.  Sicot  ergo 
angelus  Satanae  iransfigurat  se  in  angelum  locis. 


in  cruco  Chrlsti ,  quam  jugiier  portat  in  corpore,  G  ^^  apostoli  pseudo    ad  auctorltaiem  apostolicam 


ui  spiritus  salvus  sit,  dissolvi  duntaxat  cupieus,  et 
esse  cuin  Christo.  Mortiflcat  ergo  carnem  cuui  vitiis 
et  cbncupiscentiis ;  et  non  sicut  caeteri  honiinum, 
cumhominibus  degens,  vitam  agit  angelicam,  et 
In  coelesiibus  conversalur.  Jejunanl  hi  continue, 
sine  intermisslone  orant ,  clare  tamen»  et  ut  auiliat 
iMispes,  asperis  et  sordidis  veslibus  induuniuryet 
populum  Increpant.  Arguunl  cleruro,  de  moribus 
corrigendis  sollicitant  principatiis  el  potestales, 
testimonium  sibi  acquirentes  justiliae,  si  viiae  de- 
irahant  alienae.  Ui  vero  Traus  sub  boneslatis  8pe(  ie 
eonvaiescat,  laudabilium  virorum  coUegia  expe- 
tuni,  arduas  subeunt  professiones ,  osientant  difli- 
cilia,  et  familiarius  sibi  propitil,  possibilia  et  qu» 


aspirabant  potius,  qaam  ad  vitam  :  sic  et  bypo- 
cril»  ad  superciliuin  Pliarisaeorum  confugioot,  di- 
latantes  phylacteria  ,  et  magnificantes  flinbrias;  et 
quae  In  lege  Dei  scripla  sont,  noloot  cooliogere 
digito,  nisi  ut  videaotur  ab  horoinibus »  a  qutbus 
bonoris  aut  alterius  remunerationis  tnercedew 
exspectant.  lude  esl  quod  facie  paliorem  osteoUnt» 
profunda  ab  usu  trahunt  suspiria ,  arilficiosis  et 
obseqoentibus  tacryrois  subiio  inundantur ,  obsiipo 
capite,  Uminibus  interctusis,  comabrevi,  capite 
fere  raso ,  voce  demissa »  bbiis  ab  oraiioue  mobi- 
libus,  incesso  tranquillo ,  et  quasi  gressu  qitadam 
proportione  composilOf  pannosi,  obsiti,  sordes 
veftiiumy  et  aflectaUm  vindicant  ?illtatem,  ut  eo 


hunianjora  sunt,  exsequuntur.    Sic  ergo  Busilii,  ^  facilius  ascendant,  quo  se  studiosius  vldeniur  in 

Benedicti,  Augusiinl,  aut  si  hoc  parum  est,  aposto- 

lorum  et  prophetarum  fatentur  successores ;  Testes 

<:arttiusiensium,  Gislcrciensium  ,  Cluniacensium , 

induunt,  et  qui  dignantur  esse  canonici ,  glorian- 

tur  in  laneis  tnnicis  et  pellibus  agninis.  Keniiinr 

enim  in  veeUmentis  ovium^  inirintecu$ auiem  sunllupi 

rapacet  (Maith,  vii) ;  sed,  utalt  Dominus,  evidentissi- 

ine cognoscuntur a  fruclibus  suis.Non  tamen  a fraude 

isioruin,   retigionia   verae  diminuitur  gloria.  Nam 

f'idubitanter  omnibus   constat ,  quia  nomina  quae 

profllentur,  et  quorum  polliceniur  ofllcia ,  honesiis- 

siina  et  fldelissima  sunt.  Nam  religio  in  his  adeo 

▼era,  adeo  probata  consisiit,   ot  nultius  reprehen- 

sionts  ftCuKros  reformldct.  Siquidero  Cailhusienses, 


locum  Dovlssimum  dejecisse,  et  qui  sponte  soa 
decrescunty  crescere  coropellantur  iovitl.  Hi  suttt 
qui »  si  quid  roaculae  Inhaesit  Eccleslse  duin  pere- 
grinalur,  publicis  aspectibus  deteguot,  ot  ipsi  ab 
omni  macula  videantur  immunea.  Hl  sunt  qui  be- 
nefli^iai  quae  necduin  sanciis  collata  sunt,  prctlicaut 
auferenda.  Ui  sunt  qui  poteautibus  persuadenU  ut 
propier  viiia  personarum,  jure  suo  priventur  eccle- 
6i.'e.  Declmationes  el  priinitias  ecdesiis  subtrahaui, 
et  ecclesias  ipsas  accipiuut  de  manu  laicorom, 
episcopis  inconsultis.  Ui  sunt  qui  praedia  aviu 
subtrahenies  indigenis ,  vicos  et  pagos  redigunt  in 
solitudinem,  et  U\  suos  usus  Ticitta  qoaeqoe  eoa- 
veriunt,  ecclesias  diruuut,^ut  iu  usus  revucajil 


•95  POLYCRATICLS.  —  LIB.  VII.  6Di 

HBculam.  Qus  daaius  oraiiouis  fueral ,  aul  ellici-  A  mentissime  iiidignaniar*  Si  eis  obloqueris,  reli^ioni« 

impugnaior. 


tur  si».bttluro  pecoris,  sut  opiiionis»  aui  laniiicii 
offieiua.  £|  quidem  majora  inipune  faciunt,  et 
i|iiasi  cornibus  geniiii»  poiestalis ,  Ecclesiani ,  in 
Gujus  siiiu  quiescunt  et  proieguntur  unibra ,  \eu- 
tilure  non  cessant.  AJ  Ecclesiain  nanique  Roiuunain 
coufugiunt,  qu»  mater  pieiatis,  religioni  consuevit 
providere  qiiietem.  ImpJorant  opem  ejus»  proieciio^ 
iiis  iinpetrant  clypeum  ,  ne  cujusqiiam  possint  iiia- 
liguiute  vezari ,  et  ut  se  possiut  plenius  exbibere, 
ei  cbariutis  implere  munus»  iie  decimas  deul, 
aposlolico  privilegio  inuniunlur.  Procedunt  ulierius, 
et  quo  sibi  plura  inipuoe  iiceaut,  a  jurisdictione 
oninium  ecclesiarum  se  ipsos  exiinunt,  eteOiciuii- 
tarRoroanasficclcsia.'  Glii.spirituales.  Ita  tanieii,  ut 


inimicus  et  veritatis  diceris  impugnalor.  Feras 
iiaque  patienter»  si  injurias  et  damna  intulerint« 
qui  licentiam  omiiium ,  aposlollca  et  regia  auctorl- 
tale  obiinuisse  videniur.  Nani  et  boc  inerilis 
eoruindeberi  creditur.  Sane  9t(ir«stsn'(pof^f<a/i,^el 
ordhialioni  reiislil.  {Rom.  xiii.)  Nec  ego  apostolioae 
ninjestaii,  ei  regix  arbilror  reluctanduin.  Miror  la- 
men,  ut  lidelium  pace  loquar,  quidnam  sit,,  quod 
deciinas,  et  jura  alieiia  usurpare  non  erubescunt? 
Inquient  forte  ,  religiosi  suinus.  Plane  decimas 
soivere  religionis  pars  esi ,  et  eus  a  Deo  populus 
duntaxat  religtosus  exigi^ur.  At  qui  eas  exigunt  9 
irreligiosi  sunt.  fus  autein  quis  conslituit  judicet 
super  eos?  Aut  qui  eslis  ul  exerceatis  judicium  iu 


pro  foro  rei  ubique  conveniant ;  sed  tamen  con- ^  ^rvos  alienos?  Unusquisque  suo  domiuo  stat,  aut 


veoiri  non  possunt,  nisi  Romae  vel  Uierosolymis. 
Deiiide  saeculariuin  potestatuni  imploraiit  auxilium, 
et  eis  divinam  gratiain  pollicenlur.  Fiuiitque  nie- 
diatores  Dei  et  hoininum,  et  cos  qui  veniu  iiidi- 
genl,  fiuis  ag(;regant  so<:ietatibus ,  confessiones 
excipiunly  et  claves  Ecclesix  usurpantes,  aut  subri* 
pieiitet  Peiro,  Jigare  prasumunt  et  solvere,  et 
Domiiio  probibente,  falcem  roitiunt  in  messem  alie- 
Dam.  Potentiores  tamen  et  ditiores  9  favore  vel 
luereede  recepu,  faciJius  exonerant,  et  peccatis 
alieiiis  bnmeros  supponentes,  jubent  abire  in  tuiii- 
cas  et  vestes  piilJas,  quidquid  illl  se  commisisse 
deploranl.  Ampliflkant  niisericordiam  Domini ,  qui 


cadil.  Stabunt  autem.  Sunius  ,  inquiunt,  tuti  apo- 
slolico  privilegio,  cujus  beneficio  de  nutrimentis 
aiiimaliuin  et  laboribus  nostris  decimas  retinemos. 
Nempe  apostolis  omnia  liccnt ;  sed  omiiia  ab  apo- 
slolicis  lieri  nequaquam  expedit.Esto  quod  illi  vobis 
hoc  licenter  concesseriut;  vos  au  recte  petieritis , 
videatis.  Nempe  qui  petit,  ut  quod  debet,  non  fa- 
ciat,  justitijB  sponlaneus  non  obedlu  Nunquid  'de 
nutrimentis  Abel  Dominum  non  respexit?  Cain 
firuges  obtullt;  recle  quidem ,  quia  Doiiiino  debe- 
bautur,  sed  In  parlitlone  inlqua,  dum  divisioni 
aliquid  subtrabit,  peccattim  commtttit.  Acceptantur 
pras  illo  munera  ejus,  qui  fetus  animalium  cum  Do« 


neiuineoi.  vull  perire,  quam  sicut  apertam  et  pa- ^  niino  partitur.  Et  forte  de  aniinalibus  redduntur 


leutem  poeniientibus ,  sic  solis  desperautibus  prae- 
closam  esse»  pronnniiant.  indulgent  interim  his, 
quicriininibus  ardenlius,  et  tenacius  tnvolvuntury 
peccare  in  spe  ,  dum  taroeu  sibi  in  redeinptiouem 
eorum,  aliquid  prjerogent;  et  audacter  promitiunt 
veniain,  eo  quod  sicul  aqua  Ignem ,  ita  eleemosyna 
peccaluin  exsiinguit.  Poeniieniia  quoque  nunqiiam 
sera  est,  si  Uinen  vera.  Cousentiiint  ergo  moribus 
iijiquis,  et  popularem  provocantes  affectionem , 
assenlationibus  obturant  aures  bominum,  ne  in- 
crepationes  audiant  praelatorum.  Ad  h»c  niinu- 
tculos  inquirunt,  tumultibus  gaudentt  dissideii- 
lium  secreu  explorant ,  et  eadein  nunc  ad  amicos 
perfenint,  nuuc  ad  bostes,  utrisque  gratl ,  otrisque 


rectius,quiasine  cultura  et  curanostra  proveniuni. 
Plus  eiiim  laboris  est  in  frugibus  serendis  et  liie- 
tendis.  Non  coguntur  dare  de  suis.  Quis  eniin  'da 
laboribus  alienis  reddilurus  est  rationem  ?  Quid 
multa?  Multis  et  longis  atlegationibus  videntur 
astruere  quoiiiam  alios  deciinas  dare  non  probi- 
benty  dum  ipsi  ab  eis  dandis  iinmunes  siut,  quia 
adeo  religiosi  sunt,  quod  in  ea  parte  derogare  pos* 
sunt  consiituiioni  divinae  ,  et  in  eo  licenler  miuiis 
grali  suiit  gratiae  Dei,  quo  eaiii  ainplioribus  beiie- 
ticiis  experiuiitur.  Qu»  eniin  ex  sola  gratia  prove- 
niunt,  ut  sunt  fena,  et  sponte  itasceutia ,  non  cen- 
seiitur  obnoxia  religioni.  Primo  quiddm  duro  reli- 
gio  paupertate  gaudebat,  et  in  alioniui  necessitates 


perfidi,  magis  Umen  ad  isia  videnlur  idoiiei ,  quia  D  uut  usus  eSundebat  viscera  inopiaa  suae ,  iiidulta 


ab  imagiiie  religionis  minus  babeotur  sospeeti. 
Quid  in  palatio,  quid  in  foro,  quid  in  agris  expe- 
diat,  quid  in  castris,  soli  credunlur  nosse ,  quia 
universa  baec  prs  caeteris  videntur  curare,  qui 
isiis  Jugiter  immiscenlur.  Si  conveninnt  patres  iu 
ciiria,  cives  in  foro,  milites  iii  expeditione,  si  deni- 
que  concilium,  aut  synodus  convoceiur,  praeci- 
puain  sedinni  partem  prxoccupabit  umbratilis  ista 
religto.  Claiistrorum  fracta  credas  repagula,  exhausU 
ptocbia  y  vel  xenodocbia  ,  et  a  locis  venerabiiibus 
exaroiua  couviveutium  evolasse.  Adeo  quidem  se 
religtonis  species  turbis ,  et  publicis  aspeciibus 
ingerit.  Priinas  cathedras  ,  recubitus  primos ,  pri- 
Dtas  salatationes  usurpanti  et  si  eas  differas,  vehe- 


sunt  privilegia  professionibus,  quae  necessitate  cas<* 
saute,  et  frigescente  cbaritate ,  potius  avariti», 
quain  religioiiia  iiistrumeuta  creduutur.  Ecce  eniiu 
qota  omnes  hi  privilegiali,  qiix  sua  sunt  quaerunt» 
et  Jesus,  qui  praedicatur  in  pubiico,  aut  omniuiK 
abest,  aut  In  abdltis  iatet. 

Inde  est»  quod  cum  ad  iniquum  compendium  ava- 
ritiae  priviiegia  trabi  cotispiceret  R.  Adriauus  «  vo- 
iens  ea  omiiino  revocare ,  iicentiam  eorum  bac 
inoderatione  compescuit,  ut  qu»  de  laboribus  nsur- 
pant,  circa  novalia  duutaxai  interpretetur.  Sio 
eniin  gaudere  poterunt  privilegiis,  siue  gravi  dis- 
pendio  jurii»  alieni.  Unum  Umen  est  quod  tantda 
Pater  utcunque  sustinuit :  et  qiiia  Patrum  caiioail^ 


605  JOAi^NIS  SARESBERICNSIS  «  696 

bas  refragatur,  mirabile  esl  in  ociilis  noslris.  Mili-  A  muniiure  alieni,  excipientes  ab  ore  Domini  inquie- 

le  verbnm,quod  salvare  potest  animas  suas,  grau 


les  namque  Templi ,  sui  favore  ecclesiarum  dispo 
sitionem  vimlicant ,  occiipant  personalu),  ei  quo- 
dammo«to  sanjcainem  Christi  fidelibus  minislrare 
praesumunl ,  quorum  fere  proressio  est  bumaniim 
sanguinem  fundere.  Non  equidem  quod  eos  viros 
sanguinum  dicain,  qui  peue  soli  inler  horolnes  le- 
gitima  gerunt  bella ,  cuin  et  David  non  propier 
bella  »  quae  legitime  exercebat »  vir  sanguinum 
dictus  sit,  sed  propter  Uriam ,  cujus  sanguinem 
innocenter  effudit.  Ut  enini  in  canonibiis  cautum 
est  y  laicis  quamvis  religiosis  ,  nuila  de  rebus  ec- 
clesiasiicis  legitur  atlribula  faculias.  Essei  uiique 
verx  religiunis  indicium,  si  ab  illius  rei  disposi- 
tione  teinperarent ,  quain  sibi,  Doinino  prohibenie. 


niiscentes  cum  Deo  colloqura  ,  et  quasi  lerrestrei 
angeli ,  sunt  totius  mundanae  perturbatiouis  ignart. 
Si  quid  aiitem  est ,  quod  eos  conirlstare  videaiur, 
ad  cliarltatem  fraternam  referendutn  est,  qula  el 
in  coelis  angeli  nostris  quodammodo  lapsibus  com- 
patiuntur,  ei  super  uno  pcccatore ,  poenitentiam 
agente,  congaudent.  Cuin  vero  philosophos  imilari 
nostro  tempore ,  quo  virtos  exinaniia  esi ,  ei  Ai- 
Iream  reliclis  bominihos  ad  ccelos  constei  rediisse, 
sit  arduum,  viia  claustralium  viriutem  philosoplio- 
nim  Incomparabiltter  anlecedii,  aat  qaod  roeiius 
rrediderim,  rectissime  et  tuttssinie  philosophantur» 
Qui  vero  ad  explendas  necessilates  eorum  egre- 


^ ,  ^ — ,  — ^  ^ ^^..,^,  R 

iractare  non  licet.  Sed  ncc  de  rapinis,  non  dico  ec-     diuniur  humiliter,  ei  iu  eis  fldeliter  versantur,  ei  ti 


clesiarum,  sed  ncc  quorutncunque  (ideliuro,  munus 
hospiialitatis  iroplenduin  arbitror,  quia  panem  sa- 
crilegum  odit  Dominus ,  e(  aspernaiur  oblationes 
qii»  offeruulur  ei  sanguine :  et  quoties  invocatur  a 
t.libus,  claudit  aures  suas,  ui  non  pateant  ad  pre- 
ces  eorum. 

De  his  quae  in  fraudemjuslitiaB  Dei  commiltunlur 
a  talibiis,  ad  prsesens  nequaquam  sermo  est  insiitu- 
tus  :  licet  oinuino  iniquuin  sit,  quod  amore  pccu- 
iiiae  illecti,  ecclesias  ,  quas  episcopi  clausenint , 
aperiuiit.  Divina  suipeu:»!  celebrant,  sepeliunt 
iiioriuos,  quos  rejicit  Ccclesia,  et  semel  iu  aiiiio  fa- 
ciiMit,   ut  toto  aiino  erroiieus  populus  ad   vocem 


non  securiorem,  plane  ulillorem  exerceni ;  et  vh 
tam,  maxiina  laude  digni  el  reverentia,  nequaquaiD 
ad  Epicureorum  yel  hypocritarom  factionem  acce- 
dunt.  ^^am  hypocritas  Epicurets  reclissime  aggre- 
gabis,  qui  philosophiam  profitentur,  ei  propriae 
serviunt  voluntati.  Cum  lites  foveani ,  privilegiis 
'  abutantur,  serviant  cupidilati,  charitatis  offlcia  ne- 
quaquam  exerceant,  propriam  quaerant  gloriara» 
iionne  secundum  caniem  ambulant,  licet  se  spiri- 
tuales  mentianiur;  merito  exspecuntes  inleritnm 
caniis,  participes  futuri  geheimae  ilKus,  cujas  et 
nequam  spiritus  est»  ol  quia  inani  glorla  intunie- 
sceiis,  Altissimo  conformari  voluii  aiH  pneferri , 


£c€lesi;c  obsurdescat ,  ei  qiii  coerceri  noii  poiest ,  r  ^®j<^lus  ei  praecipitatus  esi  in  lacam  damiiaiionis 

<....^^.i 1     .^ :.      r*: '.     i..!-.  «■ftfAflmnnY  fi<knA  inoani  *iinl      amS    I«aa   wia    kMMAJ.»kt    <.• 


einendari  conieiiinit.  Circumeuht  ergo  ecclesias» 
c(yiegtoruui  suoruin  inerita  praeconanlur,  aboliiio- 
nes  ciiininuni  porcint ,  et  inierdum  praedicant 
Evangelium  novum  ,  adulleranies  veibuni  Dei » 
quod  uniiuliant  non  ad  graiiam,  sed  ad  preiium  , 
Ti^entes  ad  voluptatein  non  ad  veritatem  :  et  tan- 
deiu  cuui  in  latibulis  sero  convenitnit,  die  de  virtute 
locud,  ciunein  agitanl  errore  et  labore  nociurno.  Si 
sic  ilur  ad  Christuin  ,  fallax  et  vana  est  doctrina 
Pairuni,  qiix  arciain  et  arduam  monslravit  viaai , 
houiini  tendenti  ad  vitam.  Cuin  vero  isiis  ecclesia 
indigiieliir,  nulli  oinnino  arqiiius  coiniiioventur, 
quani  viri  vere,  religiosi ,  iii  quoruin  in]uriam  hxc 
oinnia  reruiiduiitur.  Succeiiset  populus  ;   sed  reli 


aetemae?  Sane  insani  sunl,  qni  bac  via  ificedDOl,el 
miserabiliores  omnibus  gentibus,  qui  et  praesentts 
vii£  bonis  privantor,  et  aelernae,  maxime  com  iile,. 
qui  pro  peccatoribus  peccaium  sastinnit  Oeri,et 
familiarem  se  exhibuli  publicanls»  et  Dieretrieibiis, 
cum  hypocrilis  pacem  babere  nequiverit,  qui  nou 
indlgeb%nt  jusiiiia  ejus.  Quod  planum  est  bis»  qui 
altercationes ,  quas  cum  Pharisaeis  exercnit ,  dili- 
geiiter  attendunt.  Niluntur  tameu  Pbarissonnn 
exemplo  iocum  tenere  primum. 

Cap.XHI.  De  ehdem  :  et  de  Euchla^  qui  thesaurot^ 
quos  oslentavUf  amisit, 

Difficillimum,aut  iinpossibileasseroni  sapieotes« 

in  pr»senti  gaudere  cum  mundo,et  In  aplemaui 


giosae  profcssioiies  adversus  hanc  hypocrisis  labein  Dexstiltare  cuin  Christo  :  et  plane  miserrlnium  est 


juslius  amaricanlur.  Non  enini  lioc  fecisse  dicuntur 
liypocritae,  sed  Cistercienses,  aui  Cluniacenses,  aut 
silii,  qiioruni  hi  ventiloqui,  aiit  venlriloqui  habiluin 
induunt ,  et  vilam  meutiuntur.  Nain  clauslrales , 
i|ui  .plaiie  vere  religiosi  sunt ,  dum  professiouibus 
seiviuul,  ab  hac  malitia  linmunes  sunt.  Nulla  vita 
li(!etiQr,  nulla  simplicior,  nulla  felicior,  quam  eo- 
runi,  qui  in  claustris  fideliter  degunt,  et  humiliter 
^bjeclione  sua  gaudentes,  obedientes  praelaiis  suis 
In  oinni  subjeciione  et  reverentia ,  nec  appcieiiies 
sub  obedientiae  nomine  dominatum,.  aut  (raudandi, 
aat  vagandi,  aut  otiandi  licentiam,  vasa  sua  pos- 
sidentes  in  sanctificaiione  et  honore,  praestolanies 
in  sileiitio  et  paiienlia  lalulnre  Dct|  a  dctractione  et 


iorquori  cum  niundo ,  ei  in  aeternum  cifai  diabolo 
flagellari.  Si  ergo  et  in  hac  Tita  tantum  sperantes 
sunt  hypocritae  iristes,  qni  exierminani  faeies  soas 
nt  probi  hominibus  appareant,  ei  quasi  praecinenii- 
biis  tubis,  juslitiae sux  opera  praeconanlur,  a  Domiuo 
friistra  retributionem  exspectant,quoniam  in  prae- 
senti  reeeperunt  mercedem  suam  (Matth.  t).  De  his^ 
enim  qui  verbo  et  habiiu  tenus  honorantDominom, 
ex  sententla  ejus  conslat ,  quoniam  ipse  elongator 
ab  eis;  eo  quod  cor  eorum  ab  eo  elongaiaro  esi; 
sed  ei  ipsa  opera  eorum  dispendium  salalis  affe- 
runt,  et  Babyloniorum  principi  Satanae  fanNilantur. 
Omnia  enim  que  osieniationis  gratia  fiuiii,  pro- 
ilciscuntur  in  moriem.  Begum  tt^ircit  historia,  quod 


C97  POLYCRATICUS.  —  LIB.  VIL  093 

fiiin  Ezechias  rex  Hierusalem  per  maniini  L<(aix  A  tia  praestringtpo8sunt,  quia  videi  in  abdiils,  et  cor* 


lilii  Amos  signum  incolumiiatisetsalutis  a  Domiiio 
accepissett  umbra  horologii  reirorsum  cedeme  de- 
cem  gradibus,  quod  nalura  Tidelur  adversuni,cum 
unibra  procedere  soleat,  non  redire;  mtst^  Berodach 
Baladam  filius  Batadam  rex  Babyloniorum  litleras 
el  munera  ad  Ezechiam  :  audierat  enim  quod  cegro" 
tanet  Ezechiai.  Lcetatus  eit  aulem  in  adventu  eorum 
Eiechias^  et  ottendit  eis  domum  aromatum ,  et  au- 
rum^  et  argentum,  et  pigmenia  varia  :  unguenta  quo" 
que^  el  domum  vasorum  suorum^  et  omnia  quce  habere 
polerai  in  thesauris  suis.  Non  fuit  quidquam  quod 
uon  monsiraret  eis  Eiechias  in  domo  sua ,  et  in  omni 
potestate  sua»  Venit  autem  Isaias  prophetaadregem^ 
et  dixit  ei  :  Quid  dixerunt  viri  isti »  aut  unde  vene» 


dinm  profunda  scrulatur.  Species  discernit  a  rebus, 
Ae  qua  sub  cerato  mendosum  tinniat  auro. 
(Pers.,  ▼,  106.) 
Unde  et  lijpocrisis  nonien  accepit ,  quae   quideoi 
Epicureoriiin  iiidubilala  species  est. 

Cap.  XXIU.  Qtt0d  Carthusien9e$f  dum  moderationU 

habeuis  avarttiam  cohibent^  tf  Hagni  Moniis  nova 
religio ,  dum  omnia  mundana  cohtemnenh  ,  et  de 
crastino  non  cogitans  repeltit  omnia^  avariliam 
exetuditf  ab  hppocritarum  nata  et  nomine  tongius 
absunt:  et  qui  iutti  stsculares  aut  rJigiosi:  et  quas 
regaiia  activorum  ^  et  quce  oiiosorum  :  et  quis  sit 
finis  hypocriseos, 

Hypocrilarum  autem  [nomen  et  nolam  cauiissimo 
et  fidelissime  declinant  Carthusienses «  et.Mugul 


ruBi  ad  tef  Cui  ait  rex  :  De  terra  longinqua  vene*  ^  Montis  nova  professio,  in  anliqu»  virtulis  culinine, 


runt^  de  Babytone.  At  ilte  respondit :  Quid  viderunt 
in  domo  tuat  Ait  Euchias  :  Omnia  quce  sunt  in 
iomo  mea^  viderunt,  Nihit  est  quod  non  monstrave^ 
rim  eis  in  thesauris  meis.  Dixitque  Isaias  Exechice  : 
Audi  sermonem  Domini.  Ecce  dies  venient,  et  aufe^ 
rentur  omniaquas  suntin  domo  tuaf  et  quce  condide- 
runl  patres  tui^  usque  in  diem  hanc,  in  Babylonem.  - 
Aon  remanebit  quidquam,  ait  Dominus,  Sed  de  fiiiis 
iuis  qui  egredientur  de  te^  quos  generabis ,  tollen^ 
iur^  et  erunt  eunuclii  in  palatio  regis  Babylonis 
(IV  Reg.xx). 

In  superfieie  quidem  hisioriae  secundum  HebrgeoSy 
jiuctore  Uieronymo ,  veritas  liquet  cum  Ananias  , 


Salvatore  praevio,  solidata.  Siquidem  Carthusienses, 
cupidilaiisiiae,  imo  necessilaii,  limites  praefixerunt, 
et  moderationis  habenis  omnem  avariiiam  cohi- 
bent ,  et  inlerduni  ipsi  nccessilati  aliquid  suhlra- 
hunt »  ne  sub  obteniu  illius  quidpiam  avaritia  mo- 
lialur.  Magui  procul  dubio  viri,  et  inter  prxcipuo« 
■uinerandi ,  cum  non  inodo  professiones  ,  sed  jam 
senescente  mundo ,  in  lanla  niulliiudine  labentiuui 
saeculoruin,  pauci  processerint  homines,  qui  saAt- 
laiis  sibi  aliquos  prxscripserini  lerininos.  Necessd 
est  seinper  deessc  aliquid  curt^  rei,  et  ipse  hiatus 
desiderii  aliquid  ulterius  jugitcr  affectaniis ,  iin- 
perfeclionis   signum   est.  Signum   dico ,'.  defectuni 


Azarias,  Misael,  cum  Daniele  captivati  suni  in  Ba-  q  potius  dixerim   conscientiae  manifestum.  Quedam 


Lylonem,  iblque  castrali,  ut  in  regis  palatio,  secun- 
duui  morero  gentium,  mioistrarent :  nisi  forte  repu- 
giiet,  qnod  pueri  sine  macula  a  rege  jubentur  inlro- 
duci»  ut  llnguam  Chaldjeorum  discerent ,  et  constet 
qiiod  Don  modo  thesaurl  regis  Jud^  in  Babyloniam 
iranslati  snnt ,  sed  magna  pars  vasorum  templi 
Dominl  in  Hierusalem  asportata  legatur ,  et  profa- 
naia.  Eleganter  taroen  cum  Dominus  regi  mlraculiim 
indulsisset,  Babyloniorum  dicuntur  nuntii  cum  mu- 
iieribus  accessisse.  Quia  lunc  praecipue  quis  sollici- 
latnr  a  nuntils  confusionis,  quando  per  admirabilem 
cfemeDtiam  Del  virius  clarius  innolescit.  Sed  tunc 
improdentis  est  exsultarei  quia  hi  non  modo  suspe- 
cti  babendi  sunt ,  sed  quasi  hosies  pernicioslsslnil 


igilur  modo ,  eoque  glorioso ,  perfectus  est,  qui 
praevidet  unde  valeat  satiari :  quod  eisi  neinineni 
vel  admodum  paucos  gentilium  assecutos  credam, 
huic  tamen  nonnullos  institisse  proposiio ,  certuui 
habeo,  cum  ei  ethnicus  dicat :  c  Certum  voio  pcie 
finemy  i  siue  quo  In  tnfinitum  animi  humani  cona- 
lus  proieuditur,  et  in  id  quod  omnino  uequeal 
appreheudi.  Porro  Magni  Moniis  incolae  viiam  prae- 
arduam  elegerunt,  et  non  modo  avaritiae,  sed  ipsius 
naiurae  quodammodo  domitores,  omnia  necessilaiis 
imperia  excluserunt,  abjecerunt  sollicitudinem  cra« 
aiini,  oninia  mundi  oblectamenta  coutemnere  parum 
est  apud  eos,  quacunque  ad  portas  eoruin  qiiis  pul- 
set  imagine ,  excluditur  ei  confusus  abscedit :  la 


sindiosius  deviiandi  ,  quia  timendi  siint  etiam  cuin  jy  easquippesoIusChristosingrediiur.cujusinnituutur 


dona  feruni.  Qui  ergo  aromata  honorum  operum  , 
virluiis  aurum,  argentum  eloquenliae,  cogitationum 
ptgmenla,  unguenla  misericordiae ,  et  utensilium 
suoruni  aplitudinem  ostentai  ei  decorem ,  et  si  qua 
j»  iliesauris  bonae  conscientiae  cautius  et  uiilius 
reponuntor ,  audlat  verbum  Domini ,  sciatque  pro 
cerio,  quia  omnia  quae  miliiare  videbantur  ad  glo- 
riani,  confusionis  slipendium  et  mortis  acceptiira 
annl.  Ipsaque  eiiam  filiorum  successio  ,  Babylonio- 
rnm  castratur  principi,  quia  ea  quae  alias  meritum 
virtutis  habenietfruciuin,  dum  inanis  gloriae  caiisa 
Auni,  inutilia  suni  auciori.  Justus  enim  remunera- 
ior  hypocritas  spernii ,  et  solius  veriiatis  in  bono 
tulium  acceptaty  cujus  oculi  oullo  fucoi  nulla  mali- 


graiiae:jactanles  cogttatumsuum  ineum,quiparvu- 
los  enutrit,  et  dat  jumentisescamfpultisque  corvorum 
{Psat.  cxL\i);  lilia  vestii  agri,  etoinnibussperanlibus 
in  se,  aui  constitutionis  suae  obiemperantibus  legi, 
necessaria  praestat ,  ut  nihil  desit  his ,  qui  se  ejiis 
non  subiraxerunt  voluntati.  Totaiu  ergo  soUicitudi- 
nem  suam  ,  et  oninem  in  euin  projiciuni ,  cui  de 
fidelibus  cura  est ,  adeoque  prudeniiae  devitani  an- 
gustias,  ut  vita  eoruin  loia  nonnullis  teDtatlo  vidca- 
tur.  Sancti  siquidem  Paires  genus  leiiiaiionis 
difliniuni ,  cum  quis  agendoruni  habenas  diviiio 
duniaxat  committit  miraculo,  humano  nondura 
auxilio  destituius.  Caeterum  ego  viiam  placenteni 
Deo  arbitror  cupidilaiis  ignaram,  liisisteniem  inno* 


6M 


lOANMS  SARRSDEIUCiNSIS 


r)0 


centi«»et  perTij^tlem  in  op.cre  ciiaritiitis.  Quid  ergo  A  rai,  qiiia  y\x  ett  ai  quispiam  talit  Tei  ignavo  ecBno* 


in  liis  aut  in  iilis,  sibi  pnltiata  iiypocrisis  vindicabil 
copiditate  deducia)  Regula  nantque  verissima  esi, 
quod  de  radice  ciiarilatia  non  oriuniur  niala,  et  de 
copidiiatis  planta  neqiiaquain  bona  provenienU  Nec 
est  quod  displiceat  Deo,  ubi  sincerae  voluniatis  vi- 
f  liina  immoiatur  :  aut  quod  euni  non  offendat,  si  in 
qnalibei  pingal  oblatione,  propriam  ei  quis  sabtra- 
leril  Toluntatem.  Ergo  qui  suaiu  Tolontatem  facere 
«llsponit  y  Irrital  Doininuin  ,  el  qui  sua  postposiia 
illiuM  se  sttbjicit  Toiuniati,  Altissimum  placat.  In  eo 
siquidem  solo  veras  justitix  suinma  consistit.  Unde 
illud  in  Evangelio  :  JudUium  meum^  inqu.t  Do- 
luiniis»  juttum  e«/,  ^iija  non  facio  volnniatem 
meam ,   $ed  ejut^  qui  niUit  me  (Joan,  v).  Moyses 


bitx  possit  xquari.  Si  quis  enim  in  nbbik ,  a  Sep- 
tenibris  Idibus  usque  ad  Pasclia ,  jejunet  omni  die, 
nocUiruis  adsit  vigiliis,  jugiter  abstinieat  ab  esu 
carnium ,  omnem  Yeneris  imniunditiam  nesciat, 
lioris  compelentibus  nnnquam  desil ,  iut  raro ,  el 
lioc  ex  justa  causa,  sobrietalis  limitet  non  eicedai, 
cautam  ponal  silentii  custodiam  ori  suo,  ei  diurnos 
excessus  deleal  salisraeiione  quolidlana  ^  ei  qood 
prscipiiur  Incunctanler ,  ei  sine  mora  expleai ,  et 
non  modo  verborum,  sed  el  verberum  acriiuooiam 
sufferat  patienler,  ul  coram  tondenie  se  obmuie- 
scat;  quis  iioii  euin  quasi  virtutis  egrcgi»!,  ei  singii* 
iaris  roeriii  bominem  adiiiireiur,  etcuui  revereniia 
prasconetur,  lanquam  revera  apostolicuin  vinim,  ei 


qoo^iue  in  Leviiico :  Omnis  oblatiOf  qute  offeriur  B  eiprtssum  Cbristi  iniitalorein  ?  ila*c  iutem  eiiam 


Domtno,  ab$que  fermento  fiett  nec  quidquam  fermenti 
0e  mellie  adolebitur  in  eacrlficio  Domini  (Let.  tii). 
Soperbiae  namque  fernienluin  offertur  el  meilisi 
cum  quis  negiecla  bumilitate  et  aniariludine  man- 
clatorum,  quidpiam  offert  ad  nulum  propriae  voIuih 
latis.  Qui  vero  luandatis  legitimis  propriam  subjieil 
voiunlatem,  quidquid  offerat,  tumorcm  fermenti  ol 
mellis,  a  sacriflcio  prolnl^itam  scilicet  excludit  dul- 
cedinem.  Uti  itaquepropriae  voiuntaiis  tmmemores« 
qumrentes  jugiier  quomodo  placeant  ci,  cui  se  pro* 
liaverunt,  laudein,  quae  ab  liominibus  est ,  contein- 
iieiiles  ;  nec  babentes ,  nec  voientes  iiabciie  divi- 
lias,  quain  dicendi  sunl  babere  cuin   bypocritis 


ignavi ,  ex  iiecessitate  tauien  ,  faciuni  coenobiis. 
Nain  iii  eo  a  studiosis  differunt,  quod  iili  ex  dile- 
ctione  cxercenl  ea,  id  quae  isli  slimulo  necessiu* 
tis  urgenlur  ,  ei  saepe  inviti.  Sunt  taineu  in  babiia 
communi,  qiios  sasculares  non  audeo  nomiiiire,  cum 
nibii  saecolare  sil  dicendum  in  lalibus  ,  nisi  Qwd 
ss&culo  nequam  amoris  loederaiiiur  sffeciu.  Sicut 
enim  proepulium  nibil  est,  et  circunici&io  uibil,  sed 
observatio  niaudatorum  Dei ;  slc ,  ol  religiosonim 
pace  dicam,  monacbaius  iilbil  esi ,  el  canouicaius 
nibil,  mandatoruin  observatiobe  dedurta.  Uaec  igi- 
tur  tandem  prosunt,  si  quis  legein  observeL  Si  vers 
sine  bis  quispiam  observai  iegein ,  eum  nequaqoam 


{Mirtioneni  1  Quod  tamen  miraberis  ,  jam  ad  Car-  q  dlxerini  saecularem.  Verumlamen  geramus  morem 


Ibusienses  divertisse  dictus  esl  aliquis  ,  ul  a  sauc 
toruin  consortio  evocaius  ascenderel ,.  el  postea 
convcrsus  relrorsum ,  quid  qiiaesieril  operum  tesli- 
mouiu  declarasse.  At  ille  judicem  suum  habet ,  nec 
tamen  uiiquam  commitlere  poluil ,  ul  sanctissiiiiffi 
professioiiis  glorlam  denigrarei.  De  Magno  Monie 
neniinein  adbiic  assunipium  audivi,  sed  utinam  aul 
uunquam  assumatur,  aul  talis  ,  qui  nullo  decotorel 
aciu  bominuin  siiigularis  enilnentiae  venustatem. 
Alii  Bahliiuni,  alii  fienedicium ,  lil  Ai/gusiinom ,  al 
isti  singularem  iiiagisirum  babenl  Dominum  Jesuin 
Cbristum.  Licet  autem  istas  duas  professiones, 
miiius  tamen  quam  meruerint ,  coinmendaverim  , 
iiibil,  Deo  teste,  in  sugglllatlonem  aliorum ,  in  pro- 


religioiis,  sinl  sa^culares  iulcrim.  quos  vestis  palla 
ab  aliis  nun  discernit.  Mulia  eniin  jaciura  noutiiiis 
iiisi  s£cularis  sil  et  vila.  Indignaiiiiir  aliqui  quod 
de  religiosis  ego  babitu  saecularis,  et  conversationis 
peccaior  isia  pronuntio  ,  el  dum  cominendo  cceoo- 
biias,  me  aliis  detrabere  criminantur.  Adveraos  boi 
non  Caesarem  ,  sed  Benedictum  appello  ,  qui  sJcot 
Gyrovagoset  Sarubaitas  arguit,  sic  inauifesle  coui- 
mendat  coenubiias. 

Auctor  mibi  Hieronymus  esl,  licel  eum  iionttulli 
moiiacboruffl  niinus  beiiigne  audianl ,  eo  quod  cle- 
ricos  ad  aliquid  visus  esl  prxtulisse  ;  auclorest, 
inqiiam,  quod  veslis  nequaquam  rcligionis  differen- 
liam  faciai,  sed  in  omni  babitu  qui  liroel  Deum,  et 


fessionibus  suis  recte  incedentium,  protuli.  Sancti  D  operatur  jusiillam,  acceptus  esl  illi.  Idem  quoqae 


siint  utiqiie  Cistercienscs  ,  Ciuniacenses  sancti ; 
nnili  moiiacbi  el  canonici  regulares ,  el  in  his, 
sicul  stella  a  stclla  differt  in  clariiaie,  sunt  alil 
aliis  sancliores  ,  et  quamvis  proressionem  professio 
anteoedat,  in  quavis  earum  forte  reperientur,  qui 
possint  sanctis  superioribus  adaequari.  Piane  vir- 
ginum  primus  gradus  et  singuiaris  gloriae  ;tiiuliis 
est :  in  continentibus  tamen,  et  conjugatis ,  forie 
snnl  aliqui  inultis  virginibus  praeferendj.  Confesso- 
ribus  marlyres  praeferendos  catbolica  confitetur 
Ecclesia,  et  tauien  nonnuUos  confessores,  aliquibus 
iiiariyribus  forle  qiioad  aiiquid ,  non  vercbiUir 
coaequare.  Nec  esl  quod  se  aliquis  saecularium ,  mei 
scilicei  siinilium  ,  jam  diclis  professionibus  confe* 


aii:  \esles  pullas  aeque  vita  ut  candidas.  Ornalus 
ui  sordes  pari  modo  fugienda  ,  quia  alterum  deli- 
cias  ,  alterum  gloriam  redolel.  Nam  absqiie  lineo 
amictu  incedere ,  scd  prelium  linearuni  vestium 
iioii  habere  ,  laudabile  cst.  £l  inanifesie  videtur 
cxpriniere  sectam  teniporis  nosiri ,  boininum  scili- 
cel,  qiii  irregiilarem  quamdain  regulam  proGlenlur, 
quos  an  ex  vcrliis  ejiis  possis  agnoscere  •  audi  q»id 
inconlinenti  subjuiii^at.  Alioquin,  inquit,  ridiculuiii 
et  plenuin  dedecoris  est,  referto  marsupio  quo^I 
sudariuin  et  orariuni  non  babeas  gloriari.  Suiit 
qui  pauperibiis  paniin  tribuunt,  ut  aiuplius  acci- 
piant,  et  sub  praeiextu  eleemosynx  quaerunt  divltias; 
quae  magis  veuaiio  appcllanda  esl,  quam  eleemo- 


701  POLTCBATIGUS. 

«yna.  Sic  besli»,  lic  aTcs,  slc  capiunlur  ei  pisces.  A 
llodica  6sc9i  in  baroo  ponilur,  u(  in  eo  maironarum 
t»cculi  prolrabaniur.  Esi  ulique  melius  non  babcre 
qnod  tribuas,  quain  ut  tribuas  petere  impudenler. 
Non  babent  fratres  bospiiale8«  vel  alii  quod  bic  de 
me  querantur.  Qui  enim  haec  loquitur,  doclor  Ec* 
clesisest,  et  forte  ad  eos  Hieronymus  non  respesit. 
Ipsi,  licet  ego  noTerim  *  noverunt  regnlam  suam. 
NoTi  faroen  regulam  veriiatis «  qua  mibi  consiiii, 
quia  religio  munda  et  imroaculata  apud  Deum  et 
patrem,  liaec  est,  visitare  pupiilos  et  viduas  in  tri* 
bulatione  eorumi  et  iiumaculatum  se  custodire  ab 
boc  tseculo.  Ilaee  aulem  politicorum  omnrom  est : 
ei  beue  cum  iuis  agitur;,  si  eam  fideliier  scrvant. 
Porro  in  sacro  oiio  Uei  degentium  ,  r^ulain  in  se 
Prophela  eiprimlt,  dicens:  Protidebam  Dominum  ^ 
tA  comptelu  mto  iemper^  quoniMm  e  dextrit  ut  mt/ii 
me  eommovear;  propter  koe  ifftalum  ett  cor  meum 
[P$aL  XV).  Ct  Maria  exempta  a  turbis ,  et  in  Evan- 
geliOfSedens  secns  pedes  Domini  ut  audiret  verbum 
ejus.  Ainit  de  bypocriiis  serroo  claudatur,  quid 
beaios  Job  de  bis  proountiet  proferatur  in  roedium. 
Boc^  inquit,  seio  a  prindpio^  exquo  pontut  ett  homo 
tnper  terram^  quod  iaut  impiorum  bretit  tit^  et  gau^ 
dium  k§pocr'iiiB  atiinttar  puncli»  Si  atcenderit  utqne 
iu  cmlum  tuperbia  ejut^et  caput  ejut  nubet  leii* 
gerit,  quati  tterquilinium  in  fine  perdetur  (Job*  xx). 
Cap.  XXIV.  De  invidit  et  detractoribut. 
£cce  quam  roiser  est  finis  hypocrltarum ,  qui, 
sacro  lestanie  eloquio,  perdentur  ut  sierquillnlum ,  q 
quo  nibil  iminiindius  est.  Fnislra  ergo  affectave- 
ruiil  ninbram  bonorom  opcrum ,  nam  si  hona  es- 
sent,  cevera  nequaqoam  perderenlur.  Ut  desideria 
carois  implerent »  qn»  adversus  spirituro  concupi* 
acii,  miilu  Sttstinoerunl  in  fame  et  siti,  in  frigore 
a  nudiuie,  et  similibus,  quibus  Gbristi  pretiosum 
emi  poleral  margarium.  Non  euim  in  sola  immiin- 
diiia,  vel  gub  consislanl  opera  camis ,  cum  Apo- 
aiolas  ad  Galatas  loquens,  ea  In  multis  vitiis  roani- 
fesu  esse  convincat  ,tti  tunt  fornicatio^  immunditia^ 
2vuTiiia^impudicitiaJuxuriat  idolorum  tervitut^vene' 
fida^  iriimidtim,  contentionet^  tnuulaiionet^  irfg^  rixfB 
dittentionet^  bau^eses,  tectee^  invidim^  homicidia^ 
ebrioiat,  comettaiionet  ^  el  «tmtlta.  (Gai.  v.)  Qu.x 
qui  commilluol,  regnum  Dei  non  possidebunt.  Sive  '^ 
ergo  ad  finera  immundiiiae  et  luxurise,  sive  ad  Ina- 
iiie  gloriae  vel  avariliae  exitum ,  opera  referantur, 
qiiia  priTanlur  fioe  suo,  mortem  incurrunt  Unde 
idem  Aposlolos :  JVon  efficiamini,  inquit,  inanitgio^ 
fUg  cupidif  inmeem  provocantetf  inmcem  invidenlet 
{Gai.  v).  Sane  vitia  quibus  falsa  jusiilia  innoiesctt, 
prudenter  et  eleganler  expressit,  com  arroganiin 
uiniorfaeile  provocel,  unde  sibi  provenire  victo- 
riani  opinalur,  el  livor  illls  invideal,  quos  superio* 
res  pntal  esse ,  vel  pares.  Quo  quidem  nibil  credi- 
dcrim  esse  roiserlos,  iicet  nulla  roiseria  minus  mo- 
Teat  miscricordiam  ^et  boc  recte)  qoam  calaroitas 
corum ,  qui  sponte  beatitudinem  abjecerunt.  Quis 
eiiiffi  conipatlatur  eis ,  qui  a  felJe  roaliiin  nialonl 


—  LID-  VIL  701 

essc  miseri,  qnam  beatif  Patribas  siqiiidero  prideui 

placuiibealiludincm  consistcre  in  virtute,  et  iiullam 

sine  cbaritaie  posse  esse  viriuiem.  Cujiis  utiqiie 

fructus  jucundissimiis  esl,  Apostolo  tesiante,  ctqui 

operibus  carnis  liaec  opera  spiritus ,  quae  ad  viiani 

proficlunt  evldenier  oppotiit ;  qiiae  aunt  chariiat , 

paxp    patienlittf    ionganimilat,   bonitatt  gaudiumf 

mantuetudo^  continentia, casiitat  (ibid.).  Qui  crgo  lios 

virtutls  ramos  a  terra  cordis  sui  siiccidunt,  et  ra- 

dicein' cbaritatis,   de  qua  oriunlur,  exterininant, 

qnanam  via  ad  beaiiludinem  perguni?  Plane  nibil 

est,  quod  magis  cbaritatem  iuipugnet,  qiiam  ve- 

nenum  invidiae.  Est  autem  invidia,  ut  pbilosopliis 

placuit,  trisliliie  ex  apparenti  prosperitate  alicii- 

jus  initiuin.  Si  enim  de   tyranni  vel  perversl  civis 

apparenti  quis  prosperitalc   (nslatiir,  nequaquam 

deturbatur  invidix  inacula.   Natn   et  bonis  displi- 

cct,  curo  in   perniciein  multorum  beiie  succedlt 

bis,  qui   ad  maia  creduptur  proniores.    Si   ergo 

livor  bonis  affligitur  alieniSt  planum   est  qiiod  a 

cliariiale  pluriinum  disut,  qux  sua  non   quxrit^ 

sed  qiiae  proximorum.  Cbarltas  in  bonis  nibil  suum, 

in  nialis  repuUt  nlhii  alienum;  malis  compatitur 

alieiiis,  bona  sua  difi^undit  In  proxl-nos.  Nam  et 

aniroos  unii ,  ul  idem  veliot,  ideinque  noliut.  Ail 

roagnus  Paur  Augusiinus  :  ToIIe  Invidiaro  :  meum 

luum  estf  ei  tuuin  meuro.  £t  forie  non  eriialiquid 

meum,  vei  tiium ,  sed  omnia   nostra  erunu  Ips^ 

enim  est  qitae,  quod  sibi  vult  abesse,  idem  proximo 

abesse  desiderat,  el  si  non  absit,  infeliciiercruci;!- 

tur,  el  Sffipe  iii  eo  quod  non  desiderai ,  dum  iitud 

proximo  videt  abesse,  torquetur.  Recte  quidemj 

curo  el  etbniciis  dicat ,  quia 

Juttiut  invidia  nihil  es/,  qua  protinu*  iptum 
Auctorem  rodit,  excruciunt  animum, 

Nec  leve  lorroentuin  credas,  quo  nu2lttm  gravios 
potueruni  c  Siculi  eicogitare  tyranni.  •.  Pestem 
banc,   licel  poeiici  nube  figmenii,  Naso  depiaxil 
eleganter  quidem  et  vere  : 
Paiior  in  ore  tedet^  maciet  in  corpor^  toto  : 
Nutquam  recta  aciet,  iicent  rubigine  dentet , 
Pectora  feiie  virent ,  fu/futa  ett  lingua  veneno. 
Ritut  abett,  niti  quem  viti  fecere  doioret , 
l^ta^^M  tenet  lacrymQt,  quia  nit  lacrymabile  cerniL 
Nec  fruitur  tomno^  vigiiantibut  excita  curitm 
Sed  videt  ingratot^  intabetcitque  videndo 
Succeuut  hominum,  carpitquCf  et  carpUur  una, 
Suppticiumque  tuum  ett. 

(OTiD«»lf«Mi,77d.) 
Non  est  aotem  minos  vera  descriptio ,  llcel  rei  io* 
corporali  corporis  oompositionem  auctor  ascribai , 
cnm  in  eo  figone»  sarcopliegia»  vei  sarcograpbia 
dicitor,  vis  consistat ,  quod  rebos  incorporalibiM 
corporis  lineamenta  licenter  ailribuit.  Uoc  qnidem 
potius  alUndendum,  qood  nuUa  vls  l>enelicii  aiii 
natur»«  flaminam  reslinguit  invidiae.  Nam  el  Paila* 
dis  viribus  el  forma ,  moUro  describll  invidifmi,  ei 
sororis  felices  tbalamos,  soror  stironlaU  ferre  iio« 
potuit,  el  ut  promissam  nomini  vel  german»  fidem 
servaret,  nollo  pretio  poiuil  incltnari. 
Sitpe  mori  voiuit ,  ne  quidquawktad  vidita.    . 


703 


JOANNIS  SAReSBEHIENSlS 


TOi 


Adparriciaii  facinus,  in  rralrcmpalriarchasexcl- Aaroicitlam  simulant,  sobjrclenies  lamen  id  caice 

laTil  Invidia»  ul  nec  impiine  rcvelare  licuerit  gra- 

iiam,  quam  spiritus  innocenli  monstrabat  in  som- 

nis.  Ergo  servilule  damnatur  innocens  rraler,  pater 

orbitale ,  el  ut   disposiiionem  gratiae  Dei  evacnet , 

in  se  famem,  servilulis  jugum,  calamitalem  exsi- 

lii,  calumnias  iEgyptiorum,  saviliam  Pharaonib  a 

justo  Judice  iniquilas  impelravit.  Manus  Joseph  in 

iaboribus  servieruni,  etsuccessioeorum  in  lutu  et 

latere ,  ipsisque  paleis  reputatur  indigna.  Yldeas 

multos  ejusdem  livoris  sitmulis  urgeri,  ut  quos  pos- 

suntobices  opponant  graliae,  et  disposilionem  Al- 

tlssimi  nitantur  impedire.  Si  forte  quasi  soniniando 

conjiciunt  alicujus  prOTectum,  obstant,  reluctantur, 

ut  quasi  fratrein  Ismaelitis  exponant ;  sl  non  oc 


sermonis  vel  modicum ,  quod  praeoedentibns  litalit 

adversetur  : 

Felix  ei  nnlo .  feiix  et  conjuge  Proteus : 
Et  cu\ ,  si  dema$  juguiati  crimina  Phoci 
Omnia  coniigerant. 

Nunquid  lanti  parcicidil  labes,  oranes  non  modo 
fortun»  doles,  sed  quamvis  magniAcos  virtutis  tttu- 
los  grandes  non  oblilteratt  Tale  est  illiid  oratoris: 
Julium  Fortunaium  faieor  virum  foriem,  et  quem 
constat  strenue  egisse  quamplurima  :  quo  umen 
pacio  judicium  repetundarum  apud  judices  jusios 
evaserit ,  mirarer  quidem ,  si  tjs  eloquii  ejos  raihi 
esset  incognita.  Hoc  nonne  venenum  est ,  el  quo- 
dammodo  spem  boni  operis,  et  ul  ila  dicam,  viriutis 


cldant,  incrustant  ipsam 
proprium  praetexant  scelus  ,  innocentis  tunicam 
ostendunt  cruenlalam.  Hanc  enim  in  multis  video 
de^criplionem ,  qui  ad  omnia  felicioris  aurae  mo- 
roenta  uruntur,  sibique  vellent  adversari  forlunam, 
dum  alii  gravius  laederentur.  Et  ut  iOsopo,  vel 
Aviano  credas,  vidcbis  qui  sibi  oculum  allerum  erui 
gaudeat,  dum  ntroque  privetur  proxiinos.  Nec  est 
qua  via  declines  invidiam,  nisi  niiserrimus  (ias.  Ge- 
lebre  nainque  est  ab  antiquo  proverbium  :  quia  sola 
ffiiseria  iiescit  invidiam.  Forlunaque  hominis  mi* 
serriroa  est,  cui  non  invideiur.  Fertur  Plato,  cum 
ei  condlscipuli  inviderent,  Socratem  interrogasse, 
qoa  ratioiie  posset  hominum  declinare  invldiam. 


sinceritatem,    et    ut  ^  vitam  exstingoitT  Et  quidem  gnatbonicis,  id  est 


adulatoribus,  multa  auperius  dicla  sont;  sedqnos 
deteriores  dixerim  ,  giiatbonicos,  aii  detractorcst 
non  satts  liquet.  Utrumque  tamen  viiiuni  apod  an- 
liqiios  invenio  morte  molctatum.  Naui  et  Atlienien- 
ses  Tiniagoram  inter  officia  salutationis,  Dario  regi, 
more  geniis  illius  adulantem,  capiiaii  suppiicio  af- 
fecerunt ;  ei  Lacedsemonioram  senaius ,  Carisioluoi 
interimi  jussic,  eo  quod  roagnorom  virorom  carpere 
facta  maluit,  quaui  palam  constantia  virili  ai^uere. 
Hoc  enim  apud  bene  compositos  semper  licoit,  ot 
quisque  suo  judicio  uterelur,  palamque  repreh^i- 
deret,  quod  nequaquam  recte  facium  videretor.  Si- 
quidem  baiic  reprehendendl  lioeiitiam,  cbaritale 
Cui  Socrates  :  c  Esto,  inquit ,  ut  Thersites.  i  Dum  ^  subnixam,  libertas  approbat,  et  tyrannici  doniaxat 


ergo  torquentur  invidi ,  alios  miserias  suse  volunt 
«sse  pnriicipcs,  undique  qnaercntes  ut  noceant,  et 
ipsam  innocentiain,  quamdam  putani  esse  roortis 
iroagineni.  Unde  Maro,  ut  ab  uuo  discas  omnes.  iio- 
lans  invidum  ait : 

Et  li  iiofi  aliqua  nocuisses^  mortuui  euci. 
Quo  nlhil  niinus  decet  philosophum,  aut  virom  ao- 
cttnitate  vel  niorihos  gravein.  Unde  Socrates,  non 
llle  antiquus,  sed  quein  auclorem  gestorom  Cassio- 
dorus  iii  tripartita  laiiilat  Historla  :  <  Quod,  iiiquit, 
Julianus  tonsores  et  coqiios  a  palalio  expulit,  iion 
modo  itnperaloris ,  sed  ei  philosophi  opus  egit.  » 
Ut  aoteni  detraherei,  aique  dilaceraret,  nequephi< 
loEophi,  iieque  principis  fuit.  Cum  cniin  ex  qua- 


rabies  perhorrescit ,  et  iinpediu  Gaeieruiu  detracto- 
reset  invidossic  iu  curia  videbis  abuudare,  ac  ^ 
ineam,  quasi  totius  orbis  sentinam ,  coniloxerinl. 
Non  est  coetus  conviventium ,  nisi  religlosissimus 
slt,  quem  livoris  silmulut  non  attingat.  Ubiqoe  ta* 
men  qui  illustrioribus  clarescunt  meritis,  acrius  iu- 
vidie  toxicato  dente  roduniur. 

C/rtl  enim  fuigore  $uo  qui  prmgravai  artes 
infra  ee  poiitaSf  exitinctui  amabiiur  idem. 

(UORAT.,  £>.  ii,  1,  13.) 
Sed  pr»  caeteris  servi  doniinos»  praeiitos  solMiiii  in- 
sequuntur.  Nam  sicut  servoriim,  ita  et  sobdltanim 
genus  plerumque  querulom  est,  et  aut  se  injosie 
premi,  aut  iiidigne  remunerari  studia»  aul  oiBcia 


cuiiqiie  causa  cessant  opera,  decurriiur  ad  niali-  D  male  adininislrari  causatur.  Raroqiie  inveuies,  qui 


tiani  deirahendi.  iixc  est  uiique  indubitata  proles 
iiividix,  et  chariiatem  abesse  manifesto  indicio  pro- 
testator.  Et  nunc  qoidem  bona  aliena  pervertii, 
nonc  minuit ;  roala  autem  flngit  qu»  non  sunt;  aut 
■Mgniacat  et  extoUit,  si  qua  sunt.  Ghariias  non  agit 
perperam ,  at  b«c  Mila  perversiute  laetatur.  Cuni 
Apostolot  vitia  gentiom  molu  ennmeret ,  novissi- 
nie ,  et  qoasi  in  colmine  malorom ,  sive  profundo 
rectiosdlxerim,  posuit  detraciores,  eosque,  tan- 
quam  singulari  nota,  diviiiae  boniutis  hostes  expri« 
mens,  quasi  solos  Deo  odibiles3esse,  pronuntiat. 
Verumumen  illuo  Deo  odibiliores  inter  caeteros  esse 
crediderim,  qul  latenii  odio,  ut  roagis  jioceant, 
eisque  erodaittr  Adeiius,  laodes  pKedicant  aiienas. 


'•t^ 


in  aliquo  non  delrabat  praesideuU,  etsi  Interduiu 
omnia  recte  gerantur.  Comicos  relege,  revolve  tra- 
gicos,  famiiiam  fere  seuiper  patrifamilias  videbis 
ingratam.  At  non  modo  in  curia,  sed  in  scbola,  sed 
in  claustro,  sed  in  Capitoiio  morero  hunc,  si  taraeo 
donllesiica  vitia  sunt  moribus  aggreganda,  miraberis 
obiinere.  Venerabilis  Pater  Giiberius  llerefordetisis 
episcopos,  miiii  referre  oonsuevil  claustraliuin  roo- 
rem,  quem  in  se  Ipso  se  fatebaiur  experiom.  Cuin 
enim  monasieriuni  jBgressos  esset^  fervens  adbue 
igne,  quem  de  novo  conceperat,  magisiraluum  suo- 
rum  ignaviam  arguebat.  Nec  roora,  promoias  io 
modico,  miscratione  compliciom  motus  esU  Non- 
<!•>'»  tainen  pepercit  majortbus*  Paulo  posi  ad  prio- 


705 


rOLTCRATlCCS.  -  LIB.  VH. 


706 


res  ascendit :  prtorif>ii?<]ue  compatiens»  rarpere  non  A  nnm  bibit,  asclvit  gladiam  :  ei  nd  qna  mora  proten- 


«easavit  abbates.  Factus  est  el  ipse  ahhas,  et  pro- 
pilius  in  coabbaies,  episcoporum  coepit  vilia  in« 
tueri.  Tandem  et  Ipse  episcopus,  coepiscopis  parcit. 
Mec  lamen  ipsum  invidias  vitio  arbitror  laborasse, 
sed  vir  prudens,  quod  homlnibus  quodaromodo  in- 
genttom  est,  eleganter  eipressit.  Kt  fortc  hoc  sibi 
pnefatus  Pater  imposait,  ut  sic  iaborantium  turb» 
sponie  conserlus,  benignins  audireiur.  Sane  Julius 
Csesar,  audita  Catouis  morte,  tandem  compassus  est 
laboribus  et  aernmnis  exstincii»  et  egregium  civem 
rebus  hunianis  deflevlt  exemptum.  Publice  tamen 
confessus  est,  quod  et  Caio  virtuti  ejus  inviderat» 
et  quod  ipse  Caionis  glori»  invidebat.  Quac  vero  ad 
gratiani  sine  invidia  via  expeditissima  sit,  senex 


deret  vttain  ignobilem,  injecta  manu  dilatavit  vut* 
nus,  san$(ainetn  generosam  effudit,  iie  regnanlem 
videret  Caesarem.  Brutns  arma  movit  civltia,  ut 
Url»em  eximeret  serviiuii.  Ip^aqiie  sedct  imperli, 
miserabili  maluit  hello  semper  ainigi,  quam  domi* 
niim,  licet  niitissimum,  sustinere.  Transeo  ad  inflr- 
miorem  sexiim.  Conjuges  Teutononiro,  ob  amorem 
pudiciliae  rogantes  viclorem  Mariiiro,  ut  dono  uiiu 
terentur  Yesue  virginibus,  se  quoqiie  promittentea 
concubiius  futnras  experies;  cum  minfima  audiren« 
tur,  proxima  nocte  laqueis  sibi  spiritum  ertpueruiit 
eliso  gullure,  ne  servirent,  aut  pudiciiiae  dtspen- 
dium  paterentur.  Si  singuia  hiijiismodi  referre  vo- 
luero,  tempus,  anteqnam  exempla»  deficict.  Liber« 


docet  in  Andria,  dum  filium  oinuibus  obse<|ui,  ne*  ^  taiis  itaque  usus  eximius  est,  eique  soli  displicei, 

qui  moribus  servilibus  vivit.  Oiiae  liherc  dicuntur 
aut  fiunt,  sieut  timoris,  ita  el  lemcriiatis  eipertla 
sunt,  el  dum  recta  via  incediiur,  laud<Mn  inereiitur 
et  gratiam.  At  cum  sub  imagine  libertatis,  temeri* 
tas  spirlius  sul  profudlt  vehetueniiam ,  reprebensio- 
^  nem  iftcurrit;  vulgi  qnidem  auribus  gratior,  quam 
sapientissjini  cujusque  aniroo  probabllior,  uipote 
frequentius  tuta  veiila  aliena»  quam  providentia 
sua.  Vlrt  taraen  optimi,  et  sapienUssimi  est,  habe- 
nas  laxarelibertati,  H  quaslibel  dicla  ejiis  patieiiter 
cxcipere.  Sed  nec  operibus  se  opponU,  dum  virtuiis 
Jacturani  non  incnrrat.  Cura  enim  per  se  ipsam 
virtus  quacque  resplendeat,  patienitx  tiiuhis  g1orio« 
^  siori  fulgore  clarescit.  Privemaiium  qoidam,  cum 
interrogaretur  qiialeni  pacem  habituri  essent  ca^ 
piivi  Privernates,  sibi  impuniiate  donala»  respondit 
cvnsuli  Romanororo,  si  bonam  dederitis,  perpe^ 
tuam ,  si  malam,  non  diuturnani.  Qua  voce  iiberla« 
X\i,  non  modo  veniam  rebellionis  obtinaerunt  Pri- 
vernates,  sed  etlam  beneficium  civiiatis  Romanae» 
quia  slc  in  senatu  loqiii  Privenias  ausus  est.  Phi* 
lippus  quidam  adversus  ordinem  sonatorutu  liber- 
tatem  exercuit,  segnitiemqiie  pro  rostris  expro- 
braiis,  alio  sibi  senaiu  opus  esse  dixit,  nee  tameu 
senatorta  gravllas  moveri  poiuit,  sicut  nec  prudeii* 
tia  Philippi  consulis,  cuin  ei  a  reo  dicereiur,  cul 
licioris  pracceperat  injici  manuin  :  <  Non  es,  iiiquii, 
mi  Philippe,  niilii  consul,  qui.i  nec  ego  t'bi  scnator 


minero  laedere  refert.  Ait  quoqiie  sequendae  beati«- 
tudinis  pater  Augustiuus,  quia  dcntein  cauinuro  vel 
eviubit  caulissima  homilitas,  vel  retundet  solidis- 
ftinia  veritas.  Alia  siquidem  viriute,  nemo  deira- 
ctionis  declinat  aculeos,  liberae  tamen  reprehensio- 
fiis  medehiro,  sana  roens  roiniroe  aspematur.  Licet 
jure  convieia  puniantur,  faroosique  libelli.  Nain 

Si  mala  condiderit  in  quem  qui9  carmina,  jui  eit 
Judiciumque : 

ei  adversus  conviciatores  jam  pridem  i  lex  est  a^ 
eepia,  cborusque  »  de  iiiepta  licentia  praesumeii* 
tinra,  et  abutentium» 

Turftiier  obiicuit,  $uUlato  jure  nocendi. 

{HoRiT.,  De  art,  poet.^  S8I.) 

€ap.  XIV.  De  libertatit  amore  et  favore :  et  de  his^ 
qui  libere  diciat  patienti  animo  majores  tulerint : 
€i  de  differentia  t«edori<B  ei  uommatis, 

Libertas  ergo  de  singutis  pro  arbitrio  judicat,  ei 

4|o«  saois  videi  moribus  obviare*  reprehendere  no« 

vereiur.  Nihii  autein  gloriosius  libertate,  praeler 

virlutem,  si  tamen  liberus  recte  a  virttite  scjungi- 

4ur.  Onttibus  eiiim  recte  sapieniibus  liqnet,  quia 

Itbenas  vera  aliuude  iion  proveoit.  Uode,  quia  suro- 

mam  bonum  in  vita  consut  esse  virtutero,  et  qnae 

sola  grave,  et  odiosum  servitutis  excutit  jugum, 

pro  virtute»  quae  singularis  vivendi  causa  esi,  mo* 

riendum»  sl  ingruit  neccssitas,  pbilosopbi  ceiisu- 

eruiit.  At  baec  perfecie  sine  libertate  uon  provenit, 


liberiatlsque  dispendium,  perfecum  convincit  oon  d  snm.  »  Magni  Pompeii  inter  caeieros  iii  hac  parte 


adesse  yirtotein.  Ergo  et  pro  virtutum  habitu  qui- 
libet  et  liber  esi,  et,  quatenus  est  liber,  eaienus 
virtutlbus  poliet.  Ccontra  vitia  sola  serviiutem  in- 
ducunt,  hominemque  personis  et  rebiis  indebito  fa- 
muiatu  subjiciunl :  et  iicet  serviius  persooae  quan- 
^oqiie  miserabiiior  appareat,  vitioruin  serviius 
longe  semper  miserior  est.  Quid  est  itaque  ainabi- 
lius  liberute?  Quid  favorabtlius  ei,  qul  virtulis  ali« 
ciiiatn  revereotiam  habet?  Cam  promovisse  omoes 
egregios  principes  legimus,  nec  uoquain  calcasse 
libcrtatem,  nisi  manifestes  virtutis  bostes.  Quc 
favore  iiberUtis  sunl  introducta,  noverunt  Ju.  ispe- 
riii,  et  qiNiob  illius  amorem  niagnifice  gesta  suiii, 
hisioricorutn  testiinoiiio  percclebre  esl.  Cato  venO" 
Patrol.  CXGiX. 


virtus  etiitHlt.  Cuin  eniro  Cnelus  Piso,  Mallium 
Crispum  reuin  ageret,  eunique  evidenter  nocentem, 
Poropeii  graiia  eripi  videret,  juvenili  impetn  ac 
studio  ad  icciisationem  provectus,  mulia  ei  gravia 
crimina  prRpotenii  defensori  objccit.  Interrogatm 
deinde  ab  eo  cur  se  praeses  quoque  non  accosaret : 
<  Da,  inquit,  et  tu  praeses  reipublicae  te,  si  posHi- 
latus  fueris,  civtle  bellom  non  exciiaturum,  et  ego 
etiam  de  ttio,  priusquam  de  llaltii  capite,  io  consi- 
lium  jodices  miitam.  »  Ita  eodem  jttdicio  doos  sosii* 
Duit  reos,  accusaiione  Maliium,  libertate  Poni* 
peium,  et  eorum  alterum  lege  peiegtt,  atterntn 
professiotie,  <h^  soluni  poleral.  Cn.  Lcntulus  Mar* 
celliiitts  consul,  cum  h\  couteotione  de  Magoi  Pottf> 

23 


707 


JOANNIS  SARESBERIKNSIS 


peii  nifuia  poleiiiia  qaereretur,  afsensusqne  ei  dari  A  cens  inopiaoi  alque  avarillam.  Romanom  qQoqne 


Yoce  populus  esset :  i  Acclamaie,  iiiquii,  Quiriies, 
acclamaie,  dum  licet»  Jam  enim  vobis  intumesoente 
Pompeio  id  facere  non  licebit :  impune  tamen  tam 
eiiniii  civis  pulsala  potenlia  est,  blnc  invidiosa 
querela,  blnc  iamentaiione  miserabili.  »  Eidem 
candida  fascia  crus  alllgalum  babenii,  Favonius  : 
€  Non  refert,  inquitf  qua  in  parte  corporis  sit  dia- 
dema.  >  Res  ejus  regias  exprobrans  cavillatione 
panni  exigni.  Sed  is  neuira  in  parie  mulaio  vultu, 
uirumque  cavit,  ne  aut  hilari  fronie  libenier  agno- 
scere  poteniiam,  aut  irisii  iram  proOteri  videreiur. 
Jdem  cum  Helvio  Formiano  Uberiini  filio  impro- 
perans»  quod  redierat  ab  inferis,  ut  Lucium  Libo- 
nem,  amkum  Pompeii,  accusaret;  <  Ab  inferis. 


Gonsulem,  Brutum»  Lusitaniafi  imperatorem,  legatus 
Ciiinioruro,  adversus  Rominuro  iroperium  arma 
Iractantium»  verbi  gravitate  roovisse  poiuerat,  nisi 
Romanus  essei,  quoniam  huic  populo  prae  caeteris 
inofleratio  semper  ainica  fuit.  Cum  enim  Cinnii  ad 
redemplionem  libertatis  inviiarentur,  legatus  fer- 
rum  sibi  a  majoribus,  quo  urbem  loerenior,  reli- 
cluin  esse  respondii,  non  aurnm,  quo  ab  impera- 
lore  avaro  emerent  libertatem.  Paschelitts  Juntos, 
vir  somma  libertate,  multaque  scieniia,  et  doni 
forisque  clarus,  sed  in  solo  philosophandi  aiudio, 
inierrogaius  quid  stbi  taniaui  darei,  qua*  veliet  di- 
ceodi  liceniiam  :  duo  respondit,  quae  boniines  bor- 
reni :  seueciuiem  et  orbitaiem.  Quld  eoim  timebit 


iuquit,  lleivius  in  Libonem  venio  accusalor;  sed  B  genex  orbus?  Pyrrbus  percunciatus  esl  eoa,  qui  ia 


cium  illic  moralus  suin,  vidi  quatnpiurimos  in  di- 
versa  aeiate,  et  sexu  innoceutea,  ibidem  de  le  gra- 
\issime  conquerenies,  quos  ipsos  per  hanc  impor- 
tabllem  bonis  potentiam  iuam  nequiier  condemna- 
veriSf  i  et  omnia  Pompeii  perversa  ei  repreben- 
denda,  audientibus  cunctis  exposuit.  liaque  eodem 
tempore  et  fortissimum  erat  Pompeio  maledicere, 
et  tuiissimum.  Unde  et  Deiphilus  tragoedus  inler 
agendum  populo,  direcia  in  Pompeium  manu  : 
I  Miseria,  Inquit.  vesira  Magnus  est. »  Item  C.  Car- 
Lone  consule  jubente  obsides  dari  a  Placenlinis, 
Marcus  Castuiius  liberute  iiiflammaiuSy  nec  niinis, 
uec  viribus  cessit,  imo  consuli  dicenti  se  babere 
Kladios,  respondit,  et  ego  aniios.  Servius  Galba  pro 
Poiupeio  obligatus,  cuui  in  foro  cooveiiiretur  : 
<  Cai»  inquit,  Cxsar«  pro  Poinpeio  genero  quon- 
dam  iuo,  lertio  ejus  consuiaiu  pecuuiam  spopondi, 
quo  nomine  nunc  appellor.  i  Quid  agaui?  An  de- 
pendam  ?  Paiam  aique  aperie  ei  bonorum  Poiupeii 
veudiiionem  exprobraudo,  ul  a  tribunali  suJi)move- 
retur  meruerat,  sed  illud  ipsa  inansuetudine  mitius 
pecius,  aes  alienuni  Poinpeii,  ex  suo  fisco  solvi 
Jussiu  Pislstralus  Atbciiiensium  tyrannus,  cum  eum 
uxor  hortareiur,  ut  capiiale  suppliciuin  suineret  de 
adolescenie,  qui  (tltae  ejus  amore  succensus,  eain  in 
via  publica  obviam  fuerat  oaculatus,  respondit :  c  Si 
eoa  qui  nos  amani  interficimus,  quid  facieinus  his 
quibus  odio  sumus?i  ¥ox  quidem,  cive  dignior^ 
quain  tyranno,  qux  et  filis  laudabililer  tulit  inju- 
riaui,  et  laudabilius  suain.  Idem  a  Tbraslppo  amico 
conviciis  in  coena  sine  line  laceratus,  et  aniinum  ei 
vocein  ab  ira  cohibuit :  et  licel  eum  Tbrasippua 
inipelu  iemuleniiae  sputo  in  oa  ejus  injecio  resper- 
aerit,  fllios  et  famiiiam  ab  ultione  reiraxii,  postero- 
que  die  suppiicein,  et  voluntariam  de  se  mortem 
exigentem,  data  fide,  in  prisiinae  gradum  amiciti» 
recepit.  Nobiiissiinis  civibus,  foriunas  iamen  dispa- 
ris,  a  senaiu  Hispania  provincia  delegabatur,  au* 
iliente  Servio  Sulpiiio  humiii  viro,  sed  liberrimi 
spiritus.  Cuin  ergo  senaioi  eiiain  populus  prxsiitis- 
set  assensum,  neutrum  oiiiii  tuiht  piacei,  inqoil 
Sulpiiius,  qooniam  alier  nihil  hal)et,  alteri  nihil  eat 
iatis ;  aeqoe  malam  liceniis  ioperii  magistram  judi- 


couvivio  Tareniinorum  parum  bonor«turo  sermo- 
nem  de  se  habuerant,  an,  quae  audierat,  vera  es- 
sent.  Tum  ex  his  unus :  <  Nist,  inqutt,  vinuro  nobis 
defecisset,  isia  quae  tibi  relala  aunt,  prae  bls  qo» 
diciuri  eramus,  ludus  ac  jocua  fuissent.  i  Tam  ur- 
bana  crapulx  excusatio,  iainqiie  siinplex  confessio 
veritaiis,  iram  tyranni  convertit  io  risom.  iiisert 
se  viris,  iiberl  spirilus  molier,  barbari  sangiiinis, 
qii»  a  Philippo  rege  temulento  daninata,  tuuiultui 
inoerens  :  <  Provocaretn,  inquit,  ad  Pbillppuni,  sed 
sobrium.  i  Sic  ergo  excussii  crapolam  osciunti,  et 
pnesenils  anlmi  ebrium  resipiscere,  causaque  diii- 
geotius  inspecU,  coegii  justiorem  ferre  senientiam. 

p  Syracttsana  quaedam  sola,  quoiidie  tempore  maio- 
tino,  votis  expetentibus,  a  diis  salutem  gravissiuii 
et  Iniportabilis  tyrannl  Dionysii  devotissime  exora- 
bat.  Quod.ut  is  cognovit,  non  debium  sibi  adroira- 
tus  benevoleotiam,  ad  se  vocaum,  cur»  aui  qoo  suo 
merito  hoc  faceret,  interrogavit.  Tum  lila  :  <  Ceria 
esi  raiio,  inquit,  propositi  mel.  Puella  eoim  cum 
gravem  tyrannum  haberemtts,  carere  eo  cupiebam. 
Quo  interfecto,  aliquanio  tetrior  arcem  occupavii : 
ejus  quoque  finiri  dominationein,  roagni  aesiima- 
bam.  Tertium  ie,  superiorlbus  importuniorem,  coe- 
pimus  babere  rectorem.  Timens  iuque  ne  si  et  ui 
assumptus  fueris»  etlam  tibi  succedai  deierior,  ca- 
put  meum  pro  salute  toa  devoveo.  i  Tam  faceiaoi 
audaciam  Dionysius,  etsi  leierrimus,  Uroen  punirs 

0  erubttit.  Quid  euim  securum  erit,  si  etiam  viriotes, 
inier  quas  praecipuum  fere  locum  iibertas  obtinet, 
puniuntur? 

Romanl  ei^o,  sicut  aliis  ptelantiores,  ita  et  re- 
prebensionis  paiientiores  exsiitenint ,  adeo  quiUera, 
ut  dummodo  in  conviviis  et  iocis  miuus  sobriis 
caveatttr,  quisquis  eam  jusiain  tainen  borret  a< 
refugii,  sobrietails  videatur  ignarus.  Mam,  eisi 
coniumeliam  habeai  evidentem,  vei  absconditani, 
patieniia  reprebensionis  apud  sapienies  longe  glo- 
riosior  est,  quaro  pcena.  Inde  loedoriarum  et  scom- 
maluro,  eiiam  adversus  viros  somma  potesiaie 
prxdiios,  exerciliuin,  iicenliosum  magis  quam  iici- 
tum  esu  Est  autero,  ui  in  iibro  SaUrBalioruni 
EusUchius  docei,  lcedoria,  quai  exprobratioiieui  ci 


709 

directam  contomeliam 

morsos  est  figuraius,  quia  sappa  vel  fraucle,  vel  iir- 
baniiaie  teginir,  ul  aliod  sonei,  aliud  inteiligas;  nec 
lanien  semper  ad  amariiudinem  perglt,  sed  non- 
ikunquam  bis,  in  qnos  jacilur,  et  dulce  est.  Quod 
genus  maxime  vel  sapiens,  vel  alius  urbanns  exer- 
cei,  praecipue  Inter  mensas  et  pocula,ubi  racilis  est 
ad  iracundiam  provocatio.  Nam  sicut  in  prxcipiii 
stanlem,  Tel  levis  ucius  impeliit,  ita  vino  vel  In* 
fnsam,  vel  aspersum,  parvus  qnoque  dolor  incitat 
in  rurorem.  Ergo  caotios  in  convivio  abstinendum 
scommate,  quod  teclam  intra  se  babet  injuriam. 
Tanto  enim  pressius  baerent  dicta  talia,  qoam  di- 
rectae  loedoriae,  ot  hami  angolosi,  qoam  directi 
mucrones,  tenacios  infiguntur.  Maxime  quia  dicla 


POLTGRATICUS.  -  LIB.  VIIL 


710 


conlinei.  Scomma  quidem  A  «  Yeniel)am,  inquil,  scd  noz  me  compreliendli.  » 

At  de  usu  loedoriae,  vel  scommatis,  et  civilitate,  di- 
cetur  in  »equeniibos ;  nunc  ostemiisse  suflQciat,  qnia 
arguere  licitom  est,  qiiod  aequum  est  esse  corre* 
ctom.  Unom  lantuin  de  scommatibiis  Alexandri, 
quasi  in  calce  libelli  bojus,  superioribos  anneclnm. 
Gom  euim  rex  Darius  ono  et  al(ero  praeJio  virtuiem 
ejos  ezpertos,  pariein  rejsni,  Taiiro  monte  lenus,  et 
tiliam  in  matrimonium,  cum  decies  centum  millibus 
talentnm  polliceretur,  eique  Parmenion,  vir  mognua 
inter  Alexandrinos,  dixisset  se,  si  Alexander  essei, 
osorom  bac  conditione,  respondil :  <  Et  ego  si  Par- 
roenion  essem,  eadem  oterer :  i  tacite  quidem  co:i- 
siliarii  timiditaiem  argnens,  voce  duabus  victoriis 
respondente,  dignaque  cui  tertia,sicoi  evenit,  iribu- 


hujosmodi  risum  praesentibus  movent ,  quo  velut  ^  eretur*  Liberom  ergo  foit,  et  semper  licltom  liber 


assensus  genere,  confirmantur  injuriae.  Est  auiem 
loedoria  hojosmodi  :  i  Oblitusne  es ,  qoia  salsa* 
luenta  vendebas?i  Scomma  aotero,  quod  dictum 
est,  contumeliam  esse  relatam,  ule  est :  c  Memini^ 
niiis,  quando  brachio  te  emungebas.  i  Mam  cum 
res  eadein  oirobique  dicta  sit,  itlud  tamen  loedoria 
esl :  qood  aperte  objectoin  exprobratomqne  est  : 
boc  scomma,  qood  figorate.  Sont  scommata  niinos 
aspera,  qiiae  quasi  edentatae  belloae  sont  roorsos.  Ut 
Tullios  in  consolem,  qoi  ono  tantom  die  consiila- 
iiini  peregit :  <  Solenl,  inqoit,  esse  flamincs  dialeSt 
roodo  consoles  diales  bal>emos. »  £t  in  eqmdem  : 
4  Vigilantissimos  est  consuJ  nosier  Camus,  qui  in 
consuiatu  suo  somnum  non  vldit.  i  Eideinque  ex- 
probranti  sibi  quod  ad  eom  consulem  noii  venisset : 


tati,  parcendo  personis,  dicere  de  viiiis,  qnoniani 
et  jos  est,  qoo  licet  veras  expromere  voces,  ei  quod 
eiiam  servls  adversos  dominos,  dum  vera  loquun- 
tor,  Decembrein  indolget  liberutem.  Tonc  ergo  nou 
iinpetrata  veoia,  quae  Ipso  Jore  compeiit,  lingoas 
acuont,  et  qoidqiiid  eos  toto  anno  orii,  impone  re- 
dargonnt,  palam  detegenies,  et  crimina,  dum  lanien 
expleiis  Saturnalibus,  ciira  veniam  nequaquam  ad 
siccusaiionem  domiiiororo  palronoruinve  prosiiiaiit. 
Utor  ergo  iibertate  Decembris,  ei  jiissis  tuis  ob« 
temperans,  qood  me  et  te  nrit,  beneficio  juris  coin« 
moni  fldenter  argoo,  uod  necesse  raius,  veniani  iin- 
petrare,  In  bis  quae  publicae  serviuul  uiiiiiali,  ec 
tuae  sont  placita  voloniaii. 


LIBER  OCTAVUS. 


PROLOr.US.  c 

Soleni  qui  mare  enavigant,  illis  habere  graiiam 
et  referre,  qoorom  benefido  pericola  evaserunt. 
Accenduntur  ignes,  clamores  excitantur,  eriguniur 
et  signa,  quibos  Scyliaea  vorago,  torbo  Gharybdis, 
saxa  latentia,  tractos  et  tenacilas  Syrtiom,  a  na- 
^igantibos  qoeant  salubriler  declinari.  Sic  et  his, 
qoi  ea  imminere  denontiant,  qoibus  salos  pericli« 
tatur  liumana,  rectissime  gratia  debeturex  merito: 
et  qui  eam  merentibus  non  rependit,  ingratus  be- 
neficii,  dignus  est  salutis  dispendium  sustinere. 
Nemo  auieni  est,  qui  salutem  viiiis  nesciat  iinpe* 
diri,  eaque  ex  amore  proximorum  nolari  ad  fngam, 
pubiice  iiiterest.  Vita  siquidem  huinana,  quodvis 
freto  proceilosior  est,  nec  possunt  vilari  discrimina, 
nisi  suis  denuntieniur  indiclis.  Ad  hanc  vero  ope- 
ram,  publicae  oiiliiatis,  et  tuae  Jussionis  stimulis 
argeor,  licet  in  me  nibil  agnoscam,  quod  attentio- 
nero  provocet  audilorum.  Ilomo  undique  immu- 
nitus  et  imminutus,  cui  nec  vita  ad  conscieniiam, 
nec  ad  doctrinam  scientia,  nec  opera  suppetunt  ad 
cxcinplum.  Unde  in  mea  plurimis  conciamatur  ut 


laccam,  dicentibos  qood  necetiam  virtotis  specios:i 
laus  esl  in  ore  peccatoris.  Hoc  hi  soli  faciuni,  qnibus 
vitia  placent,  currenles  in  roortero,  neroine  revo- 
cante,  aut  qui  salvantor  inviti.  Naro  quibus  bona 
placeiit,  non  a  quo,  sed  qoid  dicator  aitenduni,  et 
ex  caosis,  dicentis  dicla  pensanies,  gratuin  habent 
quidquid  undecunque  elicitoro  proficit  ad  virtutem. 
Non  ergo  qois,  sed  quid,  quave  de  causa  scribam, 
diligens  lector  attendat,  et  ubi  male  dicta  inve- 
Dcrit,  sincenis  judex,  et  nec  invidiae,  nec  odii,  nec 
alterius  afiectionis  niotu  concussos,  testimonium 
de  malo  perhibeat,  et  ubi  bene  dixero,  non  roe 
caed;»U  Mihi  Umen  pro  minimo  est,  si  innocentix 
meae  gratis  detrabitur  a  perversis,  quos  emendari 
veliero,  si  me  tamen  benignitaiis  tuae  favor  exce- 
perit.  Quidquid  auteni  a  praesentibus  paliar^spero» 
auctore  Deo  et  chariiate,  qua  urgeor  ad  scriben- 
duitt,  mihi  praeslante  fiduciam,  quod  labori  meo 
gratia  non  deerit  posierorum.  Odio  siquidem,  vel 
aniore,  in  partem  alterutram  praesentiuro  plerum' 
que  judicia  prolabuntur.  Nihil  equidem  pr.Tsenii 
opcri  ex  proposiio  iuseretur,  quod  uon  sll  rationCi 


714 

Td    prxcedentium 

initim.  [n  quibut  Umen  quid  sequendum  sit,  le- 

cioris  reliiiquilur  arbiirio,  ut  procul  a  nomine  meo 

fatiam  viiium,  et  notam  menliendi.  Sed  hxc  hac- 

teiius.  Nunc  iranseamus  in  Epicureorum  castra,  et 

quod  ibi  pro  certo  fueril  expioraiump  in  medium 

proferatur.  Nam  ad  eorum  sectam    indubitanter 

pertinere  noscuntur,  qui  in  onnibus  propriae  ser- 

Tiunt  voluntati. 

Cip.  I.  Quod  Gnathoniea  sube$t  Thra$onianie :  et  de 
Siplem  principalibu$  vt/iti,  et  sequela  eitrum^  se- 
cundum  beaium  Gregorium  :  €t  quod  inanie  gloria 
nobiiem  habet  orium. 

In  lota  ergo  Epicureorum  familia  insignis  est 
Thraso;  et  licet  non  ezierit  primtis,  aut  otnnium 
prinius  habendus  esi»  aut  iion  rainimus  iraer  pri- 
mos.  £t  namque,  licet  ineptus  sit,  tou  Gnathoni- 
conim  fiictio  famulalur.  Et  forte  comiciis  i Jeo  Gna- 
thonem  introduxit  servum  militis  gloriosi,  ut  ele- 
ganier  innueret,  quoniam  et  in  vita  homioum  et  in 
assertioiie  moruin  subest  Gnathonica  Thrasouiana. 
Altera  umen  pendet  es  altera ,  adeo  quidem ,  ut 
invicem  sine  se  esse  non  possint.  Nam  et  Gna* 
thonis  opera  inutilis  est,  si  non  sit  miies  gloriosus» 
etforie  Thrasonis  arrogantia  conquiescet,  si  noii 
eam  failacia  Gnathonis  exceperit.  Gomici  forte  con- 
temnis  eunuchuin,  sed  in  eunucho  fere  omnium 
TiUm  expressit.  Et  eo  quidem  hbeiius  et  elegao- 
tiua  omnes  arguit,  quo  cautius  fictitio  argumento. 


JOANNIS  SARESBERIENSiS 


714 


scriptorum    auctoriute   sub-  A  ^'liOf  detractio»  exaulutio  in  adversis  proximi, 

aOlictio  autem  io  prosperis  iiascitur.  De  ira,  rixar, 
tumor  mentis,  contuDieli^,  clanor,  indignaiio, 
blasphemiae  proferuntur.  De  tristitia,  maliiia,  ran- 
cor,  pusiilanimiUs,  desperatio,  torpor  circa  pras 
cepta,  vagatio  mentis  circa  illiciu  prodeoni.  De 
avaritia,  proditio,  fraus,  faUacia»  peijuria,  inqoio* 
tudo,  vioientiae,  et  contra  misericordiam  obdura- 
tiones  cordis  egrediantur.  Do  Tcntris  ingliiTie, 
inepU  Ixtitia,  scurrilitas,  immunditia,  rouliiloqoia, 
hebetudo  sensus,  circa  inteliigentlam  propaganiur. 
De  luxuria,  c«ciias  mentis,  inconsideratio,  in- 
constantia,  praeclpiutio,  amor  sui,  odium  Dei,  affie- 
ctus  prssentis  sscult»  borror  autem  vei  desperatio 
futuri  generatur. 
D  Sed  quomodo  ab  invicem  principalia  prodeant, 
idem  doctor  exponit.  Prima  namque  soperbiae  so- 
boles,  dom  oppressaro  meniem  corroperit,  mox 
invidiatn  gignit,  quia  nimirum  doro  vani  notniois 
potentiam  appetit,  ne  qois  alius  bonc  adipisei  ts- 
ieat,  intabescit.  luvldia  qooque  iram  generat,  qaia 
quauto  interno  iivoris  vuliiere  anlmus  saociatur, 
Unto  etiam  mausuetudo  (ranquiilitatis  amittitur. 
Et  quia  quasi  dolcns  membrum  Uiigitur,  idcirco 
opposilx  actionis  mauus,  vclul  gravius  pressa  sen- 
tltur.  Ex  ira  quoque  tristilia  oritur,  quia  inrbau 
wens  quo  inordinate  se  concutit,  eo  ad  dicendum 
mala  confugit :  et  cum  dulcedinem  tranquilliutia 
amiserit,  nihil  hanc  nisi  ex  perturbaiione  snbse- 


sine  lassione  personarum,  vitia  denudavit.  Si  nobi-  ^  quens  moeror  pascit.  Trtstitia  quoque  ad  avaritiam 


Ilorem  quaeris  auciorem ,  roulti  procedunt  ceno- 
doxise  repressores.  Est  autein  cenodoxia,  ut  Pa- 
tribas  placuit,  inanis  gloria,  quap  mentem  inflat  et 
aures,  et  nihil  aliud  emoluinenli  de  solldliate  vir- 
tutis  roortalibus  affert.  Cum  autem  superbia  sit 
totius  peccati  initium,  hanc  de  se  priinam  sobolein 
gignit.  Ab  hac  enim  virulenu  radice  superbiae, 
septein  principalia  vitia  orluntur,  quae  quidero 
principalia  dicuntur  respectu  niinorum,  quae  ex  his, 
velut  hydrae  capitibus,  multipliciter  pullulant.  Quo- 
rum  ut  nomina  et  figura;  fidelius  teneantur,  qua- 
liter  hanc  pestiferain  arborem  beatissimus  papa 
Gregorius  depiiigit  in  Moralibus,  si  vacat,  paulisper 
attende.  Primos  ergo  raiiios  hujus  planiae  sic  di- 


derivaiur,  quia  dum  consiliuro  cor  bonum  in 
metipso  intus  amiseril,  unde  consolari  dcbeat  foris 
qtiaerit.  Et  tanto  magis  exteriora  bona  adipisci  de- 
siderat,  quanto  gaudium  non  habet»  ad  quod  in- 
trinsecus  recurrat.  Et  quidem  singula  eorum  suae 
perniciei  afferunt  fructutu,  cum  inanis  gloria  Deom» 
Invidia  proxirouro,  ira  auferat  e't  se  ipsum  :  tristi« 
tia  solatii  fit  ignara,  avaritia  dum  per  exUriora  va- 
gatur,  edacitatis  suae  roaceratur  jejonio.  Ut  vero 
roaciei  suae  iudigeniiaro  expleat,  prolabitur  ad  doo 
carnis  vitia  qux  sequuntur.  in  quibus  liquet  quod 
de  ventris  ingluvie  luxuria  nascitur^  dum  In  ipsa 
distributione  membroruro,  ventri  genitalia  videan- 
tur  esse  subnexa.  Unde  duro  unuro  inordinau  re- 


stlnguit,  ut  sit  priinus,  inanis  gloria,  secundus  in-  D  ^lcitur,  aliud  procul  dubio  ad  couturoelias  excita* 


vidia,  Urtius  ira,  qiiartus  trisiitia,  quintiis  avaritia, 
aextos  veniris  ingluvies,  luxuria  sepiimus.  Unde 
et  Salvator,  quia  nos  his  superbiae  vitiis  captivos 
doluit»  ad  spirituale  liberattonis  praelium  septi- 
forrois  gratiae  spiritu  plenus  venit.  Cum  vero  vitio- 
ruro  quinque  spiritualia  sini,  duo  carnalia,  unuro- 
quodque  eorum  tanta  sibi  cognatione  jungitur,  ut 
non  nisi  alurum  de  altero  generetur.  Habentque 
rami  singuii  ramusculos  de  se  procedentes,  tanta 
quidem  ampliiudine  dilatatos,  ut  rounduro  fere 
toturo,  in  malignum  posituro,  pene  operiunt.  Nam 
de  inani  gloria,  inobedientia,  jactantia,  hypocrisis, 
contentiones,  perttnaciae,  discordise,  et  novitaturo 
prifisumptiones  oriuntur.  De  invidia,  oJiuro,  susur- 


tur.  Haec  quidem  Gregorius,  imo  per  Gregorium 
Spiritus  sanctus.  £x  quo  constat  ei  qui  ad  saluiem 
tendit,  priroaro  superbiae  sobolero  exstinguendain. 
Quae  si  paulisper  succreverit,  orouium  vitiorum 
frutices  de  sc,  ut  praedicium  esi,  gignit.  Nam,  eul 
sit  apud  aliquem  quandoque  praecipua,  nequaquara 
possibile  esi,  ut  sit  sola.  Si  enim  quempiam  inanis 
gloria  stimulat,  necesse  est,  ut  per  abropta  viiio- 
rum  praeceps  ruat*  Hoc  est  autein  quod  nobile  ceii- 
setur  vitiuro,  adeoque  huroanae  fragiliutis  deniul- 
oet  ingenium,  ut  vix  sit  vel  a  praeclaris  mentibua 
alienum.  Nam  et  orturo  nobilem  habet,  suique  di- 
spendii  processum  nescit,  antequam  a  fastigio  cor- 
ruat,  quod  optavit.  Nam  et  dc  sc  iuvicem  vitia 


715  POLICRATICUS.  —  LIB.  Vin.  714 

oriunlor,  at  inanis  gloria  etiam  in  virlute  originis  ^  odio  foret.    Veieribos  Roniaui»  suinnium  luxuria 
siise  figtt  radicem.  lii  quo  enim  quisque  prx  cxie- 


ris  poilel,  in  eo  nisi  adsit  moderatrix  gratia,  faci* 
lius  intumescit. 

Caf.  II.  Quod  raru$  ett  contemptor  glorim;  et  de 
tribut  locit  a  quibui  laudit  mauria  trahitur :  et 
quof  sit  lau$  vera,  quce  perfecta,  qute  neulra;  et 
de  moderatione  largiiionum. 

Vix  tameu  est,  qui  Tanae  gloriae  nun  insistat,  et 
eain  qiKe  ab  bominibus  est,  non  concnpiscat  lau« 
dem.  Ad  banc  alii  virtute,  alii  virtulis  iroagine,  alii 
naturx,  aui  forlunae  beneflcio  proflciscuntur.  Ex 
his  enim  tribus  locis,  placult  oraioribus  laudis 
essemaieriam.  Nam  et  ab  animo»  aut  corpore,  aut 
ab  exlraposuis  peti  debet.  Porro  animl  bona,  aut 


crlmen.  Ejus  quoque»  qui  laudatur^  habenda  est 
ratio»  cum  operibus  necessariis  graiuiu  recte  facta 
laudem  praeripiant»  et  pro  ratlone  personarum»  rea 
plerumque  habeatur  vel  bonesta^vei  turpis.  Si  ergo 
recta  via,  id  est  virtute,  sibi  quis  iaudem  conei- 
llatt  suo  laudis  innitiiur  fundamento.  Si  vero 
altunde  glorlam  quaarat,  plane  desipit,  nec  ad  eam» 
quain  videtur  affectare,  pertinget.  At  inter  ips» 
virtuils  opera  censentur  gloriae  implioris,  qu»  de 
liberalitatis  aut  magnanitnitatis  fonte  proveuiunu 
Ea  euim  favore  populari»  clarius  efferuntur,  et  vi- 
dentur  esse  prvcipna»  qoje  magis  ardua  sunt,  vei 
quae  pluribus  prosunt.  In  his  tamen  ionge  libera- 
iitas  anleceiiit»  quae  et  animi  indiguationem  mit^ 


corporis,  aut  naiuraliter  insiia  sunt,  aut  studio  B  gai,  detrahentium  linguas  obtundit.  cohibet  etiam 


comparata,  aut  causaliter  et  casualiier  accesse- 
runt.  At  in  his  certi  sunt  grados  pro  dignitate 
eoram  in  quibus  consistunf,  et  quibus  petunlur. 
Primas  siquidem  commendationis  gradus  est,  qui 
ab  animi  dole  provenit.  Secundus  et  medius,  qui 
eorporis  vafetudinero  approbat  et  venustatem.  Ter- 
lius,  itiemque  novissimus,  qai  exleriorum  conti- 
net  laudem.  Quod  et  Apuleium  docuisse,  superius 
retiili.  Et  laus  quidem  animi  vera  est,  sxpeque 
perfecta»  si  tamen  ei  tenaciier  bona,  quae  lu  ipso 
commendantur,  inhaeserint,  adeo  quidem,  ut  sint 
inseparabilia.  Cerlum  est  enim  qiiia  invito  auferri 
Ron  possunt.  Alias  quidem  vera  fortasse,  sed  per* 
fecia  esse  oon  potest.  Corporis  autein  verislmilis  ^ 
est  coiumeiidaiio,  sed  perfecta  nunquam.  Naoi 
l»ona  ejus  queunt  semper  anferri  inviio.  Naiura 
eiiim  ejus,  et  debilitari  polest  jugiter,  et  corrumpi. 
Adveiititiorum  vero  perfunctoria  graiia  est,  et  nec 
veram  nec  perfectam  babent  laudem,  imo  nec  ve« 
risimilem.  SufEciat  eis  si  vel  probabiiem  imiientur. 
Siqiiidem  in  utramque  partem  flectunlur  facile.  Et 
nisi  possideiitium  juvenlur  usu,  non  tam  ad  laudem 
sunt,  quam  ad  vituperium  proniora.  Nam  divitiae, 
€t  potentiae,  et  gratia,  cum  plurimum  virium  deiit, 
in  utramque  partem  certissimum  faciunt  experi- 
mentum  inorum,  fitque  possessor  morum  ab  eis 
quandoque  melior,  interdum  pejor.  Caeterum  opera 
ipsa  mentis  aui  corporis,  etsi  simpllciter  bona, 


manus  hostiles,  et  a  facie  boininum  operit  multi* 
tudinem  peccaiorum.  Qui  ergo  linguas  horoinum 
aut  captanty  aut  metuunt,  effundunt  patrimonia 
sua,  miitunt  in  vulgus  missilia,  convivia  eistru* 
uni,  pusillis  et  majoribus  adulantur»  et  plerique 
porcum  potius  agenies.  quam  bomiuem,  comes^ 
sationibus  et  ebrietatibua  insistunt,  mimos  et  hi- 
striones  fovent,  nequissimas  artes  remunerant,  ad- 
mittunt  nebulones,  maledicorum  excitant  lingoa» 
ad  implendam  procacitatis  suae  maliiiam,  dum  si* 
lentium  eorum,  aut  virulenta  dicaciias,  maie  me- 
rilo  donatur  praeniio.  Sunt  qui  in  his  maximuin,  et 
vere  ^olum  divitiarum  reputant  usum,  si  multipli- 
cent  ollas  carniom,  conviscerationes  exerceanl 
quoiidianaSy  si  nec  modum  convivii,  nec  uuinerum 
noverintconvivarum,  nec  aliquam  habeant  regendje 
familiae  rationem.  Quam  si  forte  videris  conveiiisse, 
forum  convocatum  credas,  non  prandentium  aui 
coenantium  turbam.  Hoc  tamen  apud  dilissimos» 
licet  et  manus  inferior.  in  eo  pro  modulo  suo  prae« 
poientium  vestigia  imitetur.  Quisquis  enim  famaa 
peiitor  est,  vires  suas  excedit,  et  non  quid  possii, 
sed  quid  aliis  placeat,  attendit,  et  illud  festinat 
impiere.  Sed  esio,  ut  ad  faniam  potius  quam  ad 
conscientiam  quis  liberalitatem  exerceat,  quia  nulli 
viriuti  praecludenda  est  via,  miinos  tainen,  et  jiro- 
fessiones  obscenas  fovere  beneflciis,  ilticitum  est  ef 
infame.  Refert  Valerius  quod  civiias  Massiliensium 


vel  absoluie  mala  sint.  vituperaiionem  interduin,  D  ^*''*®  gravitatis  custosexstilerit,  utnullum  aditum 
aut    laudem  contrabunt,  pro  arbitrio  judicanlis. 


Uiide  et  in^eresse  plurimuin  putat  Arisioleles,  ubi, 
qaidqiie  laudetur,  aut  vituperetur.  Nam  plurlmum 
refei  t.  qui  sini  audientium  mores,  quae  publice  re* 
cepta  persuasio,  docet()ue  in  rheloricis.  ut  illa 
Hiazime  quae  probaut  esse  in  eo  qui  laudabitur  pu- 
blice,  credant;  aut  in  eo  contra  quem  dicitur,  ea 
quae  omnes  oderunt,  eritque  qooties  quid  fleri  po- 
icril,  singnlorum  docenda  utiliias.  Quod  enim  ex- 
petllt,  omnes  approbant,  etsi  honestnm  aliud  aliis 
videatur.  Slodia  liiterarum  ihinus  honoris  meren- 
tur  Lacedxmone  quain  Athenis  :  forte  plus  patien- 
tia,  fortitndo.  Ilis  rapto  vivere  honestuin  est,  aliis 
curft   leguni,  frugalitas  apud  Sybaritas  fortassis 


inimis  daret  in  sceiia,  qiiorum  arguinenta  majore 
ex  parte  stuprorum  coniinerent  actus,  ne  talia 
speaandi  cousuetudo,  etiam  iuiitandi  licentiam  fa- 
ceret.  Nunquid  ergo  honestum  est  illos  a  Chrislia* 
nis,  inio  et  clericis  audiri  In  coena.  qui  nec  a  gea- 
tilibus  audiebaotur  in  scena  ?  Lacedaemonii  libros 
Archilochi  e  civitate  sua  exportari  jusserunt,  quod 
eorum  parum  verecundam  ac  pudicam  leciionem 
arbitrabantur.  Noloerunt  enim  ea  liberorum  suo- 
rum  animos  imbui,  ne  plus  moribus  iioceret,  qtiam 
ingeniis  prodesset.  Itaque  maximum  poetam,  aul 
cerie  suinmo  proximum,  quia  domum  sibi  invisan 
obscenis  maledictis  iaoeraverat  carminum,  exsilio 
miictarunt.  Simili  lere  seDtentia^  condemnau  ett 


715 


JOANNIS  SAr.ESBERIt^lSIS 


7(6 


lasciYia  carmiiium  in  Nasone.  Nunquid  liciium  est  A  merciricio  cum  res  derecerinC,  evtnescit.  Nam  gra- 


audiri  in  (fociilis,  quoil  jejuna  8ol)rielas  non  aude- 
liai  audire?  Eadem  civiias  omnibus,  qiii  per  ali- 
quam  religionis  siuiulaiionem  alimenia  inerliae 
quasrebanty  clausas  iiabcbai  porlas,  niendaceiii  et 
fucosain  superstiiionem  subniovendam  esse  existi- 
mans.  Hi  tamen  qtii  superslilionis  sibi  conscil 
ftunt,  praecipuam  parteiu  vindicant  apod  eos  qui 
laiidis  amore  macerantur.  Porro  sicut  avaruin  a 
largo,ltaetprodigum  quadam  conirarietate  diflTerre 
eensuerunt,  qui  duo  uniiis  opiuaii  suni  esse  con- 
Iraria,  quantiiate  alierum,  alterum  qualitate.  Si- 
quidem  niagnanimilali  tiiniditas  adversallir  quali* 
tale  niali,  duni  audenda  metuit;  et  a.iidacia  qtianli- 
late,  dum  pius  quam  audenda  praesumit.  Prodigali 


tia^,  quam  non  virtus,  sed  fortuna  concilial   amor 
mereiricis  reciissime  comparatur. 

Cap.  III.  Qttod  omnit  profeuio  $uot  Tkratones  habet: 
et  dt  persontM^  qtiee  ad  $imUwiinem  eunuchi  Te- 
renliani  $inl  apud  inaniter  gloriante$:et  quodmnuL 
gloria  meretrici$  more  loculo$  $equiiur. 

Esi,  ni  dif imus,  in  quavis  professione  inTcntre 
militcin  gloriosum,  qni  obsequiis  et  moneribiis  suaro 
Tbaidem,  id  est  nomen  celebre,  el  quasi  famae 
graiiam  captat.  Sed  ei  nec  Gnatbo,  nt  decipiat,  nec 
Pliaedria,  qui  laudem  praeripiat,  nec  qui  dona  cor- 
riimpat  adolescens,  aut  servus  Parmeno,  qui  desi- 
-  pieniem  irrideat,  deest.  Apud  eunucbum  comici 
audi  Gnatbonem,  et  an  ipsuin  in  ramilia  gloriantium 


tas  iiaque  eroganda,  et  non  eroganda  profundil  in  B  ^•'^«af.  dlligenier  aitende 


eas  res,  qiiae  nullam  sunt  oinnino,  aui  brevero  ba- 
bitur»  niemoriam.  llanc  auiem  effusionem,  Gice« 
rone  auciore,  commendasse  dicius  est  Tbeopbra- 
stus  in  iibro,  quem  de  divitiis  scripsity  lu  quo 
miilla  prxclare,  iilud  absurde,  quod  multum  in 
laudanda  inagniilcenlia,  et  apparatione  popularium 
mttiicruin,  laliumque  sumptuum  facultatem,  fruciuii; 
divitiarum  putat.  Quanto  Aristoteles  gravius  ei  ve- 
rius  bas  pecuniaruro  reprebendit  e£fusiones,  pra&- 
sertim  cuin  neque  necessilaii  subvenianl,  nec  au« 
geant  dignitatem,  ipsaque  illa  deleclatio  deliuit» 
uiulittudinis  ad  breve  exiguumque  teiiipus  sit, 
eaque  a  levissimo  quoriue*  In  quo  tamen  ipso  una 
cvin  satietale,  memoria  quoquemorilur  voluplaiis. 
Beue  etiain  colligit  Uxc  pueris,  et  mulierculis,  ei 
tervis,  et  servorum  simillimis  liberis  grata  esse, 
gravi  vero  bomiui,  ei  ea  qua*  ilunt  certo  judicio 
ponderanti,  nullo  modo  posse  probari.  Valerius 
Maximus,  sed  et  Cicero  refert,  quod  in  Alexandro, 
qui  largilioiio  benevolenliaro  Uacedouum  seclaba- 
lur^  hanc  profusionem  pecunije  Philippus  arguerity 
et  epistola  quidem  verba  sunt  b£c  :  Quod  le  ma- 
lum  rationis  in  istam  spem  induxit,  ut  eos  tibi  fi- 
deles  putes,  quos  pecunia  corrupisses?  An  tu  ideo 
agis  ut  Macedones  noo  le  regem  suum,  sed  miui- 
struin  et  praebitorem  puleot?  Quod  quidein  regi. 
sordidum  esse  non  ambigis,  et  corruplelam,  quam 
largitionem  potius  dici.  Fit  enim  deterior  quiacci* 
pii,  atque  ad  idem  semper  exspectandum  paratior.  «v 
Quid  autem  esl  stultius,  quam  quod  facias,  liben- 
ler  curare,  ul  id  diutius  facere  non  possis  7  Largi* 
iiones  immoderatas  rapinae  sequentur  :  cum  enim 
dando  egere  cceperis,  bonis  alienis  manns  cogeris 
luferre.  Itaqiie  cnm  bencvolentiaecoinparandaecausa 
ais  prodigus,  noii  lanta  studia  assequeris  eoruin 
quibus  dcderis,  quaiita  eorum  odia  quibus  adeine- 
ris.  Quainobrein  uec  iia  claodenda  est  res  familia- 
ris,  ut  earo  beuignius  aperire  non  possit;  nec  ita 
reseranda,  ul  oinnibus  pateat;  sed  uiriiique  roo- 
diis  adhibealur,  isque  referalur  ad  facultates.  £t 
quidem  eleganier  sivc  pbilosophusy  sive  alius  po- 
pularts  hujus  profusionis  inunoderalionem  cobi- 
buii,  qiift  quideio  gloriam  videlur  alTerre,  sed  more 


E$t ,  inquit ,  genu$  hominum^  qui  e$»e  primot  u 

[omniifm  rerum  volunt, 
Mec  $unl :  ho$  con$ector  :  hi$ce  ego  non  paro  nu  «< 

[rideant . 
Sed  hi$  ultro  arrideo,  et  eorum  ingenia  admiror  $imu!. 
Quidquid  dicunt^  laudo ;  id  rurtum  $i  negani^  laudo 

[id  quoque. 
^egai  qui$?  nego;  aitf  aio  :  po$tremo  tmperati  ego' 

[met  mihi 
Omnia  a$$entari ,  is  qucettus  nune  e$t  multo  uber- 

[rimu$. 

(TfiaESiT.  £«11.  II,  11, 18.) 
Talemne  vidisti  alicubi?  Imo  nec  quempiam  illo- 
rum  qui  felices  esse  videntur,  sine  biijusmodi  inan- 
cipio  agnovisii,  adeoque  scilum  hominein  ubiq«e 
reperies,  c  qui  boinines  ex  slultis,  ut  ail  Paimeiio, 
Q  prorsus  insanos  faciet.  •  Vide  et  quid  de  se  seniiat 


Tbraso. 

I$tud^  inquit.  e$t  datum 
ProfectOf  ui  grala  mihi  $int  quas  facio  omnia : 

Vel  rex  $emper  maxima$ 
Mihi  agebat  gratia$,qnidquid  feceram.Altie  non  iiem. 
iSe  $entper  habebai  in  oculi$,  omnem  credebat  eur 

[citum, 
Contiliaf  et  ubi  eum  $atieta$  * 

Honunum,  aut  negotii  $i  quando  odium  ceperat, 

Hequie$cere  ubi  volebat, 
Vbi  Hlam  expueret  mi$eriam  ex  animo,  i 

Tum  me  convivam  $olum  abducebat  $ibi» 

Invidere  omnet  mihi 
Mordere  clanculum^  ego  (tocci  pendere, 
iili  invidere  mi$erem  (Id.  tb.  III,  i,  II ) 

Ego  alios  palam  reprcbendebam»  alios  mordaciier 
irridebam,  ut 

Hi$u  emorerentur  omnet  qui  aderant. 
Denique  metuebani  omne$jam  me. 

{Id.  ib.  II,  4i.) 
Profeclo  magnus  bic  es|  in  oculis  suis,  et  non  e&i 
ei  &iniilis  in  toia  comoedia.  Dignus  esl  ergo  qui 
intromillatur  ad  Thaidem,  excluso  Pbxdria,  qai 
in  ea  non  minus  insanit.  Dolet  exciusos*  a  seno 
docetur  sobrio,  ut  recedal  a  meretrice.  bonoque 
sil  aniino,  quia  si  ad  ignem  accesserit,  calescet  pius 
salis,  nec  patiatur  contuinelias  merctricum,  que 
una  falsi  Iacry.mula,  quam  oculos  niisere  terendo, 
\ix  vi  expresserint»  restringcnt  amantis  bilem,  ct 
uitro  accusantes  id  agent,  ui  iillroneum  suppliciuin 
praesicni.  Nain  sapienter  aniaio  nemo  facilius  po- 
tcsi ,  qiiam  ralionc  insanirc.  Il'!jus  crgo  PhaeUrix 


717 


rOLYCRATICUS.— UB.  VIII. 


718 


ei  Tliaidis  ea  coniliiione  interest  verbis  ut  quod  A  sit,  quod  ob  causam  dalum  est,  si  ea  secuia  non 


Teibiim  audieril  taceat»  et  contineat  optime;  sin 
falsum  aut  vanuiD»  aut  Qctum,  cooliuuo  palam 
elTundit : 

Plentt$  rimarum  e«r,  hae  tttque  illae  efpuit. 

(1d.  ib.  1,  II,  250 
Utrumquearguii,  irridet  utrumquey  qnando alterum 
fallere,  alterum  Tidet  irrevocabiliter  insauire.  Ait 
ergo  eiclusus  et  gemens  prae  dolore : 
0  Thaig  utinam  enet  miht 
Part  eequa  amori$  teeum,  ae  pariter  fieret^  tit 
Aut  hoc  tihi  doleret^  aut  ego  i$tud  ab$  te  faetum  nihili 

[penderem! 
(lo.  ib.  14.) 
Ad  liaec  Tbais  : 

Pion  erucia  U  obeeero^  anime  mi  Phadria^ 


fuerit.  Quid  multa?  Ad  clamorem  meretricis  con-  • 
tribules,  convicanelque  conveniunt,  turba  fit,  eonf 
viciator  iniles,  peienti  virlbus  et  jure  resistiturt 
.  denuntlaturqoe  fnrcifero  omiilum  ineptissimo,  ul 
linguam  manusque  contineat,  quia  si  quidpiam 
turbae  fecerit,  aut  moliminis,  sibi  locl,  diei,  torto- 
risque  memdria  inustione  signorum,  promittiuir, 
in  eum  prolendenda.  Inlerrogantem  se  Tbais  qua^-> 
rere  jubet  qui  respondeat  sibi.  Hiles  opera  et  re 
perdila,  cogitur  redire  inglorius.  Et  hunc  fructum 
reporlant  miseri  amatores;  eo  tamen  addilo,  quod 
alius  rebus,  quas  iili  perdiderunt,  abutitur.  Ct,  quo 
magis  doleant,  qui  eas  meretrici  subripuit,  sibi 
successisse  non  putat,  nisi  sluliitiam  et  infortiinia 
Non  pol  quemquamplu$  amem,  aut  plu$  diligam^  B  amanlium,  suosqne  successus  in  audilu  'otnnium 


£o  [ecit  $ed  ita  erat  ree,  faciendum  fuit. 

(iD.  ib.  15.) 

Plane 

CredOf  inquit  Parmeno,  mi$era  prce  amore  excln$it 

[hune  forat, 

(lD.  ib.  48.) 
Qaid  miiUa?  M  agit  fallacia  meretricis»  ut  unus 
amantiuro  alteri  priores  partes  cedat  per  aliquoi 
dies,  dum  deterius  rebus  ainissis  emungatur  ad- 
nissas.  Mos  est  enim  gerendus  Thaidl ,  quae  pro- 
fusiores  et  perditiores  admittit.  Interim  qnid  donare 
queant,  aul  mittere,  exclusi  deliberant.  Nam  po- 
lissimus  est  apud  eam,  qui  novissima  mittit.  Ubi 
vero  prtorem  emunxerit,  redit  alter,  exclusoqiie 
priore,  delegat  ei  moestam  doloris  sui  provinciani.  G 
Insanit  ergo  roiles,  et  in  impetu  doloris  polius  vel 
moriendum  esse  decernit,  quam  in  se  contomeliain 
tam  insignem  aecipiat.  Familiam  convocat,  disponit 
bellum,  et  prostibulum  collectis  viribus  expugnare 
decernit.  Progreditur,  menle  et  ore  revolvit  inju- 
riam.  LoqiMtor  grandia,  cl  minis  fervet;  sed  cum 
ad  conflicium  accedit,  meroor  amorls  prlstini,  prae- 
ceptum  recolit  militare,  quo  ex  auctoritate  Sci- 
pionis  liquet,  quia  c  omiiia  prius  consilio  experiri, 
qoam  armis  i  sapientem  decet.  Thaidem  ergo  suam 
ex  pacto  sic  coavenit,  ]ure  non  viribus  agens. 
Primnm : 

7hai$  hocmhi  reeponde^  eum  tibi  do  i$tam  virginem^ 
[dixtin  h9$  die$  mihi  $oli  dare  le  ? 

(ID.) 

Thais : 

Quid  tum  poeiea  f 
Concedere  videtur,  qus  non  negai.  Thraso : 
At  mihi  ante  oeulo$  coram  amatorem  adduxti  luum. 
Et  illa : 

Qiiid  ciim  eo  litiga$? 
Ecce  quia  amic»  patrocioio,  nec  verba  mlscere  curo 
rivali  licilaro  est : 

Ciiiii  eo,  inqiiit,  clam  le  eubduxti  nuhi^ 
Et  ilb: 

JLibuit^  inqait.  Pamphilam  ergo  tedde  hue,  niii  eam 

[mavi$  eripi. 

(ID.) 

iCqHum  ct  Jusiuro  videiur  petcre,  cuin  repeii  po8« 


prxconetur  et  publicet.  Audi  Chaerearo  occultum 
dare  PamphilaB  corruptorem.  Quid  meretrlce  do« 
cepia,  loquatur  egrediens. 
Num  qui$  hic  e$l  f  Nemo  e$t.  Num  qui$  hie  me  ee- 

[quiturf  nemo  homo  e$t. 
Jamna  erumpere    hoc  lieet   mihi  gaudium?  Proh 

[Jupiter^ 
Nunc  e$l  profecto^  inter/ici  cum  me  po$$um  perpeti : 
Ne  hoc  gaudium  coniaminet  vita  cegritudine  aiiqua. 
Sed  neminem  hjc  curio$um  intervenire  nunc  mihi 
Qtti  me  eequatur,  quique  }am  rogando^  obtundat , 

[cruciet^  eneeet, 
Quid  ge$tiam  f  aut  quid  lcitu$  $im  f  quo  pergam  f 

[unde  emergam  f  ubi  $iem 
Ve$titum  hune  nactu$f  quid  mihi  quaramf  $anu$ 

[liiii,  an  in$anlam  f 

(iD.  Eun.  111,  b,  1.) 
Interrogatus  haec  oronia  :  c  Imo  ego,  inquit ,  le 
obsecro  Antipho,  ut  audias  omnia,  audlas  dieui 
festum,  jucundum  eventum,  suavem  fortunain,  iu 
evnm  omnibns  historiaro  memorandam.  >  Ei  sui 
qooque  furoris  subtexuit  dolos.  In  sainma  totius 
argumenti  eo  ad  prsesens  universa  haec  arbitror 
posse  referri,  ut  constet  pro  certo,  quia  amicitioe 
prostituts  fldes  baberi  non  debet.  Nam  quae  venit 
a  sinceritate  nnimi,  fldelis,  certa,  et  fixa  est;  quaa 
ab  arca  vel  ioculis,  fluida»  incerla,  erronea,  ei  ilo- 
ficienie  viatico  emarcescit. 

Ciim  fortuna  manet  vultum  $ervati$  amici^ 
Cum  cecidit,  turpi  vertitie  ora  fuga. 
Qronis  enim  res  quae  in  commercium  venit^  ab  uiio 
D  iransit  ad  alium,.  et  diliorem  et  avidiorem  comiia- 
tar  emptorem.  At  foro  isto  nihll  iniquius  est,  qiio 
rem  semel  emisse  non  proderit,  nisi  semper  einaiur, 
et  ubl  quiaque  reni  ab  alio  venditam  viudicat,  iilsi 
et  ipsi  de  prelio  satisflat.  Quis  enim  popularem 
favorem  veiididerit  T  Si  publice  habendus  esi , 
ematur  ab  universis.  Singulis  enlm  nou  licet  pu- 
blicabona  distrahere.  Injproverbii  quoque  consii<r- 
tudinem  venit  :  quia  incauta  largitio  non  habet 
fundum.  Prseterea  qiiem  popularis  favor  ad  muneru 
extulit,  M  forie  Thrasonis  roore  enipiaro  celebri- 
taiem  exigit,  contumeliis  affectum,  honore  spolia- 
tuni,  Tiiais  altera  fama,  et  quavis  Thaide  oiinus 
fula,  a  praeempio  hoiioris  gradu  arcet,  deprimii. 
et  rfpeliil.  Iiisuliat  rivaiis,  sobrius  con^ptor  ox 


719  mnm  SARESBERIENSIS  7iO 

snUaC,  Gnaifio  fix  submurmurat,  dum  tamen  spes  A  portune,  mirificeque  testatns  s)  nnmmorum  suo- 

rum,  non  civilia  sanguinis  esse  reneraiorem.  Naiu 
qui  nunc  praecipue  nundtnatione  delectantur,  cnin 


«^st ,  aut  silet  omnino  si  desperat ,  et  ad  aiios 
Ininsit,  qnia  ei  consilium  esl,  semper  felicioribus 
adbaerere. 


Ckp,  IV.  Qmod  Hutlum  wltum  pejut  avaritla ,  nec 
amari  poue  qui  iutpectut  e$t  avatitim  :  el  de  du^ 
plici  fonte  liberalitatie  :  et  uter  $it  potior :  et  de 
Contidio  et  Gillia. 

Nec  tamen,  etsi  prodigalilas  videatur  in  culpa, 
locum  arbitror  avaritix  relinquendum.  Nulbim  enim 
Tiiium  deterius  est,  nullum  detestabilius,  praeser- 
lim  in  his  qui  principatump  aut  magistralum  aii- 
qnem  in  republica  gerunt.  Non  enim  res  ipsa,  sed 
etiam  opinio  ejns  viianda  est ;  et  omnino  impossi- 
bile  est,  ut  fidelis  videatur  aiicui,  aut  amore  di- 


pecuniam  domum  cruentam  retulerunt,  quam  inh 
probando  exsultent  gaudio,  cognoscent,  si  diligenitr 
tenatusconsulium ,  quo  Considio  gratiae  actae  sont, 
legere  non  fastidierint.  Subnectit  huic  Agrigenii- 
num  Gilliam,  quem  propemodum  ipsius  lil)erali- 
latis  praecordia  constat  habuisse.  Erat  opibus  ex- 
cellens,  sed  mulio  etiam  animo,  quam  divitiis, 
locupletior.  Semperquc  in  eroganda  potius,  quiin 
in  corripienda  pecnnia  occupalus,  adeo  ui  domus 
ejus  qnaai  quaedaro  muniflcentiae  ofBcina  credere- 
lur.  lllinc  enim  publicis  usibus  apta  monumeuu 
exstruebantur,  illinc  grata  publicis  ocnlis  specu- 


gnus,  qui  ex  meriio  apud  graves  et  circumspectos  B  cula  edebantur,  illinc  epalaroro  magnifici  appara* 


Viros  avariliae  suspicionem  incurrit.  Cum  vero  laus 
ei  favor  humanus,  quasi  a  duplici  fonte  provenianl» 
operae  scilicet  et  pecuniae,  facilior  esi  hxc,  pr»- 
terciin  locupleti.  Sed  illa  lautior  et  splendidior  et 
dignior  viro  forti  et  claro.  Nam  qui  virtutis  opera 
et  industria  liberales  erunt  quo  pluribus  profue- 
rint,  eo  plures  ad  benefaoiendum  babebunt  adju- 
tores.  Deinde  beoefaciendi  consoetudine  paratiores 
•runt,  et  tanquam  exercitatlores  ad  bene  de  muliis 
promerendum.  Si  tamen  arca  suppeterei,  nibil 
gloriosins  esl  ea  liberalitate,  quae  consisiit  in  do- 
iiis :  maxime  cum  et  Socrates,  ut  dicitur,  iuterro* 
gatus  quaenam  esset  substantia  beatitudiuis,  dignis 


tus,  labenlique  annonac  subsidia  criebantur.  Ci 
cum  haec  universis ,  privatim  alimcnta  inopia  lalK>- 
rantibus,  doles  virginibus,  paupertale  pressis  sui>> 
sidia,  delrimentorum  incursn  quassatis  solatia  ero- 
gabantiir :  bospiies  quoque  tum  urbanis  penatibus, 
tum  etiam  rusticis  tectis  benlgnissime  excepii,  va- 
riis  muneribus  ornali  dimittebantur.  Quodam  vero 
tenipore,  quiogeDtos  simul  Gelensium  equites,  vi 
tempestatis  in  possessionea  suas  compulsos,  aluit 
acvestivit.  Quid  multa?  Non  mortalem  aliquein, 
sed  propitiae  foriunae  benignum  esse  diceres  siouiD. 
Ergo  quod  Gillias  pos^idebat,  omnium  quasi  com- 
roune  patriroonium  erat,  pro  cujos  salute  et  incre- 


donare  respondit.  Ego  quidem  Socraticain  defini-  p  mentis,  tum  Agrigentina  civitas,  tum  eliam  Ticina 


lionem  sic  interpretandafn  arbitror,  ot  dignitns  in 
accipientium  necessliaie  crtdatur  esse,  vei  nieriiis. 
lllis  tnim  qui  promeroerunt,  donare  justum  est;  et 
eis  qoi  indigent,  subTenire  pium  :  i«a  lamen  ut  id 
respiciatur  in  singulis,  quod  in  facie  sapientis  sine 
robore  et  nota  Taleat  denudari.  Siquidem  iroiiari 
debemus  eom,  qui  eolem  iuum  facit  oriri  euper 
bonoe  et  matoe^  et  pluit  euper  juitoe  et  injuttoi 
iMatth,  T).  Sl  eniin  pauper  histrionem  videamus, 
•ut  mimum,  non  debemus  utique  fbvere  maliiiam, 
§ed  correptam,  et  si  fieri  potest  emendatam,  fra- 
lernae  cbarilatis  jure  oportel  sustentari  naturam. 
Expedit  enim  omni  petenti  tribuere,  tcI  affectum 
inentis  vel  solaiium  charitatis.  Inierdum  lamen  in- 


regiones  Totis  excubabant.  Colloca  ex  contraria 
parie,  arcas  inexorabilibus  clausiris  obseratas, 
nonne  praestantiorem  allquando  existimcs  illam 
impensam,  quam  banc  custodiam?  Oenique  quid- 
quid  sapienlia  disponit,  approbatur;  quod  lemeritas 
praesumit,Teraclaudisfruclum  nequaquam  assequitur. 

Cap.  Y.  De  duobut  natnralibut  affectibut^  teiliett 
amore  jutti^  et  amore  commodt  :  et  de  tequeU 
eorum ,  amore  tciticet  libertaiit ,  et  amore  domi- 
nandi :  et  de  comparatione  Cfftarit  et  Calonit : 
de  Alexandro  ,  Arittoteie^  Augutto  et  Ptatone :  et 
de  hit  qui  via  devia  ad  gloriam  pergunt, 
Quos  quidem  affectus  in  homine  ab  initio  exsii- 
tisse  sacras  Scripturae  designai  auctonias ,  appeti- 
lum  scilicet  justi,  et  coroniodi  appetituni.  Qttoram 


crepare  pigrum,  meretricem,  tcI  histrionem  con-  ^  alter  inToluntate,  alier  in  necessiiate  consistii,  et 


fundere  salubrius  est,  quani  quod  exlgunt  elarglri. 
Quid  moror t  Quidquid  cbaritas  erogat  remuneralur 
a  Domino.  Quod  dispensat  Taniias,  evanescit.  In 
Quinio  Considio  saluberrimi  exempli,  nec  sine  parvo 
ipsius  fructu,  liberaliias,  referente  Valerio,  adiio- 
tata  est :  qui,  Caiilinae  furore  Ita  consternala  re- 
publica ,  ut  ne  a  locupletibus  quidem  debitae  pe- 
cuniae,  propter  tumuliuni,  pretiis  possessionuin 
diminulis,  soWi  creditoribus  possent :  cum  centies 
atqiie  quinquagies  sesleriii  summain  in  fenore  ba- 
beret,  neque  de  sorte  quemquam  debitorum  suo< 
ruro»  neque  de  usura  a  suis  passus  est  conveniri, 
quantumque  in  ipso  fuit,  amariludinem  publicae 
confosionis,  privata  tranqulllitatc  mitigavit.  Op- 


quanlo  appetitus  justi  qui  in  voluntate  est,  amplius 
crescit,  lanio  melior  esl,  et  dignus  ampliori beaiitu- 
dine.Nam  nimis  velle  quodjustum  e$t,nemo  poiest, 
nisi  forte  quis  queat  esse  justus  niinium,  aoi  bea- 
tus.  Porro  si  appetitus  commodi  mensuram  neces- 
sitatis  excedat,  vergit  ad  culpam,  et  cupiditatis 
conscius  9  sibi  vitiorum  parit  originem.  Aller  ergo 
istorum,  quoniam  militat  cbaritati,  quaerii  quae  Dei 
sunl  :  aller  in  propria  ulilitale  Tersatur,postponens 
quae  Dei  sunt ,  aut  proximorum.  Ab  hoc  duplici 
fonte  morcs  oriunlnr.  Recti  quidem ,  si  faciai  qiiis 
alii,  quod  sibi  Tult  fieri ,  et  ab  ed  abstineat  alii 
infercndo.  quod  sibi  nollet  ab  alio  irrogari.  Distorti 
vero,  si  quis  aliuni  Ixdat,  Tel  non  prosit,  cuoi 


7fi 


POLYCRATICOS.  -  LIB.  YIIL 


711 


postlt,   qo«   qaidem  Blrinque  muhiplicilcr  fiuni.  ^  atque  prxclara  glorise  cuplditiie  feeissc.  Iluic  erg^ 

A  priore  quldem  amor  ilbenatist  aiiior  patriae »  et 

undem  extraneorum  amor.  Nam  libertaiem  non 

aiiiare  non  potest ,  qui  ae  ipsum  et  |ialriaiii  amat : 

et  in  gradu  suo   extraneum,  quiciinqoe  sincera 

f  liariiate  diligit  proximum.  Siquidem  in  eo  consistit 

cliaritas  ordinata.  Ab  altero  vero  cupidiias  doini- 

nationis   procedit»  et  laudis  et   gloriae,  et  adeo 

invalescit ,  ut  ez  opinione  muliorum ,  res  tainen 

parum  cooslderat»  examinanliuiu  virlutibtis  con- 

iiuroeretor.  Nam  qui  rectnm  sapiunt,  boc  viiiis 

majoribus  aggregant,  licel  ab  Imperilis ,  qui  tamen 

sapientum  censentur  nomine,   virtutes  subesse  vi- 

deantur.  Unde  et  veteres  primique  Romani »  prout 

eorum  docet  et  commendat  historia ,  laudis  avidi» 


viilo  non  solum  non  resistebant ,  verum  etiam  id 
excitaudum  et  accendendum  esse  ceasebant^putan- 
tes  boc  reipubiicse  expedire. 

In  libris  quoque  pbilosophiae  idem  Tullius  banc 
intutit  universalem  generalemque  sententiam : 
c  Honos  alit  artes,  et  gloria  accenduntur.  orones  ad 
siudta,  jacentque  ea  semper ,  qux  apud  quosque 
improbantur.  >  Huic  ergo  cupiditati  inelius  est 
resislere  sine  dubitatione ,  quam  cedere.  Ut  enim 
ait  beatus  Auguslinus  in  Libro  De  civitate  Dei  : 
c  Tanto  quisqiie  est  Deo  similior ,  quanto  et  ab 
hac  immunditia  miindior.  i  Quaein  hac  vita,  etsi 
nou  funditus  eradicatur  ex  corde,  quia  beaios  et 
proficientes   animos    tentare  non    cessat,    salteni 


pecuniaeliberaleserani.  Ingentem  gloriam  appete*  B  cupidlus  gloriae  superetur  dilectione  justitiae.  Nam 


Lautdivilils  spretis,  et  honesialem  utililati  qnan- 
taelibei  praeferebant.  Hanc  quidem  gloriam  arden- 
tiasime  dilexerunt,  eo  totam  referentes  vitam  et 
mortem.  Casteras  cupiditates  htijus  uniiis  vigenXe 
cupidilate  presserunL  Ipsam  denique  patrtaro  suaint 
quoniam  servire  videbatur  inglorium,  dominari 
vero  atqoe  imperare  gloriosum ,  prius  oroni  studio 
iiberam,  deinde  dominam  esse  concupierunt.  Prius 
enlm  pro  libertate,  deinde  prodominiocerUttimesL 
Faerant  Umen  quibos  justitta,  quantum  gentili 
dabatur,  sufficiebat,  copiditate  deducta.  Aliis  nihil 
•attserat*  sed  sub  imagine  magnanimitaiis  vel  iin- 
possibilia  praesuinentes »  laudem  maximam  conse- 
quebantur,  et  gloriam.  Longe  igilur  virtus  Galonis 
videtur  veritati  proptnquior  luisse ,  qttaro  Caesaris. 
Quod  ex  ipsa  senteniia  ejus  facile  llquebit.  c  Nolite, 
iiiquit,  existimare  majores  iiostros  armis  rempu- 
blicam  ex  parva  magnam  fecisse.  Si  ita  esset» 
mtilto  piilcberrimam  eam  nos  haberemus  nunc. 
Quippe  socioram  atque  civium ,  praeterea  annoruin 
ct  eqooram  major  copia  nobis  quain  illis  est.  Sed 
alia  fuere  qtias  illos  viros  magnos  feceruut,  quas 
nobif  nulla  sunt.  Domi  industriay  foris  justuin 
imperiomi  animus  in  consulendo  liber ,  neque  de- 
licto,  neque  libidini  obnoxius.  Pro  his  nos  babe- 
nius  luxoriam  atqoe  avaritiaro »  publice  egesuteiii» 
pr.vatim  opulentiam.  Laudainus  diviiias,  sequimur 
iuertiam.  Inler  bonos  etmalos»  discrimen  nullum. 


sanius  videt,  qui  et  amorem  laudis  vitium  esse 
cognoscit.  Nec  solius  Augustini,  sed  etiam  genti- 
lium  sententia  est »  gloriam  hanc  nihil  aliud  esse, 
quam  veniosi  quodammodo  spirilus  tuoiorem,  fuino 
simillimuin.  Nam  et  fumus  oculorum  obtnndit 
aciem,  et  qiio  magis  ascendit,  citiiis  deficit;et 
quo  magis  dejicitur,  amplius  solidatiir.  Cum  enini 
ad  excelsa  pervenerit,  evauescit.  Reote  quidem, 
eo  quod  a  principe  toiiiis  vaniutis  traxit  originem. 
Nimio  sui  capiuntur  amore,  qui  dum  c  nubes  et 
inania  captant,  >  et  nescio  quid  iu  manu  solidum 
apprehendere  moliuntur ,  obliviscunlur  sui»  cum 
Umen  nihil  aliud  quam  se  pculis  contueantor 
iuiquis.  Nolunt  eniro  appreliendere  quod  sunt,  et 
illiid  ad  emendationem  vero  judicio  intueri ;  setl 
phantaslicas  duntaxat  vanae  opinionis  sequuntiir 
umbras.  Siquidem  alios  spernunt  prae  se ,  et  aspl- 
rantad  impossibilia,  de  fallaci  rerum  praesumentes 
imagine.  Sic  Narcissus  in  fabulis,  dum  vana  sul 
imagine  capitur ,  abit  in  florem  ,  et  duin  se  ipsum^ 
imprudenter  aspicit ,  flos  sine  fructu  pueriliter 
evanescit.  Multorum  quoque  fuit  opinio,  et  eorum 
qui  in  veleri  philosophia  prae  caeteris  floruerunt, 
Alexandrum,  et  Aristotelem,  a  numinibus  esse  pro- 
geuitos»  eo  quod  in  omnibus  propriam  quaerebant 
gloriam.  Platonem  quoque  propter  divinam  quo- 
dammodo,  qua  eminuit,  sapientiam  ,  et  Augustum 
propter  potentiam  fortunamque  tranquillam,  a  diis 


Oiunia  virtutis  praemia    ambitio  posstdet.  Neque  d  traxisse  originem  tradiderunt.  Et  quidem  in  con- 


miram ,  ubi  vos  separatim  sibi  quisque  consilia 
capitis,  obi  domi  voluptatibus ,  hinc  pecuniae  aut 
gratiae  servitis.  Co  fit  ut  impetus  Aat  in  vacuam 
rempublicam.  >  Paocorom  igitur  virtus  ad  gloriam, 
bonorem,  imperium,  vera  vla,  id  est  ipsa  virtuto 
nitentium ,  etiam  a  Catone  laudata  est.  Ilaec  erat 
domi  industria,  quam  Cato  commemorat ,  ut  aera- 
riuro  esset  opulentum,  tenues  res  privatae.  Unde 
corraptis  moribus  vitiuin  econtrario  posuit,  publice 
egesutem,  privatim  opuieDtiam.  Ipse  TuUius  hoc 
dissimulare  non  potuit  in  eisdem  libris,  quos  dc 
republica  scripsit,  ubi  loquitur  de  instituendo  priii  • 
cipe  civiutis^  queiu  dicit  alendum  esse  gloria,  et 
consequeoter  commeraorat  majores  stios  multa  mira 


trarium  reciius  collegissent  eos  aut  divini  nonesse 
generis,  autdeorum  filios  esse  degeneres,  nisi  quia 
dii  gentium  daemonia  sunt,  et  incubi  daemones  va- 
nitatis  et  malitiae  suae  cerla  indicia,  si  quero  tamen 
gignunt,  relinquunt  in  sobole.  Nam  et  verus  Dei 
Fiiius  Deus  homo ,  propriam  non  quaerit  gloriaui 
iu  omiiibus  quae  gloriose  fiunt  ab  eo  •  sed  Patris, 
eoque  illusiratur  gratia  ampliori,  quod  ad  eum,  ex 
quo  sunt  oinnia  ,  bonorum  operum  gloriam  refert. 
Sic  et  vere  snpiens  oinnis,  vere  potens ,  et  vere 
bonus,  ad  unicuin  omnium  bonorum  fontero  ,  9m% 
omnia  laudahilia  refert,  summaro  scilicet  creat^i- 
cem,  et  individuam  Trinitatem.  Alexandri  pectus 
laudis  insatiabile,  qui  Anacharsi  comitlsuo,  eic 


723  lOANMS  SARESBERIENSIS  724 

aacloritate  Democriii  prarceploris ,  iiintimerabiles  A  aeque  iotroeanl,  voluptas  aurinm  ad  mandilbin  ma- 


mundos  esse  referenti  :  i  Ileu  me,  inquil,  iniseruin, 
quod  nec  uno  quidem  adhuc  potilus  suin!  i  Plane, 
miser,  dignusque  miseria  ,  ciijus  Tirlutes  omnes 
al)sorbuerat  laudii  insatiata  et  insatiabilis  fames 
ana.  Insullaht  ei  tragoedix  antiquorom,  eo  quod 
angtista  iiomini  possessio  fuit,  quae  deorum  omnium 
doinicilio  sulTicit.  Sed  lamcn  licet  appelitus  glorias 
aeniper  videatur  in  culpa,error  eorum  perniciosior 
eslt  qui  vel  sceleribus  inuotescere  magni  duxe- 
runt.  Pausanias  cutn  Hernioclea  percunctatus  esset, 
quonani  n)odo  subilo  clarus  posset  evadere,  atque 
is  respondisset ,  si  occidisset  aliqueni  virum  illu« 
strem,  Tuturum  ut  in  gloriain  ejus  id  ipsuin  redun- 
daret,  conlinuo    Philippum    interemit,  et  ({uidem 


gis  videiur  accedere,  et  qu»  ei  giislu ,  vel  (aciu 
provenir,  sordidior  est,  et  olfaciendi  et  videndi 
delectatio  medium  locum  tenet.  Nam  neqne  saiis 
interdum  habet  manditiae»  nee  ad  sordes  pernicio* 
sissimas  nsque  prolabitur.  Siquidem  mores  per 
oculorum  fenestras  ingreditur,  cum  quispiam  dc- 
lectatur  circensibus,  certamine  athletarum,  bistrio- 
nutn  mobiliiate,  mulierum  formis  ,  splendore  gem- 
marum ,  vesiium ,  metallorum  ,^liorumque  quibas 
liberlas  animae  captlvatur.  Rursus  si  audiios  vario 
organorum  cantu,  vocnmque  flexionibas  malceatur 
ad  carmlna  poetarum,  comoediarum  et  tragoedianini 
actus,  mimorum  urbanitate»,  et  strophas  et  quid- 
quid  hiijusmodi  per  aurem  incedit,  virilitatem  men- 


quod  petierat  assecutus  est.  Nam  et  se  parricidio  ^  tis  efleminat.  Odoris  aotem  suavitas ,  et  dlversa 


notum  posteris  reddidit,et  celebri  supplicio  pail- 
buli  cui  aflTixus  est,  corona  aurea  ,  quam  Myrtalis, 
quae  et  Olyiupias  dicia  cst,  capiii  ejus  pendeutis 
imposuil,  nullum  dante  solatium.  In  vindiclam 
tamen  pudicitiu:  per  injuriam  prostitutae  Philippo 
nou  puiiiente,  sed  deridente  injuriaro ,  poiest ,  au- 
ctore  Trogo,  aliquatenus  crimen  sacrilegii  excu- 
sari.  Inventus  est  qui  Dianx  Ephesinae  teroplum 
vellet  incendere,  ut  pulcherrimo  opere  consuinpto, 
nomen  ejus  per  totum  terrarum  orbem  diff^unde- 
retur,  furoremquesuuin  detexit  iinpositus  eculeo: 
et  nisi  Theopompi  inagn»  facundiae  iiigenium  eiim 
suis  comprehendissel  bisioriis,  beiie  consuluerant 


thymiamata,  et  amomum,  et  muscus»  peregriRi 
muris  pellicula,  quod  dissolutis  moribus  faciani, 
nemo  nisi  dissoliitus  negat.  Nain  peregrinos  odores 
ndn  nisi  dissolulis  et  amatoribus  convenire ,  coini- 
cus  et  coquus  docenl.  Porro  ciborum  avidtias  ava- 
ritiae;  roaier  cst,  et  ahimnm  quasi  qiiibusdam  coin- 
pedibus  degravatum  leiiel  in  lerra.  Ergo  propter 
brevem  gulac  vohiptatem ,  terrae  lustrantur  et 
maria  ,  et  ut  mulsum ,  vinum  ,  pretiosusque  cibus 
faiices  periranseat,  lotius  vitae  opere  desudatur.  Ipsi 
quoque  muri  Hierusalem ,  etsi  videauiur  io  petra 
solidati,  tandeui  ruunt  et  complanaotur  aequati 
solo,  Nabuzardan  coquorum  principe    imperante: 


Ephesii,  decreto  cominoni  staiuenies,  ut  telerrimi  C  ^'^^"^  ^"^"^  alieuorum  corporum,  etfeminjrum 


bominis  memoria  aboleretur  sileniio.Siniili  quidem 
▼idenlur  gloriam  affectare,  imo  majori  insania, 
qui  non  Ephesinae  Dianae  templum  religiosis  mo- 
ribus  excidendum,  sed  templum  Spiritus  sancti, 
homines  totos,  animas  scilicet  et  corpora ,  ut  per 
boc  hominibus  ionotescant,  luxuris  vastant  in* 
cendiis.  Nam  ab  eo  laudem  appetunt,  et  plerumque 
assequuotur  honorem,  unde  aequlus  fuerat  igiio- 
miniam  sustinereet  poeiiam. 

Cap.  VI.  De  luxuria  ei  libidine,  et  quinqueparliio 
moriis  introiiu  :  el  quorum  ien$uum  4M  -volupiat 
perniciosior  :  et  triplici  genere  eonvivarum  iecun- 
dum  Portunianum,  el  pernicie  gulw:et  de  convivio 
Didonii  et  Evandri,  apud  Yirgilium, 

Eatenus  jam  sermo  processil,  ut  aut  virtutem  aut 


ardentior  appetitus,  vicinus  insaniae  esi.  Quidquid 
sensus  qiiilibet  moKalur ,  ludus  ac  jocus  esi,  pne 
his  quae  afiert,  ut  verbis  comici  utar ,  hojus  rabies. 
Hinc  eniin  copimus,  irasciinur,  gestiinus,  aemula- 
mur,  solliciti  sumus,  et  expleta  voluptate,  per 
quamdam  poeniiudiuem  rursus  accendimur,  qoaeri- 
musque  facere ,  quod  cum  fecerimus  ,  iteruin 
pfleriiteainus.  Ergo  cum  per  has  portas ,  quasi  qni- 
dam  cuuei  perturbationuui,  ad  arcem  nostne  meu- 
tis  iniraverint,  utait  beatus  Hieronymus  ,  ubi  erit 
libertas,  ubi  foriitudo  ejus,  ubi  de  Deo  cogitatio, 
maxime  cum  recordatio  tactus  depingat  sibi  etiam 
praeteritas  voluptatcs»  et  rememoratione  vitioruin 
cogat  aiiimam  pati ,  et  quodammodo  exercere  quod 


publicam  fere  opinionem  oporteat  impugnari.  Ini- ^  Don  agit!  Forte  hinc   est,quod   cum  Apostolus 

ininet  enini  jam  colluctaiio    adveraus  carnem  et 

sanguinein,  et  fores    videmor  liberalitati  praeclo- 

*dere,  et  jucundiiatem  auferre  d^  vita,  cum  geminai 

vias  luxurix,  Epicureis  reclamantibus,  coarctamus. 

I  Est  eniui  blandum,  ut  ail  Valerius,  luxuria  ma- 

ium,  qiiam  accusare  aliquanlo  facllius  esl,  quam 

vitare.  >  Nain  et  volumen  quod  propheta  vorare 

praecipitur,  in  ore  quidem  dulcescit  ut  mel ,   sed 

ainaricatur  venter  cum  ipsa  dulcedo  verborum  di- 

gerenda   esl  in  usum   openiui.   Est  aulem  libido 

cognata  et  coiijuncta  luxuriae,  cujus  sequela  im- 

inuoditia,  finls  iudubilatus  confu^io  esl.  Prxr-edat 

ergo  sermone,  quae  origine  et  causa  prior  esi.  Licet 

autem  pcr  quiuque  sensuum  porias  leuocitiia  luxus 


viiiis  omnibus  censuerit  reluctandum,  adversus 
fornicattonem  non  congressum,  sed  fugam  indi- 
cens  :  Fugite,  inqutt,  fornicationem  (/  Cor.  vi).  Nam 
haec  fere,  dum  exercetur,  Domini  immemorest,  et 
praeterita,  dum  ad  memoriam  redit,  pesiiferas  eici- 
tat  voluptates. 

Utde  caeleris  taceam ,  qnos  simplicitas  egit  in 
culpam,  philosophus  acutissinius  ,  et  litteratissirous 
Christianus,  et  fervenlissimus  in  flde  Origeiies, 
sicut  ecclesiaslica  refert  bisloria,  se  ipsom  casira- 
vit,  fornlcationem  eOicacissime  fugieu<,  imo  et  om- 
nem,  qusc  fiiigi  possel,  praecavens  suspicionem, 
ut  exinde  siiie  nota  cum  virginibus  habilaret.  Quod 
auiem  miral)ilius  csl!  leguntur  quidain  pliito$opho- 


m 


rOLTCUATIClS.  -  LIB.  VIII. 


rtiin  slbi  etiam  oculos  eflTodisse ,  ne  exierioruin  A  viiil  siit  sicerae  spiritum    deprimunt , 


7t5 
exstingiint 


illecebris  caperenCiir.  Uiique  aJmirando  boni  et 
honesti  fervebanl  zelo  ,  eisi  reclt  scienliam  non  ha- 
berent.  Sciium  efit,  et  scitu  dignuin  Aristotelis 
dictaiD,  quo  voluptalnin  initia  oblivioni  mandanda 
asseruit,  et  solosexiius  recordandos.  Fessas  enim, 
poenitentiaeqiie  plenas,  quo  nriinus  avide  repelanlur» 
subjicit  animus,  et  quod  in  eis  jucundum  est,  ne 
redeant,  jubet  abscondi.  Dicat  Apostolus  quod  vo- 
Inerlt ,  quia  fornicationem  fugere,  et  gute  servire, 
aut  omnino  impossibile ,  aut  di£Bcillimum  est.  Nam 
et  illa  pars  gulx,  qu£  corpori  vires  adimit,  ncqua- 
quain  moechiae  expers  est.  Venerem  Bacchus  ple- 
rumqiie  expugnat,  et  tamen  in  sacello  volupiaiis 
nttinine  reclanianle  conveniunt.  Si  Baccbus  obti- 


sciniillulani  rationis,  se  totos  immundili»  prosti- 
tuunt,  et  bacchantium  spiriiui  devovent,  quidnani 
possunt  familiarius  imtnulare  T  C.Tterum  sunt  qui 
ista  contemnant.  Quoniam  hxc  vulgarium,  et  (ut 
ita  dicam)  plebeiorum  conviviorum  videtur  esse 
professio.  Siquidem  alia-philosophic»,  alia  civilia, 
alia  dicunlur  esse  plebeia.  In  hls  lautii  plerumque 
dicitur,  sl  sic  lua  prodigas  semel,  ut  irimenstruo 
loto  esuriens  conviva  iinpudcns,  mensas  ctrcumeas 
alienas.  IIoc  quidem  saepe  prodigalitatis,  interduin 
et  avarilise  noia  est.  Nam,  ut  dici  solet,  avarus 
cuni  incipit,  modum  excedii.  Poteris  videre  quain- 
plurimos,  qui  fere  anno  loto  parcimoniae  student, 
et  ad  purgandam  avaritiae  labem,  epulones  convo- 


niierit,  Venerein,non  volupiaiem  exstinguit.  Aut  ^  cant,  et  parasitos,   et  collegium  nugaiorum,  qui 


nnlla  ebrietas,  aut  tanta  sit,  ut  tibi  vires  eripial: 
si  qua  est  inier  utramque ,  nocet.  Ulrobique  a  Deo 
recedilur,  sed  qiia  magis  aberretur,  non  facile 
dixerim.  Sed  jam  allcrum  erroris  nomlne  non  cen- 
sctur,  quia  avariti»  propellit  nolain,  et  ingenitae 
liberalitalis  babere  videiur  imaginein.  Cuni  auleni 
liberalitaiis  effecius  iiuiic  a  loco ,  nunc  a  tempore, 
nunc  a  quanliiate,  nunc  a  persouis,  nunc  ab  usu,  et 
asslduitate  exercendi,  lauiletur :  ilia  praecipue  cooi- 
inendabilis  creditur»  quae  in  alimenlis,  et  his  qui- 
bus  natura  Indiget,  aut  viia  civilis  ornaiur,  clarius 
enilescit.  Ergp  qui  omnes  admitlit  ad  mensani, 
exactissimae  liberalitaiis  est.  Plane  quidein ,  eoque 
liberalior,  quo  plures  admillit.  Sed  boc  calculo  ^ 
paucissimi  colligunlur.  Proximus.est,  qui  eisi  bou 
omues  admiitat,  eos  quos  introducit  sic  cibat ,  aic 
poiat,  sicintricliniis  fulcit,  et  locat  discuinbenles 
in  sedilibas»  ul  nibiivel  excogitari  lautius  possil. 
Muliiplicantur  ferculay  cibi  atii  aliis  farciuntur, 
condiuntur  haec  iliis,  et  in  injuriam  naturx,  inna- 
tuin  relinquere,  et  alienum  coguntur  afferre  sapo- 
rem.  Conficiuniur  et  salsameuta.  Garo  nihil  vilius 
csi,  nisi  complurium  polliceatur  effectus ,  ct  indicia 
specienim.  Egregium  lamen  est  in  hujusmodi,  quod 
miinis»  et  histrionibus.  et  rumigerulis  placet.  Hacc 
c.-iiini  non  ad  veriiatem,  sed  ad  opinionem  omnia 
tiunt.  Coquorum  sollicitudo  fervet  arte  multiplici, 
eliciuntur  jura,  quid  quo  die  geri    oporteat ,  el 


alienae  nidore  culinae  capiuntur,  et  quos  magis  ho- 
norare  voluerint,  majoribus  oneratos  minoribus 
poculis  ingurgitant  et  distenJuni,  et  donec  rabidam 
orexin  exculiant,  aiiquid  amiciti»  aul  festivitali 
credunt  esse  subtractum.  At  hoc  ab  omni  urbani- 
tate  adeo  procul  est,  ut  barbariei  viiiis  familiarius 
sit,  quam  viue  civili.  Siquidem  convivioruin  civi- 
lium  ratio  media  est,  ut  etiam  sobrietateiR  exhila- 
ret,  et  in  satieiate  opulentia  crapulain  vitet.  Nani 
et  abundantiam  cibi  et  potus  habet,  et  quasi  copi» 
Gomu  dispensans  omnia,  sic  parcit  ut  effundat,  sic 
effundit  ut  parcat,  et  quaro  habet  penes  se  ratio- 
nem  non  negligit  quidem,  sed,  ut  ait  Portunianus, 
c  fides  raiionem  non  ostcniat  impensae.  >  Nihil 
eniin  rooleslius  est,  quam  si  triclinil  praesul  in  con- 
vivio  sedere  videatur  ad  calculum.  Unde  non  saiis 
mflii*  videniur  esse  civiles  quidaro  de  liberali- 
tate  inepia  glorlanies,  qui  singulis  noctibus  cum 
servis  sui  calculum  ponunl,  et  qnod  effuderunt  usu 
vel  abusu  diurno,  quasi  nocturnis  lacrjrmis  deflent. 
Snboriuntur  lites,  accedunt  minae»  arguuntur  aui 
furti,  aut  insipientiae  servi,  et  quasi  re  male  admi- 
nistrata,  ejiciuntur  et  torquentur  inierdum,  quan- 
doque  quod  effundere  jussi  sunt,  refundere  com- 
pelluntur  :  et  conscii  turbautur  omnes,  dum  domi- 
nuspecuniam  quae  evasit,  suspiriis  et  dolore  pro- 
sequitur.  Saepe  etiaro  evenit,  ut  qui  a|d  requisiia 
naturae  ingressus  est,  ibidero  quo  verecundia  fugit 


quotidianis  ministrari  conviviis  doiiiesticus  dictator  D  huroanum  aspecluro,  curo  minisiris  exaciissimam 


nocte  dieque  deliberat.  Undepunque  conquerit  irri- 
lamenta  gulae,  et  unde  palati  vires  eicitet  hebeiati, 
nibil  arbitrans  expediiuin  ,  nisi  cum  intemperantiae 
fuerit  satisfactuiH.  Sunt  et  qui  poculis  fercula  sub- 
ruant,  et  quasi  Ilomerici  aucioriiaie  decreti  in- 
centivum  ingenii,  el  fouiitem  viriutis ,  et  quemdain 
hilaritatit  fontem  oplnantur,  si  se  omnino  mero 
sicerave  probierini.  Phaeaciim  ergo  more  consur- 
gunly  et  qui  in  exhaurier.dis  pocuiis  perditior  est» 
poiior  judicatur.  Dici  solet,  quia  alcator  quanto  in 
arie  doctior,  tanio  nequior ;  et  plane  qut  bibacior 
tait  aiios  roalilia  et  iniquitaie  transcendit.  ^ 

Immolavit  Israel  aposlatans  a  saluiari  suo,  filios 
et  tilias  suas  dxmouiis,  et  isli  duiu  ingurgitaliunc 


sumptuuro  habent  raiionero.  Recte  quidem,  quia 
nuUus  locus  tractandis  sordibus  eis  magls  videlur 
accomroodus.  Sane  non  quod  sordiduro  dixeriro,  si 
diligens  paierfaroilias  id  agit,  ut  ei  ratio  constet 
Impensae :  si  tamen  hoc  gradus  aut  diguitas  per- 
sonae  non  adimil.  Sed  in  eo  viiain  terere,  et  toia 
roente  versari,  et  sic  quidem  ut  alius  sit,  et  alius 
videatur,  nequaquaro  arbitror  a  sordibus  alienuni. 
Et  quidero  conviviorum  civilium,  tesie  Portuni^no, 
regula  esi,  ut  his  plurimuro  pro  more  condegen- 
tium  liceat,  sobrieiate  hilari  non  soiuia.  Nam  cou- 
viveniibus  sic  niorein  geri  oporiet,  ut  licentia  lae- 
tior  ncquaquam  in  turpiludinem  luxuriae  proruaL 
Ilhi  siqiiid«fni  qnasi  ouinium  ffeniium  hostls  teter- 


727  JOANNIS  SARESBGIilEN$lS 

rima  et  acerbissima,  viianda  est.  Diogenes  lyran-  A 
iios  el  subversores  iirbium,  bellaque  vcl  boaiiliay 
vei  civiiia,  non  pro  siropiici  viclu  olerum  pomo- 
ruiuque.  sed  pro  carnibus  el  epularum  deliciis  aa- 
shHi  eicitnri.  Reclius  quidem  liellorum  liostiiiQm» 
vel  civilium  mairem  et  allricem  iuxuriam,  qu» 
non  in  sola  giila  placanda.  coiislslil,  posuissel,  sed 
lotuin  intellexit  in  parle,  dum  illam  quae  in  cibo, 
cl  poliK  et  Venere,  ei  cultu  splendido  constatt  ad 
gulae  speciem  coarciavit.  Nam  el  liis  praecipue  lu- 
xuria  eaiinel,  et  periiiciosiiis  iiocet,  qiiorum  medi- 
tatio,  etjuge  exerciliuin  esi,  ut  epulentur  quotidie 
iplendide.  Haec  eiiim  inteinperantia  bonos  mores 
siibvertit,  et  totius  iiominis  saluti  prxjudicat,  et 
nisi  cocrceatur,  prorsus    Iiumani  corporis   fabri 


7% 

Me  pin^uem^  einUhinm  betu euraia  cule  v:mi, 
Cuin  ridere  voles  Ejiicuri  degrege  porcum. 

(b.  ib,  IV,  exlr.) 
Sed  et  ex  vilissimis  cibls  vitanda  salielas  est.  Nihil 
eniiu  ita  obruit  animum,  utjilenus  venier,  et  ex- 
apsiirans,  et  buc  iilucque  se  vertens,  ei  in  nictus, 
vel  in  crepitus  ventorum  efllatione  rcspirans, 
Quale  illud  jejunium»  aui  qualis  refectio  post  jcja- 
nium,  cum  pridianis  epulis  distendimur,  et  gnttur 
nostrum  inediatorium  enicitur  latrinarum.  Dum- 
qiie  volumus  prolixioris  inedi»  famero  qu«rere, 
taniuni  voramus,  qnantum  viz  alterius  diei  nox 
digerat.  Iiaque  non  tam  jejuniuni  appellandum  est, 
quam  rrapula ,  ac  fetens  et  moltssta  digestlo.  Hxc 
quidem  Hieronymus.  Et  licet  j^unii  faciat  meuiio« 


cam  solvil.  Auctor  est  Hippocrates,  crassa  et  obesa  B  "«"^  «"»"»  religione  deducta,  frugalitalis  maximas 


corpore  cum  crescendi  moduni  iinpleverint,  neces- 
sariam  csse  sanguinis  demptlonem,  ul  babeant  in 
quas  rursus  crescere  possinl.  Alioquin  pleniludinis 
disteiitae  satietas  in  paralysin,  et  pessima  genera 
morbornm  erumpit.  Impossibile  est  enim  in  uno 
•latu  corporuin  permanerc  naturam,  sed  inotu 
tuo  crescere  vel  decrescere  necesse  est  :  et  nisi 
crescendi  capax  sit  auimal ,  oinnino  subsistere 
nequiu 

Fcrunt  et  Galenum  semper  decimx  diei  absti- 
nentiam,  loco  eflicacissimae  et  saluberrimae  medi- 
cinalis  cura  indixisse ;  nec  facile  posse,  nisi  cor- 
ruptioris  natur»  fuerit»  morbis  gravioribus  subja- 
cerei  qui  deciroa  quaque  die  ab  omni  cibo  abstinety 


et  suluberrimas  commendat  utililaies.  Hoc  autein 
elegaiitifr  ei  vere  ait  Portunianus,  neminem  clviliter 
convivari,  nisi  qui  in  cibo  sibi  et  potu,  frugaiitalis 
et  modcstiae  prxscribit  forniam.  Iinmoderaiio  cibi 
et  potus,  dispensatricem  omnium  ofljciorum  tera- 
peraniiam  abigit.  Ea  impeilenle  fit  liomo  ad  au* 
diendum  tardus,  velox  ad  loquenduro,  et  velox 
ad  iram.  Fit  ad  libidiiiem  pronus,  et  ad  qusvis 
flagitia  prxceps.  Qui  modestiam  deserit,  ad  ple- 
beiam  convivandi  consuetudinem  facile  prolabitar 
a  civili.  Innuit  boc  Maro  Ilomerlcx  perfeclionis 
ndelissimus  imitator,  qiii  dum  a  rege  Pbaeacnm 
tlyxem  exceptuui  recolii,  JEuezm  naufragum  in 
cunvivium    Didonis   introducit,    et    Pba^acum   et 


aut   simplicissima    dixta    transigit    vium.    Suni  ^  Afrorum  luxuriam,  in  uno  convlvio  eleganlcr  ei- 
adbue  qui  sextam   feriaro  in  jejunio   sine  cibo     pressit : 


transigant,  vel  eo  utantur  uiinimo :  quod  quidero 
ei  reiiglnni  et  incolumitati,  sicut  experii  loquuntur, 
cenissime  servit.  Refert  Pompeius  Trogus  qiiod 
teterrimus  Siciliae  tyrannus  Dionysius ,  dum  gulae 
et  edacitati  dediius  erai,  oculorum  lumeu  amiserit. 
Nibil  enim  esi  quod  certiorem  aut  ciiiorem  inducat 
caliginem  jugi  ingiuvie  :  quia,  ut  ait  Portunianus, 
f  «dacitas  cibos  terit,  sed  oculos  vorat.  i  Galenus» 
auctore  Hieronymo,  et  doctissimus  interpres  Hip- 
pocratis,  dicit  lu  exbortatione  medicinae,  atbletas, 
quorum  vita  et  ars  sagina  esl»  uec  vivere  posse, 
iiec  diu  esse  saiios,  aniuiasque  eorum  ita  nimio 
sanguiiie  et  adipibus,  quasi  iuto,  involulas,  nihil  d 
tenuCy  nibil  coeieste,  sed  semper  de  carnibus  et 
ructu  cogitare,  et  ventris  ingluvie.  Legimus  etiam 
qaosdam  morbo  articulari,  et  podagras  bumoribua 
laborantesy  proscriptione  bonorum  ad  simplicem 
niensam,  et  pauperes  eibos  redactos,  convaluisse. 
Carueraut  cnlm  sollicitudine  dispensandae  domus, 
et  e.pularum#iargilate,  quae  et  corpus  frangunt,  et 
animam.  Irridei*Horaiius  appetitum  ciborum,  qui 
consumpti  relinquunt  poeniteuiiam. 
Sperne  voluplatei :  noeet  empta  dolore  votupiai. 
(HoRAT.  Ep.  I,  II,  £»5.) 
Et  cum  in  amoenissimo  agro»  in  morsum  voluptuo- 
sorum  lioroinum,  se  crassum  pinguemque  describe' 
rctylussitbisversibus: 


Poitquam  prima  quies  eputii,  meniosque  remottt^ 
Crateroi  magnoi  iiatuuntt  et  rina  coronant, 
Fit  ilrevitui  tectiSt  vocemque  per  ampta  votutani 
Atria^  dependent  lyrhni  laquearibui  aureii 
Incemi,  et  noctem  flammii  funatia  vineunt^ 
Hic  regina  gravem  gemmii  auroque  popoicit^ 
Jmpleviique  mero  pateram^  quam  Belut  et  omna 
A  Belo  ioliti :  tum  facta  iHenfia  tectii^ 
I  Jupiter  {hoipitibui  nam  te  darejura  toquuniurf 
llunc  lanum  Tyriiique  diem,  Trojaque  profectii^ 
Ette  velii,  noitroique  hujui  meminiixe  minoret, 
Adiit  iaHiiiw  Bacchui  dator^  et  bonaJuno. 
Et  voi  0  ccetum  Tyrii  celebraie  faventei,  > 
Dixit^  et  in  mema  latieum  libavit  honorem^ 
Primaqae  libato  iummotenui  atiigit  ore, 
Tum  Biiiw  dedil  increpitam  :  ille  impiger  hauiit 
Spumantem  pateram,  et  pieno  ieprotuit  auro. 
Poit  alii  procerei  :  cithara  crinitui  lopat 
Penonat  aurata^  doeuil  qute  maximui  Atlai» 
Hic  canit  erruntem  iunam,  ioliiaue  laboret: 
Vnde  hominum  genui^  et  pecudeif  unde  imber,  et 

[ignii: 
Arcturum,  PleiadatqueHyadai^geminotque  irionei* 
Quid  lantum  oceano  properent  ee  tingere  iolet 
Htbtrnif  vel  auee  tardii  mora  nociibHi  obitet. 
Jngeminant  plauiu  Tyrii^  Troeeque  iequuntur, 
Mec  non  et  vario  nociem  termone  irahebat 
Jnfelix  Dido^  longumque  bxbebat  amorem* 

(ViRC.  £n.  1, 727.) 

Videsne  delicati  instituta  convivii,  pix>cessuin, 
et  exiium  ?  Superflua  slquidem  praecessisse,  et  lu- 
xum  epularum  gravem  fuisse  iudicat,  quod  prx- 
misit: 


7M  POUCRATIGUS.   —  LIB.  VIIl.  -  750 

Poitquam  prima  qum  epulh,  A  trare  ausi,  inox  universain  rempiiblieam  ocenpa?e- 

Qtii  alibi  parcioris  mensae  sobrietaiero  notaos»  el 


4]uae  solis  necessariis  gaudet,  ait : 
Po$tquam  eximpta  fame$  epulie» 

(Id.  ibid.  320.)  ^ 
ventBi  quia  cibus  horoines  tacitos  eflicit,  polus  lo« 
qiiaces,  slrepiinm,  et  csetcra  luxos  insignia,  quae 
de  licentia  bibendi  proveniunt,  prudenter  adjuuxtt, 
In  ipsa  quoque  agapetarum  consueludiiie  planum 
est  invenire  snperstitionem,  qua  nuniinis  sollici- 
latnr  gratia,  et  quasi  religiosis  precibus  invitatur, 
qiii  luxu  et  imniundilia,  piis  menlibus  inimica» 
pnKul  abigiiur.  Siquidein  aul  I>eu8  sobrius  non 
est,  aut  ei  ebrietates  displicent.  Sine  mensura 
bibitur  ad  mensuram,  et  is  caeteris  praevalet,  qui 


runl,  lestamenta  ad  arbllriiim  kuuiu  scribi  jube- 
bant,  convivla  coptiisque  iiigcnuonim  flerl  velabant, 
ducebanl  filias  dontinorum.  Postremo  lege  sanxe- 
roiit,  ul  slrupra  sua  in  viduis  aut  in  nuptls  impunita 
essent;  ac  ne  qua  virgo  iiigenuo  nuberet,  cujus 
castitaiem  non  anle  aliquisex  numero  ipsornin  de- 
libasset.  iGsopus  iragoBdtis  furiosae  luxurix  depin- 
git  juvenem,  qucm.constat  aceto  liquefactos  gran- 
dis  summae  uniones  potionibus  aspergere  soliium, 
ul  amplisstmum  pairitnonium  posset  una  sorbiiiun- 
cula  deglulirc.  Metellus  Pius  ab  liis,  qui  res  niemo* 
rabiles  scribunt*  arguiiur,  qiiod  se  aris  et  thure 
patiebaiur  ab  bostibus  excipi,  l;etoque  iniuebaiur 
aniino  Atlalicis  aulaeis  in  adventu  suo  coutectos  pa- 


aut  gula,  aul  dolo  stravit,   aut  vicit  compota-     rieies,  et  immanibus  epulis  iudos  apparatissimos 


lores. 

Intenie$  illic  qui  Nestori$  ebibat  anno$, 
Quot  $it  per  calices  facta  Sibylln  $enex* 
Polus  quidein  auiittum  a  curis  redirait,  solvii  men« 
fem,  conceptam  iietitiam  dissimulare  non  potest. 
Prorumpit  in  caniica,  et  ab  eis  ad  libidinein  vergil. 
Citbara  crinilus  lopas,  non  stultlssima  vel  bucolica 
personat  amatoruui,  sed  ea  quae  civilis  cofiventus 
venttsiaieiu  deceant ,  et  philosopbici  inajestatem. 
Ulinam  in  Chrisiianis  coetibus  reuiemorenlur  illa, 
qux  in  luxurioso  Didonis  convlvio  crinilus  et  in- 
composittis  lopas  personuit  I  Utinam  bucolica  vel 
stuliicinia    amntoruin    conquiescant  In  domo  sa* 


sinebat  interponi,  et  in  veste  palinata  convivia  oe- 
lebrabat,  diinissasque  lacunaribus,veliitcoe!esii  ca- 
pite  recipiebat  coronas.  Et  ubi  ista?  Non  in  Graecia* 
neque  in  Asia,  quarum  luxuria  vel  ipsam  severita- 
tein  corrumpere,  solet  sed  in  horrida  et  heilicosa 
provtncia»  ei  quae  Aoinanoruni  exercituuni  oculos 
Lusilanis  lelis  prxstringere  consuevit.  Xerxes  opum 
regiurum  ostenlalione  eximia,  eo  usqiie  luxuria 
gaudebat,  utedicto  praemium  ei  proponeret,  qui  iio* 
vum  voluptatis  genus  reperisset,  qua  et  deliciis  duin 
nimis  capilur,  cum  amplissima  ruina  imperii  apud 
Salaminam  vix  uua  nave  evasit.  Sed  quia  luxurio* 
sum  muliebris  intcmperantiae  convivium  apud  Ma« 


pientis,  et  ea  in  auditu  omnium  resonent,  qoae  aut  q  ""oitcm  accepisti,  rrogaiioris  mensae  sobrielaiem,  et 


prosint,  aut  sine  turpiiudine  et  corrupiione  de- 
niulceantl  £t  quidem  eleganter  innuit  in  canlico 
citharoedi  poeta  doctissimus  veterum  gravitalem: 
qui  in  ceeiu  civili  nihil  admittebant,  nisi  quod  na* 
lurae  aut  moruin  iustructione  polleret.  Plausum  con- 
vivii  varius  sermo  prosequitur,  eoque  Yeneris  mu- 
nia  procurante,  ntens  ebria  longum,  insolubilein, 
et  pesiiferum  bibit  amorem,  quem  definivit  philo- 
sophiis  esse  concupiscentiam  coetindi.  Campanam 
luxuriam  urbi  fuisse  perulilem,  historicorum  testi- 
ntonio  celebre  est.  Invictum  enim  armisHannibalein, 
illecebris  suis  complexa,  Romano  iniliti  vincendum 
tradidil. 
illla  vigilantissimum  ducem,  illa  exercituni  acer- 


couiinentiorem  coetum,  iEiiea  apud  Evandrum  ofll* 
cio  bumanilaiis  excepio,  invenies.  Siquidem  con- 
cpderaniur  viri,  rex  pacis  dextoram  dat,  humanita* 
tis  verba  ofiiciossssinius  bospes  praeloqttiiur. 
/iirr  ubi  dlcta^  dape$  jubet  et  $ublaia  reponi 
Pocula,  gramineoque  viros  locat  ip$e  $edHi, 
Prcscipuumqne  toro,  el  villo^i  pelle  leonie 
Accipit  Aineam^  solioque  invitat  acerno, 
Tum  lecti  juvene$  certatim,  araque  $acerdo$ 
Vi$cera  to$ta  ferunt  taurorum^  oneranique  eanieirit 
Dona  laboratw  Cererii^  Bacchumque  mini$traut* 
Ve$ci(ur  jEnea$^  $imul  ei  Trojana  juveniue^ 
Perpetui  tergo  bovie^  et  lu$lralibu$  exti$. 

(Vi&G.  i£?i.  VIII,  175.) 
Ibi  cnncla  sunt  aurea,  et  universa  suo  nilore  prx- 
fulgeiit.  Hic  sedile  graminenin,  acernum  solium,  et 


rinium,  daplbus  largis,  abundanii  vino,  unguento-  ^  q»'«  virum  fortein  deceal,  spoliati  leonis  pellis  vil- 


rum  fraganlia,  Veneris  usu  lasciviore  ad  somnum 
et  delicias  evocavit.  Ac  tum  deniuni  fracta  et  con- 
Insa  Punica  feritas  esl,  cum  Seplasia,  et  Albania 
casia  esse  cocperunt.  Quid  ergo  his  vitiis  foedius  et 
daronosius,  quibus  virtus  atteriiur,  victorise  relan- 
giiescunt,  sopita  gloria  tninrainiam  vertitur,animique 
pariter  et  corporis  vires  adeo  expugnantur,  ut 
nescias  ab  hostibusne,  an  ab  illis  rapi  perniciosius 
hal)endum  sit?  Urbs  Voluinniensium  opulenla  divi- 
tiis,  ornata  moribuset  legibus  ordinata,  caput  cu- 
rla^  hahebalur.  Sed  poslquam  luxuria  prolapsa  est, 
in  profundum  injuriarom  et  torpitudinis  decidit,  ut 
servorum  seinsoleniissimaedominationi  subjicerel, 
qui  primi  admodum  panci  senatorum  ordinem  in- 


losa.  Hic  lecti  juvenes  uecessaria  :  ibi  fauiulae  su- 
perflua  et  perniciosa  minisirant.  Ibi  vix  landem  ab 
epulis  quics  indulgeiur  :  hic  exiinitur  fames,  et 
edendi  epulis  frugalibus  coinprimiiur  'irdor.  Ibi 
crinilus  lopas  luxuriantiuin  laBlificat  coeium  :  bic 
ane  sacerdos  refectionem  sobriam  consecrat  reli- 
gioni.  Hic  post  nteosam  seria  iractantur,  et  ad  eri- 
frendam  rempublicam  eiigitur  virile  robur  ;  ibi  ut 
iuxuria!  faveant,  fusis  precibus  invitanlur  et  nu- 
mina.  Latae  suot  ergo,  sicut  in  Satornaliorum  libto 
legilor,  ad  luxuriam  reprimendain  ieges  plurinide, 
quarum  perfonctoriam  mentionem  In  calce  civilis 
convivli,  nec  taediosum  erit  ponere,  oec  oroniuo 
inutile. 


134 


JOANNIS 


€ap.  VII.  D9€ibarii$  et  $umptuarit$  tetffbttg  veterum^ 
Md  intemperanliam  coereendam  :  et  di/ferentia  ea- 
rnm  secundum  Poriunianum  :  ei  de  intemperantia 
Anionii,  ei  frugalilate  Julii  C<s$ari$  :  de  Augu$to, 
ei  Nerone^  et  C,  Caligula^  ei  VitelUo  et  Me» 
tello. 

Prima  ergo  omnium  ad  populum  lei  Orchia  per- 
venit,  praescribens  summam,  et  numerum  conviva- 
nim  :  verumtamen  immoderaiionem  sumptuum  ne- 
quaquam  cohibuil,  quin  unicuique  liceret  pro  ar- 
])itrio  bona  sua  inter  paucos  consumere.  Secula  est 
ergo  lex  Fannia,  qux  in  sumptibas  modum  fecit, 
scriplaque  est  iu  omnes,  ut  non  solum  cives  urbani, 
sed  omnes  ubique  Italiaelege  sumpiuaria  tenerenlur. 
Nam  in  eo  Didix  legis  vis  consistit.  At  istis  adjecta 
est  et  Licinia,  quse  nuroero  convivarum,  et  quanti- 
lati  sumpluum,  el  caulioni  locorum,  dierum  et 
temporum.  prsescripsit  regulam  :  ne  quotidianis 
liceret  exsuitare  conviviis,  dies  certos  prxfiiiiens» 
quibus  permissum  est  convivari.  Ergo  etiam  so- 
brietaie  sueculi ,  praescrlpiione  legum  coercetur  ini- 
peiisa  €oenarum«  Siquidem  ab  iniiio  coepit  radix 
lusuriae  puilulare.  Uhde  et  vetus  verbum  est :  c  Le* 
ges  bon»  ei  malis  moribus  procreantur.  >  Lex 
quoque  Cornelia  sumptuaria,  est  adjecta  prioribus, 
in  qua  iion  convivorum  magniflcentia  prohibila  esl, 
nec  giilae  modus  Tactus,  sed  uiinora  pretia  rebus 
imposita.  Sed  quibus  rebus  T  Quam  exquisitis  et 
pene  iiicognitis  generibus  deliciarum?  Quos  illic 
pisces,  quasque  illic  oflulas  nominat,  et  tainen  pre- 
tia  illis  niinora  constitait.  Ausim  dicerc»  ut  vilitas 
edulium  animos  hominuin  ad  paraodas  obsoniorum 
copias  Incitaret,  et  gulae  servire,  etiam  qui  parvis 
«ssent  faculiatibus,  po&seiii.  Ergo  apprime  Juxurio- 
tiis  et  prodigtts  videri  potest,  cui  haec  tanla.in  epu« 
lis  veL  gratnita  ponantur.  Praeterea  Lucius  Sylla, 
Lepidus  consul,  AniusRestio,  leges  traduntur  lu- 
JUse  cibarias.  Sic  enim  sumptuarias  leges  Calo  ap- 
pellat.  Differunt  lanien,  quod  cibariae  gulam  jugu- 
lanl,  sumptuarix  alcrimodam,  ut  ait  Poriunianus, 
luxuriain  cohibent.  Hoc  autem  niagnae  liberlatis 
iaudibus  effert,  quod  cum  multae  leges  de  coeuis  et 
sumptlbiis  ferreiitur  ad  populuni »  castigatissime 
illiiis  vigor  diu  obtinuit,  qiiae  nii  obscenuin  habet, 
quia  nil  probat  occuliuin.  Praecepil  enim  ul  pateii- 
libiis  j.inuis  pransitaretur,  et  coenitaretur,  ut  sic 
oculis  civiuin  tesiibus  factis,  luxuriie  modtis  iieret. 
tioc  auleiu  ideo  tulo  probat  Purtunianus,  quia  apud 
populuni  castigatum,  et  posterioris  respecturo  au« 
riuin,  laudi  erat  frugalltas,  et  paupertas  nou  pote- 
rat  esse  conleinplui  vel  rubori.  Nec  verecundum  erat 
utad  ccenam  alienam  quis'|uam  inviiatus  iiiipuden- 
ler  iriucret.  Supervenire  eniui  fabulis  non  evocatos, 
haud  equidem  turpe  exisiiinatur.  Verum  sponie 
irruere  inconvivium  aliispneparatuin,*uec  Homero 
sine  noia,  vel  in  fratre  nieiiioratum  est.  Caeteruin 
leges  illae  valvipalx,  seu  valvifragae,  licet  Portuniani 
Judicio  optiuiae  fuerint,  obsiinatione  tamen  luxuriae, 
et  viiioruin  iuvicta  coucordia,  nullo  abroganie  irri* 


SAKESBIlRIELNSIS  7St 

A  tae  factae  sunL  Antonius  etsi  nalli  sumptnariae  legi 
paiuerit,  legeni  Uinen  de  cobibendis  tumpttbos 
tiilit.  Homo  quidem  temerarius»  sed  roann  invali- 
dui,  et  luxuriae  deditos  usquequaqne,  suroptoumque 
roerito ,  Hagno  Pompeio  suceesidt  ex  decreio  Caii 
Caesaris  :  de  quo  triumphatore  orbis,  vills  adoh- 
tor,  el  hoino  viiiis  sordidus  triumphavit.  Captiis  est 
lainen  Cxsar  virlutis  imagine,  eo  qood  profosiono 
pecuniae,  et  coDTisceraliontlNis ,  ei  lairMiHflB,  ei 
bisirioiHim  sttpalo,  magntOcus  vulgariter  videba- 
tur.  Ergo  bencagiiurcum  principibus  popularibus, 
qtii  ex  necessitaie  coguntur,  ad  custodiam  fama*, 
vilissimis  nebulonibus  adulari.  Nani  in  republica 
neino  lyrannorum,  Caesare  magis  accestit  ad  prin- 
cipem.  Licet  enim  rempublicam  oppressisset,  popu* 

B  lus  tamen  Romanus  omnia  quae  ipse  decreverat, 
approbavK,  forte  veritus  seditionem,  etcivilisbelli 
recidivam  passionem.  Opinio  tamen  praevaloit,  ut 
quia  sunima  virtole,  id  est  dementia,  praediios 
fuerat,  statuta  ejus  quasi  ex  magna  parte  benigniora 
popuJus  approbaret.  Unde  in  iaudem  ejos  Cicero 
ait:  f  Nulla  devirtutibus  tuisnec  admirabilior,  nec 
gravtor  inisericordia  est.  >  Pium  crgo  animnm 
egreglae  virtuiis  imagine  facile  suppianlavit  Anto- 
nius.  Hic  enim,  cum  quidquid  mari,  aut  terra,  ant 
etiam  ccelo  gigneretur,  ad  satiandam  ingluviem 
suam  natum  existimans,  laucibus  ac  dentibos  suis 
subderei,  eaque  re  captus  de  Romano  imperio  fa- 
cere  vellet  yGgypiium  reguum  :  Cleopatra  uxor, 

C  quae  vinci  a  Romanls  nec  iuxuria  dignaretiir,  spon- 
sione  provocavit  insumere  se  posse  in  unamcce* 
nam  sesiertium  centies.  Id  est  miruro  Antonio  vi- 
sum.  Nec  moratus  sponsione  contendit.  Dtgntis 
cuiina  Nuroacius  Plancus,  qui  tam  bonesli  certami- 
nis  arbiler  electus  est.  Altera  die*Cieopatra  pertea- 
lans  Antonium,  polluclbilem  sane  paravit  coenam, 
sedquaro  non  miraretur  Anlonius  :  qiiippe  qui  oiii< 
nia  ,  quae  apponebantur,  ex  quoiidianis  opibus 
agiiosceret.  Tunc  regina  arridens  phialam  poposcii, 
cui  nonnibll  aceti  acris  infudit,  dimisitque  festi- 
nabunda  illuc  unionem  ex  altera  aure  deinptum,  et 
euindem  mature  dissoluiuin,  uti  nalura  est  ejus 
lapidis,  absorbuit.  Et  quamvis  eo  facto  sponsione 

^  vicisset,  quippe  cum  ipsa  margarita  cenlies  serier- 
tiuin,  sine  coiiteniione  evaluisset,  maiiuni  tamen 
ad  allerius  auris  unioneni  siiniliier  admovit,  nisi 
Numatius  Plancus,  judex  severissimiis,  superaium 
Auionium  niature  pronuntiasset.  Ipse  autem  uiiio 
cujus  fueritmagnitudinis,  indecoliigi  poierat,  qiiod 
qoi  superfuit,  postea  victa  regina,  et  capla  iE|!y< 
pio,  IKoinain  delaius  disseclusque  est,  et  lactai  i-x 
una  iiiargarita  duae,  impositaeque  simulacro  Vene- 
ris,  ut  uioiistruosae  magnitudinis,  in  templo,  qood 
Pautheou  appellatur.  Sed  his,  et  similibus,  denie- 

.  ruit  iutemperantissimus  et  flagiiiosissinios,  non 
populi  Roinani,  sed  virtutum  publicus  hostis,  ne 
ediciiiin  quod  triumviratus  teinpore  de  sumplibus 
posuii,  legis  nomen  liabeat,  aut  vigorero.  Locua 


755  POLYCRAT 

autem»  inoo  et  necessiiatem  legibus  ruisse  cibariis, 
Tel  ex  eo  conslal»  quod  cibariorum  delegendoruw 
regulam  luxuria  adinvenit. 

Testatar  hoc  M.  Yarro,  qui  enumeratis,  qnae  in 
quibus  llaliae  partibus  optima  ad  victum  gignantur» 
pisci  Tiberino  bis  verbis  tribuit  palmam,  in.Iibro 
undeeimo  Rerum  huinanarum.  c  Ad  viclum  opli- 
mam  fert  ager  Gampanus  frumentum,  Falernus 
iFinum,  Gassinas  oleiimy  Tusculanus  Acuro,  mel 
Tarentintts,  piscem  Tyberis.  >  Hoec  Yarro.  Sed 
inter  eos  praecipuum  locum  iupus  tenuii,  et  quidem 
is  qui  inler  duos  poiites  captns  esset.  id  ostendont 
cum  multi  alii,  lum  etiam  G.  Tttius,  vir  astatis  Lu- 
cinianae,  in  oraiione,  qua  legem  Fanniam  suasit : 
cujus  verba  Ideo  ponenda  sont,  quia  non  solum  de 
lupo  inter  duos  pontes  capto  erunt  tesiimonio,  sed 
eiiam  mores,  quibus  tunc  plerique  vtvebantt  facile 
publicabuuU 

Describens  enim  homines  prodigos,  in  forum  ad 
judicanduin  ebrios  commeantes,  qua^qoe  soleant 
inter  se  sermocinari,  sic  ait:  c  Ludunt  alea  stu- 
dlose,  delibuti  unguentis,  scortis  stipati.  Ubi  Iior» 
decem  sunt,  jnbent  puerum  vocari,  ul  comitium  eat 
percunclatum,  quid  in  foro  gesluin  sit,  qui  suase- 
iint,  qoi  dissuaserint,  quot  tribus  jusserint,  quot 
venerint.  Iiide  ad  comitium  vadunt,  ne  liiem  suam 
faciont :  dum  euut,  nulla  est  in  angiportu  amphora, 
quam  non  impleant,  quippe  qui  vesicam  plenam 
vini  habent.  Veniunt  in  comitium  iristes,  Jubent 
dicere  quorum  negotium  est.  Narrant :  Judex  tesies 
poscit,  ipsus  it  mictnm.  Ubi  redit,  ait  se  omuia 
audivisse.  Tabulas  poscil,  litteras  inspicit,  vix  prae 
vino  sustinet  palpebras.  Eunti  iu  concilium,  ibi 
haec  oratio  :  Quid  mibi  negotii  est,  cum  islis  nu- 
gatoribus?  Polius  quam  potemus  mulsum  mislum 
cum  vino  Graeco.  Ediinus  turdum  plnguem,  bonum- 
que  piscem,  lupiim  germanum,  qui  inter  pontes  ca- 
pttts  fuii.  >  Haec  Titius.  Sed  et  Piinius  sui  temporis 
elegauter  tetigit  gulam.  Guin  enim  scriberet  de  pisce 
acipensere,  qui  licet  rarus  essety  pretium  ejus  vi- 
hierat,  post  pnemissa  subjecit :  c  Nullo  in  honore 
nunc  est,  quod  equidem  miror,  cum  sil  rarus  in- 
vento.  I  Sed  non  diu  stetit  hacc  parcimonia.  Nam 
temporibus  Severi  principis ,  Sammonicos  Serenus 
vir  saeculo  suo  doelus,  subjiciens  verba  Plinii : 
c  Non  est  dubiuro,  ait,  piscem  bunc  nullo  in  honore 
Trajani  temporibus  exstitisse;  verum.ab  eodici  apud 
antiquos  fuisse  in  pretio.  Ego  amem  testimoniis 
palam  facio,  vel  eo  magis  quod  gratiam  «jus  video 
ad  epulas  quasi  posiliminio  rediisse.  Quippe  qui 
iudignatione  vestra,  coin  interslm  convivio  sncro, 
aniiuadvertam  hunc  piscem  a  coronaiis  ministris 
cura  tibicine  introferri.  Longum  erit  si  omnia  quae 
leges  cibarias  iiiduxerunt,  vel  a  cibariis  legibus  nata 
sunl,  voluero  enarrare ;  cum  nec  luxus  morum  ser- 
iiiooe  vaieat  comprehendi ,  et  sint  plurima  saeculo 
iiostro  incognita,  qoae  illi  vel  verbis  expriaere,  vel 
exercere  moribos  potuerunt.  Sicut  enim 


IGUS. 
A 


LIB.  YIII. 

CriBeia  capta  fetHm  viciorem  cepii^ei  arte$ 

Inlulii  agretti  Lalio^ 


7S4 


(HoRAT.  Ep.  11, 1,  156.) 
sic  omniuin  gentium  morei  boni  et  mali  Romanom 
viclorem  persecuti  sunt.  Siquidem  numina  ,  imo 
daimonia  geiitium ,  superstitiosius  quam  religiosius 
advocabanl,  magnamquc  sibi  visi  sunt  assequi  reli-. 
gionem,  quia  nullam  respuerant  falsitaiem.  Deos 
tutelares  non  tam  pio  quam  iiiipio  cultu,  oinnibus 
subirahebant.utomnesin  una  urbe  coUi^cd,  in  iHius 
custodia  jiiglter  vigilareni.  Sic  et  qua»  ubique  loco- 
ruin  placuisse  audieraiit,  in  urbem  irajecerunt,  ut 
esset  unde  possent  gratiam  omnium  in  se,  et  glo- 
riam  provocare.  Siniile  aliquid  fecisse  visus  esl  rex 
Aiiglurum  Wiilelmus  primus,  cujus  viriuti  Norman- 

B  nia  Genomannis,  et  tandem  major  Briiannia  cessil. 
Assumpio  namque  regni  diadeinate,  et  pace  com- 
posita,  legalos  misit  ad  exteras  naiiones,  ut  a  prae- 
claris  omnium  doniibus  quiilquid  eis  magulQcum 
aul  niirincum  viderelur,  afferrent.  Defluxit  ergo  in 
insulam  opulentam,  ct  quae  fere  sola  bonis  suis  est 
in  orbe  conienta,  quidquid  magulOceniix,  iiiio  lu- 
xurlai  potuit  invenlri.  Laudabile  quiJem  fuit  magnl 
viri  propositum,  qui  virtuies  omnium,  orbi  suo  vo< 
lebat  infundere*  Sed  in  eo  arbitratu  laudabilius 
exsiitisset,  si  in  genlem  quam  armis  vicerat,  et 
quam  luxuriae  praevicerat  magnitudo,  legem  tem- 
pentntiae  promulgasset.  Sane  fructuosius  essei,  eam 
roborare  verbo  et  opere,  quam  lasciviendi  ab  au- 
ctoritate  multorum  magnorumque  propngare  auda- 

^  ciam.  Secus  egisse  G.  Gaesarem  pace  urbi  refor- 
mata,  refert  Porlunianus;  qni  sumpluariae  legia 
iusisteos  vesiigio,  domum  civilem  poiius  quam  im-  * 
peraloriam,  in  mensa  prima,  tribus  soleniiiibus 
pulmentis,  sive  fercuiis,  siaiuit  esse  conteniam, 
dum  tamen  tellaria  parenlhetica,  pro  neces&itate 
aut  dignitate  personarum,  et  aut  exercenda  libera- 
lilate,  aut  soiemnitate  diei,  primls  mensis  licuerit 
iiuHiiscere.  Solemnia  quidem  pulinenta  suni,  quae 
in  omnes  pertrauseunt,  et  a  Graecis  Gaiholica,  hoc 
est  universalia  nominantur.  Parenihetica  vero,  quae 
ex  causa  necessiuiis,  aoi  urbaniiaiis,  in  praecepiani 
aliqua  ratione  veniunt  partem  :  sic  dicia,  eo  qiiud 
ftolemnibus,  id  est  universalibus,  particulariter  so- 

D  leant  interponi.  Nec  enim  pulmeuta  iu  olere  aut 
legumine  duntaxai  coustare  certum  est,  tum  ex 
niultis,  luin  ex  eo  quod  palriarcha  Isaac  de  vena- 
tione  filii  sui  sibi  pulineuluui  neri  imperavit.  Signi-  . 
ficant  autem  bellaria  omne  gcnus  mensae  secundas, 
quoniain  ibi  solent  .^pponi  quae  puichriora  sunt  et 
•  delicaloria.  Utitur  auiein  hoc  noniiiie  M.  Varro  : 
c  Bellaria,  inquit,  ea  maxime  meilila  sunt,  quae 
mellita  non  sunu  >  Qiiod  forie  eo  referri  potesi, 
quod  uienti  gratiora  sunt  ea  qux  necessitas  appeiii» 
quam  quae  irritatio  gula*  inveiiii.  Sed  forie  pusiili 
videlur  aniiui ,  qui  ad  hunc  modum  priinae  inenssB 
iuxtiriain  cohibet,  aut  qui  facit  in  taiibus  legis  sum- 
piuarix  nientionem.  Nec  tamen  Gaesare  inajor  est,  . 
aui  magniliceutior  quispiam  eorum,  qui  morum  rc- 


J0ANNI5  SAUESBERIENSIS  758 

rumque  iaclura  exercent  guUm.   Liixuriae   obse- A  Macrobio,  pltiri  lurpia  ethixnnosaTidebantnr^qiisp 


755 


quuiilur,  serviunt  vanitait,  et  nequitiaiii  aut  negli- 
gcntiam  siiam  nituntur  liberaliiatis  imagUie  conso- 
lari.  Quis  Cxsare  Auguslo  frugaiior,  qui  in  sumino 
fasligii  culmine  secundario  pane  et  pisciculis,  quos 
vulgo  asparagos ,  vel  spinaticos»  vel  ripileoiies  vo- , 
cant,  conientus  erat,  et  non  nisi  necessitate  urgente 
comeilebat ,  vel  amico!  Quis  Nerone  gulosior  aui 
suniptuosior?  Et  tamen  bic  nunquain  inagnns, 
aut  laudalus  erit  alicui  sapienli,  non  inagis  quani 
€.  Galigula  aul  Vileliius,  sed  eiiam  minus.  Nam  et 
hic  prandia,  et  ccenas,  et  comessationes  immodice 
freqneniabat.  Famosissiina  super  cseteras  fuil  cocna» 
in  qua  invitaius  a  fratre  riiit ,  babeiis  duo  millia  !e« 


saeculo  nostro  piacent,  et  oUinente  tuxu,  magnifica 
appellantur.  Nam  Tiiius  in  suasione  legis  Fannix 
objicit  ssculo  suo,  quod  porcum  Trojanam  inettsis 
inferant ;  quem  llli  ideo  sic  vocabant,  quasi  aliis 
inclusis  animalibus  graviilum,  sicut  Trojanns  ille 
equiis  gravidus  armatis  fuit.  Goenam  Trlnialcbionis 
apud  Pelroiiium,  si  potes,  ingredere,  etporcum  sie 
gravidari  posse  miraberis,  nisi  forte  admirationem 
multiplex,  Ignota  et  inainlila  luxuria  loilat.  £t 
mulia  quideni,  qux  nos  usu  vel  abiisu  edocii  noa 
miramur,  visa  sunt  admiranda,  imo  et  stupenda  ma- 
joribus.  Naro  et  porcum  jam  nun  Trojanum,  sed 
domesticum  dicimus,  ct  in  hunc  modum  faciendo 


ctissimorum  pisciuin,  septem  miilia  avium.  Hanc      quamplurima  facimus  esse  Trojaiia.  Unde  M.  Varro 


quoqne  exsuperavil  ipse  in  dedicalione  pairix,  quam 
ob  immensam  magnitudinein,  clypeum  Minervaeap- 
pellavit.  In  hac  pnasianorum  et  pavonum  cerebella, 
linguas  phoenicopterum,  murenarum  lactes  ex  certis 
inaris  partibiis  petitarum  coniiuiscuit.  Nunquid  Julio 
yt\  Augusto  major  cst  Metellus  pontifex  luxuriosus, 
<!ujus  coBnani  facilius  est  referre  quam  intelligere? 
Nam  ct  ipse  famosani,  iino  infamem  fecit  c(fcnam, 
et  aiiticcenium,  vel,  ut  ait  Portunianus,  paracoenium, 
tania  iiistruxit  luxuria,  ut  non  modo  splendorein 
coenae  civilis,  sed  efiam  iEgyptium  luxum  excede- 
rei.  Siqnidein  coenam  hanc  apposuit  ante  coenam, 
«chinos,  oslreas  erudas  quanium  vellent,  peloridas, 
spondilos,  turdum,  asperagos,  subtus  gallinam  alti- 


in  libro  tertio  De  agriculiura  : «  Hoe  quoqoe  niiper 
institulum  est,  saginari  et  lepores,  cum  excepios  e 
leporario  concludatit  in  caveis,  et  loco  claiiso  fa- 
cianl  pingues.  Sed  et  cochleas  luxus  effecit  sagina- 
las.  I  Haec  Varro.  Nihil  autem  istorum  luxus  jain 
habet  notam,sed  est  civilitatis  insigne»  qiiidttuitJ 
inceniivum  est  gulae. 

Cap.  VIII.  De  eonvitio  philotophico^  ei  quodei  cMe 
connexum  esi :  et  de  tumptuariit  legibue  ejut, 

A  civili  ad  pbilosophicum  transeamus.  Licet  bis 

qui  reruni  substantiain  pcrspicacius  intuentur,  phi- 

losophicis  civilia  videanlur  esse  connexa.  Siquidem 

philosophia  rerum  omnium  moderatrix,  a  conviviis 

non  potest  abesse  civiiibus,  cum  nihil  omnino  ofli- 


lem,  patinam  osirearum,  balanos  nlgros,  balanos  G  ciosum  sit,  aut  civiie,  quod  non  illa  periracteu  Ipsa 


albos,  iterum  spondilus,  glycomaridas,  urticas,  fice- 
dulas,  buinbos,  capragines,  apri  ungues,  allilia  et 
farina  Involata,  ficedulas,  murices,  et  purpuras,  in 
coena  summa  sinclput  aprinum,  patinain  pisciuin, 
paiinaro  suminis,  anates,  querudulas  elixas»  lepores 
•  saginalos,  altilia  assa,amulum,  panes  piscentes. 
Quis  tunc  luxuriain  accusarel  aliorum,  quando  tot 
rebus  facia  fuit  coena  poniificum?  Nain  et  ipsa  edu- 
liorum  genera  vel  dictu  tnrpia  sunt,  et  nostratibus, 
licel  niinis  in  luxus  splendore  glorientur,  pro  parie 
inaudita.  Si  quis  ea  nosse  desiderat,  recenseat  Sa- 
turnaiia,  percurrat  Portuniani  civilia  institula.  Ne 
tamen  vitioruin  longe  petantar  exeinpla,  niajoruin 
erroribus  suos  nosira  aetas  adjecit.  Memini  me 
ipsuin  In  Apulia  divitis  cujusdam  interruisse  eoDn?^, 
qn^  ab  hora  diei  nona  fere,  osque  ad  duodecimant 
nooiis,  et  hoc  quidero  tempore  aequidlali,  protracta 
est.  In  hanc  itaque  Ganusinus  hospes,  Gonstantino* 
politanas,  Babylonicas,  Aiexandrinas,  Palxstinas, 
Tripolitanis ,  Barbarorum  ,  Syras ,  Phoeniciasque 
coogessit  delicias,  ac  si  Sicilia,  Galabria,  Apulia, 
Gampaniaque  nou  sufficiant  convivium  instruere 
delicatum.  Gopiam  rerum,  ministerii  disciplinam, 
sedulitatem  obsequii,  urbanitaiem  bospiiis  pleiiius 
et  melius  referet  vir  singularis  eloquii,  et  qui  om- 
nibus,  quos  ■viderim,  trium  linguarum  gratia  pnp- 
siat.  Is  quidem  est  Joannes  thesaurarius  Eboraci. 
Nam  ei  ipse  inierfuit.  Sed,  qood  stne  rubore  fide- 
liuni  dici  vel  audiri  non  poiest»  infidclibus,  tcste 


esl  quae  universis  praescribil  moduni,  et  dum  dispo- 
niiofficia,  etiam  plebeis  et  vulgaribus  interesse  di- 
gnatur.  Alioquin  nihil  aliud  recte  procedit,  nisi  et 
ipsa  rebus  asserai,  quod  verbis  docet.  Quid  enim 
prodest  verbis  inanibus  ventilare  in  scholis  virluiis 
officia,  si  iion  actibiis  et  vita  solidentur?  Dicuniur 
lamen  esse  plebeia,  qu»  ad  modestiam  minus  acce- 
dunl,  et  quasi  phiiosopbiae  soluta  iegibus  ab  in* 
disciplinalioiie,  aut  esurieni  invehunt  a  parciuie, 
aut  a  luxu  et  aviditate  furorem,  Si  apud  Nasidie- 
num  convivae  conveoiant,  sordidiis  displicet  appa- 
ratus,  domus  Incomposita  susurriis  incruslatur,  et 
avarilia  illiuSt  qui  tricliniis  pra^est,  convivarum 
irrisoriam  provocal  gulain,  ut  cum  Aliphanis  vinaris 
tota  inverterint,submurmurent  invicem  iltudHoratii 

Notf  niti  damuote  bibimut^  mortemur  inulti. 
{Sau  II,  VIII,  54). 
Hoc  enim  modis  omnibus  agitur,  ut  paterfamilias, 
cui  impensa  perft  et  opera,  damnificetur.  Si  auiem 
apud  Gepheum  discuiubatur,  opiilentia  et  defectus 
rationis  ad  insaniam  vergit,  et  fjcillime  fit  a  Bac- 
cho  concursus  ad  Martein.  Hoc  eniin  in  fabulisex- 
primunt  illa  convivia  Gentaurorum»  ubi  Baccbi  non 
cessant  munera,  donec  eliciant  sanguinem.  Hxc 
quidein  sunt  vulgarium  conviviorum  commercia,  et 
qu»  philosophiae  non  tcmperantur  arbitrio.  Quos  si 
videris  citra  modestiam  couvenire,  non  fabulosos 
Gentauros  crede,  sed  veros.  Semiferi  enim  sunt«  et 
aura  spiritus  sui,  aut  spiriius   Bacchii  inaniter  in- 


757  POLYCRATICUS.  -  UB.  Vffl. .  73S 

lumescant*  Nam  qasiz  plekeis»  id  esl  teouioribust  A  ni^  incentiva  libidinis  sostinenda.  Lnxnrlosa  res  est 


colebrantur,  interdum  ciTilia,  interdum  pbiioso- 
pbica  sniH,  nidi  forte  Socralis,  Alcibiadis,  Epi- 
cteti,  aliorumqne  pbtlosopborum  conviria  inciviiia 
opifieris.  Civilia  tamen  sant^  ut  morem  seqvamur 
nosirum,  qui  pingiiiori  MinerTa  uiimur,  non  quidero 
dissoluta,  serl  liberioris  licenti»,  et  opulenia  magis 
et  quae  ad  comiminem  l«titiam ,  salra  tamen  ma* 
destia,  magis  quam  ad  phiiosopbicam  rigorem  ac- 
cednnt.  Ab  his  ergo  Nasidianitae  arcenlur,  et  qut* 
cuBqiie  flnpercilii  gravitate ,  et  inamcetio  vulta 
admissomm  hilaritatem  offendit.  Qiiidquid  enjm  in 
olla  ferreat,  aut  in  colina  pareiar,  aut  congestum 
sit  in  promptuane»  anl  in  mensa  resplendeat,  insi- 
pidum  esC,  ei  insalsum,  si  non  bilaris  vultos  indicio 


▼inam«  et  contumeliosa  ebrietas.  Omnis  autemqui 
cum  his  miscelur,  non  eric  sapiens*  Nec  tales  acci- 
piamus  cfbos ,  qaos  aut  difficuller  digerere »  aut 
comesos  magno  partos  el  perdiios  labore  doleamua. 
01crum>  et  poinorum,  ac  leguminam,  et  facilior 
apparaius  esi ,  et  arte  impendiisque  coquorum  non 
Indiget,  et  sine  cura  sustentat  bumanum  genua* 
Moderateqiie  sumptus,  quia  nec  avide  devorator» 
qnod  irriianieuta  gulx  non  babet,  leviori  digestiune 
concoquitur.  Nemoenim  uno  etducibus  cibis»  hisque 
vilibus,  usque  ad  inflatlonem  ventris  oneratur.Qu» 
diversitate  carnium,  et  saporis  deleciaiione  conci- 
pitur,  cum  variis  nidoribas  fumaiit  patinx,  et  ad 
^sum  sui   expleta  esurie  quasi  capiivos  trabunu 


saporem  ingerat  ciiaritatis.  Aam  et  Jopiter,  ut  in  B  ^"^^  el  morbi  ez  saluritale  nimia  concitanlur. 


fabuUs  est,  pauperis  bospitii  accepiavit  convivium 
et  magnas  reputavit  dellcias  quod  devola  Phile- 
monis  angusiia  ministravit.  fit  quidein  de  Ulo  di- 
ctom  esi,  sed  obtinei  apud  omnes,  qiiia 

*$uper  ewMta  vultHi 
Acceuere  6o»i,  nee  iner$  pauperqne  votttnta$. 

(Ovin.,  MeL viii,  79) 
Esl  ttfO  civiliier  cenvivari,  btlari  vuliu,  larga 
oiano,  diligentiofficioanicenareconviviuin,  et  quod 
in  osum  suppetit,  babita  rafionc  personarum,  loci 
ei  iemporis,  siiigiilis  dispensare,  non  quidein  ez 
iristiiia  vel  ez  necessitate,  cum  hilarem  daiorem 
ot  Deus  ditigat.  In  usiis  isloruni  iicel  el  Catio 
Ponere  $igna  nom  pr(ecepti$^  qualia  tineant 
Pjfihagorant  Angtique  r<imi,  doctumque  Plaiona. 
<H0RAT*,  Sfl^ll,iv,2.) 

Porro  convivia  phiiosopbica  omnino  castigata,  et 
suis  regulis  Hroitsita  sunt,  ut  qui  versantur  in  his, 
posslnt  nulla  cibi  et  poius  impediente  motestia,  suis 
officiis  inservire.  Sobria  eniin  sunt,  ei  omni  lazoria 
castigata,  non  impediunt  Socratem  ne  positivam  jo- 
sliliaiB  ezsequatur  :  a  naturali  inquisitione  Piato* 
nem  non  revocant»  memoriam  rerum  gestarum  non 
excuUunl  Critiae.  Timxus  non  probibetor  causas 
renimomnium  aperire«  nec  aliqnis  a  quocunque 
viriutis  ollicio  retardaiur.  Hic  nec  trislitiam ,  ncc 
vultuHi  Bobilum  continj^it  in^  bonis  ducere ,  uec 
Crassum  iilum,  quem  Cicero  aiictore  Lucilio,  scinel 


muliiqiie  impatientiara  guiae  vomitu  remediantur» 
el  quod  itirpiier  ingesserunt,  iiirpius  egerunt.  i  Sed 
forte  nimis  austerus  videtur  esse  Hieronymus ,  et 
cujus  edicto  diaiciiiimum  sit  parere.  Esto,  liceat 
contemni  Hieronymum,  Stoiceruiu  vilescat  auctori- 
ias,  ezcludantur  Peripaieiici,  dum  vel  Epicurus  vo- 
luptatis  sssertor  audiatur.  Testaniur  eoim,  ut  de 
nostris  laceam ,  Seneca ,  el  inulii  alii  clari  inter 
philosopbos ,  quos  ille  omiies  libros  suos  repleret 
oleribus,  et  pomis,  et  vilibus  clbts,  dicens  .esse  eis 
vivendum,  quia  carnes  et  csquisiiae  epulx.  ingenii 
cura  ei  miseria  prxparentur,  inajoremque  poanam 
habeant  io  quserendo,  quam  voiuptatem  in  abutendo^ 
Corpora  autem  nostra ,  cibo  lantum  ei  poiu  indi* 
C  gere,  Ubi  aqua  et  panis  sil,  et  caeiera  bis  similia» 
ibi  naiurae  saiisfaciuin.  Quidquid  supra  fuerit,  noa 
ad  vltae  necessiiaiem  spectare ,  sed  ad  vitiuin  vo<^ 
luptaiis.  Bibcre  et  comedere,  non  deliciarum  ardo- 
rem»  sed  sitim  fameroque  restringere.  Qui  carnibus. 
vescunturf  indigere  etiam  his,  quae  nou  sunt  car«» 
nium.  Qul  auiem  slmplici  victu  utuntur,  eos  caroe& 
non  requirere.  Sapieniiae  quoque  operain  dare  no» 
possumus,  si  mensae  abundaiitiam  cogitemus ,  ^uae 
lalM>re  niinio  et  cura  indiget.  Cito  ezpleiur  naiurae 
necessitas  :  frigus  et  fames  simplici  vesiltu»  et  cibo 
espeili  potest. 

Uoc  quidem    Epicurus,   licet  a   lurpl    sequa- 
ciuin  grege  contraxerit  inrainiae  notam.  Porro  Ari- 


vita  risisse  scribit,  magnopere  admirari.  Adsunt  ^  «oteles  docet  a  quil)us  sit  voiupiatibus  praecipue 


utique  voluptates,  sed  qux  lascivia  careant.  Adest 
gravitas,  sed  quae  laeliiiam  non  ezcludat.  Habenl 
autem  el  haec  convivia  soas  soinptuarias  vei  cibarias 
leges  :  non  lamen  nt  rebus,  sed  ut  personis  parcanu 
Rcs  enim  quatenus  uiililae ,  aut  bonestas  ezposcit, 
effundere  non  verentur.  Siquidem  in  eis  iiil  sapienti 
charumesi,  praeter  usum.  Videtur  autein  beatus 
Hieronymus  ad  cnstodiam  sobrietatis,  citjus  jucuii- 
dissima  ei  uiilissima  voliipus  est,  egregiain  sta- 
tuisse  cibariam  Legein.  Ait  ergo :  c  Adesse  debel 
raiio,  01  lales  et  unias  sumamus  escas,  quibus  non 
onei«t«r  corpus,  nec  libertas  anim«  praegravetor : 
qiiia  el  comedendum  est,  et  deambulandnin,  ei 
diorinieiidom,  et  digertndum,  et  poslea  iiiflatis  ve- 
Patboi.  CXCiX* 


absiinendum  :  c  Cum  euiin  de  quinquopartiio  sen- 
suum  foiite  volupus  oriaiur,  iliam  quae  est  gusins  et 
tacius,  id  estcibi  et  veniris,  solam  hominibus  com- 
niuiiem  dicit  esse  cuui  beltuis,  et  idcirco  in  pecii- 
doin  ferorumqiie  animalium  nuinero  habeiur,  quis- 
quis  bac  voluplate  ferarum  occupatur.  Caeterae  ez' 
trtbus  aliis  seiisibus  proficisceutes,  hominum  tan- 
luin  propriae  suni.  Qnls  ergo  habens  aliqnid  humani 
pudoris,  voiupiaiibus  istis  doabus,  coeondi  atque 
ooinedendi,  quae  boioini  cuui  sue  atque  asino  coin-- 
inuiiesftuiit,  gratuletur?  »  Hoc  Aristoteles.  Socraies 
autem  dicebat  mnltos  ,  hoinines  proplcrea  velle  vi- 
vere,  ni  ederent  et  biberenr-;  se  bibere  atqoe  esse, 
ul  viverei.  Unde  sjiyricos  : 

2« 


759  JOANNIS  SARES0KMENSiS 

SmiiMiim  €riie  itifa$^  animam  prwltni  fmdori, 
Et  propter  wiam  vitten^i  ptrdere  cau$a$. 

(JuvBN.  Sat.  VIII»  85.) 


740 


H^rert  Vaferlns  vini  iisnin  olim  Romanit  feminis 
fnisse  ignolum ,  ne  scilicet  in  aliquod  dedecns  pro- 
laberentur,  quia  proximus  a  libero  pnire  tntempe- 
rantiae  gradus  ad  iiiconcessam  Yenereni  esse  con- 
svevit.  Convlvium  eiiam  solemne  majores  consti- 
titernntt  idque  cliaristla  appellatum  esi ,  ciii  prxier 
eognatos  et  afDiies  nemo  interponebatur,  iit  si  qua 
inter  nec«ssarias  personas  qnerela  esset  orta,  apud 
sacra  inens»,  et  inlerhilaritatem  animornm,  et  fau- 
loribus  concordi»  adbibiiis,  tolleretur.  Senectuti 


A  gaudentem»  uiearnislascivia  conteratur,  ei  apiritus 
erigatur»  et  roboretur  in  agnitionem  Dei «  coiitem 
pium  mundit  et  exercitium  virtutis,  ei  id  solum  da- 
•ideranlemt  dum  sensus  antmx  et  corporis  seiten- 
tur  incolumes»  et  Ipse  violenthi  «gritudinis  a  ge- 
rendis  iiou  revocetur,  aliquod  flagellum ,  leve  la- 
men,  et  inflrmo  lolerabile,  de  manu  Domini  exspe- 
ciantem,  et  amplectentem.  Platonici  ergo,  et  Stoiei 
ia  templorum  lucis  et  portictbus  versabanlur»  at 
admonitl  augustioris  liabiiacuJI  sanctilaiet  nihil 
aliud  qiiam  de  viriutibus  cogilareiH.  Uanc  autem 
iiiedilalionem  iion  babent  Uli ,  quornm  Deue  temer 
e$t  (Philip.  iii),  et  exspeclaiio  in  conrusionem,  quo- 
rum  gloria  stercus,  el  ignis,  ei  verinis.  Yidciur  et 
Aposiolus  his,  quos  ad  voram  erudit^pbi!OdOpbiaio, 

iis :  Habemee 
vieium  et  veeiiium ,  hi$  contenti  Mmu$  (/  7t«*  vi)« 
Cxterum  ut  cum  mei  similibus,  piiiguiori  Minerva  ' 
utens,  initius  agam,  omnla  qiiae  usus  necessiialis, 
aui  verae  bonestatis  alicujus  in  se,  aut  in  suis,  ad- 
faibita  ratione,  et  deducta  abuteiidi  lieentta  exigit, 
in  alimentorum  et  indumentorum  ralioiiem  cadaot. 
Nain  et  boc  pbilosopbia  clientibus  suts  Jndulgei,  ei 
solius  immoderatiouis  cohibet  iniemperaniiam. 
Cap.  IX.  Quod  eiiam  in  $acra  Scripiura  $uHt  epli' 
ma:  eivilHali$  regulas  :  ei  quod  nihil  viriuie  citi- 
liu$ :  et  quce  $unt  regulof  eivililatU  in  eon9ivii$  ot- 
$erpandw :  et  de  ureeundia. 

Dicturo  est  pbilofophiain  loiius  clvililstis,  et  om« 
niuin  agendoruin  esse  magistram,  et  eorum  qua  In 


Jiiventns  ita  cumubtam  et  circumspectum  bono- 

rem  reddeliat,   laiiq.iam  majorcs  natu  adolesccn.  « '*P^»^^'"«  »'»»  quosau  voram  erudU  p 

lium  coinuuinus  palrcs  essent.  Quocirca  juvenesita     Z"?^'V^^^^^^  !***' 

senectutem  dio,  ut  aliquem  ex  patribus  conscri-     "'         

ptis,  aut  propinquuin,  uiit  paternum  amicuin,  ad 
euriam  deducebant«  afiixique  valvis  exspectabant, 
donec  reducendi  oQicio  fungereniur.  Qua  quidem 
Toiuntaria  siationc,  eicorpora  et  animos  ad  publica 
efllcia  inipigre^sustiiienda  roborabaut*  Brevique 
processu  in  liicem  virtutiMn  suarom  verecuiida  la« 
boris  ineditaiiorie  ipsi  dociiores  eraitl.  Inviiaii  ad 
cQeiiam,  dillgenter  quaerebant  quiuam  ei  convivio 
hiteressent',  ne  senioris  adventnm  discubilu  prae- 
eurrerent*  Sublataque  mensa,  priores  consurgere 
et  abire  patiebantur.  Cx  quibus  apparet  coenas  quo- 
qiie  lempore ,  quam  parco,  et  qoam  inodesio  ser- 
nione,  bis  pra&seniibus,  soliti  sinl  uii  majores  natu  G  conTiviis  exeroenda  suiit,  oflicia  dispensare.  Can 


ki  «oiiviviis.  Ad  libias  egregia  superorum  opera 
carroine  comprehensa  pangebani,  quo  ad  ea  miran« 
da  virtulem  alacrisrem  redderenl.  Quid  boc  splen- 
didius ,  quid  eiiam  uiilius  certamine?  Puberias 
suum  canis  decus  reddebai ,  defuncta  viri  cursu 
aelas,  ingredienles  actoosam  viiamfavorisnutritnen- 
lis  prosequebatur.  Quas  Atlienas,~quain  scbolain, 
qu8  alienigena  stndia,  buic  dotiiesiicae  disciplinaa 
prxtttleritn?  luile  oriebanturCuniilli,  Scipiones,  Fa-* 
bricii»  Fabii,  elMarcelli.  At,  nesingula  Roinaniimpe- 
rii  liiiniiia  percurrendo,  siin  longior,  inde  superioHs 
cceli  clarissima  pars  divi  Gafsares  effulserunt.  Ila>c 
Valeriu.s.  Sed  et  ipse  Plato,  cuin  esset  dives,  pro 
leuipore  tamen  et  conditione,  et  loroi  ejus  Dioge- 


sinl  ergo  plura  civilitaiis  praecepta,  illius  qul  omni- 
bos  pbilosophis  et  sapienlibus  antecellit,  et  qui  qno- 
vis  philosopbo  civilior  esl,  eivilis  regula  videior. 
nierito  auteponenda  poslerioribus.  Ailergo  :  Cum 
invitatue  fuerii  ad  nuptia$^  noli  locum  pranecttpare^ 
primttm,  ueforto  honoraiior  te  $it  inviiatu^,  ei  dicai 
tibi^  qui  te  iuviiavit :  Da  huic  locum,  et  innc  incipia$ 
eum  rubore  novi$$imum  locum  tenere.  Sed  recumbe 
itt  noviikimo  loco^  ut  cum  te  viderit^  qui  U  invitawt, 
dicai  tibi  ;  Amice^  aecende  $uperiu$^  et  erii  tibi  glo- 
ria  coram  eimul  di$cumbentibu$  (Luc.  xiv).  Dcinde 
hunc  articulum,  qua§i  generali  loco  conlirnians  aii : 
Omtti$enim  qui  $e  exaltat  humiliabitur ,  et  qni  $e 
humiUat  exaitabitur  {ibid.).  Et  licei  religioiiis  polius 


nes  lutatis  {ftsdibus  conculcaret,  ut  posset  vacare  D  quaiu  civililatis  videalur  ediclum,  ego  religion:» 


philosophiae,  elegit  academiam,  villain  ab  urbe  pro- 
cul,  non  solum  deseriain,  sed  etiani  pesiilentein  , 
ut  cura  el  assiduitate  morborutn,  libidinis  impetus 
frangeretur  :  discipulique  sui  nullam  aliam  senti- 
rent  volupiatem,  nisi  earum  rerum,  quas  discerent. 
Bsl  autem  via  onmibus  pneclusa  disciplinls,  si  co- 
mes  sapieniiae  sobrietas  amovenir.  Qoain  utiqiie 
leiiere  noopossunt,  qui  clamitant  apud  jnsulsos 
<  onmia  siccis  dora  esse  propositii.  >  Ego  quidem 
novi  liominem  looge  inferiorem  Plaione ,  ntsi  quia 
Christiaiios  est,  nec  iiciluin  arbitror  Cbristiano 
pneferre  vel  Plajoiiem:  novi,  inquaoi,  bominem 
asgrotativuin ,  roorborum  incurso  assidiio ,  dom  la- 
uien  000  etcreseaiii  siiper  id  quod  ferre  poiest , 


fornfam  a  civilitale  uon  divido,  cum  nihil  civilius 
sit,  quani  cuitui  viriulis  iosialere.  Caeieroin  ncc 
vaivjfragam  admitlit  legem,  necketitiain  excludii, 
nec  iautiorem  refugit  apparatuin ,  guLe  tanieu  irri«^ 
tamenia  non  qtiaerit.  Ail  enim  :  TaMrt  mei  et  alH' 
iia  occi^a  $unt  {Maith.  xxii).  Et  ubi  redeunii  prodi- 
go  paler  piiis  jucqndum  iiisiroxil  eouviviom,  ad 
conciliandam  laetitiam,  sympboiiiam  adinisii  ei  cbo- 
roin.  Occisus  esl  viiolus  sagioaius»  el  ne  veslis  ab- 
jecta  convivium  devenustei,  anuoius  ei  stola  mini- 
stroruni  oflicio  in  usum  nudi  et  ornalum  promiUir 
de  couclavi.  Sicot  auteiu  dignis  Itberaiitatis  osiia 
p^ient,  iu  sunl  lorpibos  praeeiodeoda.  Mam  ei  fa- 
toae  Tirgines,  licet  polKol  ad  iaoMam ,  oii  sluliltns 


lli  WLICRATICUS.  —  LIB.  YUf .  *  7 II 

noum  repiilsain  {MiUunlHr»  nd  forte  ejieiaotur  ad-  A         Cantabunl  mihi  Damaetai^  el  Lyctiui  jEgon^ 


wnlssx  Constat emni  quol 

Turpifi$€Jkhur^quam  non  admittiturhospei^  (OviD.) 
ei  tamen  sine  nota  ejicilury  sl  sna  turpitndine  de- 
formet  conviviiiin.  Siquidem  et  ille  ejeclus  esl,  qui 
veslem  non  habuit  nuptialem.  Ilxc  autein  licet  mysii- 
cuoi  liabeant  iniellectum,  niliilominus  in  ipsa  supcr- 
ficie  clvilitatls  prarferunt  rudimenta.  Nam  et  illiid 
quidera  fideliler  sonat  ad  litteram,  qiiod  Apostolus 
praectpit ;  Si  qui$  [rater  ncmimtur  [ornicator^  aut 
^vams^  aut  idoli$  ^rvien$,  eum  kuju$modi  nee  cibum 
sumere  (/  Cor,  iv).  Ad  hoc  ergo  est  liberali  domui 
janua»  ul  lasciyos,  criminosos)  et  iiifaines  excludat. 
Ad  boc  jaiiilorein  babel,  aut  osiiariuin,  ne  quisin- 
sulsus  irruat,  et  ut  sit  qui  dignos  et  adinilteiidos 


civile  esi : 

Salianle$  Saiyros  imitabitur  Alpht$ibieuM^ 
(ViEG.  Ectog,  v>  71.) 
ad  plebeia  transii.  Illa  ergo  qiiae  apilora  sunt,  et 
viiiis  magis  adversa,  proferenda  suiit  verba,  et  qua 
luxuriam  jiigulant,  ainota  lamen  vel  lenui  suspl- 
cioiie  avaiitix.  Licet  enim  inlemperaniibus  sit  so- 
piia  vena  ingenii,  non  oninino  exsiinctam  esse,  cor- 
rectus  Poleniio  tesiis  esl»  llicautem  perdiiu;  luxuria 
adolescens  Athenls  fuit,  neque  illecebrls  ejustan- 
tuniniodu,  sed  et  ipsa  infamla  gaudens.  Cumc  con- 
vUio,  non  post  occasum  solis,  sed  post  ortum  sur« 
rexlsset,  domumque  rediens,  Xeiiocralis  philosophl 


reverenler  excipiat,  bouesie  alloqiiatur,  solaiietur  ^  paientem  januam  vidissei ,  vino  gravis,  unguentls 


ignotiSt  instroat  novitatis  ignaros,  et  cum  oppor- 
innitas  fuerii,  ad  dominum  introducat.  Csl  et  rerum 
copia  sine  luxu;  jucundius  sliie  iascivia;  ei  usus 
rerDm  licentiosus.  imo  Jiber,  sed  virtule.incolumi. 
Naro  coBvivium  llerodis,  autPbaraonis,  duiu  immoi> 
deratamad  gestus  saltatricis,  aut  fervorein  vini« 
Itflidain  concipil,  fiue  tragico  exit,  et  homicidio  ma- 
cttlaiur.Uoe  eiiaui  nec  gentiliuoi  gravitas  approbau 
Valerius  auctor  esi,  quod  Porcius  Cato  Lucium  Fla- 
miniuiii  sustulii  a  nuiuero  senalorum,  quia  aliquem 
damnatum  iinpie  securi  percus6erat«  tempore  iameii 
ftupplicii,  sed  ad  aibitrium  el  spectaculum  convl- 
irautit  HiultercukB,  ciiuus  ainore  tenebaiur  allecius. 
Sed  ei  Lucios  Flaccus»  et  collega  ejus«  censores» 


ielibuius,  sertis  capiie  redimilo,  perlucida  vesle 
amicius,  referiam  lurba  docioruin  huminutn  scIkw 
lain  ejus  iniravit :  nec  contentus  tam  deformi  iu- 
troito,  consedit;  et  ut  clarisslnium  eloquium,  ei 
prudentissima  prxcepta  lemnlentiae  lascivlis  ele- 
varei.  Oria  dcinde,  ut  par  erat,  omniuin  indigna- 
iione,  Xenocrales  vultum  ineodem  habitu  continuit, 
omissaque  re,  quam  disseicbat,  de  modestia  ac  lem- 
pcrantia  loqui  coepiu  Cujus  graviiate  sermonis  resi* 
piscere  coactus  Polemio,  primuni  coronam  capiii 
detractain  projecit :  pnulo  posi  brachium  Inlra  pal* 
lium  reduxit.  Procedenie  lempore  orls  convivalta 
hilaritatem  deposuil.  Ad  ultimum  iotam  luxiiriam 
exuil,  uniosque  orationls  saluberrima  medicina  sa* 


Diironicum  senaiu  moverunt»  quod  legero  de  coer-  C  natus,  ex  infanii  ganeone  maximns  philosophus  eva« 


ceodU  convlvloruffi  sumptibus  latam»  irihunus  ple- 
bis  abrogavemt,  mirifica  DOlae  causa.  Quam  enim 
impudenier  Duronius  rosira  ronscenditt  illa  diclu* 
rus!  cFreoi  sunl  injecii  vobis, Quiriies, nullo  modo 
perpelieBdi.  Alligati  ei  constrictf  esiis  amaro  vinculo 
servituiis.  Lex  euim  data  est^  quae  nos  frugi  esse 
jubet.  Abrogemos  ergo  illud  horridae  veiustatis  ru- 
bigiRe  obsiium  imperium»  Etenim  quid  opus  esi  11- 
bertate»  sl  volentibus  luxu  perire  non  licet !  i  Est  et 
alia  in  sacris  litteris  civilitalis  nola,  ut  ab  initio 
graiiarom  pnecedani  aciiones.  Nani  et  illud  consiai» 
quod  liberalissimus,  ei  civilissimus,  aut  faceilssi- 
miiS  palerfamilias ,  qui  de  quinque  panibus  saiiavii 
qoinque  millia  convivarum,  panem  antequam  fniii 


sit.  Peregrinatus  est  iiaque  bujus  animus  in  nequi- 
lia»  nec  habilavii  :  divertit  paulum,  sed  nequaquani 
domicilium  fixit.  Postremo  unum  est  ad  qtiod  totius 
philosophici  coetus  tcndit  inteiitio,  scilicet  finis  hO' 
nestus,  Ixtus  exitus  et  jucundus,  qui  plane  eveniro 
Don  poterit,  nisi  philosophia  omnihus  oflicinis,  et 
omnium  ministrls  ofliciorum  cuslodem  adhibeat  ve- 
recnndiam,  qua:  parens  esi,  ui  alt  Cassianus,  om- 
nis  honesti  consiiii ,  solemnium  ofliciorum  lulela, 
magistra  innocentiae,  cara  proximi$,accep(a  alienls. 
privatas  negligcns  faculiaies,  ut  communcs  ampli- 
ficei,  omiii  loco,  omni  tempore  pr:e  se  favorabilem 
gerens  vulium.  Adeo  qiiidein,  ut  eiiain  inverecnndia 
feraiur  accepta.  Athenis  quidam  uliimse  senccluiis. 


gerei,  benedicere  consuevit.  Sed  et  illud  celebre  esi  ^  cum  speciaiuin  ludos  in  theatrum  venisset,  euuique 

sapientia,  quod  philosophia,  quae  unicum  niunus  csl 

deorum,  ei  disciplina  disciplinanim,  honoranda  esl 

antiloquto*  Civile  qnoque  esi,  et  sacris  lilteris  con- 

seniaoeom,  aut  oinnino  silere  in  inensa ,  ui  audias 

ad  profecium »  aut  unde  proficiant  alii ,  aut  sine 

cuipa  laeientur,  docium  proferre  scrmonem.  Siqili- 

dem  ei  inier  comedendom  Dominus  parabolas.  aui 

verha  Titae  frequenier  auditoribus  miscet.  Sunt  au- 

lem  ntmis  irlsiia,  ei  fere  civililatis  ignara,  ubi  ci- 

ira  Toloptatem  aodiendif  solus  venter  inipletur,  aut 

ubi  clamore  anserino  ei  inepiis  fabulis,  convivia 

persirepruni.  Nec  est  qui  musicain  arceat,  cum  ars 

innorens  sit,  adeo  quideiO,  ut  eam  Socrates  disccrc 

la  sencctute  curaverit» 


nemoecivibus  sessum  reciperet,  ad  Lacedaemo- 

niorum  legatos  fortepervenil,  qni  hominis  aetaiem. 

canosejns  et  aniios,  assurgendioflicio  veneraii  sunt, 

sedemque  ei  iuter  ipsos  honoratissimo  loco  dede- 

runi.  Qtiod  ubi  fieri  populus  aspexit,  maximo  plnnsu 

alienx  urbis  verecundiam  comprobavii.  Ferunt.tuiic 

unuin  e  Lacedasmoniis  dixissc :  c  Ergo  Aibeniensea 

quid  sii  rectum  sciunt,  scd  id  facere  nf^^ligunUi 

Cap.  X.  Hegula  eonvivandi,  $en$u*  el  fere  verbi$  Ma^ 

erobii^  $umpta  de  libro  Saturnatiorum  :  et  de  ee&m* 

matibuM  :  §t  de  eavenda  ebrieHata  ;  et  da  obvermtniU 

couviuantium :  ei  de  C.  Ciaudio  Cmeare  dieoHia* 

quod  $icut  nautiv  ^copuLum  [ugiunt^  $ic  [ut^endnm 

e$t  infrequem  et  in$olen$  verbum. 

Videntur  auiem  forte  paruro  ciTilia ,  et  tuperstH 


745  JOANNIS  SARESBERIENSIS  7U 

tiosa  iiiinis»  iiQ»  de  sacris  apicibi»  proreninuir.  A  vivallbffj  fdbtiliB  miseoiMet»  et  gr^tiam  iTlisccei- 


Caetenim  ul  niiiins  agamns  nobiscum,  gentiliom 
philosophorum  convivandi  regnla  in  meditim  pro- 

feraliir.  Et  quiiieni  plured  in  lianc  pariein  ofliciorum 
praecepla  dederunt,  sed  ad  prxsens  panci  sofliciuiiu 
liiteralios  Salurnaliorum  liber  priniusoccurrit,talis, 
81  Tospiciatur  recie»  ei  tantus,  ut  nihil  aliundeopor- 
teai  muinan.  Eum  ergo  in  praesenti  capitulo  non 
tam  Testigiis,qHam  passibus  decrevimus  imitari, 
cl  ex  opuleniia  prompluarii  sui,  cellulae  nostrse  sup- 
piere  angusiias.  Siquidem  conspicuns  est  iit  seii- 
tentiis,  in  ?erbis  floridus,  eilanta  roorum  venustaie 
redundans,  ut  in  inslituiione  convivii  et  dispensa- 
tione,  Socraticam  vidcatur  dulcedinem  propinare. 
Ail  ergo  :  Scio  philosopbiam ,  quae  rerom  omnium 


bos  amieam  perderet,  et  In  se  risum  plaoe  jusium 
moveret  T  Ergo  prima  e|u8  observalio  erlt  aestiicare 
convivas.  Delnde  obi  sibi  patere  iocum  videril,  noD 
de  rpsis  profunditaiis  suae  inter  pocula  seereits  lo« 
queu(r«  ncc  nodosas  etanxlas,  sed  otiles  qnidem, 
facilcs  tamen ,  moveblt  quaestimies.  Nam  sicoi  imei 
illos ,  qui  hoc  exercitil  genos  habent  in  mediis  sal^ 
tare  convtvils ,  sl  qois  ut  se  amplius  exerc eai,  txh 
dales  vel  ad  cursum,  vei  ad  pugillatom  hcessiverii, 
quasi  ineptiis  relegabitor  ab  aUcrltate  convivil  .-sic 
apod  mensam  quaiidoque  philosopbandum  est,  ui 
craleri  liqooris  ad  la^titlam  natl  adbibeatur  dor 
modo  nympharum,  sedmusarura  quoqoe  admistione 
teinperies,  I^am  si ,  ut  faleri  nccesse  esi ,  in  omoi 


moderatrix  est,  hoc  primum  observaturam,  ut  se-  B  coiiventu  aut  tacendnm  est,  aut  loqoendom;  qnst- 


cum  aestimet  prasseniium  ingenia  convivarum,  ei  si 
plures  peritos,  vel  sallem  amalores  sui  in  convivii 
socieiate  repereril,  serinonem  de  se  patieiur  agi- 
iari.  Quia  velut  paucae  liiterae  mulae,  dispersae  inier 
multas  vocales,  in  socieiatem  vocis  fucile  mansue- 
scunt,  iia  rariores  imperlii,  gaudeotes  consortio  p^ 
ritorum,  aut  coiisonant  st  qua  possunl,  aut  rerum 
taliiim  capiuotur  aiiditu.  Si  vero  plures  ab  institu» 
lione  disclplinae  ejus  alieni  sunt,  prudenlibus  qui 
pauciores  intererunl,  saiiciet  dissimulatlone  sui,  et 
patielur  io(|uacilaiein  majori  parti  amicitiorem  sa- 
iiare,  ne  rara  iiobilitas  a  plebe  tttinuUuoslore  tur- 
betur.  £t  haec  est  unn  de  philosophiae  vlrtuiibus«Quia 
cuin  oralor  non  aruer  nisi  orando  probetur,  philo- 


ratnus,  sileittiuinnc  conviviis,  an  opportonus  sermo 
convenial.  Si  enim,  ut  apod  Athenas  Atticas  Areo- 
pagitae  tacentes  judicunt,  ita  Inter  epuias  ofortei 
sileri ;  oon  esi  oltra  qoaerendom  inter  n:en8as  plii- 
losophandom  sil ,  necne.  Si  vero  noo  eroni  nium 
convivia,  cor  ubi  sermo  perinittitor,  honesuis  scrmo 
prohlbetur?  Maxime  cum  non  minus,qaam  dulcedo 
vinl ,  hilarent  verba  convivium.  Quid  hoc ,  inqnis, 
ad  philosophiam?  Imo  nihil  lam  cognaiimi  s;ipien- 
tiae,  quam  locls  et  temporibus  aptare  sermones, 
personanim,  qo:?  aderunl,  xsiiinatione  In  iiiediQtu 
vorata.  AlloS  enim  relata  Incitarunt  exempla  Tirut- 
totn,  alios  benedciorom,  nonnullos  modestfx,  uiei 
qur  alitei*  agebant,  safpe  audilis  lalibus,  ademcti- 


sophus  non  iuihus  lacendo  nro  tempore»  quain  lo-     daiionein  venirenl.  SIc  autetn  vitiis  irretitos,  si  et 


quendo,  philosophatur.  Sic  ergo  pauci  qui  adeniiit 
doctiores,  in  consensum  rtidis  consoriil ,  salva  ei 
inlet*  se  quaeslione  migrabunt ,  ut  omnis  disoordi» 
Kuspicio  facessat.  Nec  mirum,  si  docltis  faciel,  quod 
fecii  quondam  Pislslratus  Athenarum  tyratinns.  Qiii 
cum  filiis  suis  rectuin  daiido  consiliuin  non  obli- 
nuissei  assensum,  etideoesset  in  simuliate  cum  li- 
beris  :  ubi  hoc  aemiilis  causam  fuisse  gaudii  com- 
perit,  ex  illa  discordia  speranilbus  iji  dotno  regnaii- 
tis  nasci  posse  iioviialem,  universilale  civium  coii 
vocala,  ait,  succensuisse  quidem  se  Gfiis,  non  ac- 
quiescenlibus  patria^  voluHlail,  sed  hoc  postea  sibi 
visum  esse  paternae  aptius  pielati,  ui  in  seiitentiain 


/hoc  In  conviviis  exegerii  loquendi  ordo,  ferret  phi- 
losophia  non  scntlerites,  trt  Liber  pater  thyrso  fecii, 
pcr  obliquationem  circumfusae  beder»  (atente  ma- 
crone,  quia  non  ita  profflcbltur  in  convivio  censo- 
rcui,  ut  palam  vitia  castigec.  Casierum  his  obnotii 
repugnabunt :  et  talls  eril  convivii  loinulios,  ot  sob 
hujQsmodi  itiviiati  videahtur  edicio  : 

Quod  supereitt  Iwti  bene  getiit  eorpdra  rehui 
Procurate  tiri^  et  pugnam  eperate  parati. 

(YiRO.i  jSh.^  II,  I5S.) 
Ergo  sl    opportuniias    necessariae  reprehcnsionk 
cmcrserit,  sic  a   pbilosopho    proflciscelar,  ui  ei 
tecta  el  efflcax  sil.  Quid  inirum  si  ferlat   sapieus. 


liberorum  ipse  coiicederet.  Sciret  igitur  civius,  so-  j)  ui  dico,  non  seniienies,  cum  iiiterdum  sic   repre- 


bolem  regis  cum  patre  concordem.  Hoc  conimenlo 
spem  deiraxil  ihsidiantibus  regnanliuiti  quieti.  Ita 
iii  oinni  genere  vitaef  praecipueque  in  laeiilia  coii- 
vivali,  omneqnod  videtar  absohUm,  in  unam  con- 
cordiam  soni,  salva  jnnocenlia,  redigeridum  cst.  Sic 
Agathonis  convivium,  quia  Socratas,  Phaedros,  Pau- 
s:uiias  et  Uerisiniacos  habuil,  verbuni  nullum  nisi 
philosophicum  senslt.  At  vero  Alciiioi,  vel  Didonis 
nieiisa,  qilasl  solis  apta  deliciis,  babuil  hic  lopatn, 
jlia  Polypbemum  ciiharacaiieiites.  Nec  deerant  apud 
Ahinoom  saiiatores  viri,  et  apud  Didoueai  Bitias 
sic  haorrens  roerum,  ot  se  totom  soperAua  «jiis  iii- 
ftisioiie  proluerei.  Nonnesi  quis  aui  inier  Pha^acas, 
aut  :ipud  Poenos,  serniioncs  dc  sapienli:i  erutos,  con- 


hendat,  ut  et  reprehensos  hilaretur  f  Nec  lantnm 
fahulis  suis»  sed  interrogationibos  quoqoe  Tim 
philosophiae  nihil  inepium  loquenlls  osiendeu 
ll.inc  ergo  nulius  honestus  aetus,  locusve,  ccetns 
nullus  exctudat,  qu«e  Ita  se  aptai,  ut  obiqae  sic 
appareat  necessaria,  tanquam  abesse  illam  nefas 
fiierit.  Et  post  paoca ,  lcedori^fe  et  sconimaiis 
diflbrenliam  facit,  qua;  sic  inierdum  prOleruntHr 
a  sapienie,  ol  non  niodo  atOariludlae  careani ,  scii 
aflerant  tempestivam  dulcedinem.  Deihde  iiiter- 
rogitidi  civilitatein,  vel  Aiceiiaiii  docet.  Qoi  ruft 
ergo  amOfnus  esse  consultor,  ea  inierrogei,  «]ikc 
sunt  inlcrrogato  fuciiia  responso  ,  ei  qiiae  scii 
illum     sedula    exercilaiione    didicisse.     Gaudei 


745  POLTCRATICUS.  —  LIB.  VIII,  7« 

enim  quisqiie  provocatus    ail  doclrinam  suani  in  A  suavius  l»dunl.  Conira  oculorum  orMias  boii  iine 


uiedium  proferendam,  quia  non  vuU  lalere;  qiiod 
didicU,  maxiroe  siscienlia»  quam  labore  tiu«si- 
vii,  cum  paucis  iHi  familiaris»  et  plurimis  sU  in- 
cDgnita«  ut  de  a&tronomiat  ¥el  dialectica,  cseteris- 
que  slmilHMis.  Tunc  enim  videutur  consequi  fructum 
Uboris,  cam  adipiscantur  occasionem  pubiicandi 
qa«  didicerant  sine  ostentationis  nota ;  qna  caret, 
qtti  iion  ingerU,  sed  intliatnr  ot  proferat.  Conira 
maKnae  amaritudinisest»  si  coram  imiltis  aliqoeui 
in^rroges»  quod  non  opima  scientia  quassivii. 
Cogitur  enim  aut  negare  se  scire,  quod  extremum 
verecondi»  damnuro  pniant,  aut  respondeus  temeve 
se  eveotui  veri  falsive  committere.  Unde  saepe 
nascitor  iasciCi»  pruditio»  et  boc  omne  Inforianium 


exciiatione  commonilioiiis  ol)|lcitur.  Quippe  Anti* 
gOQUs  rex  TbeocrUuro  Chium »  de  quo  juraverai 
quod  ei  parsurus  esset  occidit  propler  scomroa  ab 
eodem  de  se  dictum.  Cum  enim  quasi  pvniendus 
ad  Aiitigonum  raperetur«  solaniibus  eum  amicis  ac 
spem  poUicentibtts ,  quod  omniniodo  clementiam 
regis  experiurus  esset,  curo  ad  oculos  (|{tts  venlssei, 
respondit :  c  Ergo  impossibilem  ntibl  dicitis  spem 
sabitis.»  £rat  autera  Aniigonus  uuo  orbalus  oculo, 
el  importuna  urbanitas  inaledicacem  luce  privavit. 
Necnegaverim  pbilosopbos  quoque  incurrisse  per 
iiidignalioneiu  lioc  genus  soommatis.  Nam  cnni 
regis  libertus»  ad  novas  divitias .  nuper  erectus» 
philosopbos  ad  convivium  congregasset ,  et  irri- 


piidoris  sui  iroputai  consolenti.  Nec  non  et  qui  B  dendo  eorum  minutiilas  quaesiiones  scire  se   velle 


obieniut  maria  et  lerras,  gaudent  cum  de  ignoto 
moUis,  vel  terrarom  sUu.  vel  sina  maris  interro- 
ganuir,  libenterque  respondentt  et  loca  describunt» 
modo  verbis,  modo  radio :  gloriosom  putantes 
qu»  ipsi  viderant ,  aliorum  ociilis  obiicere.  Qoid 
duces  vel  milites«  quam  fortiier  a  se  facta  seroper 
dicturiunt»  et  umen  tacent  arroganti»  metu. 
Nonne  bi  si  ut  baee  referanl  invitentur»  inercedem 
sibi  laboris  aesiimanl  persolutam ,  renumera- 
iionem  potantes  inier  volenies  norrare  qo» 
feceraot?  Adeo  auiem  id  geiius  narrationis  babet 
quemdam  glori»  saporemy  ut  si  invidi  vel  smuli 
forte  prssentes  sint,  tales  inierrogationes  obstre* 
pendo    discntianty  et   alias    inserendo  fabulas, 


dixisset,  cur  et  ex  nigra,  ei  ex  alba  faba,  pitlmeu- 
tum  unius  colorls  edai :  Aridices  philosopbiis  in- 
digne  ferens  :  f  Tu  nobis,  inquit,  absolve,  ciir  et  de 
albiSf.el  de  nigris  loris,  similes  inacutegignaniar.» 
Commendat  scomma  et  condilio  dicentis»  si  in 
eadem  catisa  sil»  ut  si  alinin  Je  pauperlale  pauper 
irrideat,  si  obscure  natuin,  naius  obscore.  Nam 
Tarsens  Amphias  caro  ex  bortulano  dives  essei, 
etln  aniteamquasi  degeiierem  nonnulla  dixisset, 
mox  subjecit :  <  Sed  et  nos  de  eisdem  seminibus 
sumus,  et  omnes  pariier  laetoo  fecit. »  llla  vero 
scommata  directa  laeiitia  euni ,  iu  qoem  'dicanliir, 
infundnni,  ui  si  virum  foriein  viinperes  quasi  sa- 
luiis  suae  prodigum,  et  pro  aliis  mori  volenteMi- 


proliibent  illa  narrari,  quae  solenl  laudem  creare  ^  Aut  si  objeceris  liberali,  quod  res  suas  proCundat, 


narranii.  Pericula  qooque  praeterita»  vel  aeroronas 
penittts  absolutas  qui  evasil,  ul  refcrat  graiisslme 
provocatur.  Nam  qui  adbuc  in  ipsis  vel  paululum 
detinetur,  faorret  admonitionem ,  et  formidat  rela- 
lum,  ut  Yirgilitts : 

f*ariaii  Hkac  olim  mminiiH  juvabiu 

(jEn.,  1,  207.) 
iuvat  si  qoem  dicere  jusseris  amici  sui  repenilnam 
felicitatem»  quam  sponte  non  audebat  dicere,  vel 
lacere,  modo  jactaniiae,  modo  malitiae  melu.  Qui 
venatibos  gaudeti  interrogatus  de  silvae  ainbitu, 
de  ambage  lustroram»  de  venationis  eventu.  Reli- 
giosos  si.adest.da  ilU  referendi  copiam,  qolbus 


mious  sibi  quam  aliis  consulendo.  Sic  et  Aiitis- 
Ihenem  Cynicum  roagisiruin  saum  solebat,  velui 
viiaperando,  laudare.  ilpse  me,  aiebat,  mendiciiMi 
fecit  ex  divite,  et  pro  domo  ampla  ,  fecit  babilarc 
In  dollo.  >  Melias  autem  ista  dicebat ,  quam  si 
diceret :  cGralus  iili  sum,  quta  ine  pbilosopliiijn,  et 
consnmmatae  virtotis  virum  feiit.i  Ergo  cuin  unuui 
nomen  scommatis  sit,  diversi  in  eo  contuumtur 
effectus.  Ideo  apud  Lacaedemonios  iiiter  cxiera 
exsctae  vitae  instituta,  boc  quoque  exerciiii  gnnus 
a  Lycurgo  ioslituiiim  est,  ut  adolescentes  et  scoiii- 
maia  siiie  morsu  dicerent,  ei  ab  aliis  iii  se  dicta. 
perpeti  discereot.  At  si  quis  eoruui  in  iiKligiiaiionem 


observationibtts  meraerit  aaxilla  deorum ,  quantus  d  ^  ^^^^  ^^^^   prolapsvs  fuisset,  utterius  ei  in 


illie  caeremoniarum  fructos,  quia  ei  bocgenus  reli- 
gionis  exislimant,  nominam  beneOcia  nou  tacere. 
Adde  quod  volunt  se  amicos  numinibus  aestimari. 
Si  vero  et  senex  praesens  est ,  babes  occasionem 
qua  plurinMim  Uli  contulisse  videaris,  si  euin  inter- 
roges,  vel  quae  ad  illam  omnino  non  pertinent. 
Est  enim  buic  astali  loouacitas  familiaris.  Ut  vero 
ad  scommata  redeamusi  illa  quae  plus  urlianUatis, 
et  miniis  amaritadinls  habenl,  sont  Inierjacienda 
conviviis,  nt  sant  illa  qnae  de  nonnuUis  corporum 
vitits  aui  pnrum,  aol  nihil  gignenlia  doloris,  ut  si 
in  calvitinm  cojusiiiiam  dicas,  aul  nasam,  vel 
ciirvam  ereciionem,  seu  Socraiieam  depreafionero. 
Ilaer  icim  quanto  minoris  ijifortuuii  sunl|  lauto 


aliemm  dicore  non  licebai.  Verum  quia  lasiitiae  in 
eonfiviis  frequeoler  insidiaiur  ira  .  ab  bujusmodi 
dictis  lemperandum  est,  ei  quaestiones  convivales 
in  omnes  proponendae  sunt ,  aut  solvendve.  Quod 
genus  veleres  iia  ludicruin  nou  putarunt,  ut  et 
Arisioieles  de  ipsis  aliqua  Gonscripserit,  et  Plu- 
larchus,  et  Apuleius  cum  Frpnione.  Nec  cou- 
temnenduoi  sit ,  quod  tot  pbib^pbantium  we- 
vuiteuram.  At  ia  exerciiio  chetofum »  orpiorumve 
lenge  commodiore»    habeot    scomuiaia 


locam.  Quippe  nbl  uMlais  adversarii  wpe  pro- 
Acit  ad  irim^um.  Unde  et  hoc  Ciceroni«p«rfami- 
liare  fuiase  Iraditar.  Ipsis  quoque  bodoriis  crebro 
in  coutenlioiiibtts  lori  tocus  est»  dam  tuiiett.ad  pro* 


117 


JOANiNIS  SARESBERISNSIS 


7U 


bia  iion  pemninnt :  qiis  etsi  non  quiescani  favore  A  rkas  Plaionis  movere  eonplures,  sed  mihi  mimti 


iiiiganiis,  cessare  tamen  debenl  oli  reTereoiiam 
Judicis»  et  audiiorum.  Offendiiur  eniro 

•„Quibui  estequut^  etpaier^  eitet^ 
li  quis»  nisi  evidentissima  ralione  ,  nd  probra  pro- 
siliai.  Sed  el  qui  ea  suslinei  paiienier,  favorem 
omnium  a  temperanlia  visus  esi  ineruisse.  Convivia 
•rgo  laedorias  excluduni ,  ne  felle  earum  tota  con- 
vivalis  dulcedo  aniarescal.  Ad  id  quo<l  liilariuitem 
.conciliat,  tiiodesiiae  cousciam  •  undique  conquiren- 
dum.  Jocus  enim  comis,  et  veiiustus  convivantium 
risus,  omnibus  parentlieticis  jucundior  esL  Siqui- 
ilem  eleganier  »  iicet  iii  persona  derisoris ,  eihicus 
ait :  i  Sed  convivaloris »  uti  ducis  iogeiiiiiin  ,  res 
advers»  nudare  soleni ,  ceiarc  secundie.  »  Sed  et 


arduus,ei  lemerarius  inQrmioribos  animis  vtdetur, 
cum  Baccbo,  imo  et  cum  quavis  voloptate  congre^ 
sus.  Si  Lotb  vir  justus,  el  dignus  qoi  de  Sodamo- 
rum  eriperetur  incendio,  impellente  viiii  siinittlo 
corruit  in  incesium;  si  Noe  femora.  dcoodavit,  Ode 
et  perseveraniia  boiii  subtraetiis  diluvio,  alter  bo- 
maui  generis  pater  et  salutis  opifex,  q»is  luto  god- 
gredltur,  nisi  forie  se  ipgum  tantis  ducat  pairibus 
prasrerendum  ?  Ut  tamen  Platdnis  roo  relactemiir 
edicto,  congredi  cuni .  voiiiptate  slt  fortivs  •  dam 
lamen  luiius  sit  fugere^et  iUius  declinaRe  eonllic- 
lum.  Nec  memini  quemquam  me  Invenlsse  de  pio- 
vocatoribas  voluptatiim ,  qoem  non^  legerim  ceci- 
disse.  Eo  forte  spectant  figmenta  poeiica,  qo»  orgia 


viiij  iudulgeiitia,  licei  dici  solciii,  quia  c  siccis  Deus  B  gjne  furore  transacia  non  recolunt,  nec  enibescoiit 

sacra  Baccbi  crnore,  parricidiis,  et  muhlplicibDs 
flagiiiis  macttlare.  Est  praeterea  in  conviviis  obser- 
vandum»  ut  instroend»  familie»  et  dorons  regendc 
«ura,  et  servilis  obsequii  rooderatio  »  uni  alicui  de- 
mandetur;  noquid  InepUim  et  imparalitm  ippareat, 
ne  quid  siopenduro »  aut  erHbescendum  emergai , 
ne  dominum  oporteat  ad  so  gerendorum  revocare 
soiiicitudiueiu ,  et  ut  dici  solei,  quasi  in.bumeris 
porlare  conviv:is«  Yitet  eiiam,  qoi  conviva  corois 
esse  voiuerit,  consiliandi  consuetudinem ,  lerbiqoe 
secreli  facienBi  morem»  eo  qiiod  in  conviviis,  idest 
in  Jucundo  amicorum  convivantium  ccetu  t  debeal 
omnia  esse  nuda »  et  in  amore  et  fide  nibil  d^bei 


omnia  dura  >  pioposuil,  modumbabet,  etsi  fuerini 
qal  Plaioiiis  auctoritate  ea  passioi  credideriiit  bau- 
rienda. 

Laudibui  arguitur  tini  vtnoim  HQmerut. 

(UOKAT^  Efi.  i,'XII»6.) 

Ei  Plato  ab  eisdem  vinosus  convincitur  exstilisse. 
Ceriuro  cst  utrumque  eorum  vini  laudasse  usum » 
quod  et  naturam  roborat ,  el  acuit  ingeiiiuro,  et  ad 
•res  gerendas  animuni  remissum  accendit.  At  Plaio- 
nein  inter  minuia  et  modesta  pocula  ,  jucundioreui 
liberalioremque  invitationem  probasse  fldelius  tra- 
dilur ,  qo«  flerei  sub  quibusdam  quasi  arbitris , 
sobriisque  magisiris  conviviorum.  £t  boc  esi  quod 


in  primo,  et  secundo  de  legibus »  non  liiotile  viris  ^  esse  absoonditum,  sedsi  fieri  posset»  oculos  In  pec- 


•  ctse  docernii.  Nam  ei  modicis  bonestisque  imer 
bibendom  romissionibus,  refici  inlegrarique  animos 
ad  insiauranda  sobrieiaiis  ofiicia  existimavit ,  red* 
ditosque  sensiin  latiiores»  ad  intentiones  rursus  ca- 
pesseodas  fieri  babiliores  ,  et  simul  si  qui  penitus 
in  Ihs  alTeciioBUin  cupiditatumque  errores  inessent, 
quos  celaret  alios  pudor  reverens ,  ea  omnia  siue 
gravi  periculo  libertate  per  vinom  daia  detegi »  et 
ad  corrlgenduro  medenduinque  fieri  opporiunlora. 
Atque  boc  Plalo  ibidem  dicit :  Non  diiiugicndas 
esse  bujuscemodi  exercitatlonesadversus  vini  vio- 
Jentiam  propulsaiidttm.  Neque  ulluni  unquain  con- 
tinentem  prorsus,  aut  teiioerantem  satis  fideiiier 
'%'isuin  esse ,  cui  viia  iiou  inier  ipsa  errorum  peri- 


lora  sua  invicem  mutuo  tjransferre  conspecla.  Nul- 
lus  enim  locus ,  actitandia  consiliis ,  aui  vix  uUos 
iiieptior  est.  Siquidem  verba  secreta  solenl  as&i- 
dentibus  exclusis  esse  mpiesta^  Nam  Ipsa  exclusio 
babet  imaginem  diOidentiap.  Sed  et  in,  iiis.,.  quae 
palam  dicentur,  fidcliier  exsequendum  erit,  quod 
in  primo  iibro  de  aiialogia  scripsit  G.  Qaudius 
Ca^ar,  vir  cxcelleniis  ingenii ,  inagnaeque  pruden- 
ti«.  Aitenini :  i  Tanquam  scopulum  nauia*  fugiuoi, 
sic  lugiendum  est  infrequens  atque  insoiens  ver* 
buia.  I  El  quidem  numerum  convivarum  expresse- 
runt  aiiiiqui,  ut  nec  pauciores  essenl,  quam  Gjratis, 
qu»  clauduuiur  ternario ,  ncc  plures  quam  Kusae, 
id  est  novem,  aut  in  summa«  Gratiarum  et  Musa- 


cula,  et  in  niedtis  voluptatum  iilecebris  explorata  D  rom  explerent  nuroerum »  ad  duodenariom  ascen- 


sii.  Naro  cui  licentia ,  graiiacqiie  omnes  convivio- 
rom  incognitx  sunt,  quique  iliarum  omnino  expers 
sii,  si  euin  forte  ad  painicipandas  bujusmodi  votu- 
ptales  auC  volunias  tulerit,  aui  casus  induxerit, 
aut  necessitas  iuipulerit,  mox  deliniri,  et  capi » iie- 
que  nienteni  ejus  anhiiumquo  conststere.  Congre* 
diendum  Jgitur,  et  tanquam  in  acie  quailain  cum 
voluptariis  rebus«  cumque  ista  viui  liceniia  conii- 
nus  decernenduro ,  ut  adversus  eos  non  fuga,  nec 
obsentia  simus  tuii ,  sed  vigore  aaimi  et  constaoii 
praesentia  ,  moderatoque  usu  temperantiam  eonti- 
neniiamque  iueamur«  et  calefacto  simul  n^fectoque 
«nimot  si  Qoid  io  eo  vel  frigidso  tristitiae,  vel  lor- 
fieotif  Tereeoodiae  fucrit,  abluamus.  Poierit  aucto- 


dentes.  Obtinuit  tanien  apud  eos  qui  rectius  in- 
tuentur*  ut  in  his  oQicium  oalrisfamiiias  latissime 
pateat. 

Cap.  XI.  De  molettiii  et  oneribue  conjugiorum^  <«• 
eundum  Hieronymum  et  aliot  philotophot :  et  de 
permcie  libidinit  :  de  mulierit  Ephetim ,  et  timi^ 
ituitt,  fide. 

Sicut  ergo  sobrietas  in  eooviviis  necessaria  est, 
ita  rebus  omnibus  necesse  esi  adesse  modesiiam* 
Siquidem  de  saluritale  libido,  de  libidiiie  iinniun- 
ditia,  et  multiplex  pernicies  generatur.  At  ex  bis 
nibil  nisi  dolor  posnitudinis  sequitur  :  ei  bene  agi* 
tur  curo  moer^.uiibus ,  sj  fructuosa  sit  poeniuido. 
Unde  bebetati  cordis  videlur  opinio,  qux  sine  eir 


B 


7»  POLTCRAHCUS. 

pleiloM  lilHdiiiU»  difllnit  perfcctam  non  ent  volo-  A 
putMii.  Traditnr  lioe  «ensisse  Epicarum.  Sed 
qoidC|uid  gregls  lilios  grunniant  sues,  tsm  immun- 
«lam,  et  tam  funestam  vocem  nolli  philosopbonim 
«rbitror  placoisse»  nedum  Epicuro;  qni  tanlns  fuit, 
nt  inier  pbilosopbos  propriam  fecerit  sectani.  Sunt 
«jusv  auctore  Seneca«  egregia  mulia,  qn»  passim 
possunt  apud  pbilosopbos  Inveniri,  et  pro  parte 
expressa  sunt^et  congesta  inlibro,qm  doTcstigiis, 
sive  de  dogmaie  philosophoroni  inscribitor.  SileDi 
senis  InTeterati  ▼ideior  amentia,  potius  quam  sen- 
teutia  pbilosopbi,  et  est  certe  asello  coi  insidebat 
ttniiior,  cui  boc  ncqniiia  potuit  suadere.  id  ipsum 
forio  innuunt  figmenu  gentiriuro,  qu»  deiirum 
senem  vino  astuanlem»  aliis  natnrae  oblemperan* 
tibos,  et  quiete  fessa  recreaniibus  corpora,  Lotide 
prae  c»teris  captom  refenint,  et  tandem  cum  oro- 
otum  irrlsione,  qnem  nec  setas,  nec  yerecundla  r^ 
TrenabAt*  aslni  sui  rudlio  revocatum.  Omnis  ergo 
▼olnpias  libldinis  turpis  est,  ea  ezcepla,  qox  excu- 
.saturroedereconjogali,  el  indnltae  licenti'.e  benefi* 
cio,  quldquid  erubeacentiaepoierai  inesse.abscondii. 
.  iJnde  et  nuptlae  a  nobendo  diei  majores  Iradide* 
runt.quia  pudenda  homanas  inflrroiutis  nubit»  id 
est  ab6condit,ut  ait  Nonnius  Marcdlus,  indulgenlia 
fogls.  Inolevit  eliom  constietudo»  ig  qoosin  coni- 
roercium  carnis  ecclesiae  jungit  aocioritas,  palHo 
veleniur  altaris,  ant  aiio  ab  ecclesia  constltulo,  ot 
loros  qiii  Chrislo  concillante  constniitury  slc  in  fide 
castilaiis,  fragilitatis  siiae  macnlas  contegat,  ut  Q 
totios  sit  probri,  aiit  confoslonis  ignarus.  rraefe- 
runtor  et  faces,  iampades,  et  liiminaria  accendun* 
cur,  qnia  geminum  torum,  qui  palaro ,  et  non  sus 
nrgenie  libidlne,  sed  bonesta  conseniienliom  Tohin- 
late  sternitur,  decus  boni  conjugalis  illustrat.  Mam 
llymenaeus  Incem  omat,  et  alacer  pbaretra  puer 
Cupido,  furtiram  succedens  flammam,  laiebras  ct 
angiilos  quaerit.  Licet  aulem  bonesta  sit,  et  oiiiis 
eopula  marltalis,  angtistiae  quam  Ixiiiiae  fecundior 
esi.  Partt  enim  in  doiore  vel  filios  :  nec  sliqnero 
prod«icit  frnctum»  quem  non  amaritudo  pnecedat, 
ottt  seqoatur.  Unde,  referenie  Valerio,  Socraies 
bumanae  sapientis  qnnsi  quoddam  terrestre  ora- 
colum,  ab  sdolesceniulo  quodam  consullus,  utrum 
fiiorero  duGcret,  an  se  onini  matrimonio  absiine- ^ 
rei,  respondit,  euin,  utruro  eorum  fecisset,  actii* 
rani  poenitenliam.  c  Hic  le,  inqutt,  soliludo,  blc 
orbius,  bic  generis  inieriius»  bio  baBres  alieiius 
cxcipiet*  lllic  perpeiua  sollidludo,  conteztos  que- 
relanim,  doiis  exprobratio,  affiniom  graye  superci- 
hm»f  garrola  socrust  lingua  subcaesorla  alieni  roa- 
iriroooil,  incertus  liberoruro  eventus.»  Non  passos 
est  juvencm  in  contexto  remm  asperarom,  quasi 
labtae  materias  facere  delectum.  Concinit  in  bonc 
modoro  tolus  recie  pbilosopbantium  cboruSt  ut  si 
qui  Cbristiansereligionis  abhorrent  rigorero,  discant 
— •  -^  «ihnicis  castitatero.Non  Umen*  quod  conjo- 
litati,  sed  cenieslmum ,  aut  sexa- 
*icet  de  radice  tricesimi  orian*  ^ 


«^  LIB.  TIIL  "^M 

tor ,  minlme .  arbilror  tricesimo  componendum. 
Jtono»  Epictelus,  Aristoteles,  Critoiaus,  et  Epicurea- 
rum  quampluriffii  traduniur  posteris  hane  pnbll* 
cssse  sententlam. 

Fertur,  auctor  Hieroiiymo,  aureolus  Theophrasii 
lil>er  de  nuptiis :  in  qno  qiiaerit,  an  vlr  sapiens 
ducat  uxorem.  Et  cum  diflinisset,  si  pulchra  esset, 
si  bene  morau,  si  honestis  parenlibtis  orta  ;si  ipse 
sanus  et  dires,  sic  sapientiam  aliquando  inire  roa- 
trimoninm,  sUlim  intulit :  Haec  auiem  raro  io  no- 
ptiis  universa  concordant.  Non  est  igitur  uxor  du- 
cenda  sapienti.  Primum  enim  iinpediri  studia  pbi- 
losopbiae,  nec  posse  quemquam  libris  et  uxori  pa- 
riler  inserrire.  lluUa  esse  quae  roatronarum  usibus 
necessaria  sint;  preiiosaa  Tcstes,  aorum,  gemmae, 
sompius,  anciliae,  supellex  varia,  leciicae,  el  exedra 
deaurau.  Deinde  per  totas  noctes  garrulae  conqiie 
siiones.  llls  ornaiior  procedil  in  pulilicuni,  liaeo 
honoratur  ab  omnibus,  ego  in  conventu  feminartim 
mlsella  despicior.  Cur  aspiciebas  vicinam?  Quid 
curo  ancillula  loquebaris?  De  foro  veniens  quid  al- 
tullstlTNon  aniicum  babere  possomus,  non  soda- 
lem.  Alterius  amorem,  souni  odinro  suspicator. 
Si  doctissimus  praeceplor  In  qnalibet  urblum  fuerit, 
iiec  uxorem  rellnquere,  iiec  cum  sarcina  Ire  pos- 
suroos.  Pauperem  alere  diilicile  est ;  divitem  ferre, 
tormentum.  Adde,  quod  nulla  est  uxoris  electie, 
sed  qualiscunque  obvenerit  babenda,  si  iracunda, 
slfatoa,  sideformist  si  soperba»  sl  fosiida,  qood- 
cunque  vilil  est,  post  nuplias  discimus.  Equus, 
osinus,  bos,  canis,  et  viiissiina  mancipia,  vestes 
quoque  et  lebetes,  sedile  ligneum,  calix  et  urceo- 
lus  fictilis  probanlor  prius,  et  sicemuniur.  Sols 
uxor  non  ostenditur,  ne  ante  displiceai,  quam  du- 
catur.  Atiendenda  est  semper  ejus  facies,  et  pul- 
cbriiudo  laudauda,  ne,  si  alieram  aspexeris,se 
acstimet  displicere.  Vocanda  domitia,  celebrandus 
naulis  ejus,  jurandum  per  saluiem  illius,  ut  sii 
superstes  opundum,  lionorar^da  uutrix  ejuseige- 
rula.  Servus  patcmus  et  alumiius,  et  formosus  as- 
secia,  et  procorator  calarotstraius,  et  in  loogam  si> 
curamqoe  libldiiiem  exsectus  spado,  sub  qotbos 
nomiuibus  adolteri  delitescunt.  Quoscuuque  lUa 
dilexerit,  ingrati  etiam  amandi.  Si  toiam  ei  domum 
regendaro  commiseris,  serviendum  est.  Sl  aliquid 
tuo  arbiirio  reservsiveris ,  fideni  sibl  habcrl  iion 
puiabit,  et  in  odiom  vertetur  ac  Jurgta,  ei  nisi  cUo 
consulueris,  parabit  venena.  Anus,  ei  aurifices,  et 
ariolos,  et  institores  gemroarnm,  sericflrunique 
veslinm,  si  intromiseris,  periculum  pudiciiiae  est; 
si  probiboeris»  suspicionis  injoria*  Verum  quid  pro- 
dest  etiain  diligens  custodia,  coin  oxor  servari 
iinpudica  non  possit :  pudica,  noq  debeal  ?  liifida 
enim  custos  est  castitatis  necessitas,  et  illa  vero 
pudica  dicenda  est,  cui  licuit  peccare,  sed  noluit. 
Pulcbra  clto  adamator,  fceda  facillime  concupisclt. 
DiOlcile  custoditur  quod  plures  amant.  Molcstuni 
est  possidere,  quod  neroo  babere  dignetur.  Ninoro 
tanien  miseris  detormis  babetur,  quam  fomiQ^ 


m  iOANNlS  BAKSBERfENSIS  7S2 

servatnr.  )^ll  tuliim  es(,  in  qtio  toifus  popiil»  toia  A  ratHNiit  aeiMieu  eiercei  in  etlgen^a  luore  vel  dn- 


siispirant,  alias  forma,  alias  Tacetiis,  nMus  infenki, 
aKiis  liberaliiate  soUkiiat.  Aliqoo  modo  expiigna- 
tur,  quod  undique  incesHilur.  Qood  sl  propier 
dispensaiionein  domus,  et  languoris  sohiti»,  ei  tu- 
gam  solitudinis  ducuniiir  uxores ,  roullo  meliiis 
dispensai  servus  fidelis  obediens  auctoritflKi  domini, 
et  dispensatloni  cjus  obtemperans,  quam  uxor,  qiiae 
in  eo  se  sestimat  dominam  si  ndTersuB  viri  fecerit 
Toiuniatem,  td  est  quod  placet,  non  quod  jubeiur. 
Assidere  autem  apgrotanti  niagis  possunt  amici,  et 
vernulac  beneflciis  obligatl,  qiiam  iFla,  qiise  nobis 
imputet  hcrymas  suas,  et  basredilatis  saae  spe 
vendat  iliuviem,  et  soilieitiidinem  jactans,  lan- 
guenlis  animuni  desperalioite  coiiturbet.  Quodsi 
languerii,  coaegrotandum  esl,  et  nunquam  ab  ejus 
leciulo  recedendum,  aul  sl  bona  fuerli,  et  siiavis 
iixor,  qu^  tamen  rara  avis  est,  cuni  parlurieute 
gemimus,  cum  periclitante  torquemur.  Sapiens 
autem  Runquam  solus  esse  potest.  Habet  seciim 
omnes  qui  sunt,  quiqne  unqaam  fuerunt  boni,  et 
animum  libernm  quocunque  vult  trnnsferl.  Quod 
corpore  nen  potesi,  cogitatione  complectiiur.  Et  si 
bouunum  iiiopia  fuerit,  loquetur  cum  Deo.  Nun- 
quani  minus  solus  erit,  qunm  cnm  solas  fuerll. 
Porro  Uberoruni  causa  uxorem  ducere,  at  vel  no- 
inen  nostruin  non  intereat,  vel  habeamus  praesldla 
seneclutis,  et  ceriis  utamur  bxreJibus,  stolidissl- 
inuro  est.  Quid  enim  ad  nos  pertinei  recedenies  e 


eenda ;  aei  quod  neqaias  esl,  vicinorum  malrimo- 
nia  «onicitare,  el  o^rrumpere  non  vereiur.  Erum- 
pH  Interdiim  inverecunda  interoperies  Bmiienim, 
qula,  ttk  scribit  ilerod<Ha8,  nuilier  cum  veate  de- 
ponit  ei  verecundiam.  Enimplt,  inqaam,  inpu- 
dens,et  inracie  embeseentiura  populonim,  genialis 
lori  retelat  el  denudal  arcanaf  ei  de  mariti  frigidi- 
tate  eonqueritur,  aliegans  hane  mttcieiiiem  el 
erideuieai  repiidii  vel  drvorlH  cawaanit  qaod  se- 
nmir  est^  el  inoltlis  matrimenio,  qni  aoo  esi 
promptas  ad  coitauu  Elegnnter  qatdeai  Gfmfridas 
de  iteroum  vilta»  fomiliarig  meus,.  unius  laliiini 
in  causa  htijasmodi  coufudit  audaciam.  Cnm  enin 
ei  patronus  daMs  esset  a  Jadice,  celebratnro,  ut 
putabatur,  dlvortiain,  el  mulier  generiisa  nudienti- 
bus  amtcts  et  suffragaroribiis,  advocato,  nt  iit,  di- 
ligeniiiis  nerita  caus»  siue  expeuerel,  acratatus 
est  ab  ea  vlr  firudens,  an  aHuai  marilam  qwrodtqtto 
babuerU.  Qiiod  cum  tila  negaseei,  qacaivii  Iterum 
an  adlinc  virgo  essel,  dicens  hec  sibr  liiquisiiu» 
et  scltu  pernecessarium,  iie  a  dlaerelo  indiee  cape- 
retur  occasione  aliqua  in  sermone.  Itia  Tero  boc, 
verecuiide  tamen,  eo  qnod  aibi  neii  beue  oredeba- 
tur,  asseniit.  El  ille: « An  simul  de  noetn  dormlre 
eonsueveriut,  et  se  Inviceitt  oseulari  et  amplexart 
niarituset  ipsa,  Inquisivit.i  Quae  oinnia  ciim  ilLr 
fulcreiur  :  c  Uiide  ergo,  luquil  patronus ,  nosii^ 
virgo  iMidicisttinia»  prudentissima,  pudoratissinia. 


tnundo,  si  nomine  iiostro  alius  non  voceiur,  cum  q  quod  eOlcacem  tec«m  viram  non  Impteverii,  ei  te- 


et  fiiius  non  staiim  patris  vocabaluin  referat,  ei  in- 
numerabiles  sint,  qui  appelianiur  eedem  noniine? 
Ani  quae  seneciuUs  anxilia  nutrii-e  itoiiii,  qui  aat 
priOF  te  forte  moriatur»  aut  perverslssimis  moribus 
sil,  aut  certe  cum  ad  maturam  aetaiem  pervenerit, 
tarde  ei  videaris  mori?  Uai^redes  aulem  ei  ineliores, 
et  cerliores,  sani  amlct,  ei  propimfui,  quos  jadi- 
cio.eligas,  quam  quos,  v^lis  nolis,  haberc  cogaris.. 
Licet  ceria  haeredilas  sit,  duro  advivis,  bene  uti 
substantia  tna,  quam  tno  labore  qa»sita,  in  incer- 
tos  usus  relinquere.  H»c  et  hujusmodl  Theo- 
pbrastus,  quse  veL  sola  matrimonioruni  angustias, 
et  calamilates  exquisit»  dulcedinis  sofBciunt  expla- 
nare^  Sic  refertur  dixisse  P.  Clodius,  quia  improbe 


liusmairimoniijura  persolverit?Qiii8  te  docaii,  quid 
sii  coiius,  ut  eum  tecutn  coliftse  neges,  inier  lei 
oscula,  toiaiiiplexus,  qui  te  prolibiiu  qooiies  voluit 
pertractavii  iicenlia  mariiali?Nam  ei  quaedam  ani- 
mantla  ceriuiu  esi  se  iiivicem  osculando  niisceri ; 
aiJa  se  tenuiier  iangeiido  ceiicipiuiii;  et  annl  qua: 
Buo  gravidaute  caiore,  ab  aere  teniperaio  Iroprx' 
guaiiiur,  el  parivnt.»  Hic  illa  taadem  enibali,  hoc 
solum  dicens,  se  qoid  ad  hujuaniodi  capiiofies 
his^^et^ei,  noii  babere.  Sed  bene  curo  phiioaopban- 
iibus,  id  esi  cuin  clericis  agitur,  quod  nemo  eoruin 
frigidus  est,  aui  in  judicio  perfusus  hajusmodi  ma- 
cub. 
Gicero  rogatus  ut,  posi  Tepudlum  TerenitaB,   so- 


rieptunum  accusat,  qui  Itenrm  naufragium  feciu  ^  rorem  Hirtii  duceret,  omnino  faeere  supersedit. 


At  noa  ilhid  inelcgnniius  diceretnr,  qoia  unprobe 
\enerem  accasat  adversam ,  qui  secundem  ducit 
uxorem.  Quis  enim  ei  compatietur,  qol  semel  sola« 
tus  a  vincuKs,  revolat  ad  <»lenas.  Plane  indignos 
est  libertatis  honore ,  et  quiete,  qui  ad  excussuin 
servitutis  recurritJugum.Unde  monstris  slmile  est^ 
quod  bi  qui  non  modo  Dbilosophiae,  sed  et  religionis 
sibi  vindicani  n^men^  arceri  nequeunt  ab  amplexi- 
bus  mulierum.  Sxpe  enlm  qul  antequam  nofneu 
proflteretor  aliemirum,  sl  taiaen  haec,  relfgio  sci- 
ilcet  ei  philosopbia,.  numensm  faciant,  cum  sine 
religione  nemo  recte  iRaleat  phiiosophari,  conthten- 
tisstme  vixit :  cum  in  aliquem  gradum  proinolus 
e6i»  DaclusQuc  quictcm,.  primde  ct  summae  delibc- 


dicens  se  non  posse  et  uxori,  ei  pbilosophiae  pari- 
teroperam  dare.  Philippum  regem  Macedonum, 
conlra  quem  Demosthenis  PMiippicw  unaBi,  in* 
iroeuniem  ex  more  cubicnlain,  uxor  excUisiiiraia. 
Qtii  exdusus  tacuU,  ei  Injuriain  au&m  Tenu  iragico 
coiifiolatus  est.  Gorgias  rhetor  librum  puleberriaHiin 
^  concordla,  Graecls  Uine  inter  ae  dlssidentibiK, 
recltavit  Ofympt».  €ui  Melanibiiis  iniinicus  ejns  : 
c  Hic  nobis,  Inquit,  de  concordia  praeetpit,  qiii  se, 
uxorem,  et  ancillolanH  ires  ki  on»  doino,  concor- 
dare  non  potuit  i  ^tmilBbatur  qutppe  uxor  ejns 
ancillulae  pulcbritudini,  el  castissiuium  viruni  qoo- 
iidianis  jurgits  exagiiabat.  IJude  ut  cesset  invicli.i, 
et  qiies  niatrimouirs  reformetur^  ditioiibvs  tn  < 


TS5     .  POLtGRXtiCl». 

snetudldem  ▼emm  esl,  ne  <piam  habeaAi  in  domo  A 
piilehriorem.  Socratescum  duarum  uxonim  jurgia 
Ycliei  reprimere,  in  enm  noTisaime  yerteruni  impe- 
tum,  et  male  mufciatnni ,  ru{ieotem(|ije  4iii  perao- 
cutK  suni,  et  a  solio  in  qno  nwrahaniur,  poslmodinu 
loiio  perfuderunt.  Iu  iHull^Ureni  kviiatem  ^b  au- 
cioribus  passlm  nmlui  $eribunuir.  Fonasae  faUo 
iuterdum  fiuguniur  plurim^,  uihil  tamen  impedit 
c  ridentero  dicereverum,»  et  fabuloflis  narrntionu' 
bus,  quas  philosopbla  non  rejicii,  exprimere  qui(l 
obesfiti  possit  io  moribus.  £x  his  enim  liqueU 
quam  Tacile  ament,  quania  oderiui  levUaie,  quam 
ciio  obliviscantur  affectuum,  ei  natune  inimemo- 
resjnterdumiiifiliosarmentur,  interdum  in  viscera 
8ua«  Snnl  aliqoae  pudlcissiroae,  licet  satyricus  dicat, 
quoniain  B 

Rara  avn  in  terris^  nigroque  nimiUima  ciicm^^ 

(HOBAT.) 

mnller  exaciae  cnstliatis.  Et  tragicus,  nullani  esse 
fcniinam  tam  pudicatii,  quae  non  peregrlna  libidine 
nsqiie  ad  furorem  incendatur.  MaXrona  quapdam» 
referenie  Peiroiiio,  Ephesl  tam  noiae  erat  pudiciilae 
ut  Ticinaniin  quoque  geniium  femin.is  ad  specia- 
culum  sui  evocaret.  Haec  ergo  cuin  vlrum  exiuli3- 
set,y  non  coiiienta  vu^gari  more  fuinis  prusequl, 
ftrinibos  sparsis  et  turbatis,  aul  nudatuin  pectus 
in  conspecin  frequenlise  plangere,  in  condilorium 
eilam  prosecuia  est  deluucttiin,  poslluinque  in  hj- 
pogalOy  Grseco  inore,  corpus  cuslodirc  ac  flere 
toiis  noctlbus  diebusque  coepit.  Sic  afllictaniein  se,  ^ 
ac  morlem  inedia  perseqnentem ,  non  parentes 
potoeroui  abducere,  non  propinqnl.  Ifagistratus 
ultimo  repalsit  ahierunt.  Coiuplorataque  singutaris 
exempli  feiirina  ab  oinnibus,  quintum  jam  diem 
siiie  alimento  iraliebai :  assldebat  aegrae  fldlssima 
aneitla,  simolqoe  ct  lacrymaa  commendabai  1u- 
genti,  ei  qootiescunque  defecerat  posiiuin  in  mo- 
numento  lumen,  renovabai.  Una  igiiur  In  tola 
eiviiaie  fabola  erat,  solum  itlud  affulsisse  Yeruni 
pndictiix  amorisque  exemplom,  omnis  ordinis  bo- 
niines  conftiehautnr*  Cum  tnlerim  imperator  pro« 
▼ificlae  .htrones  crucibos  jossii  affigi,  secundum 
iilam  casulam»  In  qua  recens  cadaver  matrona  de- 
flebai.  Proxima  ergo  nocte  cum  miles,  qui  cruces 
servabai,  ne  quis  ad  sepulturam  corpns  deiraheret^  D 
neiassei  elbi  et  lumen  inter  monumenta  elarius 
fulgens,  ei  gemliuro  logeniis  audrsset,  Vitio  genlig 
hufiMiiiae,  concupiii  scire  qnis,  aat  quid  faceret. 
Descendii  iiaque  in  conditorlom,  visaqtte  puleber« 
rima  muUere,  priino*quasi  qnodam  monstro,  in- 
feralaque  imaginibus  iurbaius  subslsiit.  Deinde  tfbi 
ei  corpus  jacentis  aspexit»  ei  lacrymas  considera- 
Tii»  faciemque  uDgulbua  sectam,  raius  seiiicet«  id 
quod  erat,  desideriam  exsiincti  feminam  pati.non 
posse»  attulii  in  monumeiitum  eQenulani  suam, 
ccepitque  boruri  lugentem,  ne  perseverarei  in  dfo- 
lore  supervacuo,  ac  nihll  profutoro  gemiiu  pecrus 
tlidQcerei.  Omnium  eadeui  esse,  scllicet  ideui  do- 
miciiinmj  ci  cxtera,  quibus  exulcerataemcutes  ad 


—  UB.  VIU:  751 

sanltaiem  revocantur^  At  llla  Fgnota  eonsolatione 
pereussa,  laceravii  "vebefflentios  pectus,  raptosque 
crinetf  saper  peeius  Jaceniis  imposuit.  Non  recessii 
iamen  mf1es«  sed  eadem  exhortatione  tenlaTii  dare 
moiterenhe  eibum,  donec  aiicilla  bnmt  (certum  ba- 
beo)  odorecofnipia,  priuium  ipsa  porrexlt  ad  htH 
manitatem  In^it^DliB  Tictam  manttm.  Deinde  re- 
fbeta  poilone  ei  eibo,  exp^gnare  domtnae  pertlna- 
eiam  coppit,  ei :  Qoid  proderil,  fnqnli,  iibl  boe,  si 
sotttta  iiiedia  ftieris,  sl  te  tiram  sepelieriSy  sl,  an^ 
le<|uam  fota  [poseant,  Indemiiatttm  eflbdefls  tfHr 
ritttmT 
id  eineremf  aut  mttne$  ctedi$  curare  $epuUo$f 

(Vma.) 
Visiu  revlvlseere,  relacianfibus  fatls,  e&siineKimt 
Vis  diBctisso  mnliebri  errore,  quanditt  lieuorit  Itfds 
eoinmodis  frni  ?  Ipsum  ie  jaceniis  eorptis  admonere 
debei  ot  vivas.  Memo  invltiis  aodh,  cttiu  vivere 
eogiiitr,  ani  snmere  cibuin.  Itaque  muUer  afiqiioi 
dterttm  abstlnentia  sleca,  passa  est  frangi  pertl* 
naciam  soani.  Nee  mlnus  avide  repleirii  se  ribo, 
quam  andlla  quae  prlor  vleta  esi.  Caeterum  scitis 
qnld  piemmqoe  tefiiore  soleai  liumanaNi  satteia- 
iem.  Ooibns  blandftlls  impetravertit  miles  iil  ma- 
irona  vivere  Tellet,  elsdem  etiain  pudicltiain  ejns 
aggressus  est.  Needefomns,  aui  Infacundns  jnvenis 
'Cashe  vldebatur,  aneiHa  gratiam  conetiiaHte«  ac 
Sttblttde  dieente-: 

Ftaekone  etiam  pugnabi$  amcri  f 
N$cuai$U  in  numem  gm0mm€9n§ederHi  mrwi$f 

Qfiid  dlnt?ns  moror?  Ne  fianc  qiildem  pariem  eor- 
poHsmulier  abstlMiffli,  victiirqHe  niiles  ttirumqtto 
persttasii.  J4etter«ni  ^go  ^ina,  non  taHittiu  illa 
nocte,  qna  miptias  fseerum,  sed  postera  «tfauM^  ac 
tertta  die,  pneclusls  vtdeiieefi  eo»dit#rii  foribtts,  9i 
qulsque  ex  iioils  Ignoiisque,  ad  nionttmenittm  ve- 
ttiens,  pttlasset  exsplrasse  soper  eorpos  vii^  pnili- 
cissimatn  u«orem.  Casierum  deleetaiiis  wiles  ei 
forma  mvlicrls,  ei  seerelo,  qttidqutd  boBi  per  &- 
•ttltates  poterai,  coemebat,  et  prima  siaiim  iioct^ 
ferebai  in  monumenium.  {taqoe  niiios  cniciail  pa- 
renies,  nt  Yideruui  laxatam  custodtaM,  deiraxe- 
rimi  Jioeie  pendeDiem,  ei  s»premo  mandavftnnit 
oflkio.  Ai  miles  circaMiscripios  dom  desidet,  ui 
posiero  die  vldii  unam  siite  cadavere  crttcem,  ve- 
riius  sttppliciom,  mulieri  quid  aecidisset  ezpontt» 
nee  so  exspectaittrvm  senteBAiam  jttdlcia»  ^d  gla- 
dio  jtts  4laiurttm  iguaviaa  so»,  eommeiidattS,  modo 
periiuro  locuiii  pfuvideret,  ei  fataie  conditorium 
faniilbri  ac  viro  faeesel.  Mulier  iion  miiuis  miseri- 
cots  quam  pitdica  :  Nee  Islud,  iuqult,  dil  sliuini,  ui 
eodem  tempore  duorom  mibi  cliarissimorom  bomi- 
num  dtto  fvnera  speotem.  Malo  moriuum  impou- 
dere,  quam  vivum  occidere.  Secundttm  baiieTatio- 
nem  jubei  ex  area  eorptts  mariii  sui  iollit  oique 
illi,  qaa?  'vaeabat,  cruci  affigi.  Usus  OSi  mtles  iiige- 
iiio  pittdentissiuise  femina.  Posieioqtte  die  popolus 
miratus  esi»  qua  ratiOHe  moriaus  issci  in  crueem. 


755 


JOANNIB  SARESBGRICN^S 


V» 


Tii  hitMimiB.  M  fabulMn,  quotl  bis  verbis  rehn  ^  iV#c  m$ihr,  peiibm  tilUmn  ^cantmHi  aitmm. 


Petronitts»  pro  libiiu  appellabis.  lu  tamen  ex  facio 
•ccidisse  Epbosi,  el  Flavianus  auctor  est.  Ilulie- 
remque  iradit  impietaiis  suae»  ei  sceleris  parrici- 
«iaiis,  el  adulierii  poenas  luisse,  Non  quideoi  solus 
est  in  molierum  inepUis  ridendis»  aul  exprimendis 
Pelronius.  Scribit  beatus  Hieronymus,  quia  toiae 
£unpidis  tragOBdi»  In  roulieres  maledicta  suntt  et 
quod  CpicuniSv  quanquam  Melrodorus  discipuSus 
.cius  Leoniion  babueril  uxoreni,  raro  dicil  sapienti 
iaeunda  conjngia,  quia  mulia  incommoda  admista 
sunt  nupiiis.  Et  quoroodo  di? itie  et  honores,  et 
corporum  sanltates,  et  caetera  qii»  indifferenlia 
nominamus,  nec  bona,  nec  mala  sunt,  sed  velut 
in  mediiullio  posita,  usu  et  eventu  Tel  bona,  vel 
mla  fiunt :  ita  et  uxores  siias  in  bonoruiii  niaio- 1 
niBive  confinio.  Grave  ergo  esse  viro  sapletiti  ve^ 
nire  in  dubiumt  uiruro  bimam  an  malaro  ducturus 
«it*  Si  ergo  tanta  est  roolesUa  nupiiarum,  qu«  pro* 
cui  dubio  bonv  sunt,  et  a  Oomino  instltutae,  ut  eas 
•apiens  reforroidet,  quis  nisi  denens  eam  approbel 
toluptalem,  quas  iiiicita  estt  et  tota  versaiur  in 
sordibust  quaro  beuiines  culpanit  et  Deus  procul 
dubio  condcmnablt?  Naro  curo  bae  du»  voluptateSt 
.ecilicet  guke  et  YeneriSt  quodammodo  brutoruin 
eint»  altera  porci  iroroonditiarot  aiiera  et  birci 
?idetur  babere  fetorero.  Ut  enim  pDdicitia  inter 
viriutes  eminett  sic  petulantia  in  vitiis  abjectisslma 
cst :  et  cum  ilia  uiruroque  deceat  sexumt  rouiie- 
brem  tamen  magis  exoniai.  Siquidem  doctissimi 


Quam  quw  urvcrum  ukitur  armcg  iuerum. 
(Joviif.t  vitSI9.) 

hoc  in  injuriam  niullerum  dictumt  maHlfa  calnm- 
niabitun  Ntbil  enim  meliiiSt  nihil  ulilius  inoliere 
pudica,  nihil  eqrum  quae  possunt  excogllari  jncnn- 
dius  bis,  qui  continere  non  possuntt  aut  nolunt. 
Sed  deslpientis  est  ab  his  laudem  spectaret  qns! 
veniam  rectiuf  merentur  quam  gloriaro,  si  tamen 
moderationis  bono  fuerint  temperata.  Alioquin  noa 
venia,  sed  pcenat  sed  ignominiat  utrlusque  iibidinis 
macuiam  prosequetur :  nisi  forte  decorus  habendus 
sit,  qui  in  hircum  traiisformatur  aut  suero. 


Gap.  XII.  Quod  brulii  et  inumibUibuB  quida 
tunt  conformari :  et  quanta  iiumanitale  eum  urw 
vivendum  ut :  ei  de  trium  retiquorum  Mcnsuum 
voiuptaie. 

Nuili  utique  aniroantium  gAneri  rectius  confor- 
roantur«  qui  summuni  bonuin  vitae  iu  gusiandi  et 
tangendi  voluptate;  ne  dicani  luxuriat  posuentot. 
C;e(erum  boc  aliorum  seiisuum  luxuriam  noo  ex* 
cusatt  cum  manifesu  sit  buroanae  dignitatis  ab- 
jeciio,  si  non  hirco  aut  sui»  sed  leoni  el  pardo,  sed 
pantberae  aul  satyrOt  sed  pavonit  pbiloineDaet  aot 
psiltaco,  sed  cuicunqne  bruloruro  aut  iusensibiliani 
stiideat  co«quari.  Siquidein  ad  angelicain  purits- 
leui  rectius  aspirabitt  qui  in  ea  crealus  est  dlgni- 
tate  originiSt  ui  in  cumuio  verae  et  stemae  beati* 
tudiiiiSt  perfectioui  angelicae  possii  esse  conformis- 


viri  vox  esi»  pudicitiam  inpriinis  esse  retiiiendain »  C  Naro  et  Patrum  Inconcussa  sanxit  auctoriust  qola 


.qua  Dmissa  omnis  virtus  ruiL  lo  bac  niuliebrium 
vlrtutum  principatus  est.  Ilaec  pauperem  comroen- 
dalt  divitero  exlollit,  deformem  rediroitt  exornat 
puicbram.  Bene  roeretur  de  m^oribust  quor«iin  sau* 
guinem  sobole  furtiva  non  viiiat :  bene  de  iiberis, 
qoibus  nec  de  roatre  erubescendum  est,  nec  de  pa- 
ire  dubiUndum  est :  bene  in  primis  de  80,  quam  a 
contumelia  alieiii  corporis  vindicat.  Capliviiaiis 
iiulla  major  calaiuiias  estt  quani  ad  alienaro  libi- 
dinem  trahi.  Viros  consulares  illustrat  eloquentiat 
in  noinen  aMernum  traitsfcrt  gloria  iniliUriSt  trium- 
pbosque  novae  gentis  consecrat.  Multa  suntt  qux 
per  ae  clara  ingenia  nobilitantt  luulieruro  proprie 


iiatura  bumanae  mentis  solus  Douiinus  diguior  esi, 
et  qiiod  omnia  baeCt  qitas  bumanus  roiraiur  error, 
ut  boniini  serviantt  ab  eo  facta  sunt,  qui  bouiiuem 
fecit»  ul  aeUrniiatis  ei  beaiiiudinis  suae  pariicipem 
faceret.  Quis  ergo  praesidenlis  Domiui  iion  vilipea- 
dat  arbitriunit  si  servileiu  et  abjecum  ailecut  cob- 
dilionem?  Non  tamen  quod  servosdicam  babendos 
esse  conlemptuit  uisi  servilibus  viliis  viyaot.  Sicul 
euiro  vera  ei  unica  libertas  est  servire  virtuti  et 
ipsius  exercere  oilicia ;  iu  unica  et  singuiaris  ser- 
vitus  estt  viiiis  subjugari.  Errat  piaiie  quisquis 
aliuiide  condilionero  ailerutram  opinatur  accidere. 
Siquidem  oinne  bominum  genus  in  terris  aioiili  ab 


virtust  pudiciiia  est.  Hieroiiymus  testis  est»  qnod  j^  oriu  surgiit  eisdem  consut  et  aliiur  elemeutiSt 


antequaro  religio  Cbristiana  fulgeret  in  mun<|o, 
uoicuhas  semper  habuisse  inler  inairouas  decus; 
pcr  illas  Fortunae  muiiebri  sacra  fleri  solituin  : 
Bullum  sacerdoiem  bigamumt  nulluro  flaminero  bi- 
roarituni*  Uierophanias  quoque  Atbeniensium  diii* 
Ussiine  ciculae  sorbitione  castrari,  et  postquam  in 
poniiflcatam  fiieVint  allectit  viros  esse  desiiiere.  In 
Immensuin  pagiiia  protendeiur,  si  ea  perstrinxerot 
quae  in  bae  parte  tragicit  oratorest  coiniclt  saty« 
rlcit  poeiaet  ut  de  philosopbist  eihicis  et  tlieologis 
taceamt  prodiderunt.  Sed  tanicn  nec  omnes  istos 
arbitror  suffecisse  ad  banct  nou  dico  ffialitiaro  de- 
lendamt  Au^  reprimendamt  sed  nec  ad  exponendam* 
Si  dixero  quod  multi  bunt  expeni»  quia 


f  uiiideiuque  spiritum  ab  eodem  priucipio  carpit. 
eodemque  fruitur  ccelOt  a:que  nioriiurt  aeque  vtvit. 
Unde  et  PraetexUtus  in  Saturnalibue  Evaogelum 
repriroenst  bis  utitur  arguiueutis  ;  c  Servit  iuquit, 
suiitt  imo  lioiuines.  Servi  sunit  iiuo  cotiservi.  Si 
cogiuveris,  Untumdem  in  utrosque  iicere  fortooa;, 
taiu  tu  illum  videre  liberum  poiest  quam  Itle  te 
servuin.  Nescis  qua  xUie  Hecuba  servire  coeperitt 
qua  CroesuSt  qua  Darii  ipaiert  qua  DiogeneSt  qua 
Piaio  ipse?  Postremo  quid  ila  iioinen  serviiutts 
borrenius?  Servus  est  quideuit  sed  necessitatCt  sed 
forusse  iibero  animo  servus  esu  lloc  lUi  nocehit» 
si  ostenderis  qois  non  sit.  Alius  iibidini  servitt 
aUus  av»ritiae«  alius  ambitioiii|  oinnes  speiaOqiQ^^ 


157  POLYCRATICIJS  —  Un.  VHI.  75S 

timori.  El  certe  nulia  servitot  turpior  qiiam  vo-  A  lonim  capittnlitr  ifteoebris,  et  lieei  mHius  «Ndantur, 


iuntaria?  At  nosjngoa  fortuna  imposito  subjacen- 
icm,  tanquam  niiserum*  vilcmquc  caicamus.  QuoJ 
vcro  nos  nostris  cervicil>us  inferimus,  non  patimur 
reprcliendi.  Invcnies  iutcr  servos  aiiquem  pccu* 
iiia  fortiorcm;  invenies  Dominura,  spc  lucri  oscula 
aliorum  servorum  manibus  inligcntcm.  Non  ergo 
foriuna  homincs  aestimalm,  sed  moribus.  Silii 
quisque  dal  morcs,  conditionem  casus  assiguat. 
Qucmadmodum  slultus  cst,  qui  cmplurus  equum 
non  ipsum  conspicit,  scd  statum  ejus  ac  frenos; 
sic  stuttisstmus  est,  qui  bominem  aui  ex  condi- 
tione,  aut  ex  vcstc  nstimandum  purat.  Non  cst,  mi 
Evangeic,  quod  amicum  lanlum  iu  foro»  et  in  cnria 
qtixras,  si  diligenier  attcnderis,  invenics  et  domi. 


corruuni  tamen  a  dignitate  conditionis  suae,  et  ad 
eam ,  quam  diaiientur«  servilem  relabuntur.  Qui^l 
crgo  aliud  facinnt  mimi ,  histriones,  parasitl»  et 
hojusmodi  monstra  hominum  ,  nisi  quod  inepUim 
convincunt  fclicium  servitutem  tSed  et  illi  qoi  vo- 
euliscapiuniur»  lieel  aurium  sensus  porissimoset 
dcfaecaiissimus  sit,  servionl  quidem ,  jogo  tameii 
prcmontur  mitiori ,  si  alias  non  pravaleant  vitia. 
Nam  et  ab  olfactu  vix  aliquis  oronino  capilor,  nisi 
forte  Loiopbagum  vivat.  Non  aliquld  adversos  eaii-» 
torcs*  aot  musicos  stroo »  eum  teste  Qulutilianot 
Valerio,  Fiaviano,  et  aliis  niollif,  Socrj^s  etlam 
iu  senectute  didicerlt  musicam,  eredeussi  mosiea 
deforet,  sibi  comulum  sapientiae  defulurum.  In  ei 


Tu  modo  vive  cnni  servo  clementer»  comiter  quo-  "  tamen  nimium  occupari,  citra  philosopbicam  gra 


qiie»  et  in  scrmonem  illum«  et  in  iiecessarium  non- 
nunquam  aduiiite  consilium.  Nam  et  majores 
noslri,  omncm  dominis  invidiani ,  omnem  servis 
conlumeliam  deirahcntes,  dominuni  patremfami- 
lias«  servos  familiares  appcllaveruut.  Coiantergo 
le  polius  servi  tui»  mibi  crcdc,  quam  timeant,  nec 
libi  parum  vidcalur  esse  qtiod  diis  satis  esi.  Nam 
4|ui  colitnr»  etiam  amattir.  Nec  potest  amor  cuni 
limore  misceri.  Undc  euim  putas  arrogoutissimuni 
illud  manasse.  provcriuum»  qoo  jactatur,  totidem 
nobis  liosies  essq\  Quot  servos?  Non  habemus 
liosles  illos,  scd  facimus,  curo  in  iilos  superbis- 
siini»  contumciiosissimi  ct  crudclissinii  sumus,  et 


vltatem  est.  Nunquid  enim  virum  decebit  sapien- 
icin,  praeserilm  quod  etiam  In  sexo  moliebri  turpi- 
tudinis  non  effugit  nolam?  Nam  et  Sallusltoi 
Semproniam  repreliendit,  non  quidemquodsaltire» 
et  psallere,  sed  quod  optime  scierit.  Ait  eniin» 
psallere  et  saltare  elegantius  qoain  iiecesse  OM  pro* 
b£.  Optime  tamen  eaniare,  si  cilra  levitatem  poo-* 
set  liaberi,  pbne  deslderabile  est.  In  omnibos  enlm 
qtitt  simpl:citer  expctibilia  soni ,  qoo  lutensioni 
sunl  in  qiialiiate  boni,  eo  expeiibillora  snnt.  Sedo& 
adjunctis  possunt  nonnulla  esse  suspecta.  Luciiis 
Sylla  vlr  tanti  nominis,  optime  cantasse  tradilnr', 
sed  dotem,  libidinis  et  crodeliialis  tioia  perstrinxlu 


nd  rabicm  nos  cogunt  vcuire  deliciae »  ut  quid-  q  Catoni  qtioque  vistim  esl  bene  caiitare ,  iion  serii 

qoid  non  ex  voluntale  responderit,  iram  furorem- 

qne  provocel.  Domi  cnim  'nobis  aniiiios  induimns 

tyrannomm,  ct  iion  quantuin  decei,  sed  quanlum 

licet,  exercere  volumus  in  servos.  Nam  ut  caeiera 

crodelitatis  genora  praiteream,  snnt  qui  dum  se 

mensx  copiis,  et  aviditatedistcndunt,  circnmstan- 

ie«  servos  movere  labra,  nec  in  hoc  quidem,  ol 

loquanlur,  pennittunt.  Yirga  omne  murinur  coin* 

pescitur,  et  ne  fortuiia  quidem  verberibtis  excepta 

sunt.  Tussis,  sternutamentum,  singullus,  magno 

inalo  luitur.  Sic  At,  ut  isti  de  doininoloquaotnr, 

quibus  comm  domino  loqoi  non  licet.  At  illi  quibus 

noii  tantum  pncseniibus  deminis,  sed  cum  ipsis 

erat  serino,  qiiorum  os  non  consoebalur,  paraii 


homlnis  esse.  Undo  niinirom  Marcoin  senatorem 
non  ignobilem  ,  Gecilioui  spaciatoreni,  et  Fescen- 
nium  vocai,  euiiique  siaticulos  dare  his  verbls, 
ail :  t  Deseeudit  de  cantherio,  imie  siaiicnlos  tlarCt 
ridicularia  fundere.  »  Et  alibi  :  f  Prseterea  canUl 
ubi  collibnit,  interdum  Grajc^is  versus  agit,  jocos 
dicit,  voces  denuctat ,  staiiculos  dat.  »  • 

Porro  illa  voluptas  aiirium  graia  est  honestall , 
quse  virtmis  esi  ainlca,  aut  non  est  conscia  turpi- 
tudinis.  Oculorum  vero  voiuptas  histriones  iiitro- 
duxii,  et  miinos  :  qoodet  Scipio  Africanus  iEmi- 
liaiios,  iti  oratione  coutra  iegem  judiciariani  Tiberii 
Graccht ,  non  mediocriter  reprehendit.  Docentor 
prsestigias  inhonestas,  cum  cin»dolis,  et  sambuoa. 


erant  pro  domino  porrigere  cervicem,  el  pericu-  ^  psalterioquc  eunt  iii  ludum  hisirionom ,  discuni 
lum  imminens  in  caput  suum  vertere.  In  conviviis 
loqnebantur,  sed  In  torinentis  tacebaiil.  > 

Hsec  Praetexiatus  ;  et  de  flde  servorom  multa  et 
prsclara  subjungit ,  et  quse  esseni  in  qoantavis  no- 
bilitale  sanguinis  gioriosa,  et  cuivis  imitanda.  Nibii 
enim  decorumest,  quod  non  a  virtute  profluxerit , 
et  se  invicein  turpitudo  et  vitium  infausio  ambiiu 
drcomscribont.  In  hoc  autem  solo  vitiorom  impoisu 
qnisque  prolabitor  ut  eorum  se  dejlciat  et  devoveat 
servitoti,  qoibos  natos  est  Imperare.  Qui  ad  specla- 
cula  confluont,  aot  evocanl  ad  se  spectacoia  inho- 
nesta,  autse  ipsos  affectatis  nugis  volunt  esse 
apectacoio  insipientiom ,  qoonifm  b»c  lenociuia 
vaiiltaMs  recte  sapieoti  placere  non  possunt,  ocu- 


cantare,  qtiae  uiajores  nostri  iiigenuis  probro  ducler 
volucrunt  eunt,  inquatn,  in  luduni  saltatorlum 
inter  cin&doe  virgines,  puerique  iiigenui.  Haec  com 
niihi  quisquam  narrabat,  non  poteram  aniinum  in- 
duccre,  ea  liberos  suos  iiomitics  nobiles  docere. 
Sed  cum  duetus  suiu  in  ludum  saitatoriiiin ,  plus 
mediusAdlus  in  eo  ludo  vidi  pueris  virgiuibosquc 
ducentis.  In  his,  quod  me  reipciblic»  niaxime  mi- 
serlum  est ,  vidi  onuin  fllium  petitoris  ,  puerom 
bullatum,  non  minorem  aniiis  duodecim,  cum  cro- 
lalis  salure.  Groton  Graece  puliu$  dicitur,  et  inde 
cymbala  sic  dicuntur;  vel  musicom  nolat  iustro- 
meHlom  •  qood  in  souo  vocem  cicqnite  •milatur  t 
nain  ipsa  apud  iEgyptios  crotalos  appeiialU'.  Gro- 


759  mNMIS  SAIl£SDeRt£N9tS  7M 

Ula  quoque  dicunliir  vonorai  spbasrui^ ,  qiiae^  qiii-  A     Ferlur  bealus  liieronymus  Ires  a  mensa  £t^ric«s 


liusdam  graiiis  inlerposiiia ,  pro  quantiuie  siii  el 
speeie  nietalUf  varios  sonos  eduni.  Qiiaui  saliu- 
ik>neni  impudicus  servulus  iioueste  saliure  uon 
fiosset. 
1 1  Paiei  ergo  quanto  afleclu  ingemiierii  Africanus » 
i|uod  vidisset  cum  croialis  saliare  fllium  peiiioris , 
id  est  candidaiU  quem  ne  cum  qmdemspes  etralio 
adipiscendi  roagisiraius,  quo  terapore  se,  suosqiie, 
jb  onni  proiNro  deliuii  Tindicare,  potuerit  coercere» 
•qiio  niiiius  fucerei,  quod,  scilicei  lurpe  non  babeba- 
jur.  Nam  ei  ab  eo  iempore  qno  ofitiinis  moribus 
In  Uriie  vivebaiur,  scilir.ei  iiiter  duo  belia  Punica  , 
Ingenui  lilii  senaloruui  in  luduin  saliatoriuui  coin- 
iQeabani«et  illiccroiala  geslantessaliarediscebaoL 
Adeo  quidem ,  ui  ab  beroicis  coiiviviis  nequaquuni  B 
arceretur  ludus  saliatorius.  Naui  ei  ^ocraticum 
syjnposium  ab  auctoritale  pbilo.sopboruui ,  qui  illic 
«OAvenerant,  celebre  esi,  ct  iamen  non  deruiiqui 
sub  iilorum  supercilio  peterei  psaliriam  inirorniiti, 
m  puelia,  siipra  naturani  moliiory  canora  dulce- 
djne  •  ei  saltatiouis  lubrico  ,  exercerel  iilecebris 
yibilctfopbanies.Oierum  bistriones  non  iiileriurpes 
liabiios,  Cicero  aiictor  esi ,  qui ,  Hicui  Furiiis  Albi- 
ntts  referi,  Roscio  et  ^sopo  ramiiiariier  usiis  esi , 
adeo  quidem,  ut  res  raiionesqiie  eorum  sua  solertia 
tueretur.  Quod  cumex  aliis  muUis,  tum  ex  episio- 
Ms  ejus  deciaratur.  Nam  iila  oratio  celebritaie  sui 
iiiQQiuit,  in  qua  popuium  Romanum  objurgat,  quod 


excluslsse,  quia  ipsos  tucomposiios  vidit,  iurpe  do- 
cens  lionesto  et  gravi  viro,  in  ejus  consoriio  ali- 
quem  incompositum  inveniri.  Et  quidem  lioc  laude 
majori  dtgnum  esi,  qiiam  si ,  ut  ab  eis  landaretur, 
admitteret.  Licet  autera  aiiqua  sit  voiuptas  ocolo- 
nim  in  iaiibus,  vix  sine  turpiiudine  exerceri  pole- 
rit,  vei  admiili.  Est  ei  ilta  volupias  in  yiro  gravi 
noiabllis  ex  causa  iuxuri:e ,  quae  ornaiam  saum  in 
pretio  yesUum ,  aut  colore,  aut  forma,  aut  usus 
novitaie  consistere  opinatur.  Ut  eniin  ait  eibi- 
cus  : 

UaUhmm,  tumcU  demunit  ambulot :  «sf  qug 
inguen  ad  ob$CBttum  demi$si9  u»que  facetue. 
(HoaiT.,  SaL  I,  ji,  ^.) 

Alter  solis  lineis  bramne  borrores  excladlt,  et 
dum  omnfa  gelu  constricta  rigent,  tenni  sudat  in 
cyciade,  et  illins  delfcias,  etiam  bombycinus  urit 
pannus,  aut  prcmii.  Ilic  cxpa  tunicatior,  densaiis 
peliibus  et  epitogfls,  cblamidi  penulam  superducif, 
ei  qitasi  conglobatus  in  orbem  roiuiarl,  qoam  in- 
ccdere,  magis  idoneus  est.  llle  nuncutitur  penula. 
niinccampestri  :  id  solum  agens,  utalifs  dissimiiis 
babeatur.  ille  iautas  exquisfli  ornatus  aflectal  muo- 
ditias,  ut  niuiio  splendorecultu8operosi,ad  sordes 
videatur  accedere.  Quidquid  enim  dedecet,  et  qiio- 
dammodo  polluit ,  aut  poilus  expellii  hoiiestateni , 
sontidum  est,  et  babendum  in  sordibus.  Non  lameii 


B^«^.^         .    .        I.      •.    p.       .  I  .  .  arguilur  quod  necessttas  iniroducit,  qoia  non  oin- 

Roscio  agenle  tuiuuliuarit.  £i  quidem  coiisiai  cum  r  *  .  •       j 

5a.«  i.ic.,s.„.  ........I...  .«!;....« ;i,.  -«_  ^  "«  0'"n»«  PO^sunl,  etest  cujus  natura  cxigii.uudc 

alius  oneraiur,  aut  qiiod  omnino  ferre  iion  poiesu 
lloc  autem  philosophia  praecipit  observari ,  ut  quis- 
que  in  omnibus  fugiAt  noUiu,  indiceos  actioni  recii- 
tudineni,  ne  sit  reprehensibllis ;  semiont  cauielain, 
ne  sit  conieniptibilis ;  babiiui  modesilam,  ne  sit 
noiabilis.  Iniemperanitam  nainque  nota  convinciu 
lu  bodiernum  diein  arguiturlntemperies  Hortensii, 
a  qiio  isii  dealbaii  adbuc  dicuutur  Horteiisi.^ni , 
tion  qnod  primus,  sed  quod  prsecipuus  talium  fue- 
rii,  adeo  ut  suffeeerit  ad  nolam  saeculi'  sui ;  vir 
utiqiie  aIlo(|uio  et  professo  mollis,  et  iu  prascincta 
poneiis  oniiieni  decorein  suum,  Fult  eniiu  vestitu 
ad  niundiiiem  eurioso,  et  ut  beiie  anilctus  iret,  fa- 
cieiii  quasrebat  in  speculo.  Ubi  se  Iniueiis  ,  logaro 


ipso  bisirioue  coiitendere  solitum,  viruiu  ilie  s»- 
pius  eamdem  seiitentiam  variis  gesiibus  efOcerci , 
an  ipae  per  eloquentiae  copiam  ,  sermoiie  diverso 
pronuoUarci.  Qiias  res  ad  hanc  artis  sua:  Aduciam 
Rosciiim  absiraxii ,  iii  librum  conscriberei ,  quo 
ekiquentiain  cum  histriouia  coinpararet.  Is  esi 
Rosciiis,  qui  eiiam  Syll«  charissiinus  fuit,  et  aii- 
nulo  aureo  ab  eodem  dictaiore  douatus  est*  .Taiita 
Mtem  fuit  graiia  ei  gloria  ,  ut  mercedcm  diuruam 
de  pu|^lico  mille  «lenarios  sine  gregalibus  soius  ac- 
ciperel.  i£sopuin  quoque  ex  pari  arte  duceniies 
aestertium  rdiquisse  consiat«  Sed  utiiiam,  si  histrio« 
iies  videiiiur  ob  aucioriutem  Ciceronis,  ei  prsedic- 
loruui  beroum,  in  caotuiu  sapientiuiu  adiniiteudi  , 


«iiganiur  Ro«cio  si.niles.  eivEsopo.  qui  elsi  "oh  D  j  ^^  ,^^„«,^31,  ut  ruga.  non  forte.  sed 


facere,  quod  tainen  illi  noveranl,  vel  inteltigere  li 
bros  sciani,  et  amatores  sint  potius,  quain  iinpu- 
giiatdres  litierarum,  qiias  nemo  uiiquam  sapiens, 
aul  bunns  odio  liabuit.  Ciceronem  refert  Yalerius 
liiteras  conieinpslsse,  ei  in  coutempiu  ipso  fuisse 
foatem  abaQdautissimum  litterarum ,  ob  hoc  forte 
qiiod  atudium  negoiiis  posiponebat.  Nam  insiiiit 
eis  eliam ,  duiu  cootenipsit :  ipseque  coniempius 
CicerpnJs,  multorum  siudio  siudiosioc  est.  r<Ott  la- 
ciie  umencrediderim,  ad.lioc  quemquqm  impelli 
posse  Jitieraluin,  ui  bisinonem  proBieatur,  iiset 
facile  inveniauiur  quamplurimi ,  quos  noa  pudet 
ageroy  ei  implere  sordidum  bisiriottciin,  Gestus  si« 
quideitt  cxprjmiint,  rerum  uti|iia(c  dediscia. 


iudusiria  locaias,  arttfex  nodus  asiringerei,  et  si- 
nus  ex  composito  deflueiis ,  modum  laierls  ambiret. 
.  Is  quondam  cum  incederei  eiaboratus  ad  epeciem , 
coliegae  de  injuriis  dlem  dixii,  quod  sibl  in  angasiiis 
obvius  offeiisii  fortuito,  structuram  togae  destnixe • 
rat,  et  capiule  pulavit,  qitod  in  liumero  sno,  io- 
cuin  roga  mutassei.  Nihil  lale  sapieuteitt  decet,  aut 
viram  probum  :  imoel  iHalrou»  bottesia  ,  ei  vir- 
giues  nuptur»,  raollius  ei  felicins  ob  4I0IAS  formae, 
tanlam  cuiuis  sul  aQllieiUulittem  enibescuttU  Htnim 
iuque  esi ,  qua  ifnpudttttiia  fleuiis  nttstfx : 
CuUu^  geetare  ddeotoe^ 
\ix  tnuf4bui  r^^uere  marea. 


7G1 


POLTCRATICUS.  -  LIB.  VllL 


7W 


Qvidergoqaod  milUes ?  Quid  quod  clerici?  Siqui- A  aui  coniinefe  non  poccst.  HaftC  est  enlm  fons  el" 


dein  hapc  omnia  fallaceni  merelricis  fucum,  et  ma- 
litiam  imitaniur.  Quitl  crgo.  ?iro  cum  speculo»  iiisi 
iii  eo  casu,  quo  iUud  Plalonem  geslasse  tesiis  est 
Flavianus,  ul  viderel  in  eo  quanluin  peregrinaiio« 
studii  fervor,  acumen  lemporis,  processus  xiaiis, 
de  naturali  stalu  mutassel,  faciei  indicio,  quse 
bona,  et  mala  fidelissime  prolesiatur?  Uoc  quidem 
egit»  ut  servaret,  aut  relevaret  naturam,  ne  labore, 
et  di£ia  insuela  corruroperetur.  Ut  autem  ad  alia 
Iranseamus,  quis  isloruni,  qui  dotes  brutorum 
aiTeciant,  brutus  esse  dignelur?  Aut  cui  non  pra^- 
ponderare  videbitur,  si  colIat.im  sibi  prae  illis  cou- 
ferat  raiionem?  Nunqnid  virium  amator,  leo  vellei 
esse,  aut  pardus?  Dicunt  pbysiologi,  quod  lyncis 


orig6  tot<us  inodesti.i),  sine  qua  nthil  recte  in  offi- 
ciis  exerceiur.  Ab  hac  atios  alia  decere  vel  dede- 
c-ere  certum  esi. 

Nam  quod  luroe  bonii  Seio^  Tiiiome,  decebit 
Crhpinum. 

Perspicui  ergo  errons  est,  ad  rundamenlum  famai 

ei  gtoriap,   consuniere  vitam  in  talibus,  qux  ant 

btiosae  occupationcs  sunt,  aut  flagitiosa  nej^otia. 

Profecto  sic  delinquentium  partieeps  esl,  qui  eornin 

iciscivlam  exhibet,  et  auctor  vtdetur  esse  luiunse 

allenae,  qul  eam  inavult  snmptibus  proseqai,  Yel 

favore,  qaam  perseqni  increpaiione  adliibita,  el 

Snmpttbas  denegatis.  Siqiridem  Amlyroslus  auctor 

est,  qula  qul  lalrbns  donai,  peccatum  grande  com* 


aut  panthera  odorem  animalia  caetera  sequuniur  :  b  mitlil.  Hoc  enini  fovet  in  eis,  in  qiio  nefjuissiml 
istos  tamen  qui  musco,  et  speciebus  exoticis  pla-     ^""^* 


cant  olfactum,  et  provocant,  velle,  si  possent,  non 
arbitror  In  paniheram  aut  lyncem  transformari. 
Non  utique  credam,  quod  qui  saiyrum  Induit,  sa- 
tyrus  esse  velit;  sed  nec  illi  qui  se  ipsos  poliunt, 
pavonis  in  se  poterunt  transformare  colores.  Con- 
cinant  hi,  et  totius  musicse  nielos  pro  viribos  ex- 
pleant,  ncmoeonim  philomenam  aequabit,  aut  psit- 
tacuni.  Nonne  ergo  indecens  et  probrosuin  est 
human%  celsitudini,  si  posiposita  doie  sua,  in  qua 
pncvalet,  ad  alienas,  in  quibus  superatur,  aspirat? 
Yenim  si  moderatio  adhlbeatur,  in  his  inierdum 
sensnum  voluptatem  versari,  sapienii  non  arbitror 
indecorum,  ut  sxpenumero  dlctum  est,  nibil  deco< 


Cap.  Xlll.  De  frnaalitnlis  commendatione,  et  nota 
QHiniiifam  in  Sniecain  :  et  quomodo  vivendo 
fru§aliier  pouir  avaritia  iUipfdo  detiiari. 

Luxuriam  persequi  yideor  ad  landem  frngnliia-« 
tis,  mihique  ab  insulsis,  Inepte  viventilms,  et  iii- 
discreteloquentibus,  illiid  Pablli  Clodil  snbsannando 
Ingerittlr,  qnia  frugalitas  boiii  riimoris  inserta  est* 
Hi  snnr,  qui  dum  luxuriam  vilare  noluni,  vel  ne« 
qiieifnt,  qnidqnid  pro  virtule  dicitur,  avaritiae  pa« 
trocinlnm  patant.  Seciis  quidem  esr.  Luxnriam  per 
8e  turpem  nerao  ambigtt,  et  lice'l  frugiilitas  stt  tan-* 
qnam  vlrtntuni,  bononimque  operam  ortgo  lauda- 
bllfs,  non  tamen  omnlbus  placet,  nec  creddnl  art* 


esi  sine  modo.  Wam  et  otiari  interdum  sa- C  riiiam  mftHtiie  fomiiem  |>osse  vltari,  nisf  et  fniga- 


riiin 

pienti  familiare  est,  non  tamen  ut  virtuiis  exerci- 
tiuin  evanescat,  sed  quo  niagis  vigeat,  et  quodam- 
niodo  recreelur.  Siquidein  Laelius  et  Scipio,  illud 
p.'ir  ainoris  insigne,  siinul  lcclitabanl,  et  sicut 
reniissionis  eorum  certissiinus  testis  Scaevola  auctor 
est,  civilibus  fatigati  negoliis,  pila  ludebant.  Idem 
f|iioqiie  Scsrvola  aleae  et  calculis  interduin  vacasse 
iraditur,  ciiiu  bene  ac  diu  jura  civiuin,  cseremOnlas- 
que  deoruni  ordinasset.  Ut  enim  in  rebus  seriis 
Scaevolaro,  iu  in  lusibus  hominein  agebat.  quem 
reruin  natura  continui  laboris  palientem  esse  iion 
sii:il.  Idque  vidit  Socrates,  qui  nuUam  sapieniiae 
partem  dicitur  habuisse  ignotani;  Ideoque  non  eni 


litas  fdgiatirr.  Nempe  indoctorum  ha!C  opinio  est. 
Uteiiim  aiteiJiiRUs  : 

Dum  9itani  itultl,  vUia  in  coniraria  eurmnt 
(lloRAT«  Sat.  I,  II,  24.) 
I^reileiites  a  medlo  vltioram,  quas  regro  virtutis 
est.  Sunl  tamen  quHnis  fnigalitas  est  inbtbenda,  ut 
quortim  nalura  proelivior  eat  ad  avaritiam.  Sunt 
tamer»  quibas  est  indicehda  caieatin»,  ut  qui  sna 
prodigunt,  et  ratione  coniempta  effiinduni,  noit 
iliseeriientes  quid  osus  sit  vel  abusus.  Quo  quidem 
lemperamenio  usum  esse  Servium  Opidium  Canu* 
^iniim  in  uttimo  elbgio,  cum  fillos  peste  contrariii 
videret  occupalos,  referi  Uonaius.  Siiitpliciier  ta-* 
liiil  tunc,  cum  inlerposita  arundine  cruribus  suis,  q  »«»  <^^^^^^  frugaliiatem  .In  l.oiiis  numerandam, 


ciiiu  parvulis  filiolis  ludeiis,  ab  Alcibiadc  risus esu 
Hotiierus  quoque,  coelestis  vates  ingenii,  noii  aliud 
senlit,  vehementissimis  Achillis  manibus  canoras 
fides  aptando,  nisi  ut  earuro  inilitare  robur,  lcvi 
pacis  studio,  reiaxaret.  In  sumnia,  hisirioniam, 
saltaioriam,  ei  hujusmodi  lenocinia  exercere,  levi- 
Utia  aut  lurpiludinis  est.  Sed  delectari  in  eis,  nunc 
ad  otiat  iiQiie  ad  flagitia  aecedii*  Si  enim  modeste 
fiat  ad  recrealioiiem,  sub  otiandi  licenlia  eicusa- 
lur;  81  ad  lascivieutis  aninii  voluptatem,cadit  in 
crime».  Haecautein  facillime  distinguit,  loci,  tem- 
poris,  modl,  personae,  et  causae  superius  memorata 
discreiio,  quaro  forle  nimis  rtvol^ere  posset  Hiigua 
\erbosior,  sed  eam  mens  cauta  rcvolvere  niinis, 


tttpoie  illain,  qu»  Satumo  regnanie  regna  aiirea 
temperavlt,  et  eoramdem  6mirla  dlspensavii  oOicia* 
llaec  est  quae  Astrearo,  et  pudieitiam  In  terris 
diutius  lenuit,  donee  eas,  invalescente  Ivxu,  re« 
giiante  love,  ad  siiperos  comlgit  evolasae.  Not 
liacG  fabula  respicit,  ut  sciamus  sine  frugalltate  non 
posse  justitiam,  aut  pudicitlaiii  conservari.  Siqa.« 
dem  iiecessitas  exercendi  luxas  excludit  jastiiiam^ 
et  excrcitii  voluptas  pudicitiam  propellit.  Ait  enini  s 
f  Qui  festinat  dltarl,  non  erlt  Innocens.  i  lllttd  U^ 
mcn  Clodit  nequaquam  denigrat  fnigalliatis  booo- 
rem,  sed  Tidetur  pdtius  commcndare  deeorew. 
Constai  eniin  nequaquam  malam  esse,  qiiod  In  pa» 
irociinum,  et  excusatlonein  sinisiii  rtlinoris  assu- 


7«S  JOAiNNIS  SAReSB£RlENSIS  764 

iuiiiir.  Sie  fuscuf  color  nlgnim  exlemiai;  et  qiiod  A  i^ntiis  Don  fregikset,  conMnsu  poiius  eriidiloniin. 


lui^idum  cst,  nomine  pleiiiiudinis  lionoraiur.  Est 
attSeni  rrugaiilas  virlus  moderatrix  utencli  ct  ab- 
titendi  ignara.  NiliilgeiiJe  mtnistrat  aut  liniide,  sed 
el  latnen  raiio  conslal  iinpeiisae.  Rebus  quideni,  sed 
sibi  magis  parcit.  Niiiil  aut  ininimum  snbtraliit 
usni»  sed  luinriasnlhil  omnino  indulget.  Siquidem 
diligeiitissiuia  est.  Possunt  ad  commcndalionem 
ejiissufficerequosZeno,  quae  Socrates,  qu»  Plato» 
qii»  Aristoteles,  quae  omuiuin  phiiosophorum  cbo- 
rus  de  rrugalitaie  serTanda  (radideruni.  Sed  quia 
ba*c  pervetusta  aunt  iiomiua,  aut  eorum  non  sunt 
pr«cepta  celebria»  vel  Seneca  noster  audialur.  qui 
eam  lantis  laudibus  effert,  ut  quisquis  aliquid  onw 
nino  adjicere  teniaverit,  otiari  quain  aliquid  agere 


quam  puerorum  amore  comprobaretur.  Vernm  sic 
quoque  jam  robustis,  et  severiore  genere  satlsfir- 
matis  legendiis  vel  ideo,  quod  exercere  poiest 
utrumque  judicium.  Multa  enim,  ut  dixi,  probanda 
iii  eo»  niulia  eiiam  admiranda  sunt.  Etigcre  vero 
cur»  sit,  quod  utinam  ipse  fects^et.  Digna  euim 
ftiit  illa  natura,  quae  meliora  vellet  i  qiiod  vololt, 
effeciU  Haec  in  Senecam  Quinlilianus;  8(Hi  an  recte 
senseril,  sdpieniionim  judicio  derelinquo.  Hoc  u- 
men  quod  el  ascril>it,  multam  morum  scilicet  ele- 
ganliain,  elsl  in  eloquendo  corniptam,  neqiiaquam 
arbitror  detrahendum.  Moralia  ergo  ejus  pnecepia 
admitiantur  et  eo  genere  loquatur  quisque.  quod 
cxleris  praefert,  et  planum  erit  virlutum  rlvulos  de 


reciiut  videatur*  Sunt  tainen  qiii  euni  conteinncre  ^  purissimo  fonte  frugalitalis  oriri.  Legantur  rpisto- 


audeant,  Quinlitiani  auctorilate  freti,  suuin  ex  eo 
nobiiitantes  judicium,  si  ei  detrahant,  qui  pluriiiiis 
placet,utapud  indoctos  eoruingloriam  videanturprje* 
cedere,  quoruni  virtutcm  iiequeunt  iiuitari.  Mibi  ta« 
men  desipere  videntur«  qui  quemcunque  secuti,  noii 
venerantur  eum,  quem  et  apostoli  faniiliaritatem 
nieruisse  eonstal,  ei  a  doctissimo  Patre  llieronymo 
ia  sanctonini  catalogo  positum*  Ut  tamen  et  de 
Qulntiliani  possis  judicare  judicio,  verba  Ipsius, 
qiiae  acriptoribus  enumeralls,  in  sugillationem  Se- 
uecae  posnit,  h»c  suiit  t  £x  industria  Senecam 
iu  oiniii  geuere  eloqueuti»  versatum  distuli»  pro* 
pter  vulgatam  falso  de  me  opiuiouem,  qua  damnare 


ht  ^'us,  libri  de  benenciis,  aut  clementia,  illi  quo- 
que  quos  decem  oratorum  sententiis  sob  imagine 
declaniationum  scholarium  illustravit»  et  bi  quos  de 
naturalibus  quaesiionibus  edtdii,  et  quos  de  philosc^ 
phia  parum  diligentes  arguit  Quinlillanns;  ubiqne 
Adelis  custos  virtotis,  ubique  vitiornm  bostis  occuiw 
rit,  tantus  utique,  ut  eum  Pronto,  secundum  qnos- 
dam  nepos  Plutarcbi,  cujus  meminit  in  primo  io- 
▼enalis  sic : 

FronionU  piatani^  coHwUaquo  marmora  ctamani; 

(JOVBR.  I,  12.) 
icmper  eum,  Inquam,  stc  asserai  uuiveros  extermi* 
nare  errores,  ut  aorea  videaiur  saecula  reformare. 


euro  et  Invlsuro  quoque  habere,  creditus  sum.  Quod  ^  et  deos  ab  humano  genere  exsulanies,  e|us  opera 


accidit  mihi  dum  corruptum,  et  omnlbus  vitiis  /ra 
ctum  diceiidi  genas,  revocare  ad  severiora  judicla 
contcndo,  cuni  jain  solus  hic  fere  iu  .manibus  ado^ 
lescentum  fuerit.  Queui  non  equideni  eonabar  om- 
iilno  excutere,  sed  potioribus  prasferri  non  sine- 
bam,  quos  llle  non  destitcrat  iiicessere,  cum  diverst 
sibl  conscitts  generis,  placere  se  in  dicendo  posse, 
in  quibus  Kli  placerent,  dlffldoret.  Amabant  euin 
roagis  quim  Imitabantur,  tautumque  ab  illo  deflue- 
bant,  quantum  ille  ab  antiquis  descenderat.  Foret 
ciiiui  opiaiidum,  pares  ac  saltem  pruximos  iili  viro 
Ueri.  Sed  plucebat  propter  sola  vitia,  et  ad  ea  se 
quisque  dirigebat  elDngeiida,  quae  poterat.  Oeiiide 
curo  se  jactaret  eodein^  iiiodo  dicere,  Seiiecam  iii 


revocatos,  lioroinibus  contracta  societate  roiscere. 
Gonsentiam  facile  litteratiorem  exstitisse  Quiuti- 
liauum,  et  acumine,  et  gravitaie  dicendi  praecedere* 
Al  ille  diligentior  est,  ei  quanlum  iu  rbctoricis  vin- 
cilur,  tanium  vincit  In  etliica.  fpse  quoqiie  Qnio- 
tilianus  in  magnis  et  praecipuis  bonis  frugaliutem 
diicit,  et  in  commendaiione  ejus  tantus  esl,  ut  vel 
soliis  possit  sufficere.  Quls  lamen  est  qiti  non  lau- 
det?  Quis  non  eam  necessarlam  credit?  Ne  tarocQ 
a  luxuriosis  arguar  avarus  friigalltatts  laudator, 
eam  iiberjlitati  crcdo  et  fateor  cohaerere.  Gicero 
mihi  testis  est,  et  Juliiis  Osar,  et  alii,  quos  iiemo 
tenaciUiis  insimulare  praesuinet.  Adversus  hanc 
multa  superius  dicla  sunt,  et  liberaliuiis  officia  ex 


fauiabai.  Cuiuset  luuliae  alioquiu,  et  niagnae  virtu-  ])  Hbris  Officiorum  facile  innote.scent.  Ut  lamen  libe- 


tes  fiieruni,  iiigeniuin  fuciie  et  copiosum,  plurimum 
studii,  niulta  rerum  cogniiio,  in  qua  tamen  aii* 
quaiido  ab  iis,  in  quibus  inquireiida  quaedaui  nian- 
ilabat,  decepius  est.Tractavit  etiam  ouinem/ere  om* 
Blom  studiorum  maleriam.  Natn  et  orationes  cjus, 
et  poemaia,  e;  epistolae,  et  dialogi  feruntur.  In  phi* 
losopbla  paniin  diiigens,  egre^ius  vitionim  iui»e- 
cutor  fuit.  Multas  in  eo,  ctaneque  sententiae,  mulu 
eilaiu  nioruin  genera  legenda ,  sed  iii  eloquendo 
corrupu  pleraque,  alque,  eo  perniciosissima,  quod 
abundabaut  dulcibus  vitiis.  Velles  eiiim  eum  suo 
innenio,  dixisse  alieno  Judicio.  Nam  si  nil  aequaliuiu 
conlempaisset,  si  Bon  eoncupisset,  si  nou  oiniiia 
^a  aniasset,  \\  reruio  poift'i«ra  miu^tissimis  scn- 


ralitatis  ingeuuae  facies  denudetiir,  modus  ille  lar* 
gtendi  nobiiior  el  biudabilior  est,  et  absque  omuiom 
coiitradictione  optimus,  qui  spem  remniierationis 
excludiu  Siquidem  ad  retributionem  dare,  a  libe- 
ralitaie  alienum  esi,  et  conseAtaneum  avaritia!« 
Nam  fenerator  ut  plus  recipiai,  iuterduui  aliqutd 
pralargitur.  Unde  coqnus : 

Munera  quod  senibuM^  wduiique^  ingeniia  miuiu 

Vit  le  munificum^  GargiliaHe ,  vocem. 
Sordidiui  nihU  ejl,  mhil  esl  le  spuraui  aae« 

Qiit  polCi  iniidiai  dona  vocare  luai, 
Sic  avidii  fallax  indulget  piidbui  hamuM^ 

Calltda  iic  itultut  decipit  eua  ferai. 
Quid  iit  largiri^  quid  iit  donare  docebo^ 

Si  neuis.  dona^  Gargiliane,  miiii, 

(MiRi.^  IV,  5*.) 


7C5  rOLYCRATICUS. 

\is  hoinihein  videro  tiberaiem  ?  Tis  Teram  ei  rriH  . 
citiosam  largitatem  audire?  Deflecte  ocQios  ad  eum 
qut  «ermiiHis  scaieris,  jacet  in  sterqnllinio,  et  testa 
fluentem  de  corpore  saniem  radit.  Audi  quid  loqua- 
tiir  Tir  justus,  liu.ens  Deum»  et  recedens  a  malo  : 
iioii  ntique  dicit :  Citliara,  et  Ijrra»  et  psalcerium,  et 
sambaca,  et  omne  geiius  miisicorum  in  conviviis 
meis.  Nondicit;  Epulaliar  quotidiesplendlde,gustu8 
per  omnia  clemenia  quserens,  sollicitudine  multa 
contrabens*  uiide  conficerentur  stercora,  aut  yenter 
disieutus  facile  in  libidlnem  dispumaret.  Nod  dlcit : 
Induebar  purpura  et  bysso,  opereve  plumario, 
aflectans  quod  in  locls  acus  coinpleiani  pectine 
serum,  falsis  iiianis  f  its  obduxit  imaginibus,  et 
vestibiis  fulgebam  deauratis,  r.ircumdatus  varietate. 
Non  dixit :  Ad  lue  confluebaiit  undiqae  B 

Meudici^  mimi^  balatrontif  koc  genui  omne^ 
(HoaiT.  Sat.  1,  ii,  2.) 
venatores  clamosi»  dulcorarii  mendaces,  bistrtones 
vani,  et  parasiti  etiaces,  meretrices  dolosaa»  ronii- 
geruli,  falsiioquiy  et  relatores»  aat  concentoret 
iiianium  fabolaram.  Non  dicit :  Leones»  arsos  ale* 
bam  et  simias,  et  biiJasiDodi  roonstra,  aut  probra 
natarae.  Quid  ergo?  Noniie  li»c  suut,  quibus  uosira» 
aetatis  liberalitas  iiiiistraturT  Nuiiquid  fere  siiie 
his  brgitas  esse  potest?  Uumerus^  iuquit,  meu$  a 
junciuru  $ua  eadui^  et  brackium  meum  cum  ouibue 
eonleralur^  si  nrfavi,  quod  potebant^  pauperibui.  Si 
cemloe  viduat  exspeetare  feci^  $i  comedi  bucceiiam 
meam  so/tts»  et  non  comedit  pupiUui  ex  ea.  Si  fori$ 
mantit  peregriaue,  et  oetium  meum  non  paiuiieiatori.  ^ 
Si  de$pexi  prmtereuntem^  eo  quod  non  kabmerit  indit- 
iMiiiiiiN,  ei  abeque  operimento  pauperem.  Si  non 
beHedixeruni  miki  taUra  eju$t  et  de  9eUeribu$  oeium 
mearum  caiefactu$  e$t  {Job.  xxxi).  Utertibi  videa* 
tur  liberalior»  bic,  aii  Antonius»  qui  liberaliiail 
satisGeri  non  posse  credidit,  iiisi  guiain,  et  totius 
luxuriae  viiia  procurarei?  Tidesne  qula  muliiplici 
imtest  via  avaritie  suspicio  Irugaliter  decliiiari? 
Ilospitaliialis  bomim  eommendat  Apostolus,  per 
iliiod  Deo  adeo  ofliciosi  bospltes  placueruui»  ui 
etiam  aitgelos  bospitio  recipere  mererentur. 

Abrabam  deacendentibus  in  via  viris  occurrity 
exercende  liberaliutisopuns  gratiatn»  aiigelos  iu 
bospittum ,  bamiliute  vietos  et  precibus,  introdo-  d 
cil.  EIs  tamen  iueeiiiiva  gul«  nequaqoam  apponit» 
aec  vituluin  quem  de  anuenlo  lollit ,  impendlis  ro* 
runit  el  coquorum  arte  fecil  esse  Trojanum»  Lotb 
4|uoque  luxuria  punitores  angelos ,  devotioiie  ur« 
genle»  in  domum  suani  egit»  et  lleel  eis  ad  gobm  « 
aliamTe  luxuriam  noa  serviret,  iiibil  umen  defuit 
cliaritati:  adeo  quidem  ,  ot  et  Sodomiurom  fororl 
virgines  fillas»  quam  bospiies  mallet  expoiiere.  Cum 
lii  donio  Tobias  dies  fesios  agerolur:  Yade,  iiiqoit» 
ei  adduc  aUquoi  de  Iribu  noetra^  iimentee  Deum  [Tob. 
11) ;  ueque  enlm  diem  festnm  agi  posse  puubal»  nisl 
.  uiiquem  ad  domesticum  coetum  cbariias  adjecisset. 
Sed  in  omnibns  bis  esl  eadem  ordjnaias  dispensa- 
lio   cbarlutls.  Qnos  entni  pcr  viam  d^^cendeotee 


aspexit  Abrabam,  iflis  potlorem  pnnsuni  nueioriu-» 
tem,  quf  in  vii  momni,  lcge  scilieet  Domini  gra«^ 
diunlur.  Et  reete  doseendenies  scribontor,  qoosaii- 
Yisitationem  ,  el  pnsbendam  materiain  promerendi» 
ad  conspecium  fidelis  patrisfamilias  gratia  destina* 
VI 1.  8ic  el  isle  prlmo  Iribum  suam  agnoscit ,  qtiae 
Dominam  specialiter  agnoseebal»  et  in^  ipsa  lllos- 
caeieris  praefert ,  non  qoos  sanguis  ,  aut  lenoeinla 
mnndi  exinanitf  eommendant «  sed  qoos  divinun 
timor  iilosiraL  Non  atiqon  Teuiriloqoos  el  vanilo» 
qiios  vir  sanclus  asei¥ii »  seii  eos  qoi  Dei ,  qiiem 
colebat,  imaginem  praeferebani.  Sed  nonqoid  dioi 
festiviias,  fralrom  ccetos»  aul  opolentia  edoliorom, 
a  gerendis  pro  more  sanciom  iiomlnem  reunlavit? 
Utiqiie  in  ipsa  laetitia  convivantinm  increpaios  n 
frairibos»  llebraeom»  qiiem  ab  impiis  pereolsum  «o* 
dierat,  post  solis  oecubitum  ,  qoia  ante  non  licuii« 
profecios  est  sepelire.  Nec  Teritus  est  oflensam 
principis,  dom  expleret  ofllciom  chariiatis;  iHi 
plane  consimilis,  qui  in  se,  ei  sobole»  qoam  in  bo- 
spitibos  reeipere  maloit  a  concivibos  loxnriosl» 
insignem  injoriam.  Dlscipuli  qitoqne  persoasionU 
bus  osi  sunt,  iii  Dominum,  Tolenteiu  ire  longtns , 
bospitlo  detinerenl ,  el  nobis  bospitalitails  formani 
praescribentes  exemplo  ,  coegeruui  eum ,  Tislqoo 
soot  ei  locom  cessisse  primom,  qnem  postmodom 
agnoveront  Dominoin  in  fraclione  panis.  Aiias  nam- 
que  delicias,  nisi  qojs  forte  necessius  exigebal « 
ei  non  legimos  fuisse  appositas.  Britannia  qiioqno 
uostra  prodoxil  Albanum  ,  ab  ofSeio  bospiuliutis 
inslgoem,  qoi  se  ipsnm  malult  tjrannomm  expo* 
nere  telis  qoani  bospitem  qoem  sosceperat  Cbri* 
stianom.  Qold  de  fidelibos  loquor?  eum  et  infidelen 
coiisoeveriui  >  etiam  adversos  bosles ,  et  proprio 
pericolo  patrociuari,  qnos  infra  quatridoum  bospi« 
tio  soscepissent.  Griminis  enim  conirahebat  noUm, 
quisqois  ante  qoiiitoin  diem  bosti,  Id  est  peregrtno» 
bumaniuiis  patrociniuni  denegabat.  Auctore  siqoi« 
demCicerone,  obaM|oliatem  bospiiibosexhibendam, 
hosiis  dicebalor  aotlqaitus  ,  qiiein  niodo  dicimos 
peregrinum.  Cul  quisquis  fueril  iiiboinanos,  do 
jore  aotiqoo  iniquus  est.  Declaranl  boc  leguin  la- 
bulae,  et  titulos  Juris ,  qui  est  suiiitus  dies  com 
hoste.  Qui  vero  boiiianiutem  exbibet  bospiti ,  ei 
cbaritatem  implet,  nlhii  eorom  soblrabil,  qoae  ratio 
permlttitexponi.  fiOundit  qoidem  In  hospites  viscera 
soa,  sed  ineinor  ofllcil ,  si  discretus  esi,  ad  tur|iia 
non  impellit,  iiec  orget  qoemplain  in  id,  in  quod  se 
nollei  urgerl.  Est  iuqoe  in  bospitetn  peregriiiuiu 
otniils  bomauiias ,  et  sobrta  liberalitas  exercend», 
et  indigenae  hospitl  graiiam  pleniorero  referre  de- 
bei ,  teiiacl  beneficloram  memoria  penegrinus. 
Hanc  qiioque  gratiam  nec  adversae  religionis,  i«ec 
praecedentis  iniinicilia  tilolus  perimit.  Nam  el  bea- 
lus  Cregorios  Neoc«sariensls  episcopos ,  enm  or- 
genie  Utnporis  et  proceli#  angoslia  ,  in  A>pllins 
interccptos,  in  fanoiu  Apollinls,  qoi  ibi  ab  l^idigenis 
colebator  divertisset,  et  a  saeenlote  loci,  licet  pro^ 
fano  oflklotisslme  excefHos  esset  hospilio,  memor 


officii  el  botfiUi ,  Apolliiie»  ipem  tiwfKmUeral  a  A  ct  reliqnas  circumiacrrc  pawlm,  qM  umcn  ciun  - 

respenMS,  ei  lediflcalioitibai  aiiimarum»  eaccrdoUs     mal»  lerrore  ab  liosiiuin  advenlu  perceplo.  cxciiarc 

precUiua  relaxavil*  Slquidem  apud  Euacbium  Caesa*' 

rjensem  in  eccieaiasiiea  hisioria  poierunt  lisec  |ile- 

niua  iMf eiiiri.  Eoque  refereule  coiisiat,  quod  sacer- 

dos  querulus  beatum  Gregorium  prosecutu<  »  ci 

agens  advorsus  eum  ingraiitudinis  ,  et  cxprobrana 

bumaniiaii  suai  iniqiio  pondcre  esse  repensuni,  baoc 

a  sancU)  viro  ad  Apoliinem  suum  epislolam  repor- 

iavit. -^  Gregorius  ApoUini  x  •  Permiito  le  rcdire  ad 

locum  tuum,  et  agere  qu»  consuevisii.  >  Cum  ergo 

idolo  sacerdosepislolam  reddidisset,  solutus  dx- 

iiiott  respoNsis  more  soliio  ludilicare  coepiu  Uiule 

sacerdos  admlratua  illius  majcstatem ,  cujus  servi 

liiimiles  possiint  sic  etiain  diis«genlium  imperare  » 

et  verbo  suspendere  et  ion|iiere,  couieiupio  Apoitine 

auo«  aequensqiie  Gregorium  adiixsit  ci ;  faciusque 

eatdiscipulusCbristi,  qui  sacerdos  ApoUinis  fuerai: 

lU  in  fide  et  rcligione  profecii ,  ut  beaio  Gregorio 

credatur  in  regiuiiue  Ncoc-esarieusis  Ecclesiae  suc- 

oessisse.  Ct  sic  quidem  sedulitas  bospiiis  bumaiie 

prius  9  deinde  salubriier  remuneraia  esi<  Posireiuo 

etsi  urbauiiaiis  iu  bospites  excrcendae  apiid  ethicos 

imUa  regula  essei,  beatus  BenedicUis  iu  capiiulo  de 

bospiiibus ,  frugalem  iiumauiiaiem  iion  iiiodo  rcii* 

gio^ »  sed  ciiam  comiier  ci  urbaiie  videiur  cxpri- 

iiiere.  Hoc  tamen  quod  iii  iibro  consuetudiiium  Ci- 

sierciensium  apud  plerosque  legitur  ei  lenctur,  quod 

ad  duos  arliculos  speciai  bospiialiiatis  iusiiiueii- 


Antonium  conabantur -•nomcn  inclamabant,  frusira 
cervicibiis  tollebant ,  blandius  aliae  ad  aureip,  ali» 
vehementius  iuvocabanl,  nonnullae  ctiam  fericbanL 
Quarum  cum  omnium  vocem  laciHmqiic  nosccrec, 
proiimai  cujusque  collum  amplexu  peiebat ,  ncque 
dormire  exciuiius,  neiiue  vigilare  ebrius  poierai, 
scd  scmisomno  sopore ,  inier  manus  ccniiirionuiu 
concubinaruinque  jacubalur,  >  Haec  quidem  aut 
vera  fuerunt  aut  verisimilia.  Mhil  cnira  bis  r.cque 
fredihillus  flngi ,  neque  vebemenlius  cxprobari, 
iieque  luaiiifestius  ostendl  poiiiiu  In  suiuma  ergo 
aut  virtuti  insisteiidum  est,  aut  de  gloria  despe- 
randum.  Gloiia  siquidem  aliunde  non  provenii. 

Cap.  XIV.  Quod  nihH  ad  §loriam  {mcluouus  eU 
laudB  et  favore  boHorum ,  el  maxime  icrtplorum : 
ei  quod  iurpium  familiaritai  non  tam  prodttt 
quam  obe$t:  ei  quod  uno  beuefaeto  vel  dicto  glona 
prop&goiur. 

liileresi  saiie  inler  ciipidiuusm  glorias  bomaiix, 
ei  cnpidiutis  ardorem.  Nam  lieet  proclivea  sint,  ui 
qol  bumaaa  gtoria  nimium  delecUntur,  etiam  dam- 
nari  ardenu^r  afieeUai:  laroen  qui  veram  ,  iicci 
bumanarum  laudum,  gioriam  concapiscunt ,  dant 
operam  bene  judicaniibiu  uou  displitere.  Referi 
enim  pbirimum  quis,  cui ,  et  unde  piaceas.  Nec  est 
ab  eo  Jaudari  gloriosum,  cujus  lauiiliariias  ignc 
■dniam  redolet.  Laus  uniiis  sludiosi  muUis  profecilt 
ei  Sttflecil  ad  gloriam:  el  iiiullorum  saepe  commeQ- 
dse,  ab  ouini  civiUuic ,  iie  dicam  liuuianiiaie,  aiie-  ^  ^^i^^  iiifamiam  peperit.  lii  .rheioricis  locus  est  ce- 


nuui  esl.  Si  Uiueu  vcrum  est,  boc  iii  Untae  perfe- 
ciionis  coiisueiudinibus  iuveiiiri ,  ui  nec  carnes  ap* 
ponaDUir  hospiiibus,  nec  propier  eos  aliquid  ema- 
tur,  cum  el  ipsa  jcjunia  propier  hospiiem  perfeciio 
solvat,  et  in  multis  de  rigore  suo  pluriuiuiu  indul- 
geat  cbaritaii»  Elhnicus  quoque  in  eo  fidelius  et 
familiarius  videtur  insisUre  virtuii ,  quod  siaiuii , 
ut  ea  quae  iiiius  suni,  bospiiibus  bilari  modCjsiia 
apponaniur, 

Quodque  domi  non  es/,  el  kabet  vicinu$t  ematur. 
Crediderim  saiius  esse  ei  perf&ctius ,  ui  se  ipsam 
paululum  virlus  solvat ,  modesieque  desipiat.  Nam 
et  iu  ioco  desipere,  ut  aii  eihicus ,  iuierduiu  dulce 
esi,  et  iaiu  viriuii  consentaueiiiii ,  quaui  bumaiii- 


lebris  »  eoDvicitt,  iiiorumque  similiiudinem  iiidicai: 
et  ab  ea  aimdiim  et  comuiendatioois  manare  ori- 
ginem,  sappe  iradiium  esu  t  Nolo,  luqiiit  a^piens,  ab 
bia  laudari,  quoram  laus  viiuperium  est,  uec  ab  bis 
Cttlpari  vereor,.quoruui  criuiiitaiio  laus  est.  »  Cun 
ergo  bistrionea  ,  roiuii «  paraslii,  ei  bujnsmodi  ine- 
pii»  bominuiu  uihil ,  iudice  viia,  laudabilium  pro- 
beni,  tioiiue  perspicum  desipientise  esl ,  illorum,  ul 
quia  fulgeat,  aucupari  favorem,  qui  sordibus  ol^tii 
sonl,  ol  qiiorum  gratia  uisi  per  lurpia  acquiri  noii 
poiesi?  Hujoamodi  moostri^  boiniiium  amplissioiuiu 
patrimonium  Pompeii,  ei  fere  loiius  orbis  opescoo- 
tuiit  Marcus  Auionius ;  et  ianien  oorum  praecooiis 
non  clarescit ,  aed  eo  sordidior  occurrii  posieri- 


iali.  Augusliuus  quoque  ,  et  Hieronyiuus  ad  haiic  d  ^xl.  Si  iiului»  sapieniis,  si  scriploris  egregii  graiiam 


rem  pcrllnenlia  mulu  proponuui.  Sed  ei  bealus 
Gregorius  eleciionein  cujusdam,  qiiasi  avari  repro- 
bat,eoquod  audleral  eum  ad  chariiaiem  doiui  suae 
exercendam ,  nemlneiu  invjtasse.  Nec  lamcn  credi* 
derim  quod  lantus  paier  luxurlosum  conviviuiu 
vel!et  inslrui  invilatis.  Quis  ergo  ambigii  avariiiam 
posse  frugaliler  decUnari  ?  Aut  quis  audebii  Abra* 
bam,  Loib,  Tobiani ,  ei  Job  avaritiae  noia  respeiv 
gere?  Beati  Job  descriptiouem  audisti.  Kuiic  si  vis, 
audi  quomodo  M.  Ccelius  describii  Auiuniuiu  :  c  lii- 
gredienies,  iiiqult ,  ips^  ofTeudunt  iemulenio  so- 
pore  profligaium  ,  toiis  praecordiis  •  sierteuiem , 
ructuosos  spiritus  geminare,  praeclarasque  coniu- 
b.erualcs  ab  omnibus  spoudis  (ransvcrsas  iacubare , 


itteniieset.  aliquid  cclehre  i|Uiis  manasset  ad  posie- 
ros.  Virgilius  MarceUi,  citra  magiia  virtuium  meriia, 
perpeiuavii  gloriam,  et  poetica  li^^eniia  fidem  per- 
verlcns  hiaiorix,  Didonem,  licct  pndicissima  fuerit, 
hospiiis  y  qnem  ex  raiioiie  Uwporum  videre  uon 
potult,  incesio  amore  posteris  pereuasit  fuisse  cor- 
replam.  Misus  ei  Eury^lits  nosiram  non  ailigissent 
aelalem ,  »ist  eos  obiivioni  diviua  Maronis  carmina 
sobdoxisseiil.  Iniplei  adbue  promlssi  adero  ,  et  iio- 
mina  eorum  situ  boii  paiitur  abolcri. 
Vimte  feHeei^  st  quid  mca  carmma  pouuut 
NuUa  diii  unquam  memori  vos  eximet  evo. 

(VlRGIL.) 

Unid  csl   ergo,  quod   qui  scurrarum ,  viUuinqup 


7W  rOLYCRATICUS.  —  LIB.  VIII. 

inaiicipionim  IgDominlaK  lanto  sumptii  conducunt  A 
graiiam,  lionesiis  viris»  penlt8que»eimaxime  scii- 
ptoribus,  placere  non  appetunt  ?  Nunquid  suas  ine- 
ptias  transmiiti  nolunt  ad  posteros?  Ignotus  esset 
Lacilitis,  nisi  eum  epistolae  Senecae  illuslrarent. 
Laiifiibus  Cresareis  pius  yirgilius,  et  Yarus,  Luca* 
nusque  adjecerunt,  quam  immensuin  illud  aerarium, 
q<io  urbem  et  orbem  spoliavit.  Neroo  prudentiam 
Ithaci ,  aut  Peiidae  vires  agnosceret «  nisi  eas  Ho- 
merus  divino  pul)licasset  ingenio.  Unde  nihil  miiii 
iridetur  consuliius  viro ,  ad  gloriam  properanii  , 
fidelium  favore  scriptorum*  Miliil  stuliius  quam 
cnpiare  Tigellium,  qul  nec  suain  polis  esl  rediinere 
fatnam. 
Sunt  autem  miilta  in  moribus  bona ,   de    qui- 


770 

Omnis  Arislippum  decdit  color^  et  </a/«s,  et  reZf 
Quolibet  indutus  celeberrima  per  loca  vadit. 

(HORIT.) 

Quem  enim  proprlus  altolllt  Iionos,  vilitas  aliena 
non  deprimit.  Emendicauim  laudis  videlur  esse 
suflragium,  qiiod  ab  exlrinsecis  pendet.  Prorecio 
unius  egregiae  virlutis  titulo  quisque  mngis  clare* 
cit,  quain  splendidlssimo  luxuriae  insiruinento ,  el 
omni  lenociuio  vanitatis.  Cum  ergo  virius  omnis  a 
80  polleat,  justitia  clariusenitescit.  Hiijns  rei  Tlie* 
mislocles  tesliraonio  est,  et  exempIo.Qui  cuin  salu- 
berrinio  consilio  Atlienienses  in  classera  migrare 
coegisset,  Xerxeque  rege,  et  copiis  cjus  Cr^^cia 
pulsis,  ruinas  patriae  in  stalum  pristinum  rerorma* 
rei,  el  opes  clandeslinis  molitionibus  ad  princi|>a- 


bus  mulii  bene  judicant ,  quainvis  ea   multi  non  B  tum  Graecia  capessendurannlriret,  dixit  inconcione 


habeaiii,  et  quo  rariora  ,  eo  pneclariora  sunl,  Per 
ea  ergo  nituntur  quidam  ad  gloriam  ,  ad  impertum, 
ad  dominationem.  Quisquis  aulem  sine  cupidiiate 
glori:e,  qua  vereiur  hoino  bene  judicantibus  displi- 
cere,  dominari  nlque  imperare  destderat,  etiam  per 
aperlissima  sceicra  qitneril  plerumque  obtinerc  qiiod 
diligit.  Proindc  qui  gloriam  concupiscit,  aul  vera 
via  niiitur,  aut  certe  dolis  et  fallaciis  conlendit,  vo* 
lens  videri  bonus^sse,  quod  non  est.  £t  idco  virlu- 
tes  habenti,  magna  virtus  est  contemnere  gloriam, 
<]uia  contemptus  ejiis  in  conspectu  Dei  est,  judicio 
antcin  non  aperitur  humano.  In  laudaloribus  auteiu 
6uis  qiiamvis  parvipendat  qiiod  eiim  laudant,  non 
lamen  parvipeiidit  qiiod  amant.  Nec  eos  vull  fallere 


se  habere  rem  deliberaiione  sua  provisam ,' quae  si 
•oriiretur  efTecturo,  nihil  majus  aut  potius  populo 
Atheniensi  ruturum  asseruit,  sed  eam  vulgari  nou 
oporlere,  posiulans  aliqucm  dari ,  cui  taciie  expo« 
nereiur.Ei  ergodatus  eslArisiides,  vel,  ut  aliispla* 
cet,  Aristoieles,  eisi  suppulata  ratio  temporis  indi- 
cet^  Theniisioclem  ei  Aristotelein  coa^vos  non 
iuisse.  Is  auleiH  postquam  cognovit  eum  velle  in- 
cendere  classem  Lacedaemoniorum  ,  quae  subducia 
erat  apud  Cytheum  ,  ut  ea  consumpta  dominatio 
raarrs  ipsis  cedcret,  processit  ad  cives,  et  retulil 
Themistoclem  ut  ulile  consiiium,  ita  minime  ju- 
stum  animo  volvere.  £  vesiigio  uoiversa  coticlo  cla« 
Riat,  id  quod  jiistum  non  esl ,  minime  expedire. 


liiiidantes ,  ne  decipiat  diligentes.  Ideoqiie  instat  ^  eumqiie  jussil  desisiere  ab  incepto.   Sic  ergo  edi- 


ardenter  ut  polius  ille  laudclur,  a  quo  habet  homo, 
quidquid  iu  eo  jure  laudatur.  Qui  autem  gloriae  con- 
tcmptor,  dotninalionis  est  avidus  ,  bestias  superal 
sive  credulitalis  vitiis,  sive  tusuriae.  Tales  quiJeni, 
leste  inagno  Patre  Aitgustino,  Uomatii  fuerunt*  Nam 
ciim  eoruni  vitra  percurruntur,  gens  nulla  deterior; 
cutii  virtutes ,  uulla  poiior  iiivenilur.  Alias  tamen 
f entes  non  crudeli  domiitto,  sed  mansueio  subjuga- 
Tenint  iinperio.  £l  quod  moderatio'  acquisivil ,  aut 
crudeliuis,  autjuxuria  perdidit.  Non  enim  cxislinia* 
tionis  amissa  ,  dominationis  cupiditate  caruerunt. 
Sed  hujns  vilii  suromilalem,  et  quasi  arcem  i|uam- 
dain,  Nero  Caesar  primus  obtinuit,  cujus  tauia  fuil 


cto  civium  antelata  esl  juslitia  prudentiae,  imo  ei 
n^n  esse  prudentiam,  sed  polius  caJIidilatem,  cui 
justiiiandversatur.  Zaleucus,  urbe  Locrensium  a  s% 
saluberrimis  atque  uiilissimis  lcglbus  inunita,  cum 
filius  ejus  adulterii  crimine  damnalus ,  secunduni 
jtis  abeo  constitutum,  utroque  oculo  privari  de« 
buerit,  ac  tota  civitas  in  honorem  patris  necessita- 
tem  poiiiae  adolescetitulo  remitteret,  aliqtiaDdiu  re- 
pugnavit.  Ad  ultimum  poptili  precibus  evicius,  prius 
suo  eruto,  deinde  ftlii  oculo ,  usum  videndi  utrique 
reliquit.  Ita  debilum  supplicli  modum  Icgi  reddidii, 
aequitatis  admirabili  temperamenio,  se  Inter  mlse- 
ricordem  patrem,  etjustiim  legisiatorem  partitus. 


luxunes,  ut  nihilabcoputareturviril^metuenduni:  j^  Nonne  memoria  talium  adelius  inhseret   mentihiis 


tanta  crudelitas,  ut  iiihil  moUe  liabere  crederetur, 
61  esset  ignotiis.  Nemo  co  gulosior,  nemo  caoiorum, 
et  bistrionum,  similiumqtie  magis  gaudebai  consor- 
tio,  nemo  iuxuriostor.  Siquidem  iit  se  vindicaret  a 
culiu  et  liberalitails  imagine,  nullam  vestem  bis  in- 
duit.  Qulslamen  aiieo  perdiius  esi ,  ui  ipsum  lau* 
dei? 

l>cmosthencs  aniequam  virtiis  eloquii  ejus  in- 
notuissct,  cultus  operosioris  dicitur  appeiisse  niio- 
rem ;  sciens  quia  purpura  causidicuin  vendit.  Al 
posiquam  notitiam  et  ramam  assecutus  esi  etoquen- 
liae,  loga  cotitentiis  esl,  dicens  se  velle  sibi  a  se  po- 
tius  quam  a  nitore  vestium ,  aut  cultu  exquisito 
consiare  gloriam. 

Patbol.  CXCIX. 


auditorum,  quam  sl  nebulonum  aluissent  exerciium, 
aut  muiatoria  vesiinm  imperitae  mullitudinis  aspe- 
ctibus  ingessissent  ?  Age:  quid  Solonis  prudenlia 
raeruit?<  Felicitaiis,  inquil,  judex,  diesultimusest, 
et  appellationis  lionorem  sapienli  conQrmat  rogus. 
Siquidem  rerum  ioilia  debenlur  fortunae,  philoso- 
phiam  solus  consecrat  fiiiis.  Idem,  nihii  bomini 
metuendum,  nisi  ne  pbilosophiam  finis  excludat.  » 
Unde  cum  ex  amicis  quemdam  gravitermoerentem, 
viderel,  perduxit  in  orcem,  Itortatusque  esi,  ut  per 
omiies  subjectorum  aedinciorum  partes  oculos  cir- 
cumferret.  Deinde :  c  Cegila  nunc  lecum ,  inqirtt, 
quam  multi  luctus  sub  his  tectis,  el  oUm  ruerint, 
et  inodo  verseniur,  et  in  seqnentibus  ssrcQlis  siut 

25 


771  JOANNIS  SARESBEKIENSIS 

ruturl,  et  roilte  mortalium  ineommoda  tanqnam  A  usqiieqnaque  cunciis  innotuU 


propria  deflere.  Quia  si  recle  intendas,  urbes  nihil 
•aliud  sunt,  quam  humanarum  cladium  miseranda  • 
^consepta.  »  Rex  eiiam  ille  subtilis  judicii,  qucm 
ferunt,  auciore  Valerio,  tradilum  sibi  diadema 
priusquam  capiii  imponeret,  reccntem  pannum  diu 
considerasse  atque  dixisse:  c  0  nobilem  magis, 
quam  felicem  pannum,  quem  si  quts  penlius  co- 
gnoscat,  quam  muUis  solliciludinibus ,  et  periculis, 
et  miseriis  sit  rcfertus,  ne  bumi  quidem  jaceniem 
loUerel.  Aristophanes  quoque  non  oportere,  inquil, 
in  urbe  nutrire  leonem,'sin  autem  aliius  sit,  oIh 
sequiei  convenirc.  »  Monetenim  ut  prxcipuae  no- 
biliiaiis  ct  conciiali  ingenii  juvenes  refreneniur: 
nimio  vero  favore,  ac  protusa  indulgentia  parci, 


772 

Talerius  Blaximas 
siraiegemaia  sic  drfllnit,  ut  dicat  quia  est  pars  cal- 
liditatis  egrcgia,  et  ab  omni  reprebensione  prncul 
remota,  cujus  opera ,  quia  appellatione  vix  apte 
exprimi  po8Sunl,Graeca  pronuntiatione  strategemata 
appellantur.  Proprie  tamen  stralegemaia  sunt,  qu« 
ad  rcm  pertinent  miiiiarem.  Nam  el  :ib  eo  dicuntur 
slratilaies.  Quae  vero  contra  propriae  appellatioDls 
nolam  ad  res  alias  pertinent,  Julio  Frontino  tesle, 
slrategematica  appellantur.  Distat  enim  slraiegf- 
maticum  a  stralegemate,  quomodo  gciiiis  a  specie 
diflert*  Redit  itenim  Publ.  Clodius,  iit  ipsius  pnuca 
subjiciam,  quorum  vel  minimiiin  dixisse,  niajiisest, 
et  fructuosius  ad  gloriam ,  quam  fecisse  quod  fa- 
ciun;,  qui  se  ipsos  eviscerant  obinanem  laudisamo- 


.quo  minus  potenliam  obllneani,  ne  impedianiur  B  rem.  Ait  ergo 
'  <lindcm,  quod  stullum  et  inuiile  sit  eas  oblreciare  °  * 
Vires,  quas  ipsc  lovens.  Aristoieles  quoque  Calll- 
^thenem  audiiorcm  sunm  ad  Alexandrum  mittens, 
liortalus  est,  ut  cum  eo  nunquam,  aut  Jucundissime 
loqueretur,  quo  scilicet  apud  regias  aures  vel  «i- 
leniio  lutior,  vel  sermone  esset  accepiior.  At  ille 
dum  Alcxandruin  Pcrsica  saluiatione  exsultantem 
ol)jnrgat,  el  mores  ejus  studet  compoiiere,  viU 
privatusest.  Idem  Aristotcles  de  semelipso  in  neu- 
tram  partem  loquepdum  esse  dicebat,  quoniam 
latidare  se  vani,  et  vKuperare  se ,  slulti  est.  Agesi- 
laus  cum  adversus  rempublicam  Lacedacraoniorum 
ortam  seditionem  de  nocte  comperisset,  leges  Ly- 
corgi  coniinuo  abrogavit ,  qux  de  indemnaiis  sup- 
pticiom  suini  veiabant.  Comprehensis  autem  ei 
inlerfectis  soniibus,  evestigio  easdem  resiituit, 
ftimul  utromque  proviaens,  ne  sulutaris  anlmadver- 
sio  vel  injnsia  essel,  vel  jure  impediretur.  Hanni- 
bal ,  navali  praelio  victus,  tiiueus  amissx  classis 
{>«enas  dare,  offeitsam  averiit  astuiia.  Nam  ex  illa 
infelici  pugua,  prlusquam  nuntius  mali  doinuin  ve- 
ttirety  unum  ex  amicis  misit  Carthaginem.  Qui  cu- 
riam  ingressus,  statim  qusesivit ,  an  cum  Romano- 
Fom  copiis,  quaesupervenerunt,  oporteret  dimicari. 
Senatu  vero  acclainante :  Oporiet  1  <  Dimicavit, 
inqoit  nunlius,  et  superatus  est,  non  relinquens  eis 
liberom,  utdaronai«enlfactum,quod  ipsi  judicave- 
rant  faetendum.  ^  Corgias  Leontinus  Isocratis,  et 


Bentfictum  aceeptt  dando^  qui  digno  Hedit, 

Ferai^  non  culpet ,  quod  mulati  non  petest. 

Cui  plui  lieetf  quam  par  eU ,  plut  vult  quam  Ucet, 

Comes  facundus  in  via  pro  teUiculo  est. 

Frugalitat  miseria  est  rumoris  6ofit. 

Htevedis  flelus  sub  persona  risus  est» 

Furor  Ri  sapius  Itesa  paiientia, 

Improbe  Neplunum  accusat^  qui  ilerum  luiufragiMn 

[feciL 
Nimium  aitercando  veritas  amittitur, 
Pars  beneficii  est^  quod  peiiiur  si  cito  neges. 
Ita  amicum  habeas,  ut  posse  inimicnm  fieri  putee, 
Veterem  ferendo  injuriam^  invitas  notam* 
Nunquam  periculum  sine  periculo  vincitnr. 
Necesse  est  multos  limeat,  quem  muUi  timem. 

(P.  SiR.  ap.  Gelt.  XVII,  6.) 
Postremo  vel  tenui  viriulis  indicio,  sive  in  verbo, 
G  sive  in  opere,  fama  proienditur ,  et  vtrtuie  relicla, 
quantuslibel  sumptus  iion  tam  gloriam  quam  igno* 
Minlam  parit. 

Gap.  XV.  Uonesiatem  aut  SQiam,  aut  nrte  ceeterisex* 
vetendam,  et  in  ea  tota  liberalitati  toeum  esu  prm^ 
cipuum ,  et  econtra  avaritiam  gloriw  plurimum 
adversari, 

Sicut  autemgioria,  quae  est,  ot  Ciceroni  placuii, 

frequens  faina  cum  laude,  a  radlce  virtutis  oritur, 

et  ipsius  iuroine  duntaxat  illustratur ,  iia  ignomi- 

nia,  confusio,  etsi  qiiidaliud  dedecet,  a  vitio  traliit 

originem,  et  provectum.  Sive  cnim  aut  sola  lione- 

stas  bonum  sit ,  ut  Stoicis  quibusdam  placei,  sive 

praeeipuum,  ei  prae  c^leris  expetonflum ,  scul  asse- 

runt  Peripatetici  ,  hoc   usquequaf|ueiniiubium  est, 


complurium  magnl  ingeuii  virorum  pr-eceptor,  ea  p  quia  nihil  exp.etendorum  adversatur  honesio.  Lau- 


iimocentia  vixit,  ut  cenlesimo  et  septimo  anno  iii- 
terrogatus,  quare  tandiu  in  vita  vellet  manere  : 
<  Quianihil,  inquit,  habeo  quod  senectotem  me.im 
ai'cuset.  I  lloc  credo  accidisse  ex  gratia,  et  muUa 
peritia  litterarum,  quihus  aetate  sua  prasstabat,  adeo 
ut  prinfius  In  conventu  poscere  aosus  sit,  qiKi  de  rc 
qiiisqoe  audire  vellet:  unde  et  ei  iu  templo  Del- 
phici  Apoltiiiis  universa  Grx^cia,  staluam  ex  solido 
auro  posuii,  cum  capterorum  a*d  id  teinpus  auratas 
ooilocassct.  Occurreni  multa  bujusuiodi,  qux  laii- 
dis  verae  poierunt  pracstare  matcriam  ,  si  quis  anti- 
quoiuin  vafre  dicla  vel  facta  straiegemaia ,  et  sira- 
' tfegematica  quoque  rccenseat.  Cxterum  quia  sxpe 
airaiegemamm  menfio  ficta  est,  et  res  nomiue  non 


daniur  caGlera,  el  non  insipienter  optanlur,  ul  bona 
valitodo,  clarus  sanguis,  reruin  copia,  sed  nihil  is- 
lorum  turpem  aut  Inhonesium  hominem  factt  esse 
landabilem.  Siquidem  de  valeludine  bona  vires,  de 
viiibus  lemerius,  de  teineritate  violentia,de  vio- 
lentia  slimulus  ultionis,  qtiasi  odii  et  bellonim  fax 
accensa  inflammalur,  sequilurque  justiti:i!  coutem» 
ptiis,  legum  praevaricatio,  et  concussio  iiiquieu  po- 
blici  siatus.  Clarus  saiiguis  elaiionem  paril,  poieii- 
liam  alTeetat,  couculcat  iuferiores,  pares  coutemuli, 
superiores  habere  dedignaiur,  loquitur  graodia, 
loius  luuiet  alto  magnoque  sanguine,  lanquam  fe- 
cerii  ipse  aliqnid  propler  quod  nobilis  esse  dcbeai 
sui  immcuior,  corutn  quao  reiro  esse  videntur  obli- 


173  POLYCRATICUS. 

viscitur»  et  se  in  anleriora  sifte  cnltu  virlniis,\\ 
•ridiculus  Thrasonis  iiuiUlor  extendit.  liiquit  ellii- 
-cus : 


LIB.  VHI. 


774 


Mnlo  pater  tibi  $U  Thetiiles^  dummodo  lu  sii 
JEacidiB  »imili»t  Vuleaniaque  arma  capessas; 
Quam  te  Thersitw  iimilem  producat  Achilles. 

(JUVEN.  VI11,.S69.) 

•Nolo  tamen  ot  in  injnriam  snam  diclum  nosier  Si« 
nionides  opinetnr,  atavis  quidem  edilus  regibus, 
«t  Gapitoliois  generosior,  el  Marrellis ,  et  omnibus 
ad  podinm  spectanlihus:  et  qnasi  a  purioribus  et 
fclicioribus  ovis  exciosus  eruperii,  gernianis  et 
^iterinis,  nt  ei  allestantur,  longe  nobilior  est.  Cre« 
^tderim  facite  quidquid  sincerum ,  el  defaecatioris 
iiaiurae  in  massa  generis  ejus  ab  inilio  exstilit,  in 


Qitterit  te  iiatnra,  nec  invenit,  Omnibui  ergo 
Scorta  placent,  fractique  enervi  eorpore  greseus^ 
Et  laxi  crines,  ei  tot  nova  nomina  vestis^ 
Qua^que  virum  quwrit, 

Sed  utinam  in  hac  dominatione  luxuriae  inveniaur 
tur  viri,  vei  mulieribus  similes,  naturse  tameu  aut 
iegi  obtemperantibos.  Ex  his  palet.  quia  nec  va- 
leiudinis,  nec  generosilatis,  nec  copiae  est  laus 
priina,  sed  virlutis«  cujus  liaec  inslrumenta  sunt» 
et  ideo  appelenda.  Siquidem  non  decet  naluram, 
qu;e  virtutem  aut  solam,  aut  iecit  pr»  caeierisex- 
petendam,  ci  iion  expetenda  fecisse  instrumenia. 
In  eoque  rectius  videntur  sentire  Peripatetici^ 
quod  cum  virtutem  suis  fateantur  ad  exerciiium 
gcrendorum  egere  instrumeniis,  ipsa  quoque  in- 
strunienta,  etsi  propter  aliud,  fatentur  expeteuda  : 


ipsum,  ut  qnasi  geniis  sna^  stella  praefulgeat.  con-  B  gioicis  iamen  placei  sibi  viriuiem  sufficere  ad  Dea 


iluxisse,  quod  vero  fxculentius  et  obscurius,  rese- 
<tisse  iii  germanis  ei  nierinis.  Laeiantur  tamen 
■sicut  in  claritate  illins,  sic  in  propria  abjectione, 
jie  nobiiitate  generis.  cum  rcs  exegerit,  ex  causa 
cognationis  prohibeaniur  cum  finitimls  malrimonio 
oopuJari.  Cesserunt  ergo  Siinonidse  reges,  el  prae- 
ftides,  princtpes«  tribuni,  centuriones,  et  priuii  pro- 
vindarum  sua  mediocritaie  contenti,  nituntur 
virluie  sua,  nihit  in  udiciis  legitimis  vi^e  ducunt» 
aui  igooaiiniosum ;  et  eulinae,  si  res  exegeril,  nen 
dediguanlur  habere  memoriam,  aut  periirani  exer- 
«ere.  IVecoiofit  quia  animalia  muta  non  generesa 
|>uiat  quis,  nisi  foriia 

....... nemptf  volucrem 

Sie  laudamus  equum^  [acili  cui  plurinia  palma        ^ 

Fertet^  et  exsultat  raueo  victoria  C/rco. 

fiobilis  hic  quocunque  venit  de  gramine,  cujus 

Ciara  [uga  ante  altos,  el  primus  in  osquore  pulvis. 

Sed  venale  pecus  Corythce  posleritns,  et 

Eirpini^  si  rarajugo  victoria  sedit, 

Domtnos  pretiis  mutare  jubentur 

ExiguiSf  iritoQue  trahunt  epirheuia  coilo. 
S:quiilem 

tiobiUtas  soia  est^  atque  unica  virtus. 

(JuvEN.  .SaL  VIII,  110.) 
£rgo  generositas,  et  clari  sanguinis  lumen,  etsi  ea 
inagnuni  quid  esse  per  se  Simonides  glorietur,  ni- 
liilaliud  suni  quaiu  morom  manifestatio  :  gloriosa 
quidein,  si  boiii  fuerini,  ignominiosa  si  mali.  Hoc 
tamen  unum  ineo  judicio,  quidquid  lile  sentiat, 


tiludinem  :  nec  ego  eos  erroris  arguo,  sed  expedl« 
tiorein  dico  per  inslrumenta  virtutenu  Caeierum 
ut  alias  dixisse  me  memiiii,  cum  omnis  virtus  gra- 
tiosa  sit,  iiberaliias  gratissima  est,  eo  quod  pluri- 
mis  prodesi;  et  certe  nisi  facultas  adesi,  effundit 
viscera,  id  est  proprium  largitur  afiecium.  Alio« 
quin  quomodo^  juxia  aposloluin,.iVt  eo  charitas 
manet  (I  Joan,  iii),  qui  piilsanie  necessitale  proxi- 
mi,  meniis  viscera  claudii?  Econtra  ingrailssimum 
et  odiosissimum  vitium,  quod  nec  effectu  prodesl 
aliis,  nee  affeciu.  ilsec  est  avariiia  lateniium  ie- 
dagalrix  lucrorum,  manifests  praedje  avidissima 
vorago,  neque  haheudi  fructu  felix  et  cupidilate 
qusrciidi  iniserrima. 

Quid  non  mortalia  pectora  cogts  * 

Auri  sacra  fames  ? 

(ViRG.  jEn.  111,  56.) 

Heriphlle  ? iri  vilam  auro  dlstraxit.  Suam  Philippo 
vendidit  Grsecia  Hl>eriatein.  £t  in  ipsam  Valerius 
Maximus  his  exemplis  invehiiur.  i  Cum  admodum 
locupleti  L.  Muniiio  Basilio  fulsum  teslamentuin 
quidam  in  t^rxcia  subjecisset,  ejusdeinque  conllr- 
mandi  graiia,  potcnlissimos  civilatis  noslrae  viros 
M.  €rassum  ct  Q.  Ilortensium,  quibus  Munitius 
ignoins  fuerat,  iabulis  haeredis  inseruissei,  quau- 
qnam  evidens  fraus  eral,  iamen  uterque  pecuni» 
Cupidus,  facinoris  alieni  munus  non  repudiavii. 
Quaniam   culpain,   quam   leviter  reiiilil  Luniina 


lM>Dum  habet  generosilas,  quod  necessilatem  indi-  ^  curiae,  ornamenta  fori,  quod   scelus  vindicare  d&- 

bocranl,  inbonesli  lucri  captura  invitati,  auctori- 
Utibus  suis  lexerunt.  Verum  aliquaiito  majores  vi- 
res  in  Q.  Cassio  exhibuil;  qui  in  Hispania  Siilium 
ei  Albitium  Purnium  occidendi  sui  gratia,  cum  pu- 
giouibus  deprchensos,  quinquagies  seslertium  ab 
ilio,  ab  hoc  sexagies  pacius  dimlsit.  Aiine  duhiies 
si  alieruin  tantum  dareiur,  jugulum  quoque  suuin 
sequo  animo  illis  fnissc  praebilurum?  Cxleruin  ava- 
ritia  ante  omnes  Viiii  Septimuli  praecordia  posse- 
dit :  qui  cum  .C.  Graccbi  familiaris  fuissct,  caput 
ejus  abscindere,  el  per  urbem  pilo  flxum,  ferre 
sustinuit,  quia  Opiuiius  consul  auro  ipsi  repensu- 
rnm  edixerat.  Suni  qui  irndant  liqualo  pluuibo 
eum  cavatam  pariem  capitis,  quo  ponderosius  C8« 


cit  probllatis.  At  reruin  copia  nunc  avariliain  ac 
ceudit,  nunc  in  exitiuin  et  exlemiRiuin  sui  luxu- 
riain  instruit.  Uujus 

Ingeniosa  gula  est : 

iiaec 

Ad  pmdam  strepituntque  lucri  suffragia  verft' f ,  | 

(Petr.) 
«ilslt 

Yenalis  populus^  venalie  euria  patrum. 
Haec  vires  solvit,  efulrumque  sexuin  frangit  io  Ve- 
uerem,  legis  et  naturae  imperio  reluctaiur.  liauc 
ai>rogai,  exstinguit,  et  sepelii.  Ilanc  iiifatuai,  ener' 
Tat  et  subvertii.  Lex  ergo  ipsi  non  esi,  ei  ei  naiura 
toe  otiosa  et  ebria  est. 


775  iOANNIS  SARESBEIUENSIS  77€ 

set,  explesse.  Fnerit  ille  sediiiosus,  bono  perierii  A  quaiuor  virtutum  flumina  oriuntui'.  E  di?erso  et  Epf< 


•-exemplo,  clieniis  lamen  sceleaia  fames,  in  has  us- 
que  jacentis  Injurias,  esurire  non  debuit.  Odiis 
merila  SepiimuJi  arvarilia  :  Ptolemxi  autem  regis 
Cyprorum  risu  prosequenda.  Nam  cum  anxiis  sor- 
dibus  magnas  opes  corrupissei,  propierquc  eas  per- 
ilurum  se  videret,  el  ideo  omni  pecunia  imposiia 
navibus  in  allum  processissot,  nt  classo  perforaia, 
suo  arbitrio  perireniy  et  boste.^  prxda  carerent, 
non  sustinuit  mergere  aurum  ei  argentum,  sed 
futurnm  necis  suae  prsemium,  domum  revexit.  Pro- 
cul  dubio  hic  non  possedit  diviiias»  sed  a  diviiiis 
possessus  est  :  titulo  rex  insulae,  animo  pecunix 
miserabile  mancipium.  >  Hqpc  Valerius.  Sed  pos- 
sunt  etiam  nequiora  avaritise  inveniri  exempla.  Si* 
quidera  prophelae  oculos  cupidiias  cxcaecavii,   el  B 
pecunia  corruplus  Apostolus,  Dominum  innocentem 
crucifigendum  iradidit  flianibus  impiorum.  Poiesl 
quidem  deturpari  verbis,  sed  non  satis,  quia  de- 
ifonnior  esl  el  lurpior,  quam  ut-ore  humanopossit 
texponi.  Ideoque  auiem  est  avariiia  siudiosius  de- 
clinanda,  quia  tenacius  inbaerel  ab  imagine  ulili- 
taiis,  et  perniciosius  nocel  ab  exierminio  charitalis. 
Inde  esl  quod  ridiculam  el  miscrandam  cum  seni- 
•bus  4XontraxitXamiHariialem,4rt  quo  minus  egenl, 
.^vidios  concupiscant,  et  quo  Tcbus  sunt  citius  ca- 
riiuri,  eas  parcius  ministreiit  «itilitati.  Nam  et  ma- 
uus  in  juventute  porrecta  ad  dandum,  in  sene- 
ctute  conirahilur,ei  quae  in  juventuie  coniracla  esl, 
-aut  nunqo»m,  aut  raro  \n  senibus  dilaialur.  Cuin 
vero  eis  beneOcio  naturae  libertas  vicina  Immineat,  C 
86  ipsos  vano  timore  miserrimae  subjiciunt  servitutl. 
Siquidem  Diogenes  ait :  f  Indigentia  nalurae  Tortu- 
nam  non   limet.  >  Beatus  quoque  Hieronymus  : 
c  Grandis,  inquit,  exsuliatio  esi  animae,  cum  parvo 
contenius  fiieris,m«ndumhabero  sub  pedibusetom- 
nem  ^os  potentiam,  epulas  libidinosas,  et  ea  propier 
quae  divitiae  eomparantor,  vilibus  mutare  cibis  et 
grossiori  lunica  compensare.»  Haec  quidem  laudabiiia 
sunt,  si  non  liant  ad  famam,  sed  ad  conscientiam, 
quae  omnia  aequanimiter  portat.  Ut  enim  ait  Xeno- 
.phon  :  €  Conscienlia  jusii,  scit  maledicia  coniem- 
iiere.  >  Usus  ergo  rerum  laudabilis  aut  culpabilis 
csl,  rerum  duniaxat  differentia  csi.  Unde  Diaspenis, 


cureorum  borlus  fonlem  suum  habet  libldinem,  qoi 
et  ipse  parturit  (lumina ,  quae  irrigant  universam 
hand  vallem  lacrymarum  et  miseriae,  in  quam  eje- 
ctus  est  exsul,  qui  quod  libuit,  et  quod  licuit,  fa- 
cere  praeelegit.  Et  quidem  quasi  unus  riviis  est 
amor  habendl ,  quo  ad  sufficientiam  rerum  copia 
quseritur,  in  quo  avarilia  laborat  praeter  kicitum 
possidere,  vel  scire.  Alter  vero  luxoriae  lenocinia 
diffundii,  el  defluit  in  varias  volupiateSt  dum  ad 
tranquillitatis,  et  laeliliae  gaudia  tendcns  aspirai. 
Tertius  vires  colligit,  quibus  tueatur  nalurae  liber- 
talem,  ei  cujusvis  molestiai  propulsare  possit  injti- 
rias  :  el  cum  viribus  abundaverit,  prosilit  in  odl* 
bilem  tyrannldis  venam.  Quarlus  ab  appeiitu  cele- 
britatis  et  reverenti^,  dum  enunentiain  q«aerii, 
fallaciter  intumescit.  Haec  sunt  quatuor  flumina, 
quae  infunduut  et  circumeunt  orbein,  et  de  foate 
perversae  voluntatis  scaturiunt,  qui  sedeiB  habcnt 
in  imo,  et  originem  conirahunt  a  luto  vaniutis. 
Cum  autem  excreveriDt,  diversos  ex  se  pariunt  ri- 
vos,  et  quasi  IntDmesceolibus  aquis  dilavii,  roun- 
dum  obruunt ,  animantia  perimunt,  et  sic  oinnia 
delent»  ut  terra  videri  possit  iu  solitudinem  redi- 
geoda,  Dist  quia  paucas,  id  est  octo  animas,  resur- 
rectionis  scilicet  Olios,  domus  Domini  arca  coaseiw 
y^U  Ui  silnl  utique,  quos  ex  omni  carne  Domiuus 
praeelegit.  Verumtamen  qiii  suni  in  diluvjo  aqoa- 
rum  multarum,  ad  eum  non  approximabunt.  Et 
quidem  amor  commodi,  de  quo  praedictum  est,  bas 
quasi  in  mare  allum  fundjt  aquas,  et  invalescenie 
malilia,  velut  caiaraciis  cceli  aperlis,  varias  pluii 
Dominus,  in  auginenlum  diluvii,  delinquendi  cc- 
casiones  ;  permiiiens  ui  subiracta  gratia,  qui  in 
tordibui  at,  iordescat  (Apoc.  xxii)  amplius.et  quom 
proprio  coinmiltit  arbitrio,  quasi  uldscens  fent. 
Non  quod  appetitum  commodi,  si  temperaius  sii, 
dicam  ^sse  culpabilem,  aut  copiam  rerum  sutlicien- 
tem,  aut  Ixtitiam  mentis,  ani  naiuralein  libenatis 
araorem,  aut  eminendi  meriium  ducani  in  criinine ; 
sed  nthil  Istorum  quod  pollicetur,  afferc ;  eo  qnidem 
modo  quo  quaeritur,  contrarium  potius  operatar 
effectum.  Haec  autem  omnia  bona  suni,  si  eis,  do- 
eenie  graiU,  recte  filius  adversus  carnem  luctaiis 


l>ecunia  profuso  decus,  avaro  sopplicium  est.  c  Fu-  ^  ^t  sanguinem,  ei  a  paire  gaudii  et  exsultaiionis  be* 


gienda  sunt,  inquit  Macrobius,  omnlbus  modis,  et 
abscindenda  igne  et  ferro,  ioloque  artificio  sepa- 
randa  languor^a  corpore,  imperitia  ab  animo,  luxu- 
ria  ventre,  a  civitate  seditio,  a  domo  discordia ,  et 
in  commune  a  cunctis  rebus  intemperantia. 

Cjlp.  XVI.  Dt  quatuor  flttminibui,  quce  de  fonte  /ifrt- 
dinit  oriuntur  Epicureii,  faciunlque  diluvtum^quo 
fere  muniu$  mergatur.  :  et  de  aquii  cotttrariii,  et 
veitibus  Esau, 

Eo  quidera  hasc  universa  concurrunt,  ut  osien- 
daturquiclum  statiim  iu  rebus  pubiicis  aui  privatis 
nisi  a  fonte  sapientiae,  quidquid  senliat  Epicurus, 
provenire  non  posse.  Hanc  enim  esse  horium  de- 
iicio^rum  uberrimumi  supcrius  dicium  W,  de  quo 


nedicendus,  utatur,  et  eisdein  quasi  florido,  frugi- 
fero,  et  jucundo  induitur  vestimento.  Si  vero  san- 
guineus,fraterque  carnalis,  conl«amens  malris  gra- 
tiae  familiariiatem,  haec  omnia  morum  indumenia 
usorpet,  nec  fragrani,  nec  deceut,  nec  pasccndo 
reflcsunt.  Et  hoc  est  forle  quod  vestes  Esau  pla- 
cuisse  scribuntur  in  Jacob,  et  eis  aut  noa  usus» 
au:  odoreni  suavitatis  dcdJsse  pairi  non  scribiiur 
Esau.Nam  duni  bonis  abulitur,  sensibos  intcgrisgra- 
lus  esse  non  potest*  Ergo  vana  bonorum  species  nec 
saliat,  nec  laetificai,  nec  liberat,  nec  exalial.  Porro 
adversus  Iuxuriain,avarittam,  ceuodoxiam,  quapdam 
superius  dicta  sunt :  virium  affectalio  quodammodo 
haclenus  mansit  inracta,  quoe,  etsi  llbertalis  ei  cel- 


777  POLTCRAHCBS.  —  UB.  Vlfl.  778 

situdinis  Tideatnr  afferre  suffraglnro ,  a  ?eritate  ^  ^^^%*^  quapdaro  dWinitalis  esl  princeps,  el  lyranuus 
uiriusque  perniciosius  abducil  erranten). 


Hsec  est 

cnim  quae  perniciosissimam  inducit  pestem,  et  ty* 
rannidis  prncarans  ortum,  coropagem  quielis  et 
pacis,  qua  nihii  salubrius  est,  molitur  exslinguere. 
Siquidem  bxc  flumina  ciiaritatem  exstinguunt  his» 
quibus  vifca  negatur.  In  his  Tantalus  laborat  in  fa- 
bulls  citra  satietateni»  et  sermo  propheticus  degen- 
tiom  in  his  aquis  increpat  sitim.  Sitientet  ergo  ad 
mquat  inTilatapposilas,qnae  aspirituprofluuntafrs^ue 
eommutaiione,  gratis  accepturos  a  gratia  vinum  et 
iac^  Quare,  itiqull,  appendiiit  argentum  non  in  pa» 
uibut :  et  laborem  vettrum  non  in  taturitaie  t  Audite 
audientet  me,  et  comedite  bonum^  et  detectabitur  in 
crattitudine  anima  vettra  (Ita.  lv).  Non  utique  in 


est  adversariae  rerliludinis,  et  Luciferianse  pravita* 
tis  imago.  Siquidem  Hlum  imiiatur,  qui  affeclavit 
sedem  ponere  ad  aciutlonem,  et  slmills  esse  AU 
lissimo»  bonitate  tamen  dedueta.  Si  enim  boniiaii 
studeret  esse  conformis,  nequaquam  poieniia  aut 
sapientiffi  gloriam  praeripere  moUretur.  Remuue* 
randi  tamen  aucloriiate  asplravitrortassecoscquari. 
Imago  deiutis  princeps,  amandus,  venerandus  cst 
et  colendus ;  tyrannus  pravitatls  image,  plerumque 
eilam  occidendus.  Origo  tyranni  iuiquitas  est»  et 
de  radice  toxicata  mala  et  pestifera  genninat, «( 
puHulat  arbor,  seeuri  qualibet  succideiida.  Nisl 
enim  iniquius,  et  injustltia  charlutis^xterminatriz 
tyrannidem  procorasset^  pax  secura,  et  quies  per- 


illa,  in  qua  delectaiionem  non  babet  anima,sed  ca-  B  pelua,  in  aevum  populos  possedisset.nemoque  co- 


ro;  In  ilia  in  qua  recalciiravit  dileclus,  incrassatus, 
iuipingualus,  ditatatus,  sed  in  qoa  benedicitur  tt^ 
lius  ot  in  rore  supervenif ntes  gratlae,  et  plnguedine 
libcri  arbitrii  volonlalem  Dei  prudenter  Intelligat, 
potenter  impleai,  toleret  pntienter.  Hae  itaque  iin- 
pitiguanies  ei  diilces  aqose  sunt,  et  qnae  alias  omnes 
:<^inperanl ,  quia  his  salsuglnem  earom  absorbuit 
ligiium  crucis,  et  dulcoravit  eas,  et  sapientix  cce- 
lcstis  infusio,  easdem  in  salutem  aniinarum  et  sa* 
tietatem  fejcit  esse  potabiles.  H»  quoqoe  llberant, 
lotius  tyrannidis  Incursum  impcdlunt  aut  premunt, 
aut  puniunt.  Non  ergo  vanae  vires,  sed  veritas  libe« 
rat  in  aequitaie  consistens,  et  licet  vanita^promittat 
iiberationem,  vere  libcri  nequaquam  snnt,nisi  quos  ^ 
fillus  liberaverit.  Tu  naturse,  gratiae  et  gloriae  dls- 
lingue  liberiatem,  et  invenies  nullain  earum  de  va- 
niiate  conlingere,  nec  tlbi  conditio  magis  servHis 
occurret,  quam  tyranni.  Si  enim  it6t  Spiritut  Domi» 
nif  ibi  tibertat  {II  Cor.  iii),  miserrima  profecto  ser- 
\iiute  deprimitur,  qoem  splrltos  ncqoam  exagitat. 

Cap.  XVIL  Inquo  tyrannutaprincipedi/ferat^etde 
tyrannide  tacerdotum  :  et  in  quo  pattor,  fur  et 
viercenariut  ab  invicem  differunt. 

In  quo  princeps  dlfferat  a  tyranno,  dum  revolve- 
relurauclore  Plularcbo  instiiulio  Trajani,  superlus 
dictum  est,  et  quae  principls  sint  oflicia,  aut  rei- 
publicne  meinbra ,  diligenier  expositiim.  Cnde 
facilius  et  paucioribus  poterunt  innotescerc,  quas  e 
regioiie  dicenda  sunt  de  tyranno.  Esl  ergo  tyrannus,  D 
iit  euin  philosophl  depinxcrunt,  qui  violcnta  domi- 
tiaiione  popuhim  prcinit,  sicut  qui  legibus  regit 
princeps  cst.  Porro  lex  donum  Dei  est,  aequitatls 
furma,  norma  justitix,  divinae  voluntalis  imago,  sa- 
lutis  custodia,  unio  ct  consoiidatio  populonim,  re- 
gula  olTiciorum,  exciusio  el  exterininaiio  viilorum» 
violcniiae  et  toiius  ii  juriae  pcena.  Hicc  autem  aul 
v4olentla,  aul  dolo  impugnattir,  el  qua;)i  aut  leonis 
liiiinanitate  vasiatur,  aut  drnconis  supplantatur  in- 
sidiis.  Quocunqtie  autein  modo  id  fiat,  planuin  est 
gratiam  oppugnari,  et  Deuni  quodammodo  provo- 
cari  ad  prselium.  Princcps  pugnat  pro  legibus  el  po- 
piili  libertatc;  tyrannus  nihil  actum  puiai,  nisi 
tegcs  cvaeuei,  ct  pnpulum  devoccl  in  serTitutein. 


giuret  «le  finibus  producendis.)  Essenl  etlam,  sicut 
nagnos  Pater  tesiis  est  Augustinus,  ita  regna  qoieu, 
et  aroica  pace  gaudentia»  sicut  in  composiu  civitato 
diversse  faniilise,  aut  in  eadam  famiUa  diversae  pcr- 
son».  Aot  forte,  quod  credibllius  e8t,.omnino  regna 
non  esseni,  qo»,  sicut  ab  antiquis  Uqoet  historiis» 
mlqoitas  per  se  aut  prassompsitf  aot  extorsitaDo- 
mino.  Et  quideni  non  soli  reges  tyrannidero  exer- 
cent,  privatorum  plorimi  tyranni  sont,  dum  id  vi- 
riuro  quod  babent,  in  vetitum  efferunt.  Nec  moveal 
qnod  reges  tyr annis  visus  saro  sociasse,  qoiat  iicec 
rex  dicatur  a  recto,  qood  principem  decet,  unioo 
appellatio  ejus  abusu  eadit  iu  tyrannuro.  Lide  est 
illud : 

Quodpotuit  populut  quemquam  perducerg  libor^ 
Ateendi^  tupraqu^  nihU  niti  regna  retiqui 

(VlR0.>- 

Et  illod : 
Spet^  mihi  paeit  0H1,  desitam  totigitte  iyranni. 
(ViBG.^n.  VII,  166.) 

Et  81  olfloiom  contra  ofiiciom,  et  recte  vivendi  re-- 
gulam  dici  licet,  sententla  unlus  omniuro  aperit  of« 
flcla,  imo  vitia  tyrannorum.  Photinos  is  est  (a  quo 
et  ipsl  possunt  non  immerito  appellarJ  Photimanl) , 
primus  in  monstrls  pellese  dorous,  id  est  inier  alia 
portenta  iEgyptl,  immunditia  etcrudelitate  insignis,. 
qui  Pompeium  letho  daiunare  ausus,  aut  potius  nio« 
res  lyrannorum  sueta  praesumptione  exprimcns,  ait: 

Jut  et  fat  mullot  faciunt^  Ptolemaie  nocentet. 
Dat  paenat  laudata  fidet^  cum  tutiinet,  inquitf 
Quot  fortuna  premit :  fatit  aceede^  deitque^ 
Et  coie  felicet,  miterot  fuge  :  tidera  terra 
Ut  dittanl,  ut  flamma  muri^  sic  uiile  recto, 
Sceptrorum  vit  tota  perit^  ti  pendere  jutta 
Incipit :  everlilque  aciet  retpeciut  honetti. 
Libertat  tcelerum  ett,  qum  regna  invita  luetur, 
Sublatutque  modut  gladii;  facere  omnia  tasve 
Pion  impune  iicet,  msi  cum  facit^  exeat  aula 
Qui  volet  ette  piut :  virtut  ei  tumma  potettat 
Tion  coeunt^  temper  metuet^  quem  tma  pudebunt^ 
(Luc4M.  VIII,  405.) 

Ergo  respectus  honestieijusii,  ininiinus,  aui  nul- 
lus  est,  in  facie  lyrannorum,  ei  sive  ecclesiastlci, 
sive  mundani  sinl,  omnia  posse  volunt,  coniemijen- 
tes  quid  potentiam  aniecedat  haiic  aut  sequamr^ 


779  JOANNIS  SARESBERIENSIS  780 

Utrisqoe  tamen  hoe  persuaderi  vellero,  divfnum  A  reduxitth^  quod  perieM^  non  reqniiitik,  $ed  mm 

auiteritate  imperabatis  eit^  el  cum  potentia  ;  e$  di$^ 


Qondam  exspirasse  judicittm,  quod  prinilgenis,  et 
semini  eoruni  inflicium  esl :  quod,  quia  noluerunl 
cum  possent,  infficlum  esi,  ue  possint  ct'am  jusli- 
liae  obiemperare  cum  volunt.  Nam  el  proverbio 
dici  solet :  c  Quia  qui  non  vull  cum  potest,  non  uti- 
quc  poierii  euih  volet.  >  Hujus  verbi  etiam  magnu» 
Basilius  auctor  est.  Rogatus  enim  a  muliercula,  ut 
pro  ea  principi  intercederet,  chartam  ejas  accipiena 
sic  scripsit  principi  :  i  Paupercula  hxc  accessil  ad 
me»  dieens,  posse  me  apud  te.  Si  ergo  possum, 
ostenile.  >  Et  dedit  mulieri  chariam.  Quae  abiens 
dedil  epistolam  principi;  legcnsque  eam  princeps» 
iescripsil  h»c  :  <  Proptor  vo«,  o  Pater  sancte,  volnl 
misereri  mulicreulae,  sed  non  potui,  pro  eo  quod 


pence  sunt  ovei  mea,  eo  quod  non  esset  pastor^  et 
faetas  %unt  in  devorationem  ommum  besiiarum  api^ei 
diiperm  $unt  (Ezech,  zxxiv).  Quid  sibi  aliud  adesse 
docet,  Ezecbielis  haec  et  imprecatio,  et  increpaliOy 
nisi  pasioribus  abesse  qux  adesse  debuerant,  et 
adesse  qtiae  abesse  oportuit?  Propierea  heec  didt 
iJominui  :  Ecee  ego  ipse  super  pastores^  et  reqmram 
gregemmeumdemanueorum^et  cessare  eos  faciaMt 
ut  ultra  non  pascant  gregem  meum,  nec  pascant  am- 
plius  pastores  semetipsos  el  liberabo  gregem  meum  dt 
ore  eorum^  et  non  erit  uUra  in  escam  eis  (i6id.)« 
Nonne  tyrannidem  sacerdotii  videtur  exprimere 
maniresiam,  et  vitam  illorum  deplngcre,  qoi  ia 


iributis  bubjncet.  i  Sancius  vero  rescripsil  ei  :  <  Si-  B  oninrbus  qux  sua  sunt,  quaeruni,  et  quae  Jesu  €hrl- 


quidem  vulens  non  potuisti,  bene  ulcunque  sc  res. 
habet;  si  aulem  potens  noluisii,  dueet  te  Christus 
ad  indigenttum  chorum,  ut  quando  voles,  non  pos- 
816.  »  Sed  organo  suo  quae  semper  electis  adest  ve* 
ritas,  nequaquam  deruit.  Naro  in  brevi  princeps 
idem,  iinperiali  indigiiatione  tentatus,  duclus  est 
vineius  inter  captivos,  vel  pcena  sua  satisfacieiis 
Hijusteoppressis.  Oratione  tamen  Basilli,  post  sex- 
Him  diein  do  abductione  liberatus  est,  descendenie 
ftigno  iinperiuli,  sicut  vir  sanctus  opiaverat.  Itaque 
et  tyranni  noinine  rex,  el  e  convertio  interdum 
|>rincipis  nomine  tyrannus  appellatur;  juxla  illud: 
Princip€$  tui  infideie$^  socii  furum  {Isa.  i).  Et 
aiibi :  Principes  sacerdotum^  et  seniores  populi  con^ 


sli  sunt,  post  tergum  faciunt?  (P/ii/tp.  ii.)  Siqui- 
dem  non  meum,  sed  alienum  est,  et  prufeclo  int^ 
meralae  veriiatis  oraculuin,  quo  apud  fainiiiarem. 
Altissimi  inter  mercenarium  pastorem,  et  furein» 
dilTerentia  manifesta  praescribiiur.  Bonus  emmpa' 
stor  animam  $uam  ponit  pro  ovibus  suit  (Joan.  x). 
Gujus  si  quserisofilicium.apudjam  dicMim  per  prophe- 
tain  invenies  :  Ecce  ego  ipse  requiram  ove$  meas,  et 
visitabo  eas,  sicut  visiiat  pastor  gregem  f  untii,  in  die 
quando  fuerii  in  medio  ovium  suarum  dis$ipalarum, 
Kducam  ea$  de  nube,  et  congregabo  de  caligine^  in- 
ducam  eas  in  terram  suam^  et  pascam  eas  tJi  tiioitlf- 
bus  Israely  iri  rivis,  et  in  cunctis  sedibus  letras,  ia 
pascuit  uberrimit,  in  montibus  excelsis  erum  pascua 


cilium  fecsruni  in  unum,  ut  Jesum  dolo  tenereni^  et  ^  eartim,  requiescent  in  herbis  viremibus^  et  in  pascuis 


occiderent  (Matth,  xxvi),  qui  utiqne  juslo  legis  ju- 
diclo.  debuerat  liberari.  Nam  et  in  saccrdotio  in- 
veniuntur  complures,  id  tota  agentes  amhitione,  el 
io  omnibus  arlibas  ejus,  ut  sub  prattexiu  officii, 
suam  posiint  tyrannidem  exercere.  Ilabel  enim  et 
respublica  impiorum  caput  ei  membra  sua,  et  quasi 
«.ivilibus  instilutis,  legiliniae  reipublicae  nititur  esse 
conformis.  Caput  ergo  ejus  lyraoMUS  esi,  imago  dia- 
holi :  aiiiuta  hxrelici,  schismaiici,  sacrilcgi  sicer- 
doles,  ct  ut  veibo  Plutarchi  utar,  prxferti  regio- 
num  impugDanies  legein  Doniini.  Cor  consiliurii 
impii,  qiiasi  senutus  iniquitalii.  Oculi,  aures,  liii- 
gua,  manus  inennis,  judices  ei  leges,  olliciales  in- 


ptn^ttt6tts  yascetUur  super  niontes  ItraeUPascameas^ 
et  accubare  faciam,  quod  perierat  requiram^  quod  aft- 
jecium  erat  reducam^  quod  confracium  fuerat^  a//i- 
gabOf  et  quod  infirmum  erat  consolidabo^  et  quod 
pingue  et  forte  custodiam  (Eiech,  xxxiv).  Haec  est 
enim  dlligentia,  qiia  gregihus  debeni  invigilare  ps- 
stores.  Quod  auiem  suhjungit :  £t  pascam  Utas  in 
judicto  et  juttitia  (ibid.)^  el  utique  respondet  quod 
pricniisii.  sed  cuni  ausierilatje  impcrabitis  eis  et 
cum  potentia.  Scripium  est  enim  quia  pondus  et 
pondus,  mensura  et  mensura ,  utrumque  abominabde, 
ett  apud  Deum  (Prov.  xx).  Apud  bomines  Umenqiii 
DCgotiaiionein  exevcenl,  graiiilis  videlur  esse  pru- 


jusii.  Manus  annaia,  inilites  violenti,  quos  Cicero  ^  Jeniiae,  sed  laiiicn   illicitae,  quae  callidilas  et  dolus 


lationes  appellat.  Pedes,  qui  in  ipsis  huniilioribns 
negotlispraBceptisDomini,et  legitimis  institulis  ad- 
versantiir.  Ilaec  qiiidem  oninla  possunta  superioribiis 
faciiliniecompreliendi.Mihi  veroindignari  non  debeiit 
sacerdoies,  si  el  in  eis  fatear  inveniri  posse  tyran- 
nos.  Alioquin  quorsum  est  illud  prq)heiicuin  :  Fili 
hominis,  prophetiza  de  pasioribus  Israel,  prophe-. 
ti%a,  el  diees  ad  eos  :  llwc  dicit  Dominut  Deus  :  Va 
pasioribus  Israel,  qui  pascebani  semeiipsos,  ffonne 
greges  pascuniur  a  pasloribus  ?  Lac  comedebatis , 
lanit  operiebamini,  et  quod  crassum  erat  or.eidebaiis, 
gregem  autem  meum  non  pascebatis,  Quod  infirmum 
fuit  non  consolidaslis^  etquod  (egrvlum,  nonsanasiiu 
'"to^fmetum  est^  nan  aUigaitiSf  (fuod  ubjecium,  nun. 


esl,  si  alio  pondeie  vel  inensura  sua  disirahani,  et 
aliis  comparent  aliena.  At  in  praiialo  ratio  exigit 
aquitatis,  ut  quod  aliis  iniponit  onus,  ipse  praefenl, 
et  qiiod  docere  voluerii,  opere  studeat  adimplei-e. 
Hoc  est  eiiiin  in  judicio  et  justiiia  pascere,  et  non 
in  auateriiatti  el  poeuilentla  imperare.  Quod  utique 
fuciunt,  qui  humeris  hominum  alligant  onera  gravia 
ei  imponabiiia,  et  digito  suo  ea  contingere  recu- 
sunt.  Unde  seqiiitur : 

Ei  cum  purissimam  aquam  biberetis^  reliquam  pe- 
dibus  vetlris  turbabatit,  ei  ove4  mece  hi$,  quas  coU' 
culcala  pedibus  vestris  fuerant  pascebantur,  ei  aute 
pedes  vesiri  turbaverant,  Ueec  bibebant,  Propterea 
ec^e  eyo  ipse  judico  inter  pecus  pingue^  et  macilen" 


781 


POLICRATICliS.  —  LIB.  YilL 


Iftt 


f nm,  pr0  #•  tfuod  taUribn$  et  humeri$  mjriugebati$^  A  guem  dewrei  (I  Petr.  t).  Quis  crgo  illiiro  non  re* 


«f  cormkue  ve$tri$  ventilabaiie  omuia  infirma  pecora^ 
donee  di$pergerenlur  fora$  (Ezech^  xxziv).  =  Mer^ 
eenariue  auiem  oves  qiiidem  vel  specie  pascil,  sed 
quia  omnia  facil  ad  prelium»  si  lupum  videat  irru- 
eulem,  dimitiit  ove$  el  fugilf  quia  non  paetor^  $ed 
mercenariue  est^  nec  quidcm  oviuni,  scd  lucri  cu- 
ram  habet  (Joan,  x).  Ganis  ulique  mutus  lalrare 
no»  valens  {I$a.  56),  ut  vel  clamore  et  lumultu  iu- 
pum  absterreat  venienlem.  Siquidem  eum  timet, 
qui  lemporaliui»  diripit  facallatem,  et  eum  non  at- 
lendit,  qui  aniinam  cruciatunis  est  in  gebenna.  C^e- 
cus  siquidem  esi  ad  grandia,  et  quae  nuliius  suut 
perborrescil.  De  bis  inquit :  Vas  prophetie  iu^ipien'' 
libue  qui  $equuntur  $piritum  luttm,  et  nihU  vident, 
Qua$i  vulpe$iade$erti$^prophetai  lui\  hrael^  erunl,  B  (jonji  ^  ;„  imn^  umen  concessa  usuin  ,  ut  promo* 


pellat,  aut  saitem  fugiat,  qui  ad  boc  ovile  ingredi* 
tur,  ut  maclet  et  occidat?  Si  qui$t  Apostoliis  in- 
quit,  epi$copatum  de$iderat ,  bouum  opue  desiderat 
(/  Tim.  iii).  Sed  nescio  quo  paclo  res  in  conlrarium 
▼ersala  est,  ut  cuin  omnes  fere  desiderent  episco-^ 
pari ,  cum  quod  appetunt  adepti  fuerint ,  otio  mar«| 
ceut ;  aut ,  qnod  turpius  est ,  in  vanitatis  operibus 
occupantur.  Quauta  curraiur  ambitioiie  ,  volui  qui^ 
dein  superius ,  sed  ut  se  res  baltet,  ploue  non  |)Otui 
explanare;  et  profecto  quain  inutiiiier  multl  ver^ 
seuiur  in  gradu  optuto ,  refcrre  difficilius  potero. 
Unuin  tamen  scio,  quia  non  ea  avidiiale  currunt , 
ut  pro  aliis  auimas  ponanl,  qui  fortunae  rounuscula* 
vcl ,  quod  reciius  dixerim ,  graliae  Dei  teinporali» 


Non  auendi$ti$  ex  advereo,  neque  oppo$ui$ti$  mu^ 
rum  pro  domo  l$rael,  ut  $tareti$  in  pralio  in  die  Do- 
mini  (E%ech.  xiii).  Nihil  enim  in  eis  libertalis  est, 
iil  mundi  potestalibus  obioquaulur,  uibil  virtutis» 
ttl  veritateui  in  periculo  tueautur:in  omuibus  lu- 
«!ruro,  in  nuUis,  aut  paucis  quxrunt  salulem  ani- 
niaruro.  Duni  iu  suis  obtineanl,  duin  ad  ambitionis 
aul  avaritijB  succedat  votum,  eorum  qu»  Cbristi 
sitot,  jactura  coutemnilur ;  Fiat  pax  lu  dtebus  eoruin, 
ftinl  fetoeee  ove$,  bove$  cra$$€B,  prompluaria  plena 
(P$aL  cxLiii),  cibis  et  vasis  onusu  mensa  in  admi- 
raiionein  iuiuentium  splendeat,  variae  et  pretiosae 
ftupellectilis  operosus  cuilus  abundei,  bonoreutur 


reantur  slerna ,  recusant  in  necessitate  fratribu» 
erogare.  Hanc  tamen  esse  pastoralis  officii  fonnam  «• 
praemoiistravit  tam  e&eroplo  qiiam  verbo  pastonim 
princeps.  Ergo  tanto  currentes  aipbituy  mevceDartl 
properant,  aut  fures  fleri.  Dene  tamen  agiiur  curo 
ovibus,  quae  illius  custodi«  demandantur^qui  eaa 
vel  ad  pretium  pascat.  Nain  el  in  ipsis  inflrcena*- 
riis,  gradus  et  differentiae  suotv  Laxant  quidem 
omiies  retia  in  capturam ;  scd  ht  in  capiuram  aui-i' 
roaruni  elcerum,  illi  ras  piscantur  duntaxal,  coii- 
lemplo  pericuio  aniinarum.  Et  saepe  lurbant  omnia , 
quo  piscandi  ad  voium  ubertor  succedat  occasio. 
Hiraberis  variam  supelledilem ,  et  Croesi,  ut  di- 


et  colaniur  a  turbis,  diteniur,  visiteutur  a  subdilis  ^  ^i^^^^  faculiales  apud  eos  ,  qui  pradicant  paupe- 


iu  muneribus,  sit  denique.itlieruni,  iiupune,  et  sine 
iiota  fiicere  quidquid  libido  dictaveril :  ad  singula 
dicant :  Euge,  euge  (Psal.  xxxiv),  ul,  juxu  incre- 
))atiouem|proplieticam,  luto  absqus  paleie  (Euch.  xiii) 
livisse  peccati  indurati  parietem  videantur^  qui, 
prxcipiente  Domino ,  fuerat  fodiendus  ut  rueret,  et 
abominaiiones  pes^imx  a  domo  Domiiii  dispericeut.. 
U\  sunt  qul  cottsuunt  pulvUloe  $ub  capite  umvereof 
alatie  (ibid.),  cervicalia  supponentes  ut  capiaut  ani- 
nias,  et  lae  comedani,  laiii:»  operiantur  oviuro,  quas 
quasi  iu  suiuuum  negligenii»  vei  audacioi  induxe- 
runi.  Fur  auiein  convincitur  ab  operibus  suis,  quia 
uon  venit  ni$i  ut  furetur^  et  occidat,  et  maetet,  ei 
perdat  (Joan.  x).  luimicus  ulique   peruiciosus  et 


rem  Cbristum,  et  quia  suis  noii  coguntur  sttpendiis 
rnilitare,  evangelizant ,  ut  comedant,et  evange- 
li&larum  stipendiis  abutantur.  Calicem  quiilem  in 
quo  Josepb  augurari  consuevenil,  in  saeci  sui  ore 
revolvunt,  sed  non  descendit  iu  nianus.  Lingua 
siquidem  sacerdotis ,  calix  est  ejus ,  qui  iu  verilate 
est,  et  praeflguraiione  nominis  interpretatur  sal- 
vator  mnndl,  iiislltutiis  ui  vaticinetur  abscondita , 
et  Odellum  inentes  potest  eo  spirilu,  quo  repleti 
discipuli,  verbuin  fidei  et  salulis  eructantes,  in 
liidxa  ebrii  repulati  sunt,  dlspensantes  grjnum 
frumenti ,  quod  in  terraro  cordis  eorum  ceciderat , 
et  jain  in  castilate  eloquii  eorum,  fructuin  pluri- 
inum  Domiiio  germinabat.  Alii  quidem  sine  Evan- 


apertus,  qui  nec  rem  pastoris  babet,  nec  speciem,  D  g^n^  ^^  Evangelio  vivunt ,  et  bene  si  vivunt  tan- 


ei  nec  ad  lucrum  pascit,  sed  suuui  lucruin  repuUI, 
eiiam  cum  occidit.  raslori  iuque  debettir  aiiior, 
quia  diligit.  Mercenario  patientia  ,  quia  videtur 
aiiiantem  iniitari. 

Furi  vcro  nou  debet  Ecclesia ,  nisi  pcenain.  Si 
sciret  paterfaiuilias,  qua  bora  fur  veiiiret ,  vigilaret 
iitique,et  non  sineret  perfodi  doinuin  suaui.  Vo» 
cem  pa$tori$  audiunl  ove$,  et  eequunlur  (ibid,).  Vn- 
«:ein  mercenarii  interduin  audiunt;  sedeum,  quia 
noo  vadit  ad.vitam,  sequi  contemnunt.  Vocem  furis 
aspemanlar ,  borreut  et  fugiunt ,  quia  in  manu 
ejus  vident,  et  in  ore  audiunt  opera  niortis.  Si- 
«luidem  non  modo  fur  esi  et  latro,  sed  lupus  rapax, 
acquipeda  leoois,  qui  rngiene    circumitf   qnareii^ 


tum ,  ut  non  etiam  luxurientur.  Hos  vero  roerce- 
narios  dixerim,  qui  non  laborant  ut  roanducent, 
sed  sine  labore  non  maiiducare ,  quod  necessitatis 
est,  sed  oiiari  et  luxuriari  desiderant.  Omnibus  qui- 
deni  qui  pastoris  exercent  officium,  gratia  debetur 
et  reverentia,  et  qui  Christum  quacunque  ratione 
annuutiant,  et  lucrum  faeiunt,  cum  sua-uineu, 
et  pro  sua  utilitate,  animarum  pastoribus  et  sa- 
lutis  dispensaloribiis  aggregciitur ,  sintque  amici , 
sint  et  venerabiles,  et  Patruni  laeteutur  honore; 
etsi  mercenarii  sunt,  mcrcede  sua  roe  nunquaiu 
privaltuntur  auctore.  Utluam  sit  in  islis ,  qul  ver« 
bum  Dei  loquatur,  qui  aedificet  Ecclesiam  Dei ,  vet 
ad  lucrum !  Nou  invideo  lucro ,  si  opcra  antecie^ 


78S 


JOANiNIS  SARESBERIENSIS 


7:51 


«laiiU  Qui  Tero  sic  inhiant  liicris»  ut  quae  Christi  A  ^aloi  {Manh.vii).  Possent  pro  eis,  si  quis  taiiieii 


funt,  universa  coniemnant,  et  sic  nec  hxresim 
doceaut.nec  conientionibus  Ecclesiam  scindant, 
fiec  pasioris  nec  mercenarii,,di{»iii  sunt  nec  honore, 
ncc  nominc.  Non  loquor  de  legalis.  Eccicsiam  Ro- 
manam ,  quae  parens  (auclore  Dco)  et  nutricula 
fldei ,  et  morum  est,  et  non  potest  ab  boroine  Ju- 
dicari  et  argui ,  ccelesii  prlviieglo  munila ,  relin- 
quo  intactam  :  nec  enim  credibile  est ,  quod  ea 
committere  prjRsumant  vel  digiientur,  qiix  de  jure 
gentilium  iii  prssidibus  provinciarum ,  et  procon- 
suiibus,id  est  legalis  Caesaris  constat  esse illicita. 
Qua  vcro  impudeniia  hoc  attentare  audeat  disci- 
pulus  cruciflxi ,  vicarius  Petri,  paslor  animanim, 
quod  vigente  infideliiim  disclplina,  vicarius  impe- 


est,  qui  eis  censeat  detraliendom ,  plura  proponi; 
sed  iii  derensione  eorum  hoc  umim  sulBciat.  Con- 
slat  cnim  quia  aposioiorum  oportet  adorare  ve- 
stigia ;  et  ilios  csse  ut  Patre»  honorandos ,  colen- 
dos  ut  dominoSy  qui  eorum  possident  sedeni  et 
imitantur  vilam.  liios  potius  hxc  pagina  respicit, 
qni  plumis  vehuntur  peiisilibus,  in  saturitate  di- 
sputant  de  jejuniis ,  et  quod  verbis  astruunt »  ope- 
ribus  deslruunt  :  in  curru  eunuchi  reginx  Etbi- 
opuni  clausis  oculis  Scripturas  loquuntur,  et 
lectilant,  et  eum  qui  iiciu  ovi$  ad  oceisionem 
ductus  est ,  el  o$  suum  coram  $e  tondente  non  a^t- 
ruit  (/«fl.  Liii),  respicere  dedignaniur,  aut  ne- 
queunt,    ncc    discipulum   veritalis  inierpreiem. 


raioris  sub  oflicio  consulis,  rector  corporum  prx-  B  donec  descendaiit  ad  aquas,  quibus  mundeiitur  ab 


sumere  non  audebat?  Poena  repetundarum  cx  su- 
perioribos  liquet,  et  tam  instiiutis  legum ,  quam 
bisloriarum  exemplis  saeculo  nosiro  innotuit,  et 
quod  nisi  in  causa  esculeuti  et  poculenti  judici 
a  provincialibus  acdpere  non  licebat ,  ita  tamen 
ut  accepia  nequaquam  cederent  in  muneris  ra- 
tionem. 

Quls  ergo  credet»  quod  Patres  Ecclesiae ,  jndices 
orbis.et,  ut  ita  dicam,  ctarissima  lumina  mundi, 
diligant  munera ,  sequantur  retributiones ,  provin- 
cias  concuiiant,  ut  excutiant  loculos,  exinaniant 
alienos,  ut  solident  suos,  verbis  pra^dicent  pau- 
pertatem,  et  criminibus  ad  divitias  properent, 
bonorum  spiritualium  damnent  commercia,  ut  cum 
eis  dunlaxat  in  talibus  contrahero  liceat.  id  agen- 
tcs  ut  omnibus  sint  terrori ,  amentur  a  nullo , 
qiiietem  doceant,  ut  Taciant  rixas,  humiiitatem 
indicant  et  simulent,  ut  vindicent  fastum,alie- 
nam  pulsantes,  et  suam  foventes  avaritiam,  di- 
ctantes  largitaiem,  tenacitati  insistentes.;  et,  i»t 
paucis  locl  hujus  anfractus  et  volumina  spaliosa 
complecur ,  cum  sceleratis  et  flngitiosis  omnibus 
ponentes  portionero ,  aut  flagitia  vindicantes  in 
solidum,  ut  videantur  concilium  vaniiatis  ,  iniqua 
gerentiuin  in  synagoga,  ecclesia  malignantium , 
in  quorum  manibus  iniquitaies  sunt ,  et  dextcra 
eorum  repleta  est  muneribus?  Absit  ut  hoc  quis- 
quam  audeat  suspicari !  ne  cadat   in  quemquain 


operibus  moriuis,  dignantur  colligere.  Utique  li- 
cet  Scriptnrarum  insideant  rotis,  et  pennatorura 
anlmaliom  impetu  perf^rantur,  lingua  eorum  cum 
de  superioribus  disputaverit,  terram  linglt  :  nec 
Scripturas  intelligunt ,  quia  cor  eorum  non  aperil 
scientiarum  Dominus,  qui  aperuit,  sicut  in  Acti- 
bus  apostoloruih  scriptum  est  {cap.  xvi),  cor 
Lydiae  purpuraris  ,  ut  audiret  ea ,  qux  dicebantor 
a  Paulo,  quae  fidelius  humili  obedienlia  mandaio- 
rum,  qiiam  disputaiione  verbosa  Deum  timeniit»as 
innotescunt.  Fur  autem  quis.  sit,  duplici  raiione 
colligilur.  Nam  ille  qui  de  conversatione  terrena, 
per  superbiae  scalam ,  anibitionis  et  vitioruro  gra- 
dibus  innitentem ,  in  ovile  ascendit ,  Christo  con- 
•tempto,  id  est  neglecta  recta  via  et  plana ,  sinuosiA 
anfractibos  liminaria  suffbdit,  aut  parieUim  jun- 
cturas  irrumpit,  aut  per  tegulas  infusus  illabitur, 
profeclo  fur  est  et  latro.  Qui  vero  Christo  ape- 
riente  ostium  ,  id  est  ecclcsia  vocante  ingreditur, 
et  postmodum  sub  umbra  pastoriSj  efiiciiur  perse- 
cutor,  id  cst  spoliat ,  mactat,  occidit  et  perdit,  fur 
indubitatus  est.  Tu  vide  in  quo  gradu  poneudi  vi- 
d^antur,  quibus  non  suflieit  divini  jurls  licentia 
tondere.et  devorare  pecus,  nisl  saecularium  legum 
implorent  auxilia  ,  et  ofiiciales  principum  facii ,  ea 
comroittere  non  verentur,  quae  facile  aliiis  quilibet 
publicanus  erubescat.  hiterim  voluptati  servient, 
aut  avaritiae;  et  qui  eos  elegerunt,  vel  admiserunt 


lanlum  sceliis,  ut  os  suuro  ponat  in  ccelum ,  et  |^  in  custodiam  sui,  depopulantur  et  premunt,  mor- 


Patrum  quae  non  sunt  pudenda  denudet.  Oinnia 
corum  aiba  sunt  et  decora,  nihil  in  eis  est,  quod 
canino  morsui  pateat .  autsannam,  ut  satyricus 
ait ,  posticam  vereaiur.  Si  tamen  quispiam  hoc 
prscsumpserit,  ci  uno  validissiroo  respondebitur 
argumento,  cui  resistereet  contradicere  non  au- 
debunt  omnes  adversarii  nostri.  Quo?  inquis. 
Opera,  inquain,  quae  ipsi  faciunt,  testimonium 
perhibent  de  els.  Si  locum  quseris ,  effiectum  quo 
de  cansae  sinceritate  coiisiet,  attende;  ciijus  euim 
opus  bonum  esi ,  ipsum  qiioque  l)onum  est.  Si  au- 
ctoreroT  eum  qni  ait  :  A  fruetibui  eorum  cogno- 
$cetis  eo$.  Non  etiim  pote$t  arbor  mala  fruciu$ 
boHo$  f(tccr4;  aut  conyeT%im  ^  arbor  bona  fructia 


temque  eorum  desiderant,  quos  foveri  oportebat 
iu  carne  et  spirilu.  Tenent  prorecto  memoriier 
illud  propheticum  :  Ecce  con$titui  te  $uper  gente$^ 
et  $ttper  regna  f  ut  evellaif  tt  de$trua$ ,  et  diMper^ 
da$ ,  et  di$$ipe$f  et  itdipce$,  et  ptante^  {Jer»  i)«  Qu<e 
vero  plantata  inveiierunt ,  nltuntur  eveilere ,  ut 
sdificeut  sibi  domum  Domirii  in  muneribus  nia- 
nus,  aut  linguae,  aut  obsequii,  aot  eos  sobsLituanl 
explantatis ,  quos  elegit  afleclio  carnis,  id  est  aot 
genilos  a  se,  aut  sibi  nb  aliis  carnaliter  geniios. 
Iinmensum  liic  aperitur  opus,  et  via  calamo  di- 
latatur;sed  subsisto  parcens  articulis,  qiit  pnbli- 
cis  aspectibus  ingeruntur.  Si  quis  autem  hic  qnid- 
piam  dici  durius  caliimniatur,  si  ea  quae  Patribiis 


785 


POLYCRATICUS.  -  LIB.  VllL  735 

l!^!!:l"!!!lI.TJ'!l  "?**'^^        ^?*?*"  IndulgebiL  a  color,  aut  aliqiils  nlUis  per  ao  consldcraiu»,  indeceiis 
^.«    ^ ^       .  .  esl^eiumcnln  lolapieitiradecelr  sicperpeqnsedam 


Si  enim  tyrannus  saeeularis,  jure  divtno  ei  bumano 
perimiiur ,  quis  lyrannum  in  sacerdotio  diiigendnm 
censeal,  ani  colendum?  Quod  si  isiud  videluracer- 
buni ,  illam  qni  non  nisi  vera  loquebaiur  el  duicia  , 
w  palrociniuin  advoco  benlum  Gregorium,  qui 
aeerbius  ista  persequilur.  Ei  ut  cxlera  laceam, 
boc  ipsis  oinnibus  notum  esi,  quia  scire  pr»iaii 
debent,  quod  curo  ipsl  delinqaunt ,  lot  inortibns 
digni  sunt,  quot  ad  subditos,  perdiiionis  exempla 
transmitiunt» 

Cap.  XVIU.  MinUtros  Dei  etse  tyrannoi  :  et  qnid 
itjrannus  :  et  de  moribut  C.  Caligutce^  et  Neroni$ 
nepoiis  eju$^  et  exiiu  uiriu$que 

Minislros  Dei  lamen  tyraiuios  esse  non  abnego , 


inspccta,  indecora  et  mala  ,  relaia  ad  «niver<ita- 
lem,  bona  apparent  et  pulchra,  eo  omnia  sibi  ad- 
aplante,  cujus  omiila  opera  valde  sutit  bona.  Ergo 
ci  tyranni  potesias  bona  quidem  est,  lyrannlde 
tamen  nibil  est  pejus.  Est  enim  lyrannii,  a  Deo 
concessje  lioniini  potestatis  abusus.  In  lioc  tanieu 
walo,  mulius,  et  magntis  est  bonoruin  usus.  Palet 
crgo  nou  iu  solis  principlbns  esse  lyraniiidem,  sed 
oinnes  esse  tyrannos,qui  concessa  desaper  potestate 
in  subditis  abutuntur.  Porro  si  poiestas  accedat 
saptenii,  qui  rerum  omnium  novil  et  babet  usnm, 
omnibus  bonis  grau  esi,  et  omnibus  utilis;  Si  vero 
ea<ia*  i»  iusipicniem,  etsi  bonis  quibus,  omnia  coo- 
qui   in    uiroque  primalu  ,   scilicet  animarum  et  B  peraniur  in  bonum,  luala  essc  non  poiksit,  molesta 


corporum  ,  jusio  suo  indicio  esse  volnit ,  per  quos 
punirentur  mali,  et  corrigerentur,  et  exercerentur 
boni.  Nain  et  peccata  populi  faciunt  regnare  hy- 
pocriiam,  ct  sicut  Reguin  testatur  historia,  defe- 
cius  saccrdotum,  in  populo  Dei,  tyrannos  InduxiL 
Siquidem  primi  patres  et  patriM>chae,  vivendi  da- 
cem  optimam  naturam  secuti  sunt.  Successerunt. 
duces  a  Moyse  seqaentes  legem ,  et  judices  qui 
legis  aucioriute  regebant  populum ,  et  eotdem 
foisse  legimus  saccrdotes.  Tandem  in  furore  Do- 
inini  dati  sunt  reges,  alit  quidem  boni ,  alii  vero 
niali.  Senuerat  enira  Samttel,  et  cum  fllii  ejus  non 
ainbutarent  in  viis  suls,  sed  avaritiam  et  itnmundi* 
lias   sectarentur;  populus,   qui   fortasse  et  ipse 


ineruerat  ut  ei  tales  praesscnt  sacerdoies,  a  Deo     de  condii 


lamen  ad  modicum  temporis  est.  Main  eam  utrlsqua 
eontingere  manifestum  %%\,  licet  exigente  maliiia 
lemporis  nostri,  qui  in  nos  flagellnm  Doiiiini  jiigi* 
ter  provocamns,  malis,  id  est  insipientibus,  ssppius 
concedatur.  Quid  enim  in  rebiis  bumanis,  Romano 
imperlo  potentius,  potest  ulla  memorla  recordari  ? 
Si  teinporum  series  ab  Urbe  condifa  revolvatur,  il- 
lud  inveniontur  roalt  gessisse  freqiieniius.  Quisenim 
C.  Caligula,  Augusti  lertio  successore,  tetrior,  nut 
immaiiior,  pneter  Neronem,  qui  aniecessorcs  ei  siic* 
cessores  omnes  lurpitudine  vitx  el  Inaoditis  flagiiiis 
soperavit?Hic  autemCaliguIa,  omniuin  flagitiosissi^ 
mus,  Umen  rexit,  aut  potius  lorsit  imperium,  ea 
quidem  credulitate,  ut  proprije  iiividens  felicilaii. 


quem  conlempserai ,  sibi  regem  exlorsit.  Electiis 
€st  ergo  Saul ,  rcgis  tamen  jure  prieditto ,  id  est 
qui  filios  eorum  lolleret,  ut  faceret  aurigas,  et  filias 
iitpanillcae  ficrenl,  ei  focariae,  agros  ct  prnedia,  ut 
ea  pro  libito  disiribuerct  servis  suis,  populumqiie 
loium  scrviiuiis  premcrct  jugo.  Idem  tamen  Cbri* 
stus  Domini  dictus  est,  ct  lyraniiidem  exercens , 
reglum  iion  amisit  honorem.  Incussit  enim  Dcits 
tiiiiorein  omnibus ,  ut  eum  qiiasi  minislrum  Do- 
uMiii,  ciijus  qiiodammodo  gestabat  iinaginem. 
vetierareutiir.  Aiiiplius  quidein  adjieiam,  eiiam 
tyranni  gentium  reprobnti  ab  asteriio  ad  inuriem , 
luinistri  Dei  sunt,   et  Cbristi  Domini  appellantur. 


lone  siiorum  lemporum  querereiur,  eo 
qnod  nullis  Insignirentur  calamitatibus  pnblicis.  llle 
siqiiidem  oriu  suo  pacaverat  saecula,  qui  dclere  ve- 
nerat  contradictionis  et  mortis  imperium.  Licet 
enim  hsc  Immensitas  pacis  ascriberetur  Augusto» 
(  hristo  Umen  potiiis  ascribenda  est»  qui  civis  Ro- 
manus  indictione  ccnsas  ascriptus  est,  regnante 
Auguslo.Siquidem  evangcliorum  et  hisloriaram  ▼e« 
ridica  relacioiie  constat,quia  subeo  natus  est  anctor 
unicus  pacis,  Deus  homo,  Virginis  fllius  Christus« 
ciijiis  aeterna  dispositio  ad  veram  pacem,  et  felicis- 
siiui  regni  beatitudinein  conscripsit  electos ,  cujus 
advenius  multis  praenuntiaius  esi,  et  paiefacius  iu* 
diciis.  Nam,  ut  Orosius  r^fert,  cum  Caesar,  JuUo 


Unde  propheta  :  Ingredientur  portas  Babylonis  du-  D  interfecto,  ex  Apolionia  rtsdiens  urbem  ingrederetur, 

hora  circiter  teriia,repenie,Iiquidoacpuro  sereiio, 
circuhu  ad  speciem  coeiesiis  arcus  orbem  soli^  ain* 
biit :  el  hoc  ocuvo  Idus  Januarii  die,  qui  dicitur 
Epiphaniorum,  credilur  accidisse,  quo  Cxsar  pri- 
nium  Jani  porias,  sopitis  fluiiisque  bellis  civilibus» 
clausit,  et  Augusii  adepios  est  uomen,  apicem  de- 
clarans  imperii,  ut  penes  uaum  doceretur  suninia 
rerum  ei  potestatum  esse,  quain  monarcbiam  no- 
minant  Graeci. 

Refertidem  historicus,  qnod,  curo  a  Sicilia  re- 
dions,  recepiis  legionibus  a  Pompeio  et  Lepido,  iri- 
giiita  millia  servoruin  dominis  resiiiuissei,  et  oui- 
nia  superiora  populi  debila  donanda ,  litterarum 
etiam  moiiumenlis  aboliiis,  ceiisuisset,  iu  diebus 


ces ,  videiicet  Cyrus  ct  Darius.  Ego  enim  mandavi 
eanctificalis  meis ,  et  vocavi  fortes  meos  in  ira  mea , 
et  exsultantes  in  gloria  mea  (l$a,  xiii).  Ecce  quia 
sancttficatos  vocai  Medos  ei  Persas ,  non  qiiod 
sancti  essciit ,  sed  Doiuini  adversus  Babylonem 
implebant  vohintatem. 

Alins  quoque :  Ecce  egoadducam^  inqnit,  Nabucho^ 
donosort  servum  meum,  etquia  bene  mihi  servitit  apud 
Tyrum,  dabo  ei  jEgyptum  (Exech.  xxix).  Oinnis  au- 
cem  potestas  hona,  quoiiiani  ab  eo  esl,'a  qiio  solo, 
omnia,  et  sola  sunt  boua.  Dienti  lamen  inierdum 
boiia  non  est,  aut  patientt,  sed  mata,  licet  qitoad 
uniyersitatem  sitbona,  illo  f^icientequi  bene  utitur 
iii.tlis  nosiris.  Sicuteniin  iu  piclura  fuscus  aut  niger 


7S7  JOANXIS  SARESBBRIENSIS  7S» 

fpsis  font  olei  larglMimus,  de  laberna  meritoria  A  bitn   hdiorelea  odam  aonat  sacerdoiaies  nynuiof 


per  toiuin  diein  defluxit,  itluin  utiqiie  maiiifeste  ad 
esse  iiiiperio  niintians,  qui  servos  diaboti,  pecca- 
toresjusio  Dci  doininio  subdere  venerat,  et  pau- 
perum  inisereri.  Cum  ergo  a  facie  Christi  Kilercnt 
ouania,  ei  tantas  miserationes  Altissimi  obstupc- 
sceretniuiidus«8uinina  reruin  et  potestatum  in  ler- 
tium  ab  Angiisto  ad  Caligulam  cecidit.  Cujusferocia, 
ut  breyibus  liqueat,  ezclamasse  fertur  :  c  LUinam 
popuhis  Ronianus  uiiain  tantuni  cervjceinhaberet!» 
£t  qiiia  hoslis  deerat,  magno  et  incredihili  appa- 
ratu  profectus  est  hosietn  quaRrere.  Otiosisque  vi- 
ribus  Germaniain  GaltianKpie  percurrens,  in  ora 
Oceani  circa  prospectum  Britanni»  substitit,  Ro- 
mamque  reversus  est  belli  dellciente  maleria»  et 
nullo  expieto  negotio,  nisi  quod  Belinum  Briianno- 
rum  regis  filiuni,  quein  pater  expulerat»  cum  pau* 
cis  in  dedilionem  accepit.  Infestissiinus  quidem 
Judxis  exstilit,  et  sacra  Uierosolymorum  loca  pro- 
fanari,  et  statuis  repleri  jussit»  et  se  coii  ut  Deua. 
I^lalom  Judxae  praesidem  tanliscoarclavilangoribus, 
ut  sua  se  transverberans  manu,  maloruni  compeii- 
dium ,  mortis  celerilate  qusesierit.  Sorores,  quas 
Caligiila  prioium  stupro  polluerat,  damnavit  exsilio, 
eipost,  oinnes  simul  exsules  jusslt  occidi.  Ipsc  au- 
tein  a  stiis  protectoribus  occisus  est.  In  secreto  ejiis 
invenii  sunt  duo  libelii,  continentes  lectissimorum 
noinina  civium,  quos  morti  destinaverat  :  eratque 
alterius  inscriptlo»  gladius ,  aiierius ,  pugio.  Arca 


civitatis»  in  qua  solis  splendor  coHUtr,  decanubat. 
Avaritiae  autero  tain  praeruptas  exstitit,  ut  post  hoe 
incendium  urbis,  quam  se  Augustus  es  lateritis 
marmoream  reddidisse  jactaverat»  nemineni  ad  re- 
liquias  rerum  suarum  adire  permiserit.  Cuncta  qus 
flaminae  qtioque  modo  superfiierant,  Ipse  abstulit  : 
centies  centena  miilia  sestertium  anpua  a  senatu 
conferri  sibi  iinperavit :  pluriinos  senatorum,  nuUa 
exstante  causa,  bonis  privavit :  negotiatorum  om- 
nium  sub  una  die,  torroenlis  qiioque.adliibitis, 
oiNiiein  penltus  censum  absiorsiu  CrudeliUlis  au- 
teni  rabie  ita  elTrenatus  est,  ut  plurimam  aenatus 
parlein  internceret,  equestrem  ordinero  pene  de- 
slitiieret.  Sed  ne  parricidiis  quidem  absUouit,  ma- 
trem,  frairem,  sororem,  nxorein,  cjpterosque  omnes 
cognatos  et  propinquos,  sine  haesitatioiie  proslravit. 
Auxit  hanc  niolcni  facinoris  ejus»  teroeritas  impie- 
tatts  in  Deum.  Nam  priinus  Roma^Cbristianos  sup- 
pliciis  et  roortibus  afifecit :  ac  per  orones  proviDctas 
pari  persecutione  excruciari  imperavit.  Ipftumque 
nomen  exstirpare  conatus,  beatissimos  Chrlsii  apo- 
stolos  Petrum  crure,  Paulum  gladio  intcrfecit.  Uox 
acerbissime  miseram;civluiero  oborix  nndiqoe  op- 
pressere  ciades.  Nam  subsequenle  antumno  Udu 
urbi  pestiienlia  iiicubuii,  ut  iriginu  mitlia  ruiie- 
ruffi  in  rationein  Libilinae  venireni.  Britannica  de- 
inde  clades  evestigio  accidit,  qua  duo  pnecipua 
oppida,  magna  civium  sociorunique  clade  ei  ca*de. 


quoque  ingensmuliiplicium  veuenorum  inventa  est,  C  direpta  sunt.  Prxterea  in  Oriente  magnis  Armenis 


qulbus ,  Claudio  C%sarejubentet  deiiiersis,  maria 
ipsa ,  magno  pisciuin  exitio  protesunte  traduntor 
infecu.  Successit  avunculo  Caligute,  Claudio  tamen 
iiUerposito,  Nero  Caesar,  rerum  viiiorumque  siic- 
ce^sor,  imo  transgressor ,  petulantiam ,  libidiuem, 
1'ixuriam,  avaritiam,  crudeliiatemque  scelere  qiio- 
vis  exerruit.  Tesle  namqiie  Orosio,  percitus  petu* 
lantia,  omnia  pene  liali£  et  Graeciae  theatra  periu- 
stranSt  assumpto  etiam  varii  veslitns  dedecore, 
Cerycas,  id  est  cornicines,  cilharislas,  tragcedos  et 
aurigas,  sacpe  visus  est  superasse.  Liliidinibus  qno- 
que  laiitis  exagilatus  est,  ut  ne  a  matre  quidem,  vel 
sorore,  iillave  cons:inguinitalis  reverenlia  abstinuis- 
serererainr;  viriiin  in  uxorem  duxerit,  ipse  a  viro 


provinciis  ainissis,  Romanae  legiones  sub  jogum 
Parihicum  miss%,  aegreque  Syria  retenia  est.  In 
Asia  ires  urbes,  hoc  est  Laodlcea ,  Hierapolis,  Co- 
lossae,  terncmoiu  conciderunt.  HaecOrosiiis  fert; 
ciijiis  verbis  et  seiisu  eo  libentius  utor,  quod  scio 
Christianum,  et  inagni  discipulnm  Augustini,  pro- 
pter  religionem  Adei  noslr»,  verilali  diligcntius  in- 
slitisse.  Hasc  quidem  possunt  et  apud  alios  bisto- 
ricos  inveniri  dilTusius.  qui  iTraiinoruni  atrocitates». 
ei  exilus  miseros  plenius  scribunl.  Quje  si  qtiis  di- 
ligetitius  recenseri  voluerit,  legat  ea  quae  Trogus 
Ponipcius,Jnscphus,  Uegesippus,Suctonius,Q.  Cur- 
tius,  Corn.  Taciliis ,  T.  Livius,  Sorenus,  ct  Tran- 
quiltus,  et  alii  hislorici,  quos  eu;;merare  lougum 


itt  uxor  accepius  sit.  Luxuri:»  tain  effrenalae  fuit,  ^  esl,  suis  coinprctienderunt  liistoriis.  Ex  qiiibus  fa- 


ut  retibus  aureis  piscaretur,  quae  purpureis  funibus 
extrabelianiur;  frigidis  et  calidis  lavaret  ungiienlis: 
Dullam  vestem  bis  indtiit,  nec  unquam  mitius  mille 
carrucis  coufecisse  traditur  iter.  Denique  urbis 
Rom»  incendiuin  voltiplatis  suae  spectaculuin  feril, 
per  sex  dies  septemque  iioctcs  ardens  civitas  regios 
pavit  aspectus.  Horrea  quadrp  sirucia  lapide,  nia- 
gna*que  ill»  veteruin  insula;,  quas  discurrens  flani- 
ina  adire  non  poierat,  niagnis  machiiiis  qiiondam 
ad  externa  bctta  praeparatii .  labefactfls  aufue  iii- 
flammalae  sunt,  ad  aditoruiii  niansiones,  busioritm- 
que  diversoria,  inretici  plebe  coinpiitsa»  Quod  ipse 
ex  altissima  Maecenatiana  lurre  prospectans,  Ixtus- 
qiie  flamroae,  ut  aiebaty  pulchritudine,  tragico  ha- 


cile  liquebit,  quin  setnper  tyratino  licuit  adulari, 
licuit  euni  decipere,  et  hoiieslum  fuil  occidere,  si 
tamen  aiiier  coerceri  noii  potcrat  Non  enim  de- 
pnvaiis  lyraniiis  agilur,  sed  de  his  qiii  rempubli- 
cain  premunt.  Nain  privati  legibus  publicis,  quic 
couiflringunt  hoininuin  vilas,  facile  coerceniur.  In 
sacerdotein  tamen,  ctsi  tyrannum  induat,  propter 
reverentiam  sacramenti,  gladium  materialem  exer- 
cere  iion  licet,  nisi  forle  cuin  cxauctoraius  luerii, 
in  Eccleslam  Dei  crueniam  manuin  extendat,eo  qui- 
dein  perpetuo  obtinente,ut  ob  eamdein  csiusain  uou 
consurgat  in  euin  duplex  iribulalio.  Praeier  rcin  u- 
nien  iion  videtur,  si  baec,  qiiae  dicta  sunt,  aliquibuA 
astruainus  exeinplis. 


/89 


POLYCRATICUS.  —  LIB.  VHL 


7!iU 


Cap.  SIX.  De  morle  Julii  Ctaarit,  et  aliorum  gen-  A  qunm  eniili  doforniiiale  Teterum  olOcionim,  ei  aii- 

gnstiis  flexifrlsqtie  viamro  offensus,  ot  praDdicluin 
est,  nrbein  incendit,  ab  omni  populo.  sicut  Suelo« 


iiiiwn  tyrannorum, 

Occurrit  ergo  iii  prirnts  doinus  Ctfsnrea,  qna  ni- 
hii  poieiiiius  aut  gloriosius,  iiulla  aetate  recoMl 
iuundus.  Siquidem  Julius  Csesar  primiis  orbent, 
prudeiitix  el  rei  miruarls  Yiribus,  acquisivii.  Houio 
perpaucorum,  e'  cui  nullum  expresse  similem  ad- 
liuc  edidit  natura  mortalium.  Licet  eniin  'Gicero 
eum  alicubi  criminelur,  quod  cilra  oronem  utiliia- 
tis  aul  hoiiestatis  speciem,  delectabatur  injuriis, 
adeo  ui  in  eum  ipsum  peccare  juvarct :  idem  lamen 
tantis  laudibns  eumdeiii  efferl,  ut  deorum  censeat 
munus  ex  virtutibus  temperatuin,  Roinano  iiiduliuHi 
linperio,  ulpote  qui  nec  prosperis  extolli,  nec  ad- 
versis  frangi  noveril,  ma{[nincus  sine  crudeiilate, 


tonitts  rerert,  desertus  est  :  et  eum  ingressns  iii 
cubiculum  quacreret  percnssorem,  et  non  inveniret* 
omnes  quippe  discesaerant : «  £rgo  ego,  inquit»  nec 
amicumy  nec  inimicum  babeo?  i  Idein  paulo  ante- 
qoam  se  confoderel*  scrobero  coram  se  fleri  praDce« 
pit  ad  corporis  sul  moduluin,  coifiponiqiie  in  ea  si 
qua  InTenirenlor  marmoris  frusta,  el  aqiiam  siinul 
et  ligna  conferri  ad  curandum  cadaver,  flens  ad 
singula,  atque  identidem  diciitans  :  i  Qualis  artifcx 
pereo?  *  Cum  auiem  audtret  se  a  senatu  adjudica* 
tum  supplicio.  quale  id  esset  inlerrogavit.  Et  eun 
comperissel  debere  nudi  bominis  cervici  furcani  lii- 


sine  teineriiaie  niagnanimus.  Quaiiivts  enim  si  alius  ^  seri,  corpus  vero  virgis  ad  necem  csedi,  conierrittts 


esset,  posset  temerarius  Tideri,  Qesar  tamen  au- 
d:ix  videri  non  debet,  cujus  voluntas  deorum  aspi- 
rante  favore,  semper  infra  poiestatem  fuit.  Memo 
ferum  experlus  est  Caesarem,  nisi  superbia  rebcU 
bret.  ProTocatus  injurii^,  pronus  fuil  ad  veniam. 
Qiios  vicit  viribus,  prudeniia  antecessii.  Excessus 
vero  ejus  videbantur  sperare,  ct  ad  jiistitiam  aspi- 
rare.  Quod  ex  eo  conjici  poiest,  quod  nullum  tem« 
pus  sibi  voluil  esse  pbilosophiae  expers.llis  videtur 
Orosius  pro  parle  consentire.  Cum  enim  in  ^gy- 
pto  magna  pars  militum  ejus  cecidisset,  et  ipse» 
sicut  Lucanus  meminit,  cogeretur  respicere  Sce* 
vain,  qui  singulari  virtute  eininens  inter  Caesaria- 
nos,  obsedil, 

.  •  Murit  calcantem  momia  Magnum, 
kisisteniium  iEgyptiorum  vi  pressus  Cxsar,  sca- 
pbain  ascendil,  qiia  mox  pondere  sequentium  gra- 
vaia  ei  mersa,  per  ducentos  passus  ad  navem  una 
inanu  elatai  qua  cliarlastenebui,  naiando  perveniu 
Ilic  tamen  quia  rempublicam  armis  occupaverat, 
tyrannos  repulatus  est,  et  mngna  parte  senaius 
consentienle,  strictis  pugionibus  occisus  iii  Ca|)i(o- 
lio.  Sed  et  ibi  bonestatis  meinor  exstitit.  IJt  eiiim 
animadvertit  se  striciis  pugionibus  peti,  toga  caput 
obvolvit,  simul  sinistra  manu  siuumad  iina  deduxii, 
quo  honesiius  caderet.  Successor  ejus  Auguslus  fe- 
ILcissimus  omnium,  se  sub  interminatione  poenaedo- 
minum   prohibitus  est  appellare,  et  civem  gerens. 


dttos  pugtones,  quossecumextulerai,  arripuil,  ten- 
tataque  utriusque  acie,  rursus  condidit,  caasatos 
nondum  esse  falalem  lioram.  Ae  modo  Spornin  hor» 
tabaiur  utlamentari  inciperet,  modo  orabat,  utse 
aliquis  ad  mortein  cum  exemplo  animareu  Inier- 
dum  segnitiero  suam  bis  versibus  increpabai : 

Vivo  deformiter,  turjnne  pereo. 
Jamqueequites  appropinquabanl,  quibus  praeeeptum 
erat,  ut  vivum  extraberent.  Quod  ut  seiisit,  ferruni 
adegit  jugulo,  in  eoqueconsompia  esi  omnis  familia 
Csesarum.  £t  ne  in  sola  illa  familia  adversiis  tyran- 
nidem  tantum  licere  legibns  quisque  SQSpiceiur, 
VitelliuSy  nonus  a  Julio,  Galba  et  Oihone  inierNe- 
,  ronetn  et  Vileilium  intersertis,  turpiasiine  protra* 
'  otus  eat  a  cellula,  in  quam  se  conlruserai,  nudusque 
dedttclus  per  viain  sacram ,  pasaim  flmum  Jn  oa 
ejus  conjectantibus  aliis,  et  a  popiilo  Romano  apud 
Gemonias  scalas  miiiutissimis  iciibus  excarniflca» 
tus,  unco  iractus  est  in  Tiberiih*  Duodecimus  Do- 
mltianus,  Vespasianoct  Tito  interpositis,  pnsi  mul- 
tain  et  cruentam  lyrannidem  a  suis  crudcliter  in- 
terfectug  est.  Ex  qua  causa  lamen  in  Chrislianos 
roititts  egerit,  auctore  Eusebio  Caesariensi,  paucis 
aperiam,  cujus  verba  sunt  baec  libro  tertio,  capito 
deciino  octavo.  Apud  ipsuro  vero  Domitianum  curo  ' 
jussisset  omnes  perimi,  qui  de  genere  David,  et 
regia  stirpe  descenderanl,  sicut  vetus  habet  iraditio, 
delaii  sunt  quidam  quasi  esseut  de  posteritate  Judae, 


tyrannidis  rein  declinavit,  et  notam.  Tiberius  auiem  D  quem  frairein  fuisse  Salvatoris  secundttin  carnein 

tradunt.  Duplictque  urgebantnr  invidia,  veluti  qui 
ex  genere  David,  ei  ex  ipsius  Christi  propinquitale 
descenderaiii.  Qua)  liegesippus  per  ordinem  bis 
verbis  rcferi.  Adbuc  auiein  vivebant  quidaro  de 
carnali  Doiuini  noslri  gencre,  hepotes  ejits  Judae, 
qui  secunduiu  carnero  frater  Domini  didtur,  quos 
quidem  detulerunt,  taiiquaro  ex  David  slirpe  ve- 
nientes.  Hos  quidam»  Hevocatus  nomine,  qul  in  boc 
missus  fuerai,  perducit  ad  Doinitianum  Caesarem. 
Nani  el  ipse  formidabat  de  adventu  Christi,  sicui  et 
in  inilio  Herodes.  Inlerrogali  ergo  a  Domitiauo  si 
essent  ex  familia  David,  coiifessi  sunt.  Tunc  quae- 
sivit  quantis  possessionibus  vel  quantis  facultati* 
bus  essent  praedili*  At  illi  respoiiderunt,  quod  n\m^ 


a  Julio  tertius»  veneno  obiit,  cujus  morte  ita  laeta* 
tus  est  popntus,  ut  lerram  malreni,  et  deos  manes 
orarent,  ne  mortiio  sedem  ullaiii  darent  nisi  inter 
iinpios.  El  licet  venelicium  detestabile  seinper  fue* 
rit,  venenum,  quo  ille  exstinctus  est,  orbis  censuit 
esse  vtiale.  Signum  veneni  cerlum  liabilum  est; 
qiiod  cor  inier  ossa  creinati  invenlum  est  incor- 
rupiiim.  Ea  enim  rerum  aestimatur  naiura,  ut  tincium 
veiietio,  igne  conlici  nequeal.  Terlius  tyrannus  C« 
Culigula,  occisus  est  a  domesticis  suis.  Tiberius 
Claudius,  quintus  a  Jalio,  etM  lyrannidem  vilaveo 
rit,  inanifestis,  ui  aller  Tiberius,  veneni  signisex- 
stinctus  esi.  Ai  Nero  sextos,  a  Julio,  omnium  Iiih 
uiaulssimus  et  vilissiiuos,  bunc  oxitumhaboiL  Post- 


731  JOANNiS  SARESBERIENSIS  79t 

<jue  DO:i  ainpliits  essct  in  bonis  Dovem  millibus  de-  A  eiiocius  Sioicero,  eique  dedilus,  yiu  partter  eieru- 
nnrioniiii,  ex  quibus,  stngulis  mcdia  pars  pro  por- 


lione  delicreiur.  Neque  ii«c  sibi  in  pecunia  sub- 
sistere,  seJ  in  aestimaiione  terrae  qus.eis  essei,  in 
quadragiiila  ininusuito  jugere  consliiula,  perquam 
Buis  eam  manibus  exoolenies,  vel  ipsi  alerentur,  vei 
tribtiia  expenderent.  Simiil  et  testes  ruralis  ei  diurni 
operis,  maiius  labore  rigidas,  el  calie  obduratas, 
prorerebani.  Interrogali  vero  de  Chrisio  quale  sit 
regnum  ejus,  tcI  quis  ipse,  aut  unde,  aut  quando 
ireniurus:  respouderunt ,  quod  non  liujus  mundi 
regnum,  neque  biijus  lerra!  ei  destgnelur  imperium, 
sed  ccelesie  ei,  per  angeloruni  roinisteria,  pra>pare- 
tor.  Quando  sciiicel  adventorus  in  gloria,  de  vivis 
ac  mortuis  ludicabii»  el  resiiiuei  unicuique  pro 
factis  et  mcritis  suis.  Ad  bxc  Doniilianus,  cum  in 
eis  mhilcrimiuis  iiiTeniret,et  vilitaiein  eorum  quam 
maxime  conteinnerei»  abire  eos  liberos  jossii.  Haec 
im. 

Ex  quibus  patet  quod  non  ex  mansuetodine,  qoae 
decei  .princtpero,  sed  faslu  inipio  a  nonnoilis  fide- 
2ium  crudelitatis  sua:  coblliuit  rabiem.  Si  ergo  ad 
tantam  pauciutem,  e(  paupertatem  genus  regale  de- 
duciom  est,  ut  regnante  Domitiano  de  stirpe  David 
vix  doo  poiuerint  inveniri,  quis  sibi  in  carne  et 
sangoine  propagalis  perpetuilaiem  esse  eonfldli  ?  Et 
quia  Ecclesiam  Dei,  lino  el  lotum  iroperium  iacera- 
vit  Domiiianus,  eodem  in  se  Dei  usus  judicio,  et 
Ipse  laceraius  est.  Cujus  cadaver  popolari  sanda* 


ditione  pbiiosopbus«  Institutus  est  ad  pbiiosophiaio 
per  Apollonium  Clialcedoniom»  ad  scieotiani  Htien- 
rum  Graecarum  per  Ghaeronensero  Piuurcbi  nepo- 
lem.  Latinas  antem  eum  Fronlo  nobilissimus  ora- 
tor  docuit,  ei  pro  quoruindatn  opiiiionc,  Plutarcbi 
nepos.  Inter  coitera  bellum  gcssit,  quod  pne  ma- 
gniiudine  Puniiis  conferri  polesl.  El  iicei  oraiioni- 
Ims  niilituin  Ghrisiianoruni,  sicut  idem  imperaior 
iiiieris  suis  dicilur  atiestaius,  magna  bella  conrece- 
ril,  gravis  eorum  exarsit  persccutio ,  moliique 
sanctorum  roarlyruin  coronafi  sunl.  Postremo  Lo- 
cio  Commodo  fiiio  suo  in  rcgnuro  assumpto,  in 
Pannonia  consliiulus»  repeniino  niorl>o  interiii. 
Locius  Anlonius  Coininodiis  quinlus  decimus  ab 
Augusio,  per  omuia  crudelitatis,  iuxuriae.  et  obfice- 
niiaiis  dedecora  depravaius,  gladiatoriis  quoqoe 
arnis  saepissime  depugnavity  et  in  ampbitboairo 
feris  sese  frequenter  objecit.  Interfecit  etiaro  plari- 
mos  senaiores,  maxime  quos  adveriit  nobiiitaie 
indusiriaque  excellere.  Flagiiia  regis  poena  urbii 
insequiiur;  naro  fulinine  Capiloliuni  iclum,  exquo 
facta  flamroaiio,  bibliothecaro  iilaro  roajoruro  cura 
studioque  composium,  aedcsque  alias  juxta  sius, 
rapacl  turbine  concremavit.  Feriur  umen  beatos 
Gregorius  biblioihccam  combussisse  gentilem,  quo 
divinae  paginae  gratior  esset  iocus,  et  major  aucio- 
rius»  ei  diligeniia  studiosior.  Sed  haec  sibi  neqiia- 
quani  obvianty  curo  diversis  lemporibus  polueriui 


pila  per  vespilliones  exporlatum,  aiqiie  ignominio»  C  •^^**^***®-  ^ommodus  autem,  cunciis  incommodos, 

in  domo  Vesliliani  strangulatus  esl,  vivos  aoieui 
hostis  buroani  generis  judicalus.  Et  hxc  quideia 
esi  descriptio  tyranni,  qua  explicatur  res  qtiae  lalet 
In  nomine.  Sicut  ergo  damnalum  hosiem  licei  ocd- 
dere,  sic  iyraonum.  Haec  umen  non  impediai  sup- 
puiatio  veritatein  hisloriae,  quoniam  bic  Galbx, 
Otbonis,  ei  siniilium  raiio  neglecia  esl.  Nec  quis 
quoius  sit  imperatororo  atiendilur,  sed  quomodo 
omnium  domuerit  tyrannidem,  aul  represserit  cle- 
mentia  Dei,  qui  pro.  decreto  jusliiiae,  quando  vuli» 
flagelIuminducitindelinqucnliumpaenam,etquando 
vuli,  quos  fecii  poeniientes,  admiitii  ad  veniatn.  De- 
creverani  hic  subsislere,  et  ad  alias  a  Romanis  trans- 
ire  bisioriasy  sed  quia  iii  cauiogum  imperatorum  ill<^» 


sissinie  sepultum  esL  Soccessor  ejus  Nerva,  omnia 
acia  ejus  revocavii  iii  irriium,  et  ascriptus  prlnci- 
pibus,  non  lyrannls,  morbo  confectus  diem  obiity 
Trajano  adoptato  in  regnuro.  Qui  unia  moderatione 
snccessii,  ut  sicut  aiigusius  feiicissirous,  iu  ei  isle 
imperaior  optlmus  diuiissime  babiius  sit,  et,  ui  fe- 
runi,  apud  Seleuciam  nrbein  Isanriae  profluvio  ven- 
tris  exstinclus  est.  Ei  successit  ^lius  Adrianus 
pater  patriae,  qui  rempublicam  jusiissimis  legibus 
ordinavir,  et  Judacos  scelerum  suorum  perlurba* 
tlone  exagitatos,  ut  in  Palxslinam  irruerent,  ulti* 
ma  caede  perdoniuit,  ultusqueest  Cbristianos,  quos 
illi  excriRiabant,  pnecepiique  ne  cui  JiidaDO  IntnH 
eundi  Hierosolymam  essel  liceniia,  Ghrisiianis  Un» 


tuin  civitate  perniissa,  quaro  in  uplimum  staturo  ^  ^   quo  genti  meae  nomcn  esi,  Severus  occurrit,  qui 


inurorum  inslructiuiie  reparavit,  prxcepitque  vocari 
^liam  de  praenoinine  suo.  Anioninus  cognomenlo 
Pius,  tranquilleei  sancte  gubernavit  imperioro,  soc- 
cedens  Adriano  cuin  liberis  suis,  et  merito  pius,  et 
paier  patrias  noiniiiaius  est,  et  intercedente  Jusiiiio 
phiiosopho,  se  Chrisiianis  benignum  exhibuiu 
M.  Anionius  Verus  successor  Pii  cum  Aurelio  Com- 
modo  fralre  suscepil  imperiuni.  Aurelius  auiein 
casu  morbi,  queni  Gra*ci  apoplexiam  vocani,  suflb* 
caius  inieriit.  Eoqiie  defuncio,  fraier  solus  reipu- 
Micae  praefuii,  vir  qncm  admirari  quam  laudare,  si 
Euiropio  creditur,  facilius  esi.  A  principio  vitac 
iranquiilus  et  consUnsi,  adeo  ui  ab  inraotia  vullotn 
necgaudio,  nec  moerore  muiaverii,  philosophiam 


adversus  Cbribli  nomen  tyrannidein  gravem  exer- 
cuit,  illum  aiibuc  solum  adjiciam,  ne  Severiae  vcl 
Saresberiae  nosirae  parcere  videar.  Sed  profecid  hanc 
profanam  in  Christianos  elEccIesiam  perseculionein, 
coelestis  uiiio  c  vestigio  prosecuu  est.  Emerserunt 
enim  continuo  bella  civiliay  quibus  Romani  sangut- 
nis  plurlmuro  efl^usum  est.  Hic  quidein,  Afer  genere. 
Tripolitanus  ab  oppidoLepti,  naiura  saevus,  inulii& 
saepe  beilis  lacessiius,  fortissime  quidcin  rcnipu- 
blicam,  sed  iuboriosissime  Eexit.  Congressus  eat 
curo  moliis  geotibus,  ut  de  mullis  iriumpbaret. 
Pescenninuin  Nigrum,  ad  iyrannidem  aspiraiiieiu^ 
vlcit  el  interfecii:  Judaeos  et  Samarius  rebeliaotcft 
ferro  coercuit.  ParthoSy  Arabas,  Adiabcnosqtte   su* 


7tnj 


POLTCRATICUS.— LIB.  ?Ul 


794 


persTit.  Hic  est  Sevenis  gentium  Yiclor,  qui  in  Bri-  j^  aliqaos  aliorum  in  Juda  convaluiase  facile  credl- 


Mnnnias,  derecln  pene  omnium  sociorum  tractus, 
magnis  ibi  gravihusque  pneliis  ssepe  geslis,  recepiam 
paftem  insiike  a  cxleris  indomilis  gentibns  valto 
distinguendam  pulavit.  Itaque  roaximam  fossam, 
firmissimumcfue  vallum,  crebrts  insuper  turribiis 
-commiuiiium»  percentum  vigiiui  duo  millia  passuum 
a  mari  ad  mare  duxit.  Ibique«  sicut  Orosius  ei  alii 
historici  referunt,  apud  oppidum  Eboracum  morbo 
obiit.  Siquidem  Britannla  venena  semper  exborruit» 
et  III  principes  non  novit,  sed  pro  suis  principibus 
invicios  glndios  exerccrc.  Prxfatuin  vero  oppiJuin, 
in  id  virium  et  tenieritalis,  temporis  processu  ex- 
crevit,  ut  urbibus  anliquis  audeat  se  conferre.  Hoc 
«i  forte  tanti  iinperatoris  conliilii  sepuUura.  Ipsum 


deriin,  Doniino  revocanle.  Mibiqne  faci!e  persuade- 
bitur  popnlum  durae  cervicts,  et  corde  induinabili, 
et  qui  semper  restitit  Spiritui.sancto,  et  non 
modo  lioysen  famulum  legis,  sed  Deuin  dominum 
legis  abominationibos  geniium  ad  iracuudiam  pro« 
vocavit  pro  princlpibus  meriiisse  lyraniios.  Naiii  ly- 
rannos,  quos  peccata  impetrant,  inducunt  et  erigunt» 
poenitentia  delet,  excladit  ef  perimit.  £i  qoidem  anie 
regessuos«  sicot  Judicum  narral  bistoria,servierunt 
saepe  numero  filii  Israel,  sub  lyrannis,  multis  et 
variis,  pro  dispensatione  divrna,  afllicti  lemporibas, 
saepeque  sunt  clamautes  ad  Doininum  liberati.  Li- 
cebaique  flnito  tempore  dispensationis/  neoe  ly- 
rannorum  excutcre  jugum  de  cervicibus  suis,  nec 


lainen  geutilium  ritu,  et  inQdelium  pravitale,  ty-  |t  quisquam  eoruin,  quorum  virtulc  paiiiitens  et  bu- 


rannidem    in   Chrislianos  exercuisse,  et   poenas 
scelerls    lnisse,  ccriuin  est.   Nemo   enim   a  s;b- 
culo,  se  apostalse  angeli  cgit  imagincro,  qui  dam 
naiionis  cjiis  et  confusionis  non  fuerit  particeps. 
Cap.  XX.  Quod  auctorUnle  divtn^e  paginte  licUum 
et  gtorioium  est ,  publicos   iyrannot  occidere^  ti 
tanun  fidelilaie  non  iil  lyranno  obMxiut  tit/<r- 
feclor^  aui  aliat  *uttitiamf  aut   honetiatem  non 
amiltaU 

Longuni  est  si  genliliuro  tyrannorum  ad  tempora 
•nostra  seriem  voluero  trabere ;  sed  unius  boc  xia- 
tis  non  meinorabitur  bomo.  Iloc  enim  meniem 
effugit,  et  linguam  vincit.  Libellus  tamen,  qui  De 
«xiiu  lyraniiorum  iuscriptus  est,  quid  de  tyrannis 


miliatus  populus  liberabatur,  arguitnr,  sed  jucundi. 
posterorum  memoria,  quasi  minisier  Donilni  me* 
uoralur.  Quod  supposilis  liquet  exempiis«  Seroia' 
runl  ergo  /i/it  Jtrael  EgUn  regi  Moab  decem  sl 
octo  anni» :  et  potlea  elamaverunt  ad  Dominum , 
qui  tuteilavit  eit  tatvatorem  vocabuio  Aod ,  incly- 
tum  fitium  Gera ,  fijii  Gemini^  qui  utraque  mann 
utebalur  pro  dextra.  Miteruntque  filii  Urael  per 
itlum  munera  Egton  regi  Moab  ;  qui  fecit  tibi 
gtadium  ancipitem^  habentem  in  medio  caputum 
longitudinit  patmm  manut ,  accinclut  est  eo  subier 
tagum  in  dexlro  femore^  obtulitque  munera  Eglon 
regi  Moab.  Erat  auiem  Egton  crattut  nimit,  Cum- 


senttam  ptenius  poterit.  aperire,    diligenti  tainen  ^  que  obtutittei  ei  munera,  protecutut  ett  sociot  qui 


coinpeiidiOy  ut  nec  de  proxilitate  txdium,  nec  de 
brevitate  obscuritas  genereiur.  Sed  ne  Bomans 
4iistoria  vilescat  aucioritas»  qo«  plerumque  ab 
infidelibus  et  de  infidelibus  scripta  est,  hoc  divinae 
et  fidelis  historias  comprobetur  exemplis.  Undique 
enim  apparet,  quia,  ul  ait  Yalerius,  ea  demum 
tuia  csl  potentia,  qux  vlribus  suismoduiu  imponii. 
Et  sane  nihil  tain  praeclarum  est,  aut  tam  wagni- 
flcum«  quod  iion  moderatione  dcsideret  temperari. 
Primum  ergo  tyrannum  nobis  objicit  divina  pagina 
^einrod  robustum  contra  Doininum  venatorein, 
quem  et  Ninum  dici  nonnullae  testantur  bistoriae, 
«isi  rntio  lemporis  non  acquiescat ,  eumque  fuisse 
reprobuin  superius  dictuiu  est.   Regnare  siquidein 


cum  eo  veneranl.  Et  revertut  ett  de  Galgatit  ubi 
erant  idola^  dixitque  ad  regem  :  Verbum  tecretum 
habeo  ad  fe,  o  rex,  Et  itte  imperavit  titentium. 
Egrestisque  omnibut  qui  circa  eum  erant ,  ingrestua 
est  Aod  ad  eum,  Sedebat  autem  in  asstivo  ccenacuto 
totut.  Dixitque  ei :  Verbum  Dei  habeo  ad  te.  Qtu 
tlalim  turrexit  de  throno,  Exttndii  Aod  manum 
tinistram,  et  lutit  ticam  de  dextero  femore  «»o, 
infixitque  eam  in  venirem  ejut  tam  vatide  ^  «I 
capulut  ferrum  tequeretur  in  vulnere,  ac  pinguif 
timo  adipe  tlringeretur.  Nec  eduxit  gladium^ 
ted  ita  ut  percusterat,  retiquii  in  corpore,  SlaUm' 
queper  tecreta  naturm  alvi  ttercora  proruperunh 
Aod  autem,  clausis  diligentissime  otiiit  ctenaeuti,  et 


voiuit»  ei  non  a   Doinino,  et  sub   eo   turrim  in  D  afirmaiit  sera,  per  posticum  egressus  etl  {Judic,  iii). 


coelum  erigere  conata  est  cxca ,  dispergenda  ct 
confundcnda  mortalitas.  Progredianiur  ad  eum, 
quem  populo  divina  prxfecit  electio  ,  datumque 
in  reprobain  doiuinandi,  non  regnandi  voluntaiein 
descruit,  adeoque  afllixit,  ut ,  urgente  doloris  aii- 
guatia,  mortein  sibi  cogeretur  iuferre.  Nibil  eniin 
aut  miniinum  prodest  sana  assumptio  ,  si  eonse- 
qiiens  vita  dissenlit ,  nec  inilia  rcruin  apud  judi- 
Gem  obtinenl,  ciijus  seutentia  pendct  ex  niic. 
Regum,  el  libii  dierum  cclcbris  bistoria  est,  in 
qua,  nucturc  Hieranyuio,  Israel  edoce:ur  sub  lyraii- 
iiis  ab  inilio  luborasse.  Et  iuda,  pneter  David, 
Josi:\m  et  Ezecbiam,  regcs  omnes  reprobos  ba- 
buisse  monstrator.  Saloroonem  tamen,  et  forte 


Ei  alibi :  Sisara  fugiens  pervenic  ad  tentorinm  Jahet 
uxorem  Abner  Cinei,  Erat  enifn  pax  inter  Jabin 
regem  Asor^  et  donium  Abner  Cinei,  Egressa  igitur 
Jaltet  in  occursum  Sisaroi ,  dixit  ad  eum  :  Intra 
ad  me,  domine  m/,  intra,  ne  timeas.  Qui  ingrestut 
tabernacutum  ejus,  et  operlus  est  ab  ea  pallio  ^ 
dixitqae  *id  eam  :  Da  mr/i/,  obsecro,  pantutum  aquee, 
qnia  valde  siiio,  Quce  aperuit  uirem  tactis,  et  dedil  ei 
bibere,  ei  operuii  illum,  Dixitque  Sisara  ad  eam  : 
Sia  anie  ostium  labernacuti ,  et  cum  venerit  atiquit 
interrogans  ie,  et  dicens  :  Nunquid  hic  est  atiquis? 
liespondebis  :  A'ii//us  esi,  Tulit  itaque  Jahet  uxof 
Abner  ctavum  tnbernaculi,  assument  puriler  ct 
matteum.  Et  inaresta  ett   abscondite  et   cum  it« 


795  JOAMNIS  SARESBERIKNSIS 

UntiOf  poiuiiqtte  $upra  tempu$  eapitU  eju$  dawm^  A  <ui    uniter$i$  gentibui  »  et 


m 


percu$$umque  matleo ,  defixit  in  eerebrum  u$que 
ad  terram.  Qui  ioporem  morii  $ocian$^  defecit  et 
mortuu$  e$t  {Judie.  iv).  Laudem-ne  ergo ,  aut  vUn« 
perium  consecula  esl  posterorum?  Benedicla  , 
inquil  Scriplura,  tnl^A  mulieree  Jahel^uxor  Abner 
Cinei  el  benedicatur  in  iabernaculo  $uo,  Aquam 
pelenti  lac  dedit ,  et  in  phiala  principum  obtulit 
bttiyrum.  Sinietram  manum  rnUil  ad  clavum^  et 
dexteram  ad  fabrorum  malleoe,  Percu$$ilque  Si- 
iaram,  quarene  in  capite  tutneri  locum  ^  et  tempue 
vaHde  perforan$  {Judic.  v)« 

Ut  auiem  et  ab  aita  constel  historia,  justum 
esse  publicos  occidi  tyranuos,  et  populuni  ad  Dei 
obsequium  liberari,   ipsi  quoque  sacerdoies  Do- 


indicatum  esl  oraiii 
<(rc»/o,  quia  $olu$  pouui  e$  et  bonu$  in  omni  regno 
€ju$ ,  et  di$ciplina  tua  omnibu$  geniibu$  pra:di- 
catur(Judith.  xi).Et  ailjiciens,  ait:  Venieni  nun- 
tiabo  tibi  omnia  ,  ita  ut  adducam  te  per  mediam 
Jeruiatem,  et  habebie  omnem  populum  hrael  $icut 
ovetf  quibue  non  esl  pa$tor^  et  non  iatrabit  ttl 
unu$  cani$  conira  te ,  quoniam  hcec  mihi  dicta 
$untpef  providentiam  Dei  {ibid,].  Quid ,  quaeso , 
insidiosius  excogilari,  quid  captiosius  dici  potest, 
bac  myslici  dispensalione  consiiii  ?  Dixit  ilaque 
Holopliernes  :  Pion  ett  iatit  mulier  tuper  ierram 
in  atpectu  ,  et  pnlchriludine^  el  $en$u  verborum 
{ibid.).  Cor  enini  eju$  concutsum  ardebat  in  concu- 
piscentia  eju$,  Dixitque  :  Bibe  nunc ,  et  accumbe 


niini,  necem  eorum  reputanl  pietatem,  et  si.  quid  B  in  jucunditate ,   quoniam  inveni$ti  gratiam  corem 


doli  videatur  habere  imagiuem  ,  religione  niyslerii 
dtcunt  Domino  consecratum.  Sic  Holophernes 
non  virtute  hostili,  sed  suis  viiiis  gladio  mulieris 
•ccubuit,  et  qui  viris  formidabilis  fuerat ,  luxuria 
ei  ebrietaie  victus,  a  femina  interfectus  esi.  Nec 
feminae  ad  tyranuuro  patuisset  accessus,  nisi  ho- 
fliiem  auimuni  pia  simulatione  texisset.  Non  est 
enim  dolus  qui  servil  fldei,  et  militat  chariiati. 
Siquidein  fidei  est ,  quod  increpat  sacerdoles,  qui 
divin»  niiserationi  praescripserant  tenptis ,  ex 
pacto  hostibus  se  dedituri ,  ei  urbeni,  nisi  infra 
quinque  dies  eis  Dominus  subveniret.  Charilatis 
Mtem  quod  luilia  formidabal  pericula,  dum  fratres 


me{Judiih  xii).  Ipsa  veroquaeloxuriari  non  venerai. 
lidei  et  fortitudinls  suae  insiruinenlo,  usa  est  tU' 
xuria  aiiena.  £t  crudeliiatem,  quani  seinel  sopivit 
blandiliis,  in  popuU  liberatione  charltatis  armis 
occidit.  Percuttii  ergo  Hclophernem  in  cervicm^ 
et  abtcidii  caput  ejus^  ettradidil  iUum  anciUm  suk^ 
ut  poneretur  in  peram  {Judiih  xii),  reporUndum  io 
mrbein,  quas  saluiem  fuerat  eonseeuta  in  maiiu 
femiii».  Hoc  tamen  cavendum  docent  histortae ,  ne 
quis  illius  niolialur  iuieriluin ,  cui  fidei  ant  sacm- 
menti  religione  tenetur  asirielus.  Natn  et  Sedecias, 
ob  neglectani  fidei  religioncin  ,  Icgiuir  capiiTatus» 
et  quod  in  alio  regum  Judse  non  memini ,  erati 


et   populum  Doroini  ab  hosiibus  liberareu  Naii»      sunt  oculi  ejus  qiiia  Deum,  cui    juratur,  etiam 


et  hoc  egredientis  in  salutem  indicant  verba  : 
Fac,  inquit,  Domine,  ut  giadio  proprio  eju$  $uperbia 
ampttielttf,  et  capiatur  laqueo  ocuiorum  euorum  in 
me,  et  percutiee  eum  ex  tabii$  ciiarnaii$  mece*  Da 
mihi  iu  animo  coiufaitliam,  ut  contemnam  Hlum , 
et  virtutem  ul  evertam  eum*  Erit  enim  memoriale 
nominie  Ui,  cum  mattu$  feminte  dejecerit  eum  (Ju-- 
diih  ix).  Vocavit  ergo  Abram  $uam ,  et  descendeni 
in  domum  suam^  ab$iutit  a  $e  cilicium  ,  et  exuit 
$e  te$tibu$  viduitati$^  et  iavit  corpue  suum^  et 
unxit  $e  myrrita  optima^  et  diecriminavit  crinem 
capiti$  sici,  et  imposuit  mitram  super  caput 
$uum,  et  induit  $e  ve$tibu$  jucunditaii$  suo?, 
eittgen$  $andatibu$  pede$  $uoi  ,  ai$ump$itque  dex 


cum  ex  justa  causa  caveiur  tyranno  ,  lapsus  in 
perfidiam,  non  proposuit  ante  conspectom  snum. 
Sed  iiec  veneni,iicet  videani  ab  infidelibiis  aii- 
quaiido  usurpatam  ,  ullo  unquam  jnre  induliam 
icgo  licentiam.  Non  quod  tyrannos  de  medio 
lollendos  non  esse  credam,  sed  sine  religionis 
honestaiisque  dispendio.  Nam  et  David,  reguro 
CfUos  legeriin  oplimus,  et  qui  excepto  scrmone 
Uri^e  Elliei,  in  oinnibus  inculpatus  iticessit,  iicet 
lyrannoin^  gravissimum  suslineret,  et  eura  per- 
dendi  ssepe  naclus  fuerit  occasionein ,  ei  tameti 
inaluft  parcere  ,  conflsus  de  misericordia  Dei , 
qui  eum  sine  peccato  poiera»  Ilberare.  DerreTil 
crgo  exspeclare  patienler,    ut  ille  visitaretur    a 


iraita ,  et  iilia^  et  inauret^  et  annutoe;  el  omni-  {)  Domino  reddita  charitate,  aut  in  prxlto  cadei^i 


bu$  ornamenlie  $ui$  ornavit  $e.  Contulitque  ei 
eplendorem  Domimi$t  quoniam  omnis  ista  compo~ 
eitio  non  ex  libidine ,  sed  ex  virtute  pendebat.  E^ 
ideo  Dominus  hanc  in  ilia  puiciiriiudinem  am- 
piiarit),  ut  iucomparabili  decore  ocntit  omnium 
appareret  (Judith.  x).  liluc  ergo  pcrveniens ,  et  pu« 
blicuiii  caplans  liosiem,  dixit  Judith  llolopherni : 
Sume  verba  ancitlw  tuag,  quoniam  si  ea  conseculus 
fueris  ,  perfectam  rem  faciet  Deus  lecum,  Vivit 
amm  Nabuchodonosor  rex  terrte ,  et  vivit  viriiis 
tua  ,  quee  est  in  te  ad  correptionem  oninium  ani^ 
MHarum  errantiumt  quoniam  non  soium  iiomines, 
$ed  et  besti(9  agri  serviunt  illi  per  te  ,  et  obiem' 
perant  ei^  Nuntiatur  enim  virlu$  et  induslria  animi 


aut  alias  justo  Dei  judicio  moreretun  Siquldem 
vel  ex  co  potest  insigniri  palientia  ejus,  qiiod  coin 
oram  chlumiiiis  Saul  prxscidissei ,  in  spelunca, 
et  alihi  de  noctu  castra  ingressus,  custocium 
negligentiam  increpasset ,  ipsum  regem  coegii 
proliieri,  quia  David  causam  agebat  jusliorein. 
Et  hic  quidem  niodus  delendi  tyrannos  ,  iiUlis- 
simus  est  el  tuiissimus;  si  qui  premuntur,  ad 
patrocininm  clfMnentix  Dei  hiimiliati  conrngiaint, 
et  puras  manus  levanles  *  ad  Doininum  ,  devoi-s 
precibus  flagelhiin,  quo  aflliguntur,  avertant.  Pee- 
cala  clenim  deltnqueniium ,  vircs  siint  ijran* 
noruni.  Unde  .ichior  dux  oainium  filionim  Asnmon, 
saluberrimum  hoc  consilium   dedit  Holopberui   : 


7«n  POLTCRATICUS.  —  LIB.  VHl  79K 

I^erquire,  inquit,  nune^  domine  mi^  ii  eil  aliqua  kiimpto  Ifesraehdeum  suumfAdramateeh  etSarasar 


ini(fuila$  populi  in  contpectu  Dei  eorum,  et  ascen- 
•dmnui  ad  illoi ,  quoniam  trudent  tradel  illoe  Dene 
-^orum  tibi ,  et  sttbjngati  erunl  $ub  jugo  polentim 
tuas.  Si  aulem  non  ett  offentio  populi  hujue  coram 
Deo  tuOf  nbn  poierimus  resislere,  quoniam  Deus 
'Oorum  defendet  illos^  et  erimus  in  opprobrium 
'univencs  terrce  {Judith.  v). 

<Iap.  XXI.  Omnium  tyiannorum  finem  esse  miseriam: 
et  quod  in  eos  Deus  viudielam  exercet,  si  manus 
cesset  humona,  ac  hoc  in  Julianoapostata,et  multis 
sacrcs^  Scripturce  patet  exemplis. 

Finis  enim  tyrannorum  conrusio  est,  ad  interitum 
iliiidem,  si  in  malitia  perseyerant;  si  revocantur, 
ad  veniam.  Nam  ei  ipsi  flageilo  paraturincendium. 


fiHi  ijus  percusserunt  eum  gladio ,  fugerutOque  ia 
terram  Armeniorum,  el  regnavit  Asaraddon  lilius  ejue 
pro  eo  (IV  Reg.  xiz).  Nec  moyeat  si  alio  et  alio 
nomine  censeator  in  diversis  Itistoriis,  rjuia  pro 
traditione  Hebraeorum,  sicnt  Hieronymus  auctor 
est,  tdem  pentonymus  exstitit.  Diclus  est  eaim 
Salmanasar,  ei  Sennaciierib,  et  Pbul,  ct  Teglad- 
pbalasar,  et  Sargon.  Kisi  enim  polyonymus  ba- 
beatur,bistoricorum  quadam  contrarietatedissiden- 
tium  quandoque  vacillabit  aucioritas.  Hic  ergo 
angelico  gladio  primum  adversus  exereitum  usus 
est  Dominus,  deinde  adversus  impium  manibus 
Aliorum.  Ipsa  quoque  natura  vindictas  siupet  iiiter- 
dum  Altissimi,   et  hominum  provocante  malitia. 


cum  In  corrccilonem  filiorum  eo  fiterlt  usus  paier,  B  creatoris     sui     leg ibus     mirabiliter    acqniescit. 


£/,  inquil,  Achab  reveritus  est  faciem  meamj  non 
rwducam  matum  hoc  in  diebus  ejus  {III  Reg.  xxi). 
At  Jetabel  in  saevitia  perseverans,  condigno  cru« 
delitatis  exitu  sanguinem  luum  canibus  lingendum 
pnebuft,  in  loco  ubi  sanguinem  innocentis  Naboih 
linxerant  canes.  Quod  si  ita  Naboth  innocentis 
sanguis  exquiritor,  nunquid  tot  innoceotium  san-- 
guis  irre<|nisitus  erit?  Vineam  justi  coocupivit  im- 
pietas»  et  in  permuutionem  ^us  totius  regni  Jura 
amisit.  Punitnr  autem  roalitia  semper  a  Domiuo, 
^sd  interdum  suo,  Inierdum  quasi  bominis  utitur 
4eIo,  in  poenam  impionim.  Afllixit  Pharao  populum 
Del,  et  ab  eodem  gravissimts,  sicut  in  £xodo  legi- 
lur  {cap.  xiii),  flagellatus  est  plagis.  Quas  breviter, 


Hinc  est  quod  adversus  Dominum  Nabuchodonosor 
iiitumesceus ,  exacto  septennio  bestiaro  egit ,  et 
poeniiens  est  denuo  reversas  in  liominem,  rebus 
restitutus  et  regno,  iicet  eo  postinodum  meruerit 
niisero  exi|u  spoliari. 

Ad  tempora  Iranseo  Christiana,  qconiaro  in 
omni  genle  ei  populo  inanifesla  est  nequiiia  tyran- 
norum,  et  eTldens  poeBa,  Julianus  vilis  aposiata, 
et  sordidos  imperalor,  dolo  potius  quam  viribus 
persecuttts  est  Christum,  nec  umen  viribos  tem- 
peravii.  Nam  sub  eo  gravissima  Cbrisiianorum 
exoru  est  persecutio,  dum  Galilaei,  quem  dicebal, 
conata  impio  nomen  moiiebatur  exstinguere.  Veruni 
duffl  adversus  Parilios    infaustam    expediiioiieai 


•UE  y.^r,  — ../,  »-ow..-.«..r  ™  i'..o.«.  Y"-"  -'•w..-^.,  g  QQQ,   aaversus  rariiios    iniausiam    expeailioiieai 
ttt  fldelios  teneaniur,  roetro  comprehensas  curavi     ageret,  el  idolis,  iii  reditu  auo,  pro  sacrificio,  c*- 

dem  devoveret  Christiaiiorum,  Magni  Basilii,  alio- 


inserere 
Prima  rubeus  unda,  rance,  tabesque  secunda, 
Jnde  cutex  tristiSf  post  musca  nocivior  istis* 
Quiuta  pecus  stravit,  vesicam  sexla  creavit. 
Pone  subii  grando,  post  bruehus  dente  nejando, 
I<iona  tegit^lem,  primam  necat  uUima  prolem* 

19ec  Guro  quraversus  fecerii,  hoc  solum  attendens» 
quia  plagas  iEgypti  sub  Pbaraone,  satis  compen- 
diose  comprehendii.  In  bis  lamen  omnibos  non  est 
aversus  furor  ejos  a  populo  Dei,  sed  egredientem 
persequeus  cum  curribus  et«quiiibus  suis,  in  mari 
fiubmeraos  esl.  Aquis  ergo  pro  miiro,  ad  populi 
defsnsionem,  et  pro  telo  ad  subversionem  tyranui 
osus  est  Dominus.  Salmanasar  quoque,  regnante 


rumque  sanctorum  precibus  miserlus  est  Deus, 
Mercuriumque  martyrem  desUnavii,  qui  lyrannum 
in  casiris,  mandato  beatae  Virginis,  lancea  perfo- 
ravit,  morientemque  coegit  impium  confiteri  Gali- 
laeum,  Chrislum  scilicet,  quem  prosequebatur,  esse 
victoreni,  et  de  se  iriumphasse*  Cum  enini  prsf;i- 
tus  episcopus  fideles  Gacsareae-in  ecclesia  perpetuse 
Virgiois  Genitricis  Dei  pernoctantes  in  oraiionibus 
eollegisset,  ipsa  nocte  beaum  Virginemin  visione 
sanctus  agnovit,  et  bujusmudi  consolaiionem  acce* 
plt  :  €  Vocate,  inquit  111^,  mihi  Mercurium,  et 
abibit  interflcere  Julianuin,  in  Filium   meiim,  et 


Ezechia,  preinebat  populum  Dominl,  conversusqne  D  Deum  tumide  ll>lasphcmanlem*  >  Sancius  auiem 


re:  in  preces  adversns  minas  tyranni,  clypeum 

divina:  proiectioois  opposuit.  Unde  ei  eum  per  pro- 

phetam  conCortavit  Dominus,  dicens :  Aoit  ingre» 

dietut  urbem  hane,  nec  mittet   in  eam  sagittam^ 

suc  occupabit  eam  clypeus,    nec  circumdabit  eam 

'  munitio,  Per  viam  qua  vepiit  revertetur^  et  civitatem 

kanc  non  ingredietur^  dicit  Dominus,  Protegamque 

wrbem  Aanc,  et  saivabo  eam  propter  me,  et  propter 

Daosd  servum  meum.  Factum  est  ergo  in  nocte  iltat 

venil  angelus  Domini,  et  percussit  castra  Assyriorum 

ctmum  octoginta  quinque  millia.  Cumque  diluculo 

Murrexisset,  vidit  onwia  corpora  mortuorum^  et  re^ 

cedens  abiit.  Et  reversus  esi  Sennacherib  rexAssy* 

liorum^  et  man^t  tn  Kinive,  Cumque  adoraret  in 


cuin  armaium  sua  adveniens,  velociter  abiit,  ei 
advocans,  quae  apparuerat,  Magnum  Basilium»  de- 
dit  ei  librum  habentem  in  hisioria  omnem  mundi 
iacturam,  dexlrorsum  vero  homincm  a  Deo  pia<- 
smatum.  Iii  principio  autem  libri  superscripiio  eral, 
Dic.  In  flne,  homine  jam  plasmato,  Parce.  Susci- 
piens  iuque  librum  legit  ab  iiiitio  usque  ad  Parce. 
Similem  quoque  visionem  vidit  eadem  nocte  quae- 
stor  Juliani  in  expeditione  Libaiiius.  Rediens  Ba- 
silius  ad  martyrium  sancli  Mcrcurii  nocte  ipsa, 
Mercurii  arma  nou  reperit,  sed  die  sequcnli  inveni', 
eadein,  et  lanceam  recenti  sanguine  criienlalam4 
Orosius  lamen  de  Mcrcurio  niarlyre  non  facit  men- 
tionem,  sed  in  expcdiiione  Parthica,  tyranuum  re* 


:a<>  iOANNIS  SARESBERIENSIS  SGO 

fert  obvii  niililiis  Ulo  es86  peremptum.  Eutropiiis  A  rronlem  suam  crucis  munire  stgnaculo.  Quo  facto, 


qimqHe,  qui  Uomanaro  eleganu'  compeudio  describit 
Lisinriam^  pereroptum  faletur  in  castris,  sed  nullum 
expriniil  cscdis  auctorem  :  perseculionem  lamea 
qiiam  eodem  aiiclore,  in  Clirislianos  siipra  modum 
exercnit»  ei  confitat  phirimum  nocuiMC*  At  Histo- 
ria  tiipartita  diligenlius  persequitur fla^ilia  Juliani» 
et  quanta  immanitatc  «persecutus  sit  Cliristum  , 
qnem  Galihcum  nominabat,  toto  sexto  volumine 
conipreliendil.  Ex  quibus  ad  iaudem  Galilx:  non- 
nuUa  inseruii  compcndiose  decerpta  ab  bis  quae  d« 
•0  Socrates,  Tbeodoretus,  ct  Sozoroenus,  leste 
C&sslodoro,  iradidcrunt. 

Julianus  ergo  e  regio  sanguine  oriundus«  et  ei 
Gonstantio  nepos  Conslantini  Magni»  qui  Byzantium 
a  suo  nomine  Consiantinopolim  appellavil,  ab  initio  B 
exstiiit  ClirisiiJiius,  crescensque  in  auditoriis  Con- 
slanlinopolitanac  urbis,  exercebatur  in  basilica, 
ubi  doctores  eraut»  habiio  prlvalo  procedens. 
P^dagogum  habebut  nomine  Marconium,  gramma- 
ticum  Mdoclcm  (33)  Laconiensem.Rhetoricam  vero 
legebal  apvd  Ebolium  sophislam,  )ara  opera  et  dili» 
gentiu  Mngni  Basilii  Christianum.  Providebat  enim 
iiuperator  ue  apud  paganum  sophisiam  legens,  ad 
Inipieuitis  dogmaia  declinaret.  Profecit  ergo,  ut  ci 
fitnia  deferret  vires  imperii  gubernandi.  Unde  in 
suspicionem  ductus  imperatori,  ab  urbo  regia 
jussus  est  absiinere,  missusqueNicoinediam,  proiM- 
bitus  esi  convenire  apud  Libanium  sophistam  Sy- 


repente  da^niones  disparuerunl.  Magus  itaque  cat- 
pit  cnlpare  Julianum.  At  ille  praeicndens  irictum, 
crucis  se  dixil  obstupu4sse  viriulem,  co  quod  m- 
gnum  hoc  d«xinones  fugerint.  c  Non  siispiceris  hoc^ 
bone  vir,  inqnit  magus,  qui:i  timuerint  sicul  ais, 
sed  abominati  hoc  S''gnum  potius  absccsserunt.  i 
£t  ita  capiens  niiserum,  odio  Chrisliaiii  signaculi 
reptevil  Julianum.  Post  li(ec,  sicut  Socraies  aurtor 
est,  imperator  cvocaus  Julianum,  eum  constiiuit 
caesarem ,  et  data  sorore  Constantia  in  uxorcm, 
ipsum  contra  barbaros  destinavit  ad  Galhas. 
Successit  ergo  ei,  fecitque  sibi  initium  yincendi 
barbaros,  quod  amorem  suum  apud  miliies  coUo- 
cavit. 

Feriur  etiam  quod  duin  in  aliqiiam  civitalem 
fuisset  ingressus ,  corona  laurea  ,  quibus  sot'*jit 
ornari  civitaies,  intcr  columnas  pendens,  rupto 
fune  snper  caput  ejus  decidil,  euroque  apiissime 
ceronavit.  Quo  facto,  cuncti  rlamaverunt,  quia  ei 
slgnum  foret  imperii.  Congrediens  deinde  cara  bo- 
stK)US,  tanta  felicitate  provectus  esl,  ut  a  miiitibos 
appellaretur  Augustns.  Cumque  corona  deesset 
imperialis,  unus  signa*  portnniium,  torqueni  quem 
batMsbat,  capiti  ejus  circuniposuit,  et  hoc  modo  fa- 
ctus  est  imperator  Julianus.  Qu«  vero  poslca  ges- 
serit  iile  pliilosophus,  judicent  audietites.  Nain  H 
in  ipso  priiicipio  omnia  pro  libito  disponebat,  fl- 
gmenluin  Chrisiian»  religionis  abjccil,  el  singula- 


nim  paganumqite,  qui  ibt  a  pxdagogis  Constanli-  ^  ^^^  urbtum  templa  aperiens,  idoli^  ofierebat,  di« 

nopolitanis  expulsus  morabatur.   Uiebatur  tamen     '" ^   '" —   '  * 

lectione  librorura  ejus,  ei  in  rhetorlca  proflciens, 
Maximo  pbilosopho  Ephesio,  quem  posiea,  quasi 
artes  magicas  exercentem,  Yalentinianus  imperator 
fecit  occidi,  familiaris  effectus  est.  Cumque  ab  eo 
verba  philosophica  praegustasset,  ccepit  ejus  iml- 
lari  religionem,  niagis  et  magis  cupidine  succensus 
iinperii.  Iinpcratorem  vero  timens,  suspicionemque 
ravens,  tonsus  monachicam  simulabat  vitam,  agens 
proditorem  in  habitu  Christiano,  et  in  ecclesia 
Nicomedise  lecior  ordinatos,  sic  furorem  declinavit 
iinperatoris.  In  manifesto  autem  sacros  Cbristia- 
norum  legebat  libros,  et  iaienter  exercebatur  in 
philosophta,  invalescente  scmper  ambltione  impe* 


cens  se  ipsum  esse  ponilQcem  paganorum.  Inie- 
stino  quoque  bello  lacerasset  imperium,  nisi  ei  de- 
genii  in  Tliracia  fuisset  mors  imperaloris  Con- 
stantii  nunliata.  l)t  vero  favorein  muhitiidinis  sibi 
conciliaret,  jus  sibi  pr;efereudu:  religionis  omnibus 
indulgebat.  Studebat  ob  hoc  oinniiius  oinnia  fieri. 
Uinc  vanae  glorise  causa  largus,  hiuPalTectata  si- 
uulatiotie  philosopbl  parcus,  hinc  a  civilitate  Gctiiia 
comis,  hlnc  gravis  a  inole  impeiii«  et  quo<l  inaxime 
erat,  ne  crodelis  haberetur,  inansuetudinem  nien- 
tiebatur.  Caeterum  qualis  essct,  reiigioae  rooostra- 
bat.  Episcopos  ergo  in  exsilium  deportatos  jussit 
evocari,  et  conGscatas  eornm  sibi  rcddi  subslan- 
tias.  Templa  quoque  paganorum  velociter  suis  iie- 


rii.  Undeetamicisdicebat  felicia  fore  tempora,  qui*  D  cessariis  praecepil  aperire,  et  quas  iis  ablaia  fne- 


bus  ipse  rernin  potiretor  imperio.  Et  quidem  ma- 
nus  noii  evasisset  imperaloris,  nisl  imperatrix  Eu- 
sebia  iiiveniens  lalitantem,  et  pro  eo  intercedens 
obtinuisset  ui  ad  philosoph^ndutn  mitteretur  Athe- 
fins. 

ftefert  Tlieodoretus  quod  exinde  discurrens 
omnein  Ilolladam,  vaies  quxrebat,  consiilcns,  an 
a<l  iniperiuni  perveniret.  Invenloquc  viro  qui  se 
poteniissiinnm  in  inagica  fatereiur,  introductus  csl 
ab  eo  in  locnm  idolorum,  ut  in  abdito  evocatos 
a  tnngo  dieiiiones  prxsens  consuleret*  Quibus  so- 
lcmniicr    apparentibus ,    coinpulsus  est  JuUjini^ 


rant,  incunctanler  restituere  sancivit.  P.-iIaUo  ex- 
pulit  eunuchos ,  tonsores  et  coquos.  Eunucbos 
quidem,  eo  quod  uxor  ejus  obierat,  post  quani  noit 
diixit  &Iiatn.  Coquos  auicm,  qttia  more  pbiiosopbi 
cibis  simplicibus  utebatur.  Tonsores,  c  quoniam, 
ut  ipse  ait,  unus  suflicit  mnltis.  >  Scriptores  plu* 
riinuin  venerabatur,  cukoresque  disciplinaruui,  sed 
maxiine  philosopiiantes.  Unde  et  fama  viros  Iiiijus- 
modt  undique  congrcgabat  circa  palatia,  qui  cir- 
cuinamicti  palliis,  inagis  habitu,  quatn  inagistcrio 
pandebatur.  Eranlque  graves  universis  Chri^liafiis 
seductores  viri  ^  et  imperatoris  semper  reltiriuiii 


(;^}  Cd  Vms.fMetodem. 


S01  P0LTCIUTKD9.%-Lni.  ?IIL  Mi 

bvenies.    Nociibns  vigilans  eonseribebal  Hbros»  A  bilur,  a^iecil:  <  NecfQo  Gtlilmt  Deos  tnnf  citraro. 

le  potesi.  >  Respondit  Hnris:  €  Grattad  ago  Deo  qul 


qnos  In  senatn  piiblice  recitabau  Solus  enim  impe» 
raiomm  a  Jnlio  G«sare  in  curia  reciUYit  oratlo- 
nes.  Publicum  ciirsom  mularum,  ot  caballormn  in- 
bibnil,  jobens  eos  uiilitatibus  publicis  mintsirari. 
Haec  cjus  opera  laodant  pauci,  plurimique  vitN' 
perant,  qnia  remoto  fastu  palacii,  contemptibiltt 
▼idealur  imperium.  Apud  Sozomenum  fertur,  quia 
nox  in  ipso  principlo  sic  aperte  ei  impudenier 
DegaTii  Cbristianam  ftdem,  ui  qaibusdam  sacriflciis 
et  inTocationibiis,  quas  expeditiones  pagani  vo- 
cant,  et  sanguine  immolatUio  nosirom  baplisma 
sioderel  sblnl,  et  abrenHnliare  ecclesiaslice  con- 
fessioni.  Ex  iilo  enim  teinpore,  lam  secrefini  quam 
pnblice,  et  in  tempUs  pagani  licenter  sacriflcla 
celebrabant.  ^ 

Feriur  autem,  quia  dum  aliquando  sacriflcareti 
ostensum  sit  ei  in  visceribus  hostift  signiim  cra« 
c»  corona  circumdaiom.  Qno  viso,  alil  quidem 
perterritl,  verae  religionis  virtutem,  el  Giristiani 
dogmatis  siernitatem  inlellexerunt,  eo  qiiod  corona 
Tictorias  indicium  est»  et  ambitus  circularis,  in  se 
lediens  est  finis  ignarus.  Princops  auiem  confortans 
eoSy  sibl  prospera  monslrari  asserdtt,  ei  quia  stgnom 
dogmatis  Ghristiani  coerceretur,  neel  dilalari  lice* 
rei,  clrculi  termino  esse  consepium.  Cum  autem 
adhuc  pueri  Gallus  el  Jiilianus  ad  sep.tiUnram  Mam' 
maeae  matris,  opere  ifiler  se  diviso  certatim  basili- 
eam  fabricareni,  res  dictu  mlrabilis,  et  forsitanin* 
oredibilfSy  accidisse  narratur.  Galli  namque  pars  r, 
angebatar,  uliliierqae  crescebat:  Jultani  vero  la- 
bores  alii  quidem  fodiebaniur,  alii,  lerra  fpsa  evo- 
menle,  ruderibus  implebantur:  aliquolles  lerrae  de« 
posiia  fiindamenla  copulari  non  poierant»  acsiqiiae- 
dam  vtolenla  virtus,  ab  inferiore  loco  ea  repercu- 
tiendo,  depelieret.  Res  prodigiosa  vlsa  est  oiiinibus, 
esiilimantibus,  quia  non  essel  vir  ille  In  Christiana 
religione  saiubris.  Ifec  falso:  quod  patuii  ex  posl 
facio.  Mam  ecclesias  et  niinistros  possessionibus 
«1  privilegiis  spoliavii,  etquod  niinls  grave,  et  plaiie 
injuriosunt  esl,  clericos  jussit  militibiis  aggregari, 
ducl  provincia^  serviiuros,  pliirimosque  eorum  cih 
ptae  iradidii.  Populum  vero  Chrisiiduum  cum  uxo- 
ribits  et  filiis  itiscribi  praecepil,  etmnqNam  vica- 


boc  egit,  ne  te  viderem  pieiale  niidatum.  >  Impera- 
tor  auiem  silens  abscessil  phitosopbiim  simiilans,  ut 
ostentatione  patientip  paganitatem  roboraret.  Lego 
autem  lohilmii  ne  Galilseonim  lllii,  poetarum,  rbe- 
torum  et  philosophorum  legereni  discipliiias.  #  Pro-r 
priis,  inquit,  lelis,  secundum  proverbium,  vulaera* 
mur.  Ex  nosiris  enim  armali,  ex  nostris  conacri- 
ploribus  conlra  nos  bella  suscipiunt.  >  Posoit  el 
aliam  iegem,  praecipiens  Galllaeos  expelli  militiis* 
Adjectt  ei  aliam,  ui  GaliUMs  boiia  auferrenuir,  qiio* 
itiam  Chrisius  eoruiii  eos  pauperos  esso  praieo- 
perat. 

Scripsit  Apollinaris,  vir  doclua  et  IngeiiiositB,  be- 
rolcis  versibos  pro  Homeri  poemate  riebraioain 
antiquiiaiem»  et  in  alio  opere  imitatus  ost  comoidifla 
Ifenandri,  fabulositaie  dMJaota.  Eiiripidls  quoqito 
trageedias,  et  lyram  Pindari  socnius  est,  e&  aiisoioto 
dieendum,  quia  ex  divinis  Scripturis  argumenU 
sumens»  omnes  endeticas  ieGiionos  lempore  parvo 
composoit,  numero,  virlnte,  moribus»  eonscri* 
ptione,  charactere  ot  dispoaitione  Graecorum  valdo 
pares.  Fecit  et  libnwi  nobiiem,  ad  ipsum  Impera- 
torem »  sive  contra  phiiosophos  ,  in  quo  tacitia 
sacrae  ScripiuraB  lestimoniis,  lilos  irrefragabill  ra- 
tione  desipere  probavit,  ei  se  vera  senttre  de  Deo. 
Qu£  iexeiis  imperalor,  claris  tunc  scripsit  episoo* 
pis:  c  L.egi,  ei  reprehendi.  >  Cui  episcopi  rescri- 
pseront:  t  Etsi  legisti,  non  agnovisli.  Si  enim 
agnovisses,  neqoaquam  reprehendisses.  >  fiasilil 
aolem  Cappadoceni  creditur  hs^  fuisse  epislola* 
Venieos  imperalor  Antiocbiam,  eo  quod  ei  esset 
barba  valde  prolixa,  derisus  esi,  dicentibus  Anilo* 
cbenis:  c  Tondealur,  ut  ad  funes  barba  ejus  profl- 
ciat*  >  Et  quia  laurum  consueverat  iinmolare,  Uiu- 
rum  et  aram  suo  formari  pi-aec«*pii  tn  solio.  liace- 
rantes  ergo  dicebant;  c  Iste  taurus  everiit  iimii- 
dum :  et  nisi  eum  Llbanius  revocasset,  gravitor 
alDtxisset  Antiochenos,  adversus  quos  tnm  librum 
saiis  urbanum  scripsit.  >  Ut  auiem  etiam  Juilaeos 
denoo  aniinaret  et  armarot  in  Chrisiiim,  lemplum 
liierosolymis  eos  instaurare  pnccepii.  Coucurreii* 
tibusqae  quos  de  tolo  orbe  convocaverai,  pluriniai 


neos  Iributa  persolvere,  el  Galilttos  omnes  ceosuit  D  minlstravity  miaitqiie  praesidem,  impiorum  exs'  ou« 


infelicl  dimfnutionl  capitis  subjacere.  In  ittiti<^ 
autem  Christianis  parcens,  mitior  visus  est»  sciens 
priores  persecuiores  niliil  profecisse  pcena  Chri« 
siiainoTnm,  qui  magis  inde  CFCverunt,  et  facii  sunt 
ploriosi ,  pro  vero  dogmale  morlenles.  invidenv 
ergo  eorum  glorise,  ahsiinult  a  tormeniis,  jutNcansi 
esse  iiecessarinm,  ui  sermone  poiius  el  admonHione^ 
ad  paganiiatem  colendam  populum  soaderei,  spe^ 
rans  otiam  liiiic  se  monstrare  clemeniem.  Dlciiur 
enim  quia,  dam  Consiantinopoli  apud  rortunam 
sacriflcaret  urbis,  accessrt  ad  eum  Karis,  episcepiio 
Otialoedonlae,  et  piiblice  impiom  ei  sirie  Doo  apo-* 
staUOi  vocitavit.  At  llle  soiain  ei  improperano  ean 
eKatem,  eo  qood  senex  rMtM  mano  alwrlai^  age- 
PATEVt.  CXCIX. 


lorem  dignissimum  praecoptorum.  Aiuni  euim  qito« 
niam  ad  repurgium  faciendum,  argenleos  baiuos» 
et  cophinos,  et  seaplias  habuerinl.  Cumqoe  fodore 
Jam  co^issent,  siatata  qoidom  die  li2C  multitmii» 
phirima  faciebai.  Nocte  vero  spontanea  lerra  de 
valle  orescebat.  Soltttis  iiaque  prioris  fundamcnii 
reliqiiiis,  nova  Oiniiia  praeparabaiit.  Cumqiie  gyi)si 
et  calcis  mulia  modiornm  millia  congregassent,  vis 
magna  ventorum  repente  respirans,  tempesiaies 
atque  procellae  subilo  factae»  quiilquid  cotigreg:iiuui 
fuerai,  disperseruui.  Adbuc  autem  vesaAieutiboa 
«iSt  ei  iteqaaquam  divina  loBganimiiaie  correpiis» 
maxlmus  primo  terraemoliis  faotus  esi»  ei  qulsquis 
non  fberai  diviois  myaeiriU  ImbQtns»  v^noinor 

26 


nr  JdANNllS  SAMSBKRIENSIS  m 

icitrittis  est.  €nm  vero  neque  hoe  lerrerentnr  indi-  A  ter  a  saeerdotali  mini»terio  removo,  nisi  dits  eum 


cio,  ignis  ex  ftindameniis,  qnaesiiffodiebanuir,  egre^ 
diens,  plarimos  fodientiitm  concremavit,  alioruro 
meml)ra  dissolvit.  Noctc  pliirimis  irT  vjcina  portictr 
dormientibns,  cadens  subito  GOtn  tecto  ipsa  porti- 
eaSf  dertniemes  oppresstt.  Alia  vero  die»  in  coelo 
tignlim  splendens  cnicis  salntaris  apparuit;  sed 
eliam  Judieorum  vesies  crucis  signaculo  sunl  imple- 
t«t  non  sigiKiiae  lanien  splendenti  colore»  sed  ni- 
gro.  Haec  itaque  Dei  rebelles  considerantes,  et  divi- 
na  contremiscenles  flageUa,  ad  propria  sunt  reversi, 
eonfltentes  esse  Deum,  qui  abeorum  progenitoribiia 
Kgno  probaiur  appensus.  In  his  tamen  oinnibus  non 
Chi  aversusfuror  impii,  sed  indurato  corde  praece* 
pit  ul,  quironque  sacriiicare  noilent,  palatiom  non 
ifimfent,  et  neqoe  collegio,  neque  foro,  nequear- 
bitrio«nequedigniiate,  neque  quaiibet  adniinistra- 
tioneparticiparentur.  Gum  verotorquebaniorGhri» 
stiani,  adt  spoKabantor,  eis  patientiam  indieebat, 
quoniara  hanc  Galilaeus  eorum  expresso  Tcrbo  le- 
gis  et  testimoirio  operis,  suos  docuerat  seciatore»* 
•Unde  et  molti  Gbri!»tianorum  retrorsum  abieruut, 
«lut  str»ti  inetu,  aiit  capii  ddo:  et  inyalescebat  sae- 
"vitia  paganorom.lJt  :iHiem  ad  idololatriam  mijites 
facilius  assuescerent,  studuit  ad  priscum  scbenia 
rcformare  illud  sigtium  sublimlus  Romanorum»  quod 
Gonstantinus  in  formam  crncis  mutaverat.  Yerum 
iii  publicis  imaginibtts  Jovem,  quasi  de  coelo.  sibi 
coronnm  deferentem,  et  purpuram :  Mercurium  quo-> 
•qiic  et  Marf em  in  se  respicientes,  velut  pro^teHtimonio 


eonjugibuSf  el  filiis,  atque  servis,  colla  submiserint, 
non  ferentes  ulterins  eoruin  servos,  aui  filios  lioe 
facere  contemnenies,  aut  Galilaeos  impie  coiitra 
deos  agentes,  et  iinpietales  pieutibns  praeponentes. 
Deinde  cunctos  aduione,  ui  sacerdos  neque  ad  spe- 
ctacula  prooedal,  neqiie  in  tabernis  bibat,  aut  cui- 
libet  arli,  operibusqne  turpibus,  aut  impudentibus 
praesit.  Qui  obeJiunt,  honorentur  ,  inobedieoies 
ezpelle.  Xenodocbia  constitue  per  slngulas  civita- 
tes,  utnostra  peregrini  clemeniia  fruantnr.  Noo 
tantuin  noslri,  sed  etiam  exiranei  pecunla  indi- 
gentes.  Ut  habeas  unde  flat,  interiin  decrevi  sin- 
gttlis  «nnis  triginta  miilia  iritlci  modios  per  tmiver* 
sam  dari  Galatiam,  et  sexaginta  iniliia  viiii  sexta* 
B  rios.  Horum  quinla  pars  pauperibus,  teinpl.n  ohser- 
▼antihus,  debet  expendi,  reliqua  peregrinis,  indi* 
gentibusque  distribui.  Turpe  namque  esi.  ut  Judaeos 
non  ahjiciant,  sed  potius  nutriani  impii  Galilsei,  ei 
suos  pariter,  nec  non  etiam  nostros,  nostri  vero, 
nostrorum  solatio  desenntur.  Quapropter  doce 
etiam  collationes  facere  paganos  ad  uiia  minisie- 
ria,  paganorumqne  vicos  olTerre  primitias  fi-ugom. 
Eosquo  bujusniodi  benefactis  institue,  docens  eos 
boc  opus  olim  fuisse  nosiroruro.  Ilomenis  enim  hoc 
probat,  inlroduceiis  Cumeiiium  taliafacieiitein.Nos 
•rgo  neque  boua  nostrorum  imitamur,  sed  aliis 
remitiimus,  negligentia  uon  coofusi,  magis  auiem 
deorum  revereutiam  respuentes.  Si  igitur  hsec  te 
facientem  ego  cognovero,  laetitia  plenus  ero.  Pra&- 


snpicniis  et  fortis,  deplngebat,  hoc  agens  in  imagis-     sides  provinciarum  rarius  doiui  suscipe,  frequenter 


itibus,  ut  sub  occasione  imperii  latenter  adoraren^ 
tur  dii,  et  hoc  modo  subjecti  clanculo  fallerentur 
exinde  sic  capti  facilius  impleinri  qtiod  vellet.  Si 
vero  detreclarenl ,  torqoerentur  tanquam  imperii 
eontemptores.  Approbabat  autem  stiidia  Ghristiano- 
Tum,  licet  persequeretur  fideni  et  exerciiia  virtti-* 
tuin :  quo  paganorum  roborarei  errorem ,  apud 
Galilaeos  iion  vera  mentiebatur  essc,  sed  llcta.  De- 
crevit  crgo  eis  virtutes  praeripi,  et  paganos  Ghrr- 
slianis  absque  fide,  moribos,  insiitutis,  philosophiae 
voluit  csse  cultores,  sicut  Arsatio  pontifici  Galatise, 
scripta  abeo  In  huncmodumdocetEpistola.t  Paga« 
noruin  ritus  nondom  agltur  secundum  Intentionem 


eis  scripia  transmitte.  Ingredientibus  eis  civiuiein» 
sacerdotum  nullus  occurrat.  Gumque  ad  templa  ve- 
nerint  deorum,  intra  januas  eos  nemo  procedat  mi- 
liium  forte»  aut  praecedentium  oflicioruin,  sed  qui 
Yuluerii,  subsequatiir.  Gum  ad  ipsuiu  iuneu  lempii 
perveneril,  privatusexistau  Tu  cnim.  sicut  nosti. 
intus  es  judex.  Hoc  euiin  etiam  sacra  sanclio  vide- 
tur  exigere.  Obedientes  igiiur  pro  veriiatepii  sout, 
reluctaiites  vanae  gloriae  comprubantur.  Quid  eiiira 
t>atianlur,  aut  quod  mereantur  auxilium,  qui  ma- 
trem  deoruin  propitiam  habere  ooiuerint?  Qui  ergo 
eain  neglexeriut,  iion  soiuiu  sine  querela  nou  eruut, 
sedetiam  nostr»  iodigAationis  iinpetum  susliiiebuuu 


nostram,  propter  cultores  ejus  in  negligentia  posi«  f}  Neque  enim  fas  est  ul  illi  parcatur,  qui  deos  ha- 


tos.  Nain  deorum  clarltas,  magnitado  atque  subli- 
niiias,  omni  oratlone  omnique  spe  inajor  esi.  Sed 
propiiil  sint  tiobis  dii  propter  negligentiam  quam 
habeiiius,  CHui  itiorum  providentia  In  parvo  iem« 
pore,  lanta  miHatio  facta  sit,  qiiantam  neque  of  aro 
|>riimtus  aliquis  praesumpserat.  Gom  ergo  credimus 
hoc  posse  sufficere,  nequaquam  respicinms  quem- 
aduiodum  superstlilonem  Ghiistianorum  auxit  cura 
^ieregriiiorum,  et  circa  sepulturas  el  mortoos,  mulia 
solatia  honestaeqiic  conversationis  studia  non  vera» 
Sed  ficta.  Qiias  res  arbitror  apud  nos  debere  sub 
▼eritate  geri.  Non  itaque  sat  est  te  laieni  esse,  sed 
omnes  absoloie  circa  Galaiiam  sacerdotes.  Qiioa 
>a«t  deprecare,  aot  rationefleete',  aut  ctrte  festinan*! 


buerit  inlinicos.  Suade  siquidein  eis,  ut  si  mea  vo- 
iuni  frui  toitione,  oinnes  niairi  deoruiu  atudeani 
offerre  culturam.  » 

flaec  quidem  scripsit»  et  ad  siroilitudinem  eccle- 
siae,  dasmonum  templa  constituit  et  iustituit  mi- 
Distros  in  diversis  gradibus  ad  instar  dericorum, 
ut  essent  qui  caeteros  docerent  cultuni  perfidiae«  et 
poenitentes  post  culpaiH,  secundum  iraditioiieia 
Gbristianorum,  correctione  mediocri  reformareut» 
Nihil  aotem  quod  a  p;iganis  coumiitteretur  in  Giiri- 
stum,  enorroe  videbatur.  Adeo  qtiidem»  ut  nec  sas- 
vire  iu  rooriuos  inhuuiauum  aut  crudele  pagauis 
viderelur.  Uude  in  civitate  Sebasta  Joanuis  Ba- 
ptistie   sepuicrum    aperuerunip   igiiique    tradide- 


sos 


POLYCRAircTO.  -^  UH  Tlll. 


m 


rant,  088a  tero  ac  pulverem  disperscriiiit.  Si  vef  A 
capiia  flagitioruin  ejus,  vel  suininalim  quae  p^ 
ipsam  In  orbe  adversus  Ecclesiam  gesta  sunt» 
Toiuero  enarrare,  moltis  magnisque  volominibus 
lanta  egebit  maleria.  Sed  progrediamur  ad  flnem» 
quem  pius  Galilieus,  inleinerat»  virginis  filius, 
impio  perseciitori  suo,  ad  consolationem  Ecclesiae 
8nx,  et  ad  gloriam  majeslatis»  qua  Palri  coxqualis 
et  consubstanlialis  est,  poienter  inflixit.  Procingeiis 
ergo  se  ad  Persicam  expeditionem,  pro  inore  misit 
Delphos  et  Delum,  alque  Dodonem  consulens  an 
expediret  ad  bella  procedere.  Vales  ilaque  universi 
victoriam  promitlebant,  nno  iiiter  cabiera  animali 
responso,  quod  pro  exemplo  inendacii  ac  sedu- 
ctionis  inserere  non  ptgebit.  Est  autem  btijus- 
modi  :  Nunc  omnes  cggredimur  dei  victoriof  iropcsa  ^ 
referentes  circa  fiuvium  Thirem.  Eorum  ego  dux 
eroi  beltigerator  Mart.  Quisquis  ergo  Pytliium 
mnsanim  priiicipem ,  et  dominum  rationis  credit, 
vim  ct  roentem  carminis  hiijus  interpretetur.  Quo 
miser  animatus,  omnimodam  sibi  victoriam  som- 
nians,  eiiam  Galilaeos  delere  prreparabat.  A  plu- 
rimistamen,  ut  oporluit ,  vilis  aposiata  contem- 
ptus  est. 

In  Aniiocliia  namque  vlr  quidam  optimus,  pxda- 
gogiis  adolescentlum ,  babiiabat,  eralque  illic  fa- 
niosissimus  sopbista  Libnnius,  exspectans  victoriam 
Juliani,  habensqne  prxociilis  ininas  cjus.  Ait  crgo» 
veram  deridendo  religionem  :  i  Munc  f.tbri  fllius 
quid  putas  agit?  »  At  p9ed:igogns  complelus  gralia  r 
dixit  :  lO  sophista,  Greator  omniuin,  quem  tu 
fabri  filiuin  nominasli,  locellum  sepulturx  Juliane 
roinponit.  i  Post  paucos  dies  mors  nuniiatur  Ju- 
lianK  Et  in  locello  advdctus  est,  minarumque  timor 
evncnatns.  Eodem  qnoque  tcmpore,  vir  religiosis- 
simiis  Julianus,  cognoinento  Saba,subitae  hilaritaiis 
causain  a  minisiris  interrogatus,  respondit :  i  Ferus 
sacrs  vineae  devastator,  poenas  cxactus  est  vasta- 
tlonis  suae :  jacetque  mortuns,  terroribus  ininisque 
fmstratus. »  Sed  exprimendas  est  ordo,  quo  de- 
cessit  impins  persecutor.  Gam  ergo  tam  cives  quam 
hostes,  bello  Persico  laboribus  el  fame  niuliipli- 
ciler  aflltxisseiy  veniens  Gtesiphontem  civiiatem, 
in  tanium  obsedit  regem,  ut  crebris  iegationibus  ei 
oflerret  partem  regnl,  dum  solutiis  belio  discederet ;  D 
quod  iniperaior  contempsit  elaitis,  nec  altendens 
qoia  viDcere  quidem  bonom  est,  siipervincere  nimia 
invidiosnm.  Gonfidebat  enim  magicfs  anibus,  et 
artMimtus  secundum  Pythagoream  opinionem,  ani- 
nias  diversa  corpora  peragrare,  se  credebat  possi- 
dcre  animam  Alexandri,  aut  quod  poiiHs  in  altero 
corpore  esset  alius  Alcxander.  Querebantur  erga 
Romani  de  principe,  qui  belhim  flnire  nolebat » 
realstebant  tamen  insistenlibus  Persis,  iia  ul  frc- 
quenter  nanc  hi,  nnnc  illi  verterenlur  ln  fugani. 
Porro  Jolianos  in  equo  residens,  cxcrcilum  coii- 
fortobal»  inermis  qoidem  spe  felicitaiis  su»  prft« 
fnmonsy  contra  qaem  jaenliKn  n^peiite  delalom, 
discorrens  per  braebium  ejus,  in  iaios  inmenuni 


est.  Ex  hoc  vulnere  susceptt  tcrminiiin  vitr.  Qal 
vero  Justissimum  intutit  vulniis,  haclenus  ignora- 
tur.  Sed  alii  quemdam  invisibilium  hoc  inlullsse 
ferunl,  alii  unum  pasiorunt  Ismaeliiarum*,  alii 
nilliiem,  fame  et  itinere  fatigatnro.  Sed  sive  bomo, 
sive  angelus  fuerit,  palet  quia  divinis  jussionibiis 
ministravit.  Aiunt  enim  quia  cum  fuisset  vulnern- 
tiis,  mox  manum  complevit  sanguine  sno,  et  in 
aerem  projecit  dicens :  r  Yicisti,  Galil.re,  vicisti,  > 
et  in  eo  ipso  confessus  victoriam  est,  etsi  blasphe- 
mus.  Defunctus  est  autein  (ertio  anno  imperii  sui, 
vitae  Iricesimo  primo,  nimium  lamen  vixisse  visns 
est  bonis,  qui  non  modo  in  ecclesiis,  sed  eiiam  in 
theatris  praedicabant  victoriam  Galibei.  Omnes 
eniin  clamabant ;  c  Haxime  fatiie,  nbi  sunt  vati* 
cinia  tua?  Yicit  Deus  et  Ghrislus  ejus.  i  Defuncto 
impio,  inventa  sunt  in  templis  simnlacra  stupenda 
principis,  et  mira  insignia  sapientix  conclamatae, 
et  famosissim»  'pi^^^^i^*  ^^>"  I"  Garris  aperio 
templo,  qiiod  usque  ad  redituro  suuni  clausum  csse 
pneceperat,  invcnta  est  molier  a  cnpillis  appcnsa» 
manus  extensas  habens,  aperto  utero,  in  ciijut 
jecore  eventum  belli  Persici  fuerat  speculatos.  lo 
Aniiochia  qooque  arcas  in  palatio  plurimas,  hH- 
nanis  capitibus  plenas,  invenerunt,  et  demersa 
puteis  innumera  corpora  morioorum.  Prodigiosa 
et  scelesla  illios,  quue  nec  imperatorem,  nec  phi- 
losopbum  decoerunt,  sed  impiuiii  et  magum,  Del 
ho.siemci  hominum.Tripartita  latiiis  pandit  histo- 
ria.  In  genie  quoqne  Brilannoruiu,  sicot  qoaedam. 
nostratum  testator  historia,  ad  compescenda»  ei 
poniendaro  tyrannidis  rabiem,  gloriosisslint  mary 
lyris  el  regis  Edinondi  ro«inum  cxercuit.  Gum  eiiiju. 
Soanns  Britanniae  insolam,  qtiam  ex  magna  parie* 
occopaverat,  vastaret,  spoiiaret  et  meinbra  Ghrigii 
persecutionibus  moliis  affligeret,  indiciione  censiia». 
qoero  lingua  Anglororo  Danageidum  noroinanl,> 
provinciam  oneravit ,  prxrepitque  possessiooea 
memorati  roartyris  conferre  in  censum.  Siipplica* 
toroque  est  ei,  contempsii  preces.  Missus  a  inariyre 
religiosus  frater,  sob  Inlerroinatione  inhihuil  oe 
ecclesiam  Ghrlsli,  domum  inartyris,  et  iiberani 
faoiiliaro  ejus,  tyranoos  indebiu  premeret  servi* 
tole.  Sed  iuipietas  ad  preces  obsurdoii,  intomoii 
ad  prohibilionem»  ad  ininas  indoroit,  ct  conviciia 
et  injuriis  afliciens  lioiuilem  ounilom,  Dei  oUricenA 
acceleravit  matiom,  flageUum  provocavii  ei  pa- 
tientla  Dei  conteropta ,  temeritaie  caecos  iucorrit 
in  morlem.  Nec  mora.  Nam  tyrannus  e  veatigio 
exspiravil.  Inier  roiiites  enim  agens  in  casiris, 
solus,  sicot  ipse  confessos  est,  cum  telo  vidii 
adesse  beatuin  Edroondom,  increpantem  eum 
diirissime  et  caedeHiem  ad  inortem.  Et  ab  ea  qui-. 
dem  die,  licet  iusula  graves  lyrannoa  haboerit» 
ecclesia  Beati  Edinondi  a  pnefaia  indiciiuiie  fisci. 
mansit  immonis.  Meroo  enim  eorom  roanyrem 
aosos  est  provocare,  aot  in  opprimenda  ecclesia 
ejos,  perienliim  lacere  aoi.  Nosiria  umen  tempo^ 
rilios  BBstaehittS  flllna  Sie|rtMni,  qui  in  Brdeilum 


Ml 


I0ANNI8  SARESMHfENSrS 


MS 


Dtti  Mvira  deereTeral ,  com  omnia  pro  Tiribiit  j^  norit  qnam  npinic  ei  iniquiiaiit  hAbere  bseredet  7 


-  ilepopuUuis  esMi,  61  lerrem  beaii  Edmundi,  cul 
>  pmnet^  proedones  deluleranl»  videret  opuleniaro, 
tibiqtie  non  esseii^contumptit  opibus  regni,  unde 
j&oniel  ei  tecundo  miliiibut  aera  procederent,  jam 
enim  delecerant  4onaiiva,  preedia  Jam  dictae  ec- 
<  rlesiae  depopulatus  est.  Nondum  tamen  digesserat 
cibum,  quem  de  facuhatibus  loci  acceperat,  ipsa- 
qiie  die,  antequam  se  domi  6u.'e  reciperet,  quae 
nimis  vicina  ei at ,  tacius  est  martyris  manu ,  et 
Ictliali  percussus  morbo,  die  circiter  octava  rebus 
ressit  et  vila.  Quid  moror  in  paucis?  Ubi  sunt«  ut 
fle  domesticis  loquar,  Gaufridus,  Milo,  Ranulpbus, 
Alanus,  Simon,  Gillebertus,  non  lain  coniites  regni, 
qnain  bostes  publici?  Ubi  WilleliniisSaresberiensis? 


Quis  ett  enim  qui  legem  Dei,  et  jusUiiam  ejiit,  quae 
iu  tola  cbaritaie  eonsistlt,  filiis  anleponat?  Qui 
amat^  inquit,  patrem  ant  mairem^  aut  filioe  plut 
quam  me,  non  e$t  me  dignue  {Matth.  x).  Et  profecto 
qui  transiloria  Ghristo  prxponunt,  ipsit  trantitoriii 
citiut  transeunt:  nec  eorumperpetoatur  gioria,apuil 
^uos,  postpositie  aliis,  Chrislus  manet  ingloriui. 
Ergo  casum  timeat  princeps,  qui  liberonim  aui 
«arnis  moius  affectu,  bonorcm  diviniim  minuit 
immemor  cbaritatis,  Sed  neino  est  qni  in  I>eam  se 
fateatur  Insurgere,  insurgunt  tamen  plurimi,  et  jam 
ista  palam  fiunt.  Inlravit  Antiocbus  in  sanctifica- 
tionem  cum  superbia,  et  boc  quidera  facmnt  mulli. 
Ozias«  quem  littene  irrefragabiles  justum  iu  mnltis 


VbiMarirooquifimpellentebeata  Virgine,  incidii  in  B  fuisse  coinmemorant,  inortuo  Zacharia  sacerdote, 


foveam  quam  parabat?  Ubi  aliL,  quornm  vel  nomiim 
ronficerentlibrum?  Horum  uiiqne  malitla  insignit 
ett,  infamia  celebris,  infelix  eii4us;et  quem  praesens 
sntas  igiiorare  non  potesl.  Si  ergo  quis  autiqoas 
iiescit  bistorias,  si  ignorat  quomodo  Gyrus,  cui 
reges  terga  prsebebant,  a  regina  Scy tharum  Tamiri 
.prostratus  est,  si  casus  et  prxcipitia  prxcedentium 
tion  recolil  lyrannorum,  vel  ea  qu^ocalis  ingeruntur 
inTitis  attendat,  ei  luce  clarius  intuebitur  omnet 
«tyrannos  miseroe  este* 

Cap.  XXII.  De  Gedeone,  qui  forma  prtnkientium  eet^ 
et  Anttoclio. 
Qiiid  itaque  tibi  vellnti  qui  rempublicam,  id  est 


•cui  cognomen  fuii  inlelligens,  ordinem  sacerdo- 
talem  non  tam  pie  quam  audaeter  invasit,  et  re- 
•olamantibus  Levltis,  Nonne  tu  es  Oziat  rei,  et  non 
sacerdos?  aadire  conlempslt.  Siaiimque  lepra  par- 
tem  illam  corporis  ejus  invasit,  quam  tacerdos,  ez 
iege,  auri  tegebat  lamina,  ut,  juxia  imprecationem 
prophelicam,  facies  ejus  ignominia  repleretur.  Rez 
quidem  notus  est,  et  ex  coxvis  regibns,  ei  ex  eo 
•maxime,  quod  aimo  mortis  ejus  natus  est  Romuius, 
a  quo  genus  est  Romanorum.  Imiiantur  plurimi 
Oziaro,  sacerdolalia  prsesuroentes,  sed  iepram  ejus 
paucisslmi  erubescunt.  Plures  tameo  sequuniur 
Aniiochum,  qui  non  cum  develione,  vt  oflerat  vice 


ipiipttlom  Dei,  indebito  servitutis  jugo  niiuntur  op-     sacerdotis,  sancta  ingreditur,  sed  ut  deleat  si  qiiid 

.  „*    1 _;_:    e^.^m^    ^^    J^  ..^xMn    «vAlAnfS«nA     ^    A*t     in      lAmnlA      l\/\nrkiBii     AAnrttivmt         /^■■■M      amS»*      km,.»:^ 


.primere,  non  video,  iiiti  forte  ea  de  causa  potentiam 
appeunt,  ot  tormenta  miseriae  potcnter  ferani.  Si 
eoim  regere  tantom  appeterent,  oon  dominari, 
roimt  officii  metientet,  neqnaqiiam  tanta  currerent 
avidiute.  VolonUs  enim  regentit  de  lege  Dei  pen- 
det,  et  non  praejodicat  liberuti.  At  tyranni  voluntas 
'Coneapitcentitt  tervit,  et  legi  rducuut  qn»  iiber- 
tatem  fovet,  contervit  jugum  tervitutis  conatur 
iiiipoitere.  Docet  haec  Scriptura,  cui  coiUraire  non 
licei.  Diierunt  omnet  viri  Itraelis  ad  Gedeon  : 
B^minare  no$tri  m,  et  fiiiu»  tuu$,  et  (iUui  filii  lui^ 
4fHia  libera$ti  no$  de  manu  Madian.  Quibue  ille  ail  : 
Aofi  dominebor  v«t<rj,  nec  dominabitur  in  wu  fiiiue 
M^Ki,  $ed  dominabitur  Dominu$,  Dimtque  ad  eo$ 


est  in  templo  Domiui  sanctum.  Gum  enim  Antio- 
chns  desolationis  et  abominationis  idolam  fdbri* 
casset,  libros  legis  Dei  combussit  igni,  et  sciilit  eos, 
et  apud  quemcunque  inveniebaatar  libri  tcsumenii 
Domini,  et  qulcanqie  observabant  legem  Dei,  se- 
condum  edictum  regis  Antiochi  trncidabani  eom. 
Vidi  temporibus  meis  nonnuUos  sacerdoUli  te 
immiseentes  officio,  et  humeros  temerarie  soppo^ 
nentes,  ut  arcam  prasriperent  ab  haraeris  leviu- 
rum,  loci  immemores,  qui  in  prassentem  diem  di- 
citur  orae  percussio.  Alios  vidi,  qui  iibros  iegts 
depuUnl  igni,  nec  scindere  Terentur,  si  in  manna 
eorum  jura  pervenireni,  aui  canones.  Tempore 
regis  Stephani  a  regno  juss»  sont  i^es  Romana', 


Unam  petitionem  poetulo  a  vo^it,  date  miki  inamree  D  qoss  in  Britanniam  domus  venerabilis  Patria  Theo- 


4e  prada  9e$tra  {Judie.  tiii)«  Videor  mihi  in  hojus 
litiera  faeie,  qnod  dixeram,  intueri.  Nam  Gedeon 
4|ui  interpretatur  eircumiene  inutHe,  vei  tentatio 
iuiquitatie  eorum,  noniine  et  verbis  videlur  prin* 
^  cipis  officium  indicare.  Ejus  enim  est  circumire 
inotilia,  et  ea  vel  delere,*vel  revocare  ad  frugem^ 
«t  qood  iniquum  deprebendit,  etcludere  a  finibus 
tois,  Ql  sibi  advertus  liosles  proeedai  victoria. 
Defertur  honor  dominii,  et  reeosat:  iegi  Umen 
suli|ilcit«  quos  a  jngo  tervitutis  absolvit.  Patri  filio- 
mm  aoecessttnis  defertttr  honor;  at  iUe  Deuni  ma- 
iHit  lionerari.  Qtiis  eonim  reete  httie  atsimilabiiur, 
qui  fas  nefasque  confundnnl ,  et  versantor  iii  ia- 
boribus  et  airuii)nis,  «i  ftiios  pottint  non  tani  bo- 


baidi,  BriUMiianim  primatls,  asciverat.  Ne  qnis 
etiam  libros  retinerei,  edicto  regio  prohibiium  est, 
et  Vacario  nostro  indictum  silentium ;  sed,  Deo 
faciente,  eo  magis  virtus  legit  invaluil,  quo  eam 
amplitit  nitebaior  impietas  inlirmare.  Qttis.auiem 
in  tot  millibiis  regnare  affectaniium ,  esse  Vttll  si- 
miiis  Gedeoni?  Aut  quis  legem  sibi  volt  dominari, 
et  popttio?  Omttibns  laroen  onum  lUud  debeiei  suf" 
ficere,  quod  Gedeoii  a  siibditis  petil,  id  esi  si  soi.is 
es  praula  sibi  eonseqiMlur  inauriesk  Si  enim  quae 
iea  loqnitttr,  iodicare  curaverit»  ei  ei  obediens  iio- 
pubm  acquiescat,  nt  non  sii  tniquiU^  oi  oontradicUo 
incivluie,  et  popolo  cui  prff^est,  debci  profecia 
auffieere  prassidenti 


SM 


POLTCRATICUS.  --  k».  f Hl. 


m 


CkP.  IXin.  Cofttiih  BfHtj  utewtum  ttu  advertus  X  Erg<»  diTtdaiur  ynlut,  loiegriu»  ieliKlaUr,  Mnet« 


eot  qui  pro  tummo  poHlificalu  non  moilo  ctrtant, 
ted  tchitmatice  dimicanttet  quod  lyrannit  nihil 
auielum . 
Sed  esio  Di  biK^liceaC,  qoi  eariMies  ftuni»  conten- 

dere  de  primato».Tirl8  eocle&iasticts  Boc  usqiiequa- 
qne  arbiiror  esae  illicilum.  Carnalium  tamenexem« 
plo,  8ub  iniagine  religionis  obrepit  impielas»  el  Jani' 
Don  modo  oontendilor  pro^  saoerdoito»  aed  poigna- 
lar.  Anliqni  quondam  trahebantor  inviti,  et  proni 
nd  mariyriom,  primas  caibedraa^  carcere  pejua  et 
cruce,  fugiebani.  Contra  jani  palain  loqunntur  ta* 
eerdoiea  et  proTerbinm  nultum  dlcunt.  i  Nolumust 
Inquiunt,  martyres  es8e,  sed  sedtum  iiostranim  glo- 
riam  non  damus  alieri.  »  Misera  qtiidem  et  mtsera- 
bilis  Tox  in  ore  sacerdotis,  qul  Christum  sic  agno- 


ritas  corrompatur»  maculetur  et  aanctltas,  miindl 
novuro  judicium  celebretur,  et  princeps  eJQs»  qul 
passione  Christi  ejeeius  est ,  rediens  seandala 
apargai,  vi  beatus  sil,  qui  non  capitnr  lendioulis 
^us : 

,,,TatUone  novorum 
Provemu  tcelerum  quterunt  uier  imperet  oM*" 
Vix  tanti  fuerai  eivitiB  beila  moure^ 
Ut  neuter. 

(LDCAif.f  ih  69.)  * 
Aeolissiinain  eminendi  Tiain  docuii  Cbristus,  qui< 
discipulos  siios  regibiis  geutiuni  noluil  conformari, 
ui  dominentur  in  subdiiis»  et  qul  potestatem  exer^ 
cenl,  benelici   dicanlur,  sed  qui  inajor  esi,  sponte 
minoretur,  el  solum  pr»  casteris^^ure,  quietet  vi- 


sciit  ut  se  nolle  eum  sequi  palam  conflteatur.  Du^  B  ribus,.et  contentione  remotai  sibi  viiidicel  offlcium 


bltari  poterlt  an  Terus  moriatur  confessor,  qui  per- 
iocutorem,  si  opus  foerit,  non  exspectatf  Ait  enim 
Cyprianns :  c  Episcopus  si  timel,actam  eslde  eo.» 
Sed  liceai  limere;  non  slare  in  itecessiiaie,  illici» 
iQm  esi.  FugitiTos  inutllis  infsimis  esi.  Est  lanien 
In  qim  videntur  imiuri  constanliam  mariyrum,  si 
pro  cathedra  scilicet  fueril  decertandaro.  FerUr  a 
qnlbusdam,  elverum  esi,  quod  super  ftomanopon' 
tificaiu  ab  ambiliosis  quandoque,  imo  s.'«pe  liliga«- 
inm,  el  non  siiie  snnguine  fraierno  Saiicu  unclo- 
mm  ingressQS  sit  pontifex.  Conciuu  snni  Itenim 
bella^  plus  quam  civilia,  inter  Caesarem  ei  Pom- 
petom,  et  qnidquld  Philippis,  Leucade,  Mutlne,  in 


minlsirandi.  Aiisli  aliam  prstulenint,  ascendentes 
ex  adverso  fratrum,  es  ministrandi  bumiliUU  re- 
Jecia,  appetunt  prae  regibus  genlMim  dominari*  Nor. 
dubiuiii  qiiin  rerrigescenU,  Imo  exstincu  obariuie»^ 
sedeai  suain  et  ipsi  ponanl  ad  aquiloaem.  Siqui- 
dem  c  prodoclos  odere  pares.  >  Ulinam  secuii  es- 
senl,  qai  ea  videruni  tempora»  consilium  Brutii  a 
quo  eum,  imninente  bello  eiviiit  CaUnls  avertit 
auctoritas,  Becreverat  coiin  oianus  suas  ab  armio 
coutinere  ciTilibus,  qoibus  quanto  quisque  iibeolios 
el  fortius  immiscetur,  tanlo  ioiquior  ei  iauuanior. 
esi.  Aiiergo: 

Nunc  neque  Pompeii  Brutua^  mc  Ccetarit  bottemi. 

Sed  bellum  viclorit  habet. 


^gypio,  llispaniave   prspsumptum  esl|   quidquld 

impiegestumipugtiasacerdoulisabsolvit.  Nunquid  ^  Siergosapiani  bi.proquorum  dominio  schisma^ 

Christiani  sanguiiits  procursint  effusionem,  ui  eis      lici  liiigani,  eos  solos  concurrere  patiaiiluri  alier- 


prx  c»teris  lieeat  pro  grege,  quod  pastoris  est,  ani' 
inas  ponere?  Nunquid  ecclesiam  diruunli  profananl 
sancia,  ut  sit  quod  «dilicari  et  sanctilicari  opor- 
teatt  Coticuiiuiit  popnlos,  regna  solliciUnti  eccle- 
«iarom  diripiuni  faculiates,  forie  ut  sibi  faciani 
maieriatn  pronierendii.  ut  coinponant  omnia|.ui 
pnaperibus  miserendi,  el  providendi,  aliis  coiicur- 
rentibus  necesstlaiein  pReripiant.  Si  enira  ut  plura 
fitbi  Impuneliceant,  si  nt-  pecuiiiam  congregenti  si 
iil  earnem  ei  saiiguinem  foveaiit,.diIatenl  ot  cor- 
Tuti^ant,  si  at*  fanitliani  nobiliient,  si  denique  ut 
gloriam  suam  quarant  ia  clerodominanies  non 


ulri  nieluaiit  opem  ferre,  incerii  quis  viclor  futu* 
rus  sit|  certique  quaniai  quam  gravis  rainai  viclis 
immineat, 

Nutla  manut^  belli  mutualo  judiee^  pura  ett» 
Nam  et 

Vicirix  eauta  Deo  [diis]  placuit,  ted  victa  Catoni» 
(LucAif.i  1, 128.) 
Caudeat  plane  mundus,  cum  aller  solus  vicerili  sed 
propensiori  Ixieiur  gaudio^  si  vicerit  uierque,  vel 
ncuter.Conveniant  ergo,  si  placet,iu  insula  Lycao- 
uia,  aut  allo,  si  quis  lamen  locus  bellis,  sive  duel- 
lis  est  apiior  :  iiam  aiuiqui,  tesie  Quiniiliano,  bel> 


fonnafacligregis.exaiiinio..licetlabiisei  simula- 0los  diceLanl,  ^tios   inodo  duellos  appellainus,  ei 


lione  officit  pasiorom  induant»  tyrannis-  quain  prtn<^ 
cipibus  facilius  accedunt. .  Dicuni  pbilosophiy  ei 
verum  arbiiror,  nihil  in  rebus  humanis-uiilius  ho- 
inine,  et  in  Ipsis  bominlbuSy.prtncipe-ecclesiastico 
Teimundaiio,  nemo  utilior.  E  diversix.nibilhomitti 
perniciosius  homine,  et  In  eis  tyrannus  secularis, , 
aul  eoelesiastieus  ,  perniciosior  est.  Sed  profecio 
iii  uiroque  genere,  sascularem  ecelesiaslicua- ante- 
cedit.  Sal  eniin  infatuatnm  ad  nihil  omnino  valet, . 
iiisi  ut  projicialur  foras,  ei  conculcetor  ab  boroini- 

Ihis.  Pi»rro 

Usque  adeo  tolut  ferrum  mtrtemaue  timere 
Auri  nescil  amor,  pereunt  ditcrimine  nutlo, 
Amis$w  leget.  Sed  part  vilittima  rerum 
ilertamen  movitlii  apet. 


sine  orbis  ei  urbis  pericuio  vincai  alieruier  duello* 
roin,  quem  Deus  scilicet  approbaveriti  aut  vicio- 
reni  esse  permiserit.  Yicius  quoque,  si  id  viclorl 
placeat,  demergalur  in  Tibertin ,  aul  si  cutn  eo 
uiilius  agendum  videiur,  relrudatur  in  caveaiu.  Cui 
cuin  abbM  loclclaustrum,  imo  carceremi  aperuerii, 
protesieior  so  non  illud  ei|  qui  damnaluri  prvpa- 
rassOi  sed  victo.  Siquidem 
"^  Nulla  fid$tutiquum  mitirot  elegit  amieot. 
Qui  vero  vicerit,  Id  eal  qui  vlolenlior  fuerit,  in 
Liparem,  aliamvo  iosolam  exsol  perpetuns  depor- 
teiur  ad  marmora  seeanda,  aul  ad  metada  danrno- 
lur.  Facinusenim  scbismalis  quoi  inquinal,  «quti, 
nisi  qoia  pleramque  qui  foriior^  imo  ferocior»  idem 


m  iOANNiS  SARESBettlENSIS  ^t^ 

ei  iniqiiior  esl.  Quid  perniciosius«utodibiliu8  bello  A  enim  prssuinei  tuuiinuiii  jodictreponiificein,  cajnt 


ciiriii?  Mitiil  plane»  prxier  rabieiu  6cbiftinalicoroin, 
aui  bxreiicam  pesiem.  Quoruro  utnim  perniciosios 
sit»  no&  facile  diterimy  si  tamen  in  his  nuinerus 
est,  ul  uiiom  segregetur  ab  altero.  Gessabunt  piano 
Mia  civilia,  si  pr;Bsumpiioni  desit  lemeritaiis  ad« 
Juior.  Nec  est  qui  concives  possit  urgere  ad  furo- 
reiii,  nisi  eos  aliquaienus  ipsa  dcleciet  iiisania.Uu- 
que  necessitas  confurendi ,  aut  nulla  omnino,  aut, 
vt  miiUiim,  imaginaria  esi.  Hxc  quoqne  permultis 
itiaximisque  periculis  paiet,  quorum  nemo  saiis  de- 
«linal  eveniunit  nisi  prascaveat  facultatem.  Innuit 
boc  poela  gravisslmus,  aut  si.  juita  Quinlilianumy 
recliiis  dicere  malueris  oraiorem,  non  repugno, 
duin  coiistet  praecavendi  esse  etiam  quae  possunt 


causa  Dei  solius  reservalur  exaroiiil  f  Utique  quis- 
quis  lioc  ailenlaverit,  laborare  quidem»  sed  proG- 
cere  iiequaquain  potest .  Nec  td  onguem  iwmeu  poo- 
tilicis  arcio ;  babentur  hic  pontifex,  cuauscunqae  ca- 
nonica  prascessil  electio.  Jonas  ut  naufragium  lol- 
lerelf  naufragiuni  feclt »  maluitque  perire  solusi 
quam  alios  involvere  pericuiis  «uis ;  nec  tameu  re- 
gend£  iiuvis  curaro  susceperat.  Salomon  ab  eo  raa- 
ternum  conviitcit  aOeclum,  quod  integniffl  merelri- 
cis  calumniae  filium  cedere  maluit,  quam  partiri. 
At  isli  periclilari  nialunl  Ecclesiam,  et  scindi,  quam 
bonorem  non  usurpare,  et  iunocenli  niatri  Ecclesia 
non  ioferre  calunmiam.  <  Ha^c  es(,  inqiiit,  mater 
ejus,  quoniam  ei  dilectione  refngit  secUonem.  • 


evenire  pericula,  et  universiiatem  ab  uno  quoli-  ^  Ccoatra  bic  privignus  esi,  qui 


iiet  cogi  non  posse,  ut  sceleri  obsequatur  invita. 

Ail  cniiii  : 

Ei  Quaiuvis  nuUo  maculatuM  Mngmne  miles, 
Quo!  potnit  feciise,  timeu  Quid  pectora  putsas? 
Quid  vesane  getnis  ?  quid  fletus  fundis  inanes  f 
Nec  U  sponte  tua  sceleri  parere  fateris  f 
V$que  adeone  timeSf  quem  tu  facis  ipse  tiiueudnmf 
Clastica  det  bello;  diros  lu  nejgUge  cantus: 
Signa  ferat;  cessa :  jam  jam  civiUs  Erynnis 
C»neidet^  et  Casar  generum  privatus  amabit» 

Sie  stc,  si  Ecclesta  Dei  erigatur  in  spiritus  liberta- 
tem.  Sl  roinlsteriuro  sceleris  subire  detrectet,  aut 
omnino  scbismata  soplentur,  aut  manente  compage 
unitatis,  soli  inter  se  scbismatici  dimicabunt.  Inte- 
rim  eoniineat  ecclesia  manus  suas,  qiioniam  glt- 


Ferro  rimatur  viscera  malri$. 
Quoi  el  (juanios  lumuUus,  et  straget  dedit  illa  col- 
lisio,  quaudo  filius  Pelri  Leoiiis  adv.er8ut  Innocen- 
tiuin  bonae  ineuioriae  Quinluin,  domini  Adriani  pra^- 
ces^orem,  ciijus  viiam  et  felicitatem  iii  ae  la  aevuai 
protendat  Dominus,  conatus  est  ab  aqoilooe  atcen- 
«lere?  Nonneet  stellarum  partem  securo  iraxit  mi- 
naejusT  Quis  nescit  ^gidium  TuscultQum ?  Quit 
Petruro  Pisanum»  cui  nullus,  aut  vix  similis  alier 
erat  in  curia?:Quis  recenseat  episcopos»  qui  in  lota 
fere  lulia  corruerunt?  Profeclo  dom  ruinae  illius 
exstabat  xtate  iioslra  memoria,  incredibile  est 
4|uempiaro  adeo  misere  arobitiosum  esset  ot  ercle^ 


<lius  Petri.  qul  sanguiuem  carnali  siliebat  affecia.  C  «*«™  «'"«>««'. "»»  f"™'«'«'-  ««"•'"«"* «««  «"••"'"" 


inandato  Doinlni  ad  praesens  tegitur  in  vagina,  et 
discipuli  eradicare  xizania  properantes,  praecipiun- 
tur  inessores  angelos  exspeclare.  Oret  uniiatit  in- 
legriias,  ut  in  se  colligat  dissidentes  lapis  Incisus» 
In  quo  fundaiur  Ecclesia,  quein  scbismaticl  r^pro- 
liant,  qui  fecit  uiraque  unuin,  et  veslem  suam  In 
sortem  fldeliiim  integram  cedere  maluit,  quam  se- 
cari.  Oret,  inquam,  ne  deflciat  fldes,  et  expetent 
iu  cribro  Satanas  non  disperdat,  conculcet  et  trit}- 
cum.  Orel  pacem,  quaerat  pacem,  et  persequatur 
eiiain  fu2;ien(ein.  Meminerlt  ejus,  qui  cum  posset 
protlucere  plus  quam  diiodecim  le^iones  angelorum« 
cxaitaiiis  iii  crucem  omnia  acquisivit.  Ipsa  enim 
exinniiiiio  adeo  meruit  exaltari,  ut  ad  gloriam  ejiis 
flectatiir  omne  genu.  Scbismaticos  nocentes  aeci- 
piunt,  sed  conseiitientes  jusios,  nocentes  faciunt 
beila  s.icerdotaIia.  Quiescunt  ergo  stantes  a  longe 
cimi  Petro.  ui  videant  Aneni.  Recolant  illud  ethnl- 
cum: 

Si  coeUcolis  furot  arma  dedisset^ 

Aut  si  terrigeua  tentnrent  aatra  gigantes^ 
Son  tamen  auderet  pieias  humana^  tel  armist 
Vel  votis  prodesse  Jod, 

Uoc  quidein  vidoiur  esse  servandum  iu  his»  ubi 
4|uis  justiut  induit  arma,  tcire  nefas.  Nam  si  liaere- 
iicus  scbismaiicusvecatbolicuni  iiupugnal,  assistere 
veritati  piuin  est,  et  Koniaiio  pontilici  dcvoiissiiue 
famulari.  llqc  quidem  cum  innotueiit,  naro  schis- 
matlciis  tf  c;itlU'licum  esse  sarpe   mentitur :  Qnis 


etse  credo  qui  non  malit  se  deleri,  quaro  ut  pro  eo 

lanu  (iat  lurbatio.  Si  delictis  iiostrit  exigemibus, 

carniflcum  istoruin  quisquam  ascenderit  sedero  Pe- 

tri,  et  ad  gubernaculum  navis    ejus,  Domioa  indi- 

gnante,  accesseriity  pbne  naufrag|ura  non  imine- 

riio  faciety  curo  et  Petrus  vocatus  a  Domino»  a4  va- 

lidiorem   territus  a^uram  coeperit  mergi,,  et  o^vis, 

qiix  Doroinum  habcbat  vectoremy  de  salute  despe- 

rei»  donec  Christus  dormiens  precilius  excllotur. 

Utique  qui  misere   ascendit,  rotatur  miseriut»  ei 

iniserrime  dejicietur;  nec   lactos   babent  exitus, 

qjuae  malo  sunt  Inchoata  principio.  Ditcordia  cer- 

tissimum  iniquiuiit  et  defectus,  indiciiun  etf.  Si- 

qiiidem 

Minimas  rerum  discordio;  turbat . 

Pacem  summa  tenent. 

Phaelon  in  fabulis,  duni  paternot  currut.  alTectal, 
incendit  orbein»  et  taudem  miteralione  dei.  ei 
Ipse  snccensut  corruit  praeceps »  currii  disjecto. 
Xuiic 

Is^  diem  sine  sole  ferunl: 

(0vii>.,7rti/.  Y,  VIII,  31.) 
et  d^iiu  flagrai  Ecclesia  succensa  scbismate,  Chri- 
suift  yidetur  abesse.  lcarus  quoque,  duin  ebiut 
juveiiiii  leyitale  fertur  in  coelum,  marinis  fluctibiit 
inergitur*  Dejecius  enini  est  dum  allcvartotur.  Siib- 
vectio  siquiJem  Impiorum,  gravioris  niin»  prcpn- 
ratio  est.  Quis  autem  co  Iniquior,  qui  minisieriiun 
pacis,  sacriflcaniH  oflicium  in  rixat  mittii,  ej  cmr- 


817  MLTCRATICUS. 

niAeium  ?  Quorium»  quxso,  UiiiU  iminaniUft?  Nuii-  A 
quid  ad  viiani  ?  Sed  eorum  finh  imeritui  {PhUip, 
iti).  Au  ad  gloriaiii?  Sed  §lonaeorumin  cvnfusione 
Ml  {ibut.).  An  ad  voluplaiem  ?  Ergo  e$  eorum  detn 
umer  e$t  {ibid,)»  An  ul  iiobiliteuliir  iii  earne  ei  sau- 
giiine  ^  Sed  caro  et  $angui$  reyuum  Dei  non  posside- 
bun$  (/  Cor.  XY).  Nam  adversus  carnales  iion  ego, 
sed  bxc,  eigraviora  bis,  aposiolica  intooal  luba: 
Quorum^  inquil»  /inu  inleriiuSf  quorum  deui  venler^ 
ot  ^oria  m  ootifuctotie,  qUia  Urrena  sapiuni  {Philip. 
iii).  Si  ut  suam  espleaiil  voiunuilem,  aliis  domi* 
nantes  qnod  lyrannicum  esl,  eis  nibii  minus  pro- 
venieu  Tyraniio  siquidem  niltil  luiuin  est,  aut 
quietum.  Interroga  Damoclem,  et  se  boc  a  lyranno 
Siciliae  didicisse  faiebitur,  cum  ei  uiidique  in  ar- 
dentcs  prunas  ruina  immineret,  ad  primum  nutum  ^ 
et  quMi  texenlis  licio  dependens  gladius,  inler  re- 
galesdelicias  cervici  illius,  simills  ferienti,  irriie- 
ret.  Hoc  quidero  apud  Claudianuiu  asiruit  Tlieodo* 
ft'*ii6.  Ait  enim : 

Qui  terrel  plus  ipse  limet,  sors  isia  tyrannis 
Convenity  inrideuut  claris^  fortesque  trucideni, 
^iunili  yiudiis  vivan/,  seplique  venenis^ 
Ancipiies  kabeanl  artes^  Irepidique  minentur. 
Tu  civem^  pufremque  geras,  tu  consule  eunctis. 
Nec  lua  te  movcunl^  sed  publica  vola. 
Erubesce  Sidon,  ait  mare  (ha.  ixiit),  qo»a  jam  car- 
nalis  loquitur,  qiioe  vir  spiritualjs  audire  noii  potest. 
Si  enim  audireii^  sacerdotes  vocem  banc,  nequa- 
quaro  per  tela,  per  bostes  currereiit,   ut  primns 
«aibcdras  occuparent.  Scd  liceioinRes  suiintii  pon-  ^ 
Hric;itus  apicetii  deferant,  quanium  salva  religione 
Kcei,  fiigiendum,  quam  suscipiendum  arbilror  sa- 
|»ieiili.  IJt  enim  ex  conscientia  verum  loquar,  illius 
laboriosissinia,  et  quantum  ad  slatuiii  praeseiilis  sae- 
€uli  pertinet,    miserrima  videtur  esse  conUiiio.  Si 
enim  avaritioQ  scrvit,  inors  ei  est;  sin  autem,  non 
elliigiet  manus  et  liiiguas  Romanorum.  Nisi  enim 
kabeat  uiide  obslruat  ora  eorum,  maiiusque  cobi* 
beat,  ad  couvicia,  ad  flagitia  et   sacrilegia.perfe- 
renda,  aures,  oculos,  duretet  anirounu  Tria  quidero 
bunt,  qut-e  prsecasteris,  etiam  prudentum  omne  ju- 
uiciuni  subvertuut,  amor  munerum»  acceptio  per- 
ioiiaruni ,  lacilitas  credendi.  Naiu  ad.  ista  rooveri» 
ct  justitiain  di&pensare,  nullus  oroniiio  poiest.  Ergo 
et  ab  bis  iiiimunein  Roniaiium  necesse  est  esse  0 
pontificeiu,  qul  omnium  coercere  debel  excessus. 
Si  odit  iiiimera,  quis  beiieficia  conferet  in  invitum? 
Quid  largiturus  esi,  qui  non  accipit?  Aut  quomodo, 
si    non   Lirgitur,  placalut  Bonianos?  Si  personas 
eoruin  non  accipii,  quomodo  subsistet  aiitefaciem 
eorum?,Vii  eiiiiu  in  conclavi  causam  potcrit  pen- 
sare  sacerdotalcm,  quin  eos  in  coiisiliis  omnibus 
admittere  compellatur.  Quid  riuod  cogitur  damnaro 
Simoniam,  nuinera  ei  retributioues?  Si  ea  sequi- 
tur*  nonne  se  ipsum  propria  voce  eondemuat?  Si  in 
sumina  potenliu  miiiima  licciilia  est,  profecio  qui 
legibiis   praeest,   iiulli  subjicitur,  sed  ab   illicitis 
«rctiut  coarctatur.  Ergo  et  Roiitano  poiaifici  mini- 
mjim,  eo  ipto  lyio  plurimum  licet.  Uuid  pondero- 


—  UB.    Tlll.  ZP^ 

sius  est  sollicitudiiie  oronium  EcclDsiarvni?  Aposto- 
licura  priviiegiuin  transit  ad  succe8sores,«et  plane 
pars  privilegii  est,  quam  Apostolus  ad  Corintbius 
loquilur  :  Quis^  inquit,  infirmatur,  et  ego  npii  tn/lr- 
mor?  Quis  scandatizalur,ei  ego  non  u¥or*  {11  Cor,xi.) 
Si  tolum  non  vultis  revolvere»  vel  istud  vindicet 
qui  de  primatu  conteiidii»  et,  ut  puto»  cito  faciet 
locum.  Praeierea  qui  Romauus  pontifex  est»  euiii- 
dem  pro  conditione  Ecclesiae  quae  nuno  6St«  atse 
servuin  servorum  necesse  est.  Noii  equidem  dodco^ 
pative  ad  gloriain,  ut  qoidam  opinantur»  sed  sub^ 
siantive,  utpote  qui  scpvis  Dei  serviet  vel  invitus.. 
Omnis  enim  persooa  Dei  servii,  et  dispensairix  est 
cbraeotiae  vel  justitix  su».  Servit  angelus,  tervit 
bomo,  serviunt  boni,  serviunt  mali,  etipse  princepe 
mundi  diabolus  servit.  Ergo  et  Roroani  servioiit 
Deo,  et  lyranni,  quibus  Ronianum  necesse  esi  ser- 
vire  poniificem.  Adeo  quidem,  ui  nisi  servlerit,  aot 
expoiitificem,  aut  exromanum  esse  iiecessa  sit.  Quis 
ergo  eum  servuin  servoruin  esse  ainbigit  ?  Dominoni 
Adrianum,  cujus  tempora  felicia  faciat  Deos,  bujos. 
cei  testem  Invoco,  quia  Romano  poutiflce  namo 
roiserabiiior  est,  conditione  ejus  nuila  roiserior.  £t 
licet  nibil  «liud  laedat,  nccesse  est  ut  citisiimo  ¥el 
solo  labore  deficiau  Fatetor  eniin  in  ea  sode  ao^ 
uutas  miserias  iiivenisse»  ol  facu  collatione  pr»* 
sentium,  tota  prxcedeus.  ainaritudo,  jocnndius,  tt. 
vita  felicissiiQa  fuerit.  SfMnosaro  dicit  catbedrani 
Romani  pontificis,  iu  mnturo  acutissimis  usquequa^ 
que  consenaro  tculeis».tantaeque  molis,  ut  robustit- 
simos  premat»  teral  et  comminoat  buineros ;  co- 
ronam  et  pbrygturo  clara  merito  videri,  qiiouiam 
ignea  suot^sed  nunquaro  a  uatali  soio  Angli»  roaila- 
exi9se«  aut  in  claustro  beati  Rofl,  perpetoo  latoisso 
dicity  quam  tanias,  nisi  quia  divinse  disponsatiool 
ralucuri  non  aodet,  Intrasse  angustias.  Duro  sonec- 
est,  ipsuro  inierroga,  ei  crede  experto.  Uoc  etiaois 
mihi  sxpissime  adjecit,  quod,  com.de  gradu  in  gra- 
dum  a  claustrali  clerico  per  omuia  olBcia  in  pouti- 
ficem  summuin  ascenderit,  oibil  unquam  feliciutis^ 
aut  trauquili£  quietis,  vi&ae  priori  adjectoro  est  ab. 
ascensu.  Ei»  ut  verbis  ejus  utar,  nihil  eniro,  cuiu 
prxsens  sum,  sui  gratia  vult  apud  hO  abscondituiQ 
esse  ab  oculis  roeis  :  tn  iuQude,  inqtiit,  et  roalleo> 
seinper  dilalavitjne  Domious;  sednuac  oneri,  quod 
iiifirmiuti  me»  imposuit,  si  placet,  supponat  dex- 
terain,  quoniam  mibt  importabile  est.  Nonne.ergo 
miseria  dignissimus  estv.qui  pro  tanta  pugoa(  nii- 
seria?  Sit  sane  diiissimus  qui  eligitur,  seqiienii  die 
pauper  erit,  et  infinijis  fere  creditoribua  lenebitur 
obligatus.  Quid  ergp  erii  ci,  quem  nulla  vocatele- 
ctio,  sed  repugnanie  in  memliris  Cbristo,  ambitio 
caeca  et  cruenta  non  sine  sanguioe  fratenio  iniru- 
dit?  Hoc  quidem  est  Roroulo.succederc  iu  parrici- 
diis,  iiou  Petro  in  commissi  dispensatione  ovilis. 

Cap.  XXIV.  Eplcureos  uunquam  assequi  finem 

suum. 

Nisi  dissimulet  contentiosus  ,  qus  Uinen  tliss^. 
miilari  ratio  non  pf.rmittlt,  tx  superioribus  luco- 


St5  JOAJNxMS  SARESBeftlSNSIS  8H; 

clariiu  tiqaet,  Epioireos  nunquam  asiequi  Onein  A  semperpolJicelur  In  potlerum,  vI1boidih1*u6  ani«- 


•uuiii.  Ciini  eniin  ad  tranquiliaiv  aspirent  vitam» 
et  ad  iibidineiu  esplendam  se  retraliant  et  pliiloso- 
pheniur,  inio  deslpianl  (nemo  eiiiin  quod  male 
iiiMa,  potest  sapieuier  implere)  lioc  per  isia  Baby- 
toiirs  flueuta  nuilus  assequitur.  liJos  quoque  Epicu- 
reoruin  nomiue  oensendos  arbitror,  qui  suam  volunt 
in  otiinifcus  implere  voluntaiem.  Nam  cum  res  libi- 
diiii  aerviunt,  in  voluptatem  transli  affecius.  Si 
alfeciui  arreclui  non  pareat,  quo  inagis  vis,  tor- 
qHeria  nia^is»  si  tamen  sil  libido  In  voliiniate.  Alio- 
quiu  interdum  i^elle  quod  non  potesjucuudumeslet 
IructQosum,  si  forte  esuriaset  sitiat  justitiam,  labo* 
riosum  tameii.  Mundus  iiaqiie  Epicureis  plenus  esly  eo 
qiiod  in  lauta  muititudine  bomiuuin,  pauci  sunt,  qui 


toribus  et  aequacibua  auis,  uec  ununi  ab  inliio 
duxerii  ad  perfectum,  aui  voti  coinpoteBi  fecerit. 
Hinc  est  quod  avarus  in  mediis  opibus  esurit,  po- 
tens  et  praesidcns,  in  sumino  fastigio  aervit  in  pco- 
fundo  ioxu  :  volupiuosum  gaudii  defecius  angil,  et 
fam»  procus  et  grali.T.,  in  toto  lumore  inanis  glo- 
ri»  vilescit.  Cui  ista  non  paient,  niroiuro  cxcus  est, 
cum  unosquisque  eoruro  qul  versantur  in  liis,  aibi 
quod  appetit,  deesse  /ateatur.  Sunt  taineo  qnoruui 
oculos  ita  perstrinxit  uialilia,  ut  qu«  per  se  lucent, 
nequeanl  intueri.  Sic  oculis  capii  taJps,  lucis  be* 
neflcium  nou  agnoscunt,  et  innatis  gaudentes  lene- 
bris,oderunt  aerem  puiioreiu,  nec  vivere  queuiH.  si 
diutius  arceantur  ab  buino  et  latebris  suts,  Monne 


iton  faniulentur  libidini,  id  est  corrupt»  volupiaii,  B  ti^lpairtim  gerunl  iniaginenip  qui  seniper  in  bumo 


»ed  laboriosae  voluntatis  nexibus  non  implicili»  aut 
iiulli,  aut  pauciores  sunt.  De  loco  volopiatis  exclu* 
ausesihomo,  ex  quo  libido  pRevhluii,  eoquod  vita 
jucunda  ei  trauquilla  frui  non  potest,  cui  coeperit 
tibido  doiniiiari.  Maliiit  facere  quod  libuit,  quam 
quod  jussus  esi,  et  projectus  In  locnm  nilscriae,  in 
icrram  laboris  missus  esi,  ut  ei,  et  seiuini  suo, 
torra  spinas  et  iribulos  germinet,  et  in  sudore 
vuliiis  sui  comedat  patiem  suum  {Gen,  iii),  qui  in 
rectitudlne  voluntatis  obediens ,  sine  difficultate  et 
labore  plenam  poicrat  habere  volupiatein.  Siquidem 
ad  necessitateih  et  volupiaiem,  parata  iiiveneral 
oninta.  Vuitus  autem,  sicul  bis  placet,  qui  curiusius 
ncrutantur  verborum  originem,  dicitur  a  volendo  ; 


versantur,  quorum  tota  conversatio  iu  terra  depri- 
initirf  ut  nihil  alluin  sapiant  vel  divinuro  f  Sed 
iiec  bumanum  quidein,  cujus  est,  cuni  cxlera  ani- 
nialia  prona  feraniur  in  terram,  coeluro,  ot  quae 
ccelestia  sunt  erecta  dignitate  corporis  elaninii 
coniemplari.  Ui  tamen  suo,  sed  talpx  quodaim  na- 
turae  viiio,  depriiuunlur.  Profecto  deierior  est, 
quem  culpa  maculat ,  eo  qui  naturas  Jaborat  irope- 
rio«  Nec  credas  altuin  sapere,  qui  naturae  consor- 
tes,  non  lam  virtuie»quaui  vitiis  yultpraeire.  Sed 
quid  iii  grege  isto  lalparuro  arguo  csecitaiem,  nisi 
quod  aliorum  fons  esse  videtur?  Ab  eo  oaroque 
scaturiuut  rivuli  viiiorum,  ut  quasi  in  corpore  uuo 
videas  confluxisse  rapacitatein  leonis ,  saeviliaai 


et  sudor  ejus,  laboretn  el  anguslias  indicat  cor-  C  tigridis,  giilam  lupi,  varietaiein  pardt,  fraudemviii- 


rupi»  volupiatis.  Si  ergo  sudaiur  in  eo  quod  con- 
llrinat  cor  bominis,  etetiam  in  sumendo  quod  la^ii<* 
lilicat,  qaid  est,  quod  sine  labore  sibl  natura  nior- 
laiis  credat  indultum?.  Anima  sibi  dictmn  recolil, 
qood  matri  omiiiuin  nosiruin  peccairici  seiilentia 
Crealoris  intorsit.  Parit  ergo  in  dolore  fllios  virtu- 
tum,  qiiae  siiie  labore  parit  sobolem  vitiorum.  Na- 
lara  naiiique  peccatrix  ad  nialutn  prona  est,  ei 
corntpta  ab  adolesceniia  sua,  quae  aeias  origiiii 
vicinalur,  ut  aiiie  laboreei  difllcultaie  possit  labi, 
et  non  possil  erigi  ad  boiia  sine  labore,  et  erecta, 
biue  diflicullale  ct  gratia  stare  iion  possit.  Parit 
itaque  viiia,  flllas  utique  non  fllios  sine  dolore,  sed 


pis,  tenacilalem  harpyia:,  imuiundiliain  suis,  petii- 
iantiani  hircij  superbiain  equi,  stoUditatero  asini, 
oL»stiiiationeni  inuli.  toxicuiu  bydrae,  nigredineui 
corvi,  et  quldquid  aliud  perversitatis  infundere  po- 
luii  hoiniui  leterriuia  creaiura.  Nam  ab  eo  univeria 
baec  incQinmoda  profliiKerunt,  dum  boni  el  roaii 
acientianietsiiniiituJinein  Deipromitlitp^rrapioain. 
Exinde  inclinata  est  ad  nialuin  natura  hominis,  cu- 
jus  quasi  quaedain  iiifantia  praecessit  ionocens,  duoi 
a  colloquiia  pervertentibus  et  perversis  abstinuiu 
Siluit  homo  et  inansit  innocens,  imroissosopore  ob- 
dormivit  innocens,  expergefactus  etagiiosceQS  auxi- 
Uum  simiie,  quod  ei  fabricaverat  Deus,  iunocente^ 


procul  dubio  a«l  dolorera,  sed  iu  dolore  filios,  sed  n  loculus  esl  magnalia  Dei.  Sed  ex  quo  factus  verbo- 


piane  ad  gaudium  ,  non  doloretn.  Ergo  Epicurus 
versalur  in  dolprc,  ciijus  vita  filios  parit,  aut  fillaS, 
et  semper  prxseiites,  aui  fuiuras  Ingeiniscit  an- 
gustias.  Naiii,  ut  cxtera  (aceam,  praeseniibus  non 
laetatur,  aut  si  cascus  non  est,  duiu  rerum  meiilur. 
exiius,  ea  taiiquain  abcunlia  et  fugieulia  deplorat. 
Laelis  eteniiu  siare  iiegalum  est,  nisi  quis  laelelur 
iu  his,  quae  beaium  faciunl,  autad  perpetu:iin  pro- 
flciuut  vitam.  Prasterit  namque  mundus  hic,  ei 
omnia  desiderabilia  ojus.  Quantumlibet  blandialur 
ineautis,  oi  dulces  fallaciae  suae  propinet  illeftebras, 
iiovissima  ejus  quovis  absinlbio  aroariora  suiit. 
Et  quia  ratio  praesentem  slaturo  ejos  iinperfecium 
csse,  iisqucquaque  convfncit,  nescio  quid  solidum 


sior  per  ostiuiii  curiositaiis  eductus,  esercuil  cuiu 
tentatore  verbi  commercium,  quasi  ab  infantia  ador 
lescens,  cpncepto  calore  iiiiuinuit,  et  praevaricatnft 
inandatum,'  cujua  custodia  ad  gloriam  fuerat  pro- 
fntura,  corruplus  est,  nt  extunc  mirabili  et  iuvio- 
cibili  lege  condiiionis  inflictae,  sibi  unio  relucteiur 
carnis  et  spiritua,  ut  nulla  raiioiiecompoui  posaint, 
nisi  illius  gratia  intercedal,  qui  fecil  utraque  onuro, 
et  carnein,  in  eiectoruin  flue,  faciet  a  apiriiu  ab- 
sorberi.  Si  verbis  gentilium  uti  Jicet  Cbristiano, 
qui  solis  eleciis  divinum ,  et  Deo  placens,  per  in- 
hubitaiiteni  gratiaro,  esse  credit  ingeuiuin,  eUi  nec 
verba,  nte  sensus  crodam  geniiliuro  fugiendos» 
duminodo  viteiiiur  errores,  hoc  ipsuin  diviua  priif^ 


««7  POLYmTICUS. 

deniia  iii  iEuekle  soa,  «ib  liivetMcit)  flciitii  coni-  A 
ii*eBli,  iniiuisse  visu»  eti(  Maro,  dum  sex  «tatuin 
gracliis,  sex  librorum  disUnetionibiis  pnMlencer  et- 
pressiL  Quibus  condilionia  liumait»,  dom  Odys- 
beam  imilalur,  orlum  exprimcie  vi»iis  esi  «l  pro- 
cessum,  ipsuni(|ue  quem  educii  ei  proveliil,  produ- 
citel  deducic  ad  maiies.  Nam  jeiiea6,quitbi  fingiinr 
aoimiis,  sic  dictus,  eo  quod  «bl  oorporis  liabita- 
lof  :  fwacof  enim,  ui  Graecis  plooot,  habiiaiof  esl, 
3<>a;  corpifs,  et  ab  bis  componilur  iEitoaa,  ut  si- 
gnificet  aniinam  quasi  carnis  tugorio  habilanlem. 
Sic  eiiam  Neptonum  ennosigaeum,  eo  quod  Sigxum 
inbabilet.  Primus  ilaquo  liber  ^iieidos,  sub  inia- 
gine  naufragii  manifesias  infantiae,  qwe  suis  procel- 
lis  agitaiur,  exponit  tunsioneSt  ei  in  fiiie  suo,  a^buii- 
dauiia  cibi  et  polus  adulia,  proiMlit  ad  laetiiiam  ^ 
conTivalem.  In  confinio  ergo  adolescentiae  prodeunt 
colloquiorom  commercia^  et  eorum  intempeifes 
aut  fabuias  narrat,  aut  veris  falsa  permiscel,  co 
i|Uod  muliiloquio  peccata  deesse  oon  possunl.  Porro 
lertius  varios  J^uventotUt  quaai  suos  cauit  errores : 
eo  quod  illa  aeias  solos  fere  povit  errores.  Siqui- 
dem,  ut  ait  ethicus  : 

Imberbii  jutfewt^  tandem^  eu$t9de  remoto,' 
Gandet  equis^  caMibusque^  et  aptici  gramine  eamjfi. 
Cereut  (u  rij^miii  flecti^  monitoribus  4i$per, 
Uiiliuifi  tarUus  provUor,  pr6digu$  ari$. 

(HoRAT.,  De  ant.  poet^^  161.) 
Pcima  ergcT  a^las  nutricem ,  secondo  eustodem  ba« 
b^,  tertia  quo  iiberior,  eo  faciiJMs  errat,  nondum  q 
lainen  procodit  id  criniina.  Quaria  illicilos  aroorea 
concilial,  et  ignem  impnKlenier  conceptum  in  pe- 
ctore,  ad  amaoiis  infelicem  producit  rogum.  Neque 
eaim  inconcessis  faialem  bealiiudinem  esse,  sol^, 
lypo  Mercurii  ratio  persuadct,  doeetqoe  illum,  qui 
dum  fuerat  parvuius,  sapiebat  ut  parvulus,  ioque» 
bator  ot  parvulus,  agebat  ul  pacvulus,  fuga  irre» 
fragabtUter  apprebensa,  evacuare  quae  erant  par<- 
vuli.  Unde^  ut  ad  memoratum  etliicum  redeamos  t 

Cofner$i$  $tudii$.  cetqf^  anifnutque  vifUie 
Quccril  ope$  et  ofnicitiatf  in$ervit  honori^ 
Commi$i$$e  cavet,  quad  mox  mutare  laboret. 
(b.,  t6id.) 

Ergo  ei  tiriiis  aelas  puorilia,  et  juvenilia  erobesclt, 
et  01  t  perversa  voloptato  ^  immundo  amore  na-  D 
vigii  sui  solyere  non  potes^  ancboram,  praescindit 
ei  fonem.  Sic  et  patriarchae  pudicus  filius  pailium 
reliqmi  adulterae,  ne  adulterii  crimine  involveretur. 
Ouinla  maturilatem  civilem  promit,  et  aetalem  do- 
pingit  vicipam  senecluti,  imo  qo»  ipsam  }am  in* 
grediior  senectntem.  Nam  et  Patrum  bonores  recor 
lit,  majorum  memoriam  veiieraiur,  et  quasi  ad 
lumulom  AnQhisae  solemnes  celebret  ludos,  in  bis 
ipois  exsilii  sui  miseriam  recognoscit.  Duin  vero 
Itiiic  egreditur,  iransit  ad  sexiain,  et  amissis  Pali- 
nuro  et  kiseno,  duce  scilieet  navigii  dormilante, 
ec  temerarii  praelii  iiicentore,  eom  jam  frigescat 
afleclus,  viresqoe  deficiant,  noil  lam  senectutem 
^eiilfi  qotm  lenium,  et  velui  quemdam  desGonsum 


l:b.  V»I. 


m 


ad  inferos,  ubi  qnat»!  rebns  inotlliier  gestis,  toiius 
anteaetae  vilae  recognoscat  errores,  et  discat  alia 
tia  incedeiidom  esse  bls,  qni  volunt  ad  dulces  La- 
viniae  complexus,  et  fatale  regnum  itali%,  quasi  ad 
qitamJam  Tircem  beatitudinis ,  pervenire.  Constat 
eniiii  apud  eos  qui  menlcni  diligenlius  per«crutan-i 
tur  auctoruin,  Maronein  gemiuae  doctrinae  vires 
declarasse,  duin  vanitaie  figmenli  poeticl,  philoso- 
phtcae  ▼eriiaiis  involvil  arcaOa.  Licet  autem  de 
prima  corrupiione  specialiler  dictum  sii,  potest  et 
de  siiigulis  niaiiifesla  ratione  monsirari,  quia  oa- 
tura  hominls  ab  adotescentia  sua  prona  esl  ad  ma- 
lum ;  ut  ex  quo  libero,  licet  depresso,  cceperii  uii 
arbiirio,  per  se  cadat  sponte  In  culpam,  et  indo 
ineriio  suo  praeceps  prolabatur  in  poenam  :  erigi 
tamcn  nequaquam  polest  ad  bonum,  ntsi  gratia  Dei 
supponat  manum  suain.  Lata  est  ergo  Epicureorum 
via,  et  faaud  dubiam  ducit  ad  tnortem,  pcr  pericula 
tainen,  per  errores,  per  ainaritudines  et  per  omni- 
iiiodas  Tanitates,  ut  laeium  et  quietum  tranqtiiilae 
\ix  stalum  in  ea  nullus  inveniat,  vel  ad  iilum 
landem,  ea  ducente,  perveniai.  Nam  ul  vera  l>eati- 
tudo  possideatur,  non  vanis,  sed  veris  insistendum 
est  bonis.  Tana  enim  cultorem  suum  proturbaut  iu 
lenebras  exleriores»  ad  fleluin  oculoruni,  stridorGHi 
dentiom,  tinnituin  aurium,  et  varias  pressoras,  et 
poenas  inferorum,  apud  quos  nulhis  ordo,  sed  sem- 
piiernus  horror  inhabitat. 

Cap.  XXV.  Qu<B  via  fideli$$ima  sit,  ad  a$$equendum 
quod  Epicurei  appetunt,  vel  pollicentur. 

Senlenliae  lainen  non  struo  cnhimniaro,  qiix  bea- 
titu<linem  esse  definit  Ixiuin  seinper  et  quletum 
tranquillae  vitx  stalum,  sed  htlcrpretatione  slni- 
atra,  et  vitiosa  exsecutione,  arbitror  infamatam. 
Adeo  quidem,  ut  cum  Epicurei  sini  plurimi,  id  est 
vani  seclaiores  voluptatis,  noinen  hoc  pauci  pro- 
fiteanliir.  Erubescunt  enlin  dici  qnod  sunt,  el  pro- 
priam  turpitudincm  occultare  nituniur  nomino 
alieno,  dum  non  lam  boni  esse  cupiunt,  quam 
videri.  Si  vero  diflSnitioni  fidelis  deiiir  interpres, 
et  seotentiae  commodus  exsecuior,  qui  manum 
apponat  ori,  id  est  qui  facit  quod  loquitur,  nihil 
verius  et  rectius  apud  Stoicum,  et  Peripateticum 
esse  convinces,  quos  ad  te,  jticundo  grandis  vi« 
compendio,  cum  praeceperis,  introducaro.  Ne  ta* 
inen  ullaro  eo,  quo  Epicurei  diiUiiitio  tendil,  viam 
puies,  eam  libi  in  calce  libri,  qiiasi  in  fine  viae, 
coiiabor  aperire.  Est  aoiein  ardua  et  arcta,  plana 
tamen  et  recta  dlligentibus  Deum,  quo  ducenie, 
docente  et  subvebenie,  non  oifendil  quis  ad  lapidem 
pedem  souin.  Ipse  nainque  lapi$  offen$ioni$  et  petra 
$candali  (I  Petr.  ii),  gradientes  in  se  qoos  accipi;, 
erigit  et  corroborat,  ut  fiuniiliati  ih  se,  in  eo  glo- 
riaiilcs,  audacter  et  tihere  praeconentur,  quia  om- 
nia  in  eo  possumus,  qui  nos  confortat.  Via  slqui* 
d*;m  liaec  virlus  est,  duobus  interjecla  et  arctata 
liinitibus,  cognitione  scilicet  et  exercitio  boni. 
Nosse  namque  bonum  et  non  facere,  nieriiiim 
damnaliouis  est»  non  via  beaiitudinis.  Utide,.  iii«> 


819 


lOANNlS  SARESBERIEMSIS 


S20 


quis,  hatic  viam  iugrediar»  qui  in  invio  »uni,  et  A  ubi  pne  mDliiiudinedesi^eniiuin»etmtleagenliDin 


non  invia?  In  Uuia  varieiaie  Tiarum  ignoiarinii 

advp.na  et  peregrinus,  cujus  oculi  iangnerunl  pvji 

Inopia,  et  fere  jam  deficiuni,  quibus  eam  discernan 

indiciis,  ut  ad  id  tranquiiliiatis  et  giudii  perveniaoi, 

quod  promiltis? 

£><,  inquam,  mn  sublimii  cmlo  manifeHa  tereno. 
Lactea  nomen  habeu 

Serena  libi  coelum ,  ne  turbeiur  pras  indignaiione 
oculus  animae  tuae,  et  facile  lactenm  hanc  agiiosces 
viam.  Redi  ad  te»  pairum  suspice  nioiiumeiita,  et 
ibi  inluere  diligenter,  ubi  a  vi»  dcflexeris  gressuiii, 
et  ubi  cecideris  in  errorcm^  Hecolo  auiem  nos 
aberrasse  ibi  primum,  ubi  iinpulsus  et  eversus  est 
homo,  ut  caderei  praevaricalione  inandati,  quando 
ad  vetitum  scieniix  lignum,  suadenle  diabolo»  te-  ^ 
niciariam  et  incautam  nianum  extendit.  Abinde 
eniin  peccaium»  accepia  occasione  per  mandaium, 
fceduxit  me,  et  per  illud  occidit.  Ipsum  namque 
mandatum  operatum  est  in  roeomnein  concupisceu- 
tiauK  quia  seinper 

Nxiiti\ur  i»  vetitum^ 

—  Quod  non  licet,  acrius  urit, 

(Ovii).,  Deamor.  Ili,  iv,  17.) 

Ad  arborem  scieniiie  niauum  exiendit,  gulam  im- 
plevit,  et  contra  pfomissum  fallacis  Inimici,  et 
secundunt  imerdictum  veracis  Dei,  obtenebratus 
est  hoino,  et  in  esuriem  pro»tratus»  fcedus  feriens 
cum  morte,  et  paciuin  faciens  cuni  inrerno.  Boni 
lamen,  et  mali  sciens  facius  est  pcr  cxperientiam,  q  voti  compolem  facil.  Lactea  baec  est,  inDocenii» 


ipsa  arlrar  occulitur  ?  Hoc  ipsum  forte  sensii  e(  Maro, 
qui  licet  veritatis  esset  ignaros,  et  in  tenebris  gen- 
tium  ambularet,  ad  Elyslos  campos  felicium»  el 
chari  genitoris  conspeelum,  ^neam  adroiuendum 
esso  non  credidit,  nisi.  docenie  Sibylia,  qoae  qoan 
ercoO  jSovXv,  consilium  Jjovit^  vei  tapieiKia.  D^  iuler- 
pretalur,  ramom  bonc  PioserpiuXy  qu»  pruserpeo- 
tem  et  erigentem  se  a  viiiis  vium  innuU*  coose- 
crareu  Ait  ergo  • 
Accipe  qfice  peMgenda  priue :  latet  aroore  epa€a 
Aureut  etfoliii,  el  lento  vimine  ramuij 
Junoni  inferuce  diciui  iacer,  hunc  tegit  omnii 
Lutui,  et  obicurii  ctaudunt  convallibus  umbng, 
Sed  tton,attt€  datur  tellurii  operta  iubire, 
Auricomoi  quam  quis  decerpit  ab  aibore  fetue^ 
lloc  iibi  putchra  iuum  ferri  Proserpina  munui 
imiituit;  primo  avutso,  non  defieil  aller 
Aureui,  ei  iimili  froiidaeii  virga  meiaHo% 

(YiBG.,  i£«.  VI,  156.) 
Piane  quid  poeuarum  iaieal  iii  tecrenis,  vel  quid  ia 
his  posbil  niereri,  soius  agiioscit,  qui  de  arbore 
scientiae  ramum  bonx  operationis  avellil.  Eoqoe 
«vulso,  alter  non  deflcii,  quia  quo  amplius  exercen- 
tur,  eo  magis  succrescunt  et  proficiuni  scieniix  et 
virtutes.  Non  lainen  eaienus  Maronis,  aul  geniium 
insisto  vesligiis,  ut  credam  quempiam  ad  scteutiatu. 
aui  virluiem  propriis  arbitril  &ui  viribus  pervenirov 
Faleor  graliam  in  electis  operari  cl  vclle  el  per- 
ficere,  ipsam  veneror  tanquam  viam,  imo  revera 
viam,  quae  solt  ducil  ad  vlum,  el  quemque  bofii 


el  multiplici  miserix  iocuni  fccit  in  se.  Ergo  a 
lignu  scieuii»  dum  prohibilus  illud  ascenderel,  a 
veritate,  viriute,  vila  cecidit  et  deviavil  bomo,  nec 
reTerieiur  ad  viuin,  ni^i  ad  arborem  scientiae  redeat, 
et  iiide  verilalem  in  cognitjone,  virtulcm  iu  operc, 
vilani  in  jucunditate  iiiuiDeiur.  Rationis  iiaque  acu- 
nien  exerceat,  ul  discernal  inter  bonum  et  inaluin, 
el  in  ipsis  bonis  aut  malis,  quid  cui  prsepondere^ 
Bgnoscat :  jugi  (leinde  curel  soilicitudine,  iie  partem 
suain  faciat  deierioreni,  sed  toto  conaiu  mentjs  ei 
corporis,  prseeligendis  iiiserviat.  Ipse  quoque  labor 
dulcescat  sibi,  et  totam  amariiudinem  rerum  prx- 
sentium,  ut  ait  beaius  Gregorius,  spe  lemperet 
fuiuroruin.  Nam  et  prophela  diu  nociuque  sub  ex- 


maniresta  candore,  el  alimenlorum  Bedoiilate  no- 
tricis  explel  ofliciuin,  el  sola  pnrparai  ad  pro- 
fectum.  Nam  sine  ea  pruiicil  uullus.  Clainai  li«c  in 
voce  tubs  praevaricatoribus,  oi  redeaoi  ad  cor, 
eisque  ad  ardorem  scientiae,  amoto  gladio  versatili 
•el  flanimeo,  ducatum  in  pairiam  prouiiitil  el  in- 
gressuin.  Plus  dicam  :  ipsam  arborein  scienlis,  et 
lignuni  viire,  in  quo  suiit  omnes  sapientiae  ei  scieu- 
tiae  ihesauri  abscondili,  et  tn  quo  habitai  plenitudo 
divinitatii  corporaUter  (Co/osj.ii),  extraxii,  inscissa 
lamen  subslanlia,  el  produxil  iii  (erram  peregrina- 
tionis  iiosirae,  et  planiavit  iii  inedio  Ecclesiae,  ul  ib 
co  illustrelur  per  scieuliain ,  roborelur  per  viriu- 
tem,  et  cxsultel  in  misericordia  uberi,  el  gaudium 


spectaiione  Dei  sui  cibatur  iacryinis  :  et  sic  lugen-  d  ejus  plenuni  sit,  gaudium  a  Iko.  el  in  Deo,  gau« 


tibus  veriias  ipsa,  qiix  nec  fallit,  nec  falliiur, 
verain  beatitiulinein  reproinisil.  Nec  verealur  quis 
ad  arborem  scieniiae  boni  et  niali  mannm  extendere, 
priinae  prohibitionis  exemplo,  quia  exsulem  el  erro- 
ucuni  ad  illani  iiiviiavit  ille,  qui  docct  hominem 
scientiam,.  et  juxta  proinissioncm  propbeticain ^ 
ignaro  indicat  quid  sit  bonum.  in  arbore  ergo 
flcientiae  qnasi  qiiidam  virlulis  ramus  nascitur,  ex 
quo  toia  vita  prolicientis  hoininis  consecratur.  Nc- 
que  enim  ad  genitorem  vitae,  Deuin  scilicet,  aliter 
redit,  nis/  qui  virtulis  ramuni  excisum  de  ligno 
scienti;e  praeteiidit.  Sed  quis  cito  avellet  raniu;ii, 
cum  vel  ijisatn  arborem,  id  est  quid  fieri  oportent 
perpaiici  noverint  ?  Nui)quid  ramus  racilc  iniiolcscct, 


dium  quod  ncino  toUet  ali  Ipsa,  Accedat  ergo  ad 
Brborem,  dncente  gralia,  qui  abducente  concu- 
piscenlia  deliquit  in  arborein,  qiiouiam  salus  nostra 
ab  eadem  procurata  est  in  ligno  ,  quia  niors  aota 
processita  ligno^  Accedat,sed  contrarius  ptssibu*: 
quoniam  coulrarjis  expedil  curari  coniraria.  Et 
quia  non  fueral  hoiuinem  dejecturus  tenUlor,  nisi 
in  meiitem  ejus  elaiio  praecessissei ,  a  limore  con- 
cipiat  uiide  humilictur  sub  potenti  manu  Dei,  qui, 
exaluri  desiderat  in  dic  visiutionis.  Abstineat  a 
licitis,  qui  praesumpsit  illiciU,  et  incendium  con- 
ciipisccnriu;  ordinatu  miliget  charitaie.  Delecteitir 
in  bis,  vidcal  et  luiiic  quia  lignum  pulchruln  esl 
visu,  «l  ad  vcscendum  suave,  et  fructom    vtra^ 


m 


POLTCRATICUS.  — LIB*  ¥1U. 


w 


beatitndlnis,  ei  Bemper  tetam  tranqulllae  Titas  tu-  A  ut  es  ipse,  iii  omnibiit  morein  gtrat,  et  suh  leno- 


loni  dabit  in  tempore  tuo.  Porro  jucundus  timor 
qui  in  dileciionis  reYerentiam  cadit»  non  no?U 
otiari,  aut  prxscriptam  sibi  praBvaricari  legem,  sed 
tiinoris  foras  miuit  aculeos,etei  amore  raciibima» 
sponte  sua  aJlixrens  justiti» ,  et  quasi  vlribus 
obedientix  cum  gratia  quodammodo  violeiilcr  ni- 
titur  acquirere  viiam ,  qui  per  inobedientiam  cx 
levitate  arbitrii  cucurrit  iii  inortem.  Tlmor  inno- 
centiam  parit,  jusliiiain  benefaciendi  mandatorum 
obedientia  promovet ,  recloque  calle  ad  veram 
beaiitudineni  justns  perdncitur.  Nam  et  isest  quem 
deduxil  Dominos  per  vias  rectas,  dans  ei  sclentiain 
sanctorum,  honeslans  euin  in  laboribus»  et  ia  oin- 
nibus  coinplens  ei  beaiitudinem,  pro  qua  fideliier 


ciiiiis  irridentem  irrideas  mnnduin.  Major  eniin  es, 
quain  ut  debeas»  aut  possis  (licei  jam  bic  ceperit 
moUos)  capi  lendiculis  e]os.  Rex  illustrls  Anglorum 
Henricus  secundus,  maximus  regum  Briuinni».  si 
initils  gesiorum  fuerit  exiius  concolor,  circa  6a- 
romnam,  et,  ol  dicilur,  te  auciore,  te  duce,  fulml* 
nat,  ut  Tolosam  felici  cingens  obsidione,  non  modo 
provlnciales,  usque  ad  Rbodaoum  et  Alpes  territal» 
sed  munitionibus  dirupiis,  populisque  subactis^ 
quasi  uuiversis  praesens  immineat,  limore  principes 
llispanos  concosslt  et  Gallos.  In  tantls  reruin  tu- 
multibus,  quxso,  custodi  innoceniiam,  et  vide,  et 
dicta,  et  prxdica  sequiiatem,  nec  amore,  nec  odio, 
timore  vel  spe  declines  a  via  recta.  Ju$(i  enim  haS" 


et  uliliter  laboratur  (Sap,  i).  Possem  dicere  quia  ^  reditabunt  terram,  el  ut  aucloritale  coiislat  Altis* 

ad  bunc  tendunl  tola  lex  et  propheuc,   omnesque 

Scripturas  canonicac,quia  tendunt  ad  Filium.Neque 

eniin  istud  ambiguum  est,  cuin  et  infidelium   dog- 

Diata  nibiJ  utiliiatls  babeant,  nisi  aiiquid  conferant 

iieatitudini.  Sed  bis  omissis,  aul  polius  praemissis, 

dico  quia  baec  sola  suiit , 

Qua  sola  posiunt  facere  et  lervare  beatum^ 
cum  ab  altero  justiii»  ramo«  proveniat,  ne  cui  no- 
cealur,  ab  allero,  ol  sibi  qulsque  et  aliis  prosil.  Yis 
libi  conslare  quai  dico?  visne  beatiis  esse?  Porro 
baatus  vir  qui  timet  Dominum,{P$al,  cxi).  Potenliam- 
iie  desideras?  Non  modo  ipse,  sed  poteni  in  terra 
*emen  erit  eju$  (ibid.),  An  favorem  seclaris,  et  iao- 


slml,  $einen  impiorum  peribit  (P$al,  xxxvi).  Si  ba'C 
quae  libi  slncera  devolione  curavi  scribere,  iu  tanto 
lumultu  legere  non  vacal,  aut  qula  inslplda  sunt 
sensibus,  verbis  Inculla  non  placenl,  vel  ipsa  devo- 
tlo  non  dlspllceat,  qux  bonori  luo  sluduit  iiiser- 
vlre.  Si  probaveris  inteniionem ,  patrocinaberis 
operi.  Sin  aulem,  ul  volueris  condemnetur.  Quid 
enim  ad  alios,  ut  servum  judicent  alienuin  ?  Liber 
enim  blc,  ut  quiljbet  suo^tibi  doinino  siai  aut  cadit. 
MuUiludlnis  imperilas  non  forinido  judicla,  meis 
tamen  rogo  parcant  opusculis;  et  si  curiales  sunt 
quidain,  quia  libris  eorum  nunquam  derogavi  in 
aliquo.  Si  preces  meas  audire  noluerint,  lmprobita«> 


^tshDm\numU»eneratwrectorHmbenedicetur(ibid,).  q  tisjudicio  Unebuntur  obnoxii,  quia,  utalt  Martia- 


An  ad  celebritatem  dilntaris,  et  ad  opulentiam  si- 
num  expandisl,  Gloria  el  dwitim  In  domo  eju$,{ibid,). 
An  perpetuUatem  quaeris  operibus?  in  memoria 
aterna  erit  ju$tu$  (ibid,),  Yisne  secorus  esse?  Ab 
auditione  mala  non  timebit^  sed  omiies  deepieiet 
inimiciO$  (ibid.).  Gratiamne  iinguae  affecias?  Labia 
justorum  distiilant  gratiam*  Item  :  Memoria  juiti 
cum  laudibue^  notnen  impiorum  putr£$eet  (Prop,  x). 
Yis  tibi  futura  innotesceret  Exepectatio  ju$torum  /«- 
iitia  (ibid.),  Yis  jucundltatem  tibi  prorogari  in  seaipi* 
temum  ?  Et  ju$ti  in  perpetuum  vivent  (Sap.  v),  ei  in 
pace  sunt,  licetmori  insipientibus  videantur.  Ecceha- 
lies  viaro  verisslmam  et  fidellssimam,  ad  aequenduqi 
ftUtumqoem  desiderat  Epicurus.Et  si  eain  tenueria. 


iis,  improbe  facit,  qui  in  alleno  libro  ingeniosus 
est.  Uu»  autem  de  curialibus  nugis  dicia  sunt,  iu 
nullo  eoruin,  sed  forie  in  ine,  aut  inei  siinilibus  de- 
prebendi ;  el  plane  nimis  arcia  iege  consiringor,  si 
me  ipsom  et  amicos  castigare  et  einendare  nou 
lijcet.  Profecto  qui  ad  baec  rugabit  nares,  frontem 
contrahet,  aut  faciem  rubore  Tesiiet,  aut  pallore 
eonfundet,  cujus  labia  conirabenlur,  aut  salieni, 
toxicabitur  iiogua,  genua  trement,  manus  proier' 
vieit  se  ipsum  nogis  nostris  convincet  obnoxlum,  in 
quibus  fuit  proposiii  semper  a  nugis  ad  bona  trans- 
lr.e  seria»  et  ad  id  quod  decet  aui  prodesf,  insti- 
tuere  vitaqn.  Qui  auiem  justum  reprebensloui  locum 
viderit,  ea  ex  cliaritate  licenier  uiaiur,  et  emenda- 


beatue  e$,etbene  tibi  erit  (P$at.  cxxvu).  Haec  ad  I>.iione   niea  acquirat  sibi   et    possideat  prxmium 


i)ene  beateque  vivendum  potest  sola  sufficere ;  adeo 
quidem,  ut  extra  posita  uiiiversa,  aut  nihil,  aut  mir 
iiimuro  perfectionit  adjiciant.  Nec  inbibeo  quin 
veslibus  niteas  deauratis  circnmdatas  varietate« 
quin  epuleris  quotidie  splendide ,  quin  primos  bo- 
nores  habeas :  et,  ut  paucis  multa  coroplectar,  quio 
tempori,  sed  i;t  perversis  moribus,  rectus  Umen, 


YAist.  Sqio  enim  quia  in  niulliloquio  peccaiuin  non 
deest,  sed  invitp,  et  in  cliaritate  Dei  exhortor  le- 
ctorem.,  quod  mei  ineinor  in  orailonibus  suis  inv- 
petret,  ul  Fijius  Dei  vivi,  et  Yirginis  inteineratas, 
Deus  bomo,  iiianifestet  se  ipsuin,  et  palam  faciat 
yiani,  qua  nobis  incedendum  esl  in  beneplacito  suo, 
et  dirigat  in  eo  uostros  gressus. 


ns 


lOANNlS  8ARB8BCRIEM8I8 


m 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 

METALOGICUS 


'{9litatogicum[hCttndHmiextMmedid,  Lng,  Bat.  Svomin.  i$Z&]  de  novo  eonluU  lum  eodU$m$,^miim  M- 
blioihecQ  publtca  Caniabft^ieMi  urpaiut  Qi,  %  Sl.l  GlLBft.) 


PROLOGUS. 


Iii  rehus  humanls  iiit  fere  sic  arbitror  eKmalonit 
ui  aliqiia  ex  parie  delractioni  non  paleai;  cum 
mala  de  inerito,  bona  aotem  de  livore  carpanior. 
Uiide  miliimet  persuasi  deiraciorom  acaleps  aequa* 
iHmius  tolerare ;  praisertim  cum  ex  divina  disposi- 
tione  natura  parens  nos  in  ea  aslate  et  regione  edi- 
derit,  editosque  sors  in  ea  condiiione,  conviven- 
tiumque  cgdIu  iocaverit,  qui  malunt  aliena  car- 
pere,  quam  sua  respicere,  componere  vel  eflien- 
dare. 

Sie  nemo  in  seee  tenlat  descendere,  nemo, 
Sed  proicediniis  ipeeiaiur  maniica  dono» 
(Peu.  IV,  iS^) 

Potueram  quidem  scholarUim,  et  eonim  qoi  philo- 
bopbi-e  noinina  proOtentur ,  utcunque  in  silenlio 
cavere  morsus,  sed  omnino  non  possum  conciiria* 
ritim  derites  evadere«  Omnibus  obsequl,  neminem 
Ivdere,  solebat  prodesse  ad  gratiam;  ut  Juxta  co- 
micum  :  c  Sine  invtdia  iaudem  invenias,  et  amicos 
pares;  i  nunc  autem  vel  sic  raro  proflcitur  ad  com- 
inilitonum  invidiam  reprimend^m.  Nam  obbcquendi 
mos  nota  abjeciionis  inuritur;  innocentia  impo- 
teniia;  esse  videtur  professio.  Taciuu-nos  criminatnr 
indoctus;  facundus  acccdit  ad  garrulos.  Ytr  gravis 
sedere  dicilur  in  insidiis,  minus  gravis  a  leviiaie 
culpatur  inepius.  Qui  modesiiam  sequitur  sermonls 
ei  operis,  censemr  factiosos.  Postremo ,  si  rixa 
non  esi,  vix  est  ot  livor  non  sit  incuria.  Si  tamen. 
Iii  alea,  et  veiiaiica ,  caeterisque  curialium  nugis 
omnem  inter  commilitones  consumpsissem  aetaiem^ 
scripta  mea  neqnaquam  roderent,  sicut  nec  ego 
lliorum  scrtpia  redarguo.  Mibi  tamen  pro  minimo 
cst,  ut  scribens  ab  illis  judicer,  qui  magni  faciunt 
mimorumy  bistrionumque  judicia ,  et  velut  senu 
abjectissiini,  espavescunt,  ne  de  iis  perperam  lo- 
qoatur;  aut  seniiat  Thais,  aut  Thraso,  CaHirrhoe 
aut  Bathyllus.  Porro  si  philosophix  professores  per- 
sequuniur  pbilosophanlium  aniatorem,  piane  inju- 
riosl  sunt,  et  in  eani  maie  remunerant  cliaritatem. 
Eos  eniiii,  eisi  nequeam  iiuitari,  cerie  amare,  lio* 
iforare  et  colere  proposiluin  CaI.  Scholarium  vero 


A  debueram  meniitse  Avoren  :  qooe  aiit  qoo<r  snnc 
aui  quod  fuerunt,  qoall  possum  advoctiione  de- 
fendo.  Qiiod  si  utiliter  gessero^  gratia  et  merces 
<!ebetur  eventui;  sin  autem  roinos,  Wunlati.  Hinc 
est  illud : 

flgiiti  nikil^  tnmffi,  et  a  te  perdita  eauem  eU: 
Tanto  plui  aebeSf  Sexte^  quod  erubm. 

Neqiie  enim  a  patrocinandi  oflQcio  excludo  potiorei«. 
ai  inoaa  devotionia  protestor  affectom.  Praesuniio- 
m  supremam  nanum  app<mant,  et  ad  senlen£am 
ferendani  pro  logicis,  judicis  inclinent  ofllciQm. 
Siqoidem  cnm  opera  logiconim  vehementius,  tan- 
Qoam  Inotilis,  rideretor :  et  me  indignantem  et  re- 
nitentem ,  sraiolus  qootidiants  fere  jurgiis  proYOca» 
ret,  tandem  litem  excepi,  et  ad  eas  calamnias,  qaas 

°  procoraverat,  sicot  emergebant  stodol  responders. 
Unde  factom  est,  ot  illom  ordinem  sequl  oportoe* 
rit,  qi!0  ille  urgebat,  et  pleramqoe  silere  a  poiiori- 
bus,  dom  diloerenHir  ohsecta.  Ipse  enim  ppocurabat» 
super  qoibos  arliculis  vellel  orationem  proeedere. 
Placuit  Itaqoe  soeiis,  ot  Itoc  Ipsum  tumultoario 
sermone  dictarero  :  com  nec  ad  seiitentias  sobti- 
Ii4er  exaroinandas ,  nec  ad  verba  expolienda,  sto- 
dioro  soperesset,  aot  otium.^  Necessariis  enlm  occu- 
p:Uionibos  vix  alaquid  aroplius  deducebatnr,  quan 
refectionis  hora ,  vel  somnii  :  cum  ex  maiidate 
domini  mei,  cui  deesse  non  possom,  sollicltudo  to- 
lliis  Britanaiae,  qood  ad  causas  ecclesiaslicas»  mifai 
incurobat»  Ad:bsc  aollicitudo  ret  familiaris,  ei  e«- 

G  riales  nugae,  stodium  exchidebant,  amicorum  Inter- 
pelhiilo  ine  fere  lotum  absorbuerat.  Itaque  Justom 
arbitror,  ut  in  bis  quae  temere  dicta  suiit,  mihi  ve- 
nia  facilius  impendatur ;  si  qoid  vero  t^xierlt  aptiss, 
«i  gratia  referatur^  sine.  q^io.  nihil  poiest  boroana 
infirmitas.  Nam  ingeuiom  bebes  est,  et  memoria 

^  infldelior,  quam  ut  antiquorum  subtiliutes  perci- 
pero,  aul  quae  aliquando  percepta  sunt,  diutios  va- 
leam  retinere.  Linguam  vero  impolium  esse.  stjlus 
ipsc  conviucit.  El  quia  logicae  suscepi  patrocinioio, 
METALOOiCoii  iuscriptus  est  liber,  qoem  quatuor  vo- 
(uiuinibus,  ad  recreationem  lecitoris,  dislipguere 


»«  METALOGICCS.-LIB.  1.  89* 

fvrftTi.  Mm  seribentiQm,  m  yarias  compleitis  A  examln»l>i«,  et  slngiila,  qui»  te  jftdicem  meU  opii* 

«cun»  consocravf,  dom  intelligam  quod  milit  opera 


«im,  ifaat  qnlsqae  probabil  sao,  aul  reprobabit, 
arbftrio. 

Suni  bona^  tunt  qwedam  medhrHn,  nunt  ma!a  plurat 
Onor  itgis  kie :  aliter  non  fit,  Avile,  Hber. 
(Mart.  I,  17.) 
Sic  Martialis;  sic  el  ego:  mjiieiis  sic  nugari,  quam 
ad  formam  Ganymedls,  lepores  agitare,  vei 
Noeturno  putere  mero^  putere  diurno. 
(HoR.  Ep.l,  XIX,  il.) 
•  Ncc  dedtgnatus  snm,  modernorum  proferre  senten- 
tias  qnos  antiquis,  In  plerisque,  praeferre  noo  du- 
bito.  Speroequidem  quod  gloriam  eorum,  qui  nunc 
sant,  posteriias  celebrabit,  eo  quod  multorum  no- 
bilia  mirer  ingenia»  invesiigandi  subtililatem,  dili- 


iton  pereat,  e(  impensa.  Quotf  si,  qnod  absit !  con* 
tigerit, 

Inveniam  alium  sl  nre  hic  fattidit  Atexie, 
(Vinc.  Eel,  ii,  73.) 
philosopbantl  qaemlibet  pricrerens  bistrionem.  Tria 
quidem  sont  (ut  de  consilio  meo  perfoctias  instnia'^ 
ris),  quae  non  modo  mihi  metum,  sed  pierisque 
acriptoribus  pericalam  saiutis,  aut  merili  dispen- 
dium  aiTerunt :  ignoranlia  veri,  fallax  aot  proterva 
assertio  falsf,  et  tumida  professro  yeriiatis.  Novi 
enim  quis  dixent :  c  Tutius  audllur  verilas,  quani 
dicatiir.  i  In  audiendo  enim  custoditnr  humilius, 
sed  in  dicendo  sxpissime  sobrepit  elatio.  Ego  au- 


gentiam  studii ,  felicitatem  memori»,  fecundiiaiem  B  tem  in  ontnibns  fais  agnosco  errore.n  meum,  qai  et 


mentis,  et  oris  facultatem,  et  copiam  verbi.  De 
moribus  vero  nonnulla  scienlert  inserui :  ratus  om- 
nia  qnx  leguntur  aut  scribuntur,  inutilia*es&c,  nisi 
quatenus  aflerunt  aliquod  adminiculom  viiae.  Est 
<inim  quariihei  professio  philosophandi  inutiiis,  ei 
falsa,  qua;  se  ipsam  in  cultn  virtulis,  et  vitae  exhi- 
bitione  non  aperit.  Academicus,  iu  bis  quae  suhi 
dubltabilla  Sapienti ,  non  juro  verum  esse,  quod 
loqaor:  sed  seu  verum,  seu  falsum  sit,  sola  proba- 
biiiiate  contentos  sum.  Ta,  ui  libuerit,  uulvevsa 


reruin  ignorantia  laboro»  et  falsum  sa^pius,  et  magis 
quam  expediat,  tueor,  et  plerumque  tumide,  et 
Cam  elaiione,  donec  me  Dens  corripiat  et  corrigat, 
ipsam  profero  Teritatem.  I3nde  lectorem  et  audito- 
rem,  qiianla  possum  sitppMcatione,  convenio,  ui  in 
oraiionibus  suis  memores  mei  sint  apud  Altissimum, 
impetranies  mthi  prxcedeniium  veniam  delictorum^ 
eantelam  futurorum,  nolitiam  veri,  amorem  boni, 
cnlium  Dei ,  et  ut  corde,  ore,  opere,  exerceantar 
a  nobis,  qux  diTinx  sunt  piacita  voluntati. 


LIBER  PRIMUS. 


Ca».  I.  Calummm  ptm  ut  Cemifieio  auo  responder^ 
kur ,  tMioriiL. » 

Adtems  Insigiie  doottm  natar»  parentis  el  gra* 
ll«,  calnmiitom  veterera  et  majonim  noetroram 
jwtieia  cendemnalam  escitat  Improbas  litigalor, 
et  csnqairens  andiqoe  imperitte  su»  solalia,  sibl 
prollcere  spen^t  ad  gloriam,  si  muMos  similes  sni,  id 
est  kI  eos  viderit  Imperiios ;  babet  enim  boc  pro- 
prtiim  arrogantiae  lumer,  ut  se  commettaiur  alils, 
bona  sna,  si  qna  siint ,  efferens^  deprimens^alieaft; 
dcfecluMque  proximi ,  su«m  putel  esse  profeetum. 
0mnii)n8  anceni  recte  sapientibus  indiibinm  esl 
quod  ntlara»  cleinentissima  partns  omnium,  ei 
diftpositissima  moderatrix,  inier  csetera  quas  genait 
animaniiaf  bQminem  prlvilegio  ratioiiis  evtulit,  et 
usu  eloquH  insignivii :  id  agens  sedulUate  ofltetosa, 
el  lege  dispositiesimft*  ul  booio  q«i  gravedine  fas- 
culentioris  nalaras  et  molia  oorpore»  lardilaie 
preroebatur  et  trabebaiiir  ad  ima,  bis  quasi  sub> 
Tecins  alis,  ad  alla  ascendat,  ei  ad  obtinendum 
verae  tmittadinis  bravium ,  omnia  alia  felici  com- 
penilio  antecedat.  Dum  itaque  nAturaoi  feeaiid;il 
gratb,  ratio  rebos  perspidendis  et  exaoMnandis 
invigitai;  naluraB  sinas  exoatit ,  melitor  frueias  et 
eflic»eiau>  siAgiiiorum  :  et  innatoa  omfiibtts  amor 
bQMi,  oaiuradi  «rgcoie  se  appetiio,  boe,  aat  selQtUy 


C  »01  pr»  cmteris  seqaitur,  quod  percipienda  beati- 
tiidini  maiiine  videtur  esse  accoromodum.Camvero 
beatitudo  eommunionis  ignara,  qa«  aut  qualis  ettrt 
socieiatem  sit,  nee  fingi  qaidem  possit ;  qaisqais 
ea,  qa«  ad  jus  bomanae  socieiatis,  (qmqaodaMmodo 
fllionim  nsturas  unica  et  singobiris  fraiemitas  est), 
conciliandum  et  fovendnm  proieiont,  impagnat,* 
viam  adipiscendae  feiicitatis  omnibiis  videtur  ob- 
siruere ;  et  pr»clasopacis  adita,  ut  in  seconeur- 
rant  ad  inieritnm  orbis ,  natarae  viscera  incitare.' 
Uoc  quidem  est  seminare  inier  fratres  discordiam, 
hoc  arma  ministrare  compositis ;  boc  deniqae  fir-- 
mare  novum  et  magnam  cbaos  inter  Deam  et  lio- 
miiies ;  sic  enim  ad  fi rmioris  nexas  compagero  et 
charitatis  custodiam,  universitatis  partes ,  creatrix 

^  Trinitas,  Deus  nnas  et  veras ,  ordinavit ,  at  aiierius* 
ope  res  aiiera  indlgeret,  et  altera  defoctum  sap* 
pleret  alterias ;  dum  sanl  singuia  qtiasi  singalonim 
roembra.  Semipiena  annl  ergo  oronia,  si  ab  invieem 
dissolvantur ;  sed  aiiorum  fmderatiOBO  perfeeta  ; 
quoniam  omaia  routuis  consunt  auxilais.  Qoid  a4 
beatiindinem  obtlnendam  virtuie  fidelius,  ant  atillasT 
Onid  compeodiosiusf  hae  esi  eniro  fere  siDgolaris 
etoaiea  Tia,  qvam  ad  heniitudlnena  graii»prai- 
paraTiU  Mam  qui  dtra  virtatis  nMritum  beati.  fiont, 
nan  tain  euMlo.iUae  perveniunl»  qaam  tr^nhtar/ 


^^ 


JOANNIS  SARESBEIIlFi<SlS 


Miror  tiaqoe  (non  tamen  sails .  qota  non  potram),  A  natiiram  corrumpii,  qoam  ille  conera?ii«  IJa*|uo 


quid  sibi  vuU ,  qiil  eloquentJsD  negat  esse  studen^ 
clum;  ipsamque  sicul  Yisum  non  csco»  aoditum 
non  sordo,  asserit  graiis  a  natura  pervenire  ei,  qui 
routus  iion  est;  sed  plenius,  si  naturse  manus 
exercilio  rol>orelttr,  nec  tamen  beneflcium  aliquod 
ab  arteprxstari;  aut  id  minus;  quam  labor  artis 
oxposeal.  Sic^tenim  eloquentia,non  >iiodo/«m<raria 
eUt  sed  eiiam  casca ,  quam  raiio  non  iHusiral ;  sic 
etsapientia,  quae  usu  verbi  non  proftcit,  non  modo 
debilis  esi,  sed  qiiodam  modo  manca  :  licet  enim 
quandoqiie  aiiqualenus  sibl  prodesse  possit  sapi- 
entia  elinguis  ad  solatiom  consclentiap ;  raro  tamen, 
et  parum  confertad  usum  socieiatis  hiimaiiac.  Nnro 
ratio»  scientis  virtutumque  parens,  alirix  el  custos» 


parest  sine  derogatione  person»,  sentenliom  im- 
piignnri;  nihilque  turpius,  quam  cum  sententia 
displicet,  aut  opinio,  rodere  nomen  atictoris;  longe 
quidem  probabiiius  est,  ut  opinioni  falsas,  quatenos 
tainen  error  lolerabilis  est,  parcalur  inierdum 
propier  liominein  ,  quam  ut  propter  opinionem 
Iiomo  carpalur.  Singula  suis  sunt  examinanda  in- 
dlciis,  et  paria  ineritissuntorxmia  conrerenda;  iu 
tamen,  nl  rigorem  mansuetudo  cleinenli«  vincat. 
Hac  ilaqiie  contemplatione ,  siippressi  viilgati  no- 
minis  nolam  :  ne  non  tain  erroris  viJear  procoraase 
medelam,  quam  in(ensam  deturpasse  personam.  Ul 
aiitem  verum  faiear,  nihil  est  minus  verum  ,  qaia 
qiiatenus  Christiano  liciium  est,  personam  et  aeo- 


qu.Tde  verbo  frequentius  concipit .  et  per  verbum  "  Jeni'am  apque  conicmno.  Ut  libeiergoille  slertat 


nunierosius  et  fruciuosius  parit,autonininosterilis 
perinanerel,  aut  quidem  infecunda,  si  non  conce« 
ptionis  frnctum  in  lucem  ederet  eloquio  :  el  invi- 
cem,  qiiod  senlit  prudens  agitatio  meniis  .homini- 
bus  piibrtcaret.  Han:  autem  est  illa  dulcis  et 
friicluosa  conjugatio  raiionis  et  verbi,  quae  tot 
e^regias  genuit  urbes,  tot  conciliavii  et  foederavit 
regna,  tol  univit  populos  et  charitate  devinxit, 
ut  bosiis  omnium  publicus  meriio  ceiiseatur,  quis* 
quis  hoc,  quod  ad  utilitatem  omnium  Deus  con-. 
junxit,  niiilur  separare.  Mcrcurio  philologiam  in- 
videt,  et  ab  amplexu  PhilologioB  Mtrcurlutn  avelli^ 
qui  eloquentiae  praeceptionem  a  studiis  pliilosophi^e 


in  (lies  medios ,  quotidianis  conviscerationibus  in- 
gurgitetur  ad  crapulam,  et  in  illis  immundiiiis 
volutatus  incumbat,  qu»  nec  porcuro  deceant  Epi- 
curi.  Caeterum  opinionl  rehictor,  qu:e  multosper- 
didit,  eo  quod  populum,  qul  sibi  credat,  babet ;  et, 
iicet  anliquo  novus  Comificius  ineptior  sit.ei  tameo 
turba  insipientium  acquiescit.  Illorum  tamen  maii- 
me,  qui,  cum  inertes  sint  ei  ignavi,  vidert,  qoam 
esse  sapientes ,  appetunt. 

Cap.  III.  Quando^  qualiter  et  a  quibus  fuerii 
iiutitutuf? 

Ego  quidem  onuiino  non  miror  si  credulos  audiloies 

suos,  mulia  mercede  condiictus  et  mulio  tempore 


eliminat;  et,  quamvis  solam  videaiur  eioquentiam  ^  a«rem  verberans,  docuil  nihil  scire  rctimet  ipse  sic 
nerMniiL  omnia  iiberalia  fitudin  cDnv^Ilit.  omn<»fn      edoctus  sit  a  magistris.  Siquidem  non  facundus,sed 

verbosus,  ei  sine  fruciu  sensuum,  verboniin  folia  in 


persequi,  omnia  iiberalia  sludia  convellil,  omnem 
totius  pbiiosopbias  iinpuguat  operam,  societatis  hu- 
roana»  foedus  distrahtt,  et  iiuHum  charitaii ,  aut 
viciMitudini  offlciorum  relinquit  locum.  Brutescent 
liomines^  si  concessi  dote  priventur  eioquii; 
ipsaeque  urbes  videbantur  potius  pecoruin  quasi 
acpta,  qnam  cmtus  hominum ,  nexu  quodam  socie- 
latis  foederatus,  ut  partielpatione  officiorum,  et 
amica  invicem  vicissitudineeodem  jure  vivai.  Quis 
enim  contractus  rile  celebrabitur  ?  qu«  Odei  aut 
norum  dlsciplina  vigebit?  quasnam  erit  obsecun- 
dallo  aut  communicatio  voluntatum  ,  subiracio 
verbi  commercio  ?  Non  ergo  unam,  non  paucos, 
sed  omnes  sirool  urbes  et  politicam  viiam   totani 


ventumcontinuc  profert,  Ea  tameii  est  caulela  lioml' 
nis,  cum  «qneomnium  dicta vituperel,  otin  astroen- 
da  sna,  aui  aliena  sententia  desiruenda,  nanquam  ma- 
nuro  conserot,  raiione  nnnquam  innitatnr,  nunqiiam 
sustineat  congredi  iii  campo  Scriplurarnm  :  nescio 
quid  arduum  et  ignotom  oninibussapienljbiis,  lomenti 
veniosi  pulmouis  folle  concepit :  unde  aiicui  les- 
pondere,  aut  patienier  audire  quempiam ,  dedigna- 
tur.  Si  enim  quidlrbet  proposueris  ,  ille  convi- 
ciabitur,  aul  ridebil.  Si,  ut  ille  propositum  probe^ 
exspecias,  dilaiio  necessaria  est;  ut,  cum  dlet 
cesserii,  lu   exspeciaitonis  froclu  fraudaberis,  eo 


aggreditur  Corniacias  nosier,  studioruro  eloquen-  d  qood  margariios  suas ,  porcis  alienis,  ut  aii,   noa 


tia  imperilus  et  improbus  impugnator. 

Cap.  II.  Deicriptio  penontB  tuppreeio  nomine. 
ipsum  vero  Tulgaio  designarem  ex  nomine,  et 
lamorem  ventris  et  mentis;  oris  impudicitiam,  ra- 
parJiaiem  manuum  ,  gestus  levitatem ,  foeditatem 
moruro  (quos  toia  vicinia  despuit),  obsceniiatem 
liJHdinis,  derormiutem  corporis,  torpiiudinem  vitae, 
macolam  famse,  publicis  aspeciibus  ingerens  denu- 
darem,nisi  meChrisliani  nominis  revereniia  cohi- 
beret.  liemor  enim  professionis ,  meae  et  fratemae, 
qwt  in  Domino  est,  communionis  indnlgeiidum  esse 
person»  credidi,dam  tameu  non  indulgeatur  errori. 
Defero  ergo  Deo,  pareens  naturae,  quae  ab  ipso  est, 
ei  impugoans  vitium ,  quod  contra  ipsuroesi;,dum 


vult  esso  communes.  Fabellis  lamen  ei  migts,  suos 
pascit  interim  audiloros ;  quos,  slne  artis  beneSeio, 
si  vera  sunt  quae  promittil,  faciel  eloquenies ,  ei 
tramiie  compendioso  sine  labore,  philosophos.  Naiii 
et  ipseaccepit  adoctoribns,  qiiod  nnnc  discipolis 
tradit,  eosque  sic  instilujt,  sicui  ei  ipse  insiiinios 
est.  Discipulosergo  m  pbilosophta  stbi  fjclel  coa^- 
qiialcs.  Qnid  mulu?non»e  sicperfecti  eriuil,jaxia 
iiiud  Evangelii  :  DiecipuLue  omnie  perfectue  eei ,  m 
eit  $ieut  magieter  ejus  ?  (Lkc.  vi.)  Eo  autem  lempore 
ista  Cornihcius  didicit,  quae  nipnc  doceiida  reserval,  * 
audieiida  qoidem  reljcibiis,  ei,  ut  dii:i  soiei,  auri- 
bus  Jovis,  quando  in  liberaltbus  discipllnis,  litiera 
nihil  erai,  et  uhiqoo  spiritiis  quxrebatiir ,  qui,  ni 


9^  tlETALOGtCUS.  —  LlB.  I.  Kft 

niiint,   latei  In  liuera.  HyUini   esse  ab  Hereule  ,  A  n>inis,  aac  rode ,  ei  a  pbitosoplio  nljeiiain » impos- 
validom  scilieet  argumenium  ,  a  forti  et  robnsio 


argumentatore  potestates  vocalium,  quinqne  jura 
regnorum ;  et  in  bunc  modum  docere  omnla,  siu- 
dium  illius  aetatis  erat.  Insolubilts  in  illa  philoso- 
pbantium  schola  tunc  lemporis  qnaesiio  habebaiur» 
an  porciis,  qui  ad  Venalitium  aj^itur ,  ab  homine, 
an  a  funiculo  teneatur.  Ilem ,  an  capucium  emerit, 
qul  cappam  integrain  comparavil. 

Inconveniens  prorsus  erat  oratio,  in  qua  ba^c 
verba,  conveniens,  et  inconveniens  argiimentum, 
et  raiio  non  perstrepebal  rovltiplicatis  particulis 
negaiivis  et  trajectis  per  esse,  et  non  esse ,  ita  ut 
caiculo  opus  esset ,  quotiea  fneral  dlsptiinndum, 
Alioquin  vis  aflirmationis  et  negatioms  erat  inco« 


sibile  credebatur  eonvenienier ,  et  ad  rationis  nor« 
mam  quidqnam  dicere  a«l  facere,  niai  conMinViiitf 
et  rationii  mentio  expressim  essei  iiiaeria.  Sed 
nec  argumentum  flerl  liciium,  tiisi  prasnitsso  no* 
•nine  argumenti.  Ex  arte«'i  de  arle  agere  idem  cral; 
Docebunt  hi  forte,  qiiod  poeta  versifice  nihil  dicet; 
nisi  cognominet  versum  ,  qood  faber  lignariiia 
scamnum  facere  neqoeat,  nisi  scamnom  aut  iignum 
volvat  in  ore.  Inde  ergo  hxe  sartargo  loqoendi 
in  qna  senei  insulsiis  exsallat,  insiiltana  eis  qoi 
artium  veneranlur  aoctores,eo  qnod  nibil  utilitatia 
tn  eis  reperit,  com  ae  eia  dare  operam  simularet. 
Gap.  IV.  Qualiter  evaeerinl  coneortee  errorie, 
C^eterom  bujus  aeclae,  |Niat  damnom  temporiSt 


gnita.  Nam  plemmque  affirmationis  vim  habot  ge-  B  rerumqiie  jacturam,  et  apes  deceptas,  et  propoaiti 


niinata  negalio,  ilemque  vis  negatoria  ab  impnri 
numero  convalesctt.  Siquidem  negatio  plerumque 
ilerala,  seipsam  periniit ;  et  contrafHctioni ,  sicut 
regnlariter  proditum  est,  coaequalur.  -Ul  ergo,  pari 
loco  an  Impari  versetor,  deprehendi  qneat,  ad 
disceptatlones,  collectam  fabam  et  pisam  deferre, 
qox  conveniebatur,  (-0051110  prodenti  consiieverat; 
ita  quidem  si  inlellectui  rerum,quae  videbantur  in 
quaestione  versari,  operam  dabat*  Suinciebat  ad 
victoriam  verbosus  claiuor,  et  qui  uiidecunque 
aliquid  inferebat ,  ad  proposiii  perveniebat  metam. 
Poetae,  historiographi,  babebantur  infames,  el  si 
•piis  tncumbebal  laboribus  antiquorum ,  nolabatur, 


aul  solatio  destltutas»  mulilplex  osus  emersti*  Alii 
namque,  moBacbororo  aui  clericoruiii  clauatrum 
^gressi  sunt,  et  plerique  suum  correxeruiit  erro- 
rem  :  deprebeflidenles  in  se  ,  et  aiiis  praedicantes, 
qoia  quidquid  didicerant,  vaniias  vanitaium  esl, 
et  super  omnia  vanitas.  Pteriqiie,  inquam ,  eo  qiio^ 
qtiidaiH,  in  sua  perdurantes  insania  ,  tumidi  vetiista 
pervepsiute,  roaiebaiit  desipere,  qnam  ab  humili- 
bus,  quibus  Dens  dat  gratiam  ,  lldeliter  erudiri ; 
erubescebant  enlm  formam  discipuli,  qiii  magislerii 
praesampserant  fastinn.  Si  milii  non  credis,  claus- 
tra  ingredere,  scrutare  mores  fratrum,  et  iiivcnies 
ibi  superbiam  Moah,  et  eam  inteiisam   valde  ;  ol 


et  Bon  medo  asello  Arcadiae  tardior,  sed  obtusior  p  arrogantia  absorbeat   fortitudinem    ejns.    Miratnr 


plombo  vel  lapide,  omnibus  erat  in  risum.  Suis 
enim»  aot  magistrl  sui  qulsqoe  incumbebat  inven- 
tis.  Nec  hoc  tanien  dio  licilum ;  cum  ipsi  auditores 
in  brevi  ceerrantium  Impetu  urgereniur,  ut  el 
ipsi ,  spretis  Ihs  ,  quae  a  doctoribus  suls  audierani, 
coderent  et  coiidereni  iiovas  sectas.  Fiebani  ergo 
sommi  repeitte  philosophi ;  nam  qoi  illilteratus  ac- 
cesserat,  fere  non  morabator  in  scliolis  oiierius, 
quam  eo  curriculo  temporis ,  quo  avium  polli  plo- 
mescont.  Itaqoe  reeentes  magistri  e  scholis,  el 
piilli  volocrum  e  Didis,  sicut  pari  tempore  mora- 
baiitur,  sic  pariter  avolabant.  Sed  quid  docebant 
novi  doctores',  et  qui  plns  somniorum ,  qoam  vigi- 
liarum,  in  scrotinio  philosophiae  consompserant ,  ei 


BcBediclus,  et  queritiir  qiiod ,  se  quodammodo  isio- 
ctore,  latet  Itipus  in  pellibus  agninis :  utique  tonsu* 
ratn  et  puliam  vestem  a  superciiio  didlare  causa- 
tor.  Et,  ui  reciius  dixerim,  superciliom  ai^uit,  eo 
qood  tonsorae  vestlbusqne  non  consonet.  Riius  ob* 
servalionom  coiiieinniiur,  et  sub  imagine  philoso- 
phantts,  spiritus  fallacis  elalionis  obrepil.  Nola 
aont  baec,  in  pmni  vestc,  ac  profcssione,  volgata. 
Alii  aotem,  aoum  in  philosophia  intiientes  defecium, 
Salemum  vd  ad  Montempessulanutii  profecti,  factl 
sunl  clientuli  medicorum,  et  repente,  qnales  fue* 
ranl  phiiosophi,  talesjn  momento  medici  erupo- 
runt.  Fallacibtts  enim  referli  experiineniis,  in  brcvi 
redeuni,  seduloexercentes.quod  didiferuiii.  Hippo- 


facllius  insiiiuii,  quam  illi  juxta  narrationes  fabu-  D  cratem  ostcntant,  aut  Galenum;  verba  pruleruni 


losas,  qui  somnianies  in  Parnasso,  repente  vaies 
progrediebantur,aiilcitiusquam  ii  quide  Castalio 
Foiiie  Mosarom  monos  baoriebant  pceilctim  ;  aul 
quamilliqui,  Tiso  Plioebo,  Musantm,  nedum  ma- 
sicorom.  meroerunt  asGribiconsortio?Nunquldrude 
aliquid,  aut  incnllum,  nunquid  aliqoid  veiostobi  aol 
obsoletom  ?  Ecce  nova  •fiebanl  omnia,  innovabatur 
grammatica,  immutabaturdialectica,  coiitemncba- 
mr  rhelorica  :  et  novas  lotius  quadrivii  vias ,  eva* 
coalis  priorum  rogulis,  de  ipsis  philosophiae  adytis 
proferebant.  Solam  comrenieiiltam  sivo  radonem  lo- 
qoebanlar,  argumentoin  sonabal  in  ore  omnium, 
€t  aslBum  BomiBare,  vel  hominem,  aot  aliqiiid 
operiim  natone,  inatar  criminls  erat,  aol  inepiom 


inandita  :  ad  oronia  suos  loquunlur  aphorismos; 
et  menles  humanas,  velut  afflaias  tonitruis,  sic  per- 
cellunt  nominibus  inaodltis.Gredonlur  omniaposae, 
qoia  omuiajactilanl,  oronia  pollicentur,  Duo  lamen 
deprehendi  eos  lldeliori  lenuisse  ntemoria,  et  tte" 
quentius  in  eorum  operatione  versari.  AKerom 
qoidem  Htppocratis  esl  (sed  ibi  vergil  ad  aliom  in- 
teilectum)  :  c  Uhi,  inquit ,  indigenlia,  non  oporiet 
laborare;  1  et  revera  ittopporUinuin  et  inofficiosnni 
opinantes,  dare  operain  iii<ligeniib!ts,  et.el  qoi  no- 
lunt,  aul  nequeunl,  vel  solisverbis,  eorom  plene' 
gratiam  referre  mercedls.  Alierum  profecto  est, 
non,  qnod  meminerim,.Hippocratis,  sed  diligentiom 
adjecto  medicorora  :c  Dom  dolei,  accipe.  1  Oceasio 


«91 


lOANNIS  SARESDBRIERSIS 


S3« 


•t^aideni  esigenili  rasKiflie  opportuMe6t,ctim  doler  A  400  tplelKiereBl  et  snblhimreiilor,  te  pneebiris  «lo- 

eruciftt  ffgroiantem,  slbiqiiecoopereniur  langoentis 

exttlcerstio  et  svsritis  medentls.  Si  eonTaleseil 

seger,  opersm  dsnii  medieo  sseribaior;  si  deftcil» 

^iis  in?sileseat  suctorius,  qui  Itoc  sntea  familiaribus 

suis  revelsvit.  Slqtiidem  impossibilo  est  non  eve- 

nire,  qnod  de  industrts  praeTslicInstus  esl,cum  buie 

sospitatem ,  isti    sinistrum    exilum    pronuntisvil 

«grotanlis.  Si  evssurus  est  »ger,  curalur  faeile; 

bIsI  qiislenns  Incolumitstem  ejits  medicus  prspedit 

Imperiiiis.  Sin  autem  non,  iit  Sollius  Sidonius  ait» 

4  occiditur  ofllciosissime.  •  Qiiidnl?  Nunquid  entra 

jisturae  secretos  Istentesque  cunicnlos  depreliendet 

homo  totiiis  philosopbl»  ignanis?  etqui  nee  recie 

lequi  novit,  nee  recte  inielligere  qoaB  scripU  sunt 


mibus  ingerebsnt;  snty  sub  obientn  necessliaUs 
exercendique  officlit  dum  lucrum  sitiebant,  miiUi- 
plicis  avaritia  voraglno  absorbebsntnr.  Adeo  qni- 
dem,  nt  slc  profleientium  pbilosophonim ,  aul,  nt 
verius  diierim»  deflcicntium  collatione ,  quiTis  in 
tiirbs  profanae  muUitudinis ,  rudis  sd  flagitla  vide* 
retur. 

Cap.  V.  Quanti$  tiH«,.eiciir,  famlia  tlla  deiraken 
aHdeaU 

Solebat  roagister  Gilbertus  (tum  quidem  caneek 

Isrius  Carnotensls,  et  postmoduui  Tenersbills  epi« 

Bcopus  PictavoruH))  lemporis  ejus,   nescia  ridens 

sui  dolens  insaniam,  cum  eos  videbat  ad  studia, 

qu»  prxdicta  sunt,  evolare,  eis  sfleni  pisioria*ii 


— ,», ,  — e— -    , r  n  ^      "^ 

aut  qn»  dicuntur,  cum  fere  qool  disciplin»  snnt,  "  poiiiceri,  quonism  ills  est,  ut  Viebsl,  iu  geote  soa. 


tol  sint  lingiis,  et  In  ipsis  plerumque  anctoribus, 
iion  sit  inajor,  in  corporali  com|iositione,  diversi- 
las  facienim,  quam  in  osu  varietas  linguarom? 
Honioenim  lioiiiini  assimilator;  sed  nec  genielli 
invicein  nsquequaque  se  exprtniunt.  Vox  vocicon- 
formaiur  inierdum,  sed  nec  sororum,  eisi  vis,  nec 
Mnsarum  eadem  eiiam  vods  agiliias.  Consonanl 
eniiri  Toces,  sed  dtspares ,  ipsaqiie  disparius «  stiis 
coaequaia  proportiunibus,  est  apta  conceniui »  el 
qutidammodo  gratior,  quam  si  Idenliiatem  paferet 
siroiliiudo.  Uabent  itaque  lingux  idioinata  sua »  el 
singuli  siiom  loquendi  modum,  quem,  qui  ignorat, 
non  magis  commode  pkilosopliabilur,  quaro  si  pi- 


qiiae  sola  accipere  consiievit  omnes,  aliis  op<>ribi» 
aut  artiOcio  dcsillutos.  Ars  enim  facillime  exerce- 
tur,  et  subsidisria  esi  aliarum,  praeseriim  apud  co4. 
qui  panem  poiius  qusro  ariiGcium  quaerunt*  Sedel 
alii  Tiri,  amatores  litteraruro^uipoie  uiagisterTheo- 
doricus,  artium  siudioslssiinus  investigator,  iiidem 
Willelmus  de  Conebis ,  gramnialicus,  post  Bemsr- 
duro  Carnotensem,  opuleniissimos  et  perlpateiic«ii 
pslatinuSy  qui  logicae  opinionem  praeripuit  omnibus 
coaeuneis  suis,  adeo  ut  solus  Aristotelis  credere- 
lur  osus  colloquio)  se  omnes  opposuerunt  errori. 
Sed  nee  uniTersi  inssnienlibus  resistere  potuenmt: 
Insipientes  itsque  fscti  sunl,  duro  insipienliae  resis* 


tam^  burosna  conontero  verba,  velit  boniiiii  coae-  q  tebant,  el  erronel  diutius  habili,  dum  obTiare  nite- 


qoare.  Alii  profeclo,  similes  mei,  se  nugis  cnrialibus 
msncipaTeruni,  ut  luagnornm  Tirorum  patroeinio 
freii,  possent  ad  divitias  aspirare,  qiiibus  se  vide* 
bsntv  el  judicio  conteientiie,  quidquid  lingua  dissi* 
Diulol,  fatebaniur  indif  nos,.  Taeeo  vias  istorum, 
qoonlam  eas  Polycraticns  noster  diligenter  exsequU 
lur,  eisi  omnes  plene  non  sufllciat  indagare ;  boc 
eniin  Tires  excedit  humanas.  Alii  autem  Comificio 
similest  ad*  Tolgl  prufessiones,  easque  profanas  re* 
lapsi  suni ,  psmin  curantes  quid  pbilosophia  do- 
eost ,  qnid  appeiendum,  fugiendumTe  ;denun.iiet : 
dummodo:  c  rem  faciant,  si  possunt,  recte,  si  non, 
quocunque  modo,  >  Exerceni  foeiiebrein  peeunism» 
alternis  Ticiljus  rotundaTerant ,  adaequanies.  Nihil 


baniur  errori,  Veramumen,  fomus  llle  eilo  eva- 
nuil,et  praedietoruin  opera  roagislrorum  ot  «liligentia 
fodieranl  artes,  et  quasi  jure  posiliniinii»  honoreiii 
prislinumnaetaesunt^et  pqst  exsilium  *  gratiam  ei 
gioriam  ampliorem.  loTidit  Corniflcius,  ei  lurpe 
repuuns,  utsenex  miiieretur  ad  scholas  el  ttisenw 
puer  appareret,seoexaetate  culpare  eoepii,  qoodse 
posse  eonsequi  desperabat.  Seoientias  cnrpebat 
oronlum,  eo  quod  ei  dlssimiliter  uniTorst  seniirenu 
Sic  Tulpes  a  desperatiooe  cerasa  culpat ,  et  ut  dici 
solet  rusticano  proTerbio,  quod  negalur,  ducli 
Inutile.  Inde  ergo  irae,  hinc  lacrytnae ,  hinc  indi- 
gnatio,  quam  adTcrsus  discipulos  memoraiorem 
sapieiitium  concepit  CorniQeii  doinus  :  undique  in 


enim  sordidum  putant,  nihil  stultum,  nisi  pauper-  I>  eos  exercct  dentem,  sed  in  sotiditale  eorum  fran- 


utis  angusiias,  et  solas  opes  ducunt  esse  frucium 
sspieotiac.  Siquidem  celfbra  est  in  corde  eorum, 
quodaii  eihicus,  eisi  boc  euin  ,  quia  conteimiitur, 
dixisse  non  noverinl; 

El  gennst  et  formam^  regina  peeunia  donaU 

Ei  bene  nummalum  decorat  Suadela  ,  Venusque  : 

(lloiUT.,£p.  I,  VI,  38.) 
Hoo  suiem  quasl  quadrivio,  sibt  uiique  necessario, 
evadebant  ilii  repentini  philosopbi,  et  cuni  Cornifl* 
eio,  non  modo  trivii  noslri ,  sed  lotius  quadrivii 
eontemptores.  Naro,  ut  dicturo  est ,  aut  sub  prae- 
leitu  religionis  morgebantur  in  cbustris,  aut,  sub 
Imagine  philosophandi  et  utilitatis  publicae,  confu- 
g^bani  sd  physicain  ;  aot  sob  booeslatis  Telai^ine, 


git,  ut  dicitur,  genuinum.  Impudeuter  eliam ,  (in 
latebris  lainen,  quia  palam  uon  licci),  offuscare  ni- 
titur  splendidissima  lumina  Galli.irum  ,  Laudum 
gloriam,  fratres  iheologos,  Ansellum  et  Raduiruni, 
quoruro  memoria  in  jucundiiaie  ei  benedictione  esi: 
quos  nemo  laceravit  impune,  ei  qui  splis  displicue* 
ront  liaeraticis,  aut  flagiiioruin  lurpiuidiae  obvolu- 
tis.  Nam  de  Alberico  Romensi  et  Siinone  Parisiensi 
palam  loquuntur,  et  proTcrbium  uullum  dicoot,  et 
sequaces  eoruro ,  non  modo  philosopbos  nogant, 
imo  oee  clerioos  patiuniur :  tIx  bomioes  sionnt 
esse,  sed  boyes  Abrabae  tcI  asinos  BalaamUos  doo- 
Uxat  noffljnant ;  imo  deridonl,  aot  sl  qttid  scom* 
niatjce  magis  sui  loedorice  in  oos  dici  potesu  Wil- 


C»  MSTALOGICUS.  -*-  Lm.  I.  gSi 

lelmQS  de  Camiieflif  ,  emtse  convincitnr  flcriptis  A  Nttirieit  lingttam  pteranqoe  redoiet  ariai  virilis« 


propriis.  Tlx  psrcittir  mdgistro  Ho|$oni  de  Stneio 
Yiciore :  et  lioc  qnidem  magis  propier  baiiitom  re- 
ligionfs,  qnam  propier  reverentiam  scieiiiia  aut 
4ocirinjs.  Deo  enlm  in  Ipso  defenmc,  non  personae. 

Kodbertos  Polius,  cujns  menioria  bonis  omitibos 
jucnnda  est,  dieeretnr  flliQs  snlijiigalis ,  nisi  sedi 
apostolic»  deferretQr»  qi»  ipsum,  dedoctorescho- 
lastico,  eanceiiariuffl  fecit.  Ut  autem  lieentios  baec 
familia  aliis  derogaret,  religtonem  eitrinsecam  in- 
duit  paterfamiiias  (de  Interna  enim  eognoseet  D<^ 
minns,  et  jtfdlcabit)  et  Clsierciensium »  Cloniacen- 
siom,  Pnemonsiratenslum,  allorQmqoey  qoonim 
fama  bilariorest,  familiaritatem  eaplat,otabeorom 
tocloriiate  possit  esse  insignis.  Ego  aotem  deirac- 
tionem  e]us  faiuiiiae  aequanimiter  porto,  et  me  fa- 
teor  aliquos  praemissomm  habolsse  doctores,  et  iti* 
dem  allorom  aodisse  discipulos»  et  ab  eis  modicum 
Id  didicisse,  quod  novi :  neqne  enim ,  ot  Cornifl- 
Cius ,  me  Ipsom  docoi.  Nec  multuin  curo ,  quid 
ineptum  in  auribus  suorum  cornicetur.  Ingratus 
enim  est ,  ei  peryersi  ingenii,  qui  profectus  sui 
difllietur  auclorem.  Sed  baec  hactenns,  nimc ,  prae- 
lermissis  personae  ineptiis,  ipslos  seoteniift  redar* 
goamiis  errorem. 

Cir.  TL  Quibui  rationtbui  nitatur. 

Non  est  ergo  ei  ejus  sententia  (si  tamen  falsa 
opinio  senteniia  dicenda  est)  studendom  pneceptls 
eloqoentias,  qaonlam  eam  conctis  natura  ministrat. 


B 


nec  potesl  inieiPdQm  ab  eo»  qood  tenerior  aetas  ebl- 
berat,  doetonim  diiigentla  orodiri.  Qoam  leete 
loquontur.  qoam  espedite,  siiH^ulai  gentes ,  in  Kn- 
gois,  qbts  eis  decreti  difioi  consUtutio  assigoaYlti 
Nunqoid  ariem  orationis  exspectant.  aot  praecepta 
eloqoettaaB?  Poslremo,  qoid  esteloqimniiae  eom  plu- 
losopbiaf  ^altera  enim  coosiuit  iuyerbo,  aUem 
sapleBtlae  ¥|as  afllBCtat,  inYesiigat,  et  cireoit,  et 
interdom  pro  stodio  efflcaf iter  apprebendit.  Plane 
eioqaenUge  praecepu  sapientiam  non  conferont;  aed 
nec  amorem  ejos :  et  saeplssime  qoidein  ei  oM- 
nendae  non  conferant.  Res  enim  philosophia ,  aot 
finis  €jas,  qoas  est  sapientia,  qoaerit ,  non  vorba. 
luqoe  ei  his  llqoel»  qoia  praeeepu  eloqoentiae  ab 
operis  sois  pbilosophla  ellmimit* 

Caf*  VH.  De  etmwHndatlone  alo^nsnilm, 
Cornicator  haec  domos  iDSolsa(saisunion  Yerhis) 
et  qoam  cooslat  tolios  eloqoli  cgntempsisM  prae- 
cepu.  Sleut  enim  de  ae  ipsa  tesutur,  graoiom  tem- 
porum  casaumque  non  potesl  aimul  cormjuneui- 
ram  et  conatroctioni  sensoom  operaro  dare.  EslOt 
loqoator  falso,  dum  veraro  sentiatt  sed  plaiw  son 
acqoiescel,  quia  homo  ofe  mendaz,  el  aplrtto  fai* 
aom  loqoitur  et  falsom  aentit.  Aii  enim:aoperfloa 
sont  pnecepu  eloqaeniiae,  qooniam  ea  aaluraUter 
adest  ant  abest«  Qoid,  Inqoam,  faisios!  fist  enlm 
doqoentia  Cacoltae  dicendi  commode  qood  asbi 
Yiilt  animos  expedlri.  Q«od  enim  in  abdiu  eordia 


aot  negau  Si  uhro  ministrat,  aut  sponie ,  opera  C  ^^  ^  qnodammodo  In  lueem  profert  et  pnKloeit 


superflolt  et  diligeniia;  si  vero  negat,  inefficax 
eat  et  Inanis.  Nam  pleramqoe  ad  maximaram  pro- 
positlooom  robor  accedit :  c  Taniom  qoemqoe 
poeae,  qoaomm  natora  permiserlt  » Adeo  qoidem, 
nt  apod  serieuiem  ftdellaro  historicorom  constet, 
Daedaiom  non  folasse,  qwoniam  ei  natnra  abs  ne- 
gaverat ,  sed  tyrannlcam  rabiem  subito  CTasisse 
lUYigio.  Praeterea  raiio  prjeceptorum,  quod  poili- 
cetor,  Bon  efQcit :  et  omnino  imposslbile  est,  ul 
quis  eloquens  sit,  etiam  diligentissimo  studio  prav 
cepiorain.Sufllcit  enim  ususverbi  loquendique  iuier 
cohabiuntes  commercium :  et  iingua  cujusque  ba- 
bet  poiissimam  facuitaiem,  qui  officium  ejus  crebro 
exercet. 
Apud  Graecos  pianum  est  hoc,  et  Laiinos.  Idem  D  «"*•«  antecwlll,  aul  rarum.  Siquidem  cum  virios 


In  poblicwm.  Slqoidem  non  est  eloqoens^qoiaqoia 
loqoitor,  aot  qoidqoid  voloerit,  utcooqoe  loqollor» 
sed  ille  danuiai,  qoi  animl  soi  arUiriam  eoromodt 
praferu  Ipaaqoe  eommodltas  exigii  Cac«lutem(qom 
a  faclliuw  dlcllor)  ol  aeqoamor  oMrea  nostras, 
qoibos  graum  esi,  in  ea  parte,  Sloieoe  ImiUrit  qai 
adrarboroffl  faciliorem  inlelligeniiam,  raram  eliam 
originem  studiosios  perscraunlor.  Ergo  cni  faeili-. 
us  adest  commode  exprimendi  verbo  qoidiem,qoed 
sentit,  eioquens  est.  Et  hoc  faciendi  /acolua»  ro* 
dissime  eioqiientia  nomiiiator.  Qoa  qoid  esae  praea* 
Untius  possii  ad  usum  *  compeudioeius  ad  opes, 
fldelius  ad  graiiam,  commodios  ad  gloriam ,  iioii 
faciie  video.  Nibil  enim   dotem  isum  natorae  et 


Oalli  nobis  attcstaiitur,  et  Britones.  Apud  Scytbas 
et  Arabes,  Imo  ubiqoe  locoraro,  verum  est ,  quia 
ustts  magistruro  reddit : 

.     •    •    Labor  omnia  vincit 

Improbuu     .  (Virg.  Georg.  i,  U5.) 

et  asslduius    oporis,    in  quavis    arte,    praesian- 

iisaimum  facit  opillcem.  Ad  baec ,  etsi  eloqueniiae 

prxcepu  praflcerenl,  plus  habent  laboris  quam  oti- 

liutis,  nec  dispendiom  operae  aequa  unquaro  conw 

pe nsabitur  retributione  mercedis.  Graeca  plebs,  et 

llebraea,  sine  praeceptorom  diflkultate ,  iingo:e  saa» 

epmpeodlo  otiiur,  et  um  Galli  qoani  Brilones,  et 

aliae  iiidem  gentes,  cemmeraium  verbi,  anteh  no- 

tiicom  slno,  qoam  a  eatbedra  doctoram  extipiont. 

PATaOL.  CXCIX. 


etsapieniia,  quae  foru,  sicut  Victorino  piacoi« 
verbls  potius  quain  subsUntia,  diOeranl,  in  appe- 
tendis  locis  primum  obtineant ,  secandom  sibi  elo« 
qoentia  viudicat ;  teriius  auUni  cedit  locos  boiiis 
corporis,  eique  ad  maleriam  gerendorum,  cobabl* 
taniium  favor  ei  rerum  copia  quarto  loco  soec^ 
dunt.  Secotos  esi  honc  ordinem  ethicos ,  voio- 
romqoe  aeriero  in  ordine  expetendorum  elegaiuer 
expressil : 

Quid  vouai  dnl»  malricula  majue  aUmno , 
Quam  sapere  et  (ari  po4tit  qwe  tentiat,  et  cui 
dratia^  fama^  valetudo^  eontingat  abunde, 
Ht  munauM  vietu$ ,  wm  depeienu  ermmena, 
i  (HoBAf .,  Ef.  I,  IV,  8.) 
9)  ergo ,'  verbl  et  rationis  osO|  aKoram  anlmantium 

il 


8)9  J(MNMS  SARfiSBfiRiENm  X& 

iiaiaram  humana  dfgiiius  amecetiU,  quid  conduci*  A  habuisse  iHilinm^  ncc  Ariitoieleai«egaiuruni  credp. 

De  Boelio  cerlus  sum ;  quta  id  quod  facere  Tel  paii 


biliu  adomiiia,  quid  ad  clarilatem  coociliandam  po- 
tenlius,  quam  io  eo  naiur»  praevenire  consories  ei 
generis»  in  quo  solus  homo  caaiera  vincii?  Uec 
aotem,  cum  omnem  aeuiem  doceal  et  eiornet»  cia- 
riorem  efllcii  iuventatem  :  eo  quod  aetas  lenerior 
gratiar  quodammodo  lenocinaiur,  ui  ingenlum  vin- 
dicei.  Qui  sunt  enim  qiii  florent  inier  concives? 
Qni  sunl  qui  opihus  polloni?  Qui  suiit  qui  praevn- 
lont  viribtts,  et  in  omiiibus  negotiuin  obiinent,  nifti 
ebqiientes?  Nain  ut  Cioero  est  auctor,  nlhil  est  uiu 
Incredibile  aiiod  non  dioendo  flai  probabile;  nihii 
uro  horrendiim  et  incoltuni,  qood  noo  splendescat 
oratione  ei  quodammodo  mansueical ,  tanquam  si 
excolatur.  Qui  ergo  tanti  bonl  contemptor  esiy  roa* 


pote.>l»  non  negabii  esse  creatum.  Sed  ei  iinani» 
quamque  rein  inforinans  speclflca  diOeietitia,  aui  ab 
eo  esi  por  qiiem  facia  suiil  omnia,  aui  oinnino  nibil 
est.  Aliis  qiioque  modis  nalura  describilur;  sed 
quidquid  aliud  a  PJaionico  ponitur,  aut  de  reruin 
numero  tollendum  est,  aui  divinis  operibus  ascri- 
beniium.  Sed  uiamur  ad  pnesens  prima  dcfiiiliione, 
qiue  ad  usum  pnesenlis  articuli  magis  videtur  ac« 
cedere.  Csio  ergo;  sii  poiens  et  efflcax  Yi$  illa  ge- 
niiiva,  indita  rebus  originaliler  :  certet  slciit  viiie 
corrumpi  aut  impediri,  sic  variis  adniiniculis  cepa- 
rari  vel  acljuvari  poiesi.  Nam  ei  pueri  vulgo  gar- 
riunt,  eum  gerendi  aliquid  babere  apiiiudioeni  iia- 


nirestlssime  desipit.  Qui  autem  diligit,  imo  se  dili-  B  ^uralem ,  cui  aptitudinis  negatus  est  usus  ;  qiiod 


gere  simolat,  et  non  excoUt,  nimis  negligens  esi, 
ei  desipteniiae  proximus. 

Cai».  VIIL  Quotl  nalura  }uvandm  eii  u§u  el  exercitio. 
Caeierum  banc  aliqnando  babiturls,  gralis  ipsa 
iialura  largUnr;  et  non  habiiuris ,  eamnegat,  ei 
perpeioo  subtrabit,  uiliquido  constet,  operam  ul- 
teriorem,  aut  inanem  esse«  autsupervacuam.Quare 
ergo,  ilociissimi  Cornificisni,  periliam  omnium  iion 
habeiis  lingoanim?  Quare  non  saliem  Ilebraeam 
irosiis?  qnam,  uiaiunt,  nalura  parens  primigenis 
iradldit  ei  generi  conservavil  humano,  donec  oiii- 
latem  scidit  iinpteias,  et  confusione  liiiguarum  pro- 
sHrata  'OSi  elatio,  quae  iu  coslum  conscenderev  non 
vinote,  sedviribus  moiiebatur,  iurre  consiructa. 
Quare  non  hsnc,  quse  casleris  naiuralior  est,  ut  sic 
dieatur,^aiura  dooente  ioquuniur?  Est  autem  na* 
tora ,  ot  quibusdam  plaeet,  (licet  eam  sii  deflnire 
4Mleile«)  vis  quaedam  genltlva,  rebus  ouinibus  insi- 
ta,  ex  qna  f<ioere  vel  paii  possuiii.  Geniiiva  auieni 
diciiur,  eo  quod  ipsam  ree  quaeque  conirahal,  a  causa 
sttSB  generaiionis  •  et  ab  eo  quod  cuique  est  princi- 
liium^exisiendi ;  res  enim  quaelibet  a  componeuiibos 
conlrabit,  unde  ad  hoc  apta  slt  vel  ad  illud  :  sive 
neeedaot  ad  originem  roaieriae  et  fomiae ,  ui  in 
filmplicibns,  qui  coacervaiionem  partiom  non  ad- 
inHlttni;  sive  ratio  componendt  ad  solius  divinae 
boniistis  decreturo  accedau  Nam  et  haic  Ipsa  prima 
iiiKura  cst,  aiietore  Platone  qui,  sieut  Viciorinus  ei 


enim  gressibile  est,  inlerdum  graili  iion  poitist ,  et 
qui  bipes  est  nalura,  aclu  plerumqne  caret  uiroque 
pede,  vel  aUero.  Cura  iuqiie  non  superfliat»  sed 
naturam  juval,  f.iciliusqiie  reddit ,  quod  taroen  nt- 
cunque  forte  fleri  possei.  Nam  et  Socrates ,  nt  tra- 
diiur,  nalura  peiulcus  erat,  et  roulieroaus  (ut  rerbo 
utar  bisioriae)  naiurae  lamen  intemperantiaro,  ca- 
«iigaiione  philosopbiae  et  virtuiis  exerciiaiione  n*^ 
pressitet  domuii.  Obtusioris  Ingenii  IraduDi  ful^&e 
Scaurum  Rufum ,  sed  sedulitale  exercitii,  in  id  vi- 
rium  evasisse,  ul  Ciceronem  ipsuin  Allobroga  ho- 
minaret.  Si  exemplis  uieiidum  fuerii ,  undique  fiei 
conspicuum,  quia  nec  diJigeiilia  inanis  esi,  ubl  esi 
iiaiura  obtusior;  ei  nec  abundat  cura,  uipote  su- 
'  perflua,  et  sic  ut  fuerii  ad  aliquid  agendum  uatuia 
l»enjguior,  Licet  euim  pierumque  naiura  doiuiiie« 
tur,  et  sitprocUvior  io  alterutro;  iaiiten,  sicut  fj- 
cile  corruiiipiuir  a  negligentia«  sic  a  cultura,  ct  a 
cura  sxpissime  mammescii. 

Nttlura  fUrei  ittudabUe  carmum^  an  aru . 
Otta?<i/iim  eet :  «^  >  nec  Hudiuiu  tine  ditiu  vena^ 
Nec  rude^quid  possii  wdeo  ingenium  ;  aiieriue  uc 
AUera  poMcU  opem  rei ,  ei  conjurai  amice. 

(HoRAT.^  Ari,  poet,,  409.) 

Prodesl  uliqne  naiura,  sed  eaienns  aui  nanquann^ 
aui  raro,  ul  sine  studio  ciilmen  oblineal;  nibil  enim 
est  lain  vaiiJuin,  tam  robusium  quod  diligentia  no« 
enerveU  nihil  iam  ereclum  quod  noii  dejiclat;  sicut 


alli  niulri  tesianuir,  et  ceitlssimam  omnlum  rerum  ]>  «conlra  quamlibel  buiuilein  gradum,  cura  diligens 
mituram  esse  asseruit,  divinam  voluntatem  ;  siqui-  ««•'«'^  «1  conserval.  Ergo  si  naiura  propiiia  csi, 
dem  miiura  creata,  ab  lioc  foiite  manat,  ei  qnidquid  conlenini  iion  debei,  sed  excoli  ui  facile  prosit ;  si 
operatur,  operis  sui  Deum  habei  auciorem  :  iia  adversa,  diligentiorem  culium  exlgii,  utope  viriu- 
'  «ptidem,  nlst  sit  corruptionis  opiis,  et  culpae,  in  quo,  ^»»  •  fclicius  ei  gloriosius  invalescat. 
:ib  auclore  suo  natura  degeneral.  Yis  itaque  origi- 
imliter  indita  coique ,  ex  qiia  opus ,  aut  aptitudo 
procedit,  mitiira  quidem  est,  sed  creata.  Al&as  qui- 
dem  del(piiiones,  qn«  sparsim  in  diversis  repertuii- 
tur  auctoribus,  eo  pierumque  irahendas  arbltrur,  ut 
iiaUira  ^  quae  creata  esl ,  describaiur.  Nam  et  iguis 
artifex,  qui  per  invlsibiles  vias,  procedii  ad  res  vi- 
sibiles  procreandas,  creaius  quidein  est ;  sed  pace  Arl- 
stoieltseiChalcidli,  eum  naiurain  esse  aliqui  diflilen- 
uir.  Item  prinpipium  aiotus  secuudum  se,  a  Dco 


Cap.  IX.  Qiiod  homine»  mtitur  etingue$  facere ,  ^iii 
logicam  impuguai. 

Quis  auieiu  ab  ope  naturae  buuc  assecutus  est 
tiiuium,  ui  sine  sludio  iu  omnibus,  imo  vel  in  uua 
liiiguarum,  eloqiieniissiinus  habereiur?  uiiquu  si 
eloquentem  esse ,  bonuin  est  et  eloqueniissiuium» 
roelius  erii*  Neque  enim  hic  in  conirarium  booi» 
qiiod  proponilur,  comparationis  gradus  excrcscuni. 
Queiiiadmodum  in  eo>  qui  diserius  diciiur,  aut  di- 
scrtior,  cum  posittTus  sapicptiae  seosum  Jiabeat,  ei 


m  iffilrALOGlGllS. -^LlB.   I.  85t 

eloqiienlii!  qVftntQm  eKCi^escii  comparaiio,  uniiim  A  minari  debenu  Sed  de  LIs  Intios  dictum  esi  in  Po- 


deerescii  sapiemio,  ei  eloquii  fluviun  invalescit.  8ic 
enim  npnnuliiB  grammaiicis  placuii.  Sed  licet  ali* 
qnat  artium  ooniingentium  el  dooeiitium  virtutem , 
eiofoii  naturam  aitingaDiy  illa  tamen  qux  ad  pla« 
eii«a  fere  OBt,  naturaliter  sciri  non  potest,  quia 
im  nal«riiliaeiit  non  esi  enim  eadem  apudomnes. 
<2ii0circ«  id  f«od  eai  bomini  .praecipue  debitum, 
iuiprodenier  aine  bominis  beneflcio  a  naiura  exigi- 
tur  :  ai  bm  domust  non  eloqnentiam  criminatiir, 
qoc  omnibtts  necessaria  est ,  et  eommendauir  ab 
onMNbui  t  sed  artes  eam  polliceiitium^  arguii  esae 
iniitiles»  Eo  itaque  opinionis  vergit  hiientio»  nt  non 
onines  mntos  faciai,  quod  nee  ileri  potest»  nec  ex- 
pediiy  sed  ut  de  medio  logtcam  toHat.  Est  enim 


Iycratico« 

Cap.  Xh  Quid  ars,  ,et  de  tpea^us  ingeniorum  :  et 

quod  artibus  excolenda  eunt. 
.  Est  antem  ars»  ratio,  quae  (iompendio  sui  naiura- 
lit^r  possikilium  expedit  faculiatem.  Neque  enim 
impossibillum  raiio  praistati  aut  polliceiur  effeetum ; 
sedeorum,quae  fieri  possunl,  qiiasi  quodam  dispeci- 
dioso  naturx  circuitn  compendiosum  iter  praebet  ei 
parit,  ut  ita  dixerim ,  difBcilium  facultatem»  Cliide 
et  Graeci  eam  fudodov  dicuni^  quasi  compendiariiltii 
rationemi  quae  naturae  vitet  dispendium ,  et  anfra- 
ciuoeum  cjus  circuitiim  dirig.it,  ut  qubd  fierl  eipe- 
dity  rectius  etfacilius  fial*  Nalura  enim»  quamvis 
vivida,  nisi  erudiiltur,  ad  artis  facilitatem  lion  per- 


fall»x,et  ot  ailt  professio  verbosorum,  et  quae  innl-  B  veiiit :  artium  Umenownium  pareiis  esl,  elsqiie,  quo 


tomm  eonsompsit  ingenia ,  et  non  roodo  iliiloso- 
phitt  studiis  (^raeelosit  viam ,  sed  gerendis  omnibus 
raiionem  et  eiitum  interclusit. 

Cap.  X.  Quid  eignifieel  nomen  logica^  et  quod  ofhnet 
ariee  coUndee ,  niii  reprobatas  sinl» 

Ecce  proposiii  planior  est  inteutio ,  et  logicam 
aggreditnr  expugnare,  qiiae  omnis  pbilosophiae  se- 
miias  pari  furore  persequitur.  Yerumiamen  ab  ali- 
qiia  /uerat  inchoandum.  Jllam  itaque  praeferri  pla- 
cuii,  qiue  easteris  uotior,  et  huic  haeresi  familtarior 
videbator.  Gongrediamur  ergo ,  et  quid  censeatur 
nomine  logicae ,  proferatur  in  medium.  Est  itaqiie 
logica,  (ui  nomiuissigniflcaiio  Iatissimepateai),Io- 
qiiendi  vel  disserendi  ratio.  Contrahitur  enim  in-  - 
lerdum,  et  doiitaxai  circa  disserendi  ratiooes ,  vis 
noroinls  coarctatur.  Sive  ilaque  ratiocinandi  vlas 
<loceat,  sive  omnium  sermonum  regulam  prxbeai , 
liroiecto  desipiunt,  qui  eam  dicuut  esse  inutilem  : 
csm  uirumquo  ratione  clarissima  doceatur  esse 
pernecessarium.  Dnplicitalem  vero  hiijus  signiflca- 
tkmis,  nomen  a  Graeca  quidem  origine  contrahit » 
quoniam  ibi  Xdyor,  nunc  eermonem ,  nunc  ra/toR«Mi 
significaL  Sed  ut  quam  latissime  protendaiur  signi- 
ficatio,  ei,  ad  pnesens,  sermonum  omnium  magi- 
ftlerium  tribualur ;  ui  nusquam  convincatur  esse 
Inutilis»  cum  etiam  secundum  generaliorem  mo- 
«Iiim,toti  perutilis  esse  et  necessaria  apparuerit. 
Si  eniin»  ui  saepe  dicium  est,  necessarius  (qiiod 


proficiant  et  perficiantur,  dat  mitriculam  rationeni. 
Exdtal  eniin  primo  ingeniuni  ad  res  aliqiias  perci- 
piendas :  el  eum  eas  perceperit^deponil  quasi  bi  eosto« 
dia  ei  thesauro  memoriae;  ratlo  veroquae  pereepta  ci 
commendanda  vel  commendata  sont,  studio  dili- 
genti  exaniinat,  etex  natura  singulorum,  de  slngo- 
lis  (riisi  forie  labalur  iu  aliquo,)  verum  profert  in- 
eorruptumque  judicium.  Ilaec  triaquidem,  qiiasi 
omnium  artium  fundameaia  et  instrumenta,  natura 
praemitlit.  fist  auiem  ingenium,  ut  Isidoro  placet , 
vis  quaeJam  animo  naturaliter  insiia,  per  se  valeut . 
lioc  autem  exprimere  videtur  ista  dcscripiio, 
quod  natura  aniino  tim  qu.imdaminJidii,  quae  ant 
primitiviis  motus  animae  est,  aut  motuin  excitat 
primitivum»  quein  aninia  exereet  iii  reruin  invesil« 
gationc.  Unde  et  per  se  dicilur  :  Valens,  eo  quo  I 
jiullius  praecedentis  opem  exspeclai,  et  omiies  prae* 
venit,etjuvat  subseqiientes;  praecedit  enim  Inve- 
6iigatiocomprebensionero,examinationem  et  ciisto- 
diam  omnium  sciendorum.  Itaque  proficiscitur  a 
natura,  studio  juvatur  et  exerc^tio  :  ui  quod  (!if- 
ficile  fuerat  in  priina  agit»tione,ab  assidnitate  ua*ia 
reddatur  facilius^eteum  regulas  hoc  faciendC  de- 
prehenderit ,  fiat ,  nisi  desuetudinis  et  negligeollaB 
iorpor  obsistal,  facillimum.  Et  liaec  quidem  est  oro- 
nium  origo  artium,  ui  cum  natura  perjacens,  usum 
et  exercitium  studii  peperit »  usus  ei  exercitaiio 
artem ;  ars  autemt  eam,  de  qua  nunc  agitur,  facul- 


nemo  negat)  est  usus  verbi ,  quauto  coinpendiosius  D  ^^^^^*  ^^^^^  itaque  per  se  ingenium ,  exerciiatio  , 


«loceinr,  lanto  est  doctrina  utilior  et  cerle  fidelior. 
Stiillum  eniiu  esi  in  co  diutius  cum  labore  et  difll- 
culuie  versari,  qiiod  aliter  expediri  facile  et  cilo 
potesi.  Solei  hoc  negligentibus  evenire,  et  qui  ja- 
claram  teroporis  nullius  putaiit  esse  momenti.  Om- 
niam  itaqtie  gerendorum  arles  amplectendse  sunt, 
et  colendae,  eo  quidein  studiosius,  quo  ab  opiima 
pareote  natura  originem  ducunt,  et  nobiliuiem 
generis,  facili  et  felici  gerendorum  proiestantur  ef- 
lectu.  Gerendorum  Idcirco  dixerim  artescolendas , 
ad  diaereiionein  artium»  quae  versaniur  in  malefl- 
dis;  tti  sttni  sortiiegorum,  et  caeterae  reprobatae  ma- 
iheieos.  Quae  quoniam  al>  olBciis  alienae  sunt,  a  toio 
iMiiNBom  coetu,  recie  pliiiosopbaniium  decreto,  eli- 


ex  osn  ab  uiroqne  memoria;  et  ab  his  etiam  Ipsa 
ratio  convalescit,  artesque  producil,  et  hoc  quidem 
pro  capacitate  ingeniorum.  Horum  aulein  tria  suiii 
genera,  sicut  Carnotensis  senex  Bernardus,  fre- 
quenti  colloquio, suis  auditoribus  tradere  eonsuevii. 
Aliud  enim  advolans,  aliud  infimum,  aliud  mediocre 
est.  Advolans  quidein  eadem  facilitate,  qua  perci  - 
pit,  recedit  a  perceptis,  nec  in  aliqua  sede  invenit 
requiem.  Infimum  autem  sublimari  non  potest , 
ideoque  perfectum  nescit;  at  mediocre,  et  quia  ha- 
bei  in  quo  sedeat ,  et  quia  subiimari  potest,  nec  de 
profectu  desperat,  et  philosopbantis  exerciiio  ac- 
commodissimum  esi.  £t  in  hac  quidem  specie  na« 
luram»  opinor,  artlnm  fundamenta  fecisse;usus 


m  JOANNIS  SARESBERJEMSB 

eiiim  hiijiifi  stuilio  iiivalescU.^sl  autcm,  iii  Cice- j^  Cap.  XIII.  Vnde  dtcatur  grtmmaiha. 


«0 


Totii  pl^cei,  sluiliiim,  assidua,  ei  ▼ehemens  animi 
appiicalio,  ad  aliquid  agendum  magna  cum  Tolun- 
4aie.  Memoria  vero  quasi  meniis  arca,  flrinaque  ct 
fiJelis  cuslodia  perceptorum.  Rallo,  eorum  qiise 
sensibus,  aulanimooccurrunt,  examinatrli  animi 
vis  est,  et  fidelis  arbitra  polloruiu  ,  qtis  rerum  si- 
uiilitudines  dissimulitudinesque  perpendens  ,  tan- 
dem  artem  staluit,  qiiasi  quamdam  infinitoruiu 
finitaro  esse  scientiam.  Gum  enlm  in  ea  desinanl 
nominu  Infinita,  ea  omnia  feminino  definluntur  ar- 
ticulo,  iis  exclusis ,  qua?  cerla  su;b  proprieiatis  as- 
signaiione  distinxit.  Species  infinitx  sunt;  sed  haec 
in  eis  finilum  tradidit,  ut  cuicunque  adest  species, 
adsit  et  genus*  Numeri  liifiuiti  ;  omnem  tamen  pa- 


liarum  autem  oroniam  prlma  est  logtca;  tb  ea 
lamen  sui  parte,  qu»  in  primt  sennonum  iRstiiii- 
tione  versatur,  ut  noroen  logiees,  sieal  ]am  diclum 
esl,  quam  latissime  paleat ,  ei  non  modo  ad  diMe- 
rendi  scienliam  contrabalur.  Ksl  enim  gramnitiica, 
scienlia  recle  loquendi,  scribendiqae,  el  origo 
omnium  liberallum  disctplinarum.  Eadem  qaoque 
esi  lolias  philosophise  canabnlomt  ei*  nl  ita  dlxe» 
riin,  totius  lltteratorii  sludii  altrix  priiHs;  qii;e 
omniam  nascenifuin  de  sina  naiorai  teneriUidiiiem 
excipit,  nnlril  inrantiam ,  cujusque  gnidiit  iam- 
menia  in  philosophia  provehtl,  ei  sedutiUte  ma* 
terna,  omnero  philosophanlis  produeil  et  eiiModit 
a^tatem  :  unde  a  primis  ,  tam  scribendi  qoam  lo- 


rero  vel  iniparemesse  dcfinivit;  eiut  quoddicltur,  B  quendi  principiis,  gramroatica  appellalur.  Gnm- 


liquido  comprobeiur  exeinpio ,  disceptalionem  pri- 
mam  casus  intulit :  usum  disceptandi  exercitniio 
auxit.  Discpptandi  rormam,  quse  ars  ejus  operis  est, 
raiio  deprehendit ;  ars  culta  coniulit  faculialem  : 
elquia  artium  natura  mater  est,  roerito  Intnjuriam 
parentis  redundat  contemplus  earum.  Sedulo  igitur 
ingenium,  taro  studii  quum  remissionis  modera* 
lioiie,  excolenduiu  est,  ut  ab  aliero  coiivalescat,  ab 
altero  confortetur.  Unde  egregie  sapiens  quidain 
j(cui  dicti  habeo  gratiam)  ait  :  ingenium  a  natura 
proficiscitur,  juvatur  usu ,  immoderato  labore  re« 
tunditur»  ei  temperato  aeuitiir  exercitio.  Si  enim 
coniposituin  fuerit ,  et  legiiime  exerceatur,  non 
uiodo  ad  artiuro  capaciiatem  sufllciet ,  sed  ad  res  ^ 
^uodammodo  naturalitcr  inacocssibiles,  rectain  et 
«xpeditatn  inveniet  viain  ;  el  ad  cito  discendum , 
«iit  docendum  quidquid  oportet  expedlre,  fidelissi- 
inuin  crit. 

Cap.  XII.  Vndt  artei  dicanlur  tiberalee. 
Sedcuin  artium  innlla  sint  genera,  ingenio  phi- 
losopbantis  aniroi  priniai  omiiiuin  liberales  occur- 
runt.  Ila;  quidem  omnes,  aut  Trivii,  aut  Quadrivii 
raiione  clauduntur  :  et  lanlani  dicuntur  obtinuisse 
elficaciam  apud  majores,  qui  eis  diligenter  instite- 
ranij  iit  omnein  aperirent  leclienero,  ad  omnia  In- 
tellectum  erigerent,  et  omnium  quaestionum,  quae 
probari  possuiit,  difficuliaiein  sufficerent  enodare. 
Neque  enim  doctore  egebanl  iu  aperiendis  libris. 


inatica  eniin,  littera  vel  linea  est,  ei  inde  Ktlemils , 
eo  quod  litteras  doceal;  qoo  nomine,  tam  simpli» 
ciuiu  vocuin  flgurae,  qnam  elemenla  ,  Id  esl  Toces 
flgurarum  inteliigunuir;  aul  eiiarni  linearia  esi,  eo 
quod  sicut  in  magnitudinis  Incremento,  dimeusio 
line»  prima  occarril,  elqoasi  quaedam  mnieria  esi 
superficiei  aol  corporis ;  sic  aspiranlibns  ad  pru- 
fecturo  sapientiae,  discipiina  baec  priroa  gttccarril , 
qoae  iinguam  enidil;  et  lain  peraores,  qotm  per 
oculos,  ut  sic  procedai  oratio,  sapienliaro  incrodv- 
cit;  verba  enini  per  turem  intromissa,  pulstnl  ct 
excitant  iuiellecturo,  qui ,  ut  ail  Auguslinus  •  qoae- 
dam  animae  manus  est ,  reroro  capax  el  percepii- 
tibilis  ol>jectorum.  Litterae  aotem,  id  esl  Sgiine 
prinio  vocuro  indices  sunt,  deindererom,  quastni- 
roao  per  oculoruin  /enestras  oipponuni,  el  frequenler 
absentiuro  dictt  sine  voce  loquuniur.  Trtdii  ergo 
prima  elemeuU  serroonis  trs  ista,  oroloFam  ei 
aurium  judicium  instruit,  ot  non  facillus  qnett  ali- 
quis  practer  eam  philosophar i ,  quam  interphilo- 
sophos  eniinere ,  qui  seroper  caecus  et  surdus  foii. 

Cap.  XIV.  Quod  ipia^  eui  naturalii  non  itl,  naiuram 
imiiaiur. 
Gseierom  curo  haec  ad  placitum  slf,  non  t  Bttiin 
videtur  csse  profectt ;  siqutdem  natnrtlia  etdeni 
sunt  apud  omnes ,  haec  autem  apiid  Oinn^  not 
eadetn  cst.  Artiuni  veromatrem  superlus  collectoin 
fist,  esse  naturam ;  sed',  licet  hjec  aliqnatenus,  inio 


.nut  quxstioiHbus  dissolvcndis  hi  quibus  aul  ratio  ^  cx  inaxima  parte  ab  hominum  instilutione  proces- 


Trivii  omnium  sermoiium,  aut  Quadrivii  lex  totius 
Jialurae  secrela  exponebat.  Unde  sicui  arles  dicias 
suitt,  co  quod  arctaiit  regulis  el  praeceptis,  vel  a 
viruilc ,  qux  GrmcQttpfn  dicitur,  et  animos  robo- 
ral  ail  percipiendas  vias  sapienti»,  aut  a  raiioue, 
ciii  aliinenta  et  incremeuta  parant,  qw£  a  GraBcis 
arsei  noiniiinntur  :  sic  ei  liberales  dictas  sunt,  vel 
cx  eo,  quod  anliqui  liberossuos  iis  procurtbant 
iiislitui;  vel  ab  boc  quod  quxrnnt  hominis  liberta- 
lom,  ut  ciiris  liber  sapientias  vacet,  et  saepissime  ab 
iis  liberent  curis,  quarum  principium  sapientia  non 
aditiittii.  Necessarlas  quoque  saspe  excludunt ,  ut 
agitationi  incnlis  ad  philosopliiam  sit  expeditior 
ua. 


serit,  naturam  tamen  imitJtur,  et  pro  pane  ab  tpsa 
originero  ducit,  eiqiie  in  omnibus,  quantuin  potest, 
stiidet  esse  conforiiiis  :  unde  et  ad  ejus  nuiom, 
vocaliutn  numeruro  ,  apud  omnes  genies»  qHtutott 
ad  elementa  spectai,  qninario  Inclusit;  ntm  tpod 
plerosqiic,  flgursvruni  numerns  multipllclor  e8t.TeQ- 
redos  tamen  iiosier,  grammalicus  scienllt  quam 
opinione  potentior,  etiam  In  sonls  elementtrKs 
ampliorem  nunierum  convincebat.  Si  enim  titen- 
daniur  vocnm,  ut  ail,  difierentiae,  septein  tunt.  lo 
ipsis  quoque  consonantibus,  diversafs  species  semi- 
vocaliuro  et  mutaruro,  itero  simpiieiom  dopliciom- 
que,  natura  formavit ;  qoarum  differeniiam  paieii- 
tcr  advertU ,  si   quis  attendal  ora,  mirabHi  iege 


«41 


yETALOGieUS.  -  L!B.  l. 


W^ 


iiaiur»»  moduhnlia  vooes,  el  poieslaiem  earum  A  CiP.  XV.  Qworf  fl<y«c^ira  w^^ 

siiblili  examiMaUone  perpendat.  Ipsa  quoque  nomi- 

num  impositio,  aliarumque  dictionum,  etsi  arbiiiio 

hiimano  proceaserit ,  naturae  qiiodammodo  obnoxia 

681,  quam  pro  roodulo  suo  probabililer  imilatur. 

Ilomo  enim  ad  exseqiiendum  divinap  dispensaiionis 

•ffecium,  et  ad  insUtuemium  inter  bomines  verbi 

cominerciiim  ,.  rebus  eis  primo  vocabula  indidit , 

qust  pMijacebant,  natune  manu  formatx,  et  quas 

illa»  Tel  ex  quatuor  elementis ,  tcI  ex  materia  et 

forma,  coinpegerat  et  disUnxer^^t,   ut  rationalis 

creaturae  possent  sensibua  objici,  earumque  diver- 

silas,  sicut  proprietaUbus,  sic  et  vocabulis  insi- 

giiiri.  Inde  ergo  (sicut  Boetius  auctorest)  conUgit, 

iit  €  hoc  vocetur  bomo  ,  iltud  ligiHim  ,  aliud  vero 


ttanliviM  primcB  non  apte  coptdttnlur^  ui  eqnnt  pa- 
ironymicuB. 

Procedat  raUoadsecundae  imposilionis  originem, 
nbi,  etsi  non  tam  liqiiido,  domitianlis  tamen  naturae 
claret  auctoritas.  Rebus  itaque,  ui  dictum  est,  cuiu 
nomina  primitas  essent  imposita,  reversus  ad  sc 
animus  imponentis,  ipsis  nominibos  vocabula  indi- 
dit,  per  quae  sermonum  doctrina  procederet  ;*  duni 
eoram  adminiculo,  alier,  in  mentem  alterius  suum 
irajicerel  inteMectum.  Ergo  quod  casualiter  fieeU- 
tur,  et  temporis  expers  est,  dielum  est  nomeu 
avbslanlivnm  quidem,  si  substantiam  signifleat, 
aui  snbstantive.  Adjeciivum,  id  quod  formaliler, 
ttt  sic  dici  lioeat,  inest  subslanti»,  vei  aliquid  ail 


bpis;  »  et  sic  subsianUis  omnibus,  sua  quasi  iin-  »  imagluero  cjus.  Quod  autem  moium  ejus  signiflcat 


l^ressa  sunt  nomina,  Sed  quoniam  ipsarum  muU« 
aiint  differentiae;  alLe  qnidem  a  qnanUtate,  alix  a 
qiialitate ,  aliae  a  variis  accidenUum  formis  :  iiein 
ali;e  ab  his,  quae  familiariora  sunt,  el  ad  esse  con- 
diicunl  :  idcirco  quibus  boc  designaretur,  nomina 
sunt  inventa  quae  possent  adjlci  substantivis ,  el 
•orum  vim  et  naiuram  quodammodo  depingerent , 
&icut  prasmiss»  substantiarum  differeutiae  suls  pro- 
prietaUbua  exprimentur.  Sicui  eniin  accidenUa 
siibslaniiam  vestiuut  et  informant;  sic  quadam 
proporiione  rationis,  ab  adJecUvis  subslantiva  in- 
formaniur.  Et  ul  familiarius  raUonis  iosUluUo 
naturae  cobaereat ,  sicut  substaniia  cujusque  rei, 


Itroporalem  (iia  (amen  nt  lemporaliier)  verbum  est 
appellatum.  AcUvum  quidem,si  eum,  ut  In  agente; 
paseivum,  si  ot  in  patiente  signiflcat.  Ad  similitiH 
dinem  itaque  diciioiittm  primae  imposillonis,  ea^ 
rnm,  qaoB  sectindario  processerunt ,  facta  est  Insii* 
luiio ;  ut  qnemadfflodum  in  iilis,  tam  substanUTis 
qnam  adjecUvis,  dieuntur  quaedam  propria  singtt« 
lomm,  alia  fMnrinm  sont  sua  ratione  communia; 
ita  quttdam  singulariter  dkia,  quaedam  accepta 
commiiniter  inveniantur  in  istis.  Qood  enim  nomen 
dtcitur,  aut  enantiatio,  ad  substanUvorum  accedlt 
raiionem  :  quod  appellattvum,  ant  categorica  prae- 
missis  adnectuntur,  adjectivae  virluiis  explet  offi> 


intentioniset  remissionis  ignara  est;  sic  substan-  c  *'"™'  "*"*  tubstantivoram  deierminai  qualitaiem 


liva  ad  comparaUouis  gradus  non  veniunt ,  ut  nec 
nomina  differenUanim  substanUalium ,  licet  ad- 
jecUva  sint ,  eo  quod  subslaniia  quamdam  iiidicent 
i|naiitatem.  Item  nec  iila  comparantur»  quae  adji- 
ciuntur  substanUis  a  quanUtate ,  eo  quod  ipsa 
qnantitas ,  non  suscipit  magis  et  minus.  Et  in 
siimina,  sicut  solum  accidens  comparabile  est,  nec 
id  tamenoinne  :  sic  solaadjectiva  accideiiUaiu,  iiec 
ea  tamen  oinuia,  comparaotur.  Nee  in  solis  nonii- 
iiibus  conspicua  esl  haee  naiura^  imiiaiio ,  sed  in 
aliis  oranibusoraUonis  parUbus ,  si  diligentius  al» 
tendatur.Pro  eo^quod  subslanUa  »  qoa»  sensui  aut 
rationi  objicitur,  sine  inotu ,  quo  agendo  vel  p:i- 
liendo  aliquid    temporaliler  movetur,  esse  non 


Verumtameii,  sicot  in  operibiis  natorae  subiilior  esl 
speculatio  eorom  qnae  insnnt,  utpole  simplicSum, 
quam  eonim  quas  composiUo  sensnl  ingerit,  aut 
intelleetui ;  sic  in  adJecUvis  secundae  impositionis, 
si  non  adjiciantar  his,  qaibus  naturalifer  addicih 
sunt  qutd  signiflcent,  diiBcilius  esi  intelligere ;  soli- 
dior  esl  enim  nalura  substantix  qoam  verbonim  ; 
et  accidenlia  ejns,  quarn  eorum,  quae  soiisih  aot 
intetfectui  familiariiia  oecurrunl.  Adeo  qnidem,  ut 
qiii  secundae  imposiUonis  adjectiva  ,  pritnae  institu* 
Uonis  substantivls  appiicant,  aut  nihil  omnino  di^ 
eant^  aut  nvgiioqul  sint.  Si  enim  equns  dieatnr 
pairoiiyniiaM,  aut  hypotheiioi  nesMaret,  junclura 
Ineompelens  est,  praepediente  qnidem   raUonera 


poiest,  ideo  ad  destguandos    motus   corporales  0*"*«'"««"^*  P'^"^^»?^^»^'^»»*^^»^"^  ^^^^^ 

agentis  aut  patientis,  excogitata  sunt  verba.  Unde 

i|uia  motus  non  est  sine  tempore,  nec  verbum  esse 

p(»tuil  slue    lemporis  consigniflcatione ;  el   sicut 

iiiotus  is  non  seinper   uniformis  esl ,  sed ,  ul  sic 

tlicam,  muliicolor,.  alio  aliter,  vei  alias  agente  vel 

paUente,  ad  exprimendas  differeniias  eius,  ad  mo- 

iliimnominum  adjecUvorum,  adverbia  processerunt. 

Qiiioeciam  quod  verba  quaedam,  aliqoibus  tenipo« 

ribus  carent,.sicut  meditaUva  et  inchoaUva,  prae- 

tt^rllo  eo  quod  gerendorum  deiiberatio  noo  staUm 

completur,  nec  iniiia  rerum ,  ad  sui  perfectionem 

accedunl,  hoc  noniie  est  expressiim  naitirac ,  npttd 

HiiHianam  rntionein,  vcsiigium  ? 


aliqua  discohaerentia  accidonUum.  Mam  quod  ad 
genus^  numerum  et  casum  aiUnei ,  substantiv6 
satis  cohaerei  adjecUvum.  Sed  principalia  signifi* 
cata  conjungere ,  iion  modo  mentiri ,  sed  etiam 
niigari  est.  Reus  aryrologiae  Virgilios  criminatur, 
dicens  gramineo  %n  campo,  eo  quod  gramino$o  in 
camjH^  dici  oportuit  :  ei  phine  magis  rens  esset,  el 
procul  dnbio  loiige  nugaeior,  st  dixisset  ineampo 
ealegorito^  ye\  patronymico,  Dissolvit  aatero  insian- 
tiaro  eofum,  qui  ex  solis  nituntur  aecidenUhns,  in 
similUttdine  cohasrentibus  sibi»  probare  quod  non 
oinnis  eonsonans,  vocali  snbjuncta,  syllabam  facit: 
6iquidem  I  et  V.  consonantes  subjmicts,  nou  iiiagis 
proflciual  ad  syihrb^ro,  quara.  adxectiva  sectmdae 


S43  K)ANiMS  SARESBERIENSIS  8U 

impoftlllonis,  prlmis  ftubsuniivis  apposila,  a.(l  ie-  A     Primus  ergo  hu|us  senieiUhe  aul  ophiionis  arti- 


ciam  et  aequimodam  locuiionem.  Gonsui  equidem 
dno  esse  peccaia  loquenlium ;  allerum  Qieniicniis, 
alierum  iransgredientis  positam  locu^ionem  :  quod 
ad  minus  isU  committunt.  Primae  et  secund»  per- 
Konae  pronomina,  verbis  inepte  conJMngunlu,r>  nisi 
causa  dlscretionis  aui  signiflQantiie»  licel  sibi  satis 
coogruant  accideniia  dictionom.  Mugatoris  autenii 
dicliouis  rationera,  non  hio  ita  coajrclo,  ut  idem 
frequcnter  dicere,  intelligatur  :  ut  si  in  subsMinr 
tivOt  adjectivum»  quod  in  ^  int^lligij[,urf  quis^  forte 
adjicial,  quale  es(»  hamQ.  raiionaH$  ambufai;  sed 
ad  omnom  d^endi  formam  ^xtendltnff«  Uibi  dictioi 
num  iunctura  inutilis,  et  quodainmodo  stiae  legis 
impleods  ineflicax  esl.  Sed  nec  inutiiis  ost  ]un.- 
Ctvra,  licet  falsi  nota  sit,  el  quod  nunc  eiplicat» 
nunc  involvit.  Lex  enim  grammaiicea  menAiri  nou 
probibet,  etsi  easocieuiur,  ex  quibus  n^llMS»  lin- 
g93e  p^rUtaui  liabenU.  prov^nit  inlallectus,  Ex  eo 
autem  liquidius  est ,  quia  primis  «eGundariorani 
conpetens.  non  fli  adjectio:  quod  si  adjectiira 
l^uipollenter  in  alia  resolvantur  (utsi  (orte  r.edda- 
^iir  pro  nominibos  deflniiu))  appofiitionem  «quipolr 
ieuiJs  termini,  neqMaqqam  borrebil  animus,  et 
ipsius  adjectivi  secuodae  impositionis  formidabit 
«uditum.  Verbi  gratia,  pr.opo$Uio  pr<Bdiearm  e$i^ 
hoc  sequipollenter  yideiur  asserere»  quod  simpli* 
^iter,  id  e«t  «ioe  conditione  allqua  euu^tiat,  au^ 
<[uod  tjsrminuro  babeat  pi;»dicatum.  Oicatur  ergo, 


culus  est,  quem  prxmisl :  quod  adjectivuruni  se- 
cundae  iniposiiionis,  et  substantivorum  priinae  coii- 
jniictio,  etinni  secundum  grammaticae  rationes, 
iiiconsequens  est.  Habetautem  nescio  quid  lateniis 
^fuv^Kf,  id  est  incon$onanli<p ;  vel,  ut  Quintinaiii 
verbo  utar,  cacoziigi»,  id  cst  mala  conjunciioni$^ 
ha^c  appositio,  quani  etsl  nequeanius  t^m  facile 
perspiculs  rati.oiiibos  condeinnare,  per  se  lamefi 
di,splicet  graininatrco  anditori.  Talia  quidem  mulla 
sunt,  qos  sta.iim  offeiidunt,  ficet  eoruui  improbatio 
longiiis  absil.  Quod  forte  in  bls  eyeuit,  qqpnim  vir- 
tus,  aut  viilum  perspicuuni  est.  ^i  mulium  parcal 
hicgranimalica,  «xypo^ytocv  deprehendit.  Illa  enim 
non  inodp  accideiitiuni  dissidenliam  in  dictionuiu 
°  junciura  causatur ;  sed  eiiam  secundari»  inveuT 
tionis  adjeclionem,  iii  ^ubstaniivia  prinuBi^  ducit 
absurdam.  Et  quidein  ea  ratione  ab$urda  at^  quod 
ad  juiicturam  liujusmodi  ammtti  ob$nrde$eil.  Sofi^ 
quis  auditus  rccte  examinat  ea,  ad  quae  surdus  esi? 
Nonne  vox  lassa  est,  quae  in  aur^m  sordam  efitiii- 
dilur?  Qiiia  ergo  Intellectas,  sicol  animai  manut^ 
iia  quodammodo  auris  est;  nihil  omnino  ad  Toceia 
•concepil.  cuju$  rei  iutelligenliam  absurditas  prx- 
clusit.  Atiamen  absurdum  inlerdum  duciiur,  cnjdt. 
est,  pro  tempore,  insolens  et  infrequens  usus,  iiec 
tanieii  iisquc^quaque  absiirdum  est :  sicul  muHa 
informi$  niale  quidein  forinata,  non  tainen  oiuuiiio 
careos  fornia ;  et  sicut  in  lilteris,  quaedam  inuia^ 


(uit^a  ^t  categorica,  haerebit  intellectus»  ob  adj^  G  ^^^  4"^^  omnino  nfbil,  sed  quod  aliaruoi  respectu 


ctlonig  incQmpetentiam^  et  Iprte  citius  de  inepta 
dictionum  jitMCtura  ci^usabitur»  quaiq  mendacii 
iceum  ajrguat  proponeotom^  Sio  autem  dicat^  fuiitca 
eimpiicitejtid  esisine  condltione i^ aiiquid  enuntiai, 
ai^^  terminum  habet  praedicatum,  staiim.  ^lsum 
anguet  audilpr»  nei^  la^en  cito  proaiiiei  ad  eaur 
^iidan  jUD«*turae  io^ptias.  Vlique.  cum  diciturpro» 
yosilio.  categorica,  intelligijlur  babens  praedicatum 
V^rmiDLUiii,  et  subjecium, :  qum  vero*  ij///o|^jiiiuf 
^^rieu^^  signiflcatur,  quoniam  ox  cat^goricis 
^^natJit.  Equfne  categpriciue  quidquid  signiflcet  • 
igno^um  bjiboo  ^SQd  inierim  credo.,  quod  nihil  si* 
guUicaL  Qood  enim  non  invenitur  ujtquam,  esi^ 
pulo  iiusq^uam.  Similis  quoque  abusio  est,  si  quis 


mlnimum  sonent.Haec  autein  adjectio,  penitus  qui- 
dem  absurda  est,  non  solum  falso,  aiii  male  so^ 
nans  in  aure  andientls  (falsa  enim^  non  omnia 
absurda  suni)  etsi  ea  veri  examinator  reprobety  et 
repellat. 

Ab$urdaquoque'dicu»tur  $ingula  pro  jmficto  fa- 
cultatum ,  quae  dlctorum  factorumve  qualitaiera 
examinant.  Grammatica  eniui  absurdam  babet  in* 
competentem  junciuram  dictionum :  sed  ad  exami- 
iiandi  veri  judicium  non  aspirat.  Gaesar,  in  libro 
De  ana/oijria, gramniaticus  quldem  est,  eleviiandum 
esse  denuntiat,  quidquid  auditori  perito  polest  esso 
absurdum :  i  Ut  nautae,  inquit,  scopulum  fugiuut, 
sic  fugiendum  esi  infrequeus  atque  insolens  ver- 


^k^Uequue  desifiit  in,  S :  et  simifi^.  Item :  Cafo  ^  bum.i  Dialectica  autem,  id  duntaxat  acceput,  quod 


sedeM  inter  Janiculam,  el  KaUndae  Martiae,  ^e$te$ 
VPpuU  Romani  quaternario,  aut  uniofie  re^areit^ 
^ut  sermp  non  est»  aut  quovis  secmpne  ougatQrio 
corruptior.  Hujusmodi  sermo  quideo^  eiichiologup 
(ficilur,  id  est  i^rmo  i^iienue  :  eo  quod  adversus  lo- 
Quendi  leges  coeunl  verba.  Main  rrixof  ver$tt$; 
unde  ifislicibifm,  duorttjn  vecsnum  carmeu.  Guim 
auper  hoc  artienlo  muUos  conferentes,  ei  varia 
fentientes  audierim ,  non  pigebit  referre,  ^ec  fort^ 
fudire  displicebit,  quod  a  Graeco  interpreie,  ei  qui 
(«aiinara  iinguam  commode  noverat,  duin  io  Apuli* 
iDorarer,  aceepi;  nam  et  ipsi  volo  referre  graiiaro, 
etaioon  utiiitatis  (quae  lamenin  bts  aiiqua  esi)  saltem 
bonae  voluntaiiS)  qua  audiioribus  prodcsse  cupiebat. 


veruro  est,  atft  verisimile,  et  quidquid  ab  his  lon- 
gius  dissidet,  ducii  absurdum.  Neque  eniin  uiilis 
aut  bonej^ti  flnem  atteiidil  :  civiU$  autem  $cieniia 
utilia  ista  meiitur,  versaiurque  in  fiiie  jiisti,  aut 
hoiie^ii :  et  quae  a  jure  l>ono  et  xquo  iongius  absunt 
(yera  aut  falsa  sint)  aeque  abborrei :  palam  erit  hoc 
ei  in  caeieris  disciplinis.  Sed  nuiic  Graeci  interpre« 
tis  nosiri  procedai  explanatio.  Homo  e$t  rationaU$ , 
rebus  exislentibus  utnunc  sunt,  haec  quodamnMNio 
necessaria  est ,  homo  e$$  ri$%biU$^  haec  proliabilis 
esi ;  homo  e$i  albue^  haec  quidem  possibilia,  dubia 
laineu,  eo  quod  aeque  vera  potest  esse  el  falsa; 
homq  e$i  rudibUi$^  baec  quidein  imppssibiiis  esi,  ui 
oniniuo  vera  esse  uon  possit. 


m 

Nuliam  islarum 


HmLOGKV^.  —  ub:  1.  m 

grammaiim    abliorret,   qufa  A  absurditate  remm  nomlnibus  anllfeetiris  eonjmigi. 


it1iti(He  rnvtfnil  l^gera  suam.  Miliil  islorum  corrigic, 
niliilimmulal':  gratanler  accipit  omnia.  Qiiariam 
corripll  ei  redarguic  logiciis  :  eo  qiio«J  sibi  veri 
fatsique  commissa  est  examinatio.  Etob  Ko^.  qui- 
clcm,  ei  praebere  aurem ,  dncit  absurduin.  Modo 
praftniissTs,  qiiinlam  adjice,  homo  eategoricui  est; 
T^anc  utique  ■bsurdiiaiis  damnat  grammaticus; 
qiii  non  modo  dublam,  non  modo  falsam,  sed  etiam 
fmpossibilem  adniiitebai.  QiiareT  inquit,  nisi  quia 
non  sequitnr  leges  soas ;  perpetuo  enim  dicebal 
Fiihlbiiuin,  baec  adjectiva  iltis  copulari  suhjectis. 

Cak  XVI.  Quod  adjeelha  prmoi  mposUiottU,  in6- 
itanlitis  primii  junguntur, 

Non  aulero  Tice  Ycrsa,  adjectira  primae  imposi- 

tionis,  seciindas  inslitutionis  noininibos  adjicijin- 

postibite  aul  inconscquensest.  Natura  enim  copiosa 

rsi,  et  ubertatis  suae  gratiam  buroanae  indigenti» 

fiicil.  Inde  ergo  est,  quod  proprletas  rernm  redun- 

dat  in  voces,  dum  ratio  affeciat  sermones  rebus, 

ile   quibus   toqiiitor,  esse  eognatos.  Dicitur  ergo 

durus  sermoaut  molUs;  verbum  asperiim,  aut  leve ; 

niiinen  dulce,  aut  amarum :  cuni  baec  tamen  proprie 

corpororo  sint,  non  sermonuro.  Inveniunlur  etplii- 

Kiiiia  in  hunc  modum,  qoorum  niliil  absonum  est, 

aui  falsi  arguitur  apud  Judicein  bonae  fidei,   vel  au- 

ditorem ;  licel  eniin  fides  rationalis  crentura;  dun- 

uzat  virliis  sii,  sernio  tainen  fidells  diciliir,  itein- 

<[iie  fraudulctitus,  etsi  non  tn  ipso,  sed  in  hoinine 

esae  frandulentiam  convincatur.  Solent  enlm  naiii- 

cnlia,  ut  sic  dixerim,  Iransferri  nomina  ad  explen* 

dam  indtgentiam  raiionalium,  cnm  econtra,  Irans- 

sumptio  rationalium  ad  nnturalia,  in  tam  freqiienti 

M80  nequaquam  versetnr.  Sit  autein  translatio,  nunc 

qiiidem  necessitatis  causa,  nuncornaius;  sed  ul  ce- 

lebre  est  apud  eruditos,  ^«or  ornatui  cauia   non 

fit,  ab  arquivocalione  non   ett  atiena.  Quoruin  ergo 

iiecessaria  est  trnnslaiio,  muliis  cominode  appli- 

caninr,  el  pro  modo  eorum,  qiise  diioniur  acciden- 

laliler  praedicari,   sensum  plerunique   mutant  ad 

singula  :    nemo  lainen  conjunctioiiis  incompeten- 

ilam  reprehendit.Et  licet  improprius  idest  transla- 

lionis  seiisiis,  suae  dictionis  priinae  signiflcntioni,  id 

est  quain  a  prima  iiistiiuiione  habebat,  sic  ohti 


Et  quidem  qnae  a  rebus  fitnnpta*8iint?  ad  res  redire 
possiint;  sed  quserinventa  sunt  nt  verhorum  indl« 
cent  qualitatem,  non  ea  coiumoditate  vel  nsa  de- 
▼ocantiir,  nt  renim  indicenl  quaiitntero.  Videniur 
enim  aliquid  habere  siniile  cum  his  generibns  ver- 
borum,  qutt  Grieee  syncategofemata  appellantnr,  eo 
qitod,  slCMl  illorum,  ab  adjnncHs,  aut  est,  airt  per- 
penditur  significalio,  8ic  Ista,  originis  suae  Bociala 
Mermonibus,  suuin  commode  excitant  intelleeHiffi  , 
alio  vero  tradacta,  velul  nainrali  vigore  desiltiKa, 
evanescunl,  vel  absona  suiit.  Si  enim  dicaiur  «^icifa 
patronymieus^  illico  grammaiicus  audilor  vel  dicenM 
conviciabitur,  ut  verbi  vitioin  purgei,  aui  ul  roul- 
lum  loquenti  deferai,  servi  comici  utetar  prover* 
bio  :  I  Bona  verba  quvso.»  Ilaee  ilaque  supplicalio, 
nonae  vitii  quadam  exprobratioesi?  Qui  eniin  pro 
istis  bona  quttril,  b»c  bona  ease  procul  dubio  Mm 
consenliu  Alioqain  elegantiua  diceret,  i  Meliom 
verba  quaeao.»  Profecto  si  modum,  aut  fempvsquis 
quaerai  in  nomine,  causam  el  coinparaiionem  iii 
verbo,  eum  quasi  nugacem  grammaiicus  casttga* 
bll :  unde  non  opinor  quod  paiieniiam  accoinmodel 
diacipuh),  equum  patronymicum  appelianli.  Adeo 
aaieni  ualurae  suae  iimilibus  secundae  iiiipositiottis 
adjectiva  coarctata  8nnl«  ut  non  mo4k>  non  qaeaiK 
ad  rerum  vocabula  evagari,  aed  nec  a  qttibii8  iodiia 
aunt,  ionge  recedere*  Siquidem  proposiiio  recla 
diciiur  bypotheticm^  noroeii  pafreiiymiciiJii.  Si  vi» 
Q  cissim  vertas,  ul  dicatur  -  hypoiheiiMm  nomeii, 
propoiilio  patronymica^SMl  nihil  ulique  dicesygram- 
malico  Judice,  aut  inepte  ioqueris.  Praeterea  penes 
uium  ei$  summa  examinandi  sermoni^  auctoriiast 
neque  eo  nou  reslitueote  convaleacei,  quod  ipst 
condemnal :  biuc  est  illud, 

Mutta  renascentnr^  qnasjam  cecidere^  cadentque^ 
Quw  Hnncjsunt  in  honore  voc4ibula^  si  volet  uim  t 
Quem  penes  arbitrium  cit  eijui,  et  norma  loquendi, 

(HoKki.Anpoeu  70.) 
Siculeniminjure  dicitur,  quod  coniuetudo  oplima 
legum  interprei  eu ;  sic  ei  usus  recle  loqtiemiuni 
esi  |»oteuiissimu8  interprea  reguiarum.  Dude  coiue- 
queiis  arbilror,  quia  jd  quod  nusquam  acripiuiu 
iegitur,  nec  alicuoi  a  recte  loquentibus  auditur. 


nente  usu  saepe  prxvaleaf,  si  forte  ad  domesticuni  D  sed  nec  aliquid  generis  ejus,  prideiii  damuatum  esse, 

aulcerle  nonduin  a  grammaticis  approbalum.  Sed 
nec  primae  invenlionia  oeinina  universa,  credo  ad 


redeant  sensum,  utique  aul  nulla  absurditas  est, 
aul  non  tanta,  quantam  arguimus,  cum  adjeciiva 


▼erborHm  eo  trahunlur,  ut  rerum  significeiit  qiiali- 
tatein.  Ecce  convertibiie  in  bis  ex  usu  oblinet,  qiia: 
ae  praedicaiione  muiua  circumscribont :  ut  in  spe- 
cie,  et  definitione,  aut  proprio.  liein  finitum  et  m- 
finiinm,  ad  designandas  eorum  qualiiaies,  nominl 
adjiciunlur,  et  verbo;  sed  quoniain  iiaec  a  rehus 
aumpia  suni,  nequaquam  absonom  est,  si  vdut  a 
peregrinatione  doinum  redeant,  ut  res  aiiqua  con- 
venihilis,  aut  finiia  dicaiur,  aul  inflnita.  Slmiliier 
unitenule  et  particutare^  licel  in  verbis  eomin  vi- 
geai  appcllutio,  quam  a  rebus  muluata  siint  (se- 
eundae  enim  iingo&itioiiis   noa  suni)  possunt  sine 


omnia  coromode  posse  traasferri,  etsi  ad  «suiu 
traiissumptionis  8icul  geoeraliora,  ita  comiuodiora 
aiul.  Sed  ouia  frequens  est«  aiiquid  extra  regulam 
inveniri,  eril  fortasse  aliter,  quaui  dictum  sil,  ali- 
cuhi  iiivenirit  seu  quod  propositiim  cst,  usus  obti- 
net.  Nam  et  ea  vlcissiiudo,  quae  rerum  est  ad  aer- 
mones,  sermonumque  ad  res,  quae  sibi  invicem, 
quasi  collatione  mutua,  suaa  proprielaies  aiiribur 
uiil,  iranaiativis  aennonibiis,  qiiam  hia,  quos  iusiir 
luiio  secundaria  promulgavit,'  frequeolius  explicar 
tur.  llegulae  enim  univer»iuti  forlassA  casus  dero- 
gat.  Sednos  usuialoqutmur.  IIxc  iiaqiie  tRinsla.- 


ti«ni8  fii,  dvm  wnawlhw,  quod  rerum  est»  et  re-  A  aserinoiii»propnelftkreeedit*lleclefuMemloqjuvBti 


bos,  qQo4  seraioDum  e«t,  aseribitf  quamdam  1<^ 
qiieDdi  parit  indiffereDtiam ;  quaet  aicot  compendio 
a«i,  compoaitia  iageniia  prodeat,  aic  indiacreu  con- 
f undit  et  proatemit»  eiaque  totiua  Teriialia  praecladit 
intelligenliam.  Neceaae  enim  eat  ei»  qui  ad  noMtiam 
verilatia  napirat,  ut  eompoaito  perpendat  ingenio^ 
quid  velit  dicere  etiam  qoi  balbutit ;  nam  el  ia  aae- 
piasime  verum  dicit. 
CkP.  XYll.  Quod  €t  in  poeika  noluram  imitalup. 
Inaiiiaquoquonaturamgrammaiica  imitatur;  pr»- 
ecpta  enim  poetieae»  natoram  norum  paienter  expri- 
innntt  eiigunlqne  nt  artia  opifex  seqoator  naturaim» 
Format  $nim  natura  pwiutttoi  intui  ad  omnem 
Forlunarum  habitum  ;  juvat,  aut  impellit  adiram 
Au$  in  humum  mmrore  grati  deducit  et  angit  : 
Po$t  effert  animi  motut  interprete  lingua. 

(HOKAT.  Ar$  poel.  78.) 

Eo  qoi^m  h«e«  nt  a  nalone  veaiigtia  poeta  non  ree»- 
dm,  aed  habitn,  ei  geatn,  iten  verbo,  oi  loto  oiao 
atudeat  cohamre. 

•..•  Si  «iff  me  fgra^  diolomdmm  aa# 
PrimttmtmiiM.... 

(Ibid,} 
81  gaodere,  priua  gavdendum^  alioqnin 
....  Uaio^  si  mandata  loquerie; 
Am  dormUabo^  tmt  ridebo^...  (i^.> 

Ad  luee*  non  inodo  podom  aul  temporum  ibl 
raiio  babenda  est»  sed  aetatum»  iocorum,  tem«- 
forum»  aliorumquoy  quae  aigillailm  roferre  ad 
vem  praeaontem  non  atlinet :  cum  omnia  a  naturar 


solcecisroi  el  barbariami  viiium  iii  aeriWHio  deeli-> 
nare.  £ai  auiem  baibariamua  eorruptio  dietiomi*  nou 
barbarm^  id  eal  quae  Gneoa  sit»  ant  LAlina.  Si  enim 
harbara  dieiiune  in  noatro  ntamor  eloquio*  non 
barbariamua,  aed  barbarolesia  eal*  Solmcismm  a«- 
tem  eat  eorruptio  non  qnidem  ''dictioniav  aed  con- 
ttruetiome;  cumadversua  l^em  conairueDdi,  in- 
eompetenier  verba  jonganlur.  Fi|  auiem  duplici- 
icr:  autper  partea  ipsins  oraiioniat  aui  per  acci- 
deniia  parliura.  Fer  partea  qoidem»  ut  ai  alteram 
quis  ponat,  pro  alteuit  puta^  praepositionem  pro  ad^ 
verbio ,  vel  econtra  :  aul  st  in  eadem  parte»  genna 
unum  verborom  quia  pro  aliero  ponaU  puu,  so» 
cnndar  inventionia»  pro  eo  quod  pvimaa  eaae  opor- 
luit.  Per  accideniia  vero,  ut  per  qualiiatea,  geoera» 
eaaua,  nnmeroa  et  figuraa.  Similiter  el  io  meiBo 
metaplaamus  reperilur»  qiil  fitinmio  verbo  licen- 
lius  •rgooiomeiri  iege,siouloiborbariamiio«  < 
diciionis  eai  in  8oluto^ekK|uio.  Keitur  aniena 
liatmuOf  ^uaai  trautforwtatio  yf^dafofwtuih^  ooqnod 
quasi  a  Jure  ano  diciionem  transformil«  aol  defor- 
mat.  Sunt  item  schemnta,^  quae  Ti^ria  iiiterpreian- 
lur»  in  verbis  autin  aententiia  :  Ounlque  per  variaa 
diclioDum  lormaa,  ad  etoquii  venuttatem.  Ergo  bar- 
barismuaetmelaplaamus»  in  verbis  singulia  depre- 
lienduntur,  soloecismus  et  scbemata,  non  in  aingu- 
lis»  sed  in  pinrium  conjunctione  fiunt.  Cura  antem 
iria  sinty  ara«  vitium  et  figura  :  notitiam  aii^ulo- 


officiuaproveniant.Adeo  qnidem  aasidet  poeiica  «  ^"'" '*«^^*«'^*»^)>f'««'^*'"™»^*^^^ 


rebua    naturalibus^  ul  eam   plerique  negaverlni 

grammalicae  spociem  esse,  asserentes  eam  esse  at« 

tein  per  ae,  nec  magis  ad  grammailcam,  qiiam  a4 

i-haoricam  pertinere ;  affinem  lamen  utrique,  eo 

quodcum  hia  babeai  praecopia  commonia.  Ringan- 

lur  auper  hoo».qui  voluerint(non  eiiim  banc  pro- 

Undolitem)^sedomninm  pace,  optiior  ut  ait  hioe 

nd  grammaiicam  rcferenday  tanquam   ad  matrem 

et  altricemaludii  aui..Lioet  auieni  neuira  illuruin 

oninino  oaiuraila  sit,  ei  ex  maxima  pane  substan-^ 

liai  auae  hominem,  qui  eas  iovenit»  utraque  laudel 

liuciorem»  naiura  tamon  aliquid  juris  sibi  vindicat. 

Iii  utiaque  profecto»  aut  poeticam  grammatica  ob- 

iliiebily  aut  poeiica  a  nnmero  liberalium  diacipUnar 

rum  eliniinabilur,, 

Cap*  XVIii.  Qifid  le^ttt  doeeai^  ei  qtud  vitate  gram^, 
matica. 

Traditum  quidem  est»  yammaticam  otte  reete 

teribendi  recieque  loquendi  tcientiam.  Recto  quiditm 

dicilur,  ul  vitiuin  excludat,  ut  acilicet  in  scribendo 

aequatur  ortbographiain,  in  ioquendo,  arlis  el  usus 

auctoritatenu  lo  eo  autem  orihographia,  id  csl 

recia  scriptura  cousisiit»  ut  qu^eque  Ijttera  auo 

liotiatur  loco,  nec  alterius  usurpel  officium  aui 

deaerat.   Loqui    autem,    esl  articulau    ei  liite- 

rala    voce  auum  interprotari   Inlellectuin.   Nam 

quod  dicitur, 

...  iVttftt  slantsgtte  loquuntur 

(Ovm.  Uet.) 


arte  munirit  iiec  vitium  declinare,  nec  venustates 
auctorum  facile  poterit  iiuitari.  (}uod  ai  eorum 
ignarus,  recte  scribii  *aui  loquitur,  peritiae  ejus 
atcribendum  non,est,  eo  quod  casus  agll  vtrfMiu 
Opus.  Ars  iuque  est  ^ttaai  ttrata  publica^  qua  ire, 
aiubulare  et  agere,  sine  calumiiia  et  concossione 
oronibua  jus  est.  Vitiuin  esi  onmibus  devium,  nt 
qui  in  eo  iter,  actumve  exercei,  ottl  praecipitini^ 
subeat,  aut  calumniam  el  concussionem  interpd- 
Untium  paiiatur.,  Figura  vero«  medium  tenel  lo- 
cum  :  el  dum  aLiquatenus  recedit  ab  uiroque,  noa 
cadil  in  alteruiiius  raiionem.  Omnes  ilaque  sequun- 
tur  artein,  quia  praecipitur;  declinanl  vitlum,  quia 
probibetur,,  aed  nonnuUi  figuris  ninniur,  quia 
B  permiuitur.  Nam  inier  vitia,  barbarlsmum  scilicet» 
eisolcecismum,  ei  artem,  quae  virtus  eloquil  est  ei 
iionna,  figuite  et  scberoaia  sunU  l(etaplasmu8  sci- 
lim,  si  ratione  pecceiur  in  verbo;  scbema,  si  ex 
causa  probabili  deiiclum  sil  in  conlextu  verborum. 
Lsteiiiin  leste  laidoro,  ligura  i  vitiuin  cuni  ratione,  » 
iucoqiie  solia  auctoribus,  auclorumque  aiinitibus, 
viris  scillceieruditissiinis,  qui  dicendorum  lacen- 
dorumque  noverunt  raiiones,  b;£C  liceniia  induige- 
tur  :  c,  Ibgnia,  ut  ait  Ciceco,  et  divinis  bonis,  banc 
iicenjliam  asaocuti  aunt,  ».  et  assequuniur.  Non  esi 
levis  aucloritas  per8ona.rum  :  omnla  dicta  vel  facia 
laudem  aflerunt,  vel  criinen  auferunt,  quam  fruair» 
aflTeciat,  uist  qui  se  in  magnis  bonis  itniiabilern 
pr»bel.  ProrccU)  baec  aliarum  virtuiuin  au^toriias 


m  lieTALO€ICI}S.  —  LIB.  I  V» 

meroiiy  M  toe  vtlia  Mj«niiii,  dalcia  m»!  ei  ginUA  eorrig«8  n^i)loq«e  sUidio  ignoiom  pneciptlium  df- 


posierif.  Umle  in  locuado  D$  ordtiw  Aogiutious  : 
c  SoimdmiM  H  bmr^^rUmoM.  <taos  ^ocaiit  poelas,  et 
qiioo  adainoveruDi«  seiienMilo  el  neiapbsHioa,  ma- 
taiie  malnenifit  appoilare  noimnitMiat  qoafi  mani- 
feala  viiia  deelinafo.  Delralie  tatnon  ista  carmini- 
In»,  soaTissima  eondimeota  desidorabo.  Transfer 
in  liberan  forensemqiio  dieilonem'*  qois  non  eam 
fiifevet  atqoe  in  thoalra  se  eondera  Julieliit?  > 
Congore  nulla  in  unmn  loeom,  toiom  arle  poiidum 
ei  raaeidnm  fasiidibo.  Rrgo  moderatorremm  oitb, 
ea  nee  idiililiel,  nee  nusqnam  esse,  palietur:  qoibos 
inierpoaiiis,  aiias  incens  et  vilis  origitur  et  illuslra- 
lor  oraiion.  Ilase  tilo;  ut  a  pr«cepia  eonsfet  autori- 
laliu  qoam  neeessaria  sil  ootitia  eorom,  qo»  doclio- 


ciliiabis.  At  in  reguiis,  vix  aiiquid  utilius  aui  coin- 
peodiosios  dizerim  ea  parte  ariium,  qux  dum  ligu- 
ras  notal  auctorom»  virtutes  et  vitia  serinonum 
ioculenter  ostendit.  Unde  nijror  qoare  tantopere  a 
coaeuineis  nostris  negligitor«  cum  utilissima  sii,  et 
compendioaissima,  ot  fere  ab  omnibus  scrtptoribos 
bi4os  artis  diiigentisaimo  pertractaU.  Ikuiaios» 
Servius»  Priseianos,  Isidoros«  CassiQdorns»,  Beda 
nostor,  et  alii  quain  plores,  eam  sing«li  tractanl, 
ut  uisi  ex  negligentia,  ignota  esse  non  possit.  Quio- 
liiianos  qooqoe  dtim  baac  tr adtt,  tantis  eHert  pra^ 
GOuijS,<  otsiue  liac  nec  nomen  proressionis  dicat 
conatare  grammatieo,  et  frustra  ad  ariis  peritiant 
aspirare»  ».  Verborom  auteoi  sigtiilicatio  diiigeiitiiis 


ribus  eoncosaa,  ooHie»  fero  latitodinem  oecupant  B  excotienda  eat,  et  qoid  sermo  quillbet  iu  se.  qoid 


•criptorarom*  otqoi^proprie  ei  flgoraie  dieta  Itom- 
qiie  vitioaa,  non  didloerint,  ran>  fldoieai,  nonqoain 
yreto  faeilem  eoromi  qo«  scripta  aoni»  iiitoilifen- 
tlam  asseqoantor. 
€ap.  XIX.  QNod  fg%tnummperutUi$  m  co§Hitio. 
INaponli  ei  iropoa,  Id  cat  modoff  lomffanoai,  oi 
mm,  a  propria  slgniOcatione  ex  caosa  probabili, 
aormo  ad  non  propriam  trabilor  signiOcatlonem  : 
qoalis  esi  melapbora,  metonymia  et  synecdoche, 
el  almilea,  qoaa  enomerare  iongum  est.  Sod  et  bi 
ad  vodom  sebemaforo  privilegiati  soni,  ei  solis 
CHrodttissimis  palet  osus  eorum  :  uniie  et  lex  eorum 
arctior  est,  qua  non  permlltonlor  longios  evagari. 


nb  adjunetia  in  contexlu  possiti  soleriios  perscni- 
tandom,  oi  sophismatom  ooibras»  qose  verum  ob* 
nubilanl»  diacolere  possit.  Dicendi  auiem  ratio 
peosandaesi»  <  ex  circomstaniia  dictor^imt  ex  qoa- 
liute  porsoiisD.  ex  qoalilato  anditorpm,  ex  ioooei 
lempore, »  aiiiaqoe»  vario  aaodn»  apod  dillgenlom 
exploratorem,  cooaidenandls»  Si  qoia  aoiem  Us 
diiigenler  Inaiileril,  qiua  adveraos  tria  lotellecUiS 
repagula  praposita  snni,  profiectom  aoom  .In  scri- 
ptis  et  dlctis  inteliigendis*  01  ipae  mirabitor»  ol  aiiia 
veuerabilis  apparebii* 

Caf.  XX.  InqHtbu»  grammntieum  oporUai  oceupari. 
Versaiur  et  clrca  aiia  grammaltcn  stodionH  el 


Regolarlterenimprodltomest,quiaftgnras  exieu^c^oa  modo  iitteramm.  ayliabarum  dictionomqoo 

naioram  consideral,  ei  pedes  In  metris«  acceutua  in 
syllabis,  attendit ;  sed  ei  figuras  aocentoum ;  ut  aciaa 
coi  syllabflB  gravis,  aeutus  aot  circomflesos  aceen- 
tos  innitator.  Seiisos  quoqne  distingoii  positoris» 
id  est  flgoris  indicaniiboa  obi  colon,  obi  eamnw^ 
olM  periodos»id  esl  ubi  subdislinctio«  aol  media 
diatinctio,  aot  diatiuciio  fadonda  ait.  Qood  qoi- 
doio  signifleantios  interprotari  possomos»  ol  sk 
ction  oMm^npo,  (oamui  orKWM»  fflodm  ^r^ 
emiaif  qoi  sermoois  soniantiam  daodiu  Sed  qoi- 
daii^  ot  patentiua  aiit  dicuni  <ao  roete  vidorinl 
ipsi)»  tolou  essetobi  vuigaritor  poneiom  diei» 
moa  aut  qoemdaro  opiritos  iraetom  :  fswaw» 
obi  qoasl  divisione  media  poramnr  veraom;  f^ 


^e  non  licet.  Sl  quis  eilam  in  iranslatlonibus  et 
figoris  aoctorom  stodioslor  imitator  esl,  caveat 
ne  sH  dora  Iranslaiione  Ogara  incolta.  c  Virtus 
enlm  aennonis  oplima  est  perspicuilas  et  fecnitas 
Intelligendi*  »  Ei  scbematom  causa  est  nece$nia$^ 
ant  omatui.  Nam  sermo  Instliutus  est,  ot  explicet 
Iniellectom  :  et  flgorae  admiss»,  ut  quod  in  eis  ab 
nrte  dissldet.  aliqua  commodltate  compenseni.  Ho- 
mm  aotem  roaxime  necessarla  est  cogniilo,  qula 
in  omnibus  quse  pnepedtunt  inteilectum,  irla  solent 
prae  caeteris  accusari ;  baec  autem  suut  schemala  ad- 
|iitYCtis  tropis  oratorum,  sophismata  qoae  fallacia- 
ifiiin  nube  obdocunt  autmos  audtiorum,  et  ralioniim 
diver&itas,  quae  prvjacet  in  aiiiiuo  dtceiitis,  et  re- 


cum  inieltigentije  cognlia  parai  vlam.  Siquldero,  D  riarfam,  qoas    serroonis.aoflsom  eom  integrltnto 


ui.  Hilarlus  alt  :  i  Intelligentia  suinenda  est  ex 
caosls  dicendi ;  i  alloquin  etlam  io  ScriptQris  ca- 
nonicis  rivbunlur  Paires»  sibique  ecuut  etiam 
evnngelist»  contrarii,  al  judex  insul^os,  ad  solam 
dictorom  soperflciem,  et  oon  a^  dicentiojn  mentes 
aspiciat.  H(ic  itaque  perversi  ingeiili  est,  et  suum 
aspern:inlis  profectiim.  Noniie  Saloinon,  non  modo 
iii  eo«leni  lihro,  et  in  eadem  paglna,  sedctiaincon- 
«iiiiuis  versibus,^  diclt :  Ne  re»pondea$  $tulto  $ecun^ 
fium  siultiiiam  $uam^ne  elJHciari$  ei  $ifiiilh  ;  et :  ife- 
apondeslutto  secundum  $tuUitiam  itiam,  ue  $ibi  fo- 
pieu$  mdeaiur?{Prov.  xxvi.)  Iiaque  regulje  sciem!» 
suni,  ui  ad  iilas  consiet,  quid  in  sermone  recium 
uia,  <iui !  enorme ;  quia  uisi  ad  rfgulain^  prava  noa 


eoncludit.  Sont  el  noiia,  qua  aeriploranHn  diatiiK 
goont  niodoa,  ul  deprebendator,  qoid  in  eis  bmi- 
dom,  qotd  obscorom,  quld  cerMHO,  quid  dobiom  ; 
et  in  bunc  modomt  plorima.  Para  hme  iaaen.ania 
J^m  ex  maxima  parle  in  deaoeiodinem  abiii  ^  adeo 
quidom,  ol  siodloslsaimi  litloram  merito  Memnlor, 
ei  fero  logeant,  rem  olillsaimamt  ol  lam  ad  aea 
retinendaa,  quam  inteliigendas,  oAaaciasimam^  ma- 
joroni  nostrorum  invldla  nnt  BagUgenlint  artom 
dleo  deperisao  ooiariam.  Dlee  mirelor  quia^  uninm 
vfm  Aiisse  in  notulis  ;  eom.  ei  mosiei  eanloroa» 
pnocis  dMraoteribiis,  moliaa  acntarom  el  graviqni 
diHtereniiaa  indloeni  voeoroi  £i  alb  boc  qoyenr» 
characicres  ilios  mosicie  daves  diconu  Si  tMiien 


S8i  J0AKNI8  SARB8DeRiE»lS  iSi 

ttnti  uienti»  dati»   fuH  In   nololls,  minim  estXcibanit  tt  dttceiite  itnri  sunl^  rtdivdiiffi  enidii: 


iioslros,  licei  pltira  scierint,  n«)n  tgnavisse  majores, 
:ini  UnUe  scienti»  perdltas  esse  cltves.  Seneca  se 
ariein  cnmparanilft  memoria  tradllurum  facillime 
Itolllceinr  :  et  minam  innoiulsset  mihi,  sed  qaod 
eam  iradiderit,  oinnino  non  recolo.  TnHius  In  rhe- 
loricis  operam  dedlsse  vlsiis  esi;  sed  similibdsmei 
moltttm  non  prodest.  Eisunt  attem,  qu«  discere 
vix  siifficimas,  sed  minns  cnranms.  Proflcereot 
lamen  phirimuui  regute  analogiarum,  eiyinologia- 
rum,  glossematum,  differentiarom  ;  etqiiae  barfoa- 
rismi,  soloDcismi,  aUorumque  viiandorum  vltia  mon- 
Blrant ;  roeiaplasmitm,  scbematumque  et  iroporiim 
lieentiosas  et  ornatas  edocent  ratlones,  prosas 
aperiunl,  meirorum  leges  educunl,  et  eipoount 


et  iie  btri>ariamo  aui  solmcitmo  balbtttlaai,  Ib  ter- 
moiie  peribrmat;  ptccanltt  aoiem  casitfti  femb, 
et  ungiientthonesutis  ei  oUlitalit,  qoae  ez  ta  pra- 
venit,  ptlienlinm  mttigat-  pmnam.  Monaaa  qooqne 
ad  recio  soribtndttm  reddli  ideneam ;  atnil  ei  vi- 
som,  nteipartes  littenedemiore8,aNt  veliMB  nsul- 
tlpliciter  ritbbratomt  obttare  mm  potsii.  Aperit 
aores,  qots  Itm  gravibot,  qotm  aeosis,.  Iiae  et 
cunciit  vtcibat,  reddlt  tceommodat.  Sr  crgo  ita- 
i«m  oiililttls  prastitt»  ei  tlavlt  eti  emeiom  scri* 
ptnrtmm,  et  toiiot  ttmtenit-meter  et  tribitrt,  qtb 
etm  a  phllosophta  liminihot  treelui,  niei  qni  it- 
lelligtniiam  eorem  qose  dieoutnr,  aoi  teriplt  soat^ 
ad  pliilosophtndtim  creditesse  toperilatns.  Uiiqtt 


cMiMis,  ei  qut  rttione  uii  oporieai  in  hlsioriis  aut  ®  qwi  eam  abjiclant  aoi  conitmttont,  cmeot  es  tnrdas 


narratlonibns  fabolosis.  Si  qnis  Islonim  defluitlones 
Hgiirasque  desiderat,  superiorom  gramraaiicorttm 
tlbrosevolvai;  qiiossi  nniversos  ad  manum  habere 
non  potesl»  exploret  quid  seilu  dignom  earpat  a 
tingoiis.  Qnia,  etsi  non  omnis  ad  omnla  qoaBqne 
tttUis  inveiiiior*  ad  melia  isidoret  lameo,  et  saiis 
eommottis  est»  et  diligenti  brevtiate  laodtbilis;  ei 
ti  teiot  haberi  non  potest,  ad  Instmciionem  l4*gen- 
dorum,  phtrimom  conferi  ipsius  memoriter  vel 
lianc  leiiuisse  ptrticultm. 

IIap.  XXI.  Quantis  wris  placuerit,  ei  quod  tine  ea 
NON  magi$  ifuit  phiiaeophari  poteei^  quam  li  Ht 
wrduit  ttti  mjiiMs.  ,  v  ' 


phllotophicis  stodiis  faeluni  apiloret»  qmm  eos. 
qoihttt  iiaiorae  grailt  integri  aetitttt  vigorem  con< 
ittlii  ei  contervau 

€ap.  XXII.  Quod  auctoritate  Seneca  swum  tueatur 
error€m, 

M^igno  lamen   se  CornMciot  iaeiiir  jndiee,  et 

erroris  sui  Stnecam  laudat  auctorem-  QhI  qoidem 

duabiis  de  cattsis,  merito  t  pluribas  confttaeodaiar. 

Mullus  enini  esi  in  laude  virlttiis  rooriNiique  dt- 

cirina;  eicommatico.  gtntre  dicendi  uient,  qnod 

breviier   et  succincte  sentettlas  colligii»  ^emain 

verborum  splendei  :  ui  eis  displieere  nen  possic. 


qul  aui  virlutein  tmant,  aui  eloqaeiittam.  Nam  ti 
Ptiel  ex  hls»  non  ciret  onum  grtmmaticain  oe-  q  pAce  Qoiniiliani  loquar  (qui  sic  bominit  iogettiara 


enptri;  sed  td  omnfa,  qnse  verbo  doceri  postttoty 
vt  eoriim  eapac  siit  ftnimom  prvformare  :  onde 
qatniiim  ei  omnes  tlia  diseiplin»  obnoxias  sini, 
qulsqttt  contiderei.  Ad  laudem  soam  referendom 
poiani  qaidam  nosimram«  qood  sine  graromatica 
gtrriuni,  eamqne  ereduni  inntliem,  ei  palam  coN 
imni»  glorianies  se  ei  operam  non  dedisse.  At  Mar- 
cns  Tttlliiis  non  tdertt  flliom,  a  quo  iu  epistoliSy 
slcut  apparet»  ^rtmmailcam  inslamissime  exige- 
btt.  Gains  Caesar  de  analogia  libms  edidit ;  sciens 
tiiie  ea,  neqoe  td  pliilosophiam  (iit  qua  peritissi- 
mes  erat)  nec  td  doqoeiitiam  (iu  qot  petentissi- 
nitts),  potsequempitm  pervenire.  Qolntliianut  etm 
commendti  tdeo,  «i  dictt :  c  quit  osus  grtmma- 


laudat,  utjudicium  culpet»  dicitque  enm  dntcibas. 
vjtiis  abundasse»  et  roagis  placuitse  puerit  qaam< 
eraditis,  tt  summas  rerom  miotttisslmis  tenien- 
Uis  frangem,  unde  Ubri  ejus  ab  uno  impertioraiii 
appellati  sunt,  arena  siue  calce),  nuUus  inler  genSt* 
hisetbicos  Invenitury  aoirtrus,  ci^ns  verliis,  att 
senientiis,  in  omni  negotio  commoilius  ttii  pot6i$. 
Ad  omnlt  enim,  suum  aliqold  conforu  Seniii  btc». 
quod  discipljn»  liberales  virnm  boiiiim  non  faciaia^ 
Ego  ei  consentio,  et  de  alils  boc  ipsam  arliitror. 
Scientiaenm  infiat{l  Cor. viii,i),sed  charitttsola  vi- 
rum  facitbonum.bepriinitartes.sedtameot  plftloso- 
pliia  nonrejicit;nequeenimsoli  pbilosopbl  boni  Tiri 
siint.  Grammaiicus,  iiiquit,  clrca  coram  sermonis 


lieeSt  ei  aoMr  ItctioDls,  noo  scbolarum  ttmpori-  ^  versatur ;  ei  ut  iongius  evagetur,  circa  hlstoriis ; 


bos»  sed  vita  sptiio  ierminetor.  »  Mam  et  ioieni- 
gere  dotet  ei  dicere  ;  tccentos  regit»  et  ipsius 
Yeelt,  qut  oiinsar,  proot  personis  et  rebos  conve- 
nit,  utqtteqntquo  instramenta  componit.  Nam  ei 
pmnaolittionitlex  aUt  meiro,  alia  proste  praescri- 
bitar.  Stqoidem  alia  melica»  alia  metrica,  alia  slgni- 
ficativa  est.  Sed  td  mosletm  melica  pertiiiet.  Unde 
^  Gaettr  prasiexiatos  egregio  scommate  lusii  in 
qomndam :  t  Si  legis,  ctntts;  si  eanitSy  male  can- 
iat.  I  ISo  speclti  qoed  Mtrlitnas  in  n«pfits  Jfsr- 
ttrli  «f  PhiMogimt  grtmmtiicam  dueli  com  scal- 
pmi  ei  ferala,  ei  «ngtieaiitria  pyxide  medicoram. 
SctlpffO  'siquidem  oris  vitit  purgat»  ei  iofaDiittm 
Hngoas  qul  ad  triem  phiiosopbiCi^  ea  ordacttQie, 


ut  longissime  procedat,  circa  carmina.  Hoe  attieni 

parum  non  esi»  sed  pluriiuttm  prodest  ad  informa- 

iionein  vinutis,  quse  facit  virum  bonuin.  Gloriator 

l^loraiius  (Ep.  i,  ii»  3),  se,  virtulis  causa»  reiegisse 

Horoerum ; 

Quit  ifuid  tit  puUhrum^  quid  turpe^quid  utile^  quid  ncff , 
Plemuset  meliusChrysippo  et  Crantore  didt, 

Poetas  philosoplioram  cunas  esse,  celebre  esi. 
Discipiinas  liberales  tant»  utilttaUs  esse  tradit  an- 
iiquiias,  ut  qulconque  eas  plene  norini.  Ubros  om« 
nes,  ei  quxcunque  scripia  sunt,  possint  iDteUigere, 
etiam  siiie  doctore.  Ut  enim  ail  Quiniilianus,  tion 
iioceiit  h»  disciprtnx  per  illas  euatibus»  uai  clrct 
U|a9  basreiiUbus^ 


853  METALOGICUS.  -  LIB.  L  m 

€^p,  XXnL  Qvw  prac^pua  tnntad  exercitium  phfto-  A  qnihas  ob  metri  Meeisrtatem  adeo  igfi08«*Uar ,  lil 

Yiti.i  Ipsa  !n  carmine,  vifiuliim  nomine  ceiiseantur; 


s^yphim  et  virtutii ;  et  quod  §rammatiea  est  eorum 
fuwdamenium^ 

praeeipna  aulem  siuU  ad   lotius  pbUosophifle  el 

viriufjs  eKercitiutn  ,  leetio ,  doeirina»  metlilalio  ei 

^ssicluit^s  operis.  Lectio  vero  scriplorufB  prapja*- 

ceutem  habet  materiam;  doclrina  et  scriptia  ple-; 

ruiiiqae  iiicumbii,  et  interdum  ad  non  scripia  pco- 

gredlior,  quse  lamen  in  areanis  meroorise  leiQondita 

siini,  ani  in  pramntis  rel  inteiligentia  emioonU  Ai 

niedilaiio  etlaro  ad  igiiola  proteudilur,  el  usque  ad 

incomprebensibilia  sarpe  se  ipsam  erigit ;  ei  un 

nidnifef la  renim,  qiumi  abdita,  rlraalur.  QuarUiiN , 

operis  seilieet  assiduitas,  etsi  a  praBexisieiite  eogni- 

(ione  formetur.  scientlamque  desideret,  ?ias  umen 


btidem  enim  viriuTis  plerirmque  oeeupat  neeeslUa- 
tis  improbitas»  cvi  sine  dispendio  negari  non  potesl 
assensus.  Meiaplasmunii  schematlsmumque,  et  ora* 
torios  tropos »  mnlllplicttaiem  dlctlonoin  CQin  ad^ 
fuerint ,  et  diversas  sic  vel  sic  drcendt  rationes  • 
ostendat^et  crebris  commonhionlbus  agat  in  roe- 
moriam  auditorum.  Auctores  excutiai;  et^sfne  ln« 
tiieniium  risu  eos  plumis  spoliet ,  qnas  (ad  modum 
comiculx)  ex  Tariis  disdpllnis,  nt  color  apifor  %\U 
snis  operlbus  Indiderunt.  Quahtnm  pluribiis  disei- 
pllnis  et  abundantiiis  quisque  fmbntus  fueril,  tauto 
eleganllam  auctoruin  plenlus  Intiiebltur,  planiuaqne 
docebit.  tlli  enini  per  diacrisim ,  quam  nos  iUustra" 


parat  intelligeutiae :  eo  quod  intellectus  honus  esi  ^  .•  >       *  .      .^  » 

'     ,.       ,    7    ..  /ft    ,      V    r,  B  iionem  slve  mc<iirfl//oiftfm  possumus  appeifare ,  cum 

^fll6iii  facteuttbus  ciim  {Psal.  c«)»  £t  prscones 

veiitatis  ut  scriptoro  est :  ^nnnnifaMraiif  opera 


pei^  et  facta  ejus,  inullexerunt  (Psai.  lxui).  Caeie* 
rum  operationem  culiuroque  virtutis  ,  scieQtia  oa« 
luraliter  praecedit ;  neqiie  eniro  virtus  cttrrit  in 
(iicertum»  aui  in  pugoa,  quam  exercet  cum  viiiis, 
aerem  verberai, 

Sed  videt  quo  tendU^  et  in  quod  dirigit  arcum  : 
^ee  fKisifm  corvos  sequitur  leslaque  lutoque, 

At  lcctio,  doctrina  et  medltatio  soientiam  pariimt. 
Uiide  constat  quod  grammatica»  quse  istoruro 
fundaiiienUim  est  et  radix,  qiiodaromodo  se» 
liieutein  jacit  quasi  in  sulcis  nalur» ,  gratia  lamen 
praeeuttte;  qux,  si  ei  cooperalrix  quoque  graiia  ad- 


rudem  materiam  hlstorije,  autargumenii,  ant  fabu- 
I»,  aliaroye  qoainllbet  suscepisseiit,  eam  lanta  dlsci* 
plinarum  copia  et  tanta  compositionis  et  condi* 
mentl  gratla  excolebant ,  ut  opus  consummatum  , 
oinniuni  artiiim  quodammodo  vlderctur  imago.Sf* 
quidem  grammatica  poeticaque  se  totas  Itifundunt » 
etejus,  quod  exponitur,  toiam  snperllciein  occu- 
paiit.  Huic  ,  ut  dicl  solel ,  eampotoglca ,  probandi 
colores  alfereiis,  soas  immlttit  ratlones  in  fulgore 
auri :  et  rlieiorica  in  locis  persuasionum  et  niture 
eloqtiii,  candorem  argenteum  aemutatur.  Mathema- 
lica  quadrivri  sui  rotts  vebitur ,  afiarumqne  vesti- 
giis  insistens,  colores  et  venustates  suas  mQltiplici 
varietale  conteiil.  Pbysfca,  exploraiis  naiiirae  coii- 


fuerit,ii.solid»  virlutisrobur  coalescU  et  crescit  C  ^„jj^  ^,  prompluario  suo  aflert  muliipricem  colo- 


Miultjpliciter ,  ul  boni  operls  fructum  faciai  ,  onde 
boiii  Tiri  el  nominanlur,  et  sunt.  Sola  tainen  gralla, 
qo«  et  vtUe  booon  ei  perlieere  operatur ,  vlrum 
booom  facii,  ei  prs  cttleria  omoibos  recte  scribendl 
et  recle  ioqoeodi,  quibusdatum  est,  faculiaiem 
inp^ur,  arteaqoe  mioiitfai  varias,  et  com  se 
iodigeolibos  beoigoe  offert,  cooterool  noo  debet.  Si 
eiiin  coolemolior,  JdM  reeedily  oec  cootempiori 
relioqoilur  cooqoesiionis  locos. 
Cap.  XII V,  De  usu  iegendi  et  praiegendi :  ei  cou' 

suotudine   Bernardi  Carnotensis »  et   sequacium 

ejus> 

Qui  ergo  ad  philosophiam  aspirat ,  appreliendai 
lectionem ,  doctrinain  et  mediiatlonem ,  cuin  exer- 


i:uin-venustatem.  llia  autem  qux  cxierii  philosu- 
phiae  partibus  prseeminei,  ethicam  dico,^sine  qna 
hec  philosophi  subsistit  nomen ,  collatl  decorls 
^  gratia  omncs  alias  antecedll.  Excute  Virgilloin  aot 
Lucanum,  et  ibi,  cujuscunque  philosophlae  professor 
sis,  ejusdem  invenies  condiiuram.  Ergo  pro  capacl* 
tale  discentis,  aul  doceniis  iiidustria  ei  diligentia, 
coDstai  fructus  prgelectionis  auctorum.  Sequebatnr 
hunc  morem  Beniardus  Carnotensis  ,  exundanilsd- 
mos  mbdernls  temporibos  fbns  litlerarom  in  6al- 
lia,  et  In  auctorom  lectioiie  quid  simpiet  esset ,  et 
ad  Imaginem  reguia!  posUum  ,  osteodebai ;  flguras 
graminaticse  ,  colores  rhetoricos  ,  cavlllatlones  so- 


citio  boni  operis,  nequando  irascatur  Dominus,  et  D  pWsntatum,  et  qua  parte  sui  proposittt  leetionis 


Quod  videbatur  habere ,  aureratur  ab  eo.  Sed  quia 
legendi  verbum  xquivocum  est ,  tam  ad  doceniis 
et  discenlis  exercitium,  quam  ad  occupaljonenrper 
se  scrulantis  scriptoras;  alterum,  id  est  quod  inter 
doctorero  el  dlscipulum  communicatur,  ui  verbo 
iitamur  Uuintiliani,  dicatur  prsplectio,  alterum  quod 
ad  scrutinium  meditantis  accedit,  leciio  simpliciici^ 
appelletur.  Ergo  ab  aoctoritate  ejusdem  Quintilia- 
iii,  in  praelegendo ,  graromaticus  el  illa  quidem 
niinora  prseslare  debebit,  ui  partes  orationis  reddi 
sibi  sololo  Tersu  desideret ,  el  pedoro  proprieiates » 
«jiue  debenl  In  carminibus  ootae  esse.  Deprehendat 
c)iue  barbara,  qu»  impropria,  aui  allas  contralegem 
l^queodi  coni^sUa.Non  tjimen  ut  poct^s  imj^robctj 


articulus  resplciebat  adaliasdisciplinas,  proponebat 
in  medio:  iia  taihen,  ut  non  in  singulls  universa 
doceret,  sed  pro  capaciiate  audieniium ,  dispensa- 
ret  eis  in  tempore  doctriii»  mensuram.  Et  qula 
spleudor  orationis  aut  a  proprietate  est ,  id  esi  ciini 
adjectivum  aui  verbum  ,  substantlvo  eleganter  ad- 
jungitur,  aiii  a  trani/artone ,  id  est  ubi  sermo  ex 
causa  probabili ,  ad  alienam  traducitur  stgniflca- 
lionem,  hjec,  sumpta  occastone ,  incolcabat  meoti- 
bus  auditorum.  £t  quoniam  inemoria  exerclllo  tr- 
matur,  ingeniumque  acuitur,  ad  imiianduro  ea  quae 
audiebant,  alios  admonitionibus ,  alios  flagelHs  et 
pcenis  urgebat.  Cogebantur  exsolvere  stnguli  die 
sfqueiiti  aliquiJ  eorom»  quw  praecedeTiti  aodicBaot;^ 


lOANNIS  SAaESiKElUKflSIS  |M 

erat  eoim  apud  eoe  praoce-  A  eruilteiulonins  nibil  aiUittS  eet  qvam  ei ,  ifiioil  fieri 


»Ui  i»liis»eUi  minos 
deiitis  lii^cipultts  sequens  dies.  YetperiiHum  eier- 
ciiiuro«  fjuod  deelinaUo  dicebaittr»  unU  copiosiuie 
grammaiictt  referlum  erai,  ut  fti  quis  in  eo  per  an- 
nuin  Iniegruni  Tersarelur ,  ratiooem  loqiiendi  el 
ecribendi »  si  iion  esset  hei^etior»  baberet  ad  raa- 
num,  et  signiAcaliooein  sermonum,  qui  in  coinmuni 
ttsu  versantur»  igiinrsre  oon  posset.  Sed  quia  nec 
scbolam ,  nec  dlem  aiiquein  decet  esse  rcligioms 
eapertem  •  ea  proponebatur  maieria ,  quas  fidem 
asdificaret,  et  mores,  ei  unde  qui  conTeiierani,  qiiasi 
collatione  qusdam»  aoimarentur  ad  bonuni.  Novis* 
slrous  autem  bujus  declinatioiiis,  imo  philosophicflo 
collalionls,  articulus,  pietatis  Testigia  praeferebat ; 
et  auimas  defunctonim  commendabai»  deioU  obla^ 


ex  arie  oportel»  ass«eae«re»prosa8  et  poemata  ooo- 
tidie  scriptiubant,  etse  mutuls  exercebant  colla- 
tionibos,  qnoqttidem  exercilio,  nihii  utilius  ad  elo- 
qttenliam,nfliilexpedftlasad8Cieniiam,etp)uriroom 
eoDfert  ad  vilam,  si  tamen  hanc  sedulitalem  r^it 
cbariUs,  sl  In  profectu  Iltterario  servetur  bumilitas. 
Non  f  est  enim  ejusdem  hominis ,  litleris  et  carna- 
libus  viUls  inservire- 1  Ad  hnjns  magistri  formam 
prvceptores  mei  In  grammatica,  Gulielmos  de  Con- 
chis  et  Ricardus  ,  cognomenio  Episcopus »  officio 
niinc  archidlacouns  Constantiensis,  vlta  et  ronver- 
satfone  ntbonus,  siios  discipuloo  aliquandiu  iDfor- 
msTerunL  Sed  postmodom ,  ex  quo  opinio  Teriuti 
praejttdlclum  feclt  y  el  faomlnes  Vlderi »  quam  esse 


lioiie  psaiml,  qul  io  Pmnltentialibiis  sextus  est,  et  B  philosophi  maluenint,  professoresque   artJom/se 


iu  oratione  Doininica,  Redempiori  suo.  Quibus  au- 

lem  iiidioebantor  prteexercitamina  pueromm»  in 

prosis  aut  poematibus  ImiUndis ,  poeus  aut  orato« 

res  propoiiebat,  et  eorum  Jubebai  ▼esiigia  iinitarit 

4iaieiideiis  Juncturas  dlctlonuni  ei  elegantes  sermo- 

imm  ciaustilas.  Si  qala  auteii»  ad  splendorem  sul 

operis»  alienura  pannum  assuerat,  deprehensom 

redarguebat  funom;  sed  peeiiam  saspissime  non  in- 

fligebat.  Sic  vero  fodargutttm»  si  boc  Uroen  merue- 

riii  inepu  posilio,  ad  expriraeodam  auctorum  ima- 

ginem,  inodosu  Indulgonlia  conscendere  jubebat 

laciebatque»  ttt  qul  majores  imiubatur»  Aeretposte- 

ris  imiUndus.  Id    quoque  inUr  prima  rudimenia 

docebat»  et  inngebal  animis,    quas  in  CBconomia  ^  lur  lltterator  Juxta  lllud  Gaiulif : 

\irtus :  qmo  in  decore  rerura ,  quae  in  ▼erbis  lau- 

danda  suut :  ubi  tenuitas  ei  quasl  macles  sermonis, 

ubl  copia  probabiliSv  ubi  exeedens «  ubi  omuium 

luodua.  Historias ,  poeiuau ,  percurrenda  monebat 

diligeiuer  quidem»  ei  qui  vebit  nuUis  cah:aribus  ur- 

gobaotttr  ad  fugam  :  et  ex  singuliSy  aliquld  recon- 

dituin  in  memoria,  dluruum  debitum,   diiigenti 

liistantia  exigebat.  Superflua  taroeB  fugienda  dico- 

bat ;  et  oa  sufficere»  quai  a  claris  auctoribus  scrlpu 

aunl ;  siquidem  <  perseqtti  quid  quls  unquam  con- 

lompllssimorttm  bominom  dixerit,  aat  nimiae  mise- 

riae»  aot  ioanis  jacUnUae  est^  ei  detinet,  atque  obruit 

iBgenia ,  roelius  aiiis  vacatura  ;  quod  autem  roelius 

loililt  eo  ttsqno  non  prodest» » quod  nec  boni  ceose- 


fouro  philosophism  bnnrius  ,  quam  iriennio  ant 
bteniiio,  translbsuros  audltoribus  pollicebaoior » 
Impetu  multitudlnis  Imperitae  Ticti,  cesseront. 
Eiinde  aulero,  minos  lemporls  ei  diligeotisp,  in 
grammaUeae  studio  Impensum  est.  Ex  quo-contigit ,. 
ut  qui  omnes  artea «  um  Mberatos  quam  mechani- 
cas,  profitenlttr,  nee  primam  noverinl :  sine  qaa^ 
fmstra  quis  progredietnr  ad  rellqoas.  Eieei  aoiem 
et  aliae  dlsciplinae  ad  liUeraturam  proficiant,  hxt 
Umen  prlTileglo  slngulart  fbcere  dlcltttr  titieraium. 
Siquldein  Romnlns  eam  lltleratnram  ,  Yarro  Tero 
lilterationem  appellat,  et  professor  ejtts.  siveas- 
sertor,  dicllnr  liiieratus.  ANitiqulias  Unien  ^ocaba* 


If «niw  dm  tikt  ^a  lUimtw. 

(CiLTOLL-  XlT^  9.) 


Vnde  probablle  est  qood  eontempior  grammatics,. 
non  modo  liturator  non  est»  sed  nec  liiteratas  did 
debet. 

Cap.  XXy.  Lau$  grammatUm  ex  QmtnilnHo. 
Sed  qola  Istl  hestemi  ptteri,  magistrl  hodkmi, 
berl  Tapttlanies  in  femhi,  hodio  stolail  docentes  tn 
cathedra,  e\  ignoramia  attamra»  arg««il  gramna- 
llcam  comroendarl,  quld  de  Uttde  ejos  InTenbtnr 
In  llbro  De  ifutitmione  oralorii^  andlanl  patknter, 
et  si  placet  innoceniibus  grammaticis  parcanu  Ait 
ergo:  (  Ne  quis  tanquam  panra  fasiidiat  gramoia- 


tur  Domine ;  omnes  enim  scbedas  excuiere  ei  toI-  D  tices  elemenla :  non  quia  magnae  sit  operae  disrer- 


Tere  scripturas,  eliam  iectione  indlgtias,  non  magis 
ad  rem  pertiiiet«  quam  aiiilibiis  fabulis  operam 
dare.  Ul  enim  ail  Augustiuus  in  lib.  Df  ordine: 
f  Qois  ferat  iinperitum  Tideri  hominem,  qui  volasso 
Oxdaliim  noo  audierit :  mendacem  iiluin,  qui  diie- 
rit ;  stttllttm » qui  crediderlt;  impttdentem^  qui  in- 
lerrogaTerii,  noo  Tideri  ?  Aut  in  quo  nosiros  fami- 
liares  graTiter  miserari  soleo»  qui  si  noii  respoude- 
riui  quid  TocaU  sit  mater  £uryali,  accusantur 
lascitiae:  CMm  ipsieos»  a  quibus  interrogantur , 
vanoa»  ineptos  ei  curiosos,  non  audeani  apiieiiare.» 
Ifaec  quidem  ille,  eleganter  et  Tere.  llnde  inUr  vir- 
Ijtes  grammatijci  meriip  reputaiuin  est  ab  antiquis, 
o/ff  «a  tgnprare.  Ei  quia  In  tolo  praeexcrcilamine 


nere  a  Tocaiibus  consonanles,  easque  ipsas,  in 
semivocalnim  numerum»  luuUrumque  partiri,  sed 
quia  iiiteriora  Telat  sacri  bujus  adeunlibus,  appare- 
bit  rerum  muka  subtilitas,  quae  iion  modo  acoere 
ingenia  puerilia»  sed  exercere  aliissimam  quoque 
erudilionem  ac  scientlam»  possii.  Qiio  minus  ie- 
reiidi  sunt,  qui  hanc  artem«  hi  tenuem,  atque  jeju- 
liaro,  caTillantur.  Quae>  nisi  oratori  fuiuro  funda- 
menta  fideliur  jeeeriit  quidqnid  superstnixeris, 
corruet.  Haec  esi  igiiur  Ifberaiittm  artium  prima, 
necessaria  pueris,  jucunda  senibns^  dulcis  secreio- 
riim  comes;  et  quae  sola»  in  omni  siudiorara  geoe- 
rc,  p!us  babet  cpuriSi  quam  osteotationis.  i 


857 


MLTALOGfCOS.  -  LIB,  !l. 


m 


LIBER  SECUNDUS- 


SapericMrit  lilNri  serie,  sails  anMrer  efpedilam»  A 

gramaMHicMii  imm  eaee  iniiiilem :  ei  qnod  siiie  illat 

non  mo4eeloqaeaiia  perfeela  non  eoneut,  se4  neo 

ad  elias  fAiloaophltt  prefestkmee,  eo  lendenilbNs 

altqna  pnleiTie,  proea  quoqne  niiiins  interpreten- 

dmn  esl:  eo  qttod  non  mo<le  natar»  obnoxia  sulja'- 

cet,  sed  voiuniatl  hominom  acquieacil.  Nam  ei  k- 

ges  ciTinnr,  ab  buroana  conailuitione  |4erumque  f  i* 

|oren  tumvnl:  et  qood  publicK  uliiitail  credltur 

expedire,  naturali  Jusliti»  coaequaiur.  liondem  la^ 

laen  absoYola  eal  logiea,  qnam,  etei  mutilnsiit, 

«i  ampliusmtnihindaSfGoriiiflcitisparielem  oolidiim 

«aecall  mere  palpans,  impudentcr  alienlal  ei  impu- 

dentius  criminaiur.  Utlqae  veritalis  amatori  non 

4)]aceni  ]iirgia,  ei  ulfro,  ncMnm  sponie,  se  subtra- 

liit  43onteBliooi«  qnisqQls  ampleclitar  cbaritaiem.  ^ 

Sit,  aui  nott  sli,  grammaiica  pars  iogices,  non  con- 

lendo;  «onstai  eoim»  qood  in  sermonibus  fenitur, 

eosqne  ministrat,  etsi  non  onmes  sermonum  ex- 

amiiiel  rationes.  Tu  Tero  col  de  re  constat,  de  no- 

n»ine  judicabiSt  eamqiie  cnnctis  applicabis  sermo- 

nibus;  aui  circa  ratiooom  dunlaiai  inslanllam  co« 

«rctabis.  Nonformido  JiidfCiom»  qul  el  de  mqnliale 

<ausae»  et  Judicis  periiia,  el  sincertute.  conttdo. 

itespiciamos  ergo  an  raiiooalis,  niilis  sil»  el  tlres 

ejus,  relacianle  «mnlo»  metlaiiiur.  ia  qno  qaldem, 

lanio  nainos  laboris  meo  incumbil  oiliciot  qaanio« 

iavorero  soum  eilam  cHra  persuaHonem,  facilius 

impendit  audlior.  Omnes  enim  se  esse  logicos  glo« 

riantur»  non  mod6  qui  scienllam  aliquibus  sapera-  r 

veruQl  blandlliis,  sed  et  illf,  qui  eam  nondam  salu- 

laverunt  alumine. 

Cap.  1.  Qn0d  logiea^  eo  quod  vimm  quarit^  ad  iolam 
proficil  philo$opkiam. 

Ut  itaque  iiominis  signiOcatio  contrahalur,  logica 

est  raiio  dissercndi,  per  quain  lotius  prudentia'  agi* 

taiio  solithiur.  Gum  eniin  oronium  expetibilium 

prima  sit  sapientia,  ipsiusque  frucius  in  amoreboHi 

el  virtuuim  cultu  consistal,  meutcm  necesse  est  In 

iillus  Investigatione  versari,  et  res,  plena  inquisi- 

lione  discutere,  ut  ei  de  singulis  esse  possit  purnm 

}ncorrupiumi|ue  judicium.  Gonstat  ergo  exercitaiio 

^'iis  iii  scrutiiiio  verilatiSt  qux,  sicul  Cic.  in  lib.  De 

4>fficiis  aucior  csl,  maieria  esl  virruiis  prlmltivae, 

qaaiu  prudcutiam  vocant;  reliquis  cnlm  tribus  Uli-  T^ 

Utntes   iiecessitatesque  subjecttt  suul.   Prudentia 

vero  lola  consistit  in  perspicientia  veri  el  quadam* 

^lertia  illud  eiaminaudi:  porro  Justilia  illud  am« 

plecitiur,  fortitudo  tuelur,  temperantia  virlutum 

pcascedentium  exercitia  moderatur.    Uiide  liquec 

pnufenUain,  vlrtutum  omnium  esse  radicem;  qa» 

si  praecidatiir«  caeter«t  velut  rami  natane  beiicficio 

tlcsUluii,  marcida    quadam  aridiiate  CTanescttnu 


Quis  miim  ampleeielor  aoi  colet  qnod  Ig norai?  At 
verius,  maieria  esl  pradentim  ei  vitliiUim  fons ; 
qaam,  4}ui  pleoe  noverii,  saplons  eoi;qiii  aniMr«ril« 
bonus»  ei  beaius  qoi  iMiuefil  eo»,  Unde  noamriuii 
«ioeiissinias  poetarum»  viisebelta  aaonsimns  orjg« 
iiem«  ait : 

Felix  qni  poiiOt  rerum  eognoeeere  eaueae: 
Aique  meiu»  omnee^  ei  inesBroHle  faiuw^ 
SubjecU  pedibue,  ur^umque  Acberomie  aeari 
(Viao.6W^.  11,490.) 

El  allus  fide  el  nolilla  veritaais  pmiomior:  «  Fellx 
qui  poiuil  boni  fontem  visere  lacidun,  felix  qni 
polult  gravis  lerra  solvere  vlneula ,  >  ac  el  alii», 
verbis  dicant,  sed  eodem  sensu :  «  felis  eai  reruiii 
collata  esl  inieiligeniiar ,  >  qoia  qoo  fajbiliarias 
fluida  ei  ad  Biomontom  transounlia,  innolesettiit, 
ed  amplins,  apud  BMnlmtt  sni  eompoiemt  periiur« 
Tilescoiit.  Nec  jogo  poeniiiBr  vitionim  *  quem  d» 
serviuiie  veritas  in  liberutew  vindieal  ei  educit. 
f  Impoesibile  enim  esi»  ui  diligsiet  eolal  vanltaiem* 
quisquis  ex  toto  corde  qumritel  ampleciiMir  vedia* 
tem.  > 

Cap.  li.  De  eetla  Peripmeiicarum^  ei  erfn  logieee^  eP 
ejue  auaiare.      n 

PerlpaielitOTum  hino  orta  eslsoctat  qum  In  eogiii-k 
tiODe  veri,  summuQi  honvm  viim  bttmoMS  esse  con- 
slllttll.  Omiiium  ergo  reram  nauiras  seratali  sanlt 
itt  sdronl»  quid  In  omnihtto  rebus  lugioadttm»  toft* 
quam  «alum,  qiiid.eoRiemneudum»taiiq«am  iioa 
bonum,  quid  petandiim,  uisinipliciter  boouni»quiii 
pnsferendum»  ui  magis  bonum,  qui  ex  easu  iioni 
nome»  aonialttr,  aal  mali«  Maaa»  sual  ergo  duas  par-. 
tes  phiiosophimv  nauiraiis  ei  moralis»  qum«  aliis 
nomiAifoue»  physlea  eieiUcaappellaiilurw  Sed  qttin 
por  imperiiian  dissereodi»  mulu  inconvenientia 
eolligebatti,  sieull  Epiearas  qni  ex  alomis  et  inotti» 
mundum,  slne  aoielore  Deo»  consilittii»  ol  sioici»  qul 
matariam  Deo  Hngebanl  coa^tmm « ei  omnia  poc« 
cata  sqoaiia:  ueccsse  fnil  iovesiigari  el  promalgari 
soienliam,  qum  disoretionen  faeerei  voeum  ei  intel« 
lecittumi  01  faliaclaffan  DObeeulas  diaslparei.  Et 
hic  quidem»  sicut  Boelios  In  commento  secundo  eut 
pet  Porphfrium  aeserlt,  esiortaa  logieai  disGipiinae* 
OporiQit  enim  esse  sclentiam»  qua  verum  a  faliio 
disoernerei  el  docerei  qu»  railoeinatie  veram  tetieal 
semiuin  dlspotandi»  qum  veristmilem»  el  qom  Acta 
sli,  etquae  deheat  esse  saspecu:  s4ioquin  veritas, 
per  raliocinaQtls  operam»  noo  poleroi  inveiiiri.  Ei 
lioet  Parmenides  iEgypltus  in  mpe  vium  egeril»  ut 
rationes  logices  inveiiireit  lotel  Untossiodii  liabuil 
successores*  «t  ei  inventionis  ^uie,  lotam  fere  prae- 
ripuofftti  gltirrbm,  Ttaduniergo  Apuleios,  Augusii- 
uus*  et  Isidoros,  quod  Plalo  pUlosopbiam  perfe* 


eMM  iMuluar»  Jpkjtktt^   qnam 


MMHm  SARESttaiENSIS 
Pythafom»  ecAMculivis 


etliicft,  quaiii  lnocrates  plcne  doeueral,  adjtcieiis 
logtoaniy  per  quam  discussia  rerun  morumqiie 
cansis,  vim  penderei  ralionum,  non  tamen  hanc  in 
ariis  redegit  peritiam,  pr»!erai  lamen  osus  ei  eier- 
ciiatio,  quae»  sicut  in  aliif ,  ita  et  hlc  pr«cepta  an- 
lecesstl.  DefMde  AristbtelH  artia  refutts  dqirehen* 
dil  et  tnHlidit.  Hie  esl  Perlpcieticonim  priooeps, 
quem  «rs  Isio.praeeipaum  laudat  aiicl#rem»  et  qui 
allas  diociplNias  comnwnes  babel  cum  auctoribus 
suiSy  sed  hsnc  suo  }ure  vindieans,  a  possessione 
iitius  eiclusit  casteros.  Et  licei  alitu  de  eo  plenius  , 
scripserim»  nequaquam  hic  silendum  credidi»  quid 
de  eo  dicat  Utiintillanos:  <  Quid  Aristotelem  iiie- 
morem,qoem  scientia  rerum,4lubiio,  an  siTiptorum 


copia;  an  eloquendi  usu,  an  suavitate  eloquii,  ^  an  b  ^um  exaiuiiiat. 


M 

ftec  qoidem  diateeUcam  m  riiem- 
ricam  cootlnei,  qttoniam  dialecileus  eft  orator  per- 
siMdere  niteniesi  alter  ad?ersarto,  aNer  iwttci,  nso 
multuin  referre  arbitrantur,  ren  an  falsa  slnt  ar- 
gumenu  eorum,  dummodo  Tcri  simllltiidiuem  te- 
neant.  At  sopiiistioa,  qiic  apparenset  non  nssisient 
sapientla  esi,  probabilitaiis  aui  necessiuils  aOe- 
cui  imaginem:  parum  eurans  quid  sii  lioe  aut 
illud,  dum  phanusticis  imaginibus  ei  ^elni  ua- 
bris  faUacibus»  infolTSi  eum,  cum  quo  sermo  con 
seriiur.  Profecto,  qudim,  pras  cateris,  ofnoes  au- 
biuot,  sed  pauci,  meo  judicio,  assequttiiiar,  dia 
leciica  esi,  qu«  nec  ad  docentium  aspinii  grsTi- 
iaiero,  iiec  undis  ciTJlibus  mergiiur,  nee  seducit, 
fallaciis,.sed  prompu  ei  medioori  probabiliute  tc- 


InTeniioimm  ocumine,  an  TarieUie  operuin,  eiario- 
putein?» 
\\\,  QMIogka  philtftophgMiHii  pfmltgtnda 


Cap. 


€tt^>Ml  de  diferentia  dmoiisf  roitvtft  ilemigue  proba^ 
.  biiitt  logicaf>t  et  Mopkisticw. 

fidenies  iuque  Perlpateiicl,  quod  opos.in  osiim, 
QSttS  transire  poiesttn  artem,  quod  Tagumfuerai  ei 
Kceittiosttin,  cenis  regnlis  sttbjecerunt:  exduden- 
tesmeudaeia,suppleii«e8  ifflperfecta,  rosecantes  su» 
perflua,  et  in  omnibus  praecepia  congrua  praescri- 
benies.  Profecta  igitur  hittc  est,  ei  sic  perfecu, 
scientia  dtssereiidi ,  quae  dlspuiandi  modos  et  ra- 
tiones  prbbaiioQum  aperit,  procedeiiiibus  Tiam  pa- 
rat,  qua  quid  in  dictis  Torum,  quid  falsum ,  quTd 


Cap*  iV.  Quid  dialectlcaf  et  umU  dicmiur. 
Esiautem  dialeciica,  ut  Augusiiuo  piaeei ,  bcae 
dispuUndi  scientia  :  quod  quidem  iu  occipiendttBi 
esi,  ut  Tis  babeaiur  In  Tcrbis;  ne  seilicet  dia- 
lcciici  credaniur,  quos  casus  juTai  arlis  beoeficio 
dcsiiiutos.  iiem  non  bene  dispuut;  qvi,  id  quod 
iuiendii,  Tcre  et  probabiliter  uequaqoam  probai. 
Pace  dixerim  demonstratoris  ei  sophisise,  qconiai 
iieuterbenc  procedit  ad  propositum  dialeclicl,  ti 
aiter  probabiiiutem  non  habet,  nlier  deserii  ve- 
rluiem  :  uterque  Umea,  si  suttm  uieiiatur  ofli' 
ciuui,  iiene  probai,  dom  non  omiitii  quidquam  cs 
contingeiitibus  sua  faculutis.  J&st  autem  dieputere^ 
allquid  eorum,  qux  dubia  suni,aut  in  coutra- 


necessatium,  quld  impossibile  slt,  innotescii.:  allis  ^  dictioiie  posiu,  aui  qu»  sic  tcI  sic  proponuntur. 


philo80))hids  discipllnts  posterlor  tempore,  sed  or- 
dine  prlina.  Inchoanirbus  enim  philosophiam,  prm^ 
legeoda  est,  te  quod  vocttmei  InteUecittttm  interpres 
tet,'  shte  'qolb^s  nullos  phHoeophim  anlculns  recto 
procedlt  In  lucem.  Qul  Tcro  slne  logica  phiiosophiam 
doceri  pmat,  idem  a  sapientiae  cultu,  omnlum  rerum 
enlermlnet  rattlottes,  qula  eis  logica  praBsidoi.  IJt 
diTcrumtts  ad  fabulas,  ff6it$9t$  sororem  atethim^ 
nec  stcriteni,  repotatlt  auiiqttllas,  sed  egregiam. 
tjns  sobolein,  cssiis  Mercoril  Jttailt  ainplexibus, 
estenim  soror  TerlMis  prttdentia,  et  ainorem  ra- 
tionis,  et  scientis,  per  eioquentiam  fecundal  ei 
illuMrat.  Siquidem  hoc  est  philologiam  Mercurio 


raiione  supposita,  probare  Tci  improbare;  qnod 
quidem  quisquis  ex.  arte  probabiliUr  facli*  ad  dia- 
leciici  pertingii  metam.  lioc  autem  ei  noinen 
Arisioieles  aucior  suus  imposuit,  eo  quod  in  ipsa, 
et  pcr  ipsam ,  de  dictis  dispuutur  :  ui  eoim  gmm- 
maiica  de  dicllonibus  et  in  diotionibtts ,  tesie  ile- 
migio,  slc  IsU,  de  dictls  ei  io  dictls  est.  Illa  Terba 
sensuum  principaliter ;  sed  liaec  examioat  sensos 
Terborum  ;  nam  Xtxroy,  Graeco  eloqttio»  sicnt  alt 
Isidonis,  diclum  appellatur.  SIto  autem  dicatur  a 
Graeco  ^igi;,  quod  iocuiio  interpreutur,  slcui  Qnin- 
iiliano  in  praeexerciiamiuibus  placet,  sive  a  ^cxrov, 
quod  djcum  nuncupatur,  non  muilum  rerert :  cum 


copulari:  pro  eo  namque  logica  dicU  esl,  quod  ra-  d  exarainare  locutionis  Tim,  ei  ejus,  quod  dicitur. 


tlonatis,  Id  esl  rationum  ininlsiratoria  el  exami* 
nairix  esL  DiTisit  eam  Plalo  in  dialeciicam  et  rbe^ 
toricam ;  sed  qul  efficaclam  ejus  altius  metioniur, 
ei  plura  atnlbuuni.  Siquidem  ei  demonsiraiiTa» 
probabilis  et  tophistica  subjiciuntur,  Tidelicet  de- 
monsiratlTa  a  dlsciplinallbus  Tigei  priiicipiis,  ei 
ad  eorum  consecuilTa  progreditur:  necessiute  gau- 
dei,  el  quid  cul  Tideatur,  dum  Umen  ita  esse  opor- 
teat,  non  multttm  attendit.  Decet  hoc  philosophicam 
recu  docentiuin  majesUtem,  quae  suo,  citra  audi- 
torum  assensum,  roboratur  arbitrio.  Probabilis  au- 
lein  TCrsatur  tn  his,  quae  Tidentur  omoibus,  aui 
plorlbus,  aut  sapleniibus:  et  bis,  tcI  omnibos,  tcI 
pluribust  Tel  maxhne  noiis  et  probabifibtts,  aut  coo« 


Teriutem,  et  sensum,  idem,   aui  fcre  ideoi,  sit; 

tIs  enim  Tcrbi,  sensus  est;   quo  si  destituatur, 

sermo  cassus  et   inutilis  cst,  ei,  ut  sic  dixenm, 

mortuus  :  ui  quodamniodo,  sicut  corpus  ad  tI- 

Um  TCgeUtur  ab  anima,  sic  ad  Titaui  quamdam 

Tcrbi  sensus  proflciau  Qui  eiiim  sine  seiisu  ser- 

monem  profert,  utique  noo  loquilur ,  sed  aennu 

•  TerberaU 

Cap.  Y.  De  partibut  dialecticm  el  fine  logieorum. 

Verum  ut  a  specie  redeamus  ad  genus,  quotiiam 

quasdam  adliuc  Tidentur  dicenda ,  commoiiiter  lo- 

gicam  diTiserunt  auctores  in  scientiam  InTeniendi, 

et  sclcntiam  judicandi ;  eamdemque  iotain  iit  &- 

Tisionibns,  deQnitionibus  collectionibusqueTersari 


m 


lliETAU)CiCO&  -  LIB.  II. 


dociMnml  :s'H|uidem  invciiieBdl  ftjmlicaiicli  ma-  A  coii(6iiiu$  est.  S»p|iiti«  «uMi  suflkii^  sl  vel  v'^ 


gisira  esftt  et  dividendi,  deAniendi^tte ,  et  argU'* 
inentaitdi  peritam  liabet*  imo  facit  opHlcem.  Iih 
ler  ceteras  iuque  philoM^in  partes,  privilegio 
fluplici  iaaigDita  est ;  ^oia  ei  principalia  membri 
deeoratur  honore ,  ei  in  loto  philoBopbi»  corpore* 
edleacia  iaainimenti  exercet  oficium.  PhyaiciMi 
enim,  ot  eihieiM»  In  sala  Bsseriionibus  non  proee- 
doRt»  Aiai  proboifonibos  a  loglco  muiuaiis.  Nemo 
eoriim  recte  deOnit  aoi  dividit,  nisi  eis  artis  su« 
logicus  graiiam  faciat  :  alioquin  successus  eomm, 
non  acientia,  sed  casus  promoYct.  Baiionaih  tnim 
est  9  01  conatet  ex  nomine,  qolii  el  sit  in  pbiloso- 
phia  processust  qui  rationis  expers  est  :  licpt 
enim  qois  perspicacem  habeat  rationem,  aiiimae 


deator  esse  probabile.  Uiide  noo  facile  dlxerim, 
eam.ease  inutilem  sclui,  quae  non  medlocriier 
exercei  iugenia,  et  igoaris  rerum  oiicacius  iiocel, 
si  sit  Igiiota*  Dolus  enim  acieotl  non  iBfeFiur : 
sibiqoe  impuleu  Qui  casum  dedifiare  n«lBli,  ^eni 
pneTidit.Qtti  aiiiem  demon^traiiiam  et  probabilowy 
noo  ampIeciHur»  utiqtto  uou  diligit  veriwtem ;  aed 
nec  probabiijttm  qu^rit  bjiljero  uoiitiain.  Plan^ 
n$e  fririulem  qnii  iint  uriiuu^  asfteqttitttr ;  ei  qwi 
prolialHlia  conlemnity  non  iirobatur. 

Cap.   VI.  Quod  omn€$  ioglc^m  ttppeiunt ,  $od  non 

ontne$  atiequuHiur. 

Ex  prflmiissia  Uaque  niagnom  aliquid.  vldetBf 

^oifitn  polliceri,  qu9  invemioBis  et  jodieli  «opiam 

Tirtutem  dico,  in  philosophi»  umen  oegotlis  ad  ^  P'»*^**  •  dhridendi,  deflniendi  ei  eoBvlncendi»  aii* 


multa  subsrstit  offendicola«  si  non  habeat  ratlonem 
propositi  faciendi :  quae  quidero  est  methodus,  id 
est  ratlo  compendiaria,  propostti  pariens  et  expe- 
diciis  racoltatem.  Tcrsantur  aulem  in  his  et  qiiac 
dictaB  snnt  pertfnentes  ad  logicam  disciplinse.  Nam 
demonkiralida ,  ei  probabiiitt  et  eophittiea,  omties 
quidem  consistuni  in  inventione  et  Judiclo,  et  iti- 
dem  dlvidenies ,  deflnientes  et  colligenies ,  dome- 
Okis  rattonibus  utontur»  etsi  maleria,  autfineant 
niodo  agendi»  dissimiles  sint.  Cum  vero  raiiomut- 
tipliciter  dicatur,  latisslme  patet  hic  officiom  no« 
roinis;  neque  enim  coarctatur  ad  W  duntaxat, 
qnod  ratfo  e^t »  sed  ad  id  proienditnr  eifam,  qobd 
videtiir.  Nam  ul  alias  taceam  nomlnls  signlllca-  . 
tionea ,  'dtcont  fioc  nomen  grammalici  aktoiutum^ 
qood  ad  iofMlgentiam  aoi,  non  indiget  aiQeeilonet  ' 
ut  Deus  :  nlsi  forte  causa  slgniflcaMltt»  ut  cmn  ' 
«Kdtiir  Deus  omnlpoiens ,  ad  differeriiiam  idolo* 
mm,  qott  nibil,  aut  dxmoniomm ,  qu»  roinimum 
posmiBl.  Slc  ratio  necessaria  ant  vera,  ad  diffb- 
rentlam  ejus,  qo»  casu  potest,  vel  mendacio  vl- 
Uri.  Est  autem  hic,  ot  opinor,  raiio,  quidqoid 
Bdducitor,  vei  adduci  polesi,  ad  slatuendam  opi- 
Dionem,  irel  sententiaro  rotorandam.  Opinio  enhn 
pleromque  labitur;  ai  sententia  semper  assidet  ve- 
riiali.lta  quidem ,  si  recte  aennOHibus  ulimur; 
nsurpaiur  tamen  atlerum  pro  aliero.  Ergo  ei  so- 
phistica  sic  ratienalis  est ;  et,  qoamvis  fallat,  silu 


nisirat  facultaiem ;  ei  aic  pbilosopbittpafa  inaignlo 
est,  ui  per  omnla  membra  cjus  quadam  apiriitta 
vice  discurrai ;  iners  eniin  est  oiniiis  pbiloaopbla» 
qum  ad  logicam  non  dispoaiiur.  Ilerilo  erge  biI 
eam  Untus  andlqtte  est  cursos  populomm ,  bi  aoia 
plures  teneai  oocupalos,  qiiam  omiies  aUm  ofllciaaB 
illius,  qu»  actiis  homaBoe  disponit,  el  verba,  eerle 
et  cogitaitts  si  recte  ->rocekaeruBl.  PbiiosopbiBm 
loquor,  sine  qua,  quidquid  esi,  iBaulsum  ei  iBsipi* 
dum  est ,  et  plane  erroneum ,  et  bonis  moribtts 
displicens.  Ciamaniomnes  ad  Invicem,  Qeeupetax^ 
iremum  teabiet,  et  qui  non  aceediiadloglcam»con- 
tinuia  et  perenBibus  versetnr  io  sordlbua*  £rgo  st 
mii^i  turpe  reiinqui  eu^  probrosttm  et  peiiouloBBBi. 
Vellem  videre.  lamen ,  quod  solis  Isiis  prneOBlbiia 
revelBium  eei :  accedOt  et  bumill  aiipplleBlioBo  do*  • 
poeco,  tti  me  doeeanl,  ei  ai  fleci  pQtosi ,  aimilem 
sui  facianL  PinmittaBl  graBdla;  sed  ialerim  Py- 
thagorcorum  ailentliimmibi  kidieBBi,.qiiod  ad  ar« 
cana  Minerv«,  qme  sibi  erediui,  esae  JactilaBi. 
Permlttoni  umen,  Imo  ei  prsclpittBt,  nicoiifBrriara 
eis  :  boc  slquldem  ullbBS  esi  diapoiBre;  Tandem^ 
cttm  ex  longa  famjUartuu  beoigniBa  aadier»  dlll- 
gentios  iasio,  Tehementiiia  fttlso«  affeclBoalBa  pelo» 
mihl  ottium  arils  aperirl.  A  deflttitioBO  ergo  incl* 
pimtts.  Dooei  me  pBacia,  quldquid  voloeiro  deQBlre; 
jiibet  OBim  aiej«a,  deqBoagitttrtgeBttapnsmitlaai* 
eique  aggregem  diffierentiaasobslantJaleat  dooec  ad 


iirter  partes  phLlosophlae  locum  irindicat.  Suas  enim  ]>  convertenliam  proposiii  coiBqttentur.  Suprcma  euimt 


j-ationes  inducil ,  et  nunc  se  demonstraitvam  si- 
innlat,  nooc  dialecticam  mentitur  ;  nec  se  ipsam 
prefitelur  allcobi,  sed  abique  habiium  induii  alie* 
i!um.  Apparens  namque  sapientia  est,  et  inducll  ad 
otaUietidani  opintoneiu  plerumqoe,  non  qood  verum 
ant  verisimile,  sed  qnod  alterotrom  vldeaiur.  Ih- 
lerdom  autem  |ttiiiur  et  lis ;  cavillatrix  enim  esi, 
ei  sstfte  a  veris  et  mauifesiis  per  rainuus  inum- 
gatloiies,  aliasrve  doli  sui  Insidias»  ad  dubia  et  falsa 
progreditnr.  •Trsnsftgttfat  enlm  se  In  mlnistram 
lucis,  et  ^eptnni  mope  qocm  iDdoria  abdocitt  aal 
periculls  exponlt,  ast  risui.  Pbitosopbna  a«iem» 
dcmouytriliva  ntens,  uegotiauirad  veriuiem ;  duK 
lecilcoa  ad  opinionem  :  aiqBidem    probabiliute 


qoia  geiiere»  et  inflma  quia  dl(fereniiia  carenv 
definiri  uon  possunl.  £is  umen  deseriptio  applica* 
tur  qoa  fti  ex  proprieui^ilms ,  quarBm  aiibi  non 
reperitur  coUeciio*  SubsUntialis  enim  dcfinilio» 
aine  genere  proposiil»  ei  aliqua  subauniiaiittm  dif> » 
fefenliarum,  esse  non  poieai.  Ecce  aic  ariem  de- 
finiendi  edoctussttm  ;  julieique  ■  me  qttodiibei  pro* 
poiitorttmcommodedefinire»vel  saltem  describere. 
Progredimur  ad  dividendi  scieniiam»  ei  geuus  in- 
specles.  aui  per  differeniias»  aat  per  affirmaiiononi 
et  negaiionemt  sttfflcienier  dividere.moncor.  Toiom 
Inlegrum  in  eaapartea  resolvendom  est,ex  qttihus 
Integrailier  conaut :  oniversiile,  insukjecu  et  in 
poieniias  Tlruales.  Si.vocla  cat  divisio  facicBdB* 


m 


JOANNiS  SAReSBERIGS^SIS 


S64 


aiti  iigiiiaeaikMMS  iUIqs  enufliereAlor «  aiii  roo<li.  A  sime  convaleecaL  Porro  i»  ciTiltbtts,  wqiieqia^e 


Juiiiiiam  seqnere,  le  amabilem  omnibas  racflo,  et 
Joxla  conHeam,  tino  kividia  bttdeai  loveniasY  ei 
amieos  pares.  Qatd  malta  ?  In  onNwbas  fadoe  cba- 
riialem;  nam  ei  mibi  ia  prooftpia  esl  osos  hornm» 
sicot  eis  eiereiiiam  pr»nusaoram.  £o  ergo  mise- 
ralMiioressanl,qao  miseriaro  soaro  noii  afMsenni; 
dum  se  ipsos  fallaoi»  id  ageoies  ia  iftadio  terilaiis, 
ui  nibli  sciani;  oequo  eoim  a  adelj»Misi  hanaiyiaUs 
via,  qanrilur  veriCas*  Sie  Pilaius  verilalio  aodiia 
menlione^  quid  essei  iolerrogavii;  sed  iolidolilas 
qusreniis  egii,  ul  doceniem  anie  turoidao  decii- 
narei  audllory  qnam  sacr»  responsionis  instnie* 
relur  oraeulo. 


V!l. 


Quoa   nugfhquoi    ventValoreM 
ojtoriet,  «I  ieiant. 


dedoctri 


Accidens  in  oabjecla  dividerc  doceor  adrooniiusf|ue 

qnae  tHias  susceplibilia  slni   aperire,  subjeeium 

qusqne  in  accldentia,  com  eorum.qiiae  ei  accidunl« 

diversitalem  conikigilasslfnare;  sed  el  accldeniis 

in  coaccidentia ;  cnm  pro  snbjecloram  vsriefaic* 

excedenlia  esse  docenlur»  el  excessa.  Compendioso 

iiaque  insliluins  snm«  duas  panes  exercilii  bujus. 

Restal  lerlia  quidem  magis  necessaria,  si  babere» 

lur,  et  longe  verbosior,  nl  docereiur,  ars  scilicet 

colligendi  :  qu»  ad  advernrinm  coiivincendum 

pioftcil,  vel  in  philosophia ,  ad  verruiem  denion* 

sirandam,  qnidquid  seniiani  audilores.  Ejus  iiaque 

pmponmiiar  pauca  praecepu «  ei  qu«  ego ,  com- 

pemili  gralia  ,  paucloribus  disseram.   Esl  iiaqHO 

dillgenler  observandum ,  iil  ad  raclendam  lldem  B  Cap. 

ej«8,  do  qno  agluir ,  aliqiiid  prcmillainns ,  ex  qao 

ilbid  proiiabliiler  inferri  possil,  aut  necessario, 

quale  esi  genos  ad  posilionem  speciel ;  ant  uno 

conirariorum  posito,  reliqnum  lolll.  Procedo  itaqne, 

qaoniam  homo  obiosiorts  lugenii  sam«  el  cui  fldes 

esi  ex  audiin;  eiqui  vix,  el  raro,  inlelllgere  pos- 

sum  aadiia«  vel  scripla.  Quoniaro  ergo  reguls  in* 

notescuni,  solliciio  doctores,  et  qui  nibil  nescire 

dignaotur,  aideductis  exemplis  libroram»  nie  illa- 

rum  (toeenni  nsum*  Non  enim  magnum  esiei,  qui 

aricm  doAniendi  babel,  si  in  definilionibus  pridcm 

seriptlSt  aiiena  inventa  reoeiiseau  Siqnidem,  sl  lo« 

gloa  dellniilvs  esli  eo  qaod  aliqaas  babeal  deflni- 

tloMo;  01  malias  dlsclplin»,  quia  plaribus  abnndant 

deiniUooibas»  msgis  deflotlivai  oranl.  Indlgnanuir 

epffo  purl^loasphi»  ei  quiomahi,  praeler  ioglcam 

dodlgaaalor,  «qoe  grtmonnicai»  ol  physlesoxper» 

les^  01  eUiiettt  01  nolmprotem«  ohittsam  ol  eaa« 

dicem,  ohi  lapidem  eriiulhaalor.  Saflcere  eotm  de* 

biierai,  ad  orils  irtplleero  facoHatemt  qnod  pne* 

didum  est«  Drgeni  eliam  od  solalioMm  promtssm 

morcodis*  Qood  si  excipio»  Joxu  illud  ethicum  : 

<  Mercedem  appeilas,  quid  enim  scio  ?  i  GOnttnuo 

repiieoal  Jaxta  eumdera  :  <  Calpa  doceolis  seilicei 

arguitar,  eum  in  iaeva  parto  mamiibe  nii  salii  Ar- 

cadico  Javeni.  %  Sic,  siCt  inqniaol,  t  nosse  vofainl 

oomeSy  mereedem  sohrere  oemo ;  •  qoia  iuqne  ve- 

reor  ingratilndinis  noiaro«doctrlnam  prodoctrina» 

nocessoriom  pro  necessaria»  eis  rependo.  Regnla-  0  bujusmodi  iogicorum  impedimenlis.  Recte  autero 

dicunlur  opposilionoSt  quia  meiioribus  suidiis  op- 
ponunlur;  obsianl  enim  prpfeclui.  Sed  oec  Arisio» 
leles»  quem  solum  nogidic^  veniilalores  isii  di- 
gnantur  agnoscore«  audiiurt  dicens  qaidem  fide- 
liier,  elegooler  et  vere;  qoia  1  qaolib<^i  coiiliaria 
opinionibtts  prorerenie,  soliicitura  osse  stultam  osi.» 
Refert  Qainitlianus  Timodioam  quemdom*  claram 
In  arle  libiaramt  solilom  exigero  duplas  moroodes 
ab  bis,  qnos  aliOs  instltoissett  qaam  si  traderentur 
rades  ORtofno.  Onplex  enim  labor  est:alier,  in 
ehieiida  viiiosa  docirina»  qoam  percepcffaitt;  allf*r« 
ui  vora  et  reeu  flifeliior  iinbuanior.  Ad  h««  qtti 
Jam  ariiflcis  nomen  viodieat,  noo  poiesl  leyilcr 
baroliiari»  ai  ad  aeftnoro  desoeadot; 


Non  umen,  ut  m  logicam  iitvebarft  h«c  propono 
(scieiitia  enim  jucunda  esi  ei  fraciaosa)  sod  ut  illis 
eam  liqueat  non  adesse«  qui  clsmant  in  conipitis  et 
in  Iriviis  docentt  et  in  ea,  qiiani  solam  profitenuir, 
non  decemiium  aut  vicenniumt  sed  toiam  cpnMm- 
pseraoi  aeuiem.  Nam  et  com  seneetus  iograit» 
corpus  enerval,  sensuum  reluodit  acttmliia»  ei 
praecedenles  comprimil  voiupuies,  soia  hsrc  in  ore 
volviiur,  versaiur  io  manibos  et  aliis  omnibos  ain« 
dtis  prsripit  locum,  Fiuol  iuqae  in  pDerilibas 
Academici  seoes»  omnem  dlcloram  nui  ocr^Moram 
escuiiani  syllabam,  imo  et  litloram;  dMhHaaus 
ad  omnhi,  qavrenieo  semper,  sed  iwafaam  ad 
scientiam  pervenienles  i  el  Undem  coavcriantar  sd 
vanihiqaiara,  oc  poseienies  qoid  hH|aaal«rt  oai  do 
qaihos  asseraai,  erfores  coodaai  novoo,  oc  ooii* 
qooram  aot  nesdanit  aat  dedignanlnr  ssaseoiim 
imiuri.  Compilanl  oouilom  opiniooes»  ol  ca  qitf 
eiiam  a  viliHiiois  dicta  vol  scripu  sant,  ah  i 
Jndicii  scribunt  et  referant;  proppnunl  eaim  < 
qoia  oescittnt  prcferre  mcliora.  TanU  esl  opioio- 
num  opposilioouroqqe  congeries,  ul  vU  soo  nou 
esso  possil  aoctori.  Accldit  hoc  Didymo»  qoo  oemo 
phira  scripsiit  ut  cum  hisloriae  cuidaiki,  toaqaam 
vanc,  repugnaret,  ipsius  profenrelor  liher,  qoi 
eam  contiuebat.  Sed  nunc  roultos  invenieo  Didf? 
nioSf  qnorum  pieni,  imo  raferii  suot  comaaeourii. 


rura  irado  compendium,  Indicens  eis,  ul  earam  sibt 
comporeat  asum  :  etquia  tres  aries  aecepi*  easque 
uiileSy  iras  itidein  docoo,  sed  oiiliores.  Sii  ergo 
prima  miliUris,  soconda  medicinalis,  Urtia  Jitris 
civlKsi  01  docroioram »  et  Ulios  eibicfle  perfectio- 
nem  ahsotvau  Qooties  ergo  cum  hosu  congredien-* 
dam  esi«  caaio  provideos  ne  U  bostis  leedat  in 
alk|uo ;  et  tu  io  priroo  conflidu  lotns  iasni^as  io 
eam,  et  iHcsas  vulaeri' vulnus  Infligas,  donec  ille 
oat  u  fateolttr  esso  victorem,  aut  exanimis,  tibi 
jttdlcio  poblieo  viouriam  cedat.  In  pfaystea  vero 
anteomnla  caosam  «grilodinis  prmvide:  eamqoo 
cara,  ei  amovo  :  «t  exinde  umdia  reparativis  et 
consorvativis  srgram  erige  ot  fove,  doaec  pleois* 


««*  MCTALOGICUS. 

tamen  proOcere  neqiiii.  Timoiheut  utiquetaplebai,  A 
qiiia 


Quo  semel  tsi  tmbula  recem,  $ervabU  odorem 
Tetta  diu : 

(BonAT.  Ep.  h  iit  69.) 
et  qnisquei  8ui  juris  effccius, 

» currU  nd  illam^ 

Quam  ffrimum  rupiu  prmdam  guUaveral  ovo, 

Cap.  Vni.  Quod  eo$  Ari$totele$   compeecueral ,  $i 
audiretur 

IJsus  lamen  aliqnis  inierdum  esl  in  malo  isio: 
scilicel»  qnod  qui  lalibus  assneacuui,  si  lamen  mo* 
desiin  insliluantur,  Terborum  copiam  prseporaiil, 
voIul)ililaten)  lingn.t!,  rapucilatem  memoriae.  Ad  Iioo 
cnim  proiicit  frequens  bxc,  et  de  omnibus  conccr^  ^ 
Uiio;  qu.^e  quartum  quoque  adjicit,  suhiiliiatem 
ingenii  :  continuo  siquidem  proflcit  exercitio.  Sl 
aulem  moderalio  dcsil,  omnia  brrc'  in  conirariuni 
cedunt;  sublrabilur  namque  subliliiati  uiitilas. 
c  Nibil  I  aulem ,  ul  in  primo  Declamaiionum  nit 
Seneca,  i  odibilius  subtiliiate,  ubi  nihil  aliud  cst 
quam  subtilitas ;  >  ct  ad  Lucilium  :  €  Nibil  est  nco- 
tioB  arisla.  Sed  hxc,  ad  quid  utilis?i  Tale  ntique 
est  illud  ingenium,  qnod  sola  sobtilitnte  lasciviens, 
Diilla  residet  gravilate.  IIoc  est  quod  in  Iibro  De 
institutione  oratorii  praecoquum  dicitur,  <  el  non 
temere  pervenil  ad  rrugem.  i  Laudaiur  in  pueris*  ' 
sed  in  senibus  conlemniiur,  et  culpatur;  pueri  enim 
ex  boc  faciieparva  faciunt,  et  audacia  provticl|l, 
quldquid  possunt,  siatim  oslcndunt;  possunt  auteni  C 
id  demuni  quod  in  proximo  esl.  Verba  concinnant, 
ei  cootinuant,  <  hxc  vultu  Interrito,  >  nulla  tnr- 
dati  verecundia  proferunt.  Non  multuin  pr9;8tant, 
sed  citOy  non  subesl  vera  vis,  nec  peDiius  Immissis 
radicibus  nititur.  ilt  quaB  solo  summo  spar^  sunt 
semitia,  celerius  se  efTundunt,  et  imiiatae  spicas 
lierbuL-e,  inanibus  arUtis  ante  messem  flavescunl; 
'  sic  et  ingenla ,  qusb  sublilitatem  nnl  copinm  aflb> 
ctaul,  deilucta  gravilate,  placent  baec  annis  conipn* 
rala,  deinde  i^tat  profecius,  admirnilo  decresdit,  sic 
cl,  in  visio  Flavo,  qui  rerercnleSenecn,  apuJytr^/-  '* 
niciii  declamabat,  aliquid  extra  eloquentiam  com- 
inendabat,  in  puerb  $cilicei  eloquenliain  (enocinti/tti 
eral  ingenii  xtas.  Sed  nec  verbbrum  copia  perpetuo 
laudem  liabet,  Ot  enlin  ait  Sidonius  :'<  Non  est 
inajor  gloria  dixisse  quod  nbvieri^,  quani  siluisse 
quod^  oesctas.  >  SeJ  et  Cicero  verba  redarguit,  qu;e  ' 
siue  utilitate,  aut  Voluptale  laiu  dicentis  quain  au- 
«ileiitis  iButillter  proferutiiur.  Obtinei  enim  illud 
poeticum : 

Aut  prode$$e  volunl^  aut  delectare  poelce, 
Ant  $imul  et  jucunda,  ei  idonea  dicere  ^(o? : 
Omne  tulii  puneium  qui  mi$€uii  utiie  dulci» 

(IIORAT.  Ar$  poel.  53.) 

Kt  multiloquium  peccat^  cotniiantur.  Linguae  au« 
leii)  volubiliias  tunc  demum  prodesl,  si  ad  sapieiu 
liam  ilisponatur;  in  udo  eniin  esl,  et  cito  labitnr. 
Licet  autem  sit  menibrum  modicuin,  rotani  human» 
iialiviistiii  siiccvndit,  conlnrbdt  vilam,  et  totuui 
Patrol.  CXCIX. 


—  LiB.  ii;  m 

hoininein,  iilsi  moderaiionij  vinculo  refrenciiir 
•agit  in  prxceps.  Quid  autem  prodest  iila  in  arckit\$ 
•  inemorisc,  recondisse,  quoriim  nullus  est  uso^?  Sirt;t 
eniin  de  lana  caprina  coutendere  inofliciosuhi.esi, 
sic  ee  qu»  inutiliter  proferunlur,  commendare  ine- 
moriae,  ineptiim  et  indiscretiun  est.  Quis  unquaiin 
inutilia  folia,  et  aristas  ibesaurizans  congessii»  ul 
opilMis  abundet?  Debuerat  Aristoteles  hanr  cou»- 
pescuisse  intemperiem  eonim,  qiii  indiscretam  lo* 
quacilaiem,  dialecticae  exerdtium  pitiaui.  Kt  sane 
compeseneral,  li  audiretur.  t  Non  oporlel,  inquii, 
omne  problema,  nec  omnem  positioiiem,  conside- 
rare,  sed  qaani  dubiinbit  altquis  rationis  egeniiuui* 
ei  poenae,  vel  sensus.  Nam  qiii  dobiiant  iitruiu  opi>f- 
teal  (teos  vereri,  et  parenles  honorare,  vel  nou. 
pcenie  indigent.  Qul  vero  utrum  nix  aiba.  est^  vel 
non ,  sensus.  Ncque  vero  quoruiu  propinqua  est 
demonstratio,  neque  quorum  valde  longe;  nam  licc 
quidem  non  habent  dubitsiioqem,  iila  atitem  ntai^s 
quam.aecuiidum  exercitativam^  >  ilxc  ille.^ed  iili» 
eo  inconsiilto,  iino  et  prohibente,  semper,  ubique* 
et  de  omnibus  ieque  dlsputani ;  rorie  quia  notitiam 
omnium  aeqne  babenu 

riAi>..IX.  Qiwd  inefficnx  e$t  dialmica^  $%  atiarvm 
di$cipUnarum  UeetUuatur  sub$idio. 
Eloquentiam  sine  sapientia  non  prodesse,  eelebre 
est,  et  vcruin  :  iinde  ips>aR) ,  ul  prosit.  •  sapieniia 
contrahere,  manifesium  cst.  Ergo  et  pro  modnlo 
sapientiae,  quam  quisque  ad<;ptiis  est,  eloqtientia 
pro  !est;  nocei  enim  hsec,  si  liissocietnr  ab' illa.  Bx 
quo  liqiiet  dialccllcam ,  quac  inler  ministras  elo- 
queniiie  expediiissima  est  et-promptissima ,  tini- 
cuique  prodesso  ad  inensurani  seienli»  sun.  £i 
entin  prodest  piiirimum,  qui  habet  notitiam  pluri- 
moruin  ;  et  ei,  qui  pauen  novil,  niinitnum  prodest. 
Naiu  sicut  giadius  liereulis  lii  manu  Pygmaji,  ant 
pnminoitts,  iueflicax  esl;  et  it^emin  manu  AchiiHs 
ant  Hectorts,  ad  iRodom  fulminis  onlversa  prosier' 
nit;  sic  dialeeiiea,  si  aKarnm  diseiplinarum  vigore 
destiluatur,  quodamnnWlo  manca  est  et  itiutlKs  fere. 
6i  aliarnm  robore  vigeat ,  potens  est  ouiuein  de^ 
stniere  falsitaiem;  et,  ni  minimufiv  ei  ascrrbam, 
suflicit  de  ohinibus  probal>Wter  dlsputare.  Neqto 
enim  msgnum  est,  si,  niore  nostrorum,  )U{$iter  in 
seTOtetiip;  se  eirenineiit,  sua  rimeittr  arcafta*  etln 
illis  dunljixat  versetnr^  qnas  nec  dosnlt  nec  militte, 
necitt  foro,  nee  in  elaustro,  iieeincurta,  noe  in 
Ecclesia,  hno  niisquaiu,  nisi  in  schola,  prosant : 
rbl  enim  teneriori  setati  plura  indolgentur  sil  mo- 
dum  et  modicum,  quse  mox  miigis  serius  pblloso- 
phiap  tractatus  etiminaL  Siquidem  htc,  eum  ad 
inaturam  scientiae  vcl  vltse  venimr  aetatem,  noii 
inodo  verba  puerilia,  et  iicenlioris  iniliilgentiop, 
sed  totos  plerumqne  rejicit  libros.  Iloe  est  enlm 
qood  sub  poelici  nobe  figmenli,  in  Mercnrii  ei 
Philologise  docetnur  nuptlis,  deorum  omniuni 
auspicio  contractis  et  uiiliter  hominibus  ample- 
ctcndis.  Ibi  namque  l^ilologla,  postquam  coell 
templa  consccndcrnt ,  et  purioris  siatus  nntlz  e^t 

28 


««7 


JOANMS  SAReSBEnieNSISS 


W8 


liberlaiein,  libroruin  copiait.»  qulbus  fecuiida  erat,  A  reversus  deaocuil.  Aii  tiielios,  judicent  qul 


evomnisse  describilur.  Efti  auiein  cutque  opKici  fa- 
eillimum  de  arlc  sua  loqul;  sed  ei  arie,  quod  artis 
est«  facere,  diflicilliiuum  est.  Qiiis  est  eniiu  niedicus, 
qui  iion  de  eletiientis/et  bumoribus,  et  complexio- 
nibus,  et  inorbis,  et  caeieris  pertiiientibus  ad  pby- 
sicam,  saepe  loquatur»  el  muitiiin?8dd  qui  ad  boc 
conTalescit,  inagis  poterat  aegrolare.  Quis  etbicus 
mornm  regulis,  dum  iu  liugua  irersaiur,  non 
abundat?  Sed  plaiio  longe  dilOcilius  est  ul  expri- 
mantur  in  vita.  Mechanici  opiQces»  faciie  singuli 
loquuntur  de  artdius  suis,  sed  neino  eoruui  lain 
levi  opera  arcbitectum  exercet,  aut  piigilem.  blem 
m  in  reliquis.  Sic  de  definitioiie»  aut  argumeutis, 
aut  genere,  et  similibus  loqui»  facilliimim  est;  sed 


aute  et  postea  audierunt.  Porro  alter  iii  diTinis 
proficiens  lilleris  etiam  einiuentiorig  pbtlosopbiae, 
et  celebrioiis  nominis  assecuius  est  gloriatn.  Apnd 
bos,  toto  exercitaius  biennio,  sic  locis  assignandis 
assncvi,  et  regiiHs,  et  aliis  rudimentorum  elemenlis, 
qubus  piieriles  auiini  inibuuntur,  et  in  quibus  prae- 
fnli  doclores  potenliseimi  erant,  ei  expedilissimi, 
ul  baec  omnia  mibi  >iderer  nosse  tanquam  ungoes 
digiiosque  meos.  IIoc  eniin  plane  didiceram,  ut 
juveiiili  lovitate  pluris  facerem  scientiam  nieam, 
quaiu  esset.  Yidebar  mibi  sciolus»  eo  qnod  In  iis 
qiiae  audieram,  promptus  eram.  Deinde  reversus 
in  ine,  et  metiens  vires  ineas,  bona  prapceptonim 
raeorum  gratia»  coosulto  roe  ad  grammalieum  de 


eadein»  ad  ariis  explendum  o(Qcium«  in    siugiilis  B  Concbis  transluli,  ipsuiiique  trieunio  docenieinait- 


facultatibus  invenire,  longe  difTicilius.  Ergo  qui 
disciplinarum  inopia  premituri  copiam  quam  dia- 
lectica  pollicetur  ei  prxstai,  non  babcbit. 

Cap.  X.  Quorum  auctorltate  pracedentia^  el  se^uen- 

(ia«  coMtent. 

Cum  primum,  adolescens  admoduni,  studiorum 

causa  migrassem  in  Gallias,  anno  allero  postquaui 

illustris  rex  Anglorum  Henricus,  leo  justitiae,  rebus 

#excessit    bunianis,  conluli   me  ad   peripateticuni 

palatinum,  qut   lunc  in  Monte  Sanclae  Genovef» 

clarns  doctor,  et  adinirabilis  omnibus  praestdebal. 

Ibl,  ad  pedcs  ejus,  prima  ariis  hujus  rudimenta 

accepi,  et  pro  modulo  ingenioli  inei,  quidquid  ex- 

cidebat  ab  ore  ejus,  tola  inentis  aviditate  excipie- 


divi.  Interiin  legi  plura,  nec  me  uuquam  poenitebit 
tcmporis  ejus.  Postmodum  vero  Ricardum,  cogno- 
mento  episcopum,  bominem  fere  nullius  dtscipliiij? 
experlein»  et  qui  pliis  pecioris  habet  quam  oris, 
pliis  scicnlias  quam  facundia*,  veritatis  quam  va- 
nitatis«  virlulis  quam  oslenlationis,  secutus  sun, 
et  qux  ab  aliis  audieram,  ab  eo  cuocu  relegi,  et 
inaudita  quxdam,  ad  quadrivium  pertinenlia,  in 
quo  aliquaienus  Teulonicum  prdraudieram  llarde- 
winum,  didici.  Relegi  quoque  rhetoricani,  quaw 
prius  cum  quibusdain  aliis  a  magistro  Tbeodorico 
teuuiler  auditam,  paululnm  intelligebaw.  Sed  eam 
postea  a  Petro  Ilelia  plenius  accepi.  EU  qula  nobi- 
lium  Uberos,  qui  niibi»  amicorum  el  cognaiormu 


bam.  Deinde,  post  discessum  ejus,  qui  tniht  prae-  ^  auxiliis  desiituto,  paupertati  mese  solaiianle  Deo, 


properus  visus  est,  adliaesi  magistro  Alberico,  qui 
inter  ca;teros  opinatissimus  dialecticus  enitebat,  et 
crat  revera  nominalis  scctae  acerrimus  iinpugnalor. 
Sic  ferme  toto  bienuio  contersatus  iii  lioute,  arlis 
bwjus  prxceptoribus  usus  sum  Albcrico,  et  magistro 
Roberto  Meludeusi ;  ut  cognomiiie  desiguetur,  quod 
meniil  in  scbolarum  rcgimiue  (natioue  siquidem 
Angiigeoaest);  quorum  alteradoinni^  scrupulosus, 
locum  quaestionis  inveniebal  ubique;  ul,  quamvis 
pollta  planiiies,  offendiculo  uon  earerel,  et,  ut 
aiuni,  scirpus  ei  iion  essel  enodis.  Nani  et  ibi 
inoiislrabat  quid  oporteat  eoodari»  Alter  autem,  iii 
responsione  prompiissimus,  subterfugli  causa  pro- 


aliineuta  prxstabaul,  instruendos  snsceperam,  e^ 
necessitate  oflicii  et  instantia  juTenum  urgebar 
qiiod  audieram,  ad  memoriam  crebrius  rcvocare. 
Uiide  ad  inagistrum  Adain,  aculissimi  virum  iitg^- 
nii,  ct  quidquid  alii  sentiant,  multaniin  litlerarum, 
qui  Aristotelt  prae  caeteris  iocumbebal,  familiari- 
talem  contraxi  ulteriorem ;  ui,  licet^um  doclorem 
iion  babuerim,  niibi  sua  benigne  cotiimunicaret, 
cl  se,  quod  aut  nulJI  fsciebal,  aut  paucis  alienis, 
milii  paleulius  exponebat.  Putabatur  eiiim  invid.a 
laborare.  Inierim  Willermum  Suessionensem,  qni 
ad  expugnandam,  ut  aiuut  &ui,  logics  velu:»tait:ni, 
et  consequenlias  inopinabiles  constroendas,  ei  an- 


posiium  iiunqaam  decliuavii  articulum,  quin  slte-  d  liquorum  senieutias  dirueiidas ,  machinatn  posi- 


ram  contradiciionis  psrlein  eligeret,  aut  deiermi- 
naia .  muliipliciiate  sermonis»  docerei  onaui  non 
esse  responsionero.  IUe  ergo  in  quaestionibus  sub- 
iilis,  el  niulius;  isle  in  responsionibus  perspicax, 
brevis  et  coniinodus.  Quac  duo,  pariter  eis,  si  alicui 
onuiium  coniigissent,  parem  utique  dispuiatorciu 
nostra  aetate  non  esset  invenire.  Ambo  euim  acuil 
crani  ingenii  eistudii  pervicacis;  et,  ut  reor,  inagiii 
praeclarique  viri  in  pbysicis  sludiis  euituissent,  si 
de  magno  Uiterarum  niterentur  fundamento,  si 
tantom  institissent  vestigiis  majorum  ,  quantum 
suis  applaudebaut  inventis.  Ilaec  pro  tempore,  quo 
illis  adlisesi.  Nam  postea  uous  eoruui  profccius 
Uuiiouiaui,  dedidicit,  quod  docueral :  siqnidem  et 


iNodum  fecit,  prima  logices  docui  eleinetiu,  et 
landeni  jam  dicto  prsceptori  apposui.  Ibi  fone 
dldicii  Idein  esse  ex  contradiclloiie  cum  Aristoleles 
obloqualur,  quia  idem  cum  sit,  ei  non  sii,  nou 
necesse  est  Idem  esse.  £t  ileni  cuin  aliqutd  sit, 
iion  necesse  est  idem  essc,  et  non  esse.  Nibil  enim 
ex  conlradiciionc  eveuit,  ct  coniradictioiiein  lui* 
possibile  est  ex  aliquo  cvciiire.  Uude  uec  amici  ma- 
china  impclleuie  urgeri  potui,  ut  credam  ex  uiio 
impossibili  oiunia  impossibilia  proveuire.  Exiraxe- 
runi  uie  biuc  rei  faniiliaris  augtistia,  sociorum 
pciiiio,  ci  cousilium  amicorum,  ul  officiuro  doceotis 
aggredcrer.  Parui.  Reversus  ilaqne  iu  fiue  irletinii, 
ivpcri  magisiMim  Gilberluiu,  ipsuiuqoe  audtyi   iu 


8C9 


METAL0GIC13S.  —  LIB.  IL 


870 


logicjs  ei  cli?inl3;  sed  iiimis  cito  siibiracius  esl.  A  fruiiur  alienis.  Porro  insirumenluni  quo  alteniim 
Successit  Robcrlus  PuIIus,  quem  vila  parileret.  «liiur,  proposilo  suo  deserviens,  oratio  est.  Illa 
scieiiiia  commeudabani.  Deinde  nie  cxcepk  SHoon,    enim  qux  judicem  movei  alium  a  confligenlibut. 


Pexincensis,  fldus  l^cior,  sed  oblusior  dl^putaidr. 
Sed  hos  dtios  in  solis  llieologicis  babui  prxccplo- 
rcs.  Sic  fere  duodecennium  miht  elapsuni  est,  di- 
▼ersis  studiis  orcupalo.  Jucundum  ilaque  visum 
est,  veleres  quos  reliqueram,  et  qiios  adbuc  dia- 
lectica  detinebat  in  Moiiie,  revisere  socios,conrerre 
cum  eis  sitper  anibiguitaiibus  prisllnis;  ut  nostnim 
invicem,  ex  collatione  mutua,  cotnmctiremur  pro«- 
fectum.  Invenli  suiit  qui  fuerant,  et  ubi ;  neque 
enlni  ad  palinam  visi  sunt  processisse  ad  quxstiones 
pristinas  dirimendas,  neqiie  propositiuticulani  unain 
adjeceranl.  Qnibiis  urgebant  siimulis,  eisdcm  et 


continua  uiitur  oratione,  et  inductione  frequentitis; 
eo  (luod  ad  plures  est,  et  pleruinque  populum  captat: 
]i»c  autem  intercisa  oratione,  et  crebrius  utitur 
syllogismis ,  qula  de  adversarii  pendet  judicio  »  ek 
ad  unum  est,  cui  si  fidem  fecerit,  finem  propositi 
apprehendit.  Neque  enim  sennoiieni  habet  ad  po- 
pulum,  nec  arbitrium  legis  exspectat.  Ipsa  quoque 
ratio,  quam  oratio  vestit,  et  adminiculo  sermonis, 
ad  animam,  per  aurera,  Ingrediens  ,  ipsam  moveit 
iiideiii  instrumentum  est.  Imo  bxc  est,  qiiae  (acit  ut 
oratio  sit  instruuienium.  Yirlus  enim  oraiionis  cst 
mens  atque  sententia,  sine  qua  iiec  vigere»  nec  mo- 


ipsi  urgebantur,  profecerant  in  uno  duntaxat,  de-  '  vere  potest  oratio.  Cum  ilaque  qusslio  sit  maieria 


dicerant  nioduin ,  modesliam  nesciebanl ;  adco 
quideni  ut  de  reparatione  eorum  possct  desperari. 
Expertus  ilaque  suin  quod  liquido  colligi  potest, 
quia  sicnt  dialectica  alias  expetlit  disciplitias,  sic, 
si  sola  fuerit,  jacet  exsanguis  et  sterilis,  nec  ad 
fnietum  pbilosophix  fecundat  animam »  si  aliunde 
noii  concipit. 

Cap.  XI.  Quid  $ola  dialeclka  pouiL 
Esl  tamen  quod  solitaria  poliicetur  et  praeslat, 
solius  graromatics  subnixa  praesidio;  propositas 
enitn  de  se  expedit  quaestiones ,  sed  ad  alia  non 
consurgit,  quale  est :  an  aflirmare  sit  enuntiare ,  et 
an  siniul  exstare  possit  contradictio.  Hoc  autem 
quid  ad  usum  viuc  conferat,  si  non  est  adminicu- 
lans  alii ,  quisqne  dijiidicel.  Coilernm  an  volnpins 
bona  sit,  an  prxeligcnda  virlns»  an  In  siimmo  bo- 
nae  habiluilines,  an  sit  iu  iiidigentia  laborandnni, 
purus  et  simplex  dialccticns  raro  examinal ;  at  in 
iis  vivendi,  vel  ad  bealiludinem,  vel  ad  incolumi- 
tntein,  versntur  niilitas;  licet  enim  logica  se  ipsani 
expediat,  propler  alia  tamen  magis  invenla  est. 
Fer^ergo,  ut  spirllus  aniiiialium  ea  disponit ,  et 
vegelat,  et  humores  regit,  et  fovet  ad  vitam  anima- 
leiii,  ab  ipsis  tameii  hunioribus  iiascitur,  et  subti- 
liiate  Sua,  et  vigorc,  magnam  inolein  agitat ,  et  ad 
se  disponlt ,  <  quantum  non  noxia  tardant  corpo- 
la  ;  i  slc  logica  ab  aliis  ducit  originem ,  easque 
dispoiiit ,  et  movet  quantuin  inerti^e  et  igiioraoiias 


ratio  vei  oratio  instrumentum,  artis  opera  singul»- 
riter  in  eo  versatiir,  ut  instninienti  copiam  faciat , 
ct  doceai  usuin  ^*us ;  materlatn  enim  praestant  com- 
inuniter  et  alise  disciplinae  :  siquidem  undiqua 
emergunt  quaesiiones,  sed  non  undique  absolvuntiir. 
Cap.  XIIL  Quanta  utilitaiis  $it  seientia  probabilium 

et  qucs  nmpticiter  neceuaria  non  facile  innole- 

ecani» 

Tres  ilaqne  facuitaies,  naturalis,  moralis,  et  ra- 
tionalis,  niateriam  praestant^  quia  singulsesuas  ex- 
ponunt  quaestiones.  Quaerit  enim  ethica,  parentibus 
roagis,  an  iegtbus  oporteat  obedire,  si  forte  dissoa- 
tiaiit.  Pliysica,  an  inundusaeternus  sit,  aut  perpeiuus 
^  aut  Iniiiuin  habuerit,  et  sit  finem  hablturus  iii  leiH- 
'  pore,  aut  sit  nihil  horum.  Logica,  an  contrariorura 
sit  eadem  dlsciplina,  qttoniattieorum  idem  sensus. 
Quxrunt  ergo  singutae,  et  licet  suis  muniantur  prin- 
cipiis,  eis  tamen  logica  metbodos  suas,  comp^itdit 
scilicet  rationes,  coinniunitersubministrat,uiide  iion 
modo  ad  exercitaiionem,  sed  ad  obviationcs,  et  ad, 
secundum  philosophiam,  disciplinas  utilissiu)a  esi. 
Nani  et  de  proposito  inetliodum  habeiis,  faciie  argu- 
metitattit* ,  et  qui  multorum  opiniones  sciens ,  iion 
ab  extraneis  ,  sed  a  pmpriis  ioqultur  docuiiicutss,  ' 
oommode  obviat,  immutans  qnidquid  iion  bene  di-' 
ctum  vldctur  ;  «i  qul  circumstanles  attendit  ratio- 
nes ,  in  siiignlis  veniro  faeilius  disceriiit  a  falso  ,  ot 
haLilior  redditur  ad  iutelligenduin  et  doeeiidum  , 


nocuniento  non  retardatur.  Qnod  planuin  est  iis ,  0  Quod  pbtlosopbantis  proposltum  expetit,  et  officiitin 

exlgit.  Cum  autein  dialectiea  inqulsitiva  sit ,  ad 
omnium  methodorum  principia  vlam  babet;  siquidein 
ars  quaelibet  suas  babet  niethodus,  qnas  nos  flgnra- 
liter  adviationes  vel  aditus  possumus  iuterpretari , 
et  iiiqulsitioui  succedit  luventlo,  nec  apprehendit 
scientiae  fructnm  ,  cui  quaerendt  displicet  studiuni. 
Sed  demonstrativa  necessarias  meihodos  quxrlt,  et 
quse  ilLun  renim  inhasrentiam  docent,  qnam  impos- 
sibtle  est  dtssolvi :  hoc  enim  duntaxat  necessariuni 
est,  qttod  aliter  esse  impossiblle  est.  Caeterum  quia 
vires  naturne,  aiit  nulias  pene  scrut.iiiir,  aut  rarus, 
ei  numertini  possibtlium  solus  Deus  novii  de  iiifees 
sariis  plenimqiie  non  inodo  incertnin,  sed  ct  teroe- 
rarium  luJicium  est.  Qnis  cnim  norit  ptwitus,  quid 


qal  et  artemdisserendinoverunl,etaIiasdiscipllnas. 

Cap.  Xll.  /11  ^ui^Ks  conetet  exercitium  f/iis,  ei  quo 
utatur  iuslrumento. 

Versalur  cxercitium  dialecticx  in  omnilins  disci  • 

pliiiis,  si]iiidem  quxstlonem  faabet  inateriain ;  se.l 

runi ,  qr..!!  hypothesis  dicitur,  id  esi  quae  circuni* 

gtaiitiis  iiiiplicatur,  relinquit  oratorL   Snnt  autein 

«itrcumstantiais ,  quas  Boetius  in  quarto  Topicorum 

ciiuiuerat:  1  Quis,  quid,  ubi ,  quibns  adminiculis, 

ctir,  qnoinodo,  qiiaiido.  i  Thesim  vero  vindlcat  sihi» 

id   est  qu»stioneni ,  a  praedicl&ruin  circumstaiitiu* 

riiin  ncxibus  absolutain.  Communiorem  enim  specu- 

i.niionem  aggrediiur,  necjure  suo  desccndit  ad  sln- 

giita  :  quod  si  quando  evcnil ,  bospitis  inore,  bo;iis 


S71 


JOANNIS  SARESOCRIEMSIS 


87i 


csse  postll  aiit  iion  possii  ?  Si  peperit,  ciiin  aliqtio  A  judicium  certum  aspirat.  Si  autem  adbuc  ejiit  vebe- 


concubuii»  «utcorrupta  est,  necessarium  esse  dux- 
erunt  saecula  multa.  Scd  tandem  iii  fiiie  temporum 
non  necessariuin  esse,  docuit  iiitegerrimae  virginis 
psrlUS.  QuOU  eniin  simpliciler  necessn  esi ,  nullu 
niodo  ftliier  esse  potesi ;  muiari  verp  poiesi,  4)uod  a 
(lelerminatione  luecesse  est.  VictorSnus  iu  Rheloricii 
.in  explanatioiie  necessarii  boc  ipsmn  docet,  et  qiiod 
ad  partum  corruptio  ,  non  quidem  necessarlo  ,  sed 
probabiliter  conseqiialur;  Augusiinus  quoqiie  ratio* 
.nes,  qoae  necessariie  sunt»  es^e  asserit  sempiiernas, 
ct  millo  mo<Io  evacuari  posse.  Probaliiliuni  vero 
raliones  nuuari  posse  palaui  est ,  nisi  necessariae 
fueriut.  Unde  consiat  quam  arduum  sil  demonstra- 
toris  propositum,  qiii  seiiiper  necessiiatein  sequiiur. 


niealia  invalescalt  ut  aut  non  protendi»  aut  paruin 
possil,  licet  infra  scientiani  sit,  tamen  scientix. 
quod  «U  certitudiuem  judicii ,  coaequatur.  Quod 
quideni  palain  est,  auctore  Aristotele  ,  iu  bis  ,  qux 
sensu  solo  cogiiobcuiiiur,  et  aliier  esse  possunu 
Ignoiuin  enim  erit,  cum  occiderjt  sol,  si  adbucfe- 
ratur  super  terram,  an  iu  nosinim  sit  bemi]»pb.e 
rium  reversurus  :  eo  quod  tunc  cesset  sensus,  per 
queui  lationis  ejus  habebatur  scientia.  Fides  tamen 
Jaiionis  et  reditus  tanta  esi «  ut  aliqualenus  videa- 
tur  aequis  cum  scieuiin  passibus  ambulare.  Si  vero 
iensus  scientiam  parit  ejus,  qiiod  aliler  esse  nou 
potest,  ut  si  quis  liiieam ,  visu  docente,  longaiu 
sciat ,  aut  superAciero   coloratam  ,  cessanie  visn 


et  a  veritatis  quam  prolitelur,  principiis  nou  rece-     iioii  evanescit  quidein   scienlia  ,  co  quod  rem  ita 


dit.  Si  eiilm  veriiatem  deprebendere»  quie,  utaiunt 
academici  noslri,  lauquam  in  profundo  pulei  laiet, 
maguuin  esl :  quautae  vivacitatis  est,  non  niodo  veri- 

.tateutt  sed  ipsius  necessilatis  penetrare  arcana ,  si- 
quidem  existenlium,  quam  possibiliuin  ,  facilior  est 
assignatio?  Vacillat  iiaque  in  naluralibus  pleruinque 
(eorporalibus  et  niutalilibiis  dico)  raiio  deinon- 
stratidi,  sed  in  malbem:iticis  efficacissime  ooiiva* 
lescit.  Qnidquid  eniiu  In  numeris ,  proportionibus  , 
figuris  ,  similibusque  ab  ea  colltgitur,  indubitanler 
irerum  est,  et  aliier  esse  non  poiest.  Uaque  ad  4le- 
monslraiidi  scientiam  non  aspiret ,  cui  probabilia 

•  iiota  non  fuerint.  Demonstrative  ergo  principia  neces- 


esse  necesse  est.  Ergo  quod  divisiin  in  omiiibus . 
vel  in  pluribus  uliciijus  generis,  invenitur,  el  uiii- 
Versaliler  iii  otnnibus  slaiuendniu  est ,  aut  ferenda 
inslanlia  in  quo  noii  sic.  Est  antem  inslantia  ali* 
cujus,  talis  obvia  positio,  collectse  universitati  pne- 
jiidicans.  Scieului  jiaijue  probabilium  copiosa,  expc- 
dilissimam  ad  omiiia  viain  parat. 

Cap.  XV«  QHtf  propoiiiio  $il  dialiciica  et  quid 
probUma. 

Est  aulein  dialectica  propositio  ,  conira  quam  sic 

iu  pluribus  se  babenicin,  non  est  instantia,  id  est 

argumentum  ad  positionem.  Qui  vero  lales  propo- 

siliones  pi'£  inenle  babel  ,  el  si  qux  sunt  positio- 


sariasunt,  dialectice  probabilia.  Undeel  dialecticus  q  num  itistautix,  in  omni  genere  controversandi,  ad 


<  3ib  illis  abstiiiebit,  quae  nuili  videntor,  ne  habeaiur 

.  iiisanus ;  et  a  inanifestis ,  ne  palpare  videaiur  in 

leuebris;  et  iis  duntaxat  insislet,  quas  aiit  oiiiuibiit, 

aut  pliiribus,  aut  pra^cipuis,  in  uuoquoque  gi-ncruiu 

iiota  erunt. 

Cap.  XIV.  liem  de  eodem, 
Principla  itaque  djalectic»  probabiJia  suiit»  sicut 
ilcmonstraliv»  necessaria.  Quod  si  quid  prababite, 
el  necettarium  est,  ad  utraqiie  poterit  pertinere,  sed 
aliuiula  ad  alleram.  Soia  enim  probabilitas  diale- 
ciico  sufficii.  Unde  €icer0|  In  secundo  Tuecula- 
narumi  i  Nos  qui  sequimur  probabiiia,  nec  ultra 
quam  qvod  verisimile  occurriti  progredi  possuinus 
et  refellere  sine  iracundia,  et  refelli  sine  periiiracia 


alteram  quideui  copiosns  erii»  et  etiaiii,  si  philoso- 
.pUice  secuni  exerceaiur,  nou  modice  felix.  Poieus 
euim  est  de  omni  problemate,  eibico  sciiiceU  phy- 
sico  et  logico  probabiliier  dispulare.  Est  auiem 
problema  dialeclicum,  spcculatio  coiileiideus  vel  ad 
electioiiem  et  fugam,  vet  ad  veritaiem  et  scientiani, 
aut  ipsuro ,  aut  ut  adminiculans  ad  aliquid  aliud 
linjusmodi,  de  quo  aut  neutro  roodo  opinantur,  am 
contrarlc,  pluriiui  sapienlibus,  aut  sapienles  plnri- 
niis,  aui  uirique  iidem  eisdem.  Auctorein  defiui- 
tiouis  indicat  siylus,  et  Aristoielem  faciutit  Terba 
mauifestum.  Sed  el  seiisus  verborum.  Neque  eDim 
.probleuia  dialecticum  ceiisnii,  qniJquid  iuier  affir- 
iiiaiioneiD  uegationemque  deduciiur,  nec  artis  su« 


parati  sumus.  •  Idem  quoque  alibi :  i  Hauc  nobis  D  opificem,  in  illius  ventiiaiioiie  crodidil  exerceiidum. 


dat  Academia  iiostra  liceuiiam,  ut  quidquid.proba- 
biie  occurrit,  nostro  jure  liceat  defendere.  »  £st 
autem  probabile ,  quod  babenli  judicium,  etiaiu  a 
Sttperficie  iiinoiescit,  sic  quidem  in  omuibus,  et 
seinper,  aut  in  paucissimis,  et  admodum  raro,  aliier 
existens.  Quod  eniin  semper  sic,  aut  frequemissiuie, 
aut  probabile  cst,  aut  videtur  probabile,  eisi  aliter 
esse  possiu  Tanio  autem  probabilius,  quanio  ba- 
bentt  judicium  facilius  et  certius  innotescit.  Suiit 
euim  quaedam  taiiia  probabiiitatis  luce  conspicua  , 
ut  etiam  necessaria  repuicntur.  Quaedam  auiem,  eo 
qiiod  opinioniminusfainiliaria  sint,  vix  ascribuntur 
piobabilibus.  Siquidem  si  opinio  tenuis,  jadicio  va- 
cillat  iocerto;  sl  vebemeiit,  transit  io  fidem  et  ad 


quodnec  perse,  nec  per  aliud  pracdtctanim  tlisch' 
plinarum  alicui  prodest.  c  Mani  quod,  ait,  conteu- 
dens  ad  eleclioneai  vei  fuKaiu,  »  etsi  siiii  qtti  ad 
etbicas  duntaxal  .quaestiones  referendum  puiant » 
ego  etiam  ad  pbysicas  arbitror  pertinere*  Sed  ad 
logicas ,  aut  nibil,  aut  ininiuium.  Siquidem  ei  tbi 
vinus  ,  et  vitium,  et  similia  electioni  vel  fugae  uia- 
leriam  praeslant :  bicauteni  sanilas,  a^gritudo,  cao- 
sae,  sigiia,  et  circuinstanliae  singuloruiu.  Porro  aJ 
scienliani  et  veritatem  triumdisciplinarum  quxsiio- 
ncs  aeque  coniendunl.  Ulruin  voIupt;is  eligeiida  sii, 
vel  non,  eibica  speculaiio,  propterse  uliiis.  Ihruiu 
inuudus  xternus,  vel  non,  speculatio  quideiu  pliy- 
bica  est,  ad  scieuiiam  et  veritaiem,  ci  forto  ad  aliuil 


873 


IIETALOGrCUS.  ^  LIB.  H. 


871 


prod<it(  :  dt  tcflicet  ciim  creatiis  innoiuerit,  lanli  A  ut  el   desit  spattum   procedendi  nd  iltn,  quonim 


opttris  reneremiir  anctorem,  cum  transiiorii^,  vile- 
ccat*morrbns  piis ,  eo  quod  tanitati  sobjeclos  est 
totus.  An  contradiciorianim  sit  seniper  aiiera  vera» 
xe\  non,  logica  speculatiir,  et  ad  aliud  confert  vcri- 
lalis  liojiis  hahere  scientiam.  Qui  igilur  de  kina 
caprina  conlendunt  jugiler,  dialectica  qnidein  pro- 
blemata  non  exercenl »  et  tam  ab  artincis  ittateria, 
quam  ab  otllcio  remoti  snnt :  siqoidem  inaleria  ejits 
tbesis,  vel  positio  est.  Est  autem  positio ,  opinio 
extranea  alfciijns.notorum  secondnm  philosopliiain, 
ui  quoniam  omnia  moventur,  quod  Heraclitus  ,  aiit 
iroum  est  ens,  quod  Helissus  statuil.  Mullus  enim 
qni  nientem  habeat»  deducet  iii  quxstionem,  quod 
tnilli  videatur,  nee  quod  omnibus  inanifestinn  est » 


.  gratia  debuerant  haec  prxdoceri.  Unde  qnoniam  ad 
aKa  introductorius  est.  nomine  Isagogarum  inscri- 
bilur.  Ilaquelnscriptioni  derogant,  qai  sic  versaiH' 
tur  in  boc,  ut  locum  princlpatibus  non  relinquant, 
quibiis  Ignotis»  non  esi  quod  inlroducentis  oper» 
graiia  debeatur. 

€ap.  XVII.  Quam  pefnicioie  doceatvr,  et  iiu<c  ftitf- 
rini  de  feneribu»  et  ipeciebua^  opiniones  modet^ 
norum, 

Noslri  vero  ad  ostentatlonem  sclentias  siisp,  sic 
suos  instituunt  auditores,  ut  non  inielligantur  ab 
eis ;  et  apices  singulos  secretis  Minervus  gravidos 
opinantur.  Quidquid  unqnam  ab  aliqoo  dictom  aui 
factum  est,  eKCutiiuit  et  teneris  ingerunt  auribw; 


aut  kis.  quorum*jodicinm  obtinet.  Nain   ba>c  non  B  ot  vitio,  quod  a  Cieerone  arguitur,  i  saepe  niious 


liabent  dubitationdin  ,  illa  aotcm  nemo  ponet.  Quo- 
eirca  nullam  liberalium  discipllnarum  uiiltorem 
essecrediderimt  quam  btam»  a  qua  in  omiies  philoso- 
phUe  panes  focilis  ei  relix  esi  processns;  ad  nullartl 
tiiim  ficientiam  invenilur  intlriiins,  cui  probabili.i 
iinoieteuht. 

CxP.  XVI.  Quod  onutet  alii  prefestoM  hujut 
Aritioieii  eeduni, 

Undequidem  manifestae  videtur  insaniac,  iili  de- 

inbof»  lilseipliA»»^  quae  omnes  alios  instroit»  et  sine 

cujus  beneOcio  imllus  recte  iuvestigationibus  phy- 

tkit  procedii.  Scripserunt.de  ea  quamplures ,  et  hi 

i|«iilepa  sttut  aoullssimi ,  ita  et  diligentissimi  pbilo* 


inielleeti  sinl  ob  reritm  multiiudtnem,  i  qoani  ob 
dtfHcultalem.  Utiie  quidem  est  et  obviantibus,  sio- 
ut  ait  Artstoteles,  nosse  opiniones  moltoruni ;  ui 
oz  earum  contlictu  ad  invicem»  quidquid  non  bene 
dictum  videttir,  refelli  vuleat,  aot  mutari ;  c  sed 
nunc  non  erat  his  locus^  i  cum  oralio  siinplex,  res 
brevis,  ei  facilis  quantuni  potest,  debealur  intrr^ 
ducendis.  Adeo  quidetn,  u(  et  innlta  io  rebus  diffi-  . 
eilibtts,  racilius  quam  earum  nalura  exigat,  licen* 
litts  proponaniur  :  eo  quod  in  pnerilibus  aunis  ad- 
ditcunlur  niuita,  quas  serior  phitosophiae  tractatiuk 
elimixiat.  Naturam  tameB  universaiium  hic  oinnet.. 
expediunt,  et  altissinioni  negotium,  et  majoris  in*^^. 


sopboriiin, quos  omnes  reprebendi  palam  e&tab  his»  p  qoisilionis,  contra  ntentem  auctoris  explicare  ni- 


tm\  arieui  bane  eriminantur.  Studii  nanique  deua- 
cijo,  aactotis  tadiibitata  crtminalio  est,  Unuiu  scio 
quod  CorBiAeium  posteritas  illis  nequaquani  pne- 
fertit  naoi  Arisloteles,  Apuleius  »  Cicero,  Porphy- 
riot,  Boedut,  Aagustiiius,  ut  Eudeinum.  AJexaii- 
dmm»  Tbeophrasiuin,  et  alios  expositores  taceatn 
<<|uonim  tamen  celebris  gloria  est)  omnes  artis 
bujus^  veliit  trlumpliatricis,  inter  alias  grandL  pne- 
codIo  erexere  vexiitum.  Sed  eum  sioguli  tuis  ineri- 
4it  splendeant,  omnes  se  Aristoielis  adorare  vestigia 
gloriaalur,  adeo  quidem  ut  coiniapne  omaiuin  plii- 
lotopborum  nomeu  prseeminentia  quadam  sibi  pro- 
priara  fecerit.  Nam  et  antoiiomatice » id  est  exceU 
lentert  phtlosopbua  appellatur, 


luntur.  Alios  ergo  consistit  in  vocUhis  (llcet  luec 
opinio  cum  Rocelino  suo  fere  oinniuo  jam  evanue^ 
rit : )  alius  sermones  intuetur  ei  ad  iUos  delorquet^ 
quidqoid  alicubi  de  universalibus  tneminitscriptum. 
ki  hac  auiem  opinione  deprebcnsus  est  peripjiie- 
ticns  palaiinus  Abaslardos  noster,  qui  muitos  reli- 
quit,  et  adhuc  quidem  aliquos.  habct  professioniav 
hujus  secutores  et  tesies.  Amici  iiiei  sunt,  iicet  ita. 
plerumque  captivalam  detorqueant  litleram,,ut  vel. 
durior  animns,  miseratione  ilUus  movetur.  Rein  de 
re  predicari  monstrum  ducunt,  licet  Aristotelet 
monstruositaiia  bujus  auctor  sit,  et  rem  de  re  sasr 
-pissiine  asserat  praedicari  :  quod  palam  est«  nisi 
dissiuiulenty  ramiltaribus  ejus.  Alius  vertatur  in. 


Hic  ergo  probabiliuiu  ralionea  redegit  in  artem»  ;>  intellectibus,  et  eos  dunlaxat  genera  dicit  esse»  et 


ct  quasi  ab  eleinentis  ineipienSy  usqoe  ad  proposili 
perfeciionem  evexii.  Uoc  auteui  planom  esi  bis,. 
qai  Mrulanturotdiscutiunt  opera  ejus;  voceaeniin 
prlmo  signincativas,  id  esl  secmones  lucomplexos, 
de  grammatici  maou  aecipiena,  differeniiat  et  vi- 
Tos  eorum  diligeuter  exposuil,  ut  ad  complexionein 
emiDtiatioflum»  ^i  invenieiidi  iudicandique  scien- 
iiam  facilius  accedant.  Sed  qaia  ad  hunc  elemen- 
urein  libruin,  rnagls  elemeniarem  quodam  niodo 
.  scripsjt  Porpliyrius,  euin  ante  Aristotelem  esse 
credidii  aniiquitas  prxlegendutn.  Recte  quidem  si 
i^eete  doceatur,  id  est  ut  tenebras  noo  indueat  eru- 
drendis,  nee  consumat  a&tatem.  Indignom  enim  esi, 
ai  in  fiiiitiqiie  voculis  addiscentli^  qiiis  vitqni  tern), 


jpecies.  Sumunt  eniin  oecasionem  a  Cicerone  et 
Ooelio,  qui  Arisiotelem  laudanl  auctorem,  quod 
bxc  credi  et  dici  debeant  notiones.  Est  auieni,  ui 
aiunt»  DOlio  ex  aiite  pcicepta  forina  cujusqoe  rei 
cognitiD,^enodaiione  indigens.  Ei  alibi :  Notio  esi 
quidara  inlellecius,  et  simplex  animi  conceptio. 
Eo  ergo  deflectiiur  qnidquid  scriptum  est,  ut  in- 
tcliectus  aut  nutio,  universalium  universitatem 
cliudat.  Eorum  vero,  qui  rebus  inhserent,  muitx 
sunt  et  divers»  opiiiioiies  ,  siquideiii  bic,  ideo  quod 
oiiuie  quod  unuin  est,  uumero  est»  aui  rem  univer.- 
salem,  aut  unara  nuraero  esse,  aut  omnino  dod  etsa 
concludit.  Sed  qula  impossibile  substantialia  dob! 
ease,  exittentibus  bis  quonim,  sunt  subsianliali;^ 


m  m^ms  sauesberiensis  *'* 

deuuo  collJgunl,  unWersalia  singiilaribua,  quod  ad  A  rel.  Ifac  Gr«co  cloquio  dicilur  caoc,  Uabciu  se  ad 


eBseniiaiD,  unienda.  Pariiunliir  itaque  sialus  duce 
Gautero  de  Mauriunia,  el  riuloiiein,  iu  eo  quod 
Pialo  esi,  dicuni  individuum ;  iii  eo  quod  homo, 
f.peciem  :  in  eo  quod  animal,  genus;  sed  subalter- 
iium  :  in  eo  quod  subsianiia,  generalissimum. 
Habuit  hxc  opinio  aliquos  asserlores,  sed  pri- 
dein  liaiic  nullus  proflteiur.  llle  ideas  poi^ti,  Plato- 
nein  aeinoiatus,  et  iinitans  Beniarduin  Carnoiensem, 
ei  nihii  praeier  eas,  genus  dicit^  esse  vel  specieiu. 
Est  auiem  Idea,  sicul  Seiieca  deflnii,  eorum,  qu;Q 
iialura  fiunt  exemplar  xlcrnum.  £t  quoniam  uni« 
.versaiia  corruptioni  non  subjacent,  nec  moiibus 
alteranlur,  quibus  moventur  singularia,  et  quasi  ad 
nioiuentum,  aliis  succedcntibus,  alia  defluunl,  pro- 
prie  et  vere  dicuntur  esse  universalia.  Si4|uidem 
res  singulas  verbi  substantivi  nuncupatione  creduii- 
tur  indignse,  cum  nequaquam  stenl  et  fugiant,  nec 
exspecteut  appellationeiu ;  adeo  nainque  variantur 
qiiaiilatibus,  leir.poribus,  locis  et  multiinodis  pro- 
prieiatibus,  m  totum  esse  eorum  non  status  stabi- 
lis,  sed  muUibiiis  quidem  transitus  viilealur.  Esse 
•utein,  inquit  Boeiius,  ea  dicimus,  quse  neque  iii- 
tensione  crescunt,  neque  retractione  minuuntury 
•ed  semper  sux  natune  subuixa  subsldiis  sese  cu- 
stodiunu  Usec  autem  sunt  quaniltates,  qualitaies, 
relatioues,  loca,  teuipora»  habiiudlues,  et  quldquid 
quodammodo  adunatum  corporibus  invenitar.  Qu« 
quidem  corporibus  adjuncta  mutart  videntur,  sed 


B 


ideam,  ui  exemplum  ad  exempkir;  sensibills  qoi- 
dem  in  re  sensibili,  sed  mente  concipitor  insensi- 
hilis ;  singularis  quoque  In  singulis,  sed  io  omnibus 
univcrsalis.  Est  et  alius  qui,  cura  Gausleno  Suessio- 
ncnsi  episcopo,  universalitatem  rebus  in  unom  col- 
lectis  attribiiii,  et  singulis  eamdem  demit.  Exiode, 
cuin  aii  interpretandas  ancioriiates  veutum  ca, 
laborat  prai  dolore,  quia  in  locis  piuribus  f  ricium 
litteraj  indignantis  ferre  non  sustinet.  »  Esi  aliquis 
qui  eoufugiat  ad  subsidium  novae.linguie,  quia  La- 
linae  periMam  non  satis  habet ;  nunc  enim,  cum 
gcnus  audit,  vel  species,  res  quidem  dicii  inteili- 
gendas  uiiiversales,  nunc  rerum  materiem  inter- 
preiaiur.  Hoc  auteni  noinen  In  quo  aactora:n  inve- 
nerii,  vel  banc  distinctionem»  ipcertom  bstheo;.nisi 
forte  in  glossema^bus,  nqt  modernorum  linguis 
doctorum.  Sed  et  ibi  quid  sigtiiflcet  non  video,  oisi 
rerum  collectionem  cuin  Gausleno,  aat  rein  noi- 
Tersaiem,  quod  tamen  fugit  materiem  dici ,  nam  ad 
uiniinque  poiest  ab  interpretatione  nomen  referri : 
eo  quod  materles,  reruin  numerus  aui  sUios,  dict 
potest,  in  quo  taljs  perpianet  rcs.  Ncc  deesi  4ui 
reruin  status  attendat,  et  eos  geoera  dicil  esae»  et 
species. 

Cap.  XVHL  Quod  pciUriom  semper  pnormm  ept- 
Ntones  immiitaAl. 

I^ongum  erit,  ei  a  proposito  penitos  alieonm,  si 
singulorum  opiiiiones  posiiero«  yel  errores;  cam,  «i 


in  liatura  sui  immuubilia  permanent.  Sic  et  rerum  C  terbo  comici  uur  :  «  Fere  quot  homines,  toi  sea- 

^^^^l^^  ■mam,^^..mi1I..>«.   Sn^iuliliiia  MA^iMAnAnt   Aqa<l«ini*  m. .: _    M^m     ^<.     ■MavMlotMlA     Aaat     ■kiilllis       Allt    rsmS 


species  transeuntibus  individuis  perinanent  exdem; 
queniadmodum  pr£terfluentibus  undis,  «  molus 
•muis  manet  in  'flumine;  i  nam  et  idem  dicitur. 
iJside  illud  apud  Senecam,  (alienum  umen)  c  bis 
in  idem  fluineu  de^cendiinus,  et  noo  descendimus.  > 
11«  auiein  idex,  id  esi  exemplares  formx,  reruin 
primasvas  oinnium  ratlqnes  sunt,  qua)  nec  diminur 
iionein  suscipiunt  nec  augmentum ;  subiles  et  per- 
petuae ;  ut,  eisi  inundus  toius  corporalis  pereat, 
uequeaut  iiiterire.  Rerum  omnium  corporaliuin  nu- 
inerus  consistit  in  his ;  et,  sicui  in  libro  De  libero 
arbitrio  videtur  astrucre  Augustiuus»  quia  hae  sem* 
pe.r  sunl,  etiainsi  teinporalia  perire  coutingat,  re- 
luin  numerus  nec  uiinuitur,  nec  augeiur. 

Magnum  profecio  est  et  notum  philosophis,  con- 
templantibus  altiora,  quod  isii  pollicentur;  sed, 
'  sicut  Boeiius,  ei  alii  multi  testantur  auctores,  a 
senieniia  Aristoielis  peiiiius  alienum  est.  Nam  ei 
Ipse  huic  sententiae,  sicut  evideiis  est  in  libris  ejus, 
hsepias  adversalur.  Egerunt  operosius  Bernardus 
Carnotensis,  ei  cjus  sectatores,  ui  componerent  in- 
ter  Aristotelem  et  IMatonem,  sed  eos  tarde  venisse 
Mrbitror,  etlaborasse  in  vaiium  ut  recoiicrliarent 
inortuos  qui,  quandiu  in  viu  licuit,  dissenserunU 
Porroalius,  ui  Aristotelem  expriinai,  cuin  Giiberio 
episcopo  Piciavensi,  universaliutem  formis  nativis 
aiiribait,  et  in  earuin  conformitate  laborat.  Est 
^oicm  forma  nativa,  originaits  exempluin,  et  qu» 
|U>M  iii  uienie  Pei  cousisiii.  sed  rebus  creatis  iiihX' 


tentiae.  •  Nam  de  roagtstris  aat  nullus,  aui  raros 
est,  qui  doctoris  sui  velit  iiihaerere  vestigtis.  Ui 
sibi  faciat  nomen,  quisque  proprium  cudit  errorem, 
sicque  lit,  uiduin  se  doctorem  corrigere  prottiitiit, 
se  ip^um  oorrigendum,  aui  reprehendendum,  ura 
discipulis  quam  posieris  prxbeat.  Ego  Ipse  mibi 
legeni  hanc  non  ambigo  immlnere,  ui  dum  ab  aiiis 
disseniio,  ei  dissensum  scripto  proflteor,  me  obji- 
cio  reprehensionibus  pluriroorum.  Qui  eniin  loqoi» 
lui  judicatur  ab  uno,  vel  a  paucis ,  sed  qui  scribit, 
oiuniumsententiasexcipit,  et  totius  orbis,  etoninis 
aeUlis  se  exponil  judicio.  Ut  autem  cum  docien- 
bus  miiius  agam,  saepius  ad  nomen  quam  ad  rem, 
-.  videniur  pluriuil  disputare.  Nihil  tamen  esi  quod 
•  artis  hujus  minus  deceat  professorem,  qooiiiam 
inodus  bic  viro  gravi  iiiconvenientissimus  esi.  Ht 
enim  ait  Arisioieles,  omnino  vereiidum  dialecticis 
hujusinodi  ad  nomen  disputare,  nisi  quis  aliter  non 
possit  de  proposito  disputare.  Sane  in  articoUs, 
ubi  plurimuni  dissidere  videntur,  alter  alterias  in- 
terpretationem  admitiit,  etsi  eam  coniendat  esse 
inepiam.  luque  vicissim  ducuni  in  crimiiie  seriuo- 
nein,  non  sensum  alienum. 
Cap.  XIX.  In  quo  non  «il  parcendum  dcctoribuM 

hujuiwodi» 

Sii  ergo  quod  sententtis  parcaui,  iu  quibus  nec 

ipsi,  si  inlerpreUiiones  invicein  supponere  liceai, 

dlssideni,  pauca  umen.sur.i  in  quibus  eis  non  or- 

biiror  iguoscei^dum.  Priinuin  quod  oiiera  iinpurto 


i77  IIETALOGICUS.--  Lm.  11.  «7« 

bill«  teueris  auditornm  bomerisiroponnni.  Deimie,  A  stione,  perspieii  stngulstim.  Uoe  suiem  natur»  re- 


qtiod  docendl  ordine  praetermisso,  diligentlssinie 
cavent,  ne 

Sin^tUa  quwque  tocum  teneant^  sortila  decenler^ 
(lloRAT.  DeAfi.  poeu  Di.) 

Gnem  eniui  artis,  ut  sic  dixerim,  legunl  in  lilulo, 
et  non  moJo  Topicoi  um »  sed  Analjlicorum  et 
Eienclioruiu  vtm  Porpliyrius  praedocet.  Postrenio 
quodquasi  ab  adversopeientes^veniuntcoQlramen- 
temauctoris»  elut  Aristoteles  planior  sit»  Platonis 
seutentiam  docent,  aut  erroneam  opinionem,  quae 
«equo  errore  deviat  a  sententia  Aristolelis  et  Pla- 
tonis.  Siquidem  onmes  Arjslotelem  profiieuiur. 

Ca».  XX.  Sententia  ArUlotelh  de  generibue  ei  epe* 
debui  eircumvaHata  ratiortibue  muliia^  ei  muliU'  B 
rum  teslimonio  Mcripturarum. 

Porrolilc,  genera  et  species  non  esse,  sed  intcl- 
ligi  tantum  asseruit.  Quld  ergo  ad  rem  aitinet 
quaerere,  quld  genus  sit,  si  iiiud  omnino  non  esse 
consiiterit?  In  eo  enim»  qood  non  est»  Inepie  qu.-e- 
rftur.  quid,  quanlum.  aut  qoale  esi  :  si  eiiim  sub- 
sUDtiam  luleris  euique»  nibii  ei  relinqiiitur  alio- 
rum.  Ergo  si  Aristeteles  Terns  esi,  qui  eisesse  lol- 
tit  9  inanis  est  opera  praecedentis  iuvestigailonis, 
In  inquisitione  substanttne,  quanillatis*  aut  quali- 
ttitiSv  aut  caus»;  cuui  illius  quod  non  est  substan- 
iia,  aut  quantlias,  aut  qoaiilas  nequeat  assignari ; 
aut  causa  propter  quam,  qiiod  iiou  est,  lioc  aut 


ruin  non  adversatur,  quas  ad  sui  investlgalioneni 
iianc  poiesutero  contulit  intellectui,  ut  possil  con- 
Juncia  disjungere,  et  disjuncu  conjungere. 

Cxierum  compoiiens»  qui  disjuncta  conjungit, 
inanis  ckI;  abstrabens  vero  ridelis,  et  qiiusi  quK- 
dam  officina  omnium  artium.  Et  quidem  relms  exi- 
stendi  unus  est  modus  t  quem  scilicet  natura  con« 
tulii»  sed  easdem  intelligendi  aui  si£uificandi ,  non 
unus  est  modus.  Licei  enim  esse  nequeat  bomo,  qni 
noii  sii  isle,  vel  alius  liomo »  inielligi  lauien  potesi 
et  significari :  ita  qtiod  nec  intelligatur ,  nec  signi- 
flcetur  iste,  vel  alius;  Ergo  ad  significationem  iii- 
complexorum,  per  absirabentem  Iniellectum  geuera 
concipiantur ,  et  species;  quae  lamen,  si  quis  iu 
rerum  natura ,  diligenlius  a  sensibilibus  remoia , 
quxrat ,  iiihil  agei  et  frustra  laborabit^nihil  enim 
iale  natura  peperlL  Raiio  autem  ea  deprehendit , 
substanllalem  siiniJitudinem  rerumdifferentium  per- 
tractiins  apud  se,'  desinitque,  sicut  Boeiiusait,  ge- 
nerale  eoncepium  suum,  quod  de  hominum  conror- 
iniute  perpendil,  sic :  <  Animal  ralionale  moriale.  i 
^uod  otique,  nisi  insbigularibus,  esse  non  potest. 
Suiit  iuque  genera  et  spccies  non  quiitem  res  a 
singularibusaciu  ct  iiaturaliter  alienae,sedqusedsui 
naturalium  ei  acioalium  phanusi»  reniteutes  iniel- 
lectui ,  de  similitudine  aciaalium  ,  ianqoam  in  spe- 
culo  naiivae  puriiatis  ipslus  animae,  qiias  Gra*ci 
fwotac  sive  cixovorovecc  appellaut,  boc  est  reruiii 


fllud  siu  aoi  tanlum  aut  ule.  Quare  ab  Aristoiele  q  imagines  In   mente  apparentes.  Atiima  eniin  quasi 


recedendum  est,  concedendo  ui  universalia  sini, 
aui  refragandum  opinionibus,  quae  eadem  vocibus, 
•ermonibus,  sensibilibus  rebos,  ideis,  forntis,  na- 
luris,  colleciionilms  aggregant, cum  «ngula  borum 
esse  uon  dubiteniur.  Qul  autem  ea  esse  sutuii, 
Aristoteli  adversatur.  Nec  verendum  oi  cassus  sit 
inteliectus,  qoi  ea  perceperit  seorsom  a  singoiari- 
bus,  cuiu  lamen  a  singularibus  seorsnm  e$st  non 
possinL  Inteilectus  enim  quandoque  rem  siniplici- 
ler  intuetur,  velui  si  bominem  per  se  intueatur, 
aut  lapidem,  et  ob  boc  simplex  esi :  quandoque 
grtdaiim  suis  incedit  passibus,  ut  si  hominem  ai- 
ber^,  vel  equum  currere  coniempleiur.  Ei  bic  qiil- 
dem  dieilur  esse  compositus.  Porro  simplex  rem 
interdnm  inspicii  ui  est,  ut  si  Platonem  aitendat : 
iuierdum  alio  modo;  nunc  enim  componendo,  quae 
iion  suni  composita,  nunc  nbsiraheudo,  qiiae  non 
possunt  esse  disjuncla.  Qui  enim  hircocervum  co- 
giut,  aol  centaurum,  ignotain,  natur»  hominis  ad 
liestiam,  aui  bestiae  ad  bestiam,  compositionem  opi- 
natur.  Ai  qui  .ineam,  aut  supe rficiem  auendii  sine 
corpore,  formam  uiique  contemplationis  ocuto  a 
inateria  disjungit ,  cum  lamen  siue  maieria  forma 
iBsee  non  possit.  Non  Umen  forma  sine  maieria 
este  abstr.ihens  hic  concipii  iniellectus  (composiius 
enim  esset,)  sed  simpliciier  alierum  sine  altero, 
cum  Umen  sine  altero  esse  non  possit,  intuetur. 
Nec  hoc  quidem  simplicitati  ejus  praejudicat,  sed  eo 
siniplicior  est»  quo  simprciora,  siiie  alioruin  adini- 


reverberala  acie  coniemplaiionis  sutfs ,  ui  se  ipsa 
reperit,  quod  defiuit ;  nam  ei  ejiis  exemplar  in  ipsa 
esi,  exemplum  vero  In  aclualibus*  Sicut  enim  cuu> 
in  grammatica  dicitur :  <  Nomina  quac  sic  desinuiit, 
leminina  vel  neutra  sunt,  »  geiieralis  qtiaedam  pnc- 
scribilur  raiio ,  quu;  quasi  multorum  decliuabiliuui 
exemplar  esi ,  evempla  vero  in  omnibiis,  illius  ter- 
minaiionis  diclionibus  manifesu  sunt ;  sic  qua*daiii 
exemplaria  concipioniur  in  mente,  quorum  exeinplji 
natura  formavit,  ci  sensibus  objecit.  liia  iuque 
exemplaria,  cogiiabilia  quidemsuni,  et  suiit  quasi 
phantasiae  et  umbr»  existeiiiitiiu ,  secundum  Aris- 
lotelem  ;  quas  si  quis  appreheiidere  nititur  per  exi- 
sientiam ,  quam  habent  a  singuUribus  separaiaiu  , 
0  velut  somnia  elabuntur.  Moustra  euim  suiit,  ei  suli 
inielleciui  pateni.  Quod  auiein  universalia  dicuntur 
«sse  subslantialia  singularibus  ,  ad  causani  cogui- 
iionis  referendum  esi,  singulariumqoe  naturatm.: 
hoc  eiiim  in  singulis  patei ,  siquideia.  iuferiora* 
sine  superloribus,  nec  esse,  uee  iuteiligi  possunl. 
Homo  namque  iion  est ,  nisi  sit .  aiiimal.  Sed  ncc 
intelligitur  boino ,  quin  cointelligatur  animal ,  quo- 
niam  homo  esi  animal  tale.  Src  in  Plaione,  bomo 
quonHim  Plaio  ei  est  ^et.intelligitur  talis,  aui  isie 
liomo.  Ad  hoc  autem  ui.  sii  homo,  exigitur  e»se 
animal,  nec  couteriitur,  iii  animal  esse  non  possit, 
aui  inlelligi »  si  non  sit,  autnon  intellig^iur.honiu; 
nam  in  ratione  iiominis ,  est  aniinal ,  sed  iiou  iii 
animaiis  ratioue  est  homo.  Quia  ergo  ule  exqs/t 


87i  iOA:<CaS  SAAe8ll6We(<»6  i^ 

i»le,  et  hon  extgUtir  a  lali ,  Um  atl  esii^iiiiamquai»  4  ^rclafliiir.  N^ceftne  Umn  eU;UM|«cm  mumi  iliciio* 

uiiMit  su|»«tse »  qiu  el.  iioaa  ooveril ,.  ei  esecfefti»  ei 


ti\  nolitiaiii :  ideo  lioc  itli  9^19801111310  diciiur  e&se, 
hlem  esi  in  individuis ,  qus  exiguni  s^ecies ,  e(  ge« 
iiera»  sed  iiequaqimm  evigiinlnr  »li  eis,  Hoc  euini 
nee  substanliam  babobit,  iiec  tn  iiotiAiaiii  veniet  , 
iirsi  sil  Fpecics  tiul  gemis,  id  est  nisi  quiUsit,  au^ 
iniiolescai  tale  vel  tale.  Uuivcrsalia  lamen  e|  rasdi^ 
cuniur  esse,  et  plerumqiie  simpliciier  esse,  sed  iion 
ob  boe ,  aut  nioles  corporum ,  ant  subtilitas  spiri- 
tuum ,  aut  singularium  discreta  essentia  in  eis  at- 
tendeiida  esi,  Marn  etea,  qusejacent  sub  aflinn^- 
lione  et  negatidne ,  res  diouniur ,  ei  vera  sa^pissiuio 
dicnniur  esse ;  nec  tamcn  substnntiis  vel  acciden- 
tibus  aggrfgnntari  aui  nomen  suscipiunt  Greatoris 
nni  en:aturx*.  Siquidein,  ut  ait  (Jlgerius  venerabilis 


ex  eo  sit  felix. 

Nain,  ut  nibil  certttui  ei  finituro  sit»  in  quod  cadat 
relaiio,  nou  cootiuglt,  sfneritioaut  ffgara.  Dinle 
si  equiis  promiiiatur  in  genere,  et  dicatatipiilator, 
oquus  quj  mihi  promissus  est,  samn  ant  :pger  est, 
cum  omnisequus  slt  aut  saiiusant  icger,  argoitur 
nugari ,  eo  quod  non  est  equvs  ,  qui  sit  ei  pmml»^ 
sus.  Nou  dico,  nou  est,  eo  qiiod  non  exist^i ,  nani 
ct  illud  quod  non  eiisiit,  iit  partus  Arethiisae,  in 
ceriissimam  deducitur  obllgatiofiero ,  sed  quia  spt- 
clcs,  id  est  res  discreta  ,  obligationem  generis  non 
atlingil,  Cum  cnlm  «lico ,  quod  proniitiiliir,*qiidd 
signiQcalur,  quod  intelligitur,  et  simili»,  discretaai 


Andef|;avoruni  episcopus  in  Venaliiio  diieifiHnarum^  ^  '•*i>quid  promissioni ,   aut  sifniflcalioni  tid^tuBi 


'<  gratiosuni  ad  invicem  debel  esse  verbi  Cflnimer' 
cium,  I  nam  in  philosopbantiuni  fcroexubenii  Ijo- 
nilas,  et  verba  distrabnn^ur  ad  gratiam.  Itaque  dc» 
lur  iit  srnt  universalja,  aul  eliam  ut  res  sUiti  si  hoe 
peninacibns  p1»cet,  non  lameitob  lioc  Terum  erii, 
Terum  nuiuerum  augerl  vel  niiiiui  pro  eo  quod 
isia  non  sunt  in  numcro  rerum.  Si  quis  aulein  nn> 
versslia  seorsim  recenseni,  nnmern  qnidem  inve- 
nict  esse  subjecla ,  sed  cui  singularium  numerus  • 
Mon  aggregaiur.  SicuteniroeollegiiB  .itit  rorporibus 
non  counnroeraniur  capitn,  aoi  cauitibus  eorporn^ 
«ic  ncc  universalia  singnlaribus,  nec  singularia  nii-- 
nieri  acccssione  universalibusaccrescuiit;  numeriis 
cniin  duntaxat  ifla  coiiiplectitur,  quas  ejusdem  ra- 
tionis  sunl,  etqirae  in  stngulis  rerum  generibus  iia-  Q 
tura  discrevil.Mibil  auteni  universaleest,  nisiquod 
in  singiiluribos  invenitur.  Seorsum  tamen  a  muitis 
qua^sitiim  esl ,  sed  tandem  nihil  invenerunt  omnes 
in  manibus  suis  ;  quoniam  seorsum  a  siiigularibus, 
nibii  est ,  nisi  forte  qualia  sunl  vera ,  aut  siinilia 
coninlexorum  signiOcaia  serinonum.  Nec  nioveat 
qi:od  singularia  et  eorporea ,  exempla  suni  univer- 
siiliuMi  ct  incorporaliiiin,  cuin  oiunis  ralio  gereniil , 
nt  ait  Augusliniis,  incorporca  sil  ot  insenslbilis , 
illiiil  tamen  quod  geritur,  es  ncios,  qtio  gerilur,  ple» 
rninque  sensibiiis  sfl.  Ergo  quod  mens  communiter 
intelligit»  et  ad  singuhria  multa  aeque  pertinel  : 
qitod  vox  coinniimiter  signiHcai,  et  aeque  de  miiltis 


est  si  tsmen  propria  est  ipsa  relaiio,  flunt  laiBen 
relationes  in  genere  qnas,  salvo  inteUecta  veri»  iie- 
queiiut  reyocari  ad  speciem.  Ut  cum  diciiiir  : 
4  Mulier  quae  saivavii,  dan)navii,Lignuwqiiod  rooriis 
ei  \i\2d  causam  dedit,  et  quas  boreas  auferl,  revebit 
mitis  ^pbyrut  froiides*  »  Stc  el  i|i  iis»  qu»  prs- 
dixi%  relativBs,  dictiones  acciplendas  ;irluirer ,  ot 
aon  deeurrant  ad  speciem ,  id  est  ad  defiuiuim  ali- 
quod  ,  quod  discernant,  aed  subtiftUni  in  genere^ 
Puta  qvad  tigniflcatur  hoc  noniioe  iiomo  ^  species 
estt  quoiiiain  el  liomo  siguifioatur»  et  bonio  anima- 
linni  speciet  est.  (juod  significatur  hoe  iioiiuiie  ani» 
malf  e$t  geniis,  nam  et  aiiimal  signifiealur,  et  ani'- 
mal  geinis  rerum  est  :  ett  eeim  signifioaium  vocis, 
in  quod  descendit ,  aui  quod  aHiuitis  ratiGr«abiiiter 
eoocipit  ex  voce  audita*  llaque  qui  audii  banc  vo- 
ceiii  boroo,  nec  oiiines  pereurrit  bomines  (qooniau 
iioe  inflniluro ,  ei  vlrcs  exccdii)  nec  tanetnr  in  nno» 
qnoniaro  boc  imperreeluin,  et  addoctrinam  panim. 
Sicetqui  definit  aninialessesubstaniiain  aiiiHiatan 
aique  sentibilem  «  non  unoin  aliquid  ,  oec  iinper- 
iectum ,  neo  omne  definil,  ne  iaboreiin  iiifiu^iuiu. 
Siugulum  enim  borum  non  tiiopliciter  quid  sigui- 
dott ,  ani  definit ,  sed  poiius  qoale  quid »  noa  eui» 
simpliciter  boc»  sed  potius  quid  tale«  Sinii1eesiq«od 
€nlenus  in  tixy^  medicinam  dicit  i  scienliam  sano- 
ruin,  aegronim,  ei  neutroruin.  >  Non  inquit,  om- 
nliim,  quooiam   boc  inflnitnm;  non  qiiorunibaro. 


vurum  est,  indubitanter  uitiversale  est.  Sed  et  boc  ^  quoniam    boo  ad   artero   imperfcctum,  aed  polins 

ipsiim,  scilicet  qitod  intelligilur ,  quod  significatur,      qnorum  qualittm, 

benignius  interpretandnfn  esl ,  ui  ncquaquam  ad 

dlsputuiuli  decurraiur  angustlas ,  et  artis  granima- 

ticae  snttilitdtem,  quae  ex  sui  natura,  nisi  venia  li- 

centiae  iinpctrata,  deinonstrativas  dictiones,  lnllnii9S 

esse  non  patilur;  sed  nec  relativas,  vagas  esse  fietr 

mUt>t,  quin  earum  signirtcatio,  aut  deierminatione 

personae,  aut  actus,  aut  actlvis  alierius  coarctetur. 

Siqnidem  relaliva  dieiio  esi,  qose  significat  rem , 

nt  tle  qiia  prxcessit  sermo,  vel  cogiiaiio.  Itaqae  cum 

(licitur  sapiens  cbt  ei  relis  ,  qni  boiia  novit ,  et  ea 

fidelitercxercet,  relatlvx  dictiones,  scilicet  quiei 

€a  ,  ciinmsi  personam  non  cxpriinant,  actus  cogno- 

Hcndl  determinatione,  a  suaquodauimodo  inflnitate 


l|em  Aristotelet  :>  Genera,  inquil,  ei  species. 
circa  substantlnm,  qualiiatem  deterniiiiani  :  iimi 
enim  simpliciter  quid^  sed  quodam  modofno^^id 
determinanf.  Item  iii  Eleiicbis  :  Homo  eC  onine 
commune ,  non  hoc  aliquid ,  sed  qmale  qnid  ^  yre\  md 
aliquid  aliquo  modo ,  Tel  hnjnmodi  quid  significal. 
fli  post  pauea  t  Manifestuui  quoniaro  non  dand«M 
hoc  atiquid  esse  ,  quod  comniuniier  pnedieatur  de 
omnibus,  sed  aut  quale,  aut  ad  aliqoid,  aoi  quan- 
tum  ,  aut  laMum  quid ,  stgniflcare.  Profecto  qnod 
non  cst  hoc  aliquid ,  siginficairone  eipresta  non 
potesi  explannrl  quld  sit.  I^xistentium  euim  a  na?» 
tura  certus  Cbt  flnis,  et  bingnla  suis  ab  inTtcetnpro- 


I%rii4niiliuft  libereia  ft«ot«  0«<l  eonimdem  Ml  pl»*  A  liviim  m  rolnUvpKn  Dst.propiil  «MWt  eipkft| 


rtiniqa»  minim  flnlta  erfnitM  et  ^lammodo  «om 
cepiio  ▼»!{«•  Nec  istifl  prxjudical,  qiiod  Tere  inoiih 
iiium.  ore  cdekre  esi «  aSiod  sdlicH  ease  quod  apr 
pellaiira  «gBiacani ,  et  sliod  «sae  quOil  nomioaott 
NfiminaiUiif  siiigularis ,  sed  vniver^ia  signiAcaii* 
tur.  Plane  si  relaiioueni  siropliceHi ,  qum  ftl  ia  ge^ 
iiere,  quis  ail«ndai ,  prascedenliUus  iiiUii  obest ;  si 
vei-o  discreiionem  qnwrii»  forto  non  palam  esi; 
i]uod  discernst 

Iteguliiriier  prodilam  est,  quia  demonstraiio,  pri- 
utain»  relatio»  secuudam  facit  eogiiitionem.  Porro 
cogoiiio  reiu,  quaienus  novit,  sibi,  quadaiu 
ineiitis  capacilale  defiuiens  circumscril>it.  Ut  nec 
priiiia«  nec  secundapoasil  procodero  cogniiio»  si 


vii^i;sf  tamen  primas  ioveiiiioois  <ea«sii  rfot# 
vespoodeat*  iMun  iuierdum  oit  in^nlgeati^.  latiuf 
avagatur.  Itaquecum  dicitur,  c  si  aliquld  est  4}omo, 
iUnd  est  siMmal «  »  non  tam  liypotboticaa  dictionjf 
COBsequentia  ost,  quam,  in  liypotbetico  dicendix, 
conseqoeniiai  forma.  Illud  enim  quod  dicitur,  neo 
refertur  ad  liominem  exsngusiia  dtspiilandi,necaMt 
patet  cenuin  quid,  quo  reTcraiur.  Unde  ct  impor- 
iuiiilaies  iimltje,  ab  bis  qui  rerum  jgiiaros«aut 
iicnlgoioris  ingenii  boiuines  vcxani,  cum  ipsi  4ih 
qiiieti  objurgatores,  et  pervicaci  insiaiiiiss  iusisieiUos, 
aut  ea  igiioranlia,  aui  ex  proterviiate  J:ibiireiit,  aiit 
avidiiato  comproliciendi.  Ei^o  skut  cogoitio  oei^ 
liiudioom  qu«rit,sic  demonstraiiva»  et   relaiiva* 


res  usquequaque   oecurrai  aniuio  inaaita.  Oiiinis  ^  qy^e  aut  primam,  aut  alieram  faciuot  cogriitiouom* 


«ttim  scieniia,  sivo  notitia  creaturas  finita  est, 
solius  autem  Dei»  quonlam  lufinitus  esi»  scieiitia 
iiianila ;  suo  tameit  flne  sciiieet  ittfiniio ,  qaamlibet 
iuOniu,  corilssimo  deflnit»  cl  immonsiiatis  su» 
scieniia»  ot  sapieniia»  cujua  numerus  aut  liuis  non 
eO,  circumscribil.  Sad  oos  nioduluui  bunianuin 
prosoqoiinur,  qui  non  primam,  nou  secundam»  nqn 
leniaiu,  sed  nec  aliquaiu  rei  infinilaii  iiisi  qua^* 
leiiits  ignota  aut  infiniia  est,  sibi  scieulia  gloriaMt 
vittdicaL  Omnis  iiaqye  diciiOi  qu;ip  deiuoosiratiye 
aut  relaiivc  siguifical«  aut  uoii  satis  propiie  ponilur, 
aut  cerio,  et  sua  raiiouedelliiito,  inuitiiur  sObjeclOt 
.alioquiu  suo  privabuutur  officto,  cuiu  ratio  cogni* 


lerto et  definiio.ittuituniur  suiijectOt  et  tJhid» sip ro* 
prio  luorint  posita,  aniino  singulariter  osieuduAt. 
8ed  eato^  ut  siatum  aliquem  generalem«  appeilativa 
sigoificent  ( iM>n  onim  couieniionibua  deiector,  qui 
me^o  his,  qua>  sunt  dubiiabilia  sapieoti,  acadom»* 
ciim  esse  pridem  professus  sum»)  stalus  ilie  quid  silt 
in  quo  siogula  unuinlur,  et  nibii  singulorum  ea|f 
et  si  sMqao  modo  somuiare  possiin ;  tauieo  quq- 
modo  aenlontiac  Arislolelis  coapteturt  qui  univer* 
s  iia  iiou  esse  contendiit  noo  perapicuum.  babod. 
t:ed  et  aomina,  qu»  prsmisi,  iiieoi^xtreuoif  et  ia- 
aensibiie*  universalibus  cooveniret  privativa  Jn  eis 
dimiasat    sunt,  neo  proprietaies  aiiqtifas>  quib^ 


lionis  certiiudiuis   rinem  qua;rai  aut  leueau  Fie-  q  natura  uoiversalium,  disceroaturt  iUis  aUribuuiii; 


queiAS  laiiien  est  ustirpatiot  et  iiliciiorum  ex  causa 
L-oromodiiatiSt  plorumque  mullui  csl  usus.  Admit- 
titur  iiaque  non  modo  ad  cavilbiionem  eorum, 
quibns  de  quavis  inaieria  satis  est  oggarrire ,  sed 
etiam  ad  staluendam  in  audiloribus  1m>u£  fitlei, 
vtri  iut<:Uigeuliain,  c  qoia  ouiuis  lioiuo  diligit  se.  i 
Quod  si  ex  relaiivas  dictionis  proprielaie  discu- 
tias.  incongrue  dictum  forie  causaberis,  et  falsuin : 
s  (|uidem  •  nec  oinnis  oouiem  dUigit,  •  nec  sliquis 
rsl  qei  d.ligaiur  ab  omni»  ut  sive  coUeciive,  sive 
ilisUtbutive  sccipiaiur,  qood  diclum  esi,  oinnis, 
proiiomen  relaiivuui  m»  quod  subjungiiur,  iiec  uiii- 
versiiati  sioguloruui,  uec  alicol  omnium  veraciter 
aptetur.   Est  iiaque  licentiosa  relaiio,   et    quasi 


siqnidem  nibU  incorporeufflf  aut  iuseusibile,  uni- 
versale  est.  Nam  quidquid  iocorporeum  «Ot,  aqC 
spiritus  est»  aut  proprieias  corporis,  aul  spii^ititf. 
Quod  si  iu  rem  universaiem  iion  cadii,  uiiquo  oon 
recie  incorporei  susctpit  nomett.  Quiii  est  auteiu 
incorporeum,  quod  non  slt  subslaniia  creata  a  De^ 
vei  ipsi  concreiura  ?  IiSt  si  uaivorsalia  iucorporoa 
siiott  aui  sunt  substantiae,  corpora  sciUcei,  aut 
spirittts,  aut  Goocreia  bis,  et  ex  caitsa  suas  existeo- 
tie,  04  quodam  substaniiae  conuctUt  sunl  obnox\a 
Creatori.  Valeant  aulom,  imo  diapereaut  «iaiver« 
saiia,  si  ei  obnoxia  noii  sunl.  Omuia  per  ipium  (acu 
sttAi  (iooii.i) :  c  Uiique  tam  siibjecu  formarum, 
quain  rorniae  suljectorum  ; »  ut  .sint»  quod  a  suia 


lcgis  suae    veuia  linpetrala,  fidem  universalis  de  D  quaiitalibus,  vel  a  suis   aflcctibus  dicuatur.    I^l 


siiigularium  veritate  conviucit.  Quoniani  eniiu  in 
siiiguUs  verum  est,  quia  quisque  diUgat  se,  ei  dis- 
trilHitiva  ralione  quadam,  de  universis  iii  couiuiuiie 
aniriualur  ,  <  qnod  oinnis  bouio  diligil  se,  i 
beuignliis  qiiideiu  accepia  reiaiione  inteJligitur , 
gtutm  ttl,ex  aiigustia  gratnmaticae,  veJ  universiia- 
tem  coUigat,  vel  aliquod  singulorunl,  ab  universitate 
singulaliin  excerpal.  Unde  ex  senientia  eoruiiit  qui 
angustiis  et  subiUitaUbus  semper  insistunt,  nec 
tioiiai  fidei  rationem  in  eolioquus  aut  lecUonibus 
curant,  basc  potius  enuuiiaUpiiis  forina  est,  quain 
legiilarisformat  enuntiaiio.  Id*»m  quoquo  asseruui, 
qiioiies  prouominis  fit  ad  nomen  appeilalivuiu  re- 
lai  10,00  quod  pronomeu,  qnoJ  seinper  deiuonsira- 


substanUa  ab  eo  substantia  aU,  stt  qttanta>ait  quaUf , 
sit  ad  aiiquid,  sit  aUcubi,  sit  aUquando,  et  aUquid 
liabeat,  aut  faciai,  aut  paiiatur,  illo  auciore,  per 
qnetn  est  omnis  subotantia,  omnis  proprietas  sub- 
stantiae,  el  omnis  pars»  omnla  qooqne  coaspago  par- 
tiiiai.  Form»  q«oqoe  lam  subsuntiales  quam  accU 
denlAles,  habont  ab  ipso  ut  siiU  et  suoa  in  sui|ieo|is 
oporenittr  effecttts.  iMiod  iuqoe  ei  obuoxium  aon 
est,  omnino  nibii  ost.  Licet  enim  Stoici  Peo  poMaot 
inateriaiu  coaeternam »  et .  formas  dieoiU  nuJlttin 
exsUtisse  principittm,  tria  poneniea  principia» 
inaieriam,  forroam,  et  Deum,  non  Crealiirem  utM- 
dem,  sed  prtediciorum  conciJiaiorom  :  et  aUi  qm^ 
dani  professiouc ,  et  afieciu  |fliiJo^opbi|  sed.  iioqu^* 


m 


lOANNlS  SAhESBEMeNS» 


il8l 


^tiiiiir  t  J  iHeliiiiii  terl  notitiam  amqitetiies*  plura  A  ei  in  buinaiiuiD  inlellMum  demum ;  nam  lioc  ipMini 


if«od  aliquid  eealum»  aut  lerrsi  dicitur,  formae  effe* 
cliis  esu  iiem  j^rodusit,  inquii,  terra  herbaiu  vi- 
reniem,  ei  lignom  lale  vel  ule  (Gm.  i)  :  ot  uiate- 
riae  forinas  doeeret  esse  concreias,  ei  Deufii,  si<*iit 
herb»,  ila  etYiroris  auctoreffl.  Nain  «tne  eo  fnciitiii 
e«l  nihil  {Joan.  i);  $ed  profecto  qnidqold  ab  uno 
principio  esl»  unuin  nutnero  esi,  ipsumque  bonaia, 
imo  et  valde  bonum,  qiioniam  ab  optimo  esi.  Voluit 
eniin  Deus  ciiiicla  siinilia  sui  ofBci,  prout  natiirft 
cii]iisque«  ex  divin»  disposilionis  decreio,  capax 
iNiiiiiatis  esse  poteral :  et  sic  facia  sunt,  appro- 
banle  Deo,  opifice  rerunit  euncla  qwB  fecerai^  9tld$ 
bona  {Ctn.  i).  Ergo  si  genera  et  species  a  Deo  noa 
stint,  omnino  nibil  soni.  Quod  si  unumquod^ueeo- 
possunl.  Cxponens  autem  v\m  definiiionis,  qnoqno  ^  rtini  ab  ipso  est,  onum  plane,  et  Idem  iMpnQin  e«i. 


itoentiantiir  prlneipia  :  rerum  omnium  unum  prin- 
elptvro  esl,  i  qoo  qtiidqnid  vero  iiomiiie  centeiur 
etfquid.  Ot  enim,  aii  Angosiinus,  form^itain  creavit 
Deus  maieriam  !  siquidein ,  etsi  ftlienbi  dicatiir 
"fiiformfs,  nunquam  oninino  oxsiifti  siiie  formis. 
Invettlgatloni  ergo  ratio,  non  actiii  servii,  qtioniam 
ITXqv,  quae  informis  nec  est,  necesse»  sed  nec 
plene  intelligi  polest,  deductis  quodammodo  cxuviis 
nsque  ad  quamdain  nudilaiem  sui  propinmque 
drfectnm  inieUectusprosequltiir.  Vires  enimrniionis 
qnodammodo  circa  renim  principia  evaiiescunt. 

Inde  est  quod  Boetliis,  in  tibro  cofirra  Nestorium 
et  Eutyckem^  iiatoraiiwdefinlens,  ait  illam  esse  carum 
qvat^  eum  sini,  quoquo  inodo  intellecio  capi 


modo.  Iioc  verbum  iiropter  Denm  ei  inateriam  dicit 
-appositnm:  quia  in  eoruin  scruiinio  iHimanos  defieii 
lotelleciue.  Porromateriam  Deus  fiBCitex  nibilo  ipsique 
tnMileriaeconcreta  esi  (orma,  eo  quodsimul  aequede  ni- 
hllocreaia;  ita  lamcn.  ut  sicut  discreikniis  formae,  lu 
privileginm  existendl  materiae  rellnqiiatnr.  Quodam 
eiifm  modo,  permaterism  esistttforma,sicutdiscer- 
nltor  materia  Ipta  per  formam.  Nam  nec  forma,  res 
per  se  exisiensest;  nec  intteria  sine  formae  beneficio, 
dlsereii  ftt.  Cbaoserit,  ant  potios  mundusseiisibilis 
filhllerit,  niii  renim  efllgies,  formis  adhibitis  naiura 
componat.  Eo  apectat  illud  Roelii  in  primo  De 
TtMlate: «  Omne  esse    ei  forma  est,  »   quod  et 


Si  auiem  quid  unuin  nuinero  est,  protiuns  ei  siii- 
f  ulare  esl.  Nam  quod  quldam  unum  aliquid  dieoni, 
non  quod  in  se.  sed  qnod  multa  vlvat  expressa  piu- 
riom  conforiniiate,  articulo  prssenli  noa  derogani: 
lllud  euim  nec  slatim  nec  satis  UHum  eei,  aui  uii- 
qiie  singulare  est.  Qttantnmlibet  eoiifennia  sint 
opera  DeK'onmia  aingolaria  Bunt  vicisftMiiqoe  dis- 
creu,  c  illo  sic  disponenle»  qui  omaia  creaTii  in 
numero,  ad  distinctionem»  et  poBilere«  ad  generis 
digniiatem,  i  et  mensura  ad  modnm  qnaniiuih 
certo!,  infinitam  sibi  reservans  In  omnibos  aocto- 
riialeni.  Gaetera  enim  omnia  flnita  simLOmnis  nam- 
qtte  subsuntta,  accideniiuni  pluraliute»  miuiero 


«objecils  declarat  eiemplis.  Sialua  enim,  Inquli,  q  sobest.  Accidens  auiein  omne»  el  forma  quTlibet, 


non  habere,  qnod  materi.-i  ejus  esi  siatua,  diciiur ; 
sed  ab  Hectorea  vel  Achillea  forina,  qua  fleri  im- 
'  preos«suiit.  Iiein  a»,  non  a  lerra,  qu»  ejus  materia  esl, 
aes  dicltnr,  sed  a  foribis  quas  a  naiura  accepll.  Terra 
quoque  ipsa,  non  kn^  rHc  vhc,  qnse  iriaieria  ojus 
est,  ilicitNr  lerra,  sed  a  siccitate  et  gravitau,  quae 
formae  sunU  Guilibet  ergo,  esse  qiiod  est,  aut  qunte» 
aut  quantum  est,  a  fornia  est.  Sed,  sicut  materla 
habet  ui  possit  hoc  esse»  aul  ianttiin,  aut  lale,  sic 
et  formse  habent  a  condilore  ut  possint  vel  hoc,  vel 
aliqnid  facere,  puta  animal,  aui  lignum,  aui  Untutn, 
mil  tale.  Octerum,  etsi  niathesis,  quae  docttii«aliier 
in  abstraeiionibns  versatur,  et  suolilitate  stia,  na- 
turaliier  conjuiicta,  disjungit,  baec  vicissim  sepa- 


ilidem  numero  subjacet;  sed  non  accidenliuin  aui 
formarum  pariicipaiione,  setl  singulariUte  snUJe- 
cti*  Habet  itidem  pondus  suum,  vel  pro  veneraiioue 
formae,  si  subslaniia  est,  vel  pro  dignitaie  efiecius, 
si  sit  forma.  Ilinc  est  quod  bominem,  in  subsian- 
tiis,  ex  formas  reverentia,  bruiis  pneferimus;  quo- 
niam  raiionalis  est :  et  rationalitatem  pReponiinos 
colori,  eo  qiiod  facii  rationale.  Mensura  vero  in  eo 
consisiii,  quod  res  omnis  cerU  quantilaiis  lege 
finiiur  :  ut  nec  accidensstve  forma,  rem  stibjecism; 
nec  res  suitjecia,  accidentis ,  aut  lorinae  modom 
excedat.  Nam  et  color  in  toio  diffundiiur  corpore, 
ejusque  iermino  limitaiur;  et  corpus  ad  coloris 
disponiiur  quaniitatem,  nec  excedit^  nec  infra  sub- 


ratlnique  discotlai,  ui  natura  rompositorum  fldelius  ^  sisiit.  Sic  et  quodlibet  accidens.  in  ioto  sui  subjc- 
et  expressius  leneator  ;  umen  altenim  sitie  altero 
ease  non  poiesi,  oi  vel   materia  sit  informis,  vel 
fbrma  sine  subjecio  sit  majus. 

•  •  .  .  Aiteriui  $ie 
Altera  poicit  opem  tee^  el  conjurat  anuce. 

(lloiUT.  lU  art,  ppeu  v.  41  i.) 
Vnde  ab  inilio  creata  memoranttir  coelum  et  terra» 
deinde  oriiatus  tatn  eoruin  quam  illorum  qum  in- 
teijecU  sunt  media,  inier  ignem  et  aquam,  quae 
quasi  prlma  mundaiii  corporis  fnndamenU  jecit 
Deos :  ei  in  ipsa  expressione  rerum  habiia  est 
nientio  specierum.  Mon  illarum  dico,  quas  logici 
flngtttit  non  obnoxias  Greatori ;  sed  formanini,  iii 
qiiibus  rcs  prodierunt  primo  in  csscniiam  suuin, 


cio  est  lotaliier,  sed  loiius  partialiter,  si  pro  parie. 
Et  quodlibet  subjectuin  accidentis  sui  liiiiliibns 
coaequaitir.  Hoc  ideni  de  generibus  ei  speiielMU 
proiesiari  iion  vereor.  Qiiin  inundo  reciauianle  di- 
cam,  <  qtioniam  a  Deo  sunt,  >  aui  oinnino  ndiil 
suDi.  Clainat  ntecum  et  Dionysius  Areopagita,  et 
numerniiu  quo  dtscernunlur,  pondiis  quo  siatiiuiH 
lur,  inensurani,  qna  difliniutiiur  omnia,  Dei  dicii 
Imaginem :  <  Siquidem  Deus  sine  numero  niimenis 
esl,  pondus  sine  pondere»  sine  quaniilate  mensura. 
In  quo  solo  ereata  iunt  omnia^  qua  facta  eimi,  in 
numero,  pondere  et  mensura.  >  Unde  Atigusdnns : 
c  Invisibiies  differentias  invisibilium,  solos  illo 
pimderare  potuii ,  qui  omnia  in  numero,   pondeie 


888  METALOGICtS. 

el  neiisiira-  diipokuli,  Id  esl  in  se  ipao,  qui  esl  k 
mensuri,  onHii  rei  modttm  pnsfigens;  ei  iiuiuerus, 
oiniii  rei  speeieni  pradjeos ;  et  pondus,  omnem  reiti 
•d  siibillutem  iraliens,  >  id  est  lermiiianst  et  for- 
raans,  el  ordinans  oinnia.  In  operibus  sei  dierain 
in  genere  suo  bona  slngula  creala  niemorauiur,  , 
nec  tamen  creaiionis  universalium  mentio  aliqim  ■ 
liftcta  esl;  nec  oponuit  quidein»  si  esseniialiier 
•ingnlarlbus  uiilu  sunl,  aut  si  Piaionicnm  dognia 
obtineal.  Alloquin  unde  esse  faabeant  aut  qoando 
ccsperint»  nusquammeminl  me  legisse.  Ergo  duii- 
laxat  imelKgnntur,  secundum  Arisioielem,  univer- 
salia ;  sed  in  aclu  rerum  nifail  est  quod  sit  univer- 
sale.  A  modo  enim  inielligeiidi  fignralia  fa»c,  et  li- 
cenler  quidem,  el  doclrinaiiler,  nomina  iiidiia  sunt. 
Naro  omne  quod  hoino  est,  isie  vel  iile  esi»  Id  est 
res  siiigularis  est;  sed  quia  intelligi  poiesi  homo» 
iu  qnod  iiec  isle  fntelligalor,  m^c  llle,  nec  aliquid  - 
singulariuie  essentise  onuin ;  et  secunduro  inielle- 
etum  llliid  deliberari  potesi  de  re  subjecla,  id  est 
aciualiier  exempliOcari,  ob  inlelleclus  coinniuniia- 
lem,  el  tres  quae  sic  InielHgi  poiest,  elsl  a  nuHo 
Ittielligaiur»  dlcitur  esse  communis ;  res  eoim  sibi 
conformes  sonl,  Ipsamqne  conformiuiem  dedneu 
reroro  cogiuiione,  perpendit  InteHeclos.  Siqnidero 
bomo  bominl  conformis  esi»  in  eo  quod  uierque  est 
bomo»  eisi  persooaltbus  proprieiatlbtts  differanu 
Habet  aotem  commnne  cum  equo  (a  quo  tou  spe* 
ciCt  id  esf  universa  iialurae  suae  forma,  ett  ut  sic 
disertro,  lou  facie  dissidel)  qnod  vivunt  et  sen-  c 
tinnt,  scilicet  qiiod  animalia  suni.  Illod  itaque  in 
qoo  coiiveniunt  faomlnes,  naturae  ronna  similes,  et 
ooio  iiumero  (qood  bic  scllicei  unus»  et  ille  alier) 
differenies,  speciei  censetur  noinine.  Qaod  autem 
diversaruiri  formarum  quast  communis  imago  esi, 
generis  suscepit  nomen.-  Ergo,  ex  senleulia  Ari* 
stoielis,  genera  et  species»  non  omnino  quidrii^ 
ud  fim/s  qu\d  quodamnioJo  concipiuniur ;  et  quasi 
qiiaedam  sunt  flgmenu  raiionis»  se  ipsam,  in  renim 
inquisiiione  ei  doctrina ,  subiiHus  exerceniis.  Et 
lioc  quidem  fidciiter  quia,  quoties  opus  est,  aglla* 
iionissuae  inaniresium  in  rebus  producit  eKempliim. 
6ic  et  jus  civile  siia  figmenta  novii  :  et  dtsctplina 
quaelibet  ea,  per  qnae  ipsius  procedat  iisns,  exco- 
gitare  non  erubescit ,  sed  propriis  qiiodammodo  ^ 
figmtfotis  gaudet«  Gaudeani,  inquit  Aristotetes.  spe- 
cies;  monstra  eniin  siint;  vel,  secundum  novam 
translatlonem,  cicadailones  eoim  sunt ;  ant  si  suni, 
nibil^d  ratlonem. 

Quod  eisi  de  Platonicis  ideis  possit  inlelligi,  ha-  - 
blU  Utnen  ratione  aequivocationis,  qua  ef»,  vel 
csse  disiinguitur,  pro  diversiiate  subjeelorum,  spe- 
cies  et  genera  uirumqne  non  sine  ratione,  esse  • 
dicuntur.  Persuadet  eiiim  raiio,  ut  ea  dicaniur 
esse,  quorum  exempla  conspiciunlur  in  siiigularl- 
bus,  quae  nullus  ambigit  esse.  Non  auteni  sic  dicun- 
lur  gcnera  el  species  exemplaria  singularium»  ut, 
jtixta  Piatonici  dogmatis  sensuni,  formae  sint  exein- 
plares,  quae  in  uien^c  divina  intelltKibiliter  consii- 


.  —  U0.  iu  mt 

lerjnt  ^  atticquaoi  prodirent  io  cojpora  -  sea  qutt- 
uiam«  si  quis  ejus»  quod  commoniier  coBcipimr, 
aadilo  hoc  nomiue»  homo^  aul  qupd  definitur^  cnm 
diciturbomo  esseaninial  ratiofiale  morule,  quaerfi 
exemplum,  suiim  ei  Plato  aiiusve  liofflimim  sio- 
gulorum  osienditur,  ut  communiier  slgnificanlis 
aut  delinieniis  ratio  solidelur.  Possunt  ei  moostia 
dici»  quoniam  invtcem  res  singulas  monsirant»  oi 
monstrantur  ab  eis,  lit  eoim  nunc  per  priora,  nuoe 
per  posteriora  rerum  maniCesutio.  Quae  autem 
cominoniorA  sunt,  ei  priora  quidein  simplicilorf 
nam  et  io  aUis  ini^lliguulur ;  ;qM«  vero  singplaria» 
posieriora.  Sed  pleruroque  quas  naluraliter  priora 
sunt,  et  notilia  simpliciier  Ignotiora  suol>nobis. 
Namquo  soUda,  inagis  familiaripra  siinl  seosilHis; 
quae  vero  subiiiiora»  longius  absunu  Ut  enim,  ait 
Aristoteles»  pnnctum  prius  est  linea,  et  simpliciier 
•videniios*  sic  el  linea  superflele,  «uperflcies  soH- 
diute,  onius  numero,  qooniam  i^.  principiom 
est ;  Utiera  quoque,  qoam  syllaba»  et  sie  in  aiiis. 
NoIns  tameh  econtr&rio  qnandoqoo  accidit;  nam 
hmc  quidoni«  id  esl  posteriora»  roagis  qooUbel^  ilJn 
aolm  prion«  magis  sobiiU»  ei.abiUMhMili  inioUeoia 
comprohendero  osi.  Uode,  lieei  per  priora  MolhHi 
flal  assignaiio  posierloram  ei  dlscipiinabilios  all 
boc  ubiqtte  leouro ;  urfente  lamen  neeosaiiau» 
ob  impoieoilam  sonsoum»  prlorom.  smpa  lUper 
poaierlora  explanaiio;  yt»  com  dieiiur  ponoMim  U- 
iieie»  linea  superficiel«  soporfleies  aolidlleils.  sar- 
ttiinus  esse*  Itom  nnilas  priacipiuin  numerit  nio- 
inentum  lemporis»  oraiioois  eiemeiilttm.  Sttui,  iu- 
quo  genera  et  species  exeinplaria  singulonim;  sod 
hoc  qoidem  magis  ad  ratiQmem  doeirinae  (st  Arisio- 
telcs  verua  esi)  quam  ad  causam  esseniiae ;  pio- 
cedit  el  liaec  moniiiruosa  (ut  Uceotius  loquar,)  fl* 
gtuentorum  speculaUo  usque  ad  ventilationmn 
singularium.  £t  cum  quariiiiet  substanliarum  ex 
proprieuiibus  conslei,  qusrum  coUtsctio  eadem  ooii 
reperimr  in  aUo  abstrahenlis  inuUodus  opera,  per 
se  rem  qttamUbet  contemplatttr,  Cum  enim  Piato 
esse  non  possii  informls,  et  expers  loci»  aut  lem* 
poris,  eum  ralio  quqsi  nudum,  deducto  respecitt 
quanttutis»  et  qualiutis,  aliommque  aocidentiiun* 
simpliciur  iniue.tur,  et  iudividuum  uominat»  Sed 
et  hoc  utique .  doctriiiaiis  instanUic»  et  subiiiioris 
agiiatiouis  flgmeotum  esL  Nibit  eiiim  laie  io  rebus 
occurrit.  lahi  quid  Umen  fideliier  inieliigitur. 
Iliuc  forie  est  iUud  in  aiialytjcis:  «.Arislomeiies 
inieiligibilis  semper  est ,  Aristomeiies  autem  non 
semper, »  qumilam  corrupiiUa  esL  £l  hoe  quidein 
esl  singubriier  imMdttnm,  qiAd  solum  quidatu 
aiuni  posse  de  aliquo  praedieari*  PUto  enim  Aristi- 
dia  lilitts;  nec  quanlitale  ui  atomus,  jmm  soUdiuie 
ut  adamas,  sed  nec  prardicalione»  ui  dicnni»  indivi- 
duum  esL  Ego  quidein  opinionem  hanc  veheuienier 
nec  impugno,  nec  propogno;  nec  eniin  muiiuin 
referre  arbiiror»  ob  lioc  quod  illam  awplector  io- 
dlfferentiam  in  vtcissittidine  sermonum,  sine  qoa 
non  credo  qncinpiani  ad  uienlem  aucloruiu  fldeliidt 


^ii? 


JOAMMft  ftARfiSBEaifimiSl 


jMervefrif*.  iffAd  6l>esi  si,  qtietii.idmo4tim  geitus  tle  A  Ptstio  homo;  imenlnm  t]iionialii  itoo  |tariicipai  boc, 
«fptfcie  Vefuiti  es(,  its  ^  (^hlo  iste  SensibiHs  defitio 

Arlsttilis  vetns  sit,  sl  ei  solus  Plsio  est  fttitisr  Sieift 
''tonflfli  iMHtio  snimsil,  et  )He  «f«i  Pfnto.  Hoc  entn», 

et^o^Afone  t|ii(hiimdsnf,  senslsse  fisos  est,  ArisiON 

teles  ro  Andlyllcit,  dtcensi  t  Omniiiiii  qn»  snnt» 

httc  qtitttem  Sttni  talrs,  nt  tte  naflo  allo^  praedicen*- 

ttif  tere  utiirersnlher,  •    ntCleon  et  Calllas,  ei 

qtidtl  I  sfngobre  ei  sensilillet  de  hfs  «ulem  ali» ; 

nfam  et  liomo  el  animal  uterqti^  ^him  esf.  llia 
•fCfO»  ipsH  quiflem»  tfealiis  pixedicantur,  de  liis  t 
^atHem^  afii  priora  non  prBedicnntifr.  t  AKa  aniem 

ei  ipsa  de  aliis,  el  de  lils  alia  :  ai  bcfmo  de  Callia, 

H  de  bomiiite  animal.  i    Quoniam  ergo  qutFdani 

Mrnin  nwn  suni»  de  nnifb  nata  sont  dici  palani,  ^ 
'^tiant  seusibilttim  pene   ttnniNqnodque   est  hiijits- 
'  tmidi»  ut  de  iMlto  pf«dfcetur,  nfsi  secundum  acci- 

ttens;  <tieimus  enim  qnandoqoe  allmm  illud  Socr»- 

Um  essoi  el  Teirtens,  Calliitn)  snile  inepta  Tideitfr 

hstt  (ItslHbtMiOi  nisi  sensiblle  conliogat  prMicarl, 

noii  tamen  die  allot  nisi  steatidtiin  occtdenH,  Si 

enbn  iiee  de  se,  neo  de  aHo,  tlt  iecundom  accidens/ 

pnodlciiii^r,   nee  dleii  verilas,  nec  raiio  ^onetst 

rioMpH»  OtK>d  tf  «M  s«bj<^  rti»  senstbiUs^potesi, 

Aiiiioiileni  niillos  esso  iMNiiitsnfi  ambiglt  ooi  nu- 
.gstiim«  liaqiio  blc»  sim^et  alibi,  esMeniils  «st, 
'  qood  doeel  Ilberalisim  «rtitnn  praedepiorem»  agens, 

ni  dtei  solett  Miiicni  'pUkgttforl »  ot  vniellifferMur; 

ncc  bs  getterHius  oi  SfmMos  baoe  staniii  difficnl- 

lalem«  qoam  ipsi  dociores  iieqoeimt*  ioteHi((ere,  ^  tameH.dogtiia  in  scruiiiii.i  universalium  iiequaquaai 


ntpote  siibjectiHn  accidente.  Nec  embesco 
terj  qnod  res  de  re  pranlioelur  in  proposiiione.  eisi 
res  in  propoiiiione  non  sit;  evm  iioc  in  menie  mibl 
▼eraelnr,  quo4  res  signifidetur  pnedicato  lemino 
Tore  aflirmationis,  ciijsis  sitiyeielo  aliqua  do  ro  agif 
tttr,  aui  res  aliqua  significnitir.  Itaqne  noii  ailver- 
sanduin  liiteraa  arbitror,. sod  Aiiiicaudu«i».eiiiiie mos 
gerendus  esl,  io  adinitienda  lieentioris  Torbi  indif* 
fcreoiia  »  aec  ad  amnem  translaiioneiUy  aut  usur? 
paiioncm  dyscoI«,  ul  crediiur»  diciioois»  lectorcinf 
\cl  auditorem   dccet  denletn   eiercere  CMintun* 

Quod  maU  (tn^  ossossre,  ftrw* 
Etplane  ingr»iusest,  ei  laiu  iinpudeniisqoam  impni* 
dentis  ingenii,  qui  ad  oiHuiit»  se  doceotis,  Ycrt«a  mov^ 
turtet  ei  in  aiiquo  obteuipcrare  dotrectat.  Soqoaaior 
ergo  Mguras  »ucioruni,et  c  siugula  dicta  peusemos 
.ex  t-jusis  dicendi ;  »  inde  enim  fidolis  sumenda  e&l 
inteiligeutia.  Sed  ei  rei  uooieo  latius  pateni,  «t  pob- 
sit  uniTersalibus  c.onvenire,  qos  sic,  auciore  Ari- 
.stoloie^  intelliguulur  abotracta  a  sitigtilaribos»  vx 
taiiiea  oase  noii  babeaiit,  dedtictis  singuiaribus  ; 
boc  eaim»  sicui  aii,  iila  ,asseruut»  qui  geiitis  uuum 
,nu4iiero  e&sc  di^unt»  id  auiem  faciuot*  qui  fonnas 
solas  pouuiit ;  ideas  scilicct,  quas  cuiu  auctore  suq 
4'latoney  quoties  dator  occasio,  vciiemcuier  impu^ 
guai.  Uutb&«  licet  Plato  cmtuui  pbikiaoplioruni  grao* 
dcui^jOt  taui  Augustiiiuin.quam  alios  plurea  nostro- 
ruiM,  iu  statuendis  ideis  babcat  assertores ;  ipsiu» 


nedum  suttciant  aliis  eiplanare.  E\  hae  Minerr» 
'  plngoedine,  dietum  est  iUod  in  Tcfieii :  DifTerentiai 
-omiies,  aul  speriesi  aul-  indivldaa  ertini,  siqnideni 
sont  animalia;  mmi  nnumquodqtie  aniinaliuni,  aut 
spoeies  est,  ani  indivifiuom.  Slmillter  et  illml 
Boelii :  t  Ofnnis  sfieerel  est  sonm  genus.  i  Nam 
Oinntt  bomo  anitnal,  omnis  albedo  color.  Qnid  ergo 
firohibel,  Jusia  banc  licentise  rationem,  ea  qtis 
snnt  sonsHiliiai  vel  prssdicari  vel  sobjicir  Mec  opi- 
iior  .tucteres  haiic  viin  imposuisse  sermoni,  ut  atli- 
gaitis  sii  ad  tinam,  in  JHneloris  omnibus,  signiH- 
eationem^  sed  doctrinaltter  sic  esse  locoios,  ui  ubi* 
qoe  serviaiii  ioietlectui,  qui  commodissiinus  i>st, 
ei  qtiem  Ibi  haberi  pro!  caitoris  roiio  exigit.  Hoc 
ipsnm  «rgo  quod  dtcittir  prisdieari ,  ab  udjnnctis,  ^ 
pio^es  signifleaadi  conirahit  moden.  Polerlt  tainen 
fbrie  nbique  aliqoom  quodammodo  eonvenientiant 
vel  inbttraiftiam  designaro* 

Nam,  ctun  sermo  de- sermono  jungibiiitalem 
quaosdai»  lorminoruin  vena  alBrinatlonls  innuit, 
eotn  de  ro  serniff  diciinr  pnedfeari;  ostendilur,qnod 
ei  tsriio  mmenpaiio  apiatnr.  Rem  vero  do  re  pne- 
dloaHlnMrdum  notat,  quoniam  hoc  est  lioc,  puta 


sequimur  :  eo  quod  iiic  IVripaieticorum  prinoipetu 
Aristoleiciu,  dogniatis  biijus  priticipcin  profitemur« 
ILiguum  quideiu  est,  et  qtiod  Boeiius  iu  secundo 
coHunento  viper  PoTphyrium,  ttiiuus  arduuiu  fate- 
tur,  tauuirum  virorum  dijudicare  beiiteotiaa ;  aed 
ei  qui  Peripaieticorum  libros  aggrcditur»  luagia 
Aristotelis  sententia  sequenda  esi ;  forte  non  quia 
verior»  sed  plane  quia  bis  discipliuis  niagis  accom- 
iHoda  est.  Ab  hac  autein  iongissime  videiitur  absce- 
dere,  tam  ilii,  qui  geucra  et  species,  voces  esso 
.  constituuiit,  aui  sertitooes,  quain  alii,  qitl  pr^mi^s 
.de  rerum  infestigaiioue  opltiionibus»  disirabuniar. 
£t  quideiu  onines  ab  Aristotele  puerilius  aut  stoli- 
dius  evagantur,  quaui  Piatouici»  cujus  senteutiam 
'  agiioscere  dedignaniur. 

llxc  opinor  debere  sulficero,  qtiod  oee  fide- 
iiter  cuin  PorpJiyrio,  nec  utiliter  cmn  iutrodo- 
ceiidis  ver^entur,  qui  oinuium»  de  geueribun  el 
speciebus»  recensent  opiniones,  onuiibus  obvianl, 
ul  tiodem  sua  invoniionia  erigaol  titulum  :  eum 
boc  a  proposito  auctoria  omnino  dissideat,  et  c  ro* 
tundat  ingeuia  audilorum,  •  et  aliis  articolis«  xque 
necessarius  scitu,  locom  inquisitionis  essenon  sinnt. 


VETALMICUS.  ^   LIB.  1«. 


' I 


LTBER  TERTIUS. 


Amii  Tm  viginit  elaptl  suiit,  es  qiio  ine  ab  offi« 
cinis  ei  pdiisMira  eoriim  qul  logicam  profitentor , 
rei  nimiU;irrs  aTulsit  nngusiis,  et  eonsiliuin  amH 
eiiruin  qiiibus  non  obtemperara  iion  poiui.  ExiDde, 
fii  ex  animt  mei  sentenila  Temm  Tatenr,  iiec  iti 
transtiii,  vet  semel  dialeciicorum  aiiigi  scripla.qaar» 
Vei  in  nrtibus,  vel  in  commeniariis»  aul  glosseoiaii* 
lius  scitMiiiaiH  pariiint,  aiii  reiineiit,  aui  reloriiiMii. 
Aliis  namqne,  et  non  modo  diverais,  sed  adversis 
fere  occupationilms  inierim  disiraclus  sum  ;  u4  vix 
Yct  ad  liorain,  et  boc  qiiodanimodo  fiiriim,  |>bilo80^ 
phari  licuerii.  Siqnidem  Alpium  juga  iraBScendi 
decies,  egressttS  Aiigliam  ;  Apnliam  secando  pera« 
gravi;  domiiioruiH«iaiuicorum  Hegotia  In  Ccclesia 
Tiomana  Etcpius  gessi,  el  eniergentibiis  vartis  eausis 
iiou  nioilo  Angliam,  sed  et  Galiius  niulioiies  circM»- 
Ivi.  Ad  Iixc,  cura  rei  ramiliarls,  soOiciludinuui  oou- 
rursiis  gerendorum  insianiia,  litteris  dare  operam 
iion  siiiebnnt.  Vnde  nie  excusaiiorem  bal)endiiui 
puio  Iii  iiis,  quse  obiiisius  el  incuiiius  a  iiie  dieta  iiy 
ctor  invenlet.  Aridf las  enim  lingase,  torpor  sensirain 
pariim  prxmissls,  partim  carialibiis  nngis  aseriiian- 
da  suni,  parilm  adversarii  doloet  Impiidenlitt,  qai 
'iiisianiia  pervlcaci  provocavil  {ncanlum,  et  uicna- 
que  fespondere  coeglt  Invitom.  Mibi  itaque  illud 
eihicum  racU 

Omnia  fert  teta$^  aninium  quoque ;  ia*pe  etfb  tongo$ 
Cantando  puerum  memini  me-  toniere  eolee  : 
/VvMC  Mxta  mihi  iot  eafmima^  90»  tfMoqm  Mearim 
Jam  [u§it  ip$u» 

(Viaa.  £cL  ix,  fil.X 
Noniie  ergo  mecum  liiique  agitur,  sl  illa  javenlKs 
exigaiur  agiHias,  si  alacritas  ferveniis  ingenlt,  si 
inemori»  fldes  in  ianto  luniuilu  rerum«  et  «late» 
circa  seri.i  dnniaxat  oecopata»  fiisl  quatenus  aui 
iiiilrinilas  carnis,  aul  negligaafia-  stdrilos  ex  bis 
suboria»  per  fomiiam  peceati,  iBalitia  sariauiem 
miiiuil  aut  exsllnguii  ?  Utique  sieui  viritts,  qux 
aunos  prxveiiii,  sie  el  iHa,  quaft  deflcientes  noa  de* 
seril,  acceptatur.  tnsignem  feeil  Aseaniam  Jeo  im- 
inanls  prosiratus  a  puero.et  aecessil  £1110111  tiliiiis, 
eiueriio  seiii  cedena  Iriompbi»  Indyias  tarea  : 

*  t  Gloriosissiinum  euim  est,  si  vlrtoii  nalura  cedere 
videaiiir.  >  Egu  auicm  jam  emerltas  el  iam-flstaiis 
qaani  professionis,  aui  ordinls  privilegio,  al  fmra 
procedereni,  tuitis,  qiiodammodo  protraliorad  are- 
iiani,  el  deserta  et  desueta  cogor  insiaarare  eer- 
umina.  Condiiio  dura  el  dira  mibi  proponiiar,  ui 
aut  conflictum  ineam» qoodnon  expedit;  aat»  qood 
oinniiio  perniciosum  est,  victus  eoitfessione,  inrpi 

'  iiieiidacio  acquiescam.  Turpiiudiiieui  ilaqae  maiui 
decliuare;  cui  aui  soli,  aui  pne  casieris,  pbiloao- 

'    pbaniis  propositum  adversalur.  Et  quia  jiroprUs 


A  Bon  abundo«  amieorum  oniniain  Jaculia  iodiiferen* 
ler  alor.  Mon  aoim,  inore  coananeorum  nosironiiu» 
domeaiica  negllgo  insirameiiu ;  sed  ea  tanto  faiuiy 
liarios  appreliendo,  qaaiito  ea  ceriius  iiovi  csso  0» 
deiiain  mnnera  aroieorunN  lieruin  eniin  verius 
permanei  lttcorrapU,'Nae  umiaam,  quod  in  &e  vot 
rom  esl,  attesuUone  iiovi  aiicioris  cYaDeseii|  Q^iia 
Amem,  nisi  instiisus»  aui  ingratiis,  propositiiw  iia* 
4iobii  aalboniioafli»  eo  qiiod  iiiud  C^iriHCUS.  Bdaio 
protuiii,  aui  Meliasiis,  sqiie  omnea  iguoii^  nisi  qua^ 
lemis  ab  Aristotele  exeiiipli.graiia,  nomiuaii  suui  ? 
Et  HLiid  5dem  reprobabii,  eo  quod  a  Giileberto» 
Abaplardo,  et  Adam  oosiro,  sii  proiatum  ?  Uliqua 
inon  som  ex  ds»  qiMa  bon^  Uinporisaiii  odepiiii»at 
cosuneos  saas  invideiiut  commeiutare  pqsieriuii. 

"Nemo  nosire(r«Mi»  qacm  noverim»  aaseruii  lyiouiam 
-Bonest  coiiieadicene,.attiquod  moveri  nqn  coMiia- 
«g&i,  aai  aiadiiim  peiriraasire,  aut  quia  ierra  mor 
•vetitr,  qooiiiam.  ooiiija  secuudum  iieraclituui  iim^ 
^vert  aoniliigii;  4|ui»  sicul  aii  Mantaiius  :  . 

^  .  •  Ardet  ditm  totu$  iu.igne  f<i« 
.£x  f 00  omnia  primordialiier  coujposiu  osse  conien- 
« dii*  iili  bmqoideinaf  cepliBSum  op.oioiics  vetcrum»  e<> 
ipso  qiiod  veleres ;  el  oostroruin  ionge  probabiliores  ei 
idoiiorea»eoquod  nosirorum  siuii»  raprQliaiiiur,  Dicat 

*  onusqnisque  quod  aenUu  £go  lioc ab  invidia  pleniiil- 
'  qae  arbiiror  proveoire»  cum  iiuasquisque  in  eo  auss 

*  rapaiei  dorogaium»  in  qoo  aliquid  laiidi  coIlsiUim 

•  esi  alieiMB.  Aai  agp  propria^  gloriam  non  aflecto, 
^'  aed  illioa  a  ^iiio  esi  qoid]iiid  in  ine»  vel  in  aliis  bo- 

nttm  eai.  £i  illonim  bonorom  dcsidero»  qui  miiii 

.  coittulerani  aiodiciim  illud  quod  scio  vel  opinor , 
^ooiam.  academieus  suin|  ideuu|iie  mei  profeeiua 
MMieriilnacokudara  mieiorea.Uienitti  ait  Pliiiius: 
4  Booi  ingonii  landabilia  indoles  est,  per  quos  pro- 
feoons^  coiifli«f i*  1  lUi  qttoqua  qui  boc  ipsuui  niuic 

'  in  me  oarpttttW  .quandoqaa,.auctore  Deo ,  bonorwni 
iaaijbbaiilur  aaeuresi^ola  eoa  yiriutla  manai  glo* 
ria» aalieiielkio  Unporia»  coaQ.vorum  ifividja  eva- 
naseai*  £ifo  fBoced^tofaiio,  ei  qms .  ^niiqit^» 

.-nccimrtnr  «leimfNS.  d^  adoieacefiii9usfudiis,^i|ii.f>- 
uiam  jucunda  sias  ad  meiiumxa^uci{^ur»  cooipeii- 

.  diooa  p;sf«uff»|.qui  pcB^^ftUris»  e^  ^uali/er  legendi 

•  aimt  aiaefi  commemoMiiono  revoivcpa.  Quqs\ero 
BiM^tftrinim»  aui  viiiOBO.iiicU.fiierint^,'.  obiiyioiit» 
.  lomponeioeottpatiouibtta  impoieoiur. 

Cap.  I.  Qu9m§d^  ^aifpkiffium  ie^  ^porteeu^  el  aiio$ 
auetorei» 
Equidem  ox  aaiini  mei  senleniia»  sic  oiniiem  II* 
brum  legi  oporut»  ul  quam  faailliine  poiesi»  eo- 
rum»  qu«  scribuniur»  liabeaiur  coguiiio.  Noii  eiiim 
occasio  qiixrenda  esi  ingerendae  diflicuiiaiis,  soil 
ubiquo  raciliias  goiiera^da.  Queui  uioreui  senttians 


^l  JOANPM    8AIIESKAIENSIS  m 

reroto  PetffateiHam  (lalatinum.  Iiitlo  eti,  ut  epi-  a  «&  pruJens  inierim  veAereior  ui  ftacrosanclam,  do- 


iior«  qnod  se  ad  pnerilero  de  generitus  ei  specie* 
bus,  ut  pace  suoruni  loquari  inclinavil  oplnioiiero  : 
inaleiis  Insiruere  el  promof ere  suos  in  pueritibus, 
quain  in  gravitale  pbilosophornin  esse  obscurior. 
Faciebat  enim  studiosissime,  quod  in  pmnibus  pne-* 
elpit  fllerl  Aogiisiinus,  id  est  i  reruni  inielleclui 
serviebal.  » Itaque  sic  Porpliyriiis  legendus  esl,  iii 
sermonum,  de  qnibiis  agltor,  signiflcaiio  teneatiir* 
el  ex  Ipsa  siipcrflcie  habeatur  sensiis  verborum  ; 
sle  enlm  satts  iniroductorius  eril,  ei  facili  brevi* 
tate  conspicnus.  SuflDciat  ergo  introdncendo  iiosse, 
qoia  iionicn  generis  mulliplex  esi  •  et  a  priiiia  io* 
sliiulione  signiflcat  generalionis  principiam,  Id  est 
pareniem  a  quo,  vel  luciini  in  quo  quis  genitus  est. 


nec  ei  alio  docehle,  aul  Domino  revelanie,  veriias 
plentus  ef  faaniliarius  innotescat.  Quod  enim  unns 
Adciiter  et  niiliter  docet»  alter  xqtie  ildeliter  et 
uliliter  dedocel.  Siquidem  recte  doceiitis  olIiciuRi 
pro  ralione  leniporis  et  personae,  qood  cuique  no- 
veril  expedire,  dispensat.  Nam  Porpliyrius,  corpus 
asserit  esse  genus  houiinis  ,  qooulani  et  aniroalis» 
Aristoteles  autem  hoc  dedocei,  et  eorun  pargat 
erroremt  qut  genas  secondam  quid  opinaatar  de 
speeie  pradicari;  non  enim  sccnHdam  q*iid  de 
specie  prsedicaiur.  £x  quo  palam  est»  vislbile  aot 
sensiblle,  non  esse  genus  aniinalis,  prasdicantur 
enim  secuodum  quidy  id  est  sccmiduin  corpas,  ooo 
animam  :  quore,  inquii,  corpas  noa  erii  geuas 


Unde  Polynices  ab  Adrasto  genus  interrogatus,  ait  B  &niroalis»  eo  quod  pars  est.  Muilo  euim  modo  pare 


otrumqtte  compleciens, 
Cadmm  otigo  patrum ,  Uitui  Mavortia  Tkiba. 
(Stat.  Theb.  1.) 
^eiade  hinc  translatum  est,  ad  signiflcaodum  id 
quod  de  differentibits  specle  In  quid  pnedicaiur. 
Ilem  el  speeles  muliipticlier  dicitur;  iiain  ab  in- 
silittlione  lormam  «igiiificai «  qu»  In  iineameatie 
roembrorum  coiisistli :  unde  et  speciosus,  Idem  esi 
formoso.  Hlhc  autem  sumploro  esl,  ad  signiflcaiio* 
nem  ejus,  qiiod^  inqoil,  de   diflbreotibus  numepu 
praedieaiur.  Unde  constat  noroiua  baec,  non  esse 
secund»   iroposiiionis,  sed  cum  priniaa  siiit,  ex 
iranslatione  devocari  ad  aUam  signifleatianam.Qttod 
quia  non  ornaius,  sed  necessilaiis  caasa»  coniln» 
gil»  aequivocationi  comparaiur.  Terliaro  ejii 


apponit  Boetius  slgnillcaiioNem,  diceiis,  flormam 
substaniialein  speclei,  puia  bumaniiatem»  liomlnis 
speciem  appellari.  Sed  banc  subtitem  speeiem  no* 
luiiiat,  et  ex  indostria  asserit,  a  Porphyrio  prae* 
lemiissain,  ne  uinila  graviiaie  inlrodueendonim 
aniiiios  retardaret.  Qiild  ergo  sibl  voluit  qiii  non 
modo  banc  contra  constlium  aactorls,  sed  quidqaid 
aliud  excogiiari  potesi,  adjiciont  t  Hoc  creilo  ap- 
peiuiii,  iit  videantur  rauria  seire  et  benedixisse, 
cum  id  egeriiii»  oi  niiniis  foerHii  intellectu  Idoin 
fiat  in  diflrereniia,  proprlo  et  aeeiilenie.  Vocabulo- 
rum  simpliciier  aperiantar  significatiooes,  appre- 
beiidalur  ilia,  qoae  propostlo  coogroit,  per  descri- 
ptiones  cerlissimas,  deinde  stngiilorttro  seqaaniur  j^  aui  nolla,  aui  paucissima  iateut. 


do  toio  praedieatur  :  lia  ipiidem,  si  ioculio  propria; 
nain  in  figuraiis  nibii  prfdiibet.  Traduni  uiique 
granmiaiici,  tropam  iocutionis  esse,  qul  Syoecdoi- 
clie  appellaiar,  et  noiaeo  toiius»  parti,  et  itidem 
partis  nomen,  toti  attribuii;  res  enini,  digniorb 
aai  noliorls  partis,  plerumqiie  saMipit  nometi. 
Uade  liomo,  qai  ex  anima  oonsut  et  corpore,  ei 
sicut  Cicero,  Apulelus»  ei  quod  majus  est,  lliero- 
nyroos»  Augasiinus  ei  mulii  aJii,  tani  nostrorum 
quan  geniilium»  lesuntur,  non  niagis  esi  corpus 
quam  aaima,  sed  quodammodo  minus  corpops 
censetnr  nomine  secandum  publicuni  asom,  quo- 
niam  pars  illa  evldeoiior  est,  et  sensibus  notior ; 
aaque  tameu  veruin  esl,  sed  a  sotls  pbilosopbis  re- 
C  cipitur,  ipsum  es&e.  animam.  Nec  uiiien  ob  hoc, 
CM  incorporeum  sequitur ;  quontain,  ui  aieiiat 
Aba»lardus»  negatlo  vehementior  est.  Figarativ9 
quoque  locutiouis  progreisum  Inbibebat;  eo  qiJo«l 
flguras  non  licet  exteudere,  quae  Ipsae  non  reci- 
piuiiior,  niBi  cum  expedit.  Nullum  auiam  geuus 
figuraiiter  aui  iranslaiive,  de  specie  praedicatur» 
semper  enim,  et  pniprie  vcrum  est  de  omiii  e«i, 
cojus  cst  geous.  Si  quid  auieui,  uou  luodo  io  Por- 
phyrio,  sed  in  quavis  scripiuraruni»  inieliectu  dif- 
flicilius  occurril»  non  sUiim  dcierreat  iegeuteiu, 
aut  audieniein,  sed  praecedat ;  quia  se  Invicem  iu- 
lerprelantur  auctores,  et  siogulae  scripturae,  vicis- 
sim  sunt  indiees  aliaruin,  unde  legeniem,  pliiriiua. 


divistones.  Postremo  diffsrenti»  siagaiorow  ad  sin« 
gdta,  sicot  occurrunt,  in  superfle le  assigneniar :  ei 
Porphyriuni  perlegistl, 

Littera  eniin  suaviier  excutlenda  est,  ei  non 
more  captivorum  acerbe  torquenda,  donee  resii* 
tttai  qiiod  non  accepii.  Porro  aoslenis  oimls  ei 
duras  roagisier  est,  tollens  quod  posllum  nou  est, 
et  meteiis  quod  non  est  seminatum,  qai  Porphy- 
rium  cogit  solvere,  qitod  oiunes  philosophi  accepe- 
runl ;  cui  salisractuni  non  est,  nisi  libellus  doceal, 
qiiidqtild  alicubi  scripiuin  invenilur.  Plane  veritas 
esl  aiuica  siinpliciiaii ;  et  i  qtii  indebitum  exigil, 
quod  dcbiium  erat  accipere,  saepissime  demereiur.i 
Qiiidnui;!  auiem  liiterte  facies  iiidicat,  leeicr.fitlHis 


Caf.  II.  D$  eaUgoriarwH  uiiliUUo  tt  inuruwumlis. 

Catigoriarum  llber  Aristoielis*  elementariua  esi. 
ei  accedeutis  ad  logicam  quodammodo  iiiCantiain 
excipit ;  liacut  eulm  de  sermonibus  incomplexia « 
iu  eo  qnod  rerum  significativi  sunt,  quo  nihil  prius 
est  apud  diaieciicum,  Praemitiii  auiein  de  aequivo* 
cis»  univocis  et  denominativis,  quoniaui  eoruiii 
nolitia  dermieiiii,  divideiiti  ei  colligenli  pluriinaiii 
iiecessaria  esi.  Siquidem  aequivocalio  uiuhos  iudii- 
cii  errores,  si  i<iieat,  et  negotianies  inipedii,  »i 
unus  nesciai  quo  ferat  aiius  inieileclum.  llanire 
siaio  autem,  ut  ait  Aristpieies,  quoi  modis  dicatur, 
et  ad  quid  ferens  pooal,  ridiculosus  videbiiur  in* 
tcrnig»o»,.si  iion  ad  boe  seroionein  fiiciaL  U  ilis 


S93 


METALOGtCUS.  —  LIB.  lU. 


9A 


auieHi  et'  ad  non  paraloglzart,  et  ftU  paralogizarcs.  j|  judicanduin»  qiuae  ex  drcumslantia  termonU  pen- 


Scieiues  eniin  qnoties  dicittir,  non  paraiogizabi- 
niur;  sed  sciemussi  iion  ad  idem  seriiionein^faciat,, 
qui  iulerrogat,  et  ipsi  interroganles,  polerimu» 
pnralogiziire,  semper  quideni,  si  eoruin  qu;B  nmlti* 
pliciier  dicuntur,  alia  fuerint  vera,  alia  faisa  fnisi 
et  his  qui  respondet  noverit  quoties  dicitur.  Uni- 
Toconim  quoqnc  et  denoinlnalivorum,  adeo  neces- 
saria  est  cogtruio»  ut  liaec  tria  scilicet  lequivoca, 
uniTOca  et  denominativa,  asserat  Isidoriis  catego-» 
rlarum  instruinenta ;  siqnidem  quaecuiique  praedi* 
cantur,  aut  aequivoce»  aut  univoce,  aut  denomina» 
iive,  suis  applicaniur  suljeciis.  iEquivoce  qui« 
dem,  sl  iion  eodem  sensu  ;  univoce  »^  si  eodem ; 
denominative,  si  non  prorsiis  eodent,  nec  prorsiis 
alio,  sed  adjacente  sibi  viciiiitate  quadam  iiiiellectu  ^  ficant,  ex  cauM  iigniacatiouis  dunlazar«  aequlmr 


sanda  est.  Non  enim  omnis  dictio  aemper  eodeui 
formatur  scliemate.  Plane  denoininativa,  non  euin- 
dein  liis  a  qulbus  denominantur»  intellectum  signi- 
iicant,  nec  iu  eauideni  rem  descendil  aniinus  bis 
itudiiis,  iicc  eorumdem  appeilaiiva  sunt ;  a  se  enim 
iuvicein  pleruinqne  reinoventur»  et  ad  ea  sequitur 
contradictio.  Interdum  lanien  se  paiienter  adniit- 
tuat,  el  de  eodem  aimul»  vel  de  se  invicein  pnedi- 
cantur  deiiomiiiative  eonjiigata.  Nam  ei  bonitaa 
bona;  vita  unitas  diciiur.  Itegulare  tam^n  «st^  tit 
ad  ea  sequaiur  contradictio»  qnod  lamen  ex  cauaa 
consigiulicationls  niagis*  quam  aignificatioiiis  asse« 
runt  eTenire.  Et  boc  quidem  proliabiliier  :  an  satif 
vere,  dljudiceni  periii«  Nam  ad  ea,  qinc  iden  sigiii« 


Yerboruni,  sicut  manenle  confomiitate  vocum.  Sic 
a  bonilale  boniis,  a  fortiludine  fortit  dicitur,  ui  ex 
ipsa  verboruui  forma  perpendalur  quodammoiUi 
adjacent  intelter.tu8.  Unde  ex  opinione  plurium, 
idem  priiicipaliter  signiflcant  deuomlnativa,  ei  ea, 
a  quibus  deiioininantur;  ted  consignificatione  di- 
Tcrsa  aiebat  Bcrnardus  Carnotenait ,  quia  alMo 
aignincat  virginem  incorruplam;  albet  ^  eamdem 
jniroeuniem  Uialamum  aul  cubantem  in  toro ;  al* 
butn  Tero,  eaiudem,  sed  corruptani. 

Iloc  quidem  quoiiiam  albido,  ex  assertione  ejua, 
timpliciter,  et  tine  omni  participatione  snbiecti, 
Ipsani  sigiiifical  qualitaiem  ;  jidelicet  coloris  spe- 
ciem,  ditgregativain  Tisiis»  Aibet  autein,  eamdem 


contradiclio.  Singularit  eulm  numerut  poaiiut 
ejusdem  nomimt  pluralem  tollitt  ut  ti  quid  boma 
est.  lUod  bomlnet  iion  est.  Nibil  equideni  referi, 
unde  provemat,  tnm  eo  lendat  dialectteet  iuta  iii- 
tentio,  «I  terinonom  vim  aperiat»  el  ez  eoram  praa- 
dicatione,  examinandi  veri  et  statuendi,  scieniiam 
assequaiur.  lloc  agit»  tlve  divldat»  tive  deiiila^ 
tive  colligat,  tive  ea»  qus  fuerint  eoUecta,  .retolvat* 
Ergo  denominaliva,  tlgnificanl  qiiodam  modo  f«f 
iia  ex  aliqiilbut,  llla  vero»  a  quibua  deiiomiiiam«ic, 
noiant  a  qulbnt  ftiaite.  Nam  fortliudo  tignillcal, 
ex  quo  quia  foriit ;  forila  aotem,  qualit  quit  ei 
fdrtitiidine  :  umle  el .  foriiiudinit  dicitur 


non  ut  eu)u$t  ted  ul  ex  ftio;  indicat  eiiim  cantam* 


principaliter,  elsl  pariicipationem  personas  admit-  ^  liinc  est  illttd  Gregorii  :  c  Angelut  noinen  olliui 


lat.  Si  eniin  illud  excutiat,  quod  verbuin  boc,  pro 
tubtlantia  tignificat,  qualitaa  albedliiit  occiirret, 
sed  in  accidentibus  verbi,  personam  reperies. 
Aibum  vero,  eaiudem  significat  qnaliiatem,  sed 
infu&atu  comniistaniiiue  subslantiae,  et  jam  qiio- 
dammodo  magis  corruplam.  Siquidem  noinen  i|»- 
tuin  pro  tubstautia  subjectum  all)edinis»  pro  qua- 
li«ate,  siguificat  coloreui  albentis  subjecli.  Vide- 
batur  eiiain  sibi  tain  de  Arisloiele,  qoam  de  inul- 
loruin  auctoritailbus  ntii.  Ait  enim,  atbuin  niltii 
aliud  significat  quam  qualitatem.  Mulla  qiioqne 
proferebat,  undiqiie  conquisiia,  quibut  persuaderc 
iiitebatar»  ret  luicrduni  pure,  interdum  adjacetiter 


esl,  non  uaiura;,  i.tiquidem  ex  oflicio  est,  sed  per- 
tonc,  significalque,  ut  dichim  est,  quodamniodo 
quale  quid  Ulo  minislret  ofiicio.  Plura  sunt  ail  bunc 
modiim,  ul  cottSuU  diguilatis ;  tludiotut,  virtuiis  : 
Platonicut,  Socralicus,  profetsionuin  tuutnouiiiia; 
prxdiclas  iiaque  ret  sigttificaut.  £x  quo  liquel 
quoniam  tignificare,  ticm  et  praedicare,  miiliipli- 
citer  dicitur ;  ted  quit  modus  famUiarissimus  sil, 
disceruere  palam  est.  Iiide  estquod  jusius,  et  timl* 
]ia«  passim  apud  aoctoret,  nec  dicuatur  juttum» 
liunc  jutiitiam  tlgnificare,  vel  praedicare.  Sed  aul 
omnino  Mon  convertilur,  aut  raristime  inveni* 
tur;  ti  tamen  hoc  alicubi,  q«od  Justltia  jtttiom 


praedicari,  et  ad  boc  ^deiioininatlvorom  scieniiani  d  slgaificet»  aul  prsMikct.  ttoeliua  auieiu  in  libro  D« 

Trimtata :  c  Ciim«  lAquit,  dico  Deot  Juslus.  eti,  qna- 
liiai«iii  vid^r  pr^ulkare  ;  ted  pra^dica .  tubtUo* 
liam  ,  Imo ,  eam  qua  etl  ftupra  subsiaulizm.  » 
Qoare,  Joquain,  qualilatem  videbiuir  praedicare,  si 
boe  iiomen  |uslus  non  prxdicet  qualilaienu  Tale 
e&t  llliid  Arislotelit.  qualitatem  tiguificant,  ul  al- 
bum  ;  quauUlatenu  ut  .bicubiium.  bic  uitque  qiiia 
dpnlur  a  qualilaie  vel  quantitale,  ila  et  quaiitaleui 
prasdicant,  quaiu  appotita  dewoutiraut  iiiesse  sub- 
jeciis :  inlerdum  dicuntur  signiflcare  quuiia,  quo- 
niam  appotitione  ttia  declarant  qualia  siul  subjecia. 
Sed  li«e  a  se»  tl  .sii  beoignus  inierpres,  noa  mul* 
tnm  ditiaiit»  etsi  audilo.a/^tts.ittteUigalMr  in  lyio 
uibedo:  cmu  autem  alb4do  diciiur^  iiou  iuteiUgauir 


periiiilem  asserebat.  Ilabel  Ii99c  oplnlo,  sicut  im- 
puguaioret,  sic  defensorea  toot.  Ilibi  pro  mlnimo 
esi  ad  nomen  in  tatlbns  dtsputare,  cuui  inielltgen- 
liam  dictorum  suinendam  iioverim  ex  causit  dl- 
cendi.  Mec  sic  inemoratas  Aristotelis,  aliorumve 
aoctoriiates  interpretandas  arbkror,  ut  trabalur 
isiuc,  quidquid  alicubi  dictom  reperitur,  Nain 
apud  euiiidem  motutdt  aniinaK,  vigilaiiode  bipede, 
asiruilur  pRCdicari :  el  sic  plura.  Alioquin  aiialy- 
ticorum  exenipla,  iion  recle  procederent,  el  apud 
ciimdeni:  quotl  si  cofeiiai  et  eacum  este ,  idem 
esseiit,  de  eodem  prasdicarentur.  Nunc  autcm  homo, 
ca^eui  diciliir ;  cspcitas  vero,  miniipc.  Noii  est  ila- 
que  ex  ievi  occasione  verbi,  uientj  auciorom  prs- 


m 


iOANmS  MREMCIIIENilS 


m 


iii  ((uo  lalis  color,  sed  potiiit  color tMieHS  uio.  IHihI  A  P^trie  coi>irdi(ila$oiiit  »(lTer?arium  pergii  os  inten- 
vero  qiiod  audila  \oce  concipit  intellecius,  ipeiiM 
fainiriariftsima  signiflcalio  est. 

CkV»  111-  fitt^  <><  prccdicamentorum  conceptio^  et  qui- 
bus  conteniasit  sobrietat  philosophantium. 
Quia  ergo  aut  xqnivoce,  ant  univoce,  aiii  deiiiH 
ininali?e,  ut  sequaninr  indifferentiae  railonein,  sin^ 
gula  praiidicantur;  ipsaqne  prxdicatio  quaedam  ra«* 
liocinandi  materla  esi,  prardtcanientontm  pMmtssa 
kuiit  iustrumenta,  qn«  negoliantinm  ex  arl«  ope* 
ram  impedinnt,  aut  proiiioveni,  aut  procuronl ; 
Xiain  «itu(/l90M,  et  dheniwa,  qu»  Biietius  adjicit, 
inagis  ad  grammaiicam  pertinent.  ifK^tvoM  auieia 
'sont«  cuni  in  ejnsdem  rei  InlelJectHm  et  nominatio- 
nem,  plnra  verba  concurront :  ut  enm^  mucto^  gia^ 


liune  plenius  ionvincere.  Has  ergo,  qiue  dicunlnr 
ualurales»  et  quodamniodo  elenicnures  sunt,  prae- 
JRceiit  quKStioiies,  scilicel,  quid^  quantump  quaU^ 
ele. 

Ei  eiinde,  eum  in  liis  gyiRnoaoplilsts  fuertui  in» 
slituti^  contradietioaem  formani,  eanique,  ut  dici 
solet,  f«  areio  eampo  dislrabenles,  ad  repriineBdaia 
partem  oppoeilam,  ratioiiis  suae  uituntur  ^aculeis» 
tendit  enim  quisque  evacuare,  quod  apad  siiiu» 
siaiuluni  taU  Sed  quia  naiuraiiuui  prima  est  rnqiii" 
silio ,  in  ipso  priino  decem  prff^dicainenta  roriuaia 
6IIII4,  excogitatjque  sermones,  quibiis  do  bis,  qu» 
primo  oeeuf nint  sensui  aut  inteUeclot,  faraZia  mt 
corpora  aut  sptrilus,  i^uiUt  ^uantum  H  qnaU  tsnt^ 


dius.  DHversivoea,  qnse  sensu  et  voce  diversa  suni :  <^  aut  secundum  casieraa  quaestlones  naturaliier  i  ro^ 
^l  homo;  lapU.  Ratlon«iii  vero  indifleremie,  quain 
'seinper  approbamiis,  liber  iste  coinmendai  prae  ca»- 
*leris,  eisl  ubiqiie  diligenier  inspicienit,inaniiesta  siu 
Agit  enim  ^iune  de  tignlicaniilNis,  imnc  de  signift- 
caiis ,  alionrntquo  doctrlnam  lacit  nominibus  aiio- 
rum.  Sont  qui  Hbrum  istuui,  quoniam  elemeiiUirios 
est,  inutlienr  fere  dieunt,  et  saiis  esse  pnuint  ml 
persuadeiidum,  se,  in  dialeciica  disciplina  et  ap<»- 
dlcticn,  esse  perfeetOB,si  conteinpserint  vtl  iguo- 
«raverint  illa,  qu»  in  prlmo  comiueoio  super  Por- 
phyrium,  antequum  ariis  aJiquid  attingaiur,  doret 
'Boetlus  prslegeiida.  Longe  uiihi  aiia  meus  esl,  nec 
'video  quomodo,  sine  isto,  qliis  magis  possit  esae 


cedentes,  declarelur  niioaiquidque  eoriinu  L'nde 
ct  praidicainenla  dicta  sunt,  sive  in  acrinonibus, 
tivc  iu  rebus,  decem  gtnera  pnedlcablliuiii,  qua?  sie 
*d  biiigulares  individuaiqna  siibsinnlias  appliceoinr, 
qiiai  de  tpsts  jiidicent  quid  sint,  qmaHtum^  tfuaie,  ad 
aliquidf  «61,  quand&^  ifCviit,  ^uid  habean^  fadmui  an§ 
patiauiur.  Priiiuttn  itaqtte  pntdieMienliHii  esi  in 
btt,  qutedo  aliqua  tobstantianim  indicsitti  qnid  siou 
Secitnduin  in  bis  quae  quantum,  terliiMU  ad  aliqu  d. 
qu^rtiim  qitale,  qitiulnm  ubi,  sextiim  qvapido,  sep  i- 
niuni  situm  esse,  octavum  baberer  u<inuai  fai-eic, 
deGilnuiu  pali.  El  haec  qnidem  sic  mnitiplicau  suni, 
qiioniam  apud  pbiJosopbos  inaxime  vigeJjat  spe4u« 


loglcus,  quain  siiio  littoris  lltieratua.  Uiiie  tnim      laiio  corporalium,  cutn  auie  Zeuoiiem,  aut  nullos 

.  ,   ,  .  .  .i^     _  .j    „     . i^      I  I ■»      V    __.    __        .         .  .  .....  .  ... 


qaid  in  rebus  singulare,  quid  unirersale,  qnid  sub- 

ttantia,  quld  accidens,  quid  in  sermonibus  a*qoi- 

Yoce,  quld  univoce,  qnid  denominailve  dleatur, 

consplcuuin  esl.  Hinc  incomplexorum  signifieatio 

innoiescit,  hinc  reeiissime  investigationls  docetiir 

'  modus,  binc  ad  iioiiiiac  porfectlonem  priina  ei  dilu- 

cida  palet  Tia.  Siquidem  ad  babendam  perfeciaui 

'  cttjusqiie  rel  iiotltiam,  Peripaietictt  disdplinae,  quae 

'  iii  Investigatione  veri  laborat,  prsB  eaeieris  vidtutur 

'  ista  sufllcere.  Primo  quidem  nosse  de  altquo  an  sit; 

"  deinde,  quid^  quaie^  quantnm,  adaliqnid,  1161,  quanio 

'  11/,  quoModo  situm,  quidhabeat,  faci^i^  patiaiutm 

Movissluia  tpeciilatio  est  !n  itn^ti/it  qnate  sit;  et 
^qm  jam  nbn  modo  ad  angeficiim  perfeetionetu,  sed 


aut  pauci  admtdum,  aiiqoid  de  anima,  aot  spirit»- 
bus  inoorporeis  reete  senseriut.  Uic  eiiim  est,  sicut 
Uieronyiniis  attctor  est,  qui  immortalitatem  iradi- 
diti  animarum.  Vtique  aitum  esse,  ei  ^tedam  alia, 
vix  congrue  poleruntspiritibut  applicari,  qtteuiam 
basc  pra^diGaiDenia,  pro  parte  corporibus  praecipue 
addieu  simt.  Prinia  Itaque  conieuiplalio,  ei  quo- 
dammodo  oaturaliier  pbilosopbantium»  yersatur  in 
tpeculaiione  subsiautiarum»  oequens  antem,  nia* 
ibemaiiea  esi,  iinituiurque  naturanu  Uode  m^itbe- 
inailiicus;9b.autiqiiij  dietus  est  %  simia  naturalium 
pbUoaopborwn.  >  Sicut  eiiiia  naturae  scrut^tfir,  iu- 
quirit  de  Cieonie,  aut  Callia,  quid  sil,  aut  qtaiis, 
aui  quanuis ,  sic  inaibeinaiicus,  cum  suii&taua;.m 


aid  dlviiiie  niajesiatis  pracroghtltamacoedli;^  nanir  D  ^**  ^****'^*^'^*^  Inquiril  de  ea  quid  sit,  am  qualis. 

aut.quaiittb  ^et, deincepa»  nfiiuraUum  luort  pbii^^ci- 
pliofup).  ad.  ttlteriofa  proftreditor.  S^d  .apud  eoi, 
q«i.  pufioria  pbilosopbiai  vig^^i  ^cmuiue ,  jiridem 


qiie  soli  rerom  omniuiii^causa  iMitluU  eujus  vo- 
^iiuias  otnhidm  prfmaeva  «eafvsa  «sr»  ei*qul  qnaie*' 
^  iVusWiiii»  ^iitl^^I^»  tiir^t^  sft^  Voiiflt  revtfbm  : 
I  Omiila  i^aiidcllje  ad  pfenum  noiilit,  di\1rta;Jn  noHo 
fatif,  angelica;  ih  plurluiis  beneseniire,  bumana 
perfieieilo  est.  i*  Cumulus  itaqoe  scientia!,  in  boc 
dii«idenario  solidatur.  Invesiigatio  philosophiea,  uu- 
denarll  sobrieute  contenta  est ;  et,  si  Bltra  pro- 
gredltur,  profectum  simm  gratias  ex  magna  parte 
ascribit.  Nam  pulsantibtts  aperil  gralia,  et  vobin- 
latem  suam,  quse  origtnalis  oinniuui  csiusa  esi,  re- 
velat  Dominus  bis,  qui  ex  loto  corde  quaeroNt  eaui. 
Porro  lc^lcus  deeem  ittstiiulionls  suae  elementa 
cognosclt,  et  cum  in  Itis  plene  fuerit  tducatns»  iu 


r^^tum  qat,  .secundas  inatbesl  locum  ttoa.cate,  i*e 
pbiiosopbicus  iabor  procedat  iu  iiiiiiiiium,  eiaeiM' 
per  vageiur  inquiiitio»  qua^  semper  lemiit  ad  iinciH. 
Dllque  jam  spoiiatus  omniiio  tmplius  luidHri  iion 
potest,  eisive  formam  a  materia  alitiraeris»  sive 
maleriaiu  subduaeris  fonuae,  superfluus  erii  exiude 
labor,  aut  circumsUntiis  et  proprieuiibuf!,  quas 
iion  admitUt,  vesiire  foriuaiu,  aut  quas  ilJa  iioti 
habel,  spoliare  materiam.  Ergo  quidquid  uJira  ten- 
utuT,  iion  constiltttio  natur»,  sed  llgmcntiim  auiim 
W,  sulHiiiiaio  inalhciiiatic.i,  laborautis.  Cum  emiB 


897  METALOGICUS.  -  UB.  ML  S9S 

quaeritur  qnid  e$t  albedOt  et  respoiidetur  color  lalis,  A  titatesei  quaiiiatos,  qHxprimis  slngulariler  intunt, 

et  seciindx  quaniilaies,  ei  sic  in  aliis,  qune  a  singu 


quidquid  ei  ad  subsisteniiac  discreiionem  adjicitnr, 
aut  elTectum  redolet,  et  sic  subslantije  obnoxiumest, 
aut  potestatem  sapit.  cujns  forte  operatio  nondum 
est.  Qood  si  processerit  inquisilio»  nt  quxratur 
quanta,  aut  ubi  sit  ad  corporaliuni  diverticula  fu- 
giendum  cst.  Unde  pauciorcs  illos  credo  peragrasse 
philosophos,  qui  naiurx  arbitrio  mathematicum 
per  omnia  cosqnant :  opinantes  in  aliis  inveniri 
toc  genera  praedicamentorum»  qnae  in  corporibus 
el  spiritibns  manifesta  sunt.  Omnia  ergo  genera 
speclesque  subslantiarum,  et  quaiitatum,  aliorun)- 
qiie,  primo  ingerunt  praedicamento ,  quoniam  appo- 
sitione  generis  speciei  primse  satisfit  quaestioni,  id 
esi  declaraior  de  aliqoo  quid  ipsiim  sii.  Deinde  pro 


laribus  quadam  r;ilione  siinilitudinis,  absirahuntu»* 
Gonstat  aulem,  ut  ait  Isidorus,  appellatas  esse  ca- 
tegorins,  eo  qnod  non  possunt  nisi  tx  subjectls 
agnodci.  Cnde  et  praedicamenta  recle  nominantur, 
eoquod  rebus  praesentibus,  quas  constltutio  natura*. 
osiendity  dicaia,  id  est  addicta  sunt,  Dicare  siqui- 
dem,  addicere  est,  juxta  illnd  Virgilii : 
Connubio  jttngam  Uabili  propriamque  dleabo. 

{^n.  I,  73) 
Sic  aufein  addicta  sunt  aliis ,  ut  agnosci  nequeant 
sine  illis.  Nam,   nt  praemissum  est,  si  phanlasi?e 
rerum  volvantur  in  menle ,  inanis  est  conceptio,  si 
exemplum  ejus  Inveniri  non  poiest  in  re  subjecia. 


gcnere  quasstionum  sequentia  disponunt.  Hoc  qui-  ^  Siqutdem  c  universitas  singularium ,  historia  natu- 


dein  ab  Aristolele  videtur  alienum ,  ait  enim  :  ma* 
iiifestum  qooniam  quidqutd  est,  significat  quando- 
qoe  qiiidem  substantiam,  quandoque  autem  quale, 
quandoque  aliqnid  alionim  praedicamentorum ;  ntm, 
quando  posito  hoinine,  d:\erit  ipsum  hominem  esse 
vel  animal,  et  quid  est  dtcit,  et  substantiain  signi- 
ficat.  Quando  vero  posito  albo  colore,  quod  positum 
est,  dixerit  colorem  esse,  quid  est,  dicit,  et  quale, 
signiAcat.  Sic  posiia  cuhitali  magnitudine,  si  dixe- 
rit  eam  esse  magnitudinem,  quid  est,  dicit,  etquan- 
iuui  significat.  Similiter  autem  et  in  aliis ,  uuum- 
quodque  enim  taliuin,  sive  idem  de  eodem  dicatur, 
sive  genus,  de  hoc  quid  est  significat;  quando  au- 
tem  de  aiio,  non  quid  est  significat,  sed  quantum, 
aut  quaie,  aut  aliquid  aliorum  praedicamenloruro. 
Equidem  non  hic  videtur  auctor  exprimere,  quod 
jn  eodem  praedicamento,  etsi  eumdem  moduro  ha- 
beant  prsedicandi,  sint  omnia  genera,  aut  quod  no- 
vem  genera  accidenlalium  rerum  non  praedicentur 
de  substantiis,  ani  quod  eodem  modo  prgedicentur 
de  subjectis  et  de  contentis  suis. 

Isidorus,  Alcoinus,  et  quidaro  tlii  sapienium , 
omnia  alia  de  primis  substantiis  asseruntpraedicari» 
et  senleniiam  pletiissimam  decem  praedicamentoruni 
ahsoUuione  perficiunt,  ut  in  hoc  eorum  patei  exetn- 
plo  :  c  Augusiinus,  luagnus  orator,  filius  fliius, 
stans  in  teinplo,  hodie  infiilatos,  dispotando  fatiga- 
tiir.  *  Perfecta  enim  sententia  est ,  et  subjecti,  id 


rae  est,  a  qoa  eximitur,  i  quidquid  in  rebiis  actua- 
liter  nequaquam  invenitur.  Et  qooniam  agnoscun- 
tur  ex  subjectis,  talia  sunt,  ul  ait  Doetiiis, 
praedicata,  qualia  subjecta  permiserint.  Cnde  virlus 
praedicamentorom ,  qua}  in  operibns  naturae  vigei, 
circa  divinam  excellentiam  evancscii.  Illiic  enim 
tracta  verba  muianluroninino,  aut  falsa  sunl;mul- 
tiplicatur  et  labor  cum  errore  eoruin,  qui  viiu 
praedicamentorum  exlendunt  ad  omiiia,  ei  fines 
naturalium  excedentes ,  subvertunt  iutegritatem 
artis,  dum  regulas  non  patiuntut  suis  generibus 
limitari.  Omnis  enim  regula ,  et  universius  omnis, 
alicui  generi  accommodata  est,  cujus  ambilum  si 
kisciviendo  excesserit,  lllico  vitiatur.  Profecto  re- 
rum  priedicamentalium,  et  sermonum ,  perutilis  est 
notilia  et  evidens  ab  Aristotele  disciplint,  universa 
describit,  dividit  et  dooet  quae  veniant  ad  coropara* 
tionem,  quae.  susceptibilia  contrarinruin  sint ,  qu:e 
sint,  quorum  conlrarit ,  quae  totius  contrarietatis 
ignara  :  exemplum  relinquens  posteris  quo  ad  veri 
notiiitm  compendiosissime  perveniiur.  Et  quit 
multiplicitassermonum,  plerumque  inielligentit  n 
cltudit,  quoties  dictttir  unumquodqiie  docei  essc 
quaerendum.  Eo  enim  pertinet,  quod  io  oppositis, 
ei  bis,  qgae  prhis  tut  simul,dicuntur  et  in  tpeeiebtit 
motus,  et  hujusmodi  modis  librum  explevii.  Nihil 
enim  utilius  tdscientitm,tutvictoritro,di>tiiiciione 
eoruro,  qusc   muliipliciter  proferuntur.  Contingii 


est  illius  de  quo  agitur,  substtntiam,   qualitatem  D  aulem   tractu  temporis,  et  tcquiescente  uieiniiim 


ei  quantitatem,  cuin  caeteris,  indicat;  etsi  forte  mi- 
Dus  propriuin  dederit  qutniilttis  exemplum.  Utique 
sicttt  primam  substaiitiam,  suis  inforroatam  acci- 
cjteniibtts,  parens  omnium  natura  creavit,  sic  et  siii- 
gularia  accideniia,  quibus  eadem  informatur,  siili- 
siantiis  singularibusconcrctvit.  Ea  veroquac  intel'* 
liguntur  t  singularibus  absiracla,  qualia  sunt  secun- 
d«£  substanti^e,  ut  dictuin  est,  quaedam  ex  ratioiic 
probabili,  animi  figinenla  sunt.  Et  qiiidem  sictii  in 
stibstantiis  hae  prim9e  dicunlur,  qiiae  revcra  sub- 
stantiair  siini,  et  singularitate  essentiae  accideniibus 
suhjaceni;  illae  vero  secundx,  quse  ex  conformitate 
singularium  intellectu  iion  casso  concipiuntur;  sic 
et  priinx,  raiione  proporlionis^  possont  dict  quan- 

rATROL.    CXCIX. 


voluHtaie,  muliiplicitatemsermonum  nasci,  iiemq«e 
exstiiigui.  Nam  apud  Aristoielem  c  euitelbis  acutus, 
anguii  acuti,  i  esse  significtbti ,  cum  niodo  poiiut 
videttur  indicare  ftcile  tectutis  tcbinen « sic  enini 
dicitur  :  c  gladius  bis  tcuius,  >  qnoniam  uirinqne 
facile  sectt.  Quamvis  et  hoc  pertpicacins  iniueiui 
ab  acumine  angulorum  tppareat  evenire ,  corput 
enim  tcuiissimum  est  t  abi  in  tngolo  tcutittimo 
coeunt  supcrfieies  ejus.  Ntm  si  obtusus  superficie- 
runi  coeuntium  fuerii  angulus,  ei  corput  obiusnm 
esse  in  altquo  multiplicius  dicitur,  qiiam  Aristoielit 
lempore  diceretur,  et  quae  tunc  verba  tliqntm « 
tiunc  forte  nullam  habenl  signifiettionem ,  siq«U 
dcm 

S9 


m 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 


m 


Mu*tarina$ce9ilurquajame€ciderifeadeniqH0f      Aaulfalsae»  quac  quious  aequipolleaiit,  quae  coiisen- 


Qn<e  nunc  sunt  in  honore  vocabuia «  $i  votet  usus, 

Quem  venee  arbiirium  eif,  etjui^  et  norma  lo- 

/  [quendi; 

(HoRAT.  Ar$  fMfet.  70.) 

sed  plane  magis  dedocent  quam  enidiunt^  qui  in 
hoc  libello  legunt  universa ,  et  eum  breTitate  sua 
contentum  esse  non  sinunt.  Quidquid  alicuot  dici 
potest  hic  congerunt  quibus  gravior  esse  videinr 
<confes$io,  quam  ignorantia  veri.  Deridebat  eos 
.  noster  ilie  Anglus  Peripateticus  Adaro,  cujus  ve- 
stigia  sequuDtur  multi ,  sed  paiici  praepediente  in- 
'  vidia  profilenlur ,  dicebatque  se  aut  nullum ,  aut 
auditores  paucissimoshabilurum,fii  ea  simplicitate 
sermonum  et  faciliiate  sententiarum  dialecticam 


tiaut  sibi,  qu(£dissenttant,  quae^prxdicata  divisiin, 
qiiae  conjunctiin  pracdiceutur,  aut  conversim,  ei 
qux  non  :  iteni  quae  sit  natura  nmdalium,  et  quae 
siiigularium  contradictio.  In  his  aulem  ariiculis 
operis  hujus  praecipue  summa  consisiit,  habetqne 
sicut  sententiuruin  siibtilitatein,  ila  noii  niediocreni 
diflicultaiem  verborum.  Uirisque  vero  habenda  est 
gratia,  quoniam  el  sensus  erudiunt ,  et  verba  exer- 
cent.  Praeterea  reverentia  exhibenda  esl  verbis 
aucionim,  cuin  cultu  et  assiduitate  utcn4i,  tum 
quia  quamdain  a  rongnis  nominibus  antiquitatis 
praerenint  majeslatero,  tum  quia  dispendioslus 
ignoranlnr,  cum  ad  urgendum  aut  resistendum  po- 


tentissima  sunL  Siquidem  ignaros  in  moduin  turbi« 
traderet.  qua  ipsam  doceri  expediret.  Habui  enim  B  „.3  ^^p.^^^^  ^^  ^^^^  perculsos  exagiiani,  aut  pro- 


lioininem  familiarem  assiduilate  colloquii,  et  com- 
municatione  librorum,  et  qnottdiano  fere  exercltio 
ftuper  emergentibus  articulis  conferendi.  Sed  nec 
iina  die  discipulus  ejos  fui,  ei  tamen  habeo  gratias, 
quod  eo  docente  plura  cognovi,  plura  ipsius»  quo- 
niain  aliud  ratione  consulta  praeelegeram  ,  ipso 
arbitro  reprobavi.  Itaque  hic,  sicut  ubique,  facili- 
laii  arbitror  serviendum,  Neque  haec  omnia  eo 
pnelibavi  proposito,  ut  ubique  dicantur;  sed  ne 
sileaniur  ubique,  qiiae  alicubi  dici  expedit,  librum 
cominendavi.  Nec  poenitet,  quoniam  revera  com- 
inendabiiis  est.  Caeterum  si  plus  justo  chariiaii  in- 
«liilgcatur,  quae  ad  prima  artis  elementa  studiosius 
rudes  et  deirectantes  invitai, 

Sic  pueris  olim  dant  cruelula  blandi 

".  DoctoreSf  elemenla  velint  ut  discereprima : 

(HoRAT.  Sai.  I,  25.) 

et  quia  ei  a  plerisque  amplius  derogatur,  eo  vehe- 
mentius  cominendator ;  ut  enim  ait  Aristoteles  : 
c  oinuino  insistenii  oninino  est  adversandum.  > 

Cap.  IV.  Quai  $it  conceptio  et  utilitas  Periermenia'' 
rum ,  vel  rectius  Periermenias. 

Liber  Pfrierineniartim  vel  potius  Periermeniat^ 
raiionc  proponionis  syllabicus  est ,  sicut  praedica- 
iiicntorum  elementarius ;  nam  elementa  rationuro, 
quae  singulatiro  tradit  in  sermonibus  inconiplexis, 
iite  coliigit  et  in  modum  syilabae  comprehensa  pro- 
dttcit  adveri  falsiqiie  significationem.  Tantaequi- 


sternuni;  inaudita  enim  philosophorum  verba 
tonitrua  sunt.Licet  itaque  modernoruin  etveterum, 
sit  sensus  idem,  veuerabilior  est  vetusias.  Dlxisse 
recolo  Peripateticum  Palatinum ,  quod  verum  ar- 
biiror,  quia  faciie  esset  aliquein  nostri  teinporis 
librum  de  hac  arte  componere,  qui  nullo  antiquo- 
ruin,  quoad  conceptionem  veri,  vel  eleganiiaiu 
verbi,  csset  inferior,  sed  ut  anctoritatis  favoreiu 
sortiretur  aul  iuipossibile,  aiit  difljcilliinum.  Hoc 
ipsuin  tamen  asserebat  majoribus  ascribendum^ 
quorum  floruerunt  ingcnia,  et  inventione  mirabid 
poilcnles,  lahorissui  fructum  posteris  reliquerunt. 
Itaque  ea,  in  quibus  mulli  sua  lempora  consump- 
(^  serunt ,  in  iiivenlione  sudanles  plurimum ,  nuiic 
facile,  et  brev?,  unus  assequitur ;  fruitur  tamen 
aetas  nostra  bencficio  praecedentis  ,  et  saepe  plora 
novit,  non  suo  quidem  praecedens  ingcnio,  sed 
innitcns  viribus  alienis,et  opuicnla  doctrina  Pa- 
truin. 

Dicebat  Bernardus  Garnotensis  nos  esse  quasi 
nanos,  giganlium  humeris  incidenies,  ut  possimus 
pliira  eis  et  reniotiora  videre ,  non  ulique  proprii 
vi&us  acumine,  aut  eminentia  corporis,  sed  quia  in 
alluui  subvehiniur  et  extollimur  magriitudiiie  gigan- 
tea.  £t  his  facile  acquieveriin  ,  quia  artis  praepara- 
tilia  et  inuitos  articulos  veritatis  traduiit  arlium 
prxccptores,  etiam  in  introductionibus  suis,  aeque 
beiie  antiquis,  ei  forte  coinmodius.  Quis  eiiim  coo- 
dem  subtilitatis  est  babitus   ab  antiquis,   ut   in  ^  tenius  est  iib,  qu»  vcl  Arisiolcles  in  PeriermeniiM 


praeconiura  ejus  celebnituin  fcrat  Isidorus,  quia 
Aristoteles  quando  Periermenias  scriptitabat,  c  ca- 
lainuin  in  menie  tiuguebai.  >  Caeterum  (ut  pace  om- 
iiioin  loquar)  quidqiiid  in  isto  docetur  libro ,  com- 
fiendiosius  et  manifestius  poteril  quilibet  doctorum, 
quod  ei  inulti  faciuiit ,  excepta  revereiitia  verbo- 
vuin,  in  dodriiialibus  parare  rudimeiitis ,  quas 
iutroductiones  vocant :  vix  est  euiin  aliquis  ,  qui 
haec  ipsa  nun  doccal,  adjeciis  aliis,  nou  miuus 
necessarlis.  lioc  uiique«  qiiia  sine  his,  artis  scieiiiia 
cotnparari  non  polest.  Percurrunl  ilaque  quid  no- 
iiien,  quid  vcrbuin,*quid  oralio,  quae  spticiesejiis, 
quai  vires  eiiuuliationuin,  quid  ex  quanlitate  sor-  . 
tiauiur,  aut  qualitalc,  qiix  detoriuiuaie  verac  &uiit 


docet?  Quis  aliunde  conquisita  non  adjiciiTOinnes 
enim  tolius  artis  suinmam  coiligunl,  et  verliis  faci- 
'  libus  tradunt.  Vesiiunl  euim  seiisus  auctoruin  quasi 
cultu  quotidiano,  qui  quoJainmodo  festivior  esi, 
cuiu  antiquitatis  gravitate  clarius  insiguiiur.  Sunl 
ergo  ntemoriter  teiienda  vcrba  auctoruiu,  sed  ea 
maxiiue  qux  plenas  sentenlias  explent,  et  quae  coiu- 
mode  possunt  ad  multa  transferri ,  nain  et  h£C 
integritateui  scieiitioe  servant ,  et  praeter  hoc  a 
se  ipsis  tain  latentis  quam  palentisenergisuhalieiit 
ploriinum.  Suiit  auiem  pleraque,  qu«  si  a  sois 
avelias  sodibus,  auinihil,  aut  ininimum  sapiunt 
aiidilori,  qualia  (cre  sunt  omnia  aualyiicorutu 
cxefnpLi;  ubi  Uitene  ponunlur  pro  tcrniinis,  quae, 


W*  METALOGICflS.  —  LIB.  III.  ^ 

sirot  ad  doclrinam   proficiont  sic  traciaia.  alias  A  vellit,  luqnesl  fien  poicst,artjiira  tcrt/a  leneahlur. 


iDulilia  sunl. 

Regulae  qaoque  4pssc,  sicnt  plurimum  vigoris  ha- 
bent  a  veritate  docirinae,  gic  in  conimercio  verbl 
minimam  possunt,  nam  quoJ  dicitur  in  toto  esse 
alierum  alteri ,  vel  in  loto  non  esse,  et  unlversa- 
liter  aliquid  de  aliquo  praedicari,  vel  ab  aliquo  re- 
inoveri,  idera  est.  Frequens  lamen  nsus  esi  aUerius 
verbl,  et  alterius  fere  intercidit ,  nisi  quatenus  ex 
condicto  interdum  admitiiiur.  Fnit  roriasse  tempore 
Aristotelis  uiriusque  usus  celebrior,  sed  nunc  prae 
aliero  viget  akcrum »  quoniam  iia  vult  usus.  Sic  et 
in  eo  quod  dicltur  contingens,  aliquatenus  deroga- 
tum  est  ei,  qnod  apud  Aristoielem  obtinebat.  Jam 


cnim  nequaquam  contingens  possibili  coroparalur,      quasi  insirumenia  tironum ,  quorum  usu  compcn* 
hoc  tamen  in  iraclatu  modalium  sensisse  visus  esu      diosius  ad  ipsum  corpus  artis  accedant,  et   com- 


et  sensns.  Sin  autem  minus  dum  sensus  maneat, 
cxcidant  verba ;  quoniam  artes  scire,  non  est 
scriptorum  verba  revolvere,  sed  nosse  vlra  carum 
atque  senteniias. 

Cap.}V.  In  quibus  consistat  corpus  ariis,  et  dt 
topieorum  utililaie. 
Artis  praeparaiiiia  praecesserunt,  ad  quam  suitg 
opifex,  et  quasi  legislator,  rudcm  omnino  lironem, 
irreverenter,  et  utdici  solei,illoiis  manibus,  non 
censuit  admiliendum.  Slcul  enim  in  arie  miliiari, 
Instrumeniorum,  quibus  res  mliitaris  insiruilur, 
prseparaiio,  prxcedit  artera ;  sic  hujus  sacri  adeun- 
tibus  culiuro ,  quaedam  elemenu  prsemiuuntur,  et 
quasi  Insirumenia  tironum ,  quorum  usu  compen- 


Licet  enim  possibile  cst  albere  gentem  iEtbiopum, 
speciemque  cygnorum  nigrescere,  neuirum  tamen 
cuntingens  est.  Quod  &i  ha^c  quis,  quoniam  possibi- 
lia  sunl,  contingere  opinalur,  hoc  in  publico  prae- 
dicet,  Arisiotelis  auctoriiale  deducta ,  et  plane, 
retiiienle  publicae  suasionis  usu,  aut  insanis  vide- 
bitur  assiderc,  aut  cerle  parum  sobrius  esse.  Sed 
nt  ad  alium  migremus  sensum,  quocontingens  non 
coaequaiur  quidem,  sed  circumscribitur  a  possibili, 
quoniam  minus  est,  et  hic  iUi  usui  derogatum  esse 
videbimus.  Nam  ul  ait  in  Analtfticis  Aristoleles  : 
c  Coniingere,  et  coniingens  >  esi,  quo  non  exis^ 
tente  necessario ,   posito  aulem    esse,  nihil  erit 


modius,  quod  profiientur,  exerceanl.  fltllissima 
quidem  sunt,  et  si  non  sails  proprie  dlcaniur  esse 
de  arte,  saiis  vere  dicuniur  esse  ad  artem.  Parum 
aulem  refert  si  magis  dicatur,  an  sic.  Ipsum  itaque 
quodammodo  corpus  anis  deductis  prseparatiiils, 
principaliter  consistit  in  tribus,  scilicet  topicorumi 
analyticorum,  elenchorumque  nolitia  :  his  enini 
perfecte  cognitis»  et  habitu  eorum  per  usum  et 
exercitium  roboratis,  inventionisel  judicil  copia  suf- 
fragabitur  in  omni  faculiate,  tam  demonstratori  quam 
dialeciico  et  sophisiae.  Porro  in  his  maxime  neces- 
saria  est,  praecipue  probabilitatem  sectaniibus, 
acientla  topicorum  quae,   eisi  inventioncm  prlnci- 


propier  hoc  impossibile.  Haec  aulem  significatio  q  paliier  instruai ,  judiciis  tamen  non  mediocriicr 


coutingenii  deducit  quidem  nccessarium  ,  sed  alias 
possibili  coaequatur.  Scd  neque  ista  jam  oblinet. 
Siquidem  Hobineilum  regnare  non  est  necessarium, 
neque  eo  posito  quidquam  erit  propter  hoc  impos- 
sibile  ;  si  vero  contingens  esse  regnare  Hobinellum 
dicas  Wintonae,  non  tibi  quis  facile  acquiescel.  Et 
ut  planius  liqueat  in  quantum  sit  ille  usus  abolilus» 
in  nulla  $ignificationum,qua8  ei  ascribit »  memo- 
ralum  Jam  plene  oblinet  verbum.  Ait  cnim  Aristo- 
telesy  quoniam  contingere  duobus  modis  dicitur» 
uno  quidem,  quod  plerumque  fit  et  deficii,  neces- 
sarium  ut  canescerehominem,  vel  augeri,  vel  minui, 
vel  omnino  quod  natum  est  esse  :  hoc  enim  non 
continunm  habet  necchsarium  eo  quod  non  semper 


suffragalur.  El  quamvis ,  ex  opinione  mulionim  , 
dialectico  et  oratori  priiicipaiiler  facial,  ipsam  fere 
aequaliter  proficere  arbitror  iis,  qui  versantur  in 
gravitate  demonstratoris,  aut  in  fallacia  et  agone 
sophisiico.  Siquidem  sibi  invicem  uiiiversa  contn- 
buunt,  eoque  in  proposita  facultaie  quisque  expe- 
diiior  est,  quo  In  vicina  et  cohaerenle  instruciior 
fuerii.  Ergo  et  tam  analyilca,  quam  sophisiica  con- 
ferunt  inventori ,  et  topica  iiideui  coiiducit  judi- 
canli  :  facile  tamen  acquieverim,  singubs  in  auo 
proposllo  dominari,  et  accessoriuro  esse  beneficium 
cohaerentis.  Cura  itaque  tam  evidens  sit  ulilitas 
topicorum,  miror  quare  cum  aliis  a  majgribus 
tandiu  intermissus  sit  Aristoielis  liber,  ut  omuino. 


^^    <^»w«.  ..wu   .7v.aa|/^«  --—    ....^,-...«^.,»-w  w..   ••.•«»w»\«iii7  ail/vi  ,   U«     VUIIIIIIU  , 

estbomo.  Nam,  cum  homo  est,  aut  ex  necessilate,  ^  *ut  fere,  in  desuetudinem  abierit,  quando  aeiaie 


aut  ot  in  pluribus  est.  Alio  auiem  infiniium,  quod 
et  sic,  et  non  sic,  possibile,  ut  animal  ambulare, 
vel  ambulante  fieri  motuin  terrae,  vel  omnino  quod 
a  casu  fit.  Nihil  enim  sic  magis  nalum  est,  vel 
econtrario.  Nunc  auiem  ut  sequamur  usum, 
Quem  penes  arbitrium  ei/,  etjus^  et  norma  loquendi, 

(UoR4T.,  De  arte  poet.^  72.) 
iliud  solum  esse  contingens  quod  inlerdum  evenit , 
jam  dicitur  :  alioquin  ncque  propier  amotam 
neeessilatem  ,  ncque  propter  assistentem  possibi- 
liiatem,  dicelur  contingere.  Patet  iiaque  quod  usus 
Aristotele  potenlior  est ,  in  derogando  verbis ,  vel 
abrogando  verba  ;  sed  veritatem  rerum,  quoniam 
caui  honio  non  statuit,  nec  voluntas  numana  con« 


noslra,  diligentis  ingenii  pulsante  studio,  quasi 
a  morte,  vel  a  somno  excitatus  est ,  ut  revociiret 
erranies,  et  viam  veritatis  quaerenlibns  aperiret. 
Neque  enim  sermonum  aut  rerum  tanta  est  diffi- 
culUs,  ut  astudiosis  non  possil  intelligi,  ei  ulilitas 
tania  esi,  'ut  prae  caeteris  expediat  hunc  agnosci. 
Satis  enim  inter  caetera,  quae  iranslationis  arctis- 
sima  lege  a  Graecis  tracta  sunt,  planuses^t;  ita 
tamen.  ut  facile  sitauctoris  sui  siylum  agnoscere, 
el  ab  iis  duniaxat  fideliter  inlelligaiur,  qui  seqaun- 
tur  indifferentiae  rationem,  sine  qua  nemo  unquaiii 
nec  apud  nos,  nec  apud  Graccos,  sicut  Gra^cus 
interpres,  natione  Severiianus,  diccre  consueverat, 
Aristolelem^inteliexit.  Sane  ipso  librorum  numeri> 


f03  mNNIS  SARCSBERlEiNSIS  904 

quasi    quodnm    peiTeclioiiis   ansptcio,    iiiiiilalem  A  Naro  qnoniam  acuio  in  voce  grave  coiilraLrhim  esf. 


operis  commendavit,  et  omninm ,  qnae  in  muliis 
Tolnroinibns  dilalavit  JanliquUas,  qnasi  semenlem 
ciediu  Singula  verba  ejns,  tam  in  reguiis  qnani  in 
ciemptis,  non  modo  ad  dialeclicaro,  sed  fere  ad 
omnes  proficiunl  disciplinas.  Octo  qiiidem  volu- 
ninibus  clauditiir,  fionlque  semper  iiovissiroa  ejus 
potinra  prioribus.  Wimus  autem,  quasi  maieriam 
praejacit  omnium  reJiquorum ,  ..  el  lotitis  logicae 
<]iixdam  con&iiluit  fundatnenla  :  docei  enim  quid 
syllogismus,  quid  el  ex  quibus  demonstratio ,  quae 
principia  arlium  et  fidei,  quae  nb  artibus  esl, 
quis  syllogismos  dialeclicus,  quis  litigiosus,  quid 
probabile,  <iood  paralogisla  falsigraphnsve  non 
seqiHlur.  Uein  qnid  propositio,  quid  probienia.  Ct 


in  magnitudine  aulem  levi ,  palain  qnoniani  levc 
aul  grave  aequivoce  dicerelur  ad  plnra.  ¥olen:t 
autein  scire  quid  agatiir,  necesse  est  vim  sermouis 
eicutere  :  qua  ignoia  ,  fidus  verborum  intellectus 
constare  non  polest;  Co  spectai  illud  Augustini, 
iractum  quidem  ab  Arisiotele ,  qiioniam  de  fonte 
Isio  hauserunt  omnes ,  quia  in  omui  enuntiaiiono 
speclanda  sunt  tria  :  dictio,  dicibile,  et  res.  Cst 
aulem  res,  de  qiio  aliquid,  dicibile,  qood  de  ab'quo« 
dictio,  quo  dicitur  boc  de  illo.  Iitterdum  tameii 
dictionem,  rem  esse  contingit,  cuin  idero  sermo  ad 
agenduffl  de  se  assumilur,  ut  in  iis  qus  praece- 
ptores  nostri  materialiter  dicebant  imposita  et 
dicibilia;   quale  est,  Aotno  est  nomen,  «iftrii  est 


quoniaiu  ad  probletnatum  discnssionein ,  probatio-  ^  verburo.  Porro  res,    ut  in  pluribus,  et  dlcibilia 


ncmque  posiiionum  progrediendum  est,  ex  qnibus 
sint  probleiiiala ,  id  est  qtiae  propositioiies  ex 
arle  deducanlur  in  qnaestionem  adjicit  ,  hahiia 
disiinctione  praedicainentorum,  ex  quorum  natiira 
manat  ralio  quaesiionnm.  Neqne  enim  ad  umiiia 
qiiae  qnxri  possunt,  qnoniam  iiec  omnia  qiiaercre 
pi'udentis  est,  stias  formas  applical :  sed  aJ  e:i, 
quae  digita  quxsiiu  sunt,  ei  cogniia ,  aliqnid  con- 
ferunt.  QitoIil>et  namque  proferente  contraria 
opinionibus,  aui  coniemplibilia  qux^liliet,  coniein- 
ptibiliierque  inquireute ,  sdliieitari  non  expedit. . 
Quia  ergo  raiio  praedicainenionim,  aut  inajora, 
^ni  xqitalia  praedical  de  snbjeciis,  problenialum 
dialecticoruin  quadripariitain  docet  esse  itatnrain. 
VitUenim  (etsi  de  hoc  possit,  ui  de  eaeteris  artl- 
iulis,  disputari)  ubi  dc  ni:ijori  et  substanti^ili 
qnaeritur,  inquisiiionem  generis  esse ;  si  de  pari 
ei  subslantiali  ambigilur ,  de  definilione  fieri 
quapstioiiem.  Qood  st  de  majori  et  uccidenlali, 
ilubilntur,  de  accidenie;  si  de  pari  et  accidenlali 
de  proprio  conslat  inquirl.  Veruin  qnia  de  aliquo 
qiixrenli  quid  aut  quantum,  ant  quale  sil,  mitius 
subjecio  non  dicitur  recte,  ncc  niinus  praedicari, 
nec  de  minori  quaestio  esse  monsiraiur.  Prpinde 
<|uid  genus  aut  L^efinitio ,  quid  accidens  sit ,  ant 
proprium  ,  docet^longe  commodius  iis,  qui  iu 
Porphyrio,  ant  caiegoriis  eiplanandis,  singnli 
^oIunMua  mulla  et  magna  conscribunt.  In  coiisilintn 


periinent  ad  naturam  ;  dictio  vero  ex  hominaoi 
pendet  arbilrio.  Itaque  adj  veri  examiiiatiooem 
necesse  est  rem  non  omnino  notUis  esse  sabtra- 
ctam,  rei  subjeclae,  id  est  de  qua  agitur,  dicibile 
convenire,  et  dictionero,  ut  oronis  increpandi  tol- 
latur  occasio,  utriqne  esse  cognaiam. 

Cap.  Y1.   De  utititale  el  conceptione  irium  Ubrorum 
in  topieii, 

Sicut  autem  elementarins  est  praedicainentorum, 

periermeniarum  vero  syllabicus,  ita  et  lopicorum 

liber,  quodammodo  dictionalis  est.  Licel  enim  in 

periermeniis  agalur  de  siinplici  enuntialloue,  quae 

uiiqiie  veri  failsive  diciio  esi,  nondum  tamen  ad  vini 

cotligendi  pertingit;  uec  illud  assequitur,  in  quo  dia- 

lectices  praecipua  opera  versatnr.  Hic  vero   priinus 

est  in  rationibus  explicandis,  doctrinainque  facit 

localium  argumentationum  ,  ei  sequentium   com- 

plexionum  pandit  initia.   Et  sicul  juxta  elbicom  : 

cDisciDulus  prioris  est  posterinr  dies,»   iia  prirous 

sequeiiliuin  libroruni  insiructoriiis   est.    C  qaibus 

ilaque  locis  sint  problemata ,   primus  aperit.  Se- 

quenies,  unde,  et  quomodo  prohentur  exponuni,  ei 

quae  propositio  magis  ant  minus  argumenubiJis  sU, 

et  quare*  Non  tainen  buic  operi  tanluni  tribao,  ot 

inanem  reputem.  operam  modernorum  ,  qui  equi- 

dem    nascentes  et  convalescentes  ab  Aristotele, 

invenlis  ejos  multasadjiciunt  rationes,  et   regulas 

prioribus  aeqiie    firinas.   Gaeterum   hoc  Arfsioteli 


illorum  non  veniat  anima  roca ,  nec  aliquis  ami-  [)  debetur,  quoniam  qui  a  parie  totuin  probari  do» 

cnit,  et  a  duplici  parte,  vei  triplici ,  aul  amplios» 
inferri  posse  monstraviu  Eodem  modo  et  in  aliis. 
Ergonon  modo  Themistio,  Giceroni,  Apuleio,  el 
Boetio,  adjeciornin  habemus  gratiam;  sed  Peri- 
paieiico  Palatino,  et  aliis  pra:ceptoribus  nostris, 
qui  nohis  proficere  studuerunt,  vel  in  exphina- 
lione  veieruni ,  vel  in  invenlione  novorum.  Miror 
tamen  quare  PeripateticuS  Palatinus,  in  bypotheU- 
carum  judicio  lam  arctam  praescripseril  legein  ,  ut 
eus  solas  ceiisuerit  admittendas»  quanim  conse- 
qttens  in  aiitecedenti  clauditur  aut  desirocio  con- 
scqncnti  periiiiitur  aniecedens.  Siquidein  ai^u« 
nienia  recipiebai  facile,  sed  hypoihclicas  respuebal, 
iiisi  manifesta  necesstlate  urgenic.  Forte  ideo, 
qiiod  omnes,  ut  ait  Boetius ,  voluut    neccssarinni 


corum  meorum  praeceptoribus  hisntatur.  Adhaec, 
quid  Inductio,  el  ubi  ea  uti  expediat,  et  quoties 
dicaiur  oppositum,  dicil,  et  qualifer  oporleat  dividi 
ea  quonim  muliiplex  est  significaiio.  Siquidem 
ad  multa  prodesl,  vel  illud  nosse,  qnod  aequ:\o- 
i-ntio  neque  coinparationem ,  neque  numernm 
plnralem  adinittit,  ui  conjuiictiiii  coUigui,  quod 
divisim  posituni  esU  Nam  vox ,  et  angulus,  aiil 
4:nUellus,  nequaquam  dicnniuf  acuia ,  vel  alterum 
acutius  altero,  quamvis  singuluin  dicatur  acutum. 
Ad  hoc  quoque  prodeslh;i?c  speculatio  muitipliciler 
diclorum,  ut  ex  cohirariis  vis  conirariorum  saepis* 
siine  perpendatur;  si  eiiiin  unum  eorum  aul  xqui- 
voce,  aul  univocedicitnr  ad  inulla,  simili  inodo  et 
rtliqiHim,  ut  quidoni  iu  oiniilbus,  nut   in  pluribus. 


905 


METALOGICUS.— LIB.  111. 


m 


tenere  consequeuliam.  Volunl  ulique,  quoniaim  lu>c  A  pniedicatur.l  Quare  nan  erh  co>piu  genuM  animaliM^ 


profitentur  adjccia  condiiione  ;  sed  nihilomiuus 
qaasdam,  ob  evidentom  probabilitaiem,  qu»  neces- 
silati  pSerumque  assidet,  admitluntur.  Sicut  enim 
argumenla  dialecticis  suiliciunt  probabilia ,  sic  ei 
lirobabiles  consequentlae :  sed  utris(|ue  vis  urgens 
deesi,  si  necessitas  desit :  iit  si  instantiam  dederis, 
docens  in  quo  non  sii.  Aristoteles  autem  fere  ubi- 
que  consequentias  ponit ,  sive  astruere ,  sive 
destruere  doceat ,  quod  positum  est.  £t  quia 
ad  ununi  multa  sequuntur,  babenda  est  ratio 
nnde  plura  asiruendo  vel  desiruendo  proveniant. 
Ut  enim  ait  Aristoteles :  omnis  qui  dixit  quid- 
libeiy  quodammodo  multa  dixit,  eo  quod  plura 
uniculque  ci  necessitale  cousequentla  sunu  Ut 
qui  hominem  dixit  esse «  et  quoniam  est  ani- 
mal  dixit,  et  quoniam  animaiuro,  et  quoniam 
bipes,  ei  quoiinam  mentis  ei  disciplinae  susceptibile. 
£st  auiem  rationabile  probleina  ,  ad  quod  ratio- 
cinuiiones  fiuot  et  spissx  et  bonx.  Tolus  itaque 
secundus  liber  in  eo  versatur,  quod  est  de 
accidente.  Et  cum  naturam  accideutium  ele- 
ganter  doceat,  tam  raiionum  firmlludine  quam 
exemplorum  Jucunditate»  ad  mulla  ^commodus 
est.  Et  quia  soluin  accidens  ad  comparationeni 
▼enit,  lertius  comparabilium  vim  aperit,  et 
inslslens  naturae  accidentium,  quae  sit  eligendi 
aut  fugiendi  ratip,  et  in  ipsls  eligendis,  quse 
praeelegenda ,  et  in  fugiendis,  quae  prae  cxteris 
fiigienda,  regulariter  monstrai.  Ex  quo  liquety 
quantum  haec  disciplina  physicae  et  ethic;e  pro- 
desi.  Cum  haec  disciplinae  parlicula  ,  in  appe- 
tendis  et  deviiandiSv  et  in  omnibus  denique  com- 
parabilibus  vigeat,  plane  hujus  lata  est  commeu* 
datio,  et  ronle  neglectus  t  prioribus.  cuin  uti- 
iitate  conspicua,  et  verborum  gralia  jocundus  sil, 
et  tam  etliieae  quam  physicae  plurimum  prosit. 
Cap.  VII  Brevii  ratio  quarti  et  quinti. 
Quartus  auiemexercet  probiemtta,  quae  sunt  a 
genere,  et  sic  generis  et  spcciei ,  et  ad  se,  et  ad 
alia,  cohaerentiam  docet.  Ut  liquldom  sit  omnibus^ 
quanio  dispendio  teiiiporis  nostri  neglectus  sit  a 
praeceptoribus  nostris,  in  hac  speculalione,  non 
credo  diuiius  iminoranduni :  cum  de  reruin  generi- 


eo  quod  pars  est.  Uiique  geiius  oiuiie,  de  specie 
verum  est»  et  de  individuis,  sin«  translatiooe  et 
figura.  Nunquamenim  improprie  praedicatur,  qno- 
niain  nulla  familiarior  est  assignalio  quani  substan- 
liae,  qu%  in  gcnere  et  specie  rectissime  judicatur. 
Gorpus  autem  de  homiiie,  figurative  sciKcet,  per 
synecdocheu  dicitur.  £x  quo  hquet,  quod  qui  ob 
unius  partis  evideiiliam  corpus  dieitur,  idein  et 
anima  dici  potesi,  ob  alterius  dkgnilatem.  Sed  mi- 
nutiores  philosophi,  cuin  Porphyrio,  vuigi  sequun* 
tur  opinionem  ;  qui  fcre  id  solum  consuevit  appro- 
Iiare,  quod  sensibus  patet.  Plato  auiem,  et  tam 
Stoicorum  quaro  Peripateticorum  dogma»  hominein 
rectius  animam,  quam  corpus  dicl  declarat.  Quam 

B  secutus  sentcntiam  Harcus  TuUius  in  libro  De  re* 
publiea^  ait  :  Tu  non  e$  i$  quem  exlerior  figura 
designatt  sed  inens  cujusque,  is  est  quisque.  Dd- 
ctoribus  quoque  Ecciesiae ,  Aiigustino  et  cacteris,  id 
ipsum  placult.  Si  quis  binc  dubital,  legat  Scriptu- 
ras»  quae  principatuin  personale  quodammodo  aui- 
mae  tribuuul ;  et  corpus  hospitio  coinparant,  aut 
Indumento. 

Iiem  quinlus  copiosissime  docet  quot  modis  di- 
catur  proprium;  et  in  his,  quid  proprle  ei  rouiti- 
pliciier  docet  quaudo  recte  poidtum  slt,  et  quando 
sit  perperam  assignaium.  Uiilissima  autein  est  baec 
speculaiio  ad  aslruendum,  et  destruendum,  quo- 
niam  proprium,  quod  proprie  dicitur,  el  cujus  pro- 
priumest,  seinvicem  muiua  praedicationecondudunU 

^  Cap.  VIU.  De  tiiulo  definiendi  qui  exercelur  in  sexto, 
Porro  sextus  de  definitione  est,  et  artein  defi- 
niendi  luculenter  tradit,  ut  qui  isluin  plene  ooverit, 
in  sutuendis  aut  evacueodis  defiiiitiouibus  baesi- 
tare  uon  debeat.  Porro  reguiam  definiendi  arctis- 
simam  docuit,  et  quam  plene  aut  nullus,  aut  r:lrus 
assequitur.  Itaque  Aristotelem  praecaeterisomnibus, 
lain  aliae  disserendi  ratiocinationes,  quaui  defl- 
nicudi  titulus  illustraret,  si  um  patenier  astruerel 
propria  quam  potenter  dextruxit  aliena.  Caeterum 
sicut  validior  hic  expugnator  exstitit,  quam  asser- 
tor,  ita  plerique  validius  asseruiit,  qiiam  impu- 
giient;  neque  euim  omnes  omiiia  possunt,  et  qiiis- 
que  si  elficaciam  attendat  grati£ ,  proprio  niunere 


hos  mulia  superius  dicta  sint,  et  noo  sit  nostri  p  iiisignitur.  Ut  de  fldelibus  laceam,  Naso  carmina, 

proposiil,  in  hoc  opus  speciales  commentarios  fa- 

cere.  Hoc  laineu  ab  AriAiotele(quoniamPorphyrius, 

i]uem  parvuli  sequuniur,  alind  docuit)  adjlcienduin 

puto,  qiioolam  sicut.genus  univoce,  et  non  deno- 

ininatiVe,    sic  nec  secundum   quid,    praedicatur. 

Cnde  constat  corpos  non  esse  genus  aniinalis  ;  ail 

euim,  considerahdum,  si  in  aliquibus  eecundum 

quid  participatur  genus ;  ut  si  animal  allquod  sen- 

sibile  vel  visibile  dicatur.  Nain  sccundiim  quid  sen- 

kiibile  vel  visibile  dicltur  aiiimal,  niinirum  corpus; 

secundum  auiem  animam,  non.  Quare  non  erit 

genus  senslbile  vel  visibile  vnimalis.  Lalent  auleni 

quandoque,  et  loluni  in  paricin  ponentes,  ui  ani- 

mai  corpus  lensitile.  Nullo  enim  modo  pars  de  loio 


Cicero  causas  feliciteragit;Pythagorasnaturam  ex- 
cutit;  Socrates  morum  praescriblt  normam  ;  Plaio 
de  omnibus  persuadet,  Aristoieles  argutias  procu- 
rat.  Suinpserunt  hinc  doctrinae  suae  priinordia 
Marius  Victorinus,  et  Boetius  cum  Clcerone,  qui 
singoli  libros  definitionum  ediderunt ;  illi  quideui 
definiendi  nomen,  usque  ad  quindecim  specles  di- 
latavcrunt,  describendi  modos  deflnitiouls  vocabulo 
supponentes.  Iluic  vero,  dc  substanliali  pr«cipue 
cura  est ;  quae  sic  constare  debet  ex  genere  et  sub- 
stantialibus  diflerenliis,  ut  proposito  coaequclur. 
Recte  enim  assiguaia  est,  cum  fuerit  aequalis  de- 
finito,  et  planissima  ulitur  inlerpretaiione»  Aino- 
vcnda  csi  ergo  oon  modo  spquivocatiouis  Impostura, 


907  JOANMS  SARCSBEIIIENSIS  90S 

ted  omninm  qaae  incerla  snnt  fiigiendaobscurilas  :  A  qaare  non  esl  geniis  vita  iroinortsilitalis.  Utique  et 

binc  constaty  quia  mortale  et  immortale,  non  sunt 


quoniaro  evldens  esse  debet,  quse  redditur  ui  aliud 
inhotescat.  Ergo  et  transialiones  declinandae,  et 
qiixconque  proprie  non  dicuntur.  Ut  lex,  tnen$ura 
tel  imago  eorum  qum  naturatiier  jnsta  wnt,  Sunl 
autem,  utaitArlstoteles,  hiijiismodi,  pejora  transla- 
tione;  nam  translatio  faclt  quodammodo  notum» 
quod  signlficatum  est  per  similitudinem.  Omnes 
enim  transferentes»  secundum  aliquam  similtiudi- 
nem  transferunt.  Quod  autem  bujusmodi  est,  non 
facit  notum ;  nam  neque  similitudo  inest,  secun- 
dum  quam  mensura  vel  imago  lex  est,  neque  dici 
solet.  (juare  si  proprie  mensuram  vel  imaginem 
legem  esse  dicit»  meniitur.  Imago  enim  est,  cujus 
gcneratio  per  imitaiionem  est.  Hoc  autem  non  inest 
legi.  Si  autem  non  proprie,  palam,  quonlamobscure 
diiit,  et  pejus  quolibet  eorum,  quae  secundum 
translationem  dicuntur.  Nota  autem  sic  accipienda 
sunt,  quod  bene  dispositis  intelleclu  innotescant. 
Quod  aoiem  nec  ex  simpliciter  noiioriboSy  nec  ex 
hlSt  quae  nobis  noiiora  posilum  est,  non  facit  ad 
definitionem.  ASqukolam  quoque,  id  est  aequimem- 
brem,  definito  oportet  fieri  definitionem,  ut  si  quae- 
ratur  quid  sit  speculativa  scientia,  neutrum,  nf^c 
spcculativa  scilicei,  nec  scientia,  relinqui  debet 
ambiguuin.  In  ipsis  quoque  substantialibus  defini- 
tivis  nlbil  poneiidiim  est,  quod  vergat  ad  passio- 
nem.  Auctore*siquidem  Arisiotele,  omnis  passio 
magis  facta,  abjicit  a  substanlia.  Differentia  autem 


vivenlium  species  aot  differenti»,  sed  potius  modos 
vivendi  indicant,  autnaiurae  conditionem.  Equidem 
nibil  mait  in  substantia,  nam  quod  cujusque  opti* 
mum,  inest  subslantiae  maxlme.  Est  autem  difii- 
cile,  nisl  multam  rerum  notitiam  habenti,  regulari- 
t0r  eam  defiiiire,  cum  substantialia  saepe  incerta 
slnty  vel  ob  difiicultatem  rerum»  et  ignorantiam.  vel 
propter  ambiguitatem  sermonum.  Sunt  etiam  piera- 
que,  quae,  urgente  natora,  proprits  definitionibus 
carent ;  ut  princlpia,  eo  quod  sursum  pergentibus, 
eorum,  quia  non  sunt  genera,  non  occurruniet  in- 
dividua  :  eo  quod  differentiis  subsunliallbus  ab 
^  invicem  non  separantor.  Porro  hlc  descriptiones 
pro  definitionibus  sunt,  probabiles  quideai  magis, 
quo  ad  definitionum  formam  magis  accesserioL 
Earumtamenmajorestludulgeotla.  Est  aotemquid- 
libet  fecisse  facilius  quam  benefecisse,  quta  virius 
semper  in  arduo  est.  Gum  vero  de  definiiione  con- 
stabit,  ad  consiruendum  destruendumque  proposi- 
tum,  eflicacissima  est ;  quia  cum  ipso  pariter  infir- 
matur,aut  convalescit. 

Cap.  iX.  De  problemate  ejuidem^  et  diversi^  quod 
agttatur  in  septimo  :  et  communia  qumdam  lofA* 
eomm. 

Septimus  quoque  a  definitionibos  pendet,  evol- 

vilque  problemaia,  quae  de  eodem  sunt,  et  diverso. 

In  bujus  auiem  discussione  plurima  aitritio  est. 


non  hujusmodi.  Nam  magis  salvare  videiur  id,  cu-  q  ^^on\^m  contrarium  concucsus  rationum,  dubitandi 


Jus  est  differentia.  Et  simpliciter  impossibile  est 
esse  singulum,  sine  propria  differentia.  Nam  cum 
non  est  gressibile,  non  erit  homo.  Simpliciier  au- 
tcm  dicendum,  seciin(/ttiii  quce  aiteratur  habenSf 
nihilhorum  differentia  illius.  Omnia  enimhiijusmoili, 
cnm  magis  flunt»  abjiciunt  a  substantia.  Quare  si 
allquaim  hujusmodi  differentiam  assignavit,  pecca- 
vit.  Slmpliciier  autem  non  alieramur  secundum 
differeniias.  Unde  etiam  Plato  arguitur,  mortem  in 
anima!ium  definillone  ponens.  Licet  enim  non  fiat, 
id  est  magis  aut  minus  praedicetur,  eo  quod  hujus- 
modi  non  suscipiunt  magis  aut  mlnus,  differentia 
tamen  non  est;  sed  forle  reciius  habiium  notat,  et 
passionis  habilitatem,  aut  magis  necessitatem  indi- 


materia  est.  Caeierum  sicut  diversum,  sic  et  idem 
alicui  muUipIiciter  dicitur;  nam  utrumque  genere» 
specie  et  numero.  Sed  quae  genere  diversa  sunt, 
illico  et  sequentibus.  Econtra,  quae  idem  nomerov 
statiro  et  caeteris  modis  uniuntur.  Maxime  indubi- 
tanier,  quod  unum  est  numero,  et  idem  alicul,  ab 
omnibus  idem  videtur  dici ;  nam  et  hoc  est  esse 
simpliciier  idem.  Solet  autero  et  hoc  assignari  mul- 
tipliciter;  proprie  autem  et  priinuni,  qaando  no- 
niine  vel  definitione  idem  assignatum  fuerit;  ut 
vestis,  tunicae,  et  animal  gressibile  bipes,  boiuiul, 
et  quod  nalura  fertur  sursum,  igni.  Tertium  vero 
quando  ab  accidenie,  ut  sedens  vel  musicum  So- 
crati :  omnia  enim  baec  unuin  numero  volunt  signi- 


cat  patienti.   Hoc  nutem  facile  suadebitur  Chri- D  ficare.  Quoniam  autein  verum  est,    quod   durc 


stiano,  qui  linmortalitatem  exspecians,  cunditionem 
Tivendi  credit  mutandam  in  melius,  non  corrumpi 
iiaturam.  Glorificabitur  enim  substantia,  et  siiie 
eorruptione  sui  cximetur  a  necessiiate  patiendi.lpsa 
quoque  habilitas  passionis  perpetiendae  evanescet, 
quando  mortale  immortaliiatem  induet  niorte  ab« 
sorpta  ;  et  corruptibile  nunc,  incorrupiionem  pos- 
sidebit.  Nec  miruin  moruliiatein  passibilitaii 
ascribi,  cutn  immorlalilas  ipsa,  secundum  Aristo- 
telem,  passio  sit  dicenda.  Ait  eiiim  :  Passio  vitae  et 
casus,  immortaliias  videliir  esse.  Oiioniam  auiein 
verum  est  quod  dicitur,  palaiii  fiet,  si  quis  coiice- 
(lat  ex  mortali  aliquem  fieri  iininortalem.  Nulliis 
eiiiin  dicet  aliam  eum  vitam  sumere,  sed  casum 
aliqucm,  vcl  passioncm  huic  eidein  adgencrari : 


dictum  estf  ex  permutantibiis  appellationes  aliquis 
addiscet ;  sa*pe  enim  praecipieiites  nomine  vocare 
aliquem  sedeniium,  permutamus ;  quando  forie  nou 
intelligit  is,  cui  praeceplum  facimus,  velut  ab  ac- 
cidente,  et  eo  magis  intelligenie,  et  jubemus  seden- 
tem  vel  dispuiantem  vocare  ad  nos  :  palam  quo- 
niam  eumdem  opinantes,  et  secundum  nomen,  et 
secundum  accidens  significare  ;  ergo  idem  (qucm- 
adiiioduin  dicluin  est)  tripliciler  dividatur.  Itaque  noQ 
iiioJo  definitioiium,  sed  generis,  proprily  acciden- 
tis,  necessaria  est  cognitiOt  tam  ad  aslruendum 
quam  ad  destruendum  ea  problemata,  qiia;  de 
eodem  sunl  et  diverso,  sed  nibil  ad  alterutrani  ope- 
ram  definilione  ulilius,  quoniam  nihil  eOicacius, 
luhil  notius  est.  In  iis  autcm  septem  volumioibus, 


909r  METALOGICUS.  —  LIB.  IIL  910 

ob  tibertalem  locorum,  constare  rectissime  dicitur  A  sundendum  mngis  proftcial,  et  omnium  dicendorum 
summa  topicorum;  qose,  ut  ait  Istdorus,  sic  dicta     paret  laudabilcm  facuiiateni. 


sunty  quentam  roirov;  conlinent,  id  est  locos,  qul 
sunt  argumentorum  sedes,  fonies  sensuum  et  orrgi- 
nes  dictionum.  Pro  eo  enim  disciplina  ipsa  dicta 
est  topice,  quod  locorum  doctrinam  facit.  Qui  vero 
libnim  bunc  diligentius  perscrutator»  non  inodo 
Ciceronis  et  Boetii  topicos  ab  bis  septein  volumi- 
nibus  erutos  deprebendct,  sed  librum  diTisionum, 
qui  compendio  yerborum,  et  eleganiia  sensuum, 
snter  opera  Boetii,  quae  ad  logicam  specianl,  sin- 
gularem  gratiam  nactus  est.  Non  omnes  tamen 
locos  buic  operi  insertos  arbitror,  quia  nec  potue- 
rnnt,  cum  et  a  modernis,  bujus  praeeunte  beneflcio, 
:eqne  necessarios  evidentins  qootidie  docericon- 


Cap.  X.  De  utitUate  oetavi, 
Familiare  est  omnium  perllorum  ariificum,  artis 
suae  instrumenia  praeparare ,  aniequam  experiantur 
usum ,  ne  conalus  propriae  facullalis  inaiiis  sit ,  si 
domeslicis  caroerit  inslrumenlis.  Sic  in  re  miliiari, 
prxvidet  dux  arma,  et  impediinenta  miliiia;.  Archi- 
tcclus,  cuin  instrumenlis  maleriam  perquirit,  iH  qua 
se,  et  illa  ,  eierceai.  Nauta  clavum,  rudentes,  ro« 
mos,  anchoras,  et  caetera  navlgii  armamenta  com- 
ponity  ut  eorum  fretus  adminiculo,  proposilum  artlfl 
possit  rectius  expedire.  Itaque  pari  modo,  rci  ratio- 
nalis  opifex  ,  et  campi  doclor  eorum ,  qui  logicam 
prodtentur,  in  praecedentibus  insirumeiiia  dispu- 


spiciam.  Yersatur  in  bis  inventionis  materia,quam  g  tandl,etquasiarma  lironum  suorum  locavit  in  arena. 


bilaris  memori«  Willelmus  de  Campellis,  posttuo- 
duro  Catalaunensis  episcopus,  definivii,  etsi  non 
perfecie,  esse  scientiam  reperiendi  medium  lermi- 
num,  et  inde  eliciendi  argumenium.  Cum.enim  de 
inhaereniia  dubitatur,  necessarium  est  aliquod  in- 
quirimedium,  cujus  inierventucopulenturextrema; 
qiia  speculatione,  an  aliqua  subtilior,  vel  ad  rem 
«fllcacior  fuerit  non  facile  dixerim.  Medium  vero 
ncceasarium  esi,  ubi  vis  iufereniix  in  terminis 
vertitur,  si  enim  inter  totas  proposiliones  sil,  ui 
poiiussit  obnoxia  complexioni  pariium,  quam  ptr- 
tibus  complexis,  medii  nexus  cessat,  In  iis  autem, 
qiiae  teruiinis,  aut  terminorum  partibus,  vim  ur- 
gendi  habeut,  locus  ab  ea  babitudine  est,  quae  est 


dum  sermonum  siinplicium  slgnificatiouem  evol- 
vcret,  et  ilem  enuntiationum  locorumque  naturam 
aperiret.  Consequenterautem  instrumeuiorum  exer- 
cilium  docet,  e(  quodammodo  congrediendl  arlem 
tironibus  iradit,  ctquasi  membra  moveat  collucton*^ 
tium ,  proponendi  et  respoudendi ,  convincendi  ct 
evadendi,  vias  monstrat,  ei  eam  propler  quam  cae- 
lcra  praemissa  sunt,  facultaiem  praeceptis  informat. 
Ut  aulem  praemissa*  similitudinis  scquamur  propor- 
tionem,  quemadmodum  categoriarum  elementarius, 
periermeuiarum  syllabicus,  praemissi  lopici,  dictio- 
nales  libri  sunt :  sic  topicorum  octavus ,  constrn- 
ctorius  est  rationum  ,  quarum  elementa ,  vel  loca, 
iii  praRcedenlibus  monstrala  sunt.  Solus  ilaque  ver- 


inter  id  quod  demilur  conclusioni  et  id  quod  dem-  G  satur  in  prxceptis,  ex  quibus  ars  compaginatur,  et 


pto  succedit,  succedentia  enim  a  prsecedentibus 
coiivincuntur.  Quod  autem  utrobique  inanet  immo- 
Liile,  nec  probanlis^violentiam,  iiec  probatl  recipit 
lidem,  ctsicui  a  siguificatione  coutrabunt  termini 
II t  universales  dicantur  esse,  vel  singiUares,  sie  ut 
unus  sequatur  ex-altero,  vel  propulsetur  ab  altero, 
facil  coliaerentia  vel  repugnantia  significationum. 
ISisi  enim  res  significat»  sibi  cohaereant  aut  repu- 
gncni,  nou  est  quare  in  tertninis  familiaritas  aut 
liostilitas  requiratur.  Non  estautem  facilein  singu* 
lis  seiiiper  explorare,  quam  firmus  rerum  sit  nexus, 
:iiit  quaula  dissensio,  et  ob  hoc  quid  simpliciter  ne- 
cesse,  quidve  magis  prolxibile  sit,  indicare  iuter* 


pliis  confert  ad  scientiam  disserendi,  si  mcmoiiiei* 
habeatur  in  corde,  et  jugi  exercitio  versetur  ia 
opere,  quam  omnes  fere  libri  dialecticae,  quos  mo- 
derni  praeceptores  nostri  in  scholis  legere  consue- 
verant ;  nam  sine  eo,  non  dispuiatur  arle,  sed  casv. 
Caeterum  ut  plurimum  prosit,  aliorum  necessaria 
est  cognitio,  qui  etsi  non  abundent  praecepiis,  iiisi 
raro,  rerum  tamen  sermonumque  utilissimam  do- 
cirinam  faciunt.  Quia  ergo  exercilatio  dialecticSB 
ad  alterum  est,  pares,  quos  producit,  et  quos  ra- 
tionibus  inunivit,  et  iocis,  sua  docei  arma  tractare, 
et  sermones  polius  conserere  quam  dexteras,  et 
tanta  cautela  imbuit,  ut  lotius  cloquentiae  pnccepta 


duiti  difliciiius  est.  Sed  quod  frequenlissime  sic,  |^  blnc  tracta  principaliier,  vetut  a  priinitivo  fonte 


probabile  quidem,  quod  nunquamaliter,  magispru- 
l>abile,  quod  aliter  esse  non  posse  credilur,  neces- 
sarii  siiscipii  nomen.  Nam  penes  naiurain  est  ne- 
i:essariorumpossibiliumque  definitio,  soia  siquidem 
vires  suas  agnovit.  Adamas  diu  habiius  est  inseca- 
Inlis,  quia  nec  ferri  nec  chalybis  verebatur  acu- 
nien,  tandem  vero,cuiu  pluiriho  etsanguine  hircino 
se«-tus  esset,  patuit  factu  facile,  quod  prius  impos- 
(sibtlevidebatur.  Ergo  solitus  rerum  cursus  diligen- 
:  ler  advertendus  est,  et  qiiodammodo  excuiiendus 
naiurje  sinns,  ut  necessariorum  probahiliumque 
iiaiur»  claresc:it;  nihil  enim  est,  qtiod  ad  locorum 
notitiam  magis  prusit,  nihil  quod  verilatis  notitiara 
aiiiphus  parint,  n'>iiil  qiiod  addoccndum  aui  adper- 


originis  suae,  manare  perspicuum  sit.  Iiidubilauier 
enim  verum  est^quod  faientur  Cicero  et  Quiuii- 
lianus,  quia  hinc  non  modo  rheioricorum  adjiimen- 
lum,  sed  et  principium  rhelores,  et  scriptores  ar- 
tium  assumpserunl  :  postniodum  tamen  propriis 
dilatata  est  instiiutis*  Versatur  ergo  toia  dialectica) 
agiiaiio,  quoniam  alter  alterius  judex  est,  inier  op- 
poneniem  et  respondentem*  Horum  vero  ulerque 
linem  suum  assequitur,  sl  nihil  omittat  ei  contia- 
gentibus:  si  proposiio  sic  insistai,  ut  et  se,  ei  ora- 
tioiiem  increpationi  subducat.  Non  cnim  semper 
eadem  est  increpationis  c^casio;  nam  plerumqQe 
propositi,  pleniiiique  proponenlis  culpa  est.  Siqiii- 
deu),  ui  ait  Aristoteics,  non  est  iu  altero  tauiaai 


911  JOANNiS  SARESBERIENSIS  M 

bene  finlre  commune  opos;  nam  et  qui  lUigatorie  A  dnbiorum  non  faciunt  fldem.Ad  occuiiationem  vero 

proposiii,  imout  aierque  gignadiorum  noti  cempos 


interrogat,  prave  dispulai,  et  qui  in  respondendo 
iion  concedit  qnod  Yidetur,  neque  suscfipit  quidquam, 
(|uod  TuU  interrogans  inquirere  :  manifeslum  etiam 
.^noniam  nou  similiter  increpandum ,  ct  per  se  ra- 
tionem,  et  interrogantem.  NiliSI  enim  proliibet  ra« 
lionem  quiilem  pravam  esse,  interrogantem  vero,  ut 
contiiigit,  opiime  contra  respondeniem  disputare; 
nam  coiitra  dyscolos,  nonpossibile  foriasse  statiin, 
qnales  quis  vuU,  sed  quales  contingit,  facere  syllo^ 
gismos.  Est  autem  pravus  socius  qui  inipcdit  coin- 
mone  opus.  Qualiler  vero  facienda  aut  vilanda  sit 
alierutrius  increpaijo,  an  utilius,  ansubliliuset  siri- 
ctiiis  doceai,  incertiim  habeo.  Porro  bene  inierro* 
gantls  opus  est ,  ut  faciut  respondentem  improbabi- 


facilius  sit  idiotismus  et  orlhonoismos ,  perutilis 
est.  Ut  uterque  scilicet  sic  artem  dissiinulet,  qnod 
aiii  eam  non  habere  credatur,  aui  quod  hal>iia  nolU 
uti.  Setnper  enim  suspecta  estariis  osteniatio;  et 
econtra  facilius  adroittunlur,  via  simplici  gradieutet. 
Sed  prsB  omnibus  uirique  expedit  nosse  fideliter, 
circa  qnid  confligeniium  verselur  inientio.Siqaidem 
non  facto  manifeslo  quid  est  quod  posiiom  est,  non 
esl  facile  argumentari ;  nam  ex  hoc,  vel  ad  nomen, 
aut  ssepe  nuUa  est  dispulatio.  Ratio  enim  non  babet 
processum,  nisi  iniellectos  aitercantium  alicui  in« 
nluitur  aniculo.  Nam  ut  obviaiio  sit ,  oecesse  est 
eamdem  teri  viam.  Ergo  aut  una  debel  esse  inter- 


iisslnia  dicere,  et  alia  quidem,  quatn  qu»  propier  ^  rogatio,  aut  niuliipliciias  suis  est  ralionibus  distiu 


posiiionem  sunt  uecessaria  :  respondeuiis  auiem, 
non  propter  euro  videri  accidere  iinpossibile,  aut 
quod  praeter  opinionem  est,  sed  propler  positionem. 
Diversum  enim  fortasse  peccatum  est ,  ponere  pri- 
mum,  qood  iion  oporiet,  et  posiium  non  servare 
secundum  modum  :  ai  opponens,  etsi  interdum  ad 
iiiduciionem,  ut  deiur  unlversale,  aut  in  magnitudi- 
fticm  orationis,  autut  manife&tior  sit  oraiio,  nego- 
lielur,  in  omnibus  prxcipuam  virtuiem  ducit  occui- 
taiionem  conclusionis,  ut  oratione  per  conclusionem 
expleta ,  quaeratur  propter  quid.  Uiide  in  nupUh 
Mereurii  et  pbilologice^  dialectica  in  mauu  serpen- 
lem  gestat ,  et  formulas ,  ut  astutia  serpentis,  qii» 


guenda.  Unde  Aristoieles,qnoniam  aiitem  conces- 
sum  est  respondenti,  non  intellig<nii.  dicere,quo- 
niam  non  intelligo ,  et  muUipliciter  diclo ,  non  ex 
necessitatd  conftieri ,  vei  negare;  palam  quoniam 
primum  quidem  ,  uisi  pUouni  siiquod  dicitur,  non 
pigriiandum  dtcere ,  non  intelligere.  Nam  saepe  ei 
eo  quod  non  plane  interroganiibus  dant,  obviat  ali. 
quod  difficile.  Si  autem  notum  quidem  sit ,  moiti- 
pliciter  autem  dictnm,  si  in  pmnibus  quidera  Teram 
vel  falsum  sit,  quod  dicitur,  danduro  siinpliciter, 
vel  n<^andum.  Si  vero  in  aliquo  sit  falsuni ,  in 
aliqoo  autem  verum,  signilicandum  est  quoniaoi 
inultipliciter  dicilur,  et  propier  boc,  aliud  quiilem 


propositum  tegit,  mordeantur  incauti  et  rudes,  aut  ^  falsum,  aiiud  autetn  verum  ;  posierius  enim  diviso 


iinprobi  per  rationis  formulas  erudlantur,  aut  con 
Tittcantur.  Consistit  autem  cauiela,  in  ordine  et 
ffiodo  explendi  proposiium,  sive  dividendum,  seu 
defiuiendum ,  seu  coUigendum  sit :  recteque  pro- 
cedit  ex  praeexistenti  cognitione  locorum  et  argu- 
Mcnlatiottuin,  alioroinque  sermonum,  quibus  deflni- 
tiones  et  divisioiies  explicantur.  Nam  loci  argumen- 
tandi ,  et  dividendi ,  definiendiqiie,  plerumque  sunt 
communes;  sed  visartis  in  argumenUlionibus  aro- 
plius  vigel.  In  ipsis  quoque  syllogismis  violentior 
ett»  sive  inte^rUate  sui  perfectus  slt,  sive  media 
propositione  subtracia  ,  ad  moduro  entliyroemaiis 
concluslonem  acceieret  :  ideoque  osus  magis  ejus 
facit  ad  alterum.  liiduclio  vero  levior  est,  slve  ma- 


incertum ,  si  et  iii  principio  conspexerit ,  dubiuin. 
Si  autem  non  prasviderit  dubium,  sed  in  aUeroni 
respiciens  posuerit,  dicendum  ad  eum,  qui  in  alte- 
rum  ducit,  quoniam  non  ad  hoc  inspicieos  dedi, 
sed  ad  alterum  eorum ;  nam  pluribus  existeutibns, 
quse  sub  eodem  nouiine ,  vel  sub  eadeni  oratiooe 
suut ,  facilius  est  dubitatio.  Si  vero  planum  sii  et 
simpiexquod  inierrogatiir,  aut  sic,  aut  non,  respon- 
dendoro:  Ut  enim  est  apud  Agellium  :  c  Qui  in  la- 
libus  pius  vel  minus  respondet  quam  quaeralor  ab 
eo,  lineam  recte  disputandi  ignorat  aitt  dissimulat.i 
Slquidem  qui  aut  inultiloquio,  autdistorta  respoo- 
slone  coUcgam  impedit,  non  modo  pravus  socios, 
sed  manifeste  protervus  est;  prxsertim  si  non  ba- 


turiori  incessu  a  pluribiis  progrediatur  ad  uiium  D  bens  instantiam ,  adinissis  pariicularibns,  contra- 


universale,  aut  particulare,  slveacriori  impetu  ab 
uno ,  ad  exempli  formain  inducto ,  ad  unnm ,  infe- 
rendo  prosiliaU  Hic  aulem  modus  niagis  oratoribus 
congruit:  iu(erdum  lainen  ornatus  aui  expiicationis 
causa,  conducit  et  dialectico;  magis  enim  persua- 
sorius  est  quam  urgens.  Unde,  sicut  Harcus  Tul- 
lius  in  rheiorici*  testis  est ,  Socrates  boc  argumen- 
taiidl  geuere  saepissime  utebatur.  Caeteruin  cuin 
exempla  ad  probanduin  quid,  aut  piura  fertintur, 
aut  singuia,  cpnvenientla  esse  debent,  et  ex  quibus 
scimus  :  quulia  Homerus,  non  qualia  Clierlllus.  Si 
autem  ab  auctoribus  Irafissuinantur,  lloinero  quidein 
Graeciis,  Latiuus  autein  Virgilio  utatur  ct  Lucaiio; 
doinestica  namque  excmpla  ningis  moveut,  et  igiiola, 


dicit  universali;  nam  sine  insuniia  quae  sic,  vel  vi- 
deatur,  prohibere  orationem,  protervireest*  Si  erge 
in  multis  apparente,  non  dederit  uuiversaliier,  qui 
non  Itabet  instantiam ,  inanifestom  quoniam  pro- 
lervlt,  nisi  forte  contra  babent  argumentari ,  qno* 
niam  non  veruin  est  quod  inferlur.  Siquidem  si  con- 
sequens  falsum  est ,  palam  est  quoniam  ex  antece- 
(letitibus  veris  non  provenit  :  iiamex  vero  nuiiquaiA 
falsum,  cpro  eo  quod  veritatis  integer  sinus  nec 
parit  nec  allt  mendacium. »  Non  tamen  suflicit  in 
coiitrarium  argumenlari ;  eo  quod  plura  oontraria 
opinionibus,  pleromqoe  facile  non  solvuntar,  binc 
liide  colluciantibus  argumentis;  nam  Zeuo  qimd  non 
conlingit  moreri,  nequesladiuinperuransire,et£tti- 


915  ll£TAL0GICU3.  —  LIB.  HL  9U 

pedoclesab  adverso  omuia  moTeri  conieDdiUSed  ^  P^^roittque  laiidtbile»  interdom  vero  defecitis  iadi- 

cinm  est,  eo  quod  non  est  proposiiom  certum,  aot 


paucoruin  opinio,  prjesertini  quam  finnissima  ratio 
iion  munit ,  xque  flrinas  et  communiori  opiuioni 
iion  derogai.  Itaque  protervus  est,  qui  in  taltbus, 
nec  iiisuniia,  nec  contrariis  utitur  argumeutis;  est 
enim  in  disputaiionibus  protervia,  responsio  praeter 
bos  modos  syllogisiui  corrupiiva.  lla  quldem,  ex 
parte  respondentis ;  nam  in  interrogante  nibilomi- 
nus  esl,  si  patefacto  quid  daiuin  sit,  inepta  verbu* 
lonim  occasione  in  contrarium  teiidit»  lidelem  non 
recipiens  intelJeclum,  sed  aucupans  syllabas»  et  ad 
lioiuen  inaniter  dispuiaiis.  Taulo  quidem  improbior 
est  protervia,  quanto  acrius  quisqoe  sic  urget.  Cse* 
terum  uterque  alterius  propositum  impedit»  sine 
proterviae  vitio,  si  officii  sui  panibusprobe  renita- 


ei  via  hoo  patet  ad  processiim,  qoi  easdem  repiicat 
orbitas ,  et  aoras  eadem  circinat ,  et  movetur  lu- 
giier,  nec  promovetur. 

Heschetinus  laber  (34),  sicut  magister  WillelmoB 
referebat»  iilorum  morem  sequebatur,  qui  nibii  indi- 
sputationibus  certum  appetunt,  et  sic  rem  fabrileiei» 
.sicut  bi  expediunt  dialeclieam,  exercebal.  Praesio- 
labatur  enim  non  abarte,  sed  fortuna,  operts  finem. 
Dum  enim  coctam  roassam  volveret  in  incude,  ean^ 
que  formaret  ad  tctum  mallei;  si  forle  interrogare- 
tur  quid  fieret,  non  certum  quld  respondebat,  sed 
multa  disjunctim,  puta  eultrum,  aut  faleem,  aoi 
vomerem,  aut  aliud  ad  quod  niateriam  casus  indu- 


tur,  aut  urgeat :  puta  si  tardum  natura  vel  usu,  ad-  B  ceret  :non  eniin  quod  volebai,  sed  quod  poierat. 


bibiu  celeritate  quis  urgeat;  si  acrem  ingeoio,  vel 
eierciiij  assiduitate,  quis,  adhibila  graviiatis  mora, 
reurdet;  si  tegit  quis  propositum,  ut  arte  deludal; 
ai  alier  det^it  occultatuni»  ut  prudenler  evadal,  et 
quidero  in  hunc  moduiu  plurima.  Si  vero  falsum 
sequi  videatur  ex  vero,  etsi  ubi  fallacia  sit  non  sit 
perspicuum,  constat  quoniam  sopbistieus  est  syllo- 
gismus,  aliave  argumeniatio  faliax  quidem  et  per- 
fida,  cui  fidem  baberi  oon  oportet.  Uoc  autem  Itti- 
giis,  quain  demonstrationi,  aut  exercitationi  diaie- 
cticae  magis  Hicit;  nam  sopbisma  est  syllogisoius 
litigatorius;  phiiosophema  vero,  demoitstrativus; 
argumentum  auiem,  syllogisinus  diaieciicus;  sed 
aphorisma,  syllogisinus  diaieciicus  contradictiooia. 


prodocebalor.  Nihil  aoiem  mintis  peritum  decet 
artiflcem,  quam  sequi  casum,  non  arbiirium  ratio- 
nis :  proinde  raUonum  undecunque,  ad  statuendum 
vel  destituendum  positionem.  conquircnda  est  co- 
pia,  ut  urgendi  insUndique  faculUs  comparetur.  Et 
si  adversartos  deest ,  secum  quisqiie  experiatur 
quae,  quol,  et  quanta  propositae  quaBsiionis  artieu- 
lum  rooiiiant  aul  impugnent;  sic  enim  facile  erit 
quisqoeidoneusad  cogendumet  reluctaiidum,  et  s«ve 
agonizandum,  seu  suadendum,  seu  piiilosophanduin 
fuerit,  urgentias  instantiasque  babens  aut  supera- 
bil,  autevadet  cum  gloria,  aut  decenier  sibi ,  et 
sine  ignominia  superabiiur.  Fuit  aotiqultus  batc  in 
re  militari   disciplina    Romanoruin  ut  qui  aiinia 


Horom  omniuin  necessaria  est  cognitio,  el  iofa-      foerant  exercendi,  ab  ineunte  aelale   assuescerent 


cnltatibus  singuiis  perutilis  est  exercitatio.  llaque 
assuescendum  est  disceptationi,  et  priina  initia  me- 
moriter  revolvenda ,  distinguenda  necessaria  ct 
probabilia,  ab  oppositis,  et  a  se  iiivicem  :  excutieit- 
dae  sunt  vocum  signiflcationes  ut  facile,  scientiain 
habenti,  una  oraiio  in  plures  transeat,  autplures 
reducantur  in  unam.  In  universalibus  aut  astruen- 
dis ,  aui  depeilendls ,  diligentia  major,  cuin  in  eis 
profectus  aot  periculuiu  evidentios  constat :  pro  eo 
quod  nou  est  sine  uuiversali  syliogizare.  Porro, 
cum  in  omni  sermone  prascipua  sit  virtus  brevius, 
tum  in  eo,  qui  ad  aiterum  est,  eificacias  operator, 
acceptatur  gratius  et  ciarius  eniiescit;  nani  in  pro- 


luilitiae  imaginariae,  et  ludentes  in  eojugiter  versa- 
rentiir  adolescenles,  unde  postmodum  in  necessi- 
talibus  reipublicae  feliciler  triunipharent.  Teloruni 
qulsque  noverat  usum,  et  qualiier  equiicm,  qualiier 
peditem,  nunc  instare,  nunc  fugere ,  nonc  caesim, 
nonc  punciim  ferire  oporteat,  domi  pra:disccbutur« 
Sic  suorum  instrumentorum  necesse  est  logiciini 
expeditain  habere  facultateni,  ut  scilicet  pHocipia 
noverit,  probabilibus  abundet,  syliogizandi  et  indu- 
eendi  oinnes  ad  manum  habeat  raiiones*  Vires 
quoque  adversarii  inetialur;  quoniam  et  ex  hqc 
plerumque  negotii  peiidet  eventus.  Non  est  euim 
satis  in  altero  tantum  bene  flnire  commune  opus; 


lixitate  omnium  inajus  dispendium.  Quod  si  non  |^  siquidem  sicut  interrogantis  aut  doceniis  imperi- 


potest  accelerari  propositoui,  novitate  rerum,  quae 
tameii  praeter  rem  non  videantur,  purganda  est  mora ; 
quoniani,  ut  ait  Arisioteles,  quisquis  unam  oraiio- 
iiem  inulto  teinpore  interrogat,  male  inquirit ;  nam 
si  respoiidente  interrogaioquodinterrogatur,palam 
quoniam  muiias  interrogationes  interrogat,  aut 
freqoenter  easdein*  Quare  aut  venatur,  aut  non  ha- 
bel  syllogismum ;  nam  ex  paucis  omnis  syiiogismus; 
si  vero  non  respondente,  quoaiain  iion  increpat, 
Tel  recedit.  Coutingit  autetn  inuUiplicure  interro- 
gationes,  ut  ceprebeusionis  delur  occasio,  et  unde- 
cuitque  justs  increpationis  aiisas  eliciat;  et  hoc 


tia,  sic  pleromque  tarditas  auditoris,  aut  rei  dilG- 
cuiUs,  eum  qui  agit  ;ex  arte,  voii  compotem  esse 
non  sinil.  Est  autem,  ut  ail  Palladius,  magna  pars 
prudeuiiae;,  ejus  cum  quo  agitur  aesiimare  personanj. 
In  jure  quoqite  cautum  est,  quia  nemo  debet  es^e 
ignarus  conditionis  ejus,  ciitn  quo  contrahit.  £rgo 
et  aliter  cum  erudito,  aliter  agendum  est  cum  eo, 
quem  rudem  nosti ;  nam  eruditus  syllogisticis,  ru- 
dis  urgendus  est  rationibus  inductivis.  Caeteruin  ut 
quis  veniat  ad  profectum,  sicul  siudium  exercitii^ 
Ha  et  venam  laudabilis  necesse  est  subesse  iugeniL 
Ingenium  vero  bonum  est,^uod  vero  fucile  acquie- 


(34)  Cod.  ms.  Canlab.  habct  faber  Conchn,  sed  mngister  WiUelmui  de  ConcltiSf  magis  placeret. 


m 


SOANNIS  SARESDERIENSIS 


916 


«ciiy  el  falsam  nspernnliir;  boc  iiitem  primoin  a  A  videnlur  indigna,  et  eos,  qoi  in  talibos  dlmicant. 


naiura  oriiur»  pcr  fomiiem  innal»  rationis;  deinde 
aileciione  boni,  et  uso,  vivacius  convaloscit.  Usus 
qaidein  exercitium  roborat»  paritque  facultaleni 
probandi  et  eiaminandi  verl ;  facilius  tamen,  et  ex* 
peditiiis,  81  arlis  praeceplorumque  compendio  aoli- 
detur.  Sed  licei  nunc  ad  alierum  coniiiigat  utililer 
exerceri,  collatio  meditatione  videtur  utilior.  Ut 
enim  ferrum  ferro  acuitury  sic  ad  vocem  alierius, 
contingit  animum  colioqoentis  acutius  et  efficaciiis 
excitari ;  sed  inaxime  si  cum  sapienie  aut  roodesto 
sermo  consei^iiur,  alioquin  os  stulti,  quod  ebullit 
stultitiam,  ct  prolervus,  qui  modestiam  nescii»  non 
tam  facile  iiigenia  adolescentium,  qui  aliis  per  imi- 
laiionem  appetunt  conformari,  erudiunt,  quam  per- 


nut  desipere,  aut  non  sapuisse  convincunt.  Ilaec 
autem  sunt,  qnae  scita  non  conferunt,  et  ignorata 
non  laedunt :  iis  operam  dare,  ad  pbilosophiam  non 
tam  accessum  prxparat,  quam  recessuin;  neque 
enim  proficientis,  sed  difficientis  ingenii  indicium 
esi.  Unde  eleganter  beatus  Ambrosius  :  c  Libenier 
faleor  me  nescire  quod  nescio,  iino  quod  scire 
nibil  prodesl.  »  Porro  proliabilium  invcstigatio,  ex 
qiiibus  fere  scientia  est  humana,  quodaminodo  ma- 
nat  a  fonte  topicorum ;  qu»  renim  serinonomque 
adjunctione  deprebensa,  parant  copiam  rniionuro; 
ut  si  quis  in  eis  sufficienter  instructus  fuerit,  tliud 
Pytbagoricum  verum  esse  cognoscat,  quia  de  omni 
re  potesi  in  utramque  partem  probabiliter  dispu* 


vertunt;  non  informant  ad  vitani,  nec  instruunt  ad  B  lan  ^  ipsam  vero,  sicuti  est,  deprehendere  veriia- 

lem,  divinae  vel  angelicaeperfectionis  est;  ad  quam 
tanto  quisque  faniillarius  accedit,  quaiilo  Teruin 
quaerit  avidius,  aniat  ardentius,  examinat  fidelius, 
et  in  contemplaiione  cjus  jucundius  delectatur.  Hxc 
summatim  excepta,  ad  instaniiam  provocantis  re- 
textti;  non  quidem  qiiod  utilitatem  aut  concepiio- 
uem  prxcedeniium  librorum  plene  descripserim 
(boc  enim  supra  vires  meas  est,  et  a  proposito  alie- 
num),  sed  ut  articulos,  qui  proponebantur,  et  cri- 
ininabanlur  inuiiles,  officiosos  esse  monsirareui. 
Idem  quoque  in  sequentibus  propositum  est :  sci- 
lieet  ut  potius  asmulo  occurratur,  quam  ot  in  ar- 
tes,  quas  omnes   doceut,  aut  discunt,  commeniarii 


scientiam,  sed  infaiuant  aiiimam,  et  toxicant  lin- 
guam.  luque  licet  nibii  magis  muiua  collatione 
prosit,  non  est  laroen  cum  omni  disputandum,  ne- 
que  contra  queinlibet  exercitandum.  Necesse  est 
eniin,  ut  ait  Aristotelcs,  contra  aiiquos  pravas  fleri 
orationes.  Nam  conlra  eum,  qui  omuino  leniat  vi- 
deri  perfugere,  justum  quidem  omnino  tentare  syl- 
logismuin  facere ;  non  pulchrum  autcro,  eo  quod 
non  oportet  consistere  statim  contra  quoslibei ;  ne- 
cesse  estenim  laboriosum  sermcnem  acddere;  nam 
qui  exercitali  sunt,  non  possunt  abslinere  a  dispu- 
tatione  ceriatoria.  Sed  nec  ubique,  nec  semper,  nec 
de  quolibet  dispuianduin*  Sunt  enim  plura,qiiaQ 


dispulauoiiem  non  admitlunt;  sunt  qux  buinanas     icribantur  a  nobis.  Gui   ista  nou  piacent«  doceat 
excedunt  raliones,  et  tanlora  ftdei   consecrantur.  *-  poiiora. 
Sunt  et  quae  interrogante  asque  ac  rcspondente 


LIBERQUARTUS. 


Redire  compenor  ad  roateriam  interroissam,  ct 
que  studiis  gravioribus  fuerat  prius  praeponenda. 
ISaro  et  processus  ataiis,  gradus  ordinis,  conditio- 
nis  forma,  ot  de  irominentlbos  causis,  et  domestic» 
rei  oneribus  ad  prssens  laceam,  occupatiooem 
aliamexigebant.Sed  quoniam  teroeritas  ainuli  non  ^ 
quiescit,  et  tu,  cui  mos  gerendus  esi,  opinionis  roeae 
sententiam  quaeris,  quae  pro  tempore  iicuit,  succin- 
cia  brevitate  percurram.  Jucundum  enim  fuerat, 
ut  Senecae  veibis  utar,  in  antiqua  redire  tempora, 
et  ad  annos  respicere  meliores,  nisi  amariiudo, 
quae  partim  ex  meaiu,  partim  ex  aiia  sollicitudine 
iDcumbit,  animum  praegravaret.  Quia  taroen  visum 
est  tibi  meum  et  CorniAcii  examinare  confficium, 
invitus,  et  quodammodo  tpactus,  in  hujus  palaestrae 
descendo  arenain.  Sed  haec  hacienus. 

Cap.  1.  Qtiod  liber  Analyticorum  tit  rathnum 
examinatoriuSm 

Gampidoctor  ilaque  Feripateiicae  discipllnae,  qun 

prae  caeteris  in  veriiaiis  iniiagniionc  lalK>rat,  iiife- 


iicem  summaro  operis  dedignatnsy  totum  componit; 
certusy  quod  cujusque  artis  perfectio,  gloriam  s«ii 
prx>conalur  auctoris.  Unde  cum  inventionia  instni- 
nienta  procurasset  et  usuni,  quasi  in  conflaiorio 
sedens,  examinatorium  quoddam  stoduit  eudere, 
quo  diligentissiroa  fieret  examitiatio  rationom.  Hic 
autem  est  Analyticorum  liber,  qut  ad  jadiciam 
principaliter  spectat,  et  tamen  ad  inventionem  ali- 
quatenus  proAcil.  Mam  disciplinarum  omniom  eon- 
nexae  sunt  rationes,  et  quaelibet  sui  perfectionero 
ab  aliis  mutuatur.  \ix  est,  quae  sine  alterius  admi- 
niculo,  si  taqien  oronino  aiiqua  est,  qoae  ad  som- 
nium  possit  ascendere.  Ut  autem  oploionis  nieae 
judicium  plene  cognoscas,  quid  de  hoc  opere  seu- 
ttain,  paucis  adverte. 

CkP.  11.  Quod  scienttahffc  utilisest  admnnia^el 
unde  hac  sortita  sit  notnen. 

Analyticorum  quidein  peruiilis  est  scleniii ,  et 
sine  qua  quisquis  logieuin  profltetur,  rtdiculus  e&u 
Ui  vcro  ratio  nouiinis  cxponatur,  qtiam  Graeci  Ana- 


917  METALOGICUS  -  LIB.  IV. 

lylicen  dicant,  nos  possumus  resolutoriain   appel-  A  €ap.  IV.  Qma  $lt  librt  primi  eonceptio. 


9iS 


l:ire,  fiiniliarius  tameii  assignabinius,  si  dixerlnius 
aequam  loculionem ;  nam  ilii  ana  squale,  lemm  lo- 
cuiionem  dicunt.  Frequens  auleni  est,  cnm  serino 
paniro  est  intelleeius,  ut  eum  in  notiorem  resolvi 
ilesideremus  xequiYaienter ;  unde  et  interpres  meus 
cum  TOrbnm  auJiret  ignoium»  et  maxime  in  compo- 
sitis,  dicebat  anaUtiza  hw^  qood  ^olebat  aequiva* 
lenter  exponi.  Nam  ^baec  resolutio    inteilectui  ad 
ficientiam  adminicuiaturquam  plurimum.  Caeterumy 
licet  necessaria  sit  doctrina,  liber  non  eatenus  ne- 
cesaarius  est;  quidqoid  enim  continet,  alibi  facilius 
«t  fidelius  traditur,  sed  certa  Terius  aut  for^ius 
nusquam.  Siquidem  et  ab  invito  Adem  extorquel : 
quippe  tiolentus  est,  et  quodam  Caesareo  impetu, 
€  Dullas  nisi  hosie  subacto»  gaudet  babere  vius :  > 
amici  graiiam  nullius  momenli  facit.  Quod  uiique 
satis  congrnit  ofiiclo  judicantis»  cum  affectus  amici 
Tel  bostis»  sinceriutem  judlcii  pervertere  soleat. 
Porro  ezemplorom  confusione»  et  trajectione  liite- 
rarum,;  quas  tum  de  industria»  tum  causa  breviiaiis, 
ium  ne   falsllas  alicubi  ezemplonim  arguereuir, 
iDlerseruit»  adeo  confusus  es(»  ut  cum  magno  la- 
bore  eo  perveniaiur»  quod  facillime  tradi  potest ;  et 
plerumque  dum  mendacium  vitat,  nec  verus  nec 
falstts  est»  aut  forte  mentilur ;  sl  tamen  protervia 
calumiiiam  facit. 

Cap.  IIL  Quod  liker  non  eatenus  ulUi»  e^  ad  phrasim 
comparandam. 


Caelerum  quod  necesse  est  sciri,  verissime  et  cer« 

tissime  traditur.  floc  equidem  est,  quid  propositio 

dialectica,  aut  demonstrativa;  universalis,  particu- 

laris,  aut  inflnita  :  quid  terminus,  praedicalus  vide- 

licet,  aut  subjectus;  quid   syllogismus  perfectus» 

aut  imperrectns;  quid  in  toto  esse,  aiit  non  esse, 

quas  propositiones  ad  usum  syilogizandi  coiiverti 

contingat,  et  quas  nonfquidve  obtineat  In  bis, 

quae  modernorum  usu   dicuntur  esse  de  naturali  ^ 

materia,  aut  contingenii,  aut  remota.  Quibus  pra&- 

missis,  trium  figurarum  subneciit  rationes,  et  lam 

extreinilatuin  quam  medii    dennitione  praeinissa, 

quot    et   qui  modi  in  singnlis  figuris,  ex  com- 

plexione  eztremitatum    proveniant ,  docet;  data 

^  quideni  semente  rationis  eorum,  quos,  sicutBoe- 

tius    asserit,  Theophrastus  et  Eudemius   addide- 

runt.  Deinde  liabita  modaliuro  ratione,  transit  ad 

commistiones  quae  de  necessario  sunt,  aut  contiri- 

genti  cum  his  quae  sunt  de  inesse,  ut  quid  ex  his 

in  singulis  (iguris  proveniat,  ostendatur.  Nec  tamen 

dico  ipsum  Aristoleiem  alicubi,  quod  legerim,  nisi 

forte  quod  ad  propositum,  de  roodalibiis  suflicien- 

ter  egisse;  sed  procedendi  de  omnibus  fldclissimam 

scientiam  tradidit.Expositores  vero  divinae  pagina?, 

rationem  modorum  pernecessariam  esse  dicunt;  et 

modum.sive  expressus,  sive  taciius  sit,  plurlmum 

attendendum.  Nam  in  hac,  ^iiam  perfecisti  deslruxe- 

runty  modus  snbticetur,  et  intelligitur  perinde  ac 


Sicat  autem  regulae  utiles  sunt,  et  necessariae  c  f"  ™o<*"8  h>c»  »0^««'^^«  scilicet,  apponeretun  Ut  ei 
«d  scientiam,  sic  liber  fere  inuiilis  est  ad  phrasim     ^^^* 
iDStruendam,  quam  nos  verbi  supellectilem  possu- 


mus  appellare.  Est  enim  phrasis  commoda  verbi 
facilitas  in  quavis  lingoa.  Ergo  sclentia  memoriter 
est  lirmanda,  et  verba  pieraque  excerpenda  sunt ; 
ea  enim  debet  esse  pbilosophantis  cautela,  ut  ver- 
borum  Intelleclui  seinper  insistat ,  et  praeter  hoc 
diligenter  excerpat  verba,  quae  alio  commode  trans- 
feruntnr»  et  quorum  potest  esse  frequentior  usiis. 
Reliqua  coaequantur  foliis  sine  fructu,  el  ob  hoc 
aut  calcantur,  aut  sua  relinquunturin  arbore.Unde 
q[ui  Aristotelem  sequuntur,  in  lurbatione  nominura 
et  verborum,  et  intricaia  subtilitate,  ut  suum  vin- 
dicent,  aliorum  obtundunt  ingenia,  pariem  pessi- 


Tenerum  spe  devorat  agnunu 
Est  enim  modus,  ut  aiunt,  quasi  quidam  medius 
habitus  terminorum.  Et  profecto  licet  nulius  modos 
omnes,  unde  modales  dicontur,  singulatim  enunie- 
rare  sufBciat,  quod  quidem  nec  ars  exigit,  tamen 
magistri  scholarum  inde  commodlssime  dispulant, 
et,  ut  pace  muUiiudinis  loquar,  Aristotele  Ipso 
commodins  oplnor.  Utique  quod  sive  ob  verum  mo- 
dum,  sive  ob  solam  formam  dicantur  inodales,  ea- 
rum,  apud  plurimos  Scripturarum  locos,  necessaria 
est  cogniiio.  Caeterum  in  his  praccipuain  arbitror 
esse  usus  auctoritatem,  qui  sermonum  auget  aut 
mlnuit,  mutat  aut  evacuat,  signilicationes.  Qiind 


mam  mibi  praeelegisse  videntur,  quo  quidem  vitio  D  patet  in  eo  quod  est  contingens,  cujus  latissimus 


Anglicus  noster  Adam  mihi  prae  cseteris  visus  est 
laborasse,  in  libro,  quem  artem  disserendi  inscri- 
psit.  Et  c  ulinam  bene  dixisset,  bonaquae  dixit!  » 
et  licel  familiares  ejuS  et  fautores,  hoc  subtiliiati 
ascribunt,  plurimi  tamen  hoc  ex  desipientia  vel 
.  invidentia  vani,  ut  aiunt,  hominls,  contiglsse  inier- 
pretati  sunt.  Adeo  enim  expressit  Arisiotelem  in- 
tricatione  verborum,  ut  sobrius  auditor  recte  sub- 
jungat; 

;  .  •  Nonne  hoc  spumosum,et  eorlice  pinguif 
Vt  ramate  vetus  prwgrandi  subere  coclum. 
«  (Pers.  1, 97.) 

If.ihenda  est  tamen  auctoribus  gratia,  quia  defonte 
eoruin  haurienies,  labore  dilamup  alieno. 


usus,  quo  possibili  aequabatur,  in  communi  inoder- 
nornm  usu  parletes  scholarum  nusquam  egreditur. 
Ad  haec  subjungit,  unde  idoneitas  syllogizandi  pro- 
veniat ,  quoniam  pamm  est  generationem  nosse 
syllogismorom,  nisi  quis  et  poientiam  babeat  fa« 
ciendi.  Sequitur  ralio  redueendi  syllogismos  in  pri- 
mae  figurae  modos;  et  sic  primi  libri  conceptlo 
claudilur. 

Cap.  V.  Quod  sit  conceptio  secundi» 
Seoundus  autem  transit  ad  rationem  Inferendi, 
quae  in  formam  conclusionis  patet,  adjiciens  quo- 
niodo  ex  falsis  in  secunda  et  tertia  figura  Terum 
syllogizclur ;  quod  eos  forte  praeterit,  qui  ex  falso 
nihll  se«iui  contendunt.  Deinde  ad  circulares  progre- 


1^10 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 


9iO 


ditiir  &ynogismos,  el  cos  in  omnlbus  figuris  exso*  A  deprsvalus  esi  vilio,  ut  erequot  capfla,  tololista- 


quimr  :  tunc  ad  conversiones  syllogismorum  in 
onini  Hgura.  CJt  quidem  imperfecti  redeant  ad  per- 
f(H;tos,  et  omntam  fldes  pariter  elucescal,  isla  prae- 
cedunt  qux  directafi  ratiocinalionis  forma  est :  sub- 
Jungilur  ratio  hypotheseos,  qux  neccssllateimpos- 
sibilis  eventus,  aut  non  probabilis,  propositum 
astrult.  Gujus  quiJem  ratio  est,  ut  si  concludenli 
non  acquiescalur  sumpla  conlradicioria  conclusio- 
iiis,  elaUera  concessarum,  eisqiie  in  prinia  figura 
dispoi»iii8,  colligatur  oppositum  alicujus  concessn- 
ruin.  Quod  qualiier  in  omni  figura  fiat»  oslendit  : 
omnesque  modos,  per  impossibilem  evenlum,  veros 
esse  convincit.  Ad  liaec  qualiter,  et  in  qua  figura 
syllogizelur  ex  proposiiionibus   opposilis,  fideliier 


cula  habeat.  Et  bene  quidem,  ubi  non  sunt  obsta- 

cula  capitibus  plura.  Unde  a  plerisque,  in  iiKerpre- 

lem  difliculiatis    culpa   refunditur,   asserentibus, 

librum  ad  itos  non  recie  translaium  pervciii&se. 

CiP.  VII.  Quare  Arisioleles  nomen  phiiotopki  pree 
emiefie  msrmerii* 

Falt  autem  tpod  peripaieticos  lantc  aocloritalis 

scienlla  demonstrandi,  ut  Aristoteles,  qoi  alios  iere 

omiies  et  fere  in  omnifous,  phitosopiios  sapenbai, 

hine   commune   nomen  slbi  qoodara   proprieiatis 

jure  vindiearet»  qiiod   demonstrativaoi   tradiderat 

disciplinam.  Ideo  enim,  ut  aiunl,  io  ipso  noinen 

philosopht  sedit.  8i  mlhi  non  creditur,  audlalur  vel 

Burgundio  Pisanus»  a  quo  istud  accepi.  £t  quouiam 


aperit.  Adjicil  et  regulam  pelitionis  principii,  qu»  '^  *»«^  Ignorantiae  tenebras  lollit,  faeltqoe  qnenidam 


speculatio  tam  denioiistratori  quam  dialectico  saiis 
accoinuiodata  est  :  licet  hic  probabililaie  gaudeat, 
ille  veritaiem  duntaxat  aropleciaiur.  Praclerea  si 
iion  causa  ponatur  ut  causa,  pnta,  cum  quis  non 
urgenle  se  raiione  coiiiplexionis,  ad  impossibile 
duclus  esse  causatur,  ted  eo  quod  falsum  iiliquid 
posiium  fuerit,  sequitur  de  causa  falsae  conclusio- 
nis,  ut  caiasyllogismi,  etelenchi,  et  de  fallacia  sc- 
candum  opinionem,  et  de  conversione  medii  et  ex- 
tremorum,  cujus  taiiieu  toia  uiillias  longe  .c^mmo- 
dios  tradi  polest.  Subjuugitur  ratio  reducendae 
iiiductionis,  quani  ditii  rhetoricum  syllogismum 
jiidem    et   exenipli,    et    de  deductiooe;    deindc 


praenoscendi  praerogativa  scientenw  soclam  Acade- 
micorum,  quam  in  iils,  quae  sapienti  dabiubiiia 
sunt,  profiteinur,  de  caligine  sua  frequcoier  edocit 
in  lucem;  et  srcot  in  prlinis  exaroinaiurioni  codeos, 
uistruxil  judicem,  sic  cllentein  suom  Arisloteles 
in  his  ad  docentis  provehit  auctoritatero.  Eleganti 
qiiidcm  ordine,  quia  qui  recle  judtcantis  implet 
cifiicium,  merlio  ad  docentls  cathedram  sobnniator. 

Cap.  YIII.  De  offieio  demonstrativce^  et  ex  qHibue  srl 
demonstratio,  et  quomodo;  et  quod  senMue  scietttite 
principium  esi^  et  quomodo^ 

Sed  ad  faaoc  dlsclplinam  qois  idoneos  est?  Pro- 
fecto  et  kI  qois  in  allquo,  eam  in  multis  nullus  per- 


qoid  instanlia,  quidJixo;,   qunm  probabilcro  pro- r  r<scte  assequltur.  Necesse  enim  est  disciplinaruni 


positionem  dicit,  eui  ejus  possit  esse  insianiia, 
id  est  non  perpeluo  obiineat;  ut  matres  aroapu, 
novercas  invidere.  Quid  item  signum  et  quoniodo 
enihymemaconsietex  eicoiibuset  signis.  Postremo 
agit  de  cogniiione  naturarum.  Grande  quidem  ca- 
pitulum,  et  quod  licet  aliquatenus  proposito  con- 
ferat»  fidem  lamen  promissi  nequaquani  impiet. 
Unutn  scio,  me  hiijus  capituli  beneficlo,  nemioem 
in  cognitlone  naturarum  vidisse  perfecium. 

Cap.  VL  De  dificullate  posteriorum  analyiicorum  et 
unde  contingat. 

Posierioruro  vero  analyiicoruin  subtilis  quidem 

scieoiia  est,  et  paucis  ingeniis  pervia»  quod  quidem 

ex  causis  pluribus  evenire  perspicuum  est.  Coiiti 


pcaenosse  principia,  et  cx  hisex  necessitaie  veroruni 
seqiielain  colligere  consertis  rationibus  ei,  ut  sic 
dixerim,  calcatius  urgendo,  ne  quis,  quasi  ex  deffcta 
necessitatis,  videalur  hiatus,  qui  deinonstraitvs 
scientiae  praejudicium  afferal.  Non  utique  oinnis 
scientia  demonslrativa  est,  sed  illa  duiitaxal,  qiiae 
ex  veris,  et  priinis  est,  et  immediatis.  Nain  sicot 
non  omnis  syllogisrous  demonstratio,  sed  omnis 
deinonsiraiio  syllogismus  est,  sic  demonstratiram 
scienlia  inconvertibiliter  ambit.  Gominunes  itaque 
conceptionea  animl  praecedunt,  deinde  per  se  noia; 
et  ex  his,  demonslraliva  exoritnr.  Refcrl  autem  in 
iis,  quae  nota  sunl,  an  iiatura,  an  ad  nos  notiora 
siut;  nam  proxima  sensui,  notiora  nobis,  remotiora 


iiet  enini   artem  demonsirandl,  quae  prae  caeieris  d  ^^"'^*  uipote  universalia,  sinipliciter  et  naioraliter 


raiioiiibus  disserendi,  ardua  esL  Deinde  ha^c  oten- 
tiiiin  raritate  jam  fere  in  desueiutlinero  abiit,  eo 
quod  deroonstrationis  usus,  vix  apud  solos  roathe- 
niaticos  est;  et  in  his  fere,  apud  geonietras  dun- 
uxai;  sed  et  hiijus  quoque  diKiplinae  non  est  ce* 
lebrlsusus  apud  nos,  nisi  forte  iii  iractu  Ibero  vel 
conflnlo  Africae.  Eieniin  geoles  istae,  astronoroiae 
causa  geometriani  exercent  prae  caeteris ;  similiier 
iOgypttis,  et  nonuullae  gentes  Arabiai.  Ad  haec, 
liber  quo  demonsiraiiva  traditur  disciplina,  caeieris 
luiige  turbatior  esi,  et  traiisposiiione  sennonum, 
irajectione  litterarum,  desuetudine  exeniplorum, 
quae  a  diversts  disciplinis  mutuaia  sunt.  Et  posire- 
nio  '^uod   non  afingU  auctorem,  ailco  scriptorum 


uotiorn.  Ei  principiis  ilaque  disciplinarum,  per 
propositioiies  iminediatas,  id  est  quae  probaiione 
iion  indigent,  ad  Id  qiio  lendit,.via  est  den;onstra- 
lori.  Et  licel  ad  judicium  maxiine  dicatur  haec  scien- 
tia  periinere,  inventioui  tamen  plurimnm  conferu 
Diicet  enim  ex  quibus  et  qualiier  contingat  de- 
monstrare,  et  quando,  et  quouiodo  propriis  aul 
communibus  sit  utendum ;  iidm  scientiae  frtbi  invi- 
cem  adroinicula  conferunt.  Et  quia  non  omnis  lo- 
cus  demonsiratori  commodus  est'(utpote  ab  acci- 
dente,  eo  quod  corruptibilium,  ncc  demoustratio. 
nec  scieniia  sitnpliciter  est),  necessarios  sii>i  vindi- 
cat  locos,  rcliquos  dialeciico  ceiltt  ei  oraiori.  Qui- 
bus  satisfacliim  esl,  si  vcrisimillimus  fiat  bjUo^ 


9-21 


METALOGICUS.  —  LIB.  IV. 


m 


ftnius.  Praeiere»  qiiibus  &yllogisini$,  quibusve  propo-  A  esempla  conforniainda,  sui  vivaciuie  progrediiur. 


tiiionibus  utenduin  sit  aperli»  et  quam  viin  in 
astruendo  afferat  propositionis  quantilas  aut  qna- 
liU8,  diligenter  inspecta;  quis  autem  syilogismus« 
cui  faciat  qiiaestioni»  quxve  sil  figura  syllogismo 
accommodau,  pandit,  et  sic  demonstrandi  scien- 
tiam  sutuil,  ac  sl  sensu  corporeo  teneatur,  qua: 
ratio  indubiuu  sic  ease  convincit.  Communes  eniin 
concepiiones»  a  singulorum  inductione  fldera  sor- 
tiuntur.  Impossihiie  enini  est  universaiia  speculari, 
non  per  induciionein ;  quoniam,  ui  ait,  qna  ex 
abstracUone  dicunlur,  per  indiictiones,  ignou*  noia 
fiuni.  Inducere  auiem  non  habentes  sensum,  iin- 
possibile  esi.  Singufarium  eniin   sensus  est;  nec 


Qussitum  tamen  est  an  a  sensu  distei  imaginalio 
naiurairter,  an  a  solo  percipieiidi  iiiodo.  Recolo  enim 
fttfssephilosophos,  quibiisplacuit,  sicotincorpoream 
simplicem,  ei  individuam  etse  subsuntitm  anim», 
ita  ei  unam  esse  potentiam,  quam  mnltipliciter, 
pro  rerum  diversitate,  exercei.  Eorom  ergo  opinio 
est,  quud  eadem  potentia  nunc  sentiai,  nunc  me« 
moretur^  nunc  imaginetur;  niinc  diacemat  inve- 
sligando,  nunc  investigaU  assequendo  intelligai. 
Sed  plores  snnt  econtrario  sentientes,  animam 
qutdem  quantitate  siinplicem,  sed  quaritatibus  com- 
posium,  et  stcui  muliis  obnoxiam  passionibus,  sic 
multis  poteniiJs  utentem.  Et  facile  quidein  credide- 


conllngit  ipsorutn.  accipere  scientiam,  neque  ex  ^  "»"  pluresesse,  quam  eorum  sit  libris  expressum, 


iiniversalibus  sine  induclione,  nec  per  indnciionem, 
8ine  sensu.  Fitergo  ex  sensu  menioria ;  ex  meuio* 
ria  multornm  swpiiis  iterata,  experiineiitum ;  ab 
experimentis  scientiae,  aui  ariis  raiio  maaat. 
Porro  ab  arie,  quie  usu  et  eierrJtaiione  flrmaia 
esi,  provenit  faciilus  exsequendl  ea,  quae  ex  arte 
gerenda  sunt.  Sic  itaque  sensus  corporis,  qui  prinia 
visi  aut  primum  exercilium  auiinae  est«  omniuin 
anium  praejacii  fuadameola;  et  pr«existeniem 
formai  cogniiionem,  qiiae  primis  principiis  viam 
iion  modo  aperii,  sed  et  parii 

Ckp,  IX.  Quid  iemus;  ei  quomodo  omnlt  philoso^ 
phite  tpecieif  ex  ipso  cou9aie»eai  per  imuginu' 
iiouen» 


cum  anima,  duin  a  Domino  peregrinaiur,  sti»  ori- 
glnis  Aimis  ignara,  vix  vires  suas  agiioscat. 

Cap.  X.  De  imaginatione^  et  quod  ex  tpta  onnntnr 
nffecfionen^  quibui  anima  comooniiur^  aut  turbala 
deturbdiur. 

Imaginatio  itaqiie  a  rfldice  sensuum  per  memo- 
ria^  fomitem  oriiur,  et  non  modo  praesentiani,  seJ 
et  absentiam,  loco  qiiidem,  vel  tenipore,  per  qiiam- 
dam  symplasim,  qnam  nos  conformationem  possi- 
mus  dicere,  inluelur.  Ilincesl  illud, 

Sic  iedilf  iic  ctilta  fuit^  sic  tiamina  nevil^ 
injectce  coilo  tic  decuere  comas 

(Ovro.FaiMi.  771.) 
Quod  aulem  abstractiva  sit,  innuit  Maro,  dum  se 


Planum  auiem  est  hoc  diligentios  mspicienii  per  C  sui  Asiyanactis  imagiiiein  abslraxisse  recordatione 
singnla.  Nam  cum  sensus,  secundum  Aristoieleni,      quadam  Andromacbe  fateiur  : 


sii  naturalis  poieniia  indicaiiva  reruin,  aut  omnino 
iion  est*  aut  vix  est  cognitio,  deflciente  sensu ;  si 
qnis  opera  naturae,  quie  ex  elemcniis,  vel  matcrta 
«jon&Unt  ei  forma,  pertractet  cum  physico,  ratio- 
cinandi  viam  ab  indicio  saisuum  muiuatur.  Si  vero 
cum  mathematico  flguras  abslrahai,  aut  numeros 
pariiaiur  discreide  mullitudinis,  aut  coniiuuorum 
I  orporum  copiam  fldelibus  oculis  ingerit.  Pbiloso- 
pUiis  quoque  qui  rationalem  exercei,  qui  eliam  tam 
pbysici  quam  matbematici  cliens  cbt,  ab  iis  incipii, 
qiwsensuuinlestinioniocouvaiescunt,  et  proflciuiit 
ad  intelligibiiium  incorporaliumque  notitiain.  Esl 
:iutem  sensus,  ut  Cbalcidio  piacet,  passio  corporis 


0  mihi  iola  mei  tuper  Anynnactii  imago! 
Sic  oculoi^  iic  ille  manut.  sic  ora  (f.rebat 
Et  nunc  wquali  tecum  pubetceret  a:vo. 

YiRG  ,  -^n.,  iii,  488.) 
Et  qiiia,  nt  in  Poiitia  ait  Plaio,  faciie  ett  aitejui 
naturaiia  arcana^  e%  hit  quas  frequenter  accidunt^ 
imaginem  eorum,  qiiae  fuiura  sunt,  concipit  ez 
qualitate  eorum,  qo:i^  praeseutialiter  seotii,  vei  ali* 
quando  sensit.  Ergo  si  passionem  a^peram  cou- 
cipii  de  futuro,  timor  oritur;  tpet  aulem,  si  uti- 
iilale  vel  amceniUle,  jucundam.  ilinc  n:iscitur  et 
cupidius,  perniciosissiina  pesiis,  el  qiiae  philoso- 
phandi  proposito  plurinium  adversatur.  Iinpossibile 


ex  quibusdam  extra  positis  ei  Tarie  pulsantibus  j^  enim    est  quemquam    cupidiuii    et    piiilosophia 

pariter  operam  dare.  Misu  autem  est  ex  coMii*ariis, 
cum  spes  froendi  voluptateni  pariai,  sed  dilatio 
irtsiiiiam  et  dolorem ;  qiise,  si  invaliieriiit  iii 
exordineni  ei  lurbentaniniam,  ex  ea  concussione 
fit  ira.  Itaque  ad  compescendos  motus  illiciios 
parii  imaginatio  catnelam,  qiiae  ei  nociva  deciiiiet : 
ut  8unt  ex  quibus  dolor ,  ira,  cupidiias,  et  seqnelae 
istonim,  puU  invldia,  odiom,  dtiraelio,  luxuria , 
vanius.  Dum  vero  nimis  cavei,  ad  Jormidinem  ; 
dum  panim,  ad  lemeriuietii  accedit.  Ei  in  hunc 
modum  ex  sensu  proveniuni  cxiera ,  per  imagitia- 
iionis  opcm  :  ut  ainor,  qui  ad  tutciam  corporis,  vei 
ad  conscrvationem  uiilium,  vel  ad  procuranJani 
sttccessionein ,  pluriroum  operatur. 


corpus  usqiie  ad  auimam  commeans.  Nisi  enim  ea- 
dem  aiiquid  violentiae  habeat,  nec  ad  animam  per« 
vcnii,  nec  cadii  in  sensos  forma.  Si  vero  eadem 
passio  grata  esi,  leuiute  sui  volupiatem  gignit,  ei 
bi  invaiescit,  gaudium  nominaiur.  Quoil  si  asperi- 
laie  sui  exulcerat,  dolorem  gignit.  Aristoteies  au« 
lein  sensuin  potiiis  vim  animae  asserit,  quam  cor- 
poris  passionem.  Sed  haec  eadem  vis,  ut  judieium 
siium  de  rebus  formet,  passioniboa  exciiatur.  £i 
qnia  res  percipii,  earomdem  apud  se  deponii  iina« 
gines.  Quare  retentione  ei  frequenti  revoiutione, 
qiiasi  thesaurum  memoriae  sibi  format.  Dum  vero 
reroni  voivii  imagines,  nascitur  Imaglnatio;  quae 
uoii  modo  prxcepioruin  recordntur,  sed  ad  eonim 


^3  JOxVNNIS  SARESBEUTENSIS  921 

CkP.  1\.  Quid  imaginatio ;  et  de  opinione  et  fallacia  A  ctiiii  post  noctem  sol  creditur  reditnnis.  Unde  qnia 


opinionis  ei  umut :  tt  de  ortu  pkronetii ,  ^iiaifi 

no$  prudentiam  pominamus. 

Esi  crgo  imaginalio  priinus  molus  animse  »  ex« 
trittsecus  pulsatae »  qiio  secundum  exercetur  judi- 
ciuin ,  aut  per  recordationem  redil  primum.  Priinuro 
enim  judicium  viget  in  sensu  ,  duin  aliquid  album 
aut  nigrum,autcalidum  aul  rrigiduin«  esse  pronun- 
tiat.  Secundum  vero  imaginaiionis  est :  ut,  curo 
aliquid  perceploruro,  retenta  iinagine,  tale  Tel  tale 
asseritf  de  ruluro  judicans  vel  remoto.  Moc 
autem  alierulrius  judicium  opinio  appellaiur. 
Ei  esi  quidem  certa  sl ,  proui  so  babeni»  de 
rebus  judicat;  si  vero  alitert  infidelis.  Hanc  auiem 
asserii  Arisioleles    airimae  passionem,   eo   quod 


bumana  transitoria  siitt,  cerium  opinionis  de  iisdem 
nequit  esse  jndicinm,  nisi  raro  :  si  autem,  quod 
non  usquequaqn^  cerium  est,  pro  ccrto  siaioaiar» 
fit  accessus  ad  fidem,  quam  Aristoteles  definit  esse 
vehementem  opinionem.  Fides  autem,  iani  fn  bama- 
nis  quam  in  divinis  rebus,  roaxime  necessaria  est; 
cuin  nec  coniracius  slne  ea  cetebrari  inter  hownnes 
posseni,  aut  aliqua  exerceri  commercia,  quinimo 
iiiier  homines  quoque  meriiorum  pnemiomnique 
nequii  esse  commercium,  flde  subiracta.  Hase  au- 
iem  ium  habet  meritum,  cnm  veros  de  religione 
lenet  ariicuIos{:  ei  est^  ui  aii  Apostolus,  autoaiffia 
rerum  sperandarum^  argumentum  non  apparentium 


(f/«frr.  xi).  Est  et  media  inier  optnionem  et  scier.- 
dumexercetur,rerumimaginesanim»impriinaniur.  D ;  '  ..  _  •      . 

"  .  I         •       •     I  ^'^™  quoniam  per  velieroeniiam  eertam  aperit,  ad 


Quod  si  una  proaltera  iinprimaiur,  pro  errore, 
qtio  raliilur  in  judioio,  fallax  vel  falsa  opinio 
nominaiur.  Nain  saepissiine  falluniur  sensus,  non 
modo  in  parvulis ,  ubi  raiio  puiatur  oiiosa ,  sed  et 
in  provecta  aeiaie.  Quod  Arisioteles  docens,  dicit 
ex  eo  coniingere  lacienles  onines  viros  putare 
patres,  feniinas  a*uieni  matres,  quod  sensus  rudis 
falliiur,  nec  flrmum  poiesi  afferre  judicium. 
fiaculus  vero,  in  aqua  fracius  videiur  eiiam  per- 
spicacissimis.  Ei  quia  sensuum  fallaciam  depre- 
hendit,  in  eo  agitalur  ui  et  fidele  aliquid  teneai , 
cui  sine  errore  fiducialiter  posslt  inniti.  Ab  hac 
agiiaiione  nascitur  virius,  quam  Graeci  ^^ovqacv, 
Latini  prudeniiam  vocant. 

Cap.  XII.  Quid   prudentia,  qu(e  materia  ejus  qncs  G 
parteSf  et  quomodo  scientia  ex  sensu» 

Prudentia  auiem  est^  ui  ait  Gicero,  9ir(if«  animaif 
qum  in  inquisitione  et  perspicientia  solertiaque  veri 
versaiur.  Maieria  enim  hujus  virtuiis,  in  qua  exer* 
cetur,  veritas  esi  :  reliquarum  vero,  doroesticde 
quxdam  necessiiates.  Ne  ergo  undecunque  fallatur, 
ad  fuiura  prospecium  iniendity  ei  providenliam 
formai,  vel  praeierita  ad  inenlem  revocans,  tbesau- 
rizat  memoriae:  vel  de  prsesentlbus  caileif  et  asia- 
tiae  vel  callidiiatis  speciem  parii :  aut  se  pariter  ad 
uttiversa  diffundit,  ei''et  circumspeciio  nasciiur. 
Giim  aiiiem  yeritatem  fuerit  assecuta,  in  speciem 
scieniiae  transii*  Ex  his  patet,  quod  cum  de  sensu 
iinaginaiio,  ei  cx  his  duobus  opinio,  ei  ex  opinione 


ciijusceriitudinem  per  scieniiam  non  aecedit.  Dnde 
inagisier  Hugo :  Fides  est  votuntaria  certitmdo  abun^ 
tiumsupra  ofrinionem^  infra  seienliam  consiiiuta.  Sed 
bic  scienilfle  nomen  dilataium  est,  et  usque  ad  divi- 
noruro  comprehensionem  proienditur. 

Gap.  XIV*  Dft  cognitione  rpoviSa-cuc,  et  iOafisiotc,  et  de 
ortu  phronesis,  et  qum  ratio, 

Et  quia  veriias  prudentiae  roateria  est  (nam  \n 

veri  comprehensione  laborat),  finxerunt  aniiqol 

phronesin  et  «XnOiucy  esse  germanas,  eo  qaod  pni- 

deniix  cum  veritate  est  quaedam  divina  cognatio. 

Inde  est  quod  ab  aspeciu  veritalis  pradentia,  8t  per- 

fecia  est,  nequit  arceri :  verum  quia  hoc  bomioum 

non  est,  Jatens  verum  avide  qua^rii  infinna  condi- 

tlo.  Ei  quidem  propter  fallaciassensuum  et  opinio- 

nuni  ,  vix  in  ejus  investigailone  fideiiter  ineedit; 

y\x  est  in  comprebensione  secura  :  recolit  eiiim  se 

deceptam  esse,  et  posse  decipi.  Solliciiaior  ergo,  ut 

firma  peroeptione  gaudeat,  indubitatoqae  jadicio, 

quod  potest  raiio  appellari :  siquidem  ratum  et  fir- 

mum  est  raiionis  examen.  Philologianl  ergo  par.t 

phronesis,  dum  amor  veri  sollicitat  prudeniiam  ad 

noiiiiam  rerum,  de  quibus  ferri  vuit  sincerum  fir- 

mumque  judicium.  Et  est  philologia,  sicut  phiioao- 

phia,  iiomen  temperatum;  quia   sicut   appeiere, 

quam  hal)ere  sapientiam  facilius  *es(,   sic  amars 

quidem,  quam  exercere  raiionem.  Ralio  eaiin,  id 

est  sincera  judicii  /irmt/ado,  paucorum  est. 


prudenlia  nascaiur,  quae  in  scieniiam  convalescat,  P  Cap.  XV.  Item  quid  ratio,  et  quod  nomen  ratioius 


qnod  scieniia  de  sensu  irabit  originem.  Narn,  ui 

dictum  est,  mulii  sensus  aut  eiiam  unus^   memoriam 

unam,  maitae  merooris,  experimentum,  rooiia  ex* 

perimenia,    regulam ,   muliae  .  regulae  reddiderini 

unam  ariem,  ars  vero  facultaiem. 

Gap.  Xlll.  De  differentia  scientimt  et,  sapieniim:  et 
quid  /ides. 

Inde  est,  quoa  majores  prudentiam  vel  scien- 

tiam,  ad  temporalium  et  sensibilium  notitiam  retu- 

lerint :  ad  spiritualium  vero,  iniellectum»  vel  sa« 

pieniiain.    ^am  de  huroanis  scientia,  de  divinis, 

sapieniia  dici  solet.  Adeo  auiein  de  sensa  scientia 

pendet,  ,ut  eorum,  quae  sensu  sciuntur,  non  sii 

scieiiiia,  rebus  a  sensu  subduclis.  Gonsiat  enimhoc 

ab  Arisioiele.  Poiesi  latnen  esse  fidelis  opinio  :  ui 


multiplex  est:  ei  quod  rationes  sempiterMm. 
Anima  iiaque  pulsata  sensibus,  et  prudentis  sol- 
licitudine  validlus  concussa,  seipsani  exerii,  colle- 
ctisque  in  uniiro  viribus,  dolos  sensoum  et  opinio- 
nuro  studet  intentiusdeclinare.  Saa  vero  intentione 
perspicacius  videt,  firroius  tenet,  et  sinoerius  ju* 
dicat.  Et  bsec  est  vis,  quae  raiio  nominatur;  «' 
quidem  ratio  esi  poteniia  spiritualis  naturae,  dlsere- 
tiva  rerum  corporalium  et  incorporalium,  qoae,  res 
appeiit  firroo  ei  sincero  examiiiare  judicio.  Ipsum 
quoque  judiciuin  ejus,  censeiur  nomine  ratioiiis. 
Sed.ei  illa  censentur  rationes,  de  quibus  soia  ratio 
judicat,  et  quorum  essentia,  a  senstbilium  singola- 
riuroque  naiura  d^sjuncta  est.  IlasPaier  Auguatiiiud 
ei  mulii  alii  asscruni  sempiternas.  Ha;c  auiein  sunt. 


925 


METALOGICiJS.  -  LIB.  IV, 


m 


iii  qoibut  ab  initio»  ei  sine  inilio»  aeternae  constita-  A  ^U  Qui  animam  mundi,  in  animas  singulas  diseer- 


tionis  decreium  el  sutt  dispositionis  seriem  sanxit 
ratio  primiliva«  quaro  si  dixero»  Saplentiam  Dei^ 
utique  Don  errabo.  InfinilH  quidem  hujusmodi,  vei 
In  ipsis  veris»  palam  est  invenire  :  nam  Deum  €$se 
Deum^  ei  Patrein  habere  Ft7itim,  et  Spiriium  jan- 
ctum  uirique  comubUanlialem  eue^  nonnihil  ulique 
sufit  haec enuntiabilia,  sedab  «terno  vera»  et  divino 
firma  judicio,  et  non  modo  in  veris,  sed  «in  aliis 
hoc  ipsum  liquet;  cum  ralio  duorum  ad  trja,  et 
item  trium  ad  duo»  etin  hunc  modum  plurima»  au- 
ctore  Augustino,  sempiterna  sunt.  Uuod  8i  cui  vi- 
deatur  absurdum,  libruni  ejus  de  libero  arbilrio 
legat,  et  ita  esse  constabit. 


ptam  opinabantur,  ipsamque  mentiebantur  esse 
Spiritum  sanctum  ;  aut  bcnignius  inierpretanduni 
est  :  ut  pars,  non  in  quanlitaie,  sed  in  virlute 
dicta  credatar.  Nam  ut  verbi  flguram  exprimeret» 
adjecit  quaidaro.  Licet  enim  raiio  quodamroodo 
virtus  divina  sit,  nequaquam  lamen  pars  ejus  est, 
quia  absolutissimae  simpliciiaiis  est. 
Gap.  XVII.  De  officia  ralionii,  et  quare  iemut  m 

capite^  quibut  ratio  prastidet ;  et  quat  pedittequftt 

habeat  philologia. 

Cum  ergo  ratio  origin^  dlvina  nobililetur,  et  di- 
vino  polleat  exercitio,  eam  siiper  omnia  colendani 
esse,  totius  philosophi»  decrelo  sancitum  est.  Haec 
enlm  inordinaios  rootus  compescii,  et  ad  norinam 


Cap.  XVI.  Dittinctio  multiplicitatit,  et  quod   bruta      ...  .       .  .^ ..    .         .      „ 

fion  habent  rationem,  etti  ditcernere  videanlur  :  et  B  boniUlis  componit  universa,  ut  nihil  sil  quod  onli 


unde  homo  eam  tortitut  tit  juxta  Uebraot. 

Casslodorus  vero,  in  libro  De  anima,  tali  ulitur 
defini tione :  i2altoR«m  dico^  animi  probabilem  mo^ 
tum,  qui  per  ea  qute  conceduntur  et  nota  ttinl,  ad 
aii^uid  incognitum  dueit^  pervenient  ad  verilalie  nr* 
canum.  Ergo  et  poteniia  ,  et  potentioe  motus,  ratio 
nppellatur.  Hunc  autem  moiuin  asserit  Plato  in  Po« 
iilia,  vtm  esse  deliberativam  animay  quae^  quid  ho- 
nettum^  vel  utite  tit^  appetendumvCf  aui  fugiendum^ 
peneatit  rerum  tpeciebut^  tpecierumque  cautit  judicio 
fideli  examinat.  Habent  enim  et  bruta  anlmalia  vim 
quodamniudo  discreiivam,  qua  discernuul  cibos, 
tleclinant  iiisidias,  praecipitla  transiliunt,  necessiiu- 
dinem  recognoscunt ;  non   tanien  raiionem  exer- 


naiioni  divinae  repugnet,  cui  si  quis  obtemperat, 
felici  processu  peraget  sevuin ;  si  detrectai,  ut  in 
Timaeo  ait  Plato,  Claudum  iter  vitce^  et  mancum  ter" 
pent^  eum  famitiari  tiultiiia  demum  revocaiur  ad 
inferna.  Agit  haec  corporis  curain  et  anima!,  et 
ulruinqiie  componit.  Qui  verouirumque  conteinnit« 
mancus  et  debiiis  est,  qul  altenim,  claudus.  Et 
quia  sensuum  examinairix  est,  qui  ob  fallendi  con- 
suetudinem  possunt  esse  suspecti,  nntura  optima 
parens  omnium,  universos  sensus  locans  incapite, 
vclul  quemdam  senalum  in  Capttolio  animae,  ralio- 
nem  quasi  dominam  in  arce  capitis  staluit ,  mediam 
quidem  sedem  tribuens  inier  cellain  pbanlasiicam 
ci  memoriam,  ut  velut  e  specula  sensuum,  et  ima- 


ceiu,  sed  nalurali  appeiilu  vigent  et  imaginanlur^  ginalionum,  possit  examinare  judicia.'Proindequi-> 


pleraque,  sed  causas  rerum  discutere  nequaquam 
possunt.  Quod  qoidem  ex  eo  provenire  dicunt  He< 
braei,  quod  com,  Domino  disponente,  ab  initio  crea- 
turarum  csetera  coaluorint,  et  folu  caioris  et  hu- 
Dioris,  sortita  sint  spiriium  naturalem,  animalem, 
sensibilem,  ^x  quibus  oriuntur  appetilus,  et  ima- 
ginalio,  quam  babeut  brula  :  solus  bomo  assecutus 
e&t  vim  efficacius  et  sincerius  disserendi,  quod  ei 
vitam  Inspirans  Deus,  divinae  rationls  voluit  esse 
pariieipem.  Ilominis  vero  spirilus,  quonlam  a  Deo 
«btus  el  ad  Deum  rediturus  est,  solus  divina  medi- 
latiir,  el  ineo  fere  solo  caeteris  animalibus  praestal. 
Res  enim  corporeas,  noii  modo  imaginaiio,  sed  sen- 


dem,  quia  baec  Ipsa  vis,  etsi  diviaa  sii,  quasi  quo« 
dam  sensuum  et  imnginaiioiium  venlilabro  exclta* 
lur,  et  qula  prudenila  ad  invesiigationem  vert,  qiiae- 
ril  ralionis  sincerum  exanien,  el  philologiain  parit, 
quam  duae  pedissequac  periergia,  et  d^jDvirvia,  jugi* 
ler  prosequnntiir.  Est  aulem  periergia  qus  laboreni 
circuit  operis,  «7/»uirviot  vigilans  diligentia,  qiix  ex- 
ercitium  temperat,  ne  quid  nimis ;  amor  enini 
oiiosus  non  esl.  Habet  enim  terrenam  et  mortalem 
pbilologia  originem  :  sed  cum  ad  divina  transit, 
iminortalilate  quadam  deificalur.  Quia  cnm  pruden- 
lia,  quae  de  terrents  est,  ei  raiionis  amor,  ad  in- 
corruptas  verilalis,  divinorumque  arcana  consiirgii. 


sus  comprehendit.  Ad  haec,  et  rerum  corporalium  [)  in  sapientiam  transiens,  quodammodo  a  morlaliuia 
formas,  veram  quoque  ipsam  cohxrentiam  discoba;-     condiiione  eximitur. 


reniiamque,  pro  parto  cognoscit.  Sensus  enim  videt 
hominem,  rem  utique  corporalem  ;  videt  colores  et 
inotus,  formas  uiique  corporalium ;  videt  etiam  ho- 
luitieiu  inovere  manuin,  quod  quidem  ampUus  est, 
qiiaiu  videre  bominem  moventein,  id  esl»  qui  movet 
nianum.Quod,  si  cui  mirumest,  acquiescat  vei  Au- 
gusiino.  Porro  raiio  iranscendit  oranem  sensum, 
et  judiciuni  suum,  etiam  iu  corporalibas  et  spiri- 
tualibus  rebus  immergit.  Coniemplaturomnia  infe- 
riora,  et  ad  siiperiora  prospectum  inlendit.  Ra- 
tioni  nebrasorum  conseutit  Senecas  definitio,  etsi 
ilie  aliud  senseril.  Ait  eniin  :  Ratio  ett  qucedam 
part  ditiiU  Spiriiut  humanit  immerta  eorporibut. 
Quod  lamen  aui  crrori  gcnlilium  accommodandum 


CiP.  XVIII.  De  differentia  rationity  et  intellectut  : 
et  quid  inietlectus. 

Qiia  vero  proportione  ratio  transcendit  sensum, 

ea,  sicut  Plato  in  Politia  auctor  est,  excedit  iniel- 

lecius  rationem.  Nain  inielleciuB  assequitnr,  quod 

raiio  iiivestigat  :si  quidem  in  labores rationis  iuirat 

intellecuis,  ei  sibi  ad  sapieniiam  Ihesaurizat  quod 

ratio  praeparans  acquisivit.  Est  igitur  intellectiis» 

suprema  vis  splritualis  naturae,  quus  humana  con- 

linens,  et  divinas  penes  se  causas  habei   omnium 

ralionum,  naturaliter  sibiperceplibiiium.Sunt  euini 

quae  exsuperant  omnem  sensum,   tam  hominiinr, 

quam  angelorum,  divinae  raliones.£t  nonnuUae  aliis 

plus  aut  miuus,  pro  divinx  dispensationis  decretOi 


927 


JOANNIS  SARESBERIGNSIS  m 

innoiesciini.  Hunc   RoUiis  Del  cssc,  ei  admodum  A  h«c  dWlna,  liaec  sempitema  suiit.  Qua  fAcie  quidem 
p:uiconim  liorninum  seieclorum,  asserit  Plato. 


Cap.  XIX.  Qttid  tajneniia ,  el  quod  ip$a  de  $eniu 
per  graliam, 
Sapientia  vero  seqnitur  inlellcclmn,  eo  qnod  di- 
Tina  de  his  relms,  qnas  ratio  discutit,  tntellectns 
excerpsit,  snavem  linbent  gustunt,  et  in  amorem 
suiim  anirnas  intelligentes  accendunt«  Nam  et  ex  eo 
snpientiam  dici  reor,  quod  boni  saporem  babeat  fn 
divinis.  Uiide  Patres  scientiam  referunt  ad  acti- 
vam,  ad  conteniplativam  vero»  sapicutiam.  Palet 
ex  his  qnod,  si  quis  praemissos  gradus  recenseal, 
de  scaturigine  seiisiium  etiam  sapieiitiam,  pruieuiite 
el  opiiulante  gratia.videhit  emanare.  Et  ui  prophe- 
lico  leslimonio  gaudeamus ,  itmor  ipse*    qui  est 


sit,  aai  nbi  liubitet,  ne  qiiaeretidum  est  quidem. 
llaque  sic  mentem  hominis,  qvamyiseam  non  vi- 
deasv  ut  Deum  non  Tides;  Umen  at  Deam  agnoicis 
ex  operibus  ejus ,  sie  ex  memoria  reniin,  et  inven- 
tione,  ei  celeritaie  moius ,  omnique  puiebrilodiDe 
virtutis,  vim  divinam  mentis  agnoscilo.  lo  anlmi 
auteni  cognilioiie  dubitare  non  possumos,  nisi  plane 
in  physicls  plumbei  simns,  quin  nihil  sit  aniniis 
adnilstum,  nihil  concretum,  nihil  copulatnm  ,  nihtl 
coagmentatum,  nlhil  duplex.  Quod  cuin  ita  sit, 
certe  nec  seccrui»  nee  dividi,  nec  discerpi ,  nec 
distrnhi  potest :  igitur  nec  inlerire.  llaec  ille  in 
Tusculanis,  ut  et  viin  deliberativam ,  rationem  sci- 
licel,  divinam  quidem,  et  animas  bominiim    esse 


^, — ^     -_  ,  ...  _         .  .  - 

inUiutn  iapienliw  (P$at.  cx),  dc  sensu,  vel  imagina-  "  immortales  doceai.  Ilxc  quidein,  de  passione  sen- 


lioiie  poenae  coiilingit.  Qui  cuin  sollicitetur,  ne 
vapuiet,  punientis  habens  memoriam,  ipsins  de- 
clinat  oiTensain.  Pr%iuioruin  quoque  sensu,  vel 
imaginaiione,  ad  obsequium  punire  ct  beare  poten- 
tis,  inciiatur.  Pietatein  ergo  exercuit,  qui  declinat 
otfensain,  sed  per  experientiam  obsequii  scienliam 
assecutus  est.  U.tc  eniin  aciionis  est.  Si  vero  as- 
suescat  expcrientix,  ex  consueludine  gerendoruin 
provenit  forlitudo.  Ut  autein  obsequium  rationabile, 
quod  gratissiuQum  est,  praistei,  consiiium  delibera- 
lionis,  super  actis,  vei  a^endis,  oboritur.  Delibcra- 
tionem  seqaitur  inteUectus,  meliorem  partem  re- 
tinensin  sinu  suo;  versatur  eniro  in  divinis,  quo- 


siium,  elviribus,  et  dignitalc  aniinae,  inulia  bre- 
vitate  perstricta  gunt,  ut  constaret,  quia,  nl  ait 
Aristoleles:  Art  $ite  seientia  originem  trahit  a 
$en$u.  Si  quis  enim  vellet  de  viribus  aiiimae  ci»- 
pioeiusdispuiare,  materia  subtilis  ingeuium  acatuui, 
capacem  memoriam,  ei  expeditum  oliuin  quxrens, 
cum  studio  diligenti»  in  roaximonim  voluminum 
qiiantitatcm  erumperei.  Qui  vero  naturam  aninuB 
diligentius  investigare  voliierint,  non  modo  Plato- 
nls,Artstoieiis,  Giceronis,  el  veterumphilosopboram 
scripta  revolvant,  sed  Patrum,qHi  veritalem  fidelius 
expresserunt.  Nain  et  doctores  Ecclesiae ,  et  post 
eos  Glaudlanus,   et  alii  moderniores «   de  aniina 


ruin  gusius,  ei  amor,  et  inhaerentia,  vera  deinum  q  (DnUa  8cripsennit,quossi  quisnon  potesl  cvolvere, 

sapientia  est.   Hos  taincn  gradiis  non  operatur  na- 

tura»  sed  gratia»  quae  de  fonte  sensuum,  pro  srbitrio 

8uo,elicii  varios  virulos  scientiarum,  et  sapienii»; 

invisibilia  Dei,  per  e^  qu»  facta  8unt,  maiiifesui, 

et  manifestata ,  quadam  chariiatis  uniute  commu- 

nicat,  et  homloem  Deo  uniu 


Oap.  XX.  De  eognitione  animiB,  et  $implicilate\  et 
immonaUtate^  tecundum  Ciceronem, 

Unde  et  quidam  mimiti  philosophi,  eo  quod  a 
seusibus  ad  scientiam  sit  processus'  nisi  eorum, 
qiiae  sentiuntur,  uUam  negant  esse  scientiam.  Quod 
quantuni  phitosophandi  proposito  adversetur,  per- 
spicaum  est.  Perit  enim  exercltium  rationis»  quo 
rerum  apud  se  notiones,qua6  Graeci  ennoiasdicunt, 


vel  Phrenouphy$icon  legat,  libnitn  de  anim^  ccpto- 
sissime  disputantem.  Eum  taiuen  aliis  omnibos  nnn 
priepono.  Sed  hascbactenus,  nunc  ad  proposituis 
redeamus. 

Gir.  XXI.  Qiiod  prwcedenlihu$^  et$i  non  $Ȥkienter^ 
Ari$totete$  atiquod  hypotheticorum  $euunarium 
deaii, 

Dialecticam  el  apodeicticam ,  quam  nos  denM>n- 
strativam  dicimus,  praecedentia  docent:  in  iisiamen 
de  hypotheticis  syllogisnvis  nihil,  aut  panim,  est 
aciiiatum.  Seminarium  tameii  daiuiu  est  ab  Ans- 
totele,  ut  et  isiuc»  per  industriam  aliorum,  possit 
esse  processus.  Gum  enim  tam  probabiliom ,  quam 
necessariornm  loci  monstrali  sini ,  ostensum  esi. 


quxrtt  et  tenet :  sine  quo ,  nec  nomen  con8tare  ^  quid  ex  quo  sequitur  probabiiiter,  aut  necessario. 

potest.  Esi  ergo,  ut  ait  Gicerojn  Tusculanis,  magni 

ingemit  revocare  meniem  a  $en$ibu$t  et  cogiiationem 

a  con$uetudine  abducere.  Nec  enim  Deus  ipse ,  qni 

inteiligitur  a  nobis,  alio  modo  intelligi  potest,  nisi 

niens  soluta  quidem  sit,  el  libera,  et  segregata  ab 

omni  concretione  mortali.  Singularis  est  qusedam 

natura,   atque  vis  aniini,  sejuncta  ab  his  iisitatis 

Molisque  naluris :  quidquid  illud  sit ,  profecto  divi- 

nuiU  est.  Non  valet  tamenanimns,  ut  plene  seipsuin 

videai:  sed  nt  ocnlus,  sic  animus  se  non  videns, 

alia  cernil.  Nou  videt  auiem  qnod   mtniinum  est, 

formam  suam  rortasse.  Uuanquain  id  qnoqne ,  sed 

hsec  relinquamns.  Viin  certe ,  sagacitatcm ,  me** 

uioriam,  motuin,  celeriiatcm  vidct.  Unc  magnn, 


Quod  quidem  ad  hypotheticorum  indicium  maxime 
spectat,  ul  arbitror,  ut  conseqaeniia  constet.  Pra*- 
terea  fioetius  hoc  pro  scminario  inveuiendoraiu 
dicit  acceptum,  quod  Aristoteies  ail  in  Analylicis, 
idem^  cum  $it  et  non  Jt£,  non  neceue  e$t  idem  ee$e. 
Ergo  ipse,  et  alii  aliqualenus  suppleveruitt  imper- 
fectum  Aristotelem  in  hac  parle:  sed  qoidem  ,  ut 
mihi  visum  est,  imperfecte.  Itaque  in  hypolheticis 
syllogismis,  qui  syliogismi  fiant,  in  priori  rornia 
per  positionem  antecedentis,  qui  In  posterion  per 
destructionem  consequeniis :  quoeve  sint  flgors,aui 
modi  qui  constanl,  ex  compositio  hypotbeticis,  el 
dc  propositionibus,  a^qoimodis,  ci  non  SDquimodis. 
et  qiiocsit  nntura  eoruin,  qui  fiunt  ex  dii^unctsf. 


929 


JfETALOCICUS.  —  LIB.  Pf. 


osiendiuir.  Sed  fortc  ab  Arisioiele,  de  mJnsiria  A  lUer  admiui  debeaC,  auitturl.Vireselus  unke«^ 


relicttis  est  hic  labor :  eo  quod  plns  difflcull«iis 
(jtiam  niiliiaUs  ridelur  habere  liber  illlus,  qui  diir. 
genlissime  scripslt.  Profecto  si  hunc  Arisiolclcs 
more  suo  cxsequerclur,  verisimile  esi  tanla!  diff- 
cultaiis  fore  librum,  ul,  pr»ter  Sibyllam,  intelligat 
nemo.  Nec  lamen  hlc  de  hypoiheticls  satis  arbitror 
expedittim,  supplemenia  vero  schoiarum  perutilia 
et  necessaria  sunt. 

Cap.  XXIf.  De  iophitiicA^  et  ulilitate  ejuB, 
Sopfaislicam  esse,  diciura  est,  qu«'  falsa  ima- 
gine  tain  dialecticam  quam  demonstrativam  aemu- 
latnr,  et  speciem  quam  viriniem  sapieniiae  magis 
aifeciat.  Unde  ne  cliens  Aristotelis,  mcchanicse 
hDjtjs  siipplanteiur    iitsidiis ,    eam  praRcedentibus 


exponit,  el  instrumenlnm,  qno  illa  uliiur,  roanl- 
festal.  Sicul  cnim  dialeciicns  eiencho,quem  nos 
retuctalorium  dicimus  itjUoghmum,  eo  qnod  confra- 
diclionls  esl:  src  et  isla,  sophistica  elencho  ulltor; 
quintiqae  imaginarlns  est  syllogismus.  eo  quurt 
non  conlradictionis  est  sed  videtur.  Paralogismus 
enimesl,id  esi  syllogismus  umbraiilis.  Siipponn 
et  genera  dispuialionum ,  ut  appareai  quoinodo 
nunc  doceniem  e%  principiis,  nunc  ex  probabilihns 
colligenlem,  nunc  ex  his,  qnae  non  videnlor.  pro- 
habilia  argnentem,  qood  est  demonstratorls,  dia- 
leciici,  et  tentaioris  oflicium,  sophista  iniiietur. 
fs,  inqnam,  qui  agonizans  lliigiosani  exerccl,  adjicit 
sophisiarum  noias  ijninqne,  procuranllnmqnomodo 


--      ^  '  I — -^«v,..*..,ws,      —r— "—•»"' «v^Mo  <iMim|uc,prucuraniinmqnomodo 

recle  subjongit.  Opus  qnidem   dignum  Arisioiele.  B  ««Jvwarlos  in  redarguiionem  incidat,  aut  falsum 


elquoaliud  magis  expedire  Juvenluti  iion  facile 
diserim  t  juventus  enim ,  elsi  sapientiam  veram  in 
otnnibos  plene  nequeat  obtinere,  sapienti»  lamen 
opinionem  affecial,  el  gloriam  suam  aliorum  vull 
judicio  celebrari.  Hoc  est  oiique  quod  sophisiica 
polHceiur  r  esl  enim  apparens  sapieniia,  non  exi- 
siens.  Uiide  el  sophista,  copiosiis  ab  apparenie  sa- 
ptentia»  sed  non  exisiente.  H«c  autem  omnium 
diseiplinaruro  ttmulatrix  est,  et  snb  earum  specie, 
fiuas  omnibus  reiidiculas  parat,  incautosque  sub- 
vertlt.  Frasira,  slne  hac,se  quisque  gloriabitur  esse 
phiiosophum  ,  com  nequeat  cavere  mendacinm, 
aut  alium  dcprehendere  memieniem.  Iloc  utique  in 
unaquaque  disciplina  opus  scientis  esl.  Videas  bu- 


.      /     "  •    ....      -.«««  uu-      ot^v.mcincm  III   nis  versari  oporlcat,  per  sincul; 

jus  ignaro8,cam  ab  al.is,  vel  a  se,  paraloglEentur  C  capita  diligenter  cxseqnitnr,  et,  sicnt  optimus  .L.' 


aui  inopinabile ,  ani  soloecismum  ,  aut  nugandi 
Ineptias.  Sufficil  anlemcavillatorl,  si  vel  hoc  faccre 
yideatur.  Suhjangii  his  arguendi  modos .  qui  suiit 
In  dictione :  ut  aquivocailo,  ampblbologia,  compol. 
•ilio,  divisio,  accenius,  et  flgnra  diclionis  :  et  iiein 
eos,  qui  sunt  extra  dictlonem,  nt  in  ca  specie,  qua 
tsi  secundum  accidens  ,  ei  In  ea  qiia  simpliciter, 
vel  non  simpllciler  dicilur ;  el  lerlia  qnae  est  se- 
cundum  elench!  ignorantiam  ;  et  quarla  secundBm 
consequens  ;  et  quinta  secundum  quod  est  in  prin- 
cipiosumere;  et  sexia,  quod  est  non  caiisam  ut 
causam  ponere:  et  sepiima,  plures  inierrogationes 
unam  facere.  Ilaqiie,  qualiicr  oppoiienlem  aut  re- 
spondcnfem  in   his  versari  oporlcat,  per  singula 


iiomines  Nicodemianos ,  ciim  fuerint  supplantaii 
dicentes  prae  stopore  i  Domine,  quomodo  possunt 
Lac  heri?  (Joan.  iii.)  Nihil  autem  cst,  qood  miniis 
deceat  aui  gloria  aul  vicioriae  captatorem.  Sane 
liligiosus  vlctoriam,  sophista  gloriam  qoarit,  flnis- 
que  ulriusque  in  dlscepialionibns  ct  conlentioni- 
1>U8  pturinium  placd.  Unde  et  ad  phrasim  eonci* 
liandam ,  et  lotius  philosopbiae  Investigationes , 
sophistic»  exercltatio  plurimum  prodcst :  iia  ta- 
men,  ut  veriias,  non  verbositas,  sit  hujos  exerciili 
fruetns.  Slc  enim  veritalis  et  sapientl»  faraula  est: 
:ilio«{uin  aduliera,  prodens  amalores:  quos  excae- 
catos  exponit  errorihus,  et  In  praecipiiium  ducit. 


piductor,  hunc,  ad  inferendam  pugnam,  illum  ln- 
filrult  ad  cautclam.  Cum  ergo  ex  his  liqueat  qu:ii 
adessc  debeant,  quaj  abesse,  et  probahilium ,  qn  j. 
aola  sufflcithomana  inflrmitas  comprehendere,  pa» 
tefacii  slnt  loci,  raiionumqoe  monslrai»  sint  ne- 
cessariae  compIexloHes ,  docendi  sint  raiIones,et 
vlaeexplanat^e,  fallacianim  sublala  sint  impedi- 
tteula,  luce  clarius  cst  raiioncm  dissereodl  suis 
essc  limiiilms  et  parlibas  absolulam. 
Cap.  XXIY.  De  Ins  qui  Aristotetis  operd  earpunt. 
Salis  ergo  niirari  non  possum ,  quid  mentis  ha- 
beaDt  (si  quid  tamen  habent),  qui  hjBc  Aristotells 
opera  carpunt ,  quae  mique  non  exponere  propo- 


Aii  Sapientia  :  0«!  sophutice  toQuiiur,  odibitis  est  0  situm  fiierat,  sed  laudare.  Maglster  Theodoricos 

{F^^li.  wvii^  •   ftA<l  nlnnA  a.i:i.:i:a»  >..«     :    \»         ... *_  •    mi     •  .    .  * 


{Kccti^  xxvii)  :  sed  plane  odihlliore*t,  qui  sophi 
siice  vivit :  error  enlin  vitae,  quam  verbi,pernicio- 
sior.  Vix  est  lamen  qui  in  vita  non  imitetur 
sopbisiam,  ctini  hl ,  qui  non  snnt,  velint  videri 
honi,  ct  boc  modisomnibus  agant;et  qui  bonl  sunt^ 
aliorum  sxpe  circumvcnire  quasrant  judicia ,  ut 
mellores  quam  slni,  videantur.  Quod  quidem  est, 
1n  rationc  vivendi,  sophistam  Induere ,  si  tamen 
gloriam  propriam  simolaior  affectat  ;  nain  si  di« 
-vinam,  el  quidcm  ev  scieniia,  forle  poteril  exco- 
fcarl. 

Cai».  XXIII.  De  sopfHsticit  olenchis. 
llancitaquein  scholam  Poripaieticnm  Aristotelcs 
inirodiicit,  et  fallacianim  nnbc  depnlta,  docet  qua*- 
Patrol.  CXCIX. 


ut  incmini,  Topica,  non  Arislolells,  sed  Trecassini 
Drogonis  irridebat.  Eadero  taroen  qnandoque  do^ 
cuit.  Qoidam  audiiores  maglsiri  Uoberii  de  Meli* 
duno,llbrnro  bunc  fere  inuiilero  esse  calumniautur« 
Aiii  detrahunt  calegoriis.  Undc  iii  commcndattone 
eorom  diutius  rooratus  suin ,  rellquos,  eo  quod 
omnium  jiidicio  commendanior»  roorose  non  censui 
coroinendandoa.  Eleachis  taincn ,  Acd  incpte ,  op- 
ponitur ,  qood  versus  habent  poeticos :  sed  cou* 
^tat  quqd  idioina  iinguargm  cotnmode  in  cqni* 
mercium  non  deducitur.  In  eo  aiHem  mihi  videntur 
•naLyticis  prsfercndi,  qood  non  roiuiis  ad  cxerci- 
liiHn  conferunt,  et  faciliori  inleliectu  eloqueniiani 
promoYCAU  •        .  .  » 

30 


^f  JOANiNIS  SARESBERtENS»  9:*3 

Caf.XXV.  QuoH  CormfitiH»,  Eromh  $curra  de<h  A  allegarl.  Scd  non  oporlel,  qiria  p«laro  esi  onmbiis, 

usqiie  ad  miserationeni,  imperfeciio  illoroin»  qiii  in 
sola  fioeiio  tempus  et  rero  consumpseninl,  ui  Cere 
niliil  sciani.  Nec  umen  Aristotelem  ubiqne  plane 
aut  seiislsse,  aut  dixi&BO  protestor,  ul  sacrosancium 
sU,  quidquid  scripsit.  Naro  in  pluribus«  obiinente 
raiione  et  auctoriiate  Adei ,  convincitur  errasse : 
siquidem  non  modo  sludiosum  quemlibet»  sed  et 
Deuin  ipsuin  prava  posse  commitiere  aaserit.  Item, 
providentiam  Deit  usque  ad  regionem  luiiae  pro- 
gredi  difDtetur :  et  ut  divinationein  lollai  pnenosceo* 
tiamque  rulurorum,  asseril  inferiora  non  regi  per 
divinae  decreia  Providenli«»  nec  angelorum  prodesse 
opem,  aut  dxinouum  in  his,  aui  in  fuluris  aliquani 
csse  perspicientiam.  Sunt  et  mulii  errores  ejiis;qui 

B  in  scripturis  t:im  eihnicis  quam  fidelibus  poienmt 
inveniri;  verum  in  iogica  parem  habuisse  non  legi* 
tur.  Unde  sic  acctpiendus  est,  ui  ad  promovandos 
juvenes  ad  gravioris  philosophije  instiiuta,  docior 
sit,  non  inoruro»  sed  disceptalionum. 

Cap.  XXVlll.  Quomodo  ea  $it  ulendum. 
Sed  licel  ars  ista  ad  quammulta  sit  utilis,  qui 
aliorum  ignarus  est»  non  lantum  hujus  eradiiioiie 
ad  philosophiam  juvatur,  quantum  binc«  sumpu 
verbositaie  et  temeritate ,  impeditor.  Fere  enim 
inuiilis  estlogica,  si  sii  sola.  Tunc  demnm  eminet, 
cum  adjunciarum  virtute  splendescii.  Teneras  ta- 
men  aetati  indulgenJum  est  ampllus»  ei  ut  copian 
eloqiientiae  comparei,  interim  esi  ferenda  verbosiias. 

^  Sicut  eniin  corpora,  sic  el  ingenia  puerilia,  in  pri' 
rais  alenda  suiit  ue  inareseant :  ei  ut  a  plenitudine 
ei  copia  aiimentoruui  succo  distendantur  ad  robor 
coiicipiendum ,  ei  utcaro,  quodam  dilauUouis  sus 
\itio  in  bac  a^tate  luxuriet.  Uoc  autem  ei  laboris 
exerciiium,  et  pondus  soiliciiudinis ,  ei  diligens 
opera,  sequenti  aetate  saiis  excoquet  ei  purgabit 
Procedente  ergo  »tate,  ei  seiisu,  verbosiiatis  cobi- 
beatur  licentia,  et  sophislic»  (quam  Aristoielos 
dictitivain,  nos  circumveutoriiiin  vel  cavillatoriam 
dicere  possumus),  improbiias  conquiescat.  Nanet 
hxc  soliicitudo  eum  qui  doctoris  iioineti  ei  offiduin 
viiulicnl.  Porro  inutilis  cst  opera  prjeceptorum,  si 
noii  usu  et  exerciiio  assiduo  roboreiur;  nisi  forte 
iii  habitum  transierit  dispositio. 


riim,  vilior  mI  :  ei  de  laude  logiae  quid  Augusiin. 
et  atii  philosophi  dicani, 

Cum  iuqiie  logicx  tanta  sii  vis,  quisquis  earo 
causalur  Ineptam,  ineptissimus  esi.  Patlas  Bro- 
minm,  qui  eam  Marsicam  aut  veneficam  irridebat, 
In  nuptiis  Philologiae  compescii ,  et  superis  multa 
prxdicaiione  consoctat.  Porro,  ut  esi  iu  fabnlis, 
Bromius  deoruin  scurra  conlemnitur:  sed  Cornifl- 
cius  nosier,  logicae  criminator,  philosophantium 
scurra»  non  immerilo  conlemnetur.  Ul  de  Platone 
iaceam,  Aristotele,  Tullio,  a  quo,  ut  majores  perhi« 
bent,  pbilosopbia  inchoaia  est ,  et  perfeeta,  Pater 
AugiisUnus,  cui  teinerariuin  est  ohviare,  eain  tan* 
tisefiert  praeconiis,  ui  vitnperari  non  possii,  nisi 
ab  his,  quorum  nulla  est  pru<Ieotia,  sed  impuden- 
tia  multa.  Ait  ergo  in  secundo  libro  De  online: 
Cum  perfecta  es$et  disposilaque  grammaiica ,  admo^ 
nila  e$t  ratio  qucerere  atque  altendere  hanc  ip$am 
foimy  qum  peperit  artem,  Nam  eam  definiendo  ,  di$- 
trihuendOf  coUigendo^  non  $oium  dige$$erat^  atque 
ordinaverat^  terum  etiam  ab  omni  faUitatie  trriip- 
lidne  defenderat,  Quando  ergo  tran$iret  ad  aiia 
fabricanda^  m$i  ip$a^  $ua  priiij,  qua$i  qutedam  mu' 
thinamenta  et  inetrumenta  dielinguerety  noiarett 
digereret,  proderetque  ip$am  disciplinam  di$ciplina' 
rum^  quam  diaiecticam  vocant  f  Hcsc  docet  docere^ 
kwc  docet  di$cere.  In  liac  $e  ip$a  ratio  demon$trat^ 
atque  aperit  qum  $it^  qum  velil ;  et  quid  valeat  $cire, 
scit  $ola»  Sciente$  facere^  non  $olum  vtiit ,  $ed  et  po^ 
ie$t.  Quid  ad  baec  Cornificius  ?  Neinpc  qiiod  cujus- 
que  deficientis  iugenii  esi,  ei  desidi«x,  quae  ad  lior- 
4nmenia  virtutis  slertere  consuevit,  quod  non  poiest 
^ssequi»  criminalur. 

Cip.  XX YI.  Quoeon$iiio  utendum  $it  advereue  eum^ 
et  protervo$^  el  catumniatore$* 

Utamur  ergo  adversus  eum ,  et  compigrescenies 
(quoniam  jam  habei  consortes  erroris) «  consilio, 
quod  se  post  mulu,  quae  per  ipsam  diilicit,  in 
prliiio  contra  Academicos,  dicit  Augusiinus  a  dia« 
iectica  dedicisse.  Docuit  me ,  inquit ,  ctiiti  de  re 
eonetatt  propter  quam  verba  dicuntur^  de  verbie  non 
debere  eontendi.  Et  qui$qui$  faeiat  id,  $i  ex  imperitia 
facit^ 'docendum  e$$e  ;  $iex  maiitia,  deeerendum;  $i 


docerinottpote$t.monendum,utaiiquidaiiud  poiiu$l>  Cki^.   XXIX.    Quod  temerilae    adoieeceHtia    repri' 


agat^quam  tempu$  in  $uperflui$  operamquecon$umat; 
si  non  obtemperat^  negligendum.  De  captiosis  autem 
atque  fallactbus  ratiunculis  breve  praeceptuin  est : 
si  niale  concedendo  inferuniur,  ad  ea,  qu2e  concessa 
suiu,  rcdeundum  esse.  Si  vcrum  falsuiuque  in  una 
ooncliisione  confliguoi,  accipieiiduni  inde  quod  in- 
telligiiur :  qtiod  explicari  nonpotest,reiinqoendum. 
bi  auiem  moilus,  in  aliquibus  rebus,  latei  peniius 
.  hoiniiiem,  scieniiam  ejus  iion  esse  quaerendam. 

Cap.  XXVII.  Quod  Arietotelee  in  mulli$  erravil;  quod 
in  iogica  eminet, 

Ilaec  adyersus  Cornificium.  Caetenim  contra  eos 

qiii  veterum  favore  potiores  Arjsiotelis  Ubros  ox* 

cluiluni,  Doetio  fere  solo  conienti,  possent  plurima 


menda ,  et  quare  Mercurius  $ocietur  PhilologieB,  ef 
qu(e  $itit  prwcipue  expelenda, 

Noa  lainen  ea  iicentia  cst  indulgendum  gymna* 
sioriiin  exercitiis  quae,  quasi  jocus  quidam  et  palae- 
Slra  philosophiae  agiUntur  in  spe  profidendi»  ui  in 
aniios  maioriores,  aui  in  studia  graviora  proien^ 
dantur.  Scurriles  inepiiae»  insulsa  loquacius,  et 
damosa,  itemque  levius  puerilis,  cum  prima  lann- 
gine  deponenda  suni.  Haec  siquidem  agere,  est  phi- 
losophum  difllteri,  ei  ad  male  sanos  accedere.  Uude. 
ut  a  fabulis  instruamur,  liercurius,  ebquentiae  pne- 
sul,  bortaiu  matris  in  Phllologiae  nuptias  iraBsit  ab 
adolesceutia  prima,eo  quod  Jain  pubeBtes  feu, 
semtnutemeum  incedere,  cMamyilefii^  aiidiiittm 


935 


IIETAI.OGICUS.  —  LIB.  IV. 


parYa,  inYelalomqne  caetern,  bumerorum  cacumen  A        .....  Labor  improbu$  omma  vindt. 


954 


obnubere,  sine  mngno  risu  Cypridig»  bon  slnebam. 
Gjrpris  enim ,  qnae  mistura  iiilerpreiabator,  vigens 
iD  eia,  qui  sapieniias  et  eloquentj^  misiura  con- 
(llnntur,  inermis,  nudae  Yentosaeque  racundiae  deri- 
det  ioeplfas.  Latet  autero  sensum  bominis,  quem 
niulia  cogitanieni  terrena  inbabitatio  deprimit, 
trium,  roaldme  expetendorum,  arcana  praestanlissi- 
maqne  natura.  Haec  anleni  sunl  vera  bonitas,  ve- 
ritas  sincera,  ratio  incorrupla  et  certa.  irorum 
lamcn  quasi  oiraciens  dulcedinem  natura  buinana, 
nii  Deus  sicut  in  libro  Sirac  legitur :  Poiuit  ocutum 
supra  cor ,  ut  ostenderet  magnada  operum  iuorum, 
ut  iaudareturin  bonhate,  «  glorlficaretur  in  mirabi- 
Ubu»  $ui9  {Eecli.  xvii) :  liorum,  inquani,  dulcedi- 


"' •  ."^««...,  ««.v^w,-      »«....0  ca*.  iiam  ei  raium  non  dicilur.njsi  nuod 

iiem  seniiens,  appetit  nosse  verum.  apprebendere  B  «rmum  est.  Ul  itaque  magno  placuit  Auirusiiiio . 

bomim.etei.    IIA     «TifinPnHinm     n*lUi....     a^^U^        nmU  ^m^  .^1:..^    n.,        .       ^         F«"i*    AUgOBUnO. 


(YiRG.  Georg.:u  I44.) 
Liquct  aotem  ex  praecedentibus  ad  hoc,  ut  sensus 
8il,plura  concurrererut  sint  exterJus  offendicu- 
bim,  in  qoem  impingit  spiritus,  minisler  sentiendi. 
idemque  spiritus  qui  exteriorls  obsoculi  qualiia- 
lem  ad  notitiam  animae  profert.  Ut  sint  tria,  anima 
qii«  sentit,  spiritus,  qoo  seniit,  et  offiindiculum. 
quod  extrifisecus  sentit.  His,  nt  prasdictura  est, 
excitatnr  vis  deliberativa,  quam  supra  nominavi- 
mus  rationem,  suumque  judicium  exercei,  quod 
liidem  ratio  appellatur;  quod  quidem  interdum  ve- 
rum,  interdum  probabile  est.  Sed  ratio  vera  non 
esi,  nisi  sii  certa  ei  firma  :  eo  quod  raiio,  nomen 
firmitudinis  esl.  Nam  el  raium  non  dicitur.nisi  quod 


bomim.etei,  ne  rfispendium  paliatur,  firmiier 
adbaerere.  Appetilos  eiiim  bic  naluraliier  a  Den 
insjtus  est  homini ,  eUi  per  naturam  sine  gratia 
perficere  non  possit.  Unde  ires  sorores,  filias  Pbro- 
nesis,  fabulosa  gentitim  finxit  antiqiiitas»  Pbilolo- 
giain,  Pbilosophiam  et  Philocaliam.  Genus  Philo- 
sopbiae  «t  Phflocaliae  Augustinns,  Philologiae  M;ir- 
cianos,  sed  cognationem  triuro  indicat  JBsopiis. 
Ergo  quia  veram  bonitatem,  sapientiam,  rationem, 
etsi  polliceri  aibi  arroganter  non  audeat,  affectac 
tamen  indesinenier  buinana  infirraiias,  versatur  in 
amore  istornm,  donec  amoris  exercitio  per  graliam> 


««!..  «r»  «,/.«  Dei  u,,  et  eorum.  guitus  /p«  cer. 
t»m  notihamfirmHmque  judivinm  de  rtbu»  habere 
coneeuit  Est  .utem  pradicamenlalis  inspeciio.  et 
pnma  fere  pWh>sopli.„di  vi«,  de  qu.lilM»t  re  pro- 
po..la  qu.d  .it  aitendere,  iiemqne  qoibas  proprie- 
tatibo.  ab  alii.di«rerat..t  quomodo  allis  confor. 
«eiur.  Demde  an  «it  el  quid  con.nirium.  et  an 

t«en.ni.resf.m.J.ario.as8igna.a,in  notiiiam  tr.ns. 
II.  Duque  bonc  ordinem.  eui  pro  voto  eiprimere 
■«qaeam,  in  lantarel  invesiigatlone  tamen.  quia 
eommod.tt.mu.  esi.  piacuit  imiiarl.  Nec  e.t  ubl 


.  •  "•""'—• " 1~ -■"»     --"~— »..™.  ew.  piacuit  imiiarl.  Nec  e.t  n» 

re«  ipsas  quas  desiderat,  asseqnatur.  Ilas  quidem     JhUio.  de  ratlonis  vefliatlsque  .ub.(aniia  a«Zl 
aflectlonesPhronesisparlt,  quia  «apor.qul  humanx     tur,  qoam  obi  vis  logicft  discutitnr   qn»  «e  oroO 

C  letur  sclentlam  v.ritaUs.  ut  a.serii'Aogusli„o,,  ei 
iiunam  auequi  valeat  quod  promlitlt!  Consiai aotem 


natune  dulcescit,  ad  verl  bonique  provocat  appe- 
tiiom.  Nam  yfm&  Grxce  diciior  «apio,  qood  quidem 
«aporero  appetitus  polius  exprimil,  quam  sapien- 
iiaro,  qnae  in  divinornm  coniemplailone  consistli. 
Ula  eniffl,  non  Phronesis,  sed  cw^  appellatur. 

Cap.  XXX.  Idem. 

Ramm  vero  phiiologia  prima  esi,  et  qnx  aliamm 
naiiiram,  vim  et  consilia  indicat :  siquidem  cum 
unilique  probabilia  mulu  occurrant  (quia,  ut  ait 
Pyihagoras,  fere  de  omni  re  potest  in  contrarium 
dlsputarl),  reram  certiludinem  quarit,  et  diligenii 
raoiela  declinat  errores;  et  slcut  virios  est  viiium 
fugere  ei  sapieniia  prima,  stullitia  caralsM.  «ic 


qa.a  plorimum  prode«t,  et  inveniendi  examin.ndi. 
V»  rairone»,  viam  et  copiam  parat. 

^''^■}}J\OMd  Phitologia  alia*  duat  prarcedil 
ej  iiuasM  prwdKameniali»  intpectio  $fmundain 
ditcumone  rationi»  et  veritalit.  •«7««'«««  «« 

Slcut  autem  railo  l„  creaturis  «st  vl,  q„«dam 
8p>n  ual.«,  natune  reram  examinatrix,  el  tani  cor- 
porallura,  quam  inlelligibillum  assequen,  noiliiam : 
Ita  primltiva  qusdam  ratio  est,  qua;  «ua  vir.ule 
re«  omne«,  Um  corporalea  qoam  Inu.lligibiie8  com- 
p.|ehend.t.  et  naiuram,  et  vim  shigiiloram  plene 
fldelllerque.  idest  ab«,„e  omni  errore.  examinai. 


»- »  »"""ii«  caruisse,  «ic     1"^>  ■"  <»'  a».qne  omni  errore.  examinai 

qna  prscaveret  errorem  bas  qu»  virioles  afferant  D  """'•  "'«  »P»entiam.  sive  viriuiera  Del  .Ur^J 
naturalil<>p  ania/>a/lii  .  o>   «>  t :.   ....   ...        ..  m  »»..«.  » : «_    ..    ..  ««=«  ui»ero. 


naturaliier  an.ecedit :  el.  ut  Junonis.  aut,  ut  rec.ius 
diserira,  Marlianl  verba  ponanlur,  an  quisquam  est, 
qni  philologla  se  assera.  privilegia  laborau,  et  lu- 
ciibrationum  prxmium  nesclre  Pallorem,  qusee.lam 
deoB  qolescentes  ad  se  venlre  inaudita  obsecralione 
conipellit :  e.  paulo  supra  coelum,  terraro,  marc,  et 
juae  in  eis  sunt,  prima  scruta.ur :  qu» 

Penigit  iu  modico  penelrani  arcana  labore, 
luae  pont  ett  docta  ioium  praiveriere  cura 

'MMUhl^^UlTf'"""'"'"^'-'^-  0««««*n'«««  not 
u»  MaM  Ma,  deo»  urgeni  tnjutia  eoaeloi, 

.1  «uoa  nulta  queat  luperum  teniar*  poieita» 
nvtio  tcu  poite  Jove.  »'••«• 

.iquidcm,  ut  aii  alios,  noo  iuferior  Mariian), 


ei  reram  omninm  nrmitndinera  esse,  procol  dublo 
non  errabo.  Pene,  banc  omnlum  ren.m  na.ora 
processus  n„isque  subsis.iu  Qnippe  haic  es.  sph^ra 
qnam  poetico  figmento  Martianus  obnubilan.  ex 
omnib..,  elementis  dlcil  esse  compacuira,  ut  „'ihil 
.bs..,  quod  ab  aliqua  natura  creda.ur  con.ioeri. 
lll.c.c<».loro  ora„e,  aer,  fre.a,  diversitasque  ielluri» 
clanatraque  tartarea,  urbes,  compi.a ,  com  ac.ibus 
forlunisqoe  «uis,  cunctaramque  species  rerum  tain 
in  specie  quara  in  genere  nuraeranda;.  Que  q„ide.n 
•phsra,  Imagoquiedam  vldebaiur,  ideaque  m„„di. 
Plato  autem  quxstionem  inducit,  nna  sit  idea  an 
plore».  Et  profecio  si  snbsiantlam  scieniia!  aui'ra- 
uoni»  qoi.  aitentlai,  ona  est :  si  pluraliiatera  rerum. 


JOANNIS  SARESBERJEXSIS 


9M 


q„a»  pene»  9C  raiio  1.rt«cn.r.  ld«e  9«nt  "'«'»'*•*  *^*;;„jir,*';'d]i    dicitur    ratio;  et    qum   ra..o»« 


Haiic  inluens  stoicus,  Trpavoiav,  quam  nos  appellare 
possumus  provideniiam,  fcheralur,  el  legibus 
H,sia5,  ad  necessilaicm  omnia  dicil  arciari.  Epicii- 
rus  econlra  renim  faoiliiaicm  aileiidens,  eislinguit 
troovotav,  ei  omnia  a  lege  necessiialis  absolvii.  Pe- 
ripaieticus  ^cro.  ulrinque  erroris  pra-cipiiium  me- 
nuens,  nec  ad  paradoxas  sioici,  nec  ad  xvptoSoSar 
Kpicuri  moveiur  :  sed  sic  in  stoico  Trpovoucv  asseni, 
ul  rebus  nou  inducal  neccssiialcm,  sic  ciim  Epi- 
curo,  a  necessitaie  res  eipendit,  «t  providentue 
«onatiferatveriiaiem.  Ues  itaque  partim  necessa- 
rias  asserit  esse,  partim  f.ciliiali  «atur«,  et  l.bero 

Hrbiirio   subjncere.  Acade.mcus  vero  (lucluat    ct      ^ 

<iuid  in  singuiis  verum  sit  deflnirc  non  atulel.  Haec      ^_^^^.^  i,„aginibus,  faisas.  Si  enim  res  ui  se  babel 
lamen  secia  trifariam  divisa  esl :  babet  enim,  qui  •  • :  -^  -^^..^ 


muUi$    modit 

ooiern(e  ? 

Natura  vero  angelica ,  quac  noxio  corpore  i;on 
tanlalur,  et  diviiae  puriiati  famibarius  inhsrret, 
rationis  incorrupi»  viget  acumine.  El  licet  non 
a^qualiier  Deo  cuncla  examinet,  ea  tamen  raiioms 
pixrogaliva  dilatur,  ut  nullo  supplanteliir  errore- 
Al  huinana  infirmilas,  quie  ura  ex  conditione  na- 
luni;,  quam  merito  culpx,  mullis  palet  erroribus, 
imo  el  capta  labilur  a  prima  el  secunda  puritaic, 
degcneral  in  examinalione  ren.m,  id  est  in  exerci- 
lio  ratiouis.  Et  quia  inccrliludinis  liibrico  vacillat, 
appreliendit  quod  potesl,  et  nunc  ex  (ida  renira 
simililudine  veras  exercei  opiniones  ,  nunc  de^Tcpla 

.        ..  «      .  n'       ^        ! ...       lA     Unl<Al 


w  uiliil  omnino  scire  pronteanlur.  et  cautela  nimia 
demeruerunt  pbilosopbi  nome».  Habet  aiios.  qui  se 
80la  necessaria,  et  per  se  nota,  q««  scllicel  nesciri 
non  possunt,  confiteantur  nosse.  Tertms  gradns. 
noslroinim  est.  qui  senlcnllam  non  prajc.pifant,  in 
his  qua;  sunt  dubilabilia  sapienti. 
Tap  \\\\\.  Quid  ratio  primiliva  :  el  dt  mfin  teeiu 
'  pAt/oiopAaiitiiim. 

Prima  iiaque  et  ratio  vera ,  csl  divina ,  quam  di- 
ximus,  et  quaMtullum  omnino  admiitit  errorem. 
Wibil  autera  est  quod  magis  rationi  videatur  adver- 
9um,  quam  error;  ifla  enim  autuil  ei  confirmai, 
hicluhricltaicsuaprosternitcl  supplantat.  Etsicul 
seusus  nomine  ccnsetur  nUnc  poientia ,  nunc  aclus 


comprebcnditur,  vcra  opinio  est ;  el  si  sic  verbo 
exponilur,  esl  vera  ioculio  :  unde  nonnullis  pbilo- 
sopborum  probabiliier  placuil,  veriialem,  unde  oi»i- 
nio  vera  dicilur,  aui  sermo  verus,  quasi  queradam 
medium  babiium  csse  rcrum,  quae  examiiianiur  ex- 
irinsecus  ad  ralidncm.  Si  enim  eis  fi^delilerin  exa- 
uiiuando  inniliiur,  certaest,  nec  aliquo  vacillaier- 
rore.  luque  locutio,  qu«  vcra  diciiur  ,  a  modo 
quem  innuii,  modaiis  appellalur.  Iiem  opinio  vera, 
a  modo  percipiendi;  et  ralio  vera  a  qualitaie  exa- 
minissui.  Res  quoque  singulae,  ver»  dicuntur:  ut 
homo  verus,  verus  candor,  dum  in  his  laliter  per- 
cipiendis ,  iiuUius  imaginis  phanUsmaie  circumve- 
niatur  opinio.  Fiaes  autcm  examinaudi  rcs,  ul  ver« 


iuuiion.rt*»»-«  1"^ ■  •  niatur  opmio.  r  lues  auicm  ^jAannMt...^,.  -^w,  — 

>sus  nominc  censclur  nUnc  potenlia ,  nonc  actus  ^  ^^^^^^^^^  convinciiur  plerumquc  a  duobus ;  scilicei 
iUendi,  et  ilem  um  poienlia,  q«am  aclos  imagi-     ^^^  ^  ^^^^_^  subsJanii» ,  vel  ab  effeclu  forma;.  Est 


nandidlcilur  imaginatio  :  lU  ralio,«unc  vis,  nnnc 

agitatio  moiusque  virtutis,  nunc  etiam  illa,  in  quH 

bus  ralio  quemdam  suae  virlutis  motum  cxercei, 

dicuniur  rationes.  Quales  quidem  sunl  inharenti» 

in  consequeniiis  :  proportiones  in  numeris  :  et  eo- 

rum    qux  absoluie  necessaria  suni,  demonslraiio- 

«um'principia.  Has  autcm.  Um  in  librisDe  ordine, 

4il  De  lihero  arhilrio,  ei  llyponosiicon ,  quam  in 

multis  aliis,  asserit  Augustiuus  iroraorules  esse  el 

«empiiernas.  Uniui.  inquit,  ai  dicd,  «i  dttorifm  nd 

axiaiuoT,  vtrumxa  ratio  esl ;  nec  maQXM  \mi  lun  rait^ 

illa  vera,  quam  hodie  ;  uec  magis  eras,  aui  po$t  aii- 

num  eril  vera.  Nec  si  omi.is  miindus  iste  concidat. 


vel  a  forma  subsunlije,  vel  ab  effectu  forma?.  Est 
enim  verus  homo,  cui  vera  inest  humanius  ;  id  e$l 
conscia  rationis  et  possibilitatis.  Ycra  autem  albc- 
do  esl,  quae  albificat :  quaejusluro  faclt,  vcraJQSii- 
tla.  Si  mibi  non  credis,  vei  magno  Uilario.  qui  GaU 
licano  coihurno  attoUiiur,  et  a  lectione  simplicium 
procul  esi,  aureiu  prxbe. 

Cap.  XXXIV.  Quod  homo  perfectam  non  habeat  ra- 
tiontm,  ei  quod  verum  muUipticiter  dicxiur. 

Ut  auteni  geramus  morem  stoicis.  qui  circa  ver- 
horum  anaiecticem  vel  analogiam  soliicitantur, 
veruin  diclum  cst  a  Grajco  beron,  quod  firmum  et 
slabile^  seu  cer/um  et  c/arttrn  interpreiatur.  11  uc 


«,im  ^rii  vera,  Nec  si  omi.is  mundus  iste  concioai,      ««u.tc,  «.«  v. «-~.-.         -  r 

ore;.i  Uta  ra  io  non  esse,  simili  modo  suhsiantiam  D  beroes  dicti  sunt,  qu.  firmum  et  stabilem  adepu 
poieiitisu  ratiouou«    , aradum  ex  consortio  numinum ,  quihus  cos 


cssc.  Si  sii  corpus,  «ou  csse  non  poicsl.  toiera . 
quidem  ,  qnse  divina:  rationis  oculus  contempialur, 
vcra  quidem  sunt.  sed  pr»  mutahiliute  sua  ncqua- 
nuain  dicuniur  raiiones.  Ex  hoc  autem  veriUtis 
raiionisque  consortio ,  quibusdam  philosophantihus 
i^isum  cst  seinpcr  esse  veriim  quod  semel  esl  ve- 
rum  :  (iv.ilms  videtur  suffragari  ralio,  quam  Augu- 
stinus  inducit,  ut  doceat  noslram  et  pr«cedcnliu« 
palrum  camdem   esse  fidcm  :  cisi  nos  pro  part^ 
guudcamus  implelum,  quod  illi  pr^slolabantur  imr 
pleiKliim  :  ail  enim  :  non  ett  mutata  fides,  etsi  variata 
«;wM«mporfl.  Etnos,  elilli,  eamdem  ampUciiinur 
veriiaicm,  sed  aliis  ci  aliis  sermonihu»  pr»dica- 
niiis. 


suiit  graduin  ex  consortio  numinuin ,  quihus  cos 
fabulosa  antiquitas  sociavit.  Hi  vero  «pt^soi,  hcroes 
iiuncupati  suiil ,  sicut  Martianus  ait ,  ex  eo  quod 
veteres  terram  n^ta  appellaverunl.  Et  hoc  quidcin 
a  ceriitudine  stabiliutis  soae.  Nos  autero,  non  semi- 
deos,  qui  nulli  sunt,  sed  nec  hcroes,  oh  periidix  no- 
tam,  aliquos  dicimus,  sed  translalionem  elecionim. 
qua  sit  a  fluctuatione  et  vanitalc  mundana  adglo- 
riam,  vers  certiladiBis  et  flrmae  subiliuiis,  verbo 
signiflcamus  Gatbolico.  Eos  namque,  a  coofino»- 
tione,  quain  adepti  suut,  saactos  appeUamus;  sl- 
quidem  sancire,  confirmape  esl  :  et  sancius,  coofir- 
niams  in  virtuie  vel  gloria.  Uoc  uiique  est  a  vani- 
taie  eximi ,  et  in  veritate  versari.  Proinde  verWi 


937 


METALOGICUS,  -  LIB.  IV. 


938 


liocvcrbiim,  confirmationis  nola  esl,  siahiliinlem- a  liae»  "l  aJ  onyieft  naliones  el  lingiias  vo»  Ula  per- 


qne  signiflcal  rel,  cui  ralio  fldelilcr  pos$it  Inniti. 
Ventas  vero,  nomen  firraitndinis  el  stnbilitatis  est. 
Kec  moveat,  quod  pro  aspiralione  Graeca,  Laiinns 
y  posait  consonantem  :  quum  ^olicum  digamina 
ad  hancconsonaniem  mulias  liabcat  aflinitaies.  Sic- 
ut  autem  ut  vis  sentiendi  motom  suum  exercea( 
utiliter,  necesse  esl  aliquod  esse,  cul  stabiliter  in- 
iilintur  :  sic  ratio  labitiir,  si  non  stabili  innitiiur 
oflendiculo.  Nam  si  Incem  subtraxeris,  cessat  visus, 
:indiio9  nullns  est,  cessanle  sono,  olfacius  guslusque 
qiilescunt  ab  odorts  saporisque  cnrenlia ;  tactus 
inanis  est,  si  in  rem  solidam  non  ofTendat.  Dlcitiir 
tainen  quod  tunc  videantur  lcnebne ,  siloniium  an- 
diainr,  tangator  inane.  Scd  vcrius  diceretur  his 
sensibus  tunc  nibil  sentiri.  Augusiiiius  eniin,  ct  con-  0 
ira  Manicteos,  et  in  Hyponosiicon,  et  in  aliis  niul* 
tis  libris  docet ,  non  modo  bas,  sed  quaslibet  priva- 
liones,  niltilesse.  Aristotelcs  autemeasnonnihilesse 
asserit :  eo  quod  non  inodo  privanl ,  sed  ad  se 
quodauimodo  subjecta  disponunt.  Iiaqne  tam  sen- 
sus,  quam  rutio,  stabile  quid  exposcunt,  ne  inanis 
sit  opera,  qiiae  certuin  qiiid  non  comprebendit.  Nam 
ciim  agit  ul  teneat,  ct  cassatur  ejus  intcntio,  ct  in 
vanum  taborat,  et  siio  falliiur  errore.  Unde,  sicut 
errorein  diximns  rationi  conirarium,  sic  vanitatcm 
veritati  contrariam  profiiemur ;  nain  \aUum  vanunt' 
que^  etsi  voces  diversae  sint,  ad  eamdem  qModam- 
modo  accedoitt  signlficationem.  Porro  vanitas  et 
falsitag  ad  nihilum  vergunt;  quod  eniiu  falsuui  est, 
omoiiio  iiibilest,  nec  sub  scientiam  cadit.  Nani,^ 
sicut  AugustiDUS  et  iu  soliloqulis,  et  contra  Acade- 
niicos  et  Jn  plerisque  aliis  docet,  inter  oinnes 
veteres  et  eiiam  iiiter  ipsos  Academicos  consti- 
lit ,  acire  fal$a  neiuinem  poite, '  Siquidein  ,  ut  iti- 
dem  coutra  Acadeniicos  astruit,  rerum  falsarum, 
quoniara  omnino  iion  sunt,  iiulla  poiest  esse  scien- 
tia.  IJbi  autein  quidam  interpretes  dixerunt ,  quod 
terra  ab  iiiitio  eral  inanis  et  vacua,  alii  inter- 
pretati  sunt,  quod  nibil  erat  ncc  composita.  Ergo 
verum  vano  falsoque,  quoniain  idem  suni,  lege  con- 
irarieiatis  oppoiiitur.  Nec  moveor  si  res  exisiens, 
rei  non  eiistenti  opponatur  :  cuni  hoc  palam  sii  in 
enunliabil.bus  qux  contradictorie  opponuntur.  Nani 


transeat,  et  oimiiuin,  qui  aures  audiendi  babenl,^ 
corda  penetrando  concutiat.  IMato  quoquc,  eorum ,. 
•quae  vere  sunt,  et  eorum  quae  non  suiii,  sed  esse  vi- 
dentur,  differentiam  docens,  iiileUtgibiria  vere  essc 
asseruit :  qnae  nec  incursionum  passionumve  mole* 
stiatn  metuunt,  non  potestatis  injuriam,  ne  dispeu- 
dium  tcinporis,  sed  semper  vigore  conditionis  sua 
eadem  perseverant.  Unde  et  eis,  post  essentiam  pri-^ 
mam,  recte  competit  esse,  id  cst  firmus  certusque 
statiis,  quem  vcrbum,  si  proprie  ponilur,  exprimit 
subsiantivum  :  temporalia  vero  videnlur  quiden» 
esse,  eo  quod  intcHigibilium  practenduntimaginem. 
Sed  appellatione  verbi  substantivi  oon  satis  digna 
suut,  qux  cum  lempore  transeunt ,  ot  nunquam  i» 
eodem  statu  permnneant,  sed  ,  ut  fumus,  evane- 
scant  :  [ugiuut  enim^  ut  idem  ait  in  Tiinxo,  mc 
easpectatU  appellationem.  Hunc  aulein  vcram  exi- 
stcntiam  parliebatur  in  tria ,  qiix  rerum  principia 
siatuebai;  Deum  scilicet,  niaieriaiu,  et  idcam,  si- 
quidem  h?pc,  in  sui  iialura,  inimutabiiia  snnt*  Nani 
Deus  usquequaque  inimutal)ilis  esi;  reliqua  duo, 
quodammodo  immobilia,  sed  in  efl^ectibus  ab  iuvif 
cem  varianiur.  Materiam  quippe  advenieutes  for- 
mae  disponunt,  cl  quodamniodo  inotui  reddunt  ob- 
noiiam  :  et  itein  forin;»  materiei  contactu,  quadasi 
ratione  varianiur,  et,  ut  ait  Boeiius  in  Arithmeii* 
i«s,  in  interverlibilem  transeont  Inconstantiam. 
Ideas  tamen,  quas  post  Deuni  primas  essentias  pp« 
nlt,  negai  in^eipsis  materias  admisceri,  aut  aliquenv 
soriiri  motum  :  sed  ex  his  forui»  prodeoni  natlvx,. 
ssilicet  imagines  exemplarium ,  qiias  natura  relios 
singulis  concreavit.  Hinc  in  libro  De  Trimtale  Boe- 
tius  :  Ex  Ais  formtf,  quoi  ptigter  maferiam  eunif  HUb 
formee  venerttnt^  quas  in  materia  eunij  et  corput  ef^ 
ficiunl.  Bernardus  quoque  Carnotensis,  perfectissi- 
inus  iuter  Platonicos  saeculi  nostri »  hanc  fere  seft- 
teiitiam  inetro  coinplexus  est  : 

^on  dico  etse  quod  ett ,  gemina  qnod  parU  eoaett»». 

Haterne  (ormam  continet  implicitam : 
Sed  dico  essequod  eti^  una  quoU  conslat  earum  ; 

Hoc  vocat  Ideam  iUud  Acheut  el  ^Xijy. 

Et  licet  Stoici  materiani  et  itieam  Deo  crederent 
coaeternam;  alii  vero,  cum  Epicuro  provideniiani 
evacuante,  ideam  oimiiua  tollerent  :  iste,  cum  iilis 


Aristoteles   docet  alierum  eoruin  esse  seniper,  et^qui  pbilosophantur,  Deo  neulram  dicebat  coaetcr- 


alterom  ex  iiecessi.tate  iion  esse.  Nonne  res  cti- 
stens,  rei  iion  exisieuiis  esisignum,  ut  rubor  fu- 
lur»  serenitatis,  aut  teinpestitis?  Siqoidem 
Mane  rubent  co?/iim,  votai  imbret^  tero  terenum. 
(ViRc,  Georg,) 

Cap.  XX&V.  Quid  dicatur  verum^  et  quid  veritat, 
et  quid  ejut  comrarium. 

Oninia  vero  vana ,  quatenus  vana  sunt ,  fallunt. 

Et  cuin  falsikite  deceptas  menles  iiluserint ,  velut 

phantasma  evaiu;scunl.  Unde,  obhanc  reruin  evane. 

sceniium  disparentiam»  omnia  quae  sub  sole  suni, 

vana  esse,  in  concioiie  universoruin ,  qui  versaniur 

in  iiiuudo,  procIaiiuitEcciesiastos  {Hccle.  ii} :  tanta 

1  (yji^ni  innit>iaie  \ci'bi,  lanta  probabililate  seoten- 


iiam.  Acquiescebat  enimPatrlbus,  qui,  sicut  Au- 

gustinos  testis  esi,  probant  quia  Deus  est,  qui  om- 

nia  fecit  de  nibilo,  omniuin  creavit  materiaro.  Ideam 

vero  aeternam  esse  consentiebat :  admittens  seter- 

nitatem  providentiae,  in  qua  omiiia  semel  et  simul 

.Iccit,  staiuens  apud  se  universa ,  qu»  futura  emnt 

.in  tempore,  aut  mansura  In  seterDitate.  Goaeierttitas 

auteifl  esse  non  potest,  nisi  in  bis,  quai  se,  nec  na- 

Uira  majestatis,  nec  priviiegio  potcstatisi  oec  aocto- 

rilaie  operis ,  antecedunt.  Itaque  solas  tres  perto- 

nas ,  quarum  est  iina  natura,  potestas  singttUri:! , 

operatio  inseparabilis,  fatebatur  essc  coaBquales  ei 

^coaeternas  :  nam  in  Ulis,  omnimoda  parilitas  esl« 

IdeaiD  verOi  q.uia.iu  luinc  pariiitatemnoncoiisurgiif 


959 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 


940 


ted  quodaromodo  natura  posterior  est,  et  Telnt  qui-  ^  Terita8«  id  est  ceriitado,  aut  $tabi)ttaft,  avt  clariiu 

esi,  et  ab  bac  derivatur  quodaminodo»  quidquid  in 
rebus  fldeliler  dicitur  Terum  esse.  SiquiUem  iiii 
soli  omnium  tam  rerum  quam  sermonum »  oohae- 
rentia,  tcI  discoha  rentia  coustat.  et  ceru  est.  Ilomo 
Tero  quantuscunque,  affeciat  quidem  certiorari : 
eo  quod  amor  veritatis  cognatus  et  Innatos  est  n- 
tioni ,  et ,  ut  ait  Martianus»  cum  pbilologia  illam 
existentem ,  el  ex  non  existentibus  Teritatem  toto 
pectore  deprccatur.  Uaec  utique  aljunde  non  prove- 
nit,  quam  si  aliqua  stilla  divinae  saplenliae  per  gra- 
tiae  eliquationem  seipsam  infundat ,  ei  mentem  se 
quxrentis  el  amantis  illustret.  Isla  siquidem  est 
virgofontana,  unde  Martianus  praemissam  asserit 
manare  Tcritatem.  Nihll  enim  veraciter  innoiescit, 
B  ni^i  de  scaturigine  fontis  hujus.  Sed  ne^  aijqaod 
falsum  inde  emanat ,  quoniam  fontana  illai ,  quant 
poetici  nube  figmenli  iiivolvit,  virgo  esl  »  et  totios 
corruptionis  et  falsitatis  ignara. 

Cap.  XIX VII.  Differentia  eomm  qwe  vere  nml ,  ei 
quo!  videnlur  esse^  tecundum  Platonicos. 
Omnes  autem  res ,  divinae  simplicitatis  oculus 
conlemplatur,  ut  ei  nec  futura  desini,  iiec  prxierita 
elabantur.  Cohaerentiam  rerum,  et  discohaerentiaoi 
peiisat,  et  taio  deiis  quae  suni,  quam  de  iisqiia! 
non  sunt,  certuin  et  fidele  exercet  judicium  :  et  qaas 
ab  iniiio  vidit,  quia  non  evanescunty  flnna  snnt,  et 
vera  dicuntur.  Uae  utique  suiit  cogitationes  Altissi- 
mi,  quarum  prof|snditatem  ncmo  sufltcii  explicare 
{Job.  xxiii).  Haec  verba ,  quae  semel  dicu  sunt,  sed 
processu  temporis,  pro  divina  dispositionis  decreto, 
in  actum  prodeunt.  Quis  nieutein  Dei  dixerit  otio- 
sam,  el  non  ab  initio  omnia  coiitemplatam  (//  P«* 
raL  XVI.)  Si  ergo  vera ,  quasi  quaedam  cogitata  Dei 
suni ,  quis  illa  ,  uisi  praesumptuosus ,  affirmaverit 
evanescere  ?  aut  quis  ea  iion  semper  fuisse  in  meii- 
te  eju5,  qui  ab  aeierno  universa  dlsposuii,  et  scivii, 
audeat  proliteri  ?  Nunquid  et  illenovas  cogitaiiones 
concipit,  et  nova  more  nosiro  init  consiiia  ?  £i  licet 
baec  ab  xterno  fuerint  vera ,  non  umen  atiqoid 
CSreatori  dicitur  coaeternum  quia ,  ut  dicinin  est, 
ad  parilitatein  ejus  iiihil  oinnino  consurgere  potest, 
siquidein  ipsius  est,  ut  haec  ipsa  vera  sint,  aut 
ceru.  Quod  autein  oinnis  res,  aut  Creator  dicitur, 
ut.est,  aut  non  esse  utnon  est,  comprehendit,  judi-  [>  aut  crealura,  ad  substantias,  et  ad  ea  quae  subsuii- 


dnm  eflectus,  manens  in  arcano  con^ilii,  extrinseca 
causa  non  indigens,  sicut  seternam  audebat  dicere, 
src  coaeternam  esse  negnbat.  Ut  eniin  ait  In  expo- 
sitione  Porphyrii  :  Duplex  est  opus  divinm  mentitf 
alterum  quod  de  tubjeeta  materia  creat,  aut  quod  ei 
eoncreatur;  alterum^  quodde  te  [acit^  et  eontinet  in 
je,  externo  non  egens  adminieulo.  Utique  ctBlot  fecit 
in  intellectu  ab  initio,  ad  quot  ibi  formandot ,  nec 
materiam ,  nec  formam  quativit  extrintecam.  Alibi 
quoque  ail : 

Principium  cui  tola  fuit  divina  voluntat, 
Mtat  non  frangit  demoliturque  vetusiatt 
Distolvit  temput  quidquid  producit  adetse^ 
Si  non  ad  prcesent,  conttat  quandoque  neceste. 
Ergo  tuper  tali  qui  iuget  conditione^ 
Aut  nihil,  aut  mtnimum  claret  raiionit  habere, 

Quidain  tamen,  licet  ab  aeterno  concedant  esse  vera, 

ea  umen  negant  esse  aQterna»  dicenies   iiihil  esse 

setemum,  nisi  quod  vivit,  eoquod  aeternius»  teste 

Attgustino,  statut  ett  interminabHit  vitm*  Ex  bis  pa- 

tet  placuisse  Plalonicis,  cuni  Saloinone,  omnia  sufr- 

tolana  vana  esse ;  et  eas  res  duntaxat  esse  vcras, 

quae  non  ul  phanusmau  evanescunt,  scd  sutu  sub- 

suuti»  certa,  et  semper  eadem  sunt. 

CiP.  XXXVI.  Jtem  de  verit;  et  quod  aliter  dicuntur 
esse  res,  aliler  termonet,  aliter  vera^  et  quomodo. 

Gum  vero  nonien  falsi  opinioni ,  locutioni ,  et  rei 
pariter  applicetur,  opinio,  quae  deceptionis  failaciam 
patitur,  falsa  recttssime  iiominatur :  siquidem  ipsa 
est,  quae  fallilur.  Locutio  autem  falsa  est,  eo  quod 
lalsam  significat  opinionem.  Res  vero  falsa  dicitur 
ab  effisctu,  ideo  quod  ipsam,  non  nist  cassus  et  va- 
nus,  percipiat  intellectus.  Sic  et  in  physicis  sana 
dicuotur  esse  vel  aegray  nunc  animalia,  nunc  signa, 
nunc  causaQ.  Ut  auiem  a  Plaionis  eminentia  cum 
Peripateiicis  paululum  descendamus,  ea  vera  dicun- 
tur  esse,  vei  faisa,  quae,  ut  de  signiticatione  com- 
plexorum  sermontim  agatur ,  certo  percipiuntur 
intellectu,  aut  vano ;  hi  siquidem*,  velut  qui  philo- 
sophantur  humanius,  et  cum  Platonicis,  non  exee- 
dunt  mente  sibi  et  Deo,  sed  sobril  sunt,  bominibus 
in  eo  veriiatem  aut  falsiutem  sutuunt,  in  quo  sicut 
percipitur  exainioando  et  compreheudendo  fidelis 
est  aut  erroneus  intellectus.  $i  eniin  rem  sic  esse 


cio  cerlp  et  fideli  usus  est ;  sin  auiem  vel  non  esse 
quod  esi,  vel  esse  quod  non  est,  opinatur,  procui 
dubio  fallitur  et  errat.  Idem  quoque  est  in  sermo- 
nibus.  lies  autem,  quae  seipsam,  prout  est ,  iulel- 
Jeciui  subjicit,  vera  est:  qitae  aliter,  vana  et  falsa. 
Ergo  a  modo  percipiendi  (scilicet  quo  percipiiintur, 
aut  percipiunt)  convincitur  verius  aut  falsiias  tam 
opioionum  quam  rerum ;  sermonum  vero,  a  ntodo 
ftignificaudi.  Unde  quia  Deum  falii  impossibile  est , 
procul  dubio  consUl  quouiain  quo  fidelior  esi 
scienlia  et  certior,  eo  minus  falsa  comprehendit. 
£a  Umen  falsa  esse  coguoscit,  quod  veriim  esi «  et 
Tcritati  omnia  coutemplanti ,  nou  potest  esse  abs- 
cooditum,  Nam  peiies  essentiam    Dei,  primiliva 


tiis  insunt  quocunque  modo,  ex  auctoriuie  Patrum 
universitatis  complexio  revocalur;  nam  euuntia- 
lionum  significaiio  non  coniingit  urgenie  aliqua 
ratione  sermonisi  Qoi  enim  sic  partiti  sunt,  respe- 
xerunt  ad  incoinplexorum  significationes*  Nonnibil 
ergo  sunt  vera,  quae  in  inenle  Dei  consistunt ,  sed 
nec  creaturae  sunt ,  eo  quod  ab  aeterno  exsiitenini. 
fiam  quin  qiiaedain  sempiierna  sint ,  nuiln  qoaesiio 
esl»  nisi  forte  eo  referaturfillud  Eccleslastid  (Eccli. 
xviii) :  Qut  vivit  in  «r/^riiicm,  creavit  omuia  simut 
A  quibusdam  enim  refertiir  tam  ad  illud  opus,  quod 
in  se  conspiciendo  ei  disponendo  TriniUs  openiu 
est,  quam  ad  creationem  primordiaiis  materlac ,  cx 
qua  oinnia  creata  sunt,  aut  in  ipsa  creniis  coucre» 


«41  limLOGI€US.  --  LIB.  IV.  M% 

aDtor.  Caeterom  hoe  est  eis  e«M,  quod  ad  primiti-  A  Gaf.  XIXIX.  De  cok<Erentia  raiiom$  ei  uriiatie,  #i 
Yam  rationis  scteniiam  referri »  et  ita  eae  quasi  • 


bretiier  quid  utrumque^ 


proHuntiarit  aiabilt  intentaioque  juilicio.  Eue  ergo 
istorum,  innote$cire  eal :  nam  ei  buroanorum  ver- 
bonim  idem  dicilur  pronunliari  et  ei$e;  aut  memo' 
rta  retineri  et  ^ue.  Naiii  de  unlco  »  Afigusliiius  ait : 
Boetit  verbum  non  guod  deiinii  prolalum,  $ed  quod 
permanet  nalum.  Quas  distinctlo  quodamniodo  vide* 
lar  Inepta,  nisi  per  prolalionem  subiisterent  verba. 
Caeterumt  quouiatn  e$$e,  el  unum  ,  et  re$^  multipli- 
ciier  dicuDlur,  viderit  quisque  quomodo  diclionum 
interpreieiur  significaiioneui.  Habeul  itaque  res 
(naturae  sciiicei ,  vel  naturaliuui  operaj,  babeut 
cogitaiiones,  sennones,  ei  vera,  ei  raiiones  :  sin- 
gula,  inquain,  baec  babenl  suum  cxisiendi  modum» 


Verius  auiem ,  lux  menti$  est ,  et  maierit- ratio*' 
nis.  Hanc  Deus  universallier.angeloA  particiilariter 
intuetur ;  homo  auiem  ,  etlam  perfeclissimus ,  pro 
parie  niodice  videi ;  sed  quo  perfectior,  eo  ampliua 
appeiiu  Haec  est  solidiias  ceriitudinis  In  qoa  raiio* 
nis  viget  eiamen.  ToUe  lucem  et  solidiuiem ,  fru- 
strabuniur  visus  et  Uctus ;  sicut  et  in  aiiia  sensi- 
bus,  sono,  vel  odore,  vel  sapore  subiracio»  SimiH 
modo,  omnis  sensus  raiionis  frustrabilur,  veriuie 
subducta.  Conlrariom  vero  ejus  esl  verita$  seu  fal^ 
$ita$ ,  aut  inane :  quod ,  sicui  pbilosophia  probat , 
iii  rebus  nihil  est*  Uude  et  qoibusdam  placuit»  iwt' 
ne^  lillera  muiaia  ,  dlci  quasi  inune ,  scilicet  quod 


ui  pro  qualiiaie  illius ,  eonim  quae  tideliier  enun«  ^  non  est  unum.  Quod  auiem  non  esi,  nibil  est.  Esi 


tianlur,  accipienda  sit  iuierpretaiio,  uude  inspecu 
diiigenier  slguiricaiione  verl)oruin,  esse  vcra  dican* 
lur,  aulnon  esse.  Nonconiendo,  dum  lameu  vcra 
Don  omnino  nibil  sini ;  falsa  vero  usquequaqiie 
iion  sunl  quouiam  ouiniuo  nibii  suul.  Sic  euiin  et 
anliqui  phtlosopbi,  el  catliolici  Palres  definieruui. 
Porro  memorari  et  dicere^  Dei  $cire  ipsius  est.  Me- 
moria  nainque  ejus,  aut  verbum,  sive  ratio ,  eapien- 
tia  ipsius  esU  Yerbum  ergo  ,  quo  loquilur  omnipo- 
teutia,  unum  esl :  sed  verba,  quas  ioquilur,  iiifinita. 
Principium,  inquit,  verborum  tuorum  verita$  (P$aL 
cxviii),  eo  quod  a  luce  inaccessibili ,  quam  Deus 
iobabital  (/  Tim.  vi),  babei ,  ul  ei  omnia  iniioie« 
scant.  Uanc  tatnen  lucem ,  a  subsianiia  ejus,  uon 
arbiiror  alienam. 

Cap.  IXXVJII.  Quod  aliter  re$,  aiiteropinio,  aliter 
locutio  vera  vel  fal$q  dicitur;  et  quare  locutionee 
huju$modi  et  modalei  appellaniur, 

Nunc  jucundisslmam  raiionis  veriialisque  cobsb- 
rentiam  cum  omni  reverentia  coniempleinur,  ralio- 
nis  et  veriuiis  auxillum  imploranles;  nam  siue  eo, 
Don  modo  apprcbendi,  sed  nec  invesiigari,  fideliier 
queunt.  Cst  ergo  ratio ,  quidam  meuti$  oculu$,  £t 
ut  laiius  describalur  :  Ratio  e$t  quoddam  inuru- 
mentuiu  ,  quo  men$  omtte$  $en$u$  $uo$  exercet.  Pro- 
priuiu  ejus  esl,  inve$ligare,  el  apprehendere  verila- 
tem.  Hujus  virluiis  coinrariuin ,  est  imbecitlitae  et 
impoieniia  invesligandi  et  assequendi  veruni.  Er- 
Tor  auteiu  conlrarium  est  lllius  agiiaiionis,  iiivesti* 
ganiis  vcrum»  quaiu  supra  dixiuius  rationem.  Yir- 


autem  primaeva  veritas  in  majestate  diviua.  AIi;i 
vero  est ,  qoae  in  divinilatis  consisiit  imagine ,  id 
esi  in  imiuiione.  Oinnis  enim  res ,  lanio  verius 
cst  quanlo  imaginem  Del  fidelius  exprimi  :  et 
quanio  ab  ea  niagis  deficit,  Unlo  falsius  evaiiescit. 
Uliquesic  ut:  llomo  vanitati  $imili$  factu$,eu,e$ 
die$  eju$  $ieul  umbra  prostereunt  (P$aL  cxliii).  Nod 
est  auiem  umbra ,  nisi  lux  corporis  aliquo  praep^ 
dialur  obslacuio,  el  quasdam  iuducit  icnebras  ab» 
sentia  lucis.  Ergo  veriuiis  luce  sublala »  erroris. 
lenebr»  invalescunt;  error  vero  fallit.  Unde  et  ve- 
riiaiis  contrarium ,  a  fallendo  fal$ita$  nomiiiatur  ;. 
quia  :  Qui  ambulat  ta  tenebrie ,  neecii  quo  vadai 
(Joan  xii).  Proprium  quideui  veriiaiis  est ,  fovere 
^  raiionem,  ei  illuslrare,  etsolidare  :  sicut  ratioois,^ 
quarere ,  assequi  et  amplecli  veriialem.  Nam  eL 
lux  exterior,  ui  dictum  est,  visum  fovet :  res  solida. 
roborat  laciuin.  Porro  baec  in  Deo  unom ,  quia  ru- 
tio ,  et  Verbum  aeiernum ,  de  se  dicit :  Ego  $um 
veritae  (Joan,  xiv) :  alieno  enim  non  eget  admini« 
culo  ,  quia  et  se  ratio  illuslrat ,  et  verilas  seipsam 
invenil.  At  in  creaiuris,  aliud  veriu.s  aliud  ralio  ; 
nani  veriias,  imago  quaedam  Diviniiaiis  est,  quam 
in  rebus  raiio  qua:ril  ei  invenit.  Ratio,  Tirlos,  aut 
iiientis  agitatio  est,  qua:  occopator  in  perspicientia 
veri.  Noii  esi  auiein  verilas  susceptiva  conirario- 
rum,  ob  eamdem  causain,  qoam  de  raiione  superius 
exposuimus; 

D  GiF.  XL.  Idem  de  eodem  :  et  quod  nee  ratio  ,  nee 
veritae  contruria  $u$cipit, 

108  hxc   in   Dco  siinpliciler  perfecu  ,  io  angelo  I    Si  huc  Peripateticorum  lendit  intenlio  ot ,  omni 


perfecta  pronaiura,  sed  iu  homiue  aut  omnino 
imperfecta  esl,  aui  ut  mulium  ;  si  tainen  sit  in  aU- 
quo  perfecta  pro  lempore,  aui  collaiione  imperfec- 
liorum*  Uude  noo  rationem  ,  sed  appeiiium  raiio* 
nis ,  quem  pbiiologia  exprimit ,  vindicat  sibi : 
siquidem  oomioa  haec  philologia ,  philo$ophia,  et 
philocalia »  piiilosophorum  modeslia  temperavit. 
iiatio  vero ,  neqoaqoam  conlrariorum  susceptibilis 
est ,  eo  quod  divina  ratio  immuiabilis  subsianlia 
est.  Angeli  vero,  velboininis  raiio ,  substaolia  non 
cst. 


vaniuie  rejecia.  veritatem  rerom  agooscat,  et 
toU  ratione  verilatem  Dei  qoaerat ,  veoerelur  ei 
colat,  non  inutililer  bboraiur.  Alioqoin  opera  per- 
it  et  impensa.  Sed  quia  mulia  sont,  quae  praepe- 
diunt  itilelligeotiam ,  ulpote  Invincibilis  ignorantia 
eorum,quaeratione  expediri  non  possonl,  sicut  sont 
sanctae  Triniiatis  arcana ,  et  iiefn  fragiliias  con- 
dilionis,  vita  hrevis ,  ulillum  negligentia ,  occupa- 
lio  inutilis,  probabiliom  conflicius  opiaionum, 
culpa,  quae  locem  demeretur ,  et  tandem  oumero- 
sitas  ei  immensilas  investigabiliuni  :  adeo  obdu- 
ctumcor  hiunaiium,ut  ad  veri  uoiiiiam  raro  possit 


S«3. 


lUAx^nlS  SABESBERIENSfS 


9il 


ACcedere.  S«(f  fn  liis  octo,  quae  proposila  snnt,  nibil  A  cbaritatem  :  coeleslibns»   qul  mhn\  Bef  semper 


ndeo ,  pro  xnea  optnibne ,  scientiam  eorum  qos 
expediuni,  ImpedU,  stcut  calpa,  qnae  separat  inter 
iiitset  Deiim,  ei  fontem  praecludit  yeritatis  :  qoem 
lanien  ratio  siiire  non  cessat.  Cor  mettm ,  inquit 
mens  suoniro  conseia  peccalorum,  deretiquil  me, 
et  iume»  ocutorum  meorum ,  ei  ipsum  non  est  me^ 
CHm{P$aLTi\x\i\)*  Siquidein  nisiea,  qu.T  novitquis, 
ad  divtnuin  reflectat  obsequiom,  non  cum  ipso  ,  sed 
potius  contra  ipsum ,  facil  scientia  ejos  :  mulia 
eBim  scire  noii  prodest,  sr  unum  desit,  quod  est* 
super  omnla  necessarium,  et  se  ex  creainrarum 
intelligeijtia  manifesiat.  Ait  sanctus  Siilotnon  :  Pro- 
posui  in  animo  meo  qumrere  et  invettigare  sapienter, 
de  omnibus  quce  finnt  sub  sote  {Eccte,  i).  Hanc  occu« 


assistunt,  reverentiam  et  amorera  ;  et  foonomm 
oronium  gratiam  eC  laudem  refert  diTin»  majestati» 
quam  ntique  nec  plene  nosse  permittit  imroensitas 
sui;  et,  si  nos  non  laboraremus  Inflrmitate  qua 
premimur,  nec  plene  fgnorare  sinnnt  crcamrae  : 
quae  omnes,  qnasi  publlca  atiesutioue  ,  Creatoris 
gloriam  pneconantur.  Hinc  est  illud  Salomonis  in 
Proverbiis  :  Non  erigae  oculos  iuo$  ad  opet  quat 
habere  non  potet ,  quia  faeient  tibi  pennat  ut  aqui- 
t(r,  et  evolabuns  in  ccetum  (Prov,  xxiii).  Ut  autem 
ait  Augnsthius,  in  libro  De  ordine:  Deut  meliut 
nesciendo  tciiur  :  quem  si  quis  ignarns  naturamm , 
et  morum ,  rationumque  cupfditatumte  serTus,  et 
rebHt  pereuntibut  inMant^  aut  forte  catte  vivent^  ei 


aiionem   pessimam   dedit  Deus  flliis   hommxm.^  f^^^P^inammnetcius^htgerniviributquccrend^feldii' 


Yersati  sunt  in  bac,  pbilospphi  genlium  ,  qui,  juxta 
Apostolum,  verilalem  Dei  in  mendacio  tenuerunt , 
et  merito  tuo^  evanuerunt  in  cogUationibut  suit 
{Rom,  i).  Pro  co  enim  quod  gratias  bonorom  non 
retulerunt  nuctori,  dicentet  te  esse  sapienies,  stntti 
fitcti  sunt  {ibid.}.  Est  autem  curiositas,  inuiilium 
siiperflua  inquisitio,  in  qua  non  modo  Peripatetici , 
scd  (ere  lotus  occupalus  est  inundus.  Quod  viiiiim 
Lncanus  iiotans,  dum  aestuantis  Oceani  incertas 
causaspromeret,  curiosos  ad  certitudinem  inscru* 
tabilis  secreli  inviial.  Quasrite^  inqult,  guos  agitat 
mundi  tabor.  Dum  autem  mens  circa  mutta ,  et  non 
muKnm  ad  se  periincntia,  amplius  occupaiury 
etagatur  longius  a  se,  et  pleruroqiie  oblivisciiur  ^  sistendum  sit,  et  quid  maximeexpediaty  Eccle 


putnndo,  invenire  eonfidit ,  procul  dubio  iantum 
errabU,  quantum  errari  pturimum  potett.  Alibi 
quoqiie  :  Ignoranlia  Dei ,  ejut  veritsima  tapiemia 
et$  :  et  iiem  :  Non  ett  parva  tcientia  de  Deo 
tcirCf  quid  non  sit  Deut^  quia  quidtU,  omnino  uirl 
non  potett. 

Ckp.  XLI.  Ad  quid  Peripateticorum,  et  omniumrecte 
phiiotophantium  ^  tendat  intenlio;  ei  de  ocio  ob- 
ttaculit  intelligentice. 

Cum  ergo  sciri  qosMlam  non  possint  prae  emi- 
neniia  dignitatis ,  quaedam  prae  multitudine  et  ma- 
gnitudine  quantitatis  suae ,  quaedam  propler  incon- 
stantiam  et  lubricilatem  sui ;  cui  potissimam  in- 


sui ,  qoo  quidem  nullus  error  perniciosior  est.  Nam 
te  noste ,  sicut  ait  Apollo ,  fere  tumma  tapientia 
chts  Quid  autero  prodest  hoinini  coelorum,  aut  ele- 
menlorum  nosse  nniuram ,  magniludinis  et  mul- 
litudinis  proportioncs  doctrinaliler  quserere,  vir- 
tutum  vliiorumque  spcculari  connicium ,  com- 
pleiiones  allendcre  raiionum ,  el  de  omnibus 
probubilitcr  disputnre,  et  sui  ipsins  esse  ignarum? 
Nonne  slultus  repiilabilur,  qui  aliena  lustrat  bos- 
pitia  ,  et  quo  sibi  in  necessiiate  diveriendum  sit, 
obliviscilur?  Nimis  utique  curiosiis  est,  et  sui  ne- 
glrgens ,  qui  aliena  miratur,  et  propria  iion  alten- 
dit.  Qui  vero  ad  usum  viiae  converlit  eilrinsecn , 
ut  eorum  agnoscat  et  veiieretur  auctorem  ,  suum 


siasticus  docet(£cc/i.  iii)  :  Attiora,  inquit,  te  ne 
qHcetierity  et  forliora  U,  ne  tcrutaiut  fuerit.  Eccc 
temerilatem  eorum  cobibet,  qui  Deificas  Trinitaiis 
accana,  et  ea  quorum  visio  in  vita  aeterna  pro- 
iiMltlior,  irreverenii  verbositale  dlsculiunt.  Unde, 
etsi  scFcntia  videalur  aogeri,  devotio  cerle  iniuui- 
lur.  In  tupervacttit  ,  inquit ,  rebut ,  noli  teruiari 
mutlipticiter,  et  in  piuribut  ejut  operibut  non  erit 
curiotut,  Muttot  enim  tupptanlavit  tutpieio  eorum , 
etinvanitale  detinuit  tensut  eorum  {ibid.).  IIic  qiio- 
que  illorum  audaciam  repriinit ,  qui  soHidtanlur  de 
omnibus ,  et  volunt  de  universis  reddere  rationem , 
cum  consiet  auctoritale  Salomonls  in  Ecclesias- 
tico  {Eccti.  ]j,quodnec  ininiinae  rei,  qiix  sub  calo 


metiatur  imperfeclum ,  qui  vix  pauca  compreben-  D  ^st,  nedum  coelestium ,  aut  supra  coelcstiiim  ,  ple- 


derepotest,  et  rebus  transitoriis,  cum  quibus  et 
ipse  transit,  non  nisi  praecario  ulitur  et  ad  boram. 
Qoi  concupiscentias  cobibet ,  reprimil,  aut  exslin- 
gult ;  qoi  imaginem  Dei ,  vitio  corruptain ,  diligenti 
studio  nititur  reformare,  qni  virtutum,  toto  nisu, 
colit,  ei  exercet  oflicia ,  reciissime  pbilosophatur. 
Sobria  est  illius  invesiigatio ,  qui  primo  scipsum 
excutit,  et  qoae  inferiora  sunt,  diligenter  examinat, 
et  coaequalia  sine  negligenlia  intuetur,  et  supe« 
riora  contemplaiur  cuiii  veneratione,  ant  ausu  (e- 
luerario  in  ea,  quoc  Inscrutabilia  8unt,  non  irrum- 
pat.  Hic  utique  de  se  non  superbit;  variam  mundi 
supelleclileni ,  nisi  quatcnus  necessarium  aut  Iici- 
tuiii  cat ,  miniinc  concnpiscit;   proxiino  impendit 


nam  possit  homo  reddere  ratlonein.  Porro  in  qui- 
bus  oporteal  pbilosopliantis  Ingeniuni  exerceri , 
flKus  Sirac  docet :  Qua  prtecepit  Deut,  cogita  Hla 
tetnper ,  et  in  pturibut  operibut  ejut  non  erit  curio* 
tut  {Eccti.  iii).  Quiaenimde  radice  sensuum,  i|tu 
frequenier  falluntur,  scientia  manat,  et  decepia 
infirmitas ,  quid  expediat  pamm  novil,data  est , 
per  clementiam  Dei ,  lex,  qoae  utiliura  scientiam 
aperiret,  etindicaret  de  Deo,  quantum  scire  licet, 
aut  quantum  expedit  qua^rere.  Illa  enim  ,  divinam 
potentiam  iu  creatione ,  sapieniram  iu  dispositione, 
bonitatero  manifestal  in  conservatione  rerum.  Scd 
ha!c  inaxime  eminent  in  bominis  reparationc  re- 
deinpli.  Voluntatem  qiioque  Dei  palenter  expoiiit, 


n%  DE  SEPTEM  SEPTENiS.":  m^ 

ut  tcialqotoqiie  qiM  ipMnd  oporleal  CaH^ere.  £l  A  magni  YoliimiQis  libram»  li^c  iina  excrescei  ma^ 


quia  tam  tensiis,  qfiam  ratio  iiumana  frequenter 
errflt,  ad  iDieHif;entiam  Yeritatls,  primttm  funda^ 
lueotun  locaivil  in  fide.  'Hiiie  est  illud  PhUonis, 
ifi  litm  SapicntiaB  (Sap.  iii)  :  'Qw  cimfidunt  in 
DominQ^  inUlUg^ni  viriialemp  el  fide(e$  in  dUect\one 
acqmeieHni  iUi. 

Cak  "kUl.Qwd  tiiibUia  argumenla  mundunitmnitati 
Mubjecium  ene  eonmcunl ;  et  quag  cauea  (uerii  . 
hic  finiendi  librum, 

Sied  httc  hactenus.  Jaro  enim  flere  magis  vacat 
qiiam  scribere,  et  visibili  argumento  doceor  qHocl 
nuindus  tolus  subjacel  vanjlaii.  Exspectavimus 
eniin  pacern  ,  et  acce  lorbatio  ei  tonipestas  in- 
gruens  Tolosanis»  Anglos  et  Galios  undiqoe  con- 
'  citat,  et  reges,  quos  amiciasinios  vidiinus,  se  in- 
s:iiiabili(er  persequuntur.  Ad  hiec»  mors  domtni 
Adriani  summi  pontificis ,  com  omnes  Chrisiian» 
religtoiiis  populos  nationesque  perturbaverit»  Ao* 
gkam  nostram»  unde  fiierat  oriundus»  acerbiori 
dolore  comoiovit ,  irrigavitque  lacrymis  profusio- 
ribus.  Ommbus  ille  bonis  flebilie  oecidil ,  sed  nuUi 
fiebiUor ,  quam  mt/ii.  Cum  enim  matrem  baberet , 
et  fralrem  oterinum;  me,  quam  illos»  arciiori  di- 
ligebat  affectu.  Fatebaiur  etiam  pubtice  et  secreto » 
quod^me  prae  omnibus  mortalibus  diligebat.  Eam 
de  me  conceperat  opinionem,  ut  quoiies  opportu* 
niias  aderat»  cooscientiam  suam  iii  conspectu  meo 
effundere  Isetaretur.  Et  cum  Romanus  poulifex 
esset,  me  in  propria  meosa  gaudebai  babere  con- 
vlvam  :  et  eumdem  scyphom  et  discuro,  sibi  el  G  rege%  regnani,  eiprincipei  domiuantur  {Prev.  viii)» 


B 


tei-ia.  Omniom  vero  mentes  uiagis  exulcerat  scis-  . 
sura  Ecclesiae,  quas,  exigeuiibus  culpis  nostris» . 
cootigilv  tanlo  Patre  subiato.  Expeiivit  eain  Sata- 
njis ,  ut  cribrarel  sicut  iriticuro,  et  undique,aUerius 
Judse  proditorls  minisierio,  amariiudines  ei  scan- 
d^la    spargii.   Oriunlur  bella   plusquam    civilia; 
sacerdoialia  enitn  suol  et  fraierna.  JMunc  judlciuin 
estmundi*  et  timeoduni  ne  partem  stellarum  se- 
cum  involvat  ambiliosi  rnina  prodiioris.  YdB  aoleni 
iUi»  P«r  guem  hoc  scandalum  venil  {Maith.  xvui). 
£l  plane  melius  eral,  si  natus  non  fuisset.  Puhlici 
doloris  expono  causas  :  cum  tamen  aliunde  Ia<- 
roiliarius  dolore  torqueat ,  lum  iion  leviori ,  quoU. 
admespectat.  Siquidem  Pater  meus,  eldoiuiiius» 
imo  et  luus,  venerabilis  Tbeobaldus,  Canluariensjs 
archiepiscopos  in  «griludinem  incidit :  ut  IncerUro, 
sit »  qoid  sperare ,  quid  timere  oporteau  Negoiiis 
more  solito  superesse  non  potest»  injunxilque  mibi 
provinciam  duram»  et  importabile  onus  imposuit^ 
•mnium  ecclesiasiicorum  solliciiudinem,  Anxiatur 
ergo  undique  in  me  spiriius  meus,  ei  cruciaios 
quos   patior,  non   sufiicio  enarrare.   Sed  in  hi&. 
omnibus,  unicum  mihi  cgnsiiium  superest,  Deum 
hominem,  interaeratj&   \irgiiiis  Filium  exorare  :. 
qui  velul  in  navi  dorroiensy  fidelium  precibus  ex- 
cilandus  est »  ol  proceilam  componat  naufragantis 
FiGclosiai ,  et  dominum  meum ,  sicut  sibi  el  nobis, 
expedire  prainovit ,  ab  omni  inlirmiiate  mentis  ei 
corporis,  cleiuenii^r  eripial.  Is,  inquam»  perquem 


mibi  volebai  el  faciebat ,  me  reoitente  *  esse  com- 
niuoem.  Ad  preces  meas  illustri  regi  Anglorum , 
Henrieo  il ,  coucessil  et  dedit  Hiberniam  jore  bas» 
rediiario  possldendam .  sicui  littenB  ipsius  tesian* 
tiir  in  hodiernuin  diem.  Nam  orones  insulai,  de 
jiire  antiquo,ex  doiiatloiie  Constantini ,  qui  eam 
fiindavii  ei  dotavit ,  dicontur  ad  Romanam  Eccle^ 
siaro  pertinere.  Annnlum  quoqiie  per  roe  transmi- 
£it  aoreum,  smaragdo  optimo  deeoraturo,  quo 
lierel  investlioralnris  In  gerenda  Hibernia;  idemque 
adhuc  annulus  in  curali  arehivo  pubiico  ciistodiri 
jiissosest.  Si  vlrtotes  ejus  percorrere  velim ,  in 


universali  EcclesiiB  idoiieura,  et  placilum  sibi  pas« 
torem  praeficiat ,  et  reges  et  principes  nosiros  ab^ 
omni  adversiiate  defendat;  eosque  faciat»  ad  hon 
norem  et  gloriam  nomiuis  siii ,  gregem  sibi  servar^ 
commissum.  Leciorera  qiioque  et  auditorero ,  su|^ 
plicalione  pia  convftuio,qualenus  apud  Filinm  Vi(« 
gioisyqui  via,  veritas  esi^  ei  vita,  (Jotfnjxiv)  pro  «0^1 
vano  el  roiserOt;intercedaal,  ut  errore » ignoranti»^ 
tenebris,  ei  vanitatis  amore  depulso,  cognhionii^ 
soae  lumen  infundai »  liaciatque  mo  offieiosun» 
veritaiis  inquisitorem ,  amatorem  oariter  ei  coln 
torem. 


JOANNIS    SARESBERIENSIS 

DE    SEPTEM    SEPTENIS 


Prologus  epistolarisin  UbeUum  c  Deieplem  septenis^^  D  obsdira  reserare  didlcerit,  qui  sapientem  qa«stlo«^ 

nibus  osqoe  pulsaverit.  Pnesumpsit  Accius  sert' 
bendo  Caesari,  cut  noloii  assurgere  in  eollegittiD 


editum  a  Jeanne  Saresberiensi» 

De  difficilUmis  scripturus  tam  excellent!  quam 
sapienii  viro,  quibiisdam  foriasse  prxsumpiuosus 
apparcbo;  sed  lamen  non  prxstiinit,  qui  Pytbago-* 
rani  inicrprelarc  stuilucrit,   qur  Miiiervx  clavibus 


poetamm  venlenii.  Propertios  vero  scripsif  AO'^ 
l^usio,  quoniam  et  hi  Ipso  studiorom  spes  eraC  el 
ratio.  1d  aliero  Musa  mendicabat  sine  virlQle  t  itr 


9S1  JOANN!^  bARESDBniRNSIS 

aUero  Muftft  mendicans  iriumphabai  ex  homiliute.  i^  Unde  ApoMolus 

Scieniia  lameii  sine  potenUa  peena  eral  in  oiroque. 

Scientia  vero  sola  in  Accio  inflabat :  ▼irtus  com 

sclenlia  in  Propertio  mores  et  animom  bonestius 

coinponebat.  Proinde  vestrae  pracro^alivs  digniiatis 

nostne  musa  parvitaiis  scribit*  non  ut  Accius  te- 

liuis,  non  ut  Propertius  exsilis,  quoruin    ingenia 

consumpta  sunt  in  septein  renim  principiis.  Quin- 

que  vero  sunt,  quae  yesiri  deleetus  flrmitudini  nos 

scribere  compellunt,  faniiliaritas  sapieniM,  certi- 

tudo  ambiguiiatis,  honestas  muneriSy  meritum  re* 

cipientiSy  potestas    dantis.     In  poiesiate    dantis 

discriminis    restauratio ,    in    merilo    recipientis 

arooris  reformaiio,  in    boii«staie    muneris  vera 

nobilitas    ex  animo »    iii    familiaritate    sapientis 


948 
Quod  notumDei  ei  mamfeMium 
e$t  in  iUi$  {Rom.  i).  Cum  dicit  quod  nolom  Dei  esl, 
id  est  noscibile  de  Deo,  ostendit  piane  ex  bis  qoce 
Dei  sunt  et  in  Deo  aliquid  esse  manifestum,  aliqoid 
occultum.  Sed  quod  inanifesiuin  est,  per  scienilas 
posse  contingi.Quod  prorsos  absconditom  esl,nolla 
ratione  posse  penetrari.  £t  haec  sunt  seereu  illa» 
qoas  non  Ucet  bomini  loqoi.  Proinde*  ot  in  Apo- 
stolo  scribeiur :  Sapiemiam  inter  perfecioe  loguiwuir 
(/  Cor.  xi).  Sapieniia  uainqiie  Pallas,  id  est  nova 
diciior,  quia  scandens  ad  eam  minorator.  Mioenn 
vel  Atbena,  id  est  immortalis  vocator,  qoia  verbo 
et  opere  eam  sequens  ad  ifflmortalilatem  rapllor. 
Hsec  igitor  Tritoiiia,  Id  est  trina  notio,  noneupa- 
tur,  qoia  bumaiio  animo  sapientia  iliostraito  enge- 


morum  com  scieniia  consolidaiio,  In   certitodine  B  rimion»  id  est  surrectioiiis  liber  aperitur.  in  qoo  ab 


amibignltatts  scientiae  consummaiio.  Munc  ergo  qiio- 
Biam  apud  tos  Iocus  est  in  quo  auruni  conflatur, 
libellom  idcirco  delectui  vestro  dirtgimos,  qui  De 
oepiem  $epteni§  intitulatur.  Qul  etiam  a  vobis,  tau« 
qnaro  aurum  obrytum  examinetor.  In  qoibus  om- 
nibos  Tos  nosse  novimus,  qula,  si  quid  quaestionis 
Tel  nodosae  contentionis  apud  vos  emerserit»  qoid, 
secondom  quid,  ob  quid  et  ad  quiddebeai  vel  pos- 
slt.  Yobls  igiiur  bonestum  valde  credimus  et  nobis 
perutile,  si  ignoraniia  obscuritas  in  hicem,  ambi- 
gnltas  in  cerlitudinem,  excessus  miiltus  in  miseri- 
cordiae  multitodlnem»  odium  diuiinum  in  verum 
amorem  vesiro  convertanlurlempore,vestr»disce- 
ptlone  periiiae, 


homanis  ad  divina  snrgere  scptem  septenis  crudi- 
tur,  et  ad  trinani,  humanae  scilicet  natune»  ange- 
licae  el  divinae,  notionetn  aseendere  perfectius 
instruitur.  Seplem  sunt  modi  primae  sepienae»  qui- 
bus  humanus  anlmus  in  perfectam  eroditiosctu 
inlroducitur.  Primus  modus  esi,  omniuro  artiuni 
doctrinam  vetle,  secondus  est  delectari  quod  Telis, 
leriius  insure  ad  id  quod  deleciat,  qoartus  eoiici* 
pere  quod  Insiat,  qnintos  memorare  quod  coaei- 
pit,  sextus  invenire  aliquid  siinile,  septimus  ex  his 
omnibus  extorquere  quod  est  utile. 

Sect.  li.  Secunda  eeptena  de  wU  animee, 
Huic  primse  seplenae  secunda  adjiingiior,  qos 
sepiem  liberalium  ariium  sepiena  dicitur,  quae 


Sect.  1.  Prima  uptena  di  eeptem  modi$  eruditioni$.  ^  ^^^^^  septein  viae  animae  antonomasise  appeUautur, 


Cbaldaei  et  Graeci  sapientiaro  quaerunt,  Latini 
TerlUtem  inquirunt;  illl  quaerunt  et  Inveniunt, 
quia  mores  cum  scientla  componuni;  isti  inquirunt 
•t  non  inTenlunt,  quia  disputatlonls  potios  cavilla* 
tioni  quam  veritatis  inquisitioni  insistunt.  Cavillosa 
Tero  dlsputaiio  ingenium  exercendo  exciiat,  In 
qua  si  moraro  fecerit  obtundit  et  fascinat :  qtiod 
qoldem  in  invlo  et  non  in  via  veriuiis  hebes  et  pai- 
panserrat;  Teritatis  autein  inquisitio  cotis  vice 
elarom  ingeniuin  et  subtile  reddit :  in  viam  regiam 
roentem  dirigit,  mentis  oculos  ad  ardua  eiigit.  Et 
lieot  bisce  ocuiis  quandoque  quaedam  aperiantur 
qqae  latuerunt ,  aJbuc  taiuen  uiulta  lateiit,  qiiae 


in  quibus  humanus  animus  libere  eruditur,  ei  a 
curis  servilibus  liberatur.  Harum  autem  aeptem  ar« 
tiom  gramniatica  In  eruditionem  priina  pontUir, 
qoia  per  eam  recte  loqui  instruimor  per  dialecticam 
rationabiliter,  per  rlieloricam  ornate,  per  ariibme- 
licam  vero  docemur  res  propter  muiUtudinem  divi- 
dere,  per  miisicam  dissona  cousona  reddere,  per 
geomeiriam  de  inaniualibus  aiqualia  facere,  per 
astrouoiniuin  signa,  lempora  el  teinporalia  distin- 
guere,  et  de  teniporibus  et  leujporaUbus  qoaedam 
futitra  prope  posita  praesignare. 

Et  notandutn  quod  in  bis  scientiis  esi  doleedo 
niaxiina  utililas  in  virtoie  per  scientias  acquisita; 


comprehendi  non  possunt,  vel  subiiliiate,  quia  seii-  d  sex  vero  modis  coloraius   in  utriusque  mistura  : 


sumlefl^ugiunt ;  vel  obscuritaie,  quia  nec  studium 
iiec  ingenium  admittunt ;  vel  immensitaie,  quia 
rationem  et  intelleclum  excedunt.  Hinc  est  igitur 
qood  divina  qoaedam  sunt  qoae  In  manifestaiiouem 
Teniunt  et  ad  cognilionem  se  exponunt.  Sed  quo- 
iiiam  sobtilla,  dlfiicilia  etardua  sunt,  lanquam  iii- 
scrutabilia  fere  omnes  praitermiitunt.  Haec  prima 
rerom  principla,  id  est  rerum  causae  laientes  et 
eognitiones  dicontur,  De  qoibus  prsclara  Cbaldaeo* 
rom  Untum  scripu  ad  majorem  Teriutis  evlden- 
liam  scruuniur.  Alia  Tero  quaedam  divina  Um  pro- 
fooda,  Um  occulia,  tam  intima  etomnino  Impene* 
tnbilia  sunt,  ut  nuila  ratione  scrutari,  nullo  Intel- 
tocto  percipl,  Aulla  sapieniia  investigari  possint. 


prinius  niodus  est  idioina,  id  est  proprieUs  inven- 
tionis  in  serinonibus:  secuudus  elegaus  composiiio 
Iti  conjunctis  diciionibus  ;  tertius  in  sensu  et  sen- 
lentia  scheina,  id  esl  deier.tabilis  ornatus :  quartus 
lepor  iirbanus  in  pronuntiationibus,  id  est  suavis 
pronuntiaiio  et  faceu,  sensui  conciuna  et  auditori- 
bus  jucunda  :  quintus  apologus,  qui  esi  sermo 
causa  dileciionis  induclus,  totus  ethicos :  sextus 
proverbiuin  quod  est  constans  sententlae  compett- 
dium  ethicum  et  docile  reddens  ingenium.  His  igiiur 
scx  modis  Id  est  sex  colorom  formis,  oinnes  Scripuirae 
quadam  dulcedlnecolorantur,  et  mores  per  artes  gra- 
dientium  reformanUr.  Istae  sepUm  discipnn»,  sapicn- 
ter  cou^ideraiitii  septem  suut  vix  animae  in  vitae  et 


949 

moniin  bonesiate 

gniromaiieae  recte  ingredUur,  el  per  eam  gradiiur, 
qiiando  post  rectam  locutionem  vitae  et  morom  se- 
quitur  a^iiiitatem.  Quid  enim  prodest  grammatico 
regulartter  proferre  et  enormem  vitae  grbbum 
•ferre  ?  Quid  confert  dialectico,  proposilionum  pro- 
blemata  scire  et  mores  ainbiguos  et  failaces  ba-' 
berc?  Ille  ergoaequam  dialecticae  viam  sequitur»  et 
tam  opere  quam  serinone  veraciter  argiiinentatur, 
qui  veruin  a  falso,  rectum  a  curvo  dividendo  raiio* 
cinalur.  Quld  prodest  rbetorico,  eloqnenliae  pom« 
posiiate,  verborum  urbanitate  gloriari,  etlingna 
mercenaria  uti?Hic  ergo  in  via  recia  rbetoricig 
▼esligiis  incedit,  qui  lingna  censoria  rotuuda  audi- 
lores  persuadendo  commonefacit,  et  de  jure  stricio 


DE    SEPTEM  SEPTESilS. 


990 


gramroaticus   namqiie  viani  A  de  qua  IXominus:  Ego  tum  ida,  vefitas  H  mia  {Joan. 

xiv) ;  via  in  exeroplo,  verltaa  in  promiaso,  viu  ia 
prsemio,  vel  via  ad  se,  verltas  ex  se,  vita  iu  se. 
Sbct.  III.  Tertia  $eplena  de  sepiem  (eneUrie  aaimfg^ 
Teriia  septena  septem  feDestrarum  animae  in 
bumano  capite  dicitur,  per  quas  in  praBmissas 
sepienas  mensanimi  digredttur  et  regreditur ;  di«* 
grediiur» exteriora  qQscque  per  raiionem  discemeDS ; 
regreditur,  interius  illa  animae  denuntians.  Qu»  si 
mala  fuerint,  animum  tristem,  si  bona,  biiarein 
reddunt.  £x  malis  propriis  sive  alienis  orltur  pas- 
sio,  ex  alieois  compassio ;  ex  bonis  propriis  per- 
passio,  ex  alienls  iovidiae  detractio.  Si  enim  animua 
adversis  iDclinatur  ad  mcBstitiam,  At  passio  quaa 
laedit  aoioium  inierius,  affligens  corpus  extcrius; 


in  aeqnum  revocando  instruit.    Sic  igitur  trivium  ^  si  autem  movetur  animus  ex  prosperis  ad  laetiiiam, 

eloquentem  reddlt,  et  ad  virtutes  vias  construiL 

Qutd  prodest  per  aritbmeticam  numerare,  et  digi* 

los  elcalculos  avaritiae  commodare?  Recte  ergo 

^iam  arithineticae,  id  est  virtuosam  numerl  viam, 

ingredilur,  qui  per  quinarium  Moysis  Pentateucbum 

et  ejus  mysterium  aggredilur,  per  denariuiu  Deca- 

loguni  complectitur,  per  binariuin  Vetus  et  Novum 

Testamentum  fldeliter  ampleciitur  :  qui  per  omnes 

nomeros  adjieiendo,  moniendo,  dividendo,  rouiti- 

plicando,  historiam,  allegoriam,  tropologiam,  et 

anagogen  fldellter  complectitur.  Quid  confert  uni- 

flco,  per  graves  et  acutos  concentus  disparem  so- 

nam  consonom  reddere,  et  monim  concordia  ca- 

rerc?  Ilie  ergounincalem  viam  arripit,  quf  viiam 

voci  consonaro  reddit.  Quid  interest  nosira,  multi- 

modas  figuras  et  areas,  podismo,   radio,  liiuo,  et 

embado  scire  dividere,  si  nolumus  cum  fratre  di- 

videre?  Quid,  si  scimus  per  dianietrum  circulum, 

per  circulum  diametntm,  per  utrumque  circuli  ar- 

eam  iiivenire,  et  animum  nuUo  mensurae  modo  re- 

gere?  Is  igitur  geometricalem  viam  aequis  mensurae 

passibus  incedit,  qui  in  sesobrietatem,in  alios  mo- 

dum  et  mensuraiu  usqqequaque  custodit.   Quid 

leflDrt  do«entis  cceli  situm  et  faabitudines  stelhirum 

iD  aatrolablo  conslderare,  et  sibi  minime  providere? 

quid,  si  scimus  per  boroscopuin,  per  selis  et  lunaa 

eoitum  et  oppositum  aliquid  prxnoscere  et  eum  qui 

baec  fecit  nolumus  cognoscere  ?  Quld  valet  numen 


flt  perpassio,  id  est  quaedam  procul  a  passione  com- 
motio.  De  septem  vero  fenestris  animae  seu  seDsibus* 
qui  vigent  in  capite,  sciendum  est,  qaanto  vim 
suam  potentlus  eorum  exerlt  quisque,  Unto  majo- 
rem  vim  igneam  intra  se  probatur  continere  :  de 
prima  cerebrl  parte  vis  aoimalis  ignis  in  ministerio 
per  senstts  diversos  diffunditur :  ad  oeulos  pervisum, 
ad  aures  per  audiium,  ad  nares  per  olfactum,  ad  os 
per  gustum,  ad  omne  corpus  per  tactum  ministra- 
tur.  Qui  quidem  sensus  seu  fenestra^  quo  cerebro 
viciniores,  eo  probaniur  potentiores :  oeuli  prope 
cerebrumfaciles,  potentes  ad  contemplanduin.  In 
ictu ,  sic  aera  spatiosnm  transvoiant  ut  ad  ca»ii ' 

,  celsa  sui  visus  acumen  per  fenestras   transmit- 

'  tanu 

Aures  a  cerebro  oculis  remoiiores  minus  visa 
vim  suam  exteuduDi ;  nares  pncdictis  minus,  sed 
aliis  longius  sensum  suum  porrigunt ;  gustu§  extra 
08  nuuquam  progreditur,  intra  tameo  majori  quani 
tactus  subtilltate  fertur,  levia,  aspera,  calida,  fri- 
gida,  sicca,  humida,  dura,  mollia,  sicut  tactos  dis- 
cerntt,  sed  in  saporibus  alios  excedit.  Tactus  vero 
caeteris  absirusior  nil  nisi  palpando  percipii,  et 
ideo  pbysicus  non  animae  fenestram,  sed  nuntinm 
caecum  dicii.  Inter  bas  septein  animae  fenestras, 
principaies  Tenestr»,  oculi,  os  et  aures  dicuntur, 
ut  in  libro  beati  Hilarii  legitur  :  Sicut  aninms  in 
scriptura  per  visum  ad  litteras,  per  litteras  ad 


aolis  admirari  et  potestatem  Duinipotentis  non  ve-  d  verba»  et  inde  ad  intellectum  pervenit :  sic  in  ser- 


nerari  ?  lile  ergo  viam  sideream  arripere,  incedere 
et  permeare  nititur,  qui  postpositis  temporaiibus, 
de  virtute  in  virtutem  rapitur ,  et  virtutum  gradi- 
bus  ascendendo,  Deum  in  Sion  contemplatur.  Sic 
igituranimus  erudientis  per  bas  septem  trivii  et 
quadrivii  vias  eloquentiaro  et  sapientiam  adipisci- 
mr,  et  anima  cujuslibet  In  iisdem  viis  et  iisdem 
modis,  quibus  dictum  est,  sui  reformatlonero  et 
Dccessum  ad  Deum  consequiiur.  Per  bas  igitur 
aniinae  vias  arttficiosas  percipiuniur  uuiversa;  viae 
Domini,  sciiicet  misericordia  ei  veritas.  Ex  mise- 
ricordia  lex  Domini,  In  qua  ainbulant  beati  iinma- 
cttlati.  in  legevero  via  mandatorum,  via  testirao- 
niorum,  via  justificalionuin  et  vla  veritatis  electiva, 


mone  per  auditum  ad  verba,  inde  ad  intellectum, 
per  quem  animus  rerum  qualilates,  id  est  naturas 
concipit.  Sic  igitur  naturae  Inteilectus,  intellectui 
sermo  succumbit,  quia  nec  rem  intellectus,  nec 
intellectum  sermo  plene  percipit;  minus  eoim  lo- 
qui  possumus  quam  intelligiinus,  minus  intelligi- 
mus  quam  res  se  babeat  pro  ejus  qualitatlbus  :  et 
notandum  quia  ore  et  mente  legimus,  quo  cognos- 
cimus  quod  Deus  nobiscum  loquitur,  ore  et  mente 
oramus,  qua  credimus  quia  Deo  reconcillamur.  Has 
ergo  feueslrae  si  diaboio  claudaotur,  8i.Deo  aperi- 
antur,  anima  in  pracscriptas  vias  sapienter  egredi- 
tur,  ne  sxculi  vanitattbus  detineatur,  qu»  Dei 
sunt  et  de  Deo  circumspectluscoctemplatur,et  siaia 


tffil  JDAI€«IS  SARESBBRIcmSIS 

wwirnnodamfuicfigiiiUohemelreroriiiaiioneoidigre-  A  Hgit.  lcleo.  . 


sie  emiT  tfesci^it 


9o% 

Inietli^eniim 


diliir.HincDoininusiid  MojrBen  :A(Unde,in(\u\u  libi  et 
vide  {Deui,  ixyi).  HineDsiTld  iNotum  fae  mihit  Oomi- 
M,  finem  meum  (PeaL  ixviii).  Uine  Jeremias  de 
Hnimti  infelice  seipsam  ignoranie  :  Sorde^  ejut  in 
pedibtt»  ejtff ,  nee  reeordata  eit  finis  iui  {Thren,  i). 
Ideni  sub  specie  feltcis  aniniae  cognoscentis  se : 
Ego  vir  vtdeni  paupertatem  meam  (Thren.  iii).  flinc 
(•regorius  de  aniina  vaganle :  Stultui  in  itinere 
amoma  prata  couipicient  obiitiicitur  quo  tendit, 
Hinc  ▼iliicns  in  Evangeliis  :  Fodere  non  valeo,  men* 
dieare  erubeecot  etc.  (Luc.  xvi).  Qni  iitique  si  fode^ 
ret,  non  meudicvs  sed  dives  esset ;  fotlere  namqoe 
esi  coiiscieiitiam  etcogitatns  scnitari,  linguam  el 
actns  sollicite  contemplari.  Iliec  igitiir  fossio  hu« 
iniiis  est  confessio ,  salnbris  compunclio ,  et  con* 
tra  onines  inimici  insidias  perfecta  fenesiraruni 
mnnKio. 

6bct.  IV«  Quarta  icptena  de  eeptem  viribue  anima:. 
Qoaria  septena  septem  virium  animas  sequituri 
qoa  ad  exteriora  qoaeqne  diriguntur,  per  quas  re» 
rnm  cognilio  evidentiiis  percipitur.  Et  licet  aninia- 
Jis  hoino  qii»  spiritus  sunt  non  percipiat,  cogiiitis 
tamen  anini»  vlribus  in  schola  disciplinarum  et 
'virituluro  exercitatis,  majorein  cognitionis  ejus  ac- 
cessum  habet.  Septem  sunt  animae  vires  in  homiiie, 
anf mus,  mens,  imaginatio,  opinio,  ratio,  intellectus 
el  memoria.  Aninius  est  animae  virtus  potestativa, 
natur»  operationibus  aoiica.  Meiis  est  vis  animi» 


B 


iotiui  Dd  eH,  et  alia  fjraeler  boe»  lntellecius  esi 
mentis  vis,  opinione  eicilala,  incorporca  circ*  cor* 
pora  comprebendens ;  inteiligvitia,  ab  intelleciti 
procedeiis,  estveruin  et  certumde  incorporeisjodi* 
cium.  Memoria  seqiiitur ,' quse  ei  imagiQatione, 
studio  et  usu  nasciiur.  Imaginatio  reruin  oblitio- 
nem  fugat  et  menioriam  reparat ;  studium  per  inge- 
nii  eiercilium  meinoriam  eicftat ;  usus  oinnia  .el 
nova  et  velera  flrniiter  memorat.  Et  esl  inemarla 
vls  airniia*,  qua  prius  cognita  rinniter  retinet.  Sic 
Igitnr  isiis  virtualibiis,  septein  actionibus  ad  animas 
notitiain  cum  iiitelligentia  ascendere  possumiis. 
Istae  namque  vires  ita  coeunt  in  subsiantiam  qiiod 
nna  sunt  anima.  Ad  baec  auteiii  evideniins  fisten- 
denduni,  dicit  Mcrcurius  Hermes  :  Sapientia  diciiur 
mater  ptychei^  Endelicheia  quasi  endon  elicbeia,  id 
e^  wternitatii  fHia,  scilicet  snpienlia  creavit  psy- 
chen,  id  est  animam,  daus  ei  a  se,  non  de  se,  ra- 
lionem,  Intclligentiain  et  inimortalilatein ;  nndc 
anitna  ab  officio  animandi,  id  est  vivificandi»  dici- 
'tur;etsic  scilicet  inulliinodse  ejus  vires,  niodus 
ejus  comprehendendi  niultiplei ;  nnde  Plato  de 
compositione  animae  tractans,  dicit  earn  conslare 
ei  eodein  etdiverso;  ex  individiia  et  dividna  sub- 
staniia,  Et  dicit  scilicet,  et  eodem,  referens  ad  il- 
iuin  nioduni  coinprebendendi ,  quo  coinniuniter 
uniendo  coinprelmndit  iiiuila;  ex  diveno ,  reiuWi 
ad  iiu)dum  coinprehendendi  singiilaria ;  ex  indiw- 


sensuuni  officio  se  excitans,  et  quae  senliendi  pas-  q  dua  iubnantin,   ad  moduin  compreheNdendi  rein 

fcio  vel  actio  cuique  sensui  subjecta  hil  deliberans. 

Haec  vis  intellectus  exordium  priinum  concipit,  ei 

sic  excessum  suuin  ad  rei   cognitionem   eiiendit ; 

iinde.alibi :  Meng  at  tdi  animi,  inteiiectum  formam 

et  inteliigenliam  conttitueiti.  iiniiginatio  est  vis  ani- 

mae  qua  percipimus  figuram  et  colorem  rei  abdeniis 

et  visa^y  quae  ei  sensibus  oritiir,  et  ei  visu  pr«ci- 

pue.  Sensusquaesunt  deprehendit;  imaginatio  vero 

qo£  suntetquue  non  sunt  percipii.  Necessaria  est 

iniDginatio  homini,  ne  rem  tradat  oblivioni.  Opiiiio 

veroquandoque  ex  sensu,  quandoqiie  ex  imagina- 

tionc  oritnr.  Gum  eniin  aniina  visus*  insiruniento 

vel  ima^rinalione  iiiaiur,  et  pntet  rein  et   aiiud,  et 

alilcr,  ei  alio  modo  esse  quam  sit,  h:ec  opinio  falsa 


formaliter  et  itninutabiliter ;  ex  ditiduaf  ad  mediiin 
coinpfehendendi,  modo  compositi  rem  maleriaiiler 
et  niiilabililer.  Ex  tali  ejiis  compositione  Dorothens 
eain  sic  describil  :  Aiifmcf,  eet  quoddam  virtuaie  to- 
tum,  ex  iilii  comprehendendi  viriutibui  compoiitum, 
Hiiic  Plnio  in  Ph:edone  :  Animaetii  incorporea  iil , 
ad  iimititudinem  tamen  corporii  quodam  modo  effi- 
giata  cit.  CApxn  ejns  immorialilas ;  oculi,  ratio  et 
intellrgentia.  Raiio  est  vis  Innrila  aiiiino,  unionem 
ei  diOercnliam  iii  rcbiis  coiiiprehendens,  dtscreiio 
vero  usu  el  experientia  rerum  temporalium  com- 
parata,  cauiela;  uiide  discrciio  diversoruni  crefii 
dicitur.  In  libro  vero  Electionis  iiivenltur  seriptom 
de  modo  aciionuni  ejus  sensualiiim.  Anima  quan* 


dicitur;  si  Aucluat  el  nescit,  an  sit  ita   necne,  vc-  D  doque  per  seipsniii,  quandoque   corporeo  instru- 


Tum  tamcn  ciptorans,  vera  opinio  dicitur.  Ideo  sic 
tlcscribllur  :  Opinio  ett  vei  de  rebui  falium  anitnm 
judicium  vel  verum,  flucluani  el  incertunii  Ralio  ex 
vcra  opinione  nasciiur  hocce  modo :  cuin  veruin  in- 
certuro  iluctuat,  et  poslea  discussionibus  confirma- 
tnry  (ll  ralio;  et  est  ralio  discretus  aniini  intLMtiis, 
qiiod  verum  est^el  certum  a  falso  et  inccrto  disccr- 
nens.  Intelleclus  vero  ex  ralione  oritur  hoc  modo  : 
ratio  namque  formas  maleriac  admistas  compre- 
bcndit,  et  ideo  rernm  vcritatein  iion  pcrcipit,  sed 
discernit  et  inquiri^;  el  cum  longo  rationis  labore 
ct  roagna  Industria  forniarum  veritas  inquiritur, 
inde  intelligentia  nascitur,  quae  formam  a  materia 
abHtrahity  et  sine  omni  partiuni  composilione  intel- 


nienlo  i^es  comprehendit ;  coiilurinat  eniui  se  sois 
adco  instruineiitis,  ut,  quale  fnerit  instrunieniuiiiy 
rcs  ipsas  iiiodo  coiisiinili  comprebendut,  ut  si  viiro 
interposito  litieras  inspexeris;  cujuscunqiie  coloris 
sit  vitrum,  litteras  libi  videre  videaris.  Anima 
naroque  imniisia  esi  spiritui  tenuissimo  per  arie- 
rias  diffijso,  fta  scilicct  ut  spiriius  ille  sit  veliicu- 
luni  aninuT,  et  illius  spirftus  vehiculum  sit  sanguis. 
Dirigitur  arleria  quaedam  illo  spirilu  plena,  ad  ocu- 
los  divisa.  ille  spiritus  corporeos  insirunienlmn 
est  nninix,  per  quod  videndi  sensum  exercel;  cuiu 
autein  aliquod  obslaculum  invenit,  repercuiitur, 
ideoadpcrpendendum  quod  ob&talanimaexclutor. 
Similiter  {^piritus  ille  pcr  duas  arterias  ad  aures> 


«SS  1>E  SEnm  SEPTENfS  ,  IHtf 

Hlirecus  diiTiisus,  aniiBseftlintlrufiienHini  audien- A  |M>9<^io't^  inleUigau  Haec  yts  fnleiiifenlia  dicitar 


di^  voce  reperculiUir»  ideoque  anima  ad  discernen- 
dum  sonum  exciiaittr.  Sie  spiritus  per  arterias  ad 
nares  diffusus,  instramenlum  est  odorandi »  et  sic- 
iit  anditns  flt  in  aere  tenuissiroo*  sic  odoraius  in 
4iere  spisso  et  ex  se  fumoso^ideo  ex  romositate 
spiriius  urdaiur»  et  anima  ad  illius  fumosiiatis 
«dorem  coinprehendendum  excitatur.  Sic  ulitur 
anima  spiritu  diffuso  per  arierias  directas  ad  pala-^' 
turo»  qood  est  spongiosum.  Gum  aulem  iuimor  pala* 
ium  snbintrat»  spiritns  lardatnr,  et  anima  ad  gn« 
etandnm  etcitatar*  Spiritu  quoqiie  per  inedullas 
diffuse  mitur  nniroa  pro  instrumento ;  cum  enim 
«olidum  aliquod  corpori  obstal,  spiritus  lardatur. 


qiiae  solius  Dei  est,  et  practer  boc*  Differt  auiem  t 
disciplina,  quia.  baec  immutabiliier  rerom  formas 
utex  pariibus  compositas  considerat ;  inieiJigentit 
Tero  sineomni  partiiim  compositiooecomprehendit»' 

Sect.  V.  QHinla  ^eptena  de  teptem  tirtulibui  quibu$ 
anima  imitilwr, 
Quinia  soptena  gradiiiiiii  septem  virtuium  prae» 
diciis  adjungiliir,  quibus  aniina  innixa,  vicinius 
divinaspeculaiiir.  Scptem  suntvirtules  quas  pariunt 
sepiem  doiin  Spiriius  sancti.  llcc  autem  dona  sunt 
primi  niotus  in  corde,  quasi  quxdam  virlutum  se- 
mina  sup«;r  lerram  cordis^  nosirl  jactata ;  virtutes 
vero  qnasi  segetes  ex  ipsis  consurgunt :  quae  qui- 
dam  boni  eflecius  donoruin  sunt ;  unde  Joannes  in 


el  anima  ad  tangendum  excitatnr.   Utitur  itaqiie  ,.,,... 

1  •  ^    ^  .-  -  ««««•  ^^A  B  Apocaiypsi  :  r  lat  teptem  iptrilut  discurrentet  ante 

anima  circa  oculos  VI  ignea;circa  auresaerea,  sed  ^   j      ^*        .  .  ,.         ^  C  .  . 

«.^c  ..r..    aoA  cni.^.  ^t  rM.m^  •      «*''^«»'»  ^^»»""  (^P^^'  >')•  Sp»nius  dicunlur,  id  est 


pnra;  circa  nares  aorea,  sed  spissa  et  fomosa; 
circa  palatum  vi  aqiiea»  circa  inedullas  terrea,  se* 
eundttin  ordiiiem  quaiuor  elementorom,  et  euiii 
allior  ei  sublilior  slt  spiritus,  qui  ad  oculos  dirigi* 
lur»  ideo  velocior  ei  aculior  est  vis  visus  quam 
auditus;  unde  fit  ut  coruscaliones  prlus  videamiis 
qnam  tonitriia  audlamuB ,  cum  tamen  simul  fianti 
Qttaeritor,ciim  subtilior  sit  spiritus  qui  ad  oculos  qunm 
qui  ad  aures  dirigflur,  quare  visus  nil  nisi  grossum 
el  lerrenm  coniprebendal,  auditus  vocem  ex  aere 
lenuissimo  conslantein  sentiai.  Dicimns  quod  hoc 
facil  radiorum  direclio  per  oculos,  qui  adeo  siib* 
tiKs  est  et  acutus  quod  aer  ei  cednt,  nec  aliquid  el 


aspirationcsqu.neprxceiiunl  vinutes,  et  sunt  dona 
tamen  et  non  inerila  ;  viriuies  Yf*ro  sunt  et  dona  et 
roeriia.  In  illis  vero  operalur  Deus  sine  nobis ,  in 
istisoperalurnobiscuin.  Sunt  igilur  sepieni  viriutes 
qua$i  sepiiformis  gralix  gradiis,  quibus  aniina  as- 
cendendo  contemplalur  diviiiius.  Priinus  gradus  est 
bumilius  ex  timore  Domini  quiest  inilium  sapien» 
tiae,  oriensqoe  superbiam  deprimit ;  secundus  gra- 
dus,  mansueliido,  ex  spiritu  pietalis  nascitur,  invi- 
diam  cmnpriinens;  terlius  gradus,  paiientia,  ex 
spirilu  scicnliae  gignilur,  iram  vincens  ;  quartus, 
gradus,  inslantia  boni  operis  seu  persevcrantia  ex. 


obstat  nisi  quod  grossum  sit,  quod   e!  termlmim  c  *»*"*' ^"    fortiludinis,  acediam  suffocans  ;   quinius 


slainat  :  aures  vero  et  cxieri  sensus  non  sentiunt, 
iiisi  de  proximo  obstaculum  invenianl.  IIermes 
Mercurius  :  Est  auiein  in  prima  pnrle  cnpiiis,  in 
celluki  qu»  dicitur  phantastica,  spirilus  qitidam 
sublilior  et  agilior  spirilu  per  arierins  diffnso.  Gum 
nutem  anima  illo  spiritn  ulatur  pro  instruinenlo  : 
re  al>sente  formam  coniprehendit  In  materia.  Hacc 
vis  aniinae  iinaginatio  dicilur.  Differt  a  sensu,  quia 
scnsus  re  pnesente  forniam  comprehendit  in  maie- 
ria.  Imaginatio  vero  re  absente,  et  iia  confuse, 
qiiia  non  discrete.  In  hac  eadein  celUita  qiioque 
spiritus  ille  fit  tenuior  et  subiilior,  et  cuni  eo  ani- 
ina  utalur,  formas  materiae  admistas  comprebcn- 
dit,  nec  tamen  rernni  verltntem  pcrciplt,  sed  dis* 


gradus,  largitas  sive  misericordia,  exspirilu  coosi^ 
lii,  avarlliaindeprimens;  8exiusgradus,parcimonia 
sive  absruieniia,exspiritiiinteliigentiaef  gastrimar- 
giam  vincens  ;  septimtis  gradiis,  cordis  munditia  ex 
spiriiu  sapientise,  philargyriain  periniens.  £t  do« 
laiuliiiu  qiiod  virtuium  alios  sunt  nalurales«  ali^e 
meritoriie»  quae  majorls  merili  suiit  quain  oaturales, 
/|uia  naiuralis  virtus  potesl  in  homiiie  cum  vitio 
natur»  cohabitare,  ui  poteutia  cum  carnis  fragili- 
4ate,  pudicitia  cnm  ciipidilate.  Quia  ergo  patiens 
vel  casius  vitio  natur«  peecal,  pcenitendo  etorando 
ciim  Paulo  dicat :  Jam  non  ego  operor  iltud  ;  ud 
qkod  in  me  katitat  {liom^  xvii).  Per  has  igitur  sep^ 
lein  virtutes  nieritorias,  sepieni  aniiuaK  vires  refor^ 


ccrnit  et  inquirii.  Maieria  namque  coiifiindit,  ne  ^  mantur«Peripsas,ettanquamperseptiformis  grati» 


formarum  verltas  circa  eam  comprebendi  possif, 
Haec  vis  aniniae  ratio  dicitur,  et  tunc  cellula  illa 
raiioiiaiis. 

Ifi  media  vero  parle  capttis,  in  ceilula  qnae  dici* 
lur  inielfectualls  aniiua,  cuin  simplex  tum  immu- 
tabiJis,  ad  sunm  qnoque  iininotabilitatem  se  reciplt, 
et  rerum  fbrmas  extra  materiam  in  sna  immiitabi* 
liiate  considerat.  Haec  vis  animae  dtsctplina  voca^ 
lur,  quia  per  disciplinain  et  doctrinam  ad  hanc 
forinarum  considcrationein  venilur.  In  cadein  vero 
celittla,  qua  anima  formas  reriiin  in  sua  simplici- 
tate  considerai,  se  ipsa  utens  pro  instruinento,  ita 
scilicet  ut  formain  circuli  iion  soUiin  a  materia 
jtbstruliat,  vcrumetiamet  sineomni  p  irdum  co:n- 


gradus  ascendendo  siispenduntur.  El  ita  anima 
septiformis  gratias  Splritu  diice,  Deum  vicinius  eon« 
lemplatur.  Itaque,  ut  aheatoGregoriopercipitur,  sie 
aniiuagradatim  ascendendo  reformntur,  sic  coniem-» 
plando  ad  ineffafoilem  diviiue  cognltionis  aeoessuro 
usquecondttcitur.  lniprimo,  seilicethomilt;aitsgradtt 
spiiitus  limoris  Domini  animttm  preinit,  ne  deprae- 
snmentibus  superbiat,  sed  illum  de  i^perandoruro 
ferculis  mternorum  conforiat ;  in  secundo,  scilicet 
inansuetudinlsgradu,  spirltus  pietatis  mentis  intinm 
occupat,  ut  ipsam  operibusinisericordiae  repleat;  in 
tertio,  scilicct  patienttft  gradu,  spiritus  scientiae 
imnginationem  reformat,  uimentem  consoiidel;  in 
quario,  id  est  perseveranii»  boni  operisgrado^spi» 


m  JOANmS  SARESBBMQISiS 

rims  fbrtiiodiiiis,  d«n  adTersiUCem  ab  animo  pro*  A  gratia  oriimr  ia 


m 


pelHt,  menti  ex  opinione  fluctnanti  rationis  confl- 
dentiam  apponit ;  in  qointo,  scilicet  largitatis  gradu, 
spiriius  consilii,  dum  rationem,  prsecipitem  esse 
proliiliet,  animuro  et  mentem  aolatii  flrmiiudine  re» 
plet ;  in  aexto,  id  eat  parcimoni»  gradu,  spiriiua 
intellectus  mentis  intellectum  reficiendo  penetrat, 
el  peneirando  tenebras  ejus  illustrat ;  in  septimo» 
scilicel  cordis  muudiliae  gradu,  spiritus  sapientios 
mcmoriam  in  boniscommemorandisrerormai,  etad 
aiternae  vcritatis  contemplationem  et  deleclalionem 
coiisolidat.  Sic  igiiur  anima,  si  septem  viriutum 
gradibus  ascendendo  innitatur,  in  septem  tiribus 
suis  per  sepliroi*mem  gratiam  reformatur. 

Sect.  VI.  Sexta  $eplena  de  eeptem  generibu$  contem» 
plalionii. 
Seita  sepiena  de  septem  generibus  conlempIa« 
tionls  sequilur,  in  quibus  anima  requiescens  jucun- 
dius  immoratur.  Septem  snnt  contemplationis  ge- 
nera,  meditalio,  soliloquium,  circumspectio,  ascen- 
sio,  revelatio,  emissio,  inspiratio.  Meditaiio  est  in 
eonsilio  frequens  cogitatio,  quae  causam  et  orlginem, 
modum  et  uiiliiatem  uniuscujusque  rei  prudenter 
invesiigat.  Meditatio  principium  sumit  a  lectionis 
scrntatione;  nullis  stringitur  regulis  vel  praecepiis 
lectionis;  delectatur  enim  quodam  aperio  spalio 
decurrere,  ubi  iiberam  aflDgnt  rationem  veritalis 
contemplands,  et  nunc  has  nunc  illas  rerum  causas 
persiringere,  nunc  autem  profunda  qn^^I"®  pene- 
trare ,  nHiil  anceps ,  niliil  obscurum  relinqnere.  ^ 
Principium  ergo  doctrinae  in  1eclione,consuminatio 
in  lectionis  scruiatione ,  contemplalio  in  scruta- 
lionis  medilatione.Trimodum  vero  medilationis  est 
genus,  unum  consial  In  spcculaiione  morum,  aliud 
inscrutatione  mandatorum,  tertium  in  investigatione 
divinorum  operum ,  et  ita  fit  contemplationis  exor- 
diom.Cnm  enimanimusaScripturarum  nieditatione 
n  orationcm,  ab  oralione  in  lectionem  digrediiur» 
miseriam  praesentium ,  poenam  damnaionim  et 
praemia  jttstorum  vere  contemplatur.  Deinde  praH 
mrorum  amore  tractus  et  poenarum  tlmore  tactus» 
descendit  ad  suoruro  memoriam  delictorum.  Qui 
dam  culpam  propriam  cognoscit,  aliena  ignoscit , 
ei  ideo  post  memoriam  delictorum  descendit  ad 


excitator  in  devotionero,  ex  oratioiie  formatiir  m 
bonam  voluntatem*  Compunctlo  tn  fletom  misera^ 
bliemerumpit,  devotio  mentem  ad  coelesiia  erigit  ^ 
bona  voluntas  ad  opus  celeriier  tendit ;  flotos  vero 
miserabilis  misericordem  Dominum  expciit.  Mens 
erecta  cordis  ima  praecurrit ,  bon»  volonlatia  opus 
ipsius  hominis  contemptum  osiendit.  De  Oetu  vero 
roisenibili  Proplieu  dicit :  Exaudivit  Dominus  vo- 
eem  flelni  ntei.  {Psai.  \u)  Hic  fietus,  id  ea  lacry- 
maruiii  pro  peccaiis  emissio ,  non  nobis,  sed  voeem 
habent  Deo.  Et  hic  fletus  est  uiilis  et  pius ;  pios 
vero  fletus  et  inutilis  fit  pro  morte  parentum  ,  nee 
pius  nec  utilis,  pro  ainissione  temporalium  bonoruni* 
De  ineiite  autem  erecu,  quae  conscientia  ima  dis^ 
B  quirit,  sapientia  in  tripode  Apollinis  sic  describil  i 
Yerbum  de  codo  de$eendit ;  notie  elytoe,  {gnoihi 

seauion,) 

id  est  nosce  te  ipsum.  Tripos  Apollinis  :  irlplev 
sapientiae  intellectus,  hisiorialis,  mysticus  et  mo- 
ralis.  Per  historialem  homo  exterior  interiori  con- 
descendit;  per  mysticuni  homo  inlerior  secreta 
cordis,  id  est  meiilem  et  conscientiam  scmtaiur  et 
disculit;  per  moralem,  unde  sit,  quid,  et  ad  quid, 
agnoscil;  unde  sit,  ex  materia  figuli,  id  estex  limo 
terrae;  quidsil,  vas  scilicet  fictile»  sed  timendum 
nefiat  vasconluineliae;  ad  quid,  ut  revertatur  in 
pulverem  terrae.  Hinc  iob  se  in  pulvere  sedere  et 
dormire  dicit  {Job  xlii).  In  pulvere  sedet  et  dor* 
niit  qui  in  muiabllium  ievitale  sopitus,  nisi  magno 
labore  surgere  nequit.  Hinc  David  mane  floreat 
{Ptal.Lxixix) ,  et  tuncmane,  id  est,  in  pueriiia  et  in 
Juveiitute  fioret ,  sed  in  vespere,  id  est  in  morte  de- 
eidit,  indural  in  cadavere,  arescil  in  pulvercy  quia 
post  hominem  cadavcr,  post  cadaver  vermis,  post 
vermem  eflicitur  cinis.  Sic  igilur  sapientia  in  tripode 
boniinis  conditionem,  mutabiliiatem  innotescit»  et 
sui  contemptum  evidentius  exprimit. 

Tertia  species  contemplationis.  Gircumspectio 
nomen  esi  aequivocatum  ad  dtio.  Circumspectio 
namque,  species  prudentiae,  dicitur  provida  geren- 
dorum  vel  sermonum  cautela.  Cum  vero  circum- 
spectio  a  conlemplatione  specificatur,  auimi  explo- 
ratio  dicitur,  qua  animus  iniellectu,  consrlio  et  de- 


coropassionem  proximoruro.  In  meditatione  Scrip-  D  '^^^"  '"^^^  mundana  contemplalur.  Aniiuus  namque 

turarum  saepius  laboramus,  timentes  ne  prxmium 

Jttstorum  amittamus  ;  in  memoria  delictorum  ge- 

mimus,  ne  cum  damnatis  simus ,  in  compassioiie 

proximoruni,  ut  bonum  opus  diligamus.  Slc  igitur 

cum  tola  menlis  tranquillitate  mediiando  oramus 

vel  legimus,  in  contemplatione  quiescimus. 

Soliloquium  sequitur,  quod  esl  alicojus  ad  se  et 
de  se  soluin  eloquiuro  ,  ipsius  hominis  generans 
contemptum.  Soliloquium  dicitur,  quiajlr  se  solum 
alloquitur,  id  est  cum  liomo  inlerior  ab  exteriori 
non  turbetttr»  sed  cordis  secrela  rimatur,  mcntem 
et  conscienUam  obisui  conlemptum  considerat  et 
specuhiittr.  Soliloquium  vero  tribos  fit  modis ,  ex 
gratia  iiispiranle,   ex  medilJitionc,  ex  oralione.  £x 


intelleciu  per  mundanadiscurrit;  consilio  de  inuii- 
danis  deliberat  et  inquirit»  delectu  inter  ipsa  dis- 
ceniit  et  eligit.  Discursus  vero  animi  mnndana  con- 
cipit  mutabilia,  caduca  ei  transitoria.  Inquisiiio 
aniini  deliberans^  mundana  percipit  esse  tam  bona 
quain  mala,  licet  transitoria  et  tam  bonorum  quam 
maloruni  contraria.  Electiva  consilii  disoretio  a  ma- 
lis  dividit  bona,  inter  bona^  eligit  putioria,  inter 
adversa,  si  vitari  nequeunt,  mintis  nociva,  oode 
Terentitts(Ad.  lY,  7,  21): 

fta  vita  e$t  kominum  quasi  cum  luda$  teeterU; 
Si  illudf  quod  maxime  opu$  est  jflciu^  non  cadit, 
lUud  quod  cecidii  forte^  id  arte  ui  corrigas, 

llis  igitur  tribus  viribus  animus  utalur,  nt  drcum- 


«57 


DE  SEnEM  SEPTEraS. 


m 


8p«etias  incer  mQnclana  «peeuietur»  ne  bonorum  Alienderini  eam;  etqQliennerlteim,  beatai.  S^tem 


multiludine  lemporalium  confundatur,  ne  eorum 
Tarietate  seducaiur»  oe  multimoda  malornm  ad« 
versitate  depressus  deciplatur;  in  qua  patientin 
patienter  toleraniibus  corouam  aetemam  operatur. 
Quarta  species.  Ascensio  est  ad  immortalta  in 
excelsis  animi  digressio;  unde  Propheta:  Beatm 
viff  euju$  €$t  aHxiUum  abt  le  a»cett$ionet  in  earde 
$H0  di$po$uH  {P$al.  Lxiiiii).  Tres  sunt  ascensiones 
In  corde  suo  dispositae.  Tres  sunt  ascensiones  Ciiri- 
sti :  Ires  quoque  nostri,  prius  enim  Ciiristus  ascen" 
dit  in  montem,  deinde  in  crucem,  tandem  ad  Pa« 
trero.  In  monie  docuit  discipulos;  in  cruce  redemit 
captiTOs;  in  coelo  gloriflcavit  electos.  In  monledo- 
ctrinam  protulit  humilitatis ;  in  cruce  formam  ex- 


prtssitcharitaiis;inc(Blocoronamprabbuitfelicilatis.  ^  gloria 


•unt  arlMires  et  septem  locorum  Tarieutes.  In  vatle 
bamque  sunt  poenitentes,  in  plano  mlsericordes, 
Ia  ciTiute  diseiplinam  exeroentest  In  monie  cni- 
cem  Cbristi  baj^lantes,  mnndo  cruci0xi  In  specula 
€ontemplatlvi ;  in  Libano  pertectl  candorem  inno- 
cenli»  adeptl»  et  ad  tertlam  ceslum  rapti.  Hscsunt 
septem  mulieres  In  Isaia,  qu»  apprebendent  virum 
unnm  in  die  tila :  prlma  parii  lacrymas  et  gemitus* 
secunda  Tenialium  reatnum  saluberrimoscrociatus, 
tertia  compassionis  suaTissimos  aifectus,  quarla 
mundi»  carnls  et  peceati  odia ,  quiuta  Tiriutum  et 
regnl  coelorum  desideria,  de  sexta  orltur  ineffabiiis 
actionis  graiia,  de  septima  arcanorum  ccelestiuin 
inteiligeniia^  mentisque  mundissiinae  inconiparabilis 


In  primo  pnebuit  lumen  scieiiliae ;  in  secundo  culmen 
jtistiliae;  in  teriio  numen  gloris.Tres  sunt  nostri  ascen- 
siones,  prima  in  actu ,  secunda  in  affectu.tertia  in  lnti;i« 
lectu.  Ascensio  Tero  actualiter  triplex :  primain  con- 
fessione  culparum,  secundain  largiiioneeleemosyna* 
Tum,  terlia  in  lontemptu  diTitiaruni;  prinia  in  ope- 
ribtts  poenitentiae,  secunda  in  operibus  misericordiae, 
tertia  in  operiljus  consummat»  jusiiiiae ;  prima  me- 
retur  veniam,  secunda  gratiam,  tertia  gloriam* 
Ascensio  aflectualis  triplei ;  prima  est  ad  pe/feciam 
humiiilatem,  sccunda  ad  consummaiam  charitaiein, 
tertia  ad  conteinplationis  puritatem.  Ascensio  vero 
Inteilectualis  illumiiiat  et  imperat,  actiis  illumi* 
Datnr  et  obiemperat,  affectus  illuiuiiiat,  et  illu- 
ninatur»  et  intelleciui  obiemperat  et  actiii  im- 
perat* 

Ouinta  specles.  Revelaiio  est  occuliorum  per  sub- 
Jeciam  creaturain  divina  erudiiio.  Haec  quadrifaria 
esL  Prima  Peiro.facta  est  linteo  :  Occide,  inquit, 
maeia  ei  manduea;  ^edDeu$  mundavii,  tu  ne  cam-' 
mune  dixeri$  {Act*  x).  Secunda  facta  est  Oionysio 
inearcereposito  :  Accipe,  inqiiitChristtis,  hoeehare^ 
quod  mox  tibi  comptebo :  uua  cum  Paire  meo.  Tenia 
Uenicleo.cui  ostendit  Christus  crucem  in  coelo, 
iiocte  dicens:  In  hoc  tince.  QuarU  facta  est,  ut  Gre» 
gorius  refcrl,  cuidam  presbytero,  cui  in  sacramenU) 
altaris  revelata  est  veritas  Oominici  corporis  et 
sanguinis.  Primiis  revelationis  modus  factus  est 


Septima  species  conteffiplationis.  In  extimo  vero 
loco  prxcelsa  contemphiiionis  species  suspendiiur 
inspiratio,  quae  est  afficiens  salubriter  animum,  de 
supernis  infusio.  Itec  est  autein  quadrifaiia  :  fit 
enim  vel  ineiu  servitii,  vel  spe  praemii,  aut  amore 
lllii,  aut  affeclu  coiijugii ;  prima  fugilivum  redudt 
servum,  secumla  in  vinea  laboiantcm  angit  merce- 
narium,  tertia  filium  eastigat  el  erudit,  quaria  spo«- 
sam  sponso  copulal,  ei  ieciuio  inserit.  Inspiratio 
quoque  fil  aeterni  tiinore  supplicii,  dolore  praesentis 
exsilii,  affectu  fraiernae  compassionis,  instinctu  su- 
pernae  devolionis.  Hi  $unt  qualuor  venti  e€$li  (Ze- 
cAar.  Ti)  a  quibus  congregantur  electi  Dei.  Primos 
occidenlalis,  de  occasu  Ticiiiorum  educil  poeniten- 
'  tes;  secundus  aquilonalis  de  frigore  malitlae  mem- 
bra  mortificantis;  lertius  australis,a  calorejusiiiia 
spiritu  ferveutes;  quarlus  orientalis,  ainanies  pa« 
riute  lauquam  ab  orientali  ciaritaie  lumen  sapieii- 
tlae  per  speculum  coutemplanies.  lu  hae  igitur  con- 
lemplalione  cognitio  Dei  quiiique  modis  coiisut ; 
ex  crealura  mundi,  ex  ratione  vel  natura  animi 
ex  cognitione  diviui  eloquii,  ex  radio  contentpia- 
lionis,  ex  gaudio  feliGissim»  visionis.  De  primo  ie- 
gilor  in  Apostolo  :  IntinbUia  ip$iue  a  ereatura 
mundi  per  ea  quee  faeta  eunt  inteliecta  eonepieiuntur: 
sempitema  quoque  virtus  eju$  ac  dimnkae  (Aom.  i). 
In  secundo  plane  docet  raiio,ab  unocuncu  deseen- 
disse  principio.  De  leriio,  id  est  ex  cogniiione  di- 


ad    eruditionem ,    secundus    ad    consolationeni ,  D  ^i*"  eloquii,  noscuniur  invisibiiia  Dei  ;  unde  in 


leriius  ad  devotionem,  quartus  ad  graliaruin  actio- 
iiein. 

Seita  spccies.  Emissio  est  ad  sul  eominodum, 
divinltus  erudtta  mentis  illustralio.  Septem  sunt 
emissiones  quasi  sepiem  arborcs,  de  quibns  iii  libro 
Sapieiilias  legitur:  Qtta$i  cedru$  exattata  $um  in  Li-^ 
batio,  et  qtta$i  cjfpre$$u$  in  monte  Sion,  Qua$i  patma 
exattata  $um  in  Cade$f  et  qua$i  ptantaiio  ro$eii  in 
Jericho ;  quasi  oliva  $piran$  in  €ampi$  et  quaei  pta^ 
tanuM  juxta  aquam  in  plateie  {Eccti.  iiiv).  Prima 
est  fructus  poenitenii»,  secunda  opus  misericordiaB, 
lertia  ainor  juslitiae,  quarta  rigor  inortificaiionis, 
quinU  duleedo  coutemplationis,  sexla  gaudium  fiK> . 
turae  felicilutis,  septima  arbor  vitas  iis,  qui  appre- 


Esechiele  (Exech.  i) :  SpirituevitiBin  roti$  ;  et  Domi- 
iius  in  Evaiigelio:  Yerba  qum  ego  toquor  vobi$,  $pi» 
ritue  et  vita  eunt  {Joan.  vi).  Tria  sunt  Dei  invisibi- 
lia:  potentia,  sapieniia,  bonius.  Haec  praecipiiedi- 
viua  pagina  docet,  commendai,  suadei,  qtiaeri,  ani- 
plecti,  diligi.  De  quarlo,  id  eSl  ex  radio  coniem- 
plationis  noscunlur  inTisibilia  diTiiiae  speculalionis ; 
unde  Aposlolus  :  Videmue  nunc  per  $pecutum  in 
etnigmate^  tunc  autem  faeie  ad  faeiem  {ICor.  xiii). 
Hinc  Maniie  in  libro  Judicum  ild  usorem  dixisse 
feruir  :  HortMiiir,  ^aiii  vidimue  Deum  {Jud,  xiii). 
Uiiic  tsaias  :  l^idi  Domtattm  eedentem  $uper  eotium 
elatum  et  exaltatum  (/so.  ti).  Hiijiis  Tero  eonlem- 
piaiioiiis  tria  suot  generai  a  tribos  dvsigiiaia  ibeo* 


'i^  JOANRIS  SARESPERIEKSIS  960 

'io^sperlHo  TocalMila;  abts^iiaper  tolium(iM.TL),  Aciinda  spiriiuaUs,  lerlia  uHeUecinaUsi  tcI  prinia 

esi  sensibilis»  secunda  lotelHgibiiis,  leriia  iiilelie.- 


«II  dicium  est,  ali  eiia  per  siblluint  sic :  Eeee  $pin- 

»tu8  ihmm  sukdiften»  montet  et  tontereni  pettoi 

iransibat ;  itea  in  iplrilu  Dominus  ;  et  po$i  spmtmm 

«omm«if a,  «an  m  commotioue  bominut :  ei  po$t  fm» 

molhnem  ignit^  non  in  igne  Domintu ,  et  posi  ignem 

silnlut  ttureeiermit  (lll  Reg*  xix);  ibi  DDfnlnus.  kb 

Ezeriiiele  per  palniuin,  iia  :  Ecce  vir,  et  in  manu 

,ejnsealammM$excubitorum^  et  palmi(Euch,  xl).  Tria 

.vero  suoi  soHa:  Primiim  esi  imuni,  quando  nieits 

exlollilur  ad  itiYisibilia  iniindi ;  seeundum  elevalnm, 

qoando  eleraiur  ad  tnvisibitia  sni;  leriium  exeel- 

•  8um  ,  quaiido  subliniMur  ad  invisiDlUa  l>ei ;  hinc 

ad  sibiluin  ascendilur,  qui  divina»  graliae  suavilas 

'  dicilur.   De  hoc  sibilo  Gregpriiis  :  Sibilus  caiulot 


eiibiiis,  tdprjima  mundaoa»  seeunda  huiiwina»  ter- 
;tia  divina.  Hvc,  magi6truf&  noslrum  sequenies, 
pro  viribiis  suctincie  disiuius,  reiiqna  vero  cel* 
sius  ei  cxpolitius  vestrx  celsiludiui  commitii- 
mus. 

Sect.  VII.  Septima  tepiena  ds  teptetn  nrum  prittd- 
piit. 
Uiiima  septeoa,  id  est  septlma,  in  Ooe  collocai  ir, 
.quae  de  sepiem  rerum  prineipiis  inrau!atur.  Ui 
aoieni  de  septem  rerum  priocipiis,  id  est  de  ialeii- 
tibus  reruin  causis  sliquaiu  coguitiooem  percipia- 
mus  pauca  convenienter  praeiibaoda  suni  prius »  ut 
ait  Hermes  Mercurius  tripiex  :  Primarii  sapienies 


iattigai^  equot  miiigat,  Ei  Dominus  per  Isaiain  de  B  8^»"^  hujosroodi   ignorantiae  tenebris  obca:ratuui 


eita  peccaioris  conversione,  ei  de  Tirluie  in  Tirtu- 

lein  ascensione  :  Levabit  Dominut  tignum  in  na/t- 

ont^tts  procui ,  et  tibilabit  ad  eat  de  finibus  terra^ ; 

et  ^ceefettiwt  velociter  veniei(ha.  xi).  Per  sex  cnbi- 

'  tos  vero  activa  viia  exprimitur,  quia  sexto  die 

opera  Del  perGctnnlur.  Palmus  vero,  qui  siiper  sex 

'  eiibilos  esse  dicilur,  jam  de  septiino  esl  [dicendnm] 

-  in  quo  eontemplationis  requies  iniclligitur.  In  p»U 

ino  contemplalio,  in  maiiu  operalio,  in  digilis  tlih- 

cretio  flguralur,  et  sicui  in  painio  manus  et  digiii 

'  exienduntur,  sic  In   contemplaiione  boiia  operatio 

et  saocia  discrctio  protenduntnr  et  regnntur.  Quln- 

.  lus  modus  divinae  oognitionis  vocalur  gaudium  fe- 

•  licissimae  vistonis.  Hac  perpauci  in  prxsenti  [viia] 


videnies»  et  tam  in  aiiima  qnam  in  corpore  lan- 

guidum  el  inrirmum  perspicieutes ;  ad  utriusque 

.  reparatiooein   duas  principales  scieotias,  Iheoio- 

giam  scilicet  ad  saiutein  aoimas»  physicam  vero  ad 

saoiiatem  corporis,  prinium    excogitaveruot.    Ut 

.autem  isise  coiivenieitiius  et  facilius  addiscerea- 

.tur,  septem  liberaies  artes,  quas  postmodum  io- 

veoeroiit,  ad  iotroductiouem    illarutu   praeutise- 

runt.  Uas  igilur  oovem   scieolias    ideo   ioveite- 

runt  el  scripseruol,   ut   rerum  cogiiiiioiiefa  ba* 

bereni »  et   causas  earura  et  origiueio   percipe- 

reoi. 

Et  qitamvis  muiti  scientias  illas  legant,  rerom 
tamen  causas  et  principia  ignorant,  propler  quas 


ftilices  fruuolur,  in  qua  nimia  divini  gustus  dulce-  C  gcleoti»  fiiae  inveniae  erani.    Gst   aul^m   causa. 


,dioe  rapti,   Deum  tanium  contemplantur.  Diflfert 

•  aulem  IHc  modus  diviiue  cognitioois :  el  quarius,  lo 

iilo  eoim  animus  radio  cooiemplaiionis  illumina- 

tur«  ul  in  mundum  et  in  seipsum  cognitionis  excur- 

.sum  faciat»  et  sie  ad  invisibilia  niajoris  notionis 

recurstts  flai,  in  boc  vero  animus  splendore  lucls 

Slernae  lotus  illustralus,  perfecte  peceatum  odil, 

mundum  postponit,  seipsura  abjicil,  et  lolus  solits 

DOdus  etpropius  tn  Dominum  lendil ,  totus,  uni  Deo 

•ae  lotum  vivens;   solus,  a  materia  non^  forma; 

.propiufe,  a  circiimscripiione  omoimotla.  Hiijos  au- 

-  tem  sopremiB  eootemplationis  tria  sunt  gencra^  a 

ti  ibus  pe|-  tria  designata.  A  lob  per  suspendiutn,  ita : 


secuiidum  Mercurium,  quod  est  iiiler  prima  prin- 
^ipium  subslaotiie  oon  oecessiiaiis  ratioae  sttam 
prascedens  eifecium.  Uaec  descriptio  cooveoit  omal 
.causae  priinordiali,  idest  omni  principio.  Etdicitur 
-causa  a  cauton.^  quod  est  incendens ,  eo  qood  suciii 
eiieciuin  incendal;  ul  in  aliquam  subaUnliam 
traiiseai.  Secundum  diversos  auctores,  septem  suut 
rerum  principia  qoae  dicuiitur  causat  prlroordiales; 
secundum  Iheoiogos  unum  esl  priocipium,  Deus 
creator  omnium ;  secundum  physicos,  Uia  sunt 
principia;  materia,  forma^et  spiritus  creatus»  Id 
est  oatura;  secuodum  Mercurium  qualuor  :  iex 
astroruin,  natura,  muodus,  et  mundi  macbina.  Dc 


llegii  tutpendium  anima  mea  et  morum  oisa  mea  ^  primo  priucipio  dicitCietiiens  papa:  Cum  adconti- 
~{Job.  VII).;  a  Joanne  per  sileiuiom,  sic:  Factum  ett 
^tiUntium  in  cmlo  {Apoc.  vni):  a  Saiomone  per  som- 
iiiiiin,  ui  In  Canticis  sponsa.  Ego  dormio  ei  cor 
.  mtftim  Vf0i/a(  (Con£.  V).  Prinium  geiius  est  puritaiis, 
seciindomchahiatis,  terliom  fdtciuiis.  lo  primo 
priHMis  gradus  est,  uiaiiima  se  ad  se  coliigat;  io 
aecQiido  secuodus,  ui  colleeu  quaiis  sit  videai;  io 
ilertio  lerlius,  ut  super  se  ipsam  ad  invisibilia  con- 
.surgat,  se  buic  cootempiaiiooi  purae  piyram  sa^ 
jiciatet  iu  puriticata  et  iiiufliioata  in  Deum  tota 
ioiendat.  Disiat  autem  iuier  reveiatiooem ,  et 
emissiooem,  et  inspiratiooem  i  priroa  fit  cuni  ma* 
teria  et  forma,  secunda  mt  maieria  cum  forma« 
tf  rlia  sioe  matena  et  forma  ;  prima  est  realls»  se- 


derandum  guid  Deut  tit  acie   meniit  inisndimus ; 
ditcedat  a  corde^  quit ,  quid ,  ubi,  nec  temper  nec 
ubique  etseniia  esi.  De  eodem  Heraclitus  pbysiciss  : 
Deut  eti  ettentia  mariti  jure  maleria  copulaia ,  ctL- 
jut  temen  ett  natura.  Et  B......  Deut  ett  farma  tau 

materia.  Dorotbeus  astroQOOios  :  Omnia  ab  xurno 
in  Deo  connexa  unum  tunt ;  aciu  terp  plura  ;  uner 
se  diverta  tunt^  qui^  pluralitat  eorum,  qum  commai- 
ntosunl,  ab  unitate  iUa  qum  Deut  eti  deteendii. 
Aogustlous .  vero  In  libro  De  quinqus  hmresikMs 
.dicit,  qtiod  Hermes  Mercnrius  scriblt  libram  qiii 
Logostelios  vocatnr.  Magonm  nomen  libri,.quia 
de  maguo  scriptus  est.  Domious»  inqitii,  et  facior 
oinoium  deorum,  secundom  iqcit  dominam;  houc 


9G1 


DG  SEPTEM  SEPTENIS. 


m 


fecil  primtim  el  solum  ct  ttniim ;  bonus  ei  tisus  j^  elemenla    qnasi  Ijyle,  U\  esl  matcriae  ligamenu 


est,  cl  plenissimas  oinnium  bonorum.  Huic  concor- 
rfat  Joannes  evangelista  dicens  (eap,  \)  :  De  pleni- 
tudine  ejui  nos  omnes  accepimui,  Idem  in  eodeni  in 
libro  alibi  :  Filius  Benedicti  atque  bonoe  votuntatis^ 
ifuem  dilexit  tanquam  ttnigeniium  suum  eujus  nomen 
humano  ore  non  poiest  enarrari,  Augustirius  :  A  le 
non  potest  narrari ;  qui  non  homo^  sed  Deus  ab  ho- 
miniha  cestimaris,  Ubi  llermes  dicet  unigenilum  , 
convincil  hxreticuni,  qui  dieit  :  Si  Deus  delectalus 
est  Ff/io,  indiguit  conjugio;  si  horruit  conjugium^ 
solus  est  sine  Fitio.  Qiixrainus  ergo  lapidem,  qno 
lapis  perculialur;  percussus  quasselur,  quassalus 
comiiiinuatur.  lncrepat  et  eum  Sibylia  dicens  : 
Cognosce  Dominum  Dei  Fitium  esse^  ipsum  et  non 


coniinens,  diffiisus  in  flrmamento  per  astra  ;  in  su- 
bluDari  mundo  per  ignem ,  per  aera ,  per  aquam., 
per  terram  et  per  C9eiera  omnia  quai  in  mundo 
iiauiraliter  moveniur.  Hicigiiur  motus  a  Mercurio 
natura  dicitur,  a  Platone  anima  mnndi,  a  quibus- 
dam  falum ,  a  theologis  divina  dispositio  appella- 
ttir.  Aristoteles  quoque  dicit  quod  matcria  dtcitiir 
possibilitas  et  carenlia ;  carentia  ideo  quia  in  sc 
informis,  ex  se  caret  formis ;  possibilitas,  id  est 
apta  recipere  formas.  Ex  possibilitate  generatio ; 
ex  careniia  corruptio ;  ex  possibilitate  vlta ,  cx 
carentia  intcritus.  Quintum  vero  rCrum  principium 
Mercurius  Herroes  sic  describit  :  Lex  astrorum  est 
aequa  et  perpelua  motuum  eorum   dispositio  »  qu»! 


aiiumy  non  M ar tem,  non  Jovem^  non  Mercurium^  li  mundi  macbinam  efficit  et  inoderaiur,  per  quani 


sed  qnem  confitetur  Mercurius,  et  quem  d(Bmones 
arednnt  et  cotHremiscunt  et  dicunt  :  i  Novimus 
quod  sis  F  lius  Dei :  cur  venisti  ante  tempus  torquere 
nos  (MaHh,  viii).  >  Augusliiius  :  Quid,  Christiune, 
niiraris  quando  talium  teslimonium  de  Patre  et 
Filio  audis  ?  Parmenides  quoque  dicit  :  Deus  est 
cui  esse  quidlibet  quod  est  esse  omne  id  quod  est,  llem 
2dem  :  Deus  est  unitas  :  ab  unitate  gignitur  unitatis 
cpqualitas,  Connexio  vero  ab  unitateel  unitatis  a:qua' 
iitate  procedit,  Hinc  igilur  Aiigusiinus  :  Omni  recte 
intuenti  perspicuum  est ,  quare  a  sanctce  Scripturte 
doctoribus  Patri  assignatur  unitas,  FHio  CBquatitas^ 
Spiritui  sancto  connexio ;  et  ticet  ab  unitate  gignatur 


mundus  et  mundana  nulla  coactione,  sed  benigna 
amiciliae  pace  regiinlur.  Et  cuin  lex  astrorum  du- 
plicem  babeat  significaiionem,  secundum  alteram , 
motus  omnia  movens  dicitur,  seciindum  atterain 
Bine  inotu  motus  omnia  movens  scribitur  :  Ilic 
motusa  theologis  ilivina  dispositio  appellatur,  qui 
fiumma  pace  universa,  summa  tranquillitate  sin- 
gula  ,  summa  qiiiele  qnaliliva  nioileraiur.  Idein 
quoque  naturam  quartum  [describit]  scilicet  rerum 
principium  sic  :  Natura  csl  vigor  quidam  uiiiver- 
sulis  ei  spiritualis,  ex  caiisa  et  ratione  nascens, 
primum  coek)  innascens,  in  universis  et  singulis 
quaonpartitus ,  qualincalus  el  quaniificatns,  diffe- 


itquatitas  ,   ab  utroque  connexio  procedat :  unum      renles  qualitates  successive  diffunJens.  Iteni  idein 

.    ,J  -  f¥  .        «11  -      •  •.  Vl     _.  .  ...... 


tamen  .et  idem  sunt.  Hsc  est  illa  trium  unitas 
quain  solam  adorandam  esse  docuit  Pylhagoras.  De 
qua  Marcianus  dicit,  qnod  cnm  eain  adorare  vellct 
pliilosophia ,  evoinnii  circulos  et  sphaeras.  Opiuor 
ideo  cum  qui  illam  veram  unitatein  considerare 
dcsiderat ,  mathematica  consideratione  praeler* 
missa,  necesse  est  ad  intelligenttae  sinipliciiatem 
nnimus  sese  erigat.  Ab  hac  ergo  sumnia  et  selerna 
trinitate  descendit  quxdain  perpetiiorum  trinitas. 
Ab  unitate  namque  descendit  materia ,  ab  unitalis 
aequalilate  forma,  a  connexione  utriusque  spiritus 
creatus,  id  est  natura.  Haec  sunt  tria  principia  ,  a 
primo  principio  descendenlia.  Unde  magisler  meus 
dicit,  priinum  principium  aeteinitas,  quaequia  im- 


sic  mundum,  sextum  rerum  principium  :  Mundiis 
est  naturae  tnoius  orbicularis,  concors,  universali>iy 
temporarius,  localis,  exierius  iiihil  relinquens;  iu- 
terius  centrala  quiele  proporiionaliter  consistens , 
repugnantes  rerum  qualitalcs  sunzugiis  constrin- 
gens.  Seplimum  iiemque  principiuro  sic  :  Machiua 
inundi  est  concors  et  inoderatus  motuuro  contru- 
riorum  motus,  qui  inundum  el  mundana  paragori- 
zat,  id  est  mulcel,  vivifico  calore  ,  temperat  quali- 
tate,  formal  quautilale.  Sic  igitiir  rerum  universi- 
tas,  id  esl  omnia,  sunl  inaelernilale,  id  estin  Deo  . 
iinmutabiliter,  oinnia  in  maieria,  aple  ct  possibi- 
liter;  omnia  in  forma,  incorporaliter  el  visibiliter: 
incorporaliter  in  se,  visibiliter  adjuncta  materix ; 


mutabilis  est ,  dicitur  necessitas ;  secundum  priu-  D  omnia  in  spirita  crealo,  naturaliier  et  actualiter  ; 


cipium  :  maieria  quae  quia  apta  est  recipere  oinnes 
formas ,  dicitur  possibililas ;  tertium  principium 
forma,  quaB  quia  materiam  in  aliciijus  slatum  ter- 
minat,  dicilur  ffualitas  ;  quartum  principium  spi- 
ritus  crealus,qui,  quia  motus  est  rerum  universa- 
lis ,  dicitnr  actualitas.  Secundum  Plutonero  vcro 
uecessiias  cui  resistinon  polest,  imperat.Materia, 
quia  ad  modom  cerae  flexibilis  cedit,  neceasitate 
oblemperat,  ut  formas  recipiat.  Spiritus  vero  crea- 
lus,  id  est  motus  universalis  et  naluralis  forma.m 
per  se  invisibilcm  materiae  ex  se  invisibili  compa- 
ginat,  ui  ex  eis  composilum  in  aliquam  substaniiain 
aclualem  et  invisibilem  transeat.  Hic  autem  spiri- 
tus  motus  est  naturalis  et  univcrsalis :  quaiuor 
PlTROL,  CXCIX. 


omnia  In  lege  asirorum,  ordinabiliter ;  omnia  in 
mundo  motahiliter;  oinnia  in  machina  inundi  pro- 
portionaliier,  id  est  dissimiliter,  et  concorditer. 
Haee  sunt  igitur  illa  sepiem  rerum  principia«  ad 
quorum  inquisitionem  multorum  philosophorum 
ingenia  sunt  consumpta.  ad  quorum  subtililatem 
Peripateticorum  exorbitaveruni  studia,  pro  quo- 
nim  inimensitate  oinnes  rapiuiitur  in  abysso  inulta. 
Propter  haec,  inventa  est  omnis  ars  et  onmis  disci- 
piiiia.  Ad  quorum  notionem  intellectus  solus,  iiu- 
dus  et  purus,  praescripiis  sex  septenis  excilalus  , 
asccndere  potest  divinius  :  solus  a  materia  ,  niidus 
a  forma,  purus  ab  omni  macula.  Ad  haee  resupi- 
naiit  materialiter,  respiciunt  fornialiter,  tcnduut 

31 


DC3 


]OANNIS  SARfiSBERIENSIS 


964 


spiritualUer  omnia  pracipue,  lum  ad  prlmuni  prin-  A  scire  ?  Vide  ergo  nuUi  cogiles  vel  dicai,  cam  dicis 


cipium  quod  esi  causa  causaiissima  omnium.  Ilaec 
in  theologia  divina  natura  vocatur  quae  inlinita  in 
se.  Invisibilis  a  nobis  •  incomprehensibilis  a  nobis 
dicitur,  et  sic  non  qiiid  est,  sed  quid  non  -est  di- 
cilur*  Qui  enim  invisibilem  dieit,  non  dicit  esse 
quod  est,  sed  non  «sse  quod  non-est,  unde  magisier 
meus:  Magnum,  inquit,  sacramentumt  Cum  quae* 
rllur  quid  Deus  sit ,  hoc  dici  non  potest,  quia  co- 
gttari  non  potest.  Non  ergo  s.  aliqua  cogitari  po- 
lesi  Deus  quod  esi,  cum  aliud  est,  et  aliter  est,  el 
longe,  et  remote,  et  dissimiliter  est,  et  quid  esi 
dici  non  potest.  Si  eniin  aliquid  horum  dicitur, 
aliud  est ;  si  scilicel  aliquid  horum  diciiur,  aliicr 
egt;  sl  quid  horuin  tropologiae  convenientia  inielJi- 
gilur,  longe  et  reroote  esl  ;  sl  aliqua  simiJiiudinis 
specie  anagogicx  percipiiur,  dissimiiiter  est.  Quid 
ergo  Deiis  cst  l  Soluin  boc  cogitari  et  dici  potest^ 
quod  Deus  aliud  est,  et  aliter  est :  et  quidest  dici 
uou  potest ,  omne  enim  4ioc  quod  habemus,  et 
omne  hoc  quod  dicere  possunms,  aiiud  est  a  Deo  : 
uoc  oculus  videt,  nec  menscapit  nisi  hoc  vel  sit 
faoc  quod  non  est  Deus.  Et  slcut  nemo  scit  qua: 
fiunt  hominis,  nisi:spirilus  bominis  qui  est  ij  bo- 
mine;  sic  quae  Dei  sunt  nemo  scit,  nisi  Spiritus 
Dei  et  qui  habet  Spirlium  Dei  :  scit  per  Spirltum 
Dei  quae  Dei  sunL  Ad  hoc  auiem  coiisiderandiim , 
paulo  altius  aestimo  repelendum.  Tribus  oculis  vi- 


Deus.  Ergo  cum  dlcts  Deus,  cogiias  quod  omnia 
iecil  et  non  cogitas  quod  est  ipse  qui  recU.llinu8 
est  totum  hoc  quod  dicis,  ei  non  est  hoc  toium  |pse 
de  qtio  dicis  et  lamen  de  ipso  lioc  dicis,  non  ut  od 
ipsum  accedas,  sed  ut  Ipsi  appropinques.  Magnuin 
enim  cst  homlni  nonc  ad  ipsum  ire,  eisi  non  c'etur 
pcrrenire.  Dabiturauiem  postca,  cum  venerii  qoo8 
perfectum  est ,  et  coeperit  videre  homo  non  pcr 
speculum  imaginem  ,  sed  facie  ad  raciem  verita- 
tem  (i  Cor,  xiii). 

Nunc  auiem  interim  iotnm  inrngo  esf,  qoae  louge 
a  veritate  esL,  et  tamen  facit  quod  poteai,  anirouoi 
scilicet  eonveriit,  sednon  perdiicit.  Dicitur  namque 
qiiod  Deus  ignis  esl  et  roanifesia  figura  est,  el 
lamen  Deus  ad.proprietatem  ignis  nonesi;  qooniam 
ignis  corpus  est,  Deus  corpus  non  est.  Eat  aiilem 
alia  iiatura  incorporea  quae  roagis  Deo  vicina  dici- 
tur  :  scilicetquam  ad  Deum  nobis  «ubllinis  simtlt» 
tudo  formalor,  cu^i  dlcitur,  Deus  esi  spinius! 
sapieittia  ratioet  ainor,  quia  anima  spirilns  esi,  et 
aiigelus  spiritusest,  et  In  ipso  spiritu  ratio,  sapiea- 
iia,  etamor  est.  El  novimus  quid  sit  spiriius  quao- 
luin  aiiimam  novimus,  et  per  aiigelum  aiiiman 
novimus.  Oum  ergo  audiinus  quia  Deusspirilus 
esl^  cogitamus  auimam  et  angelum,  et  aestimamus 
slinilitudinem,  quod  tale  aliquid  Deus  est ;  qualis 
anima  vel    angelus^  quia  ^iritus  esi,  ei  nesci- 


det  homo  ralione  utens ,  oculo  carnis  quo  videt  q  mus  qnam  longe  esi  hoc  a   veritate,  quod  iiicoin- 


vxtra  se  mundum,  et  qus  sunl  in  mundo,  oculo  ra^ 
lionis  videl  in  se  animum  et  quae  suni  in  animo , 
oculo  contemplalionis ,  videt  intra  se  Deuin  ct  qu« 
sunt  in  Dco.  Qui  ergo  Spiritum  Dei  iii  se  babeiit, 
et  Deum  babenl  et  Deum  vident ,  quia  oculum  il- 
lumlnaiuin  habenl,  quo  Deus  videri  potesi;  et  seiw 
iiunt  non  in  alio  vel  secundum  aliud  quod  ipse  non 
est,  sed  ipsum  in  ipso  quod  est,  quod  praesensest. 
Nec  tamen  Id  cogitari  potesi,  quia  incogitabile  est, 
iiec  dici  potest,  quia  ineffabile  est ;  sed  videlur  et 
bentitur  et  non  ezprlmltur.  Qiii  enim  aliqtiid  dicii# 
secunduiu  aiiquid  dicit  et  cogitat  quod  dicit ,  et  scit 
'  quod  dicit,  Deuin  nominas  et  duas  syllabas  iorinas 
et  totum   dixisse  putas.   Quld  ergocogitas?  aul 


prehensibilis  esi  excellentiae.  In  iali  auiem  colla- 
'tione,  unuro  siernumesi,  aiiud  temporaie  ;  oubai 
iiniiiensum,  aiiud  eomprehensible,  uoum  seinper 
idem  manens,  aliud  miiubile.  Ei  Uinen  quia  aliutf 
dici  noo  poiest,  hoc  dicitur-:  ne  nihil  dicator,  quia 
adbuc  ipsam  veritatem  non  possomus  donec  figon 
ti-anseat  et  veritas  msnifeste  pateat.  Nunc  ecgo 
manent  figurae,  ui  signa  veriutis  accipianior  quesi 
pro  veritate,  donec  venlat  qwid  .psrfecium  esi  m 
jpsa  veritate.  Propterea  hoc  primum  principiom  et 
cseiera  omnes  qua*runt  studiosius  in  trivio,  ioqoi- 
runt  perspicaclus  in  quadrivio,  perquirunt  sobcilius 
in  tbeologiae  ei  philosoplii»  scrutinio.  Haec  omnes 
qua!runl,sed  non  inveniuni,  quoliiam  madas  inqui- 


quale  ,  cum  dicis  Deus  ?  Si  eiiim  Deum  sub.iiocce  D  sitionis  et  igRorantia  veritaiis  eis  obsistuni.  linde 
iiomine  omnia  Inspicientem  vel  timorem  intecpre-      notaoduro,  quk  triplex  est  veritatis  caussrom  sco 
taris,  quis  explicare  potest  quomodo  inspiciat  Deus,      principlorum  inquisitio  et  triplex  cognitlo.  Prima 
vei  quomodo  tiuior  sit  Deus  ?  Quomodo  potesi  ti-     inquisitio  est.mathematica,  quae  contea^»iaiar»A. 
meri  quod  non  poiest  vidcri?  nec  cogitaii ,  voi  [Deest  unum  .foliunu 


965 


ENTHETICUS 


m 


JOANNIS  SARESBERIENSIS 
ENTHETICUS 

DE    DOGMATE   PHILOSOPHORUM. 


^mata  discuties  veterani  ffuetomqtte  to-  A 

[borih 
Qttem  capit  ex  sludiis  pbilosopbia  suis. 
Spirilua  ille  bonua  linguam   ineiiiemque  gn- 

[bernet, 
Qui  boBa  verba  docet  ei  pia  voia  facii, 
5  Dmgat  et  i^ressos »  operasqoe  secundet  et 

[actus, 
Ut  tibi  iint  coroites  gratia,  tita  saius. 
Aula  novis  gaudet»  veteres  fasiidit  amicos, 

Sola  foiuptatis  causa  lucrique  placet. 
Quis  venias?  4|02ecausa  vi»?  quo   tendis  et 

[unde? 
iO     Forsitan  inquiret »  pauca  iibelle  refer. 
De  Aietheia  et  Phrcneeu 
Eat  Aletbeia  soror  Phronesis,  viriulis  origo, 

Grata  suispecie,  semper  amica  Oeo  ; 
Ham  deformatur»  quoiies  extrinsecus  ilii 
Cuitus  adest,  fucos  virgo  l>eala  ftigit. 
15  In  se  convertunt  oculos  et  corda  vicissim , 
Et  decor  unius  est  ulriusque  decor, 
£t  genus  et  specieset  opus  commune  duarum« 

Manatab  his  viias  regula  sancta  ,  modus. 
Bas  tibi  sint  comites,  curas  et  verba  minis- 

[treol, 
SO     Teque  velint  gravibosconeiliare  viris» 
Ha  Ubi  princlpium/  corsum,  Aiiemque  lo* 

[quendi 
MoQSircnt,«tsermoqulsquibus  apius  erit 
A  irivio  libi  dicemlisumcturorlgo,  q 

Anle  iamen  videas,  quas  quibus  spta  locis. 
Quod  logiea  $apienie$  ei  di$creto$  facit» 
S5  Logica  quid  vaieai^  aui  cur  placeat  sapientl» 
Diclurus,  fjciein  phiiosopbantis  adi. 
Qui  sequiiur  sine  mente  sonum »  qui  verba 

[capessiti 
Non  sensum,  Juilei  integer  esse  nequit. 
Cum  vim  verborum  dicendi  causa  ministrei, 
30     Usec  si  nevcilur,  quid  nisi  veiitus  eruut? 
Quaeboiiusaudiiorpeiisat  Ue  ineute  loqueniis,  * 

Non  quovis  seusu,  quein  sibi  verba  ferunt, 
Ut  tainen  asslstai  verbis  lex  recla  ioquendi, 
Qiia  sinenon  potenini  pondus  habere  suuuil 
55  Auciipium  verbijampridein  jussit  ab  auia 

Lex  l\omaiia,  sed  hoc  prstor  iniquusainai.  ^ 
De  nugaeibu$  mentieniibue  logican*^ 
Lis  eai  iu/eiix»  nisi  forma  petatur  agendi. 


Quamprocut  arceri,  Justiilane,  jubes. 
Sic  uisi  complacito  pueris  sermone  loquaris, 
40      Coiispuet  in  faclem  |;arrula  turba  tuam. 
Sisapis  auclores,  veierumsi  scripta  recenses, 

Ul  statuas,  si  quid  forie  probare  velis, 
Undique  clamabunl :  c  Yetus  hic  quo  tetidit 

[aseliiis? 
Cur  veierum  nobis  dicta  vel  acla  referl  ? 
45  Anobis  sapimus,  docuitsenostra  juvenlus, 
Moo  recipit  veterum  dogmala  nostra  co* 

[  bors. 
Mon  onus  accipimus « ut  eorum  verba  sequa- 

fmur, 
Quos  babet  auctores  GnFcia,  Rorna  colit. 
Incola  sum  modici  pontis «  novus  auclor  i» 

farte, 
50     Dum  prius  invenium^glorior  esse  mcuin ; 
Quod  docuere  senes^  nec  uovit  amica  Ju- 

[venius» 
Pectoris  inventum  juro  fuisse  mei. 
Sedula  me  juvenum   circunidat  lurba,  pu- 

[latque. 
Grandia  jaclantem^  non  nisi  vera  loqui.  i 
De  Melidunensibue, 
55  Iste  loquax  dicaxque  parum  redolet  Melidu- 

[num» 
Crediiur  Albrico  doctior  iste  suo, 
Gorrigil  errores  verbosus  liic  Abclardi : 
Peliilur  a  nosiro  irila  moneta  foro. 
c  Temporibus  placuere  suis;  veteruin  bcne 

fdicla, 
(0      Temporibus  nostris  jam  nova  sola  placcnt, 
Cum  sit  ab  ingenio  totuin,  non  sit  tihi  cura;, 
Quid  prius  addiscas,  posleriusve  legas*  > 
Haec8Cbolanoncurat,quid  sit  modus,  ordove 

[quid  sit. 
Qiiam  teneant  doctor  discipuhisque  viam. 
65  c  Expedit  er^o  magis  varias  confundere  Iln. 

[guas, 
Quam  veteruih  sludiis.insipienteragi. 
Quos  numeros  aut  quos  casus  aut  tempora 

[jungant, 
Grammatlci  quaerunt,  verba  rotunda  (aveiit: 
Torquentur  studiis,  cura  torquentnr  cdaci, 
70      NulJa  sibi  daiitur  oiia,  nulta  quies. 

lurelix  labor  est,  quem  commoda  nuUa  so« 

[quunturi 


«n 


80 


150 


UO 


JOANNIS  SARES»ERICXSiS 

Goi  nmla  dulceBcii  sors»  miser  esse  cupii.     A 
Qui  miser  esse  cupii,  se  convincil  furiosum, 
Sic  plane  miscr  esi,  qui  miseresjje  cupit. 
75  Qujnumcros  nuuieris,  quicasuscasibusaplai, 
Tempora  leinpoiibus,  desipil  el  miser  esl, 
Magnus  eniiu  laboresl,  compendia  nulla  se- 

:  [(|uuiiiur, 

Tempora  sic  pereunt,  loiaque  viia  simul. 
Absque  labore  gravi  poleris  verbosior  cssc, 
Quam  suiu,  quos  cohibet  reguia  prisca  Pa- 

[irum. 
Quidquid  in  os  vcniel,    audacler  profer,  el 

[adsit 
Faslus,  habes  arlem,  qux  facit  essc  viruiW. 
Aiisibusesi  foriuna  coines,  si  graiia  faslum 
Deserii,  esl  nobis  glofia  grala  niagis.  ^ 

85  llanc  eleniin  solam  noslri  super  omnia  quse- 

[runt, 
Gloria  si  desit,  spire  quidcsse  puias? 
<;arriias  dabit  hanc  onini  virtuie  relicta, 

Si  garrire  poies,  gloria  cerla  manel. 
I3l  garrire  queas,  noli  percurrere  librosj 
DO      Eslo  verbosus,  scripta  repelle  procul. 
•IIos  libriimpediunt,  iilos  documenlapri«rum, 
buccessumque  vetanl  magnus  babere  labor. 
Disputat  ignave,  qui  scripla  revolvitel  arles, 
Nain  velcrum  faulor  logicus  esse  nequil. 
<\5  Disceplaturus,  qui  dogmala  prisca  sequelur, 
lii  patriarcharum  bobus  habendus  erii. 
J^am  quo  plura  legea,  reslanl  tibi  plura  le- 

[genda,     ^ 
El  quo  plura  docent,  plura  docenda  docenl. 
Pauca   legas,  ul  multa  scias,  tibi  maximu* 

[auclor 
Quilibet  occurral,  sic  sil  in  ore  luo, 
Utquidquiddices,  anctor  dixisse  putetur, 

Ei  mens  illiusspiriius  esse  luus. 
Non  modo  credaris,  quod  scripsii,  nosse,  s«d 

[omne, 
Quod  voluit^jacles  dogmatis  esse  tui» 
105  Quodscrlpsii,  seu  quod  taculi,  lepessedo 

[cere 
Promillas,  falsum  dicere  nemo  vetal. 
Kam  quaeruntur  opes  el  conslat  gloria  falso, 

Veridicosque  facit  dicere  pauca  pudor.  > 
Haec  ubi  persuasil  aliis  error  puerilis  : 

Ut  juvenis  discal  plurima,  pauca  legat, 
Laudat  Aristotelem  soluin  ,  spernit  Cicero- 

[nem, . 

El  quidquidLatiis  Gra?cia  capta  dedil, 

Coiispuil  in  leges,  vilesciiphysica,  quavis 

Liitera  sordescil,  logica  sola  placet. 

115  ISon  lameii  isia  placel,  ul  eam  quis  scire  la- 

[borei, 
Si  quis  crcdalur  iogicns,  boc  «alis  est. 
Insanirepuies  potius  quam  philosophari, 

Seria  snni  eienim  cuncia  molesla  nimis, 
Dnlcescunt  nugae,  vul.um  sopienlis  abhorrenl, 
ilid      Tormenli  gcnus  est  swpe  videre  librura. 


^iOO 


D 


«10 


96$ 

De  Sertorianh^' 
Ablatians  nimium  teneros  Sertorias  olim        ^ 

Discipulos  ferlur  sic  docuisse  suos  : 
Doclor  cniinjuvenumpretiocompulsos  etapre 
Pro  magno  docuit  rounere  scire  nihil. 
i'25  UiKC  schoia  sic  juvenes  voluit  jnvenescere 

[setnper, 
Ut  dedignentur  nosse  vel  esse  senes. 
liii  quamvis  tueatur  eam   numerus  Garama»- 

[tuni, 
Qiios  audere  monet  fasque  nefasqne  furorp 
Quos  gula,  quos  fastus  captos  servire  coegit, 

Quos  traiisire  Venus  in  sua  castra  facit, 
Tu  tamen  armatus  clypeo  virtuiis  ei  cnse, 
Ut  rabiem  perimas,  obvius  ibis  eis. 
De  rotttndaloribuM  verbi. 
Esse  caienatum  se  credit  Sertorianu^, 
Si  jubeas  recte  vivere,  «ive  Joqui. 
155  Hoc  onus  ,  ecce  }4igum,  quod  viians  nosira 

[juventus 
Ad  summum  curril  prosperiore  via , 
Admittit  Soloen,  sumit  quod  barbaras  ofiTen, 

Inserit  h»c  verbis,  negligit  arte  Loqui. 
iloc  ritu  iinguam  comit  Normannus,  haberi 

Dum  cupii  urbanus,  FraRcigenainque  sequi. 
Aulicusboc  noster  tumidus  sermone  rotuisdo 

Ridet  natalis  rustica  verba  soli. 
Sermo  rotundusbic  est^  quem  ^gaia  nalU 

.[coarctat, 
Quein  gens  nutla  potest  dicere  jaresuuin. 
.145  Vilis  apud  veteres  fuerat  roodus  iste  loqaendi, 
Lege  bona  solttos  vivere,  lege  luqai. 
De  Hircano. 
Sed  qnia  temporibus  Uircani  floruit  oUbIv 

Gui  prae  lege  Dei  grata  libido  fuit,  . 
Qui  reges  falso  nulla  sub  lege  teiieri, 

Et  quidquid  iibuit,  crediditesse  piuui., 
Prxplacet  hic  usus,  cui  regis  graila  niajor 
Adfuit,  el  preliuni  sermo  rotundus  babei. 
De  Mandrogero. 
Maudrogerum  tali  rilu  florere  videmiis, 
Sub  quo  nec  turpis  caiisa  perire  poiest. 
155  Mandrogeri    nugae   sapientia  suiniiia  videa- 

[lur, 
Verbaque  Mandrogeri  formuta  juris  eruui. 
Proficit  ergo  minus  uli  sermoue  Latino, 

Quam  si  conligerit  verba  rotunda  loqui. 
Sudandum  nimis  est,  ul  lingua  Laiina  sciaiur, 
160      Absque  labore  libi  senwo  rotundus  er.U 
Insistunt  studiis,  artis  sufl^ragia  quxrunt 

Quorum  subaidiis  lingua  venusta  p!ace(. 
E^i igitur  salius  linguasconrundere,  quaiusic 
Teinporis  aique  rei  damna  subire  simul. 
IGo  U;«c  illi,sed  tu  quajsintcleineiila  scieadi 
Et  bene  dicendi,  sub  breviiaie  refer, 
Qu(e  confetani  tapieuiiam. 
Ingenii  naiura  poiens  ciio  possidet  omnes 

Artes,  si  fueril  isia  sequela  conics : 
Audiius^erbi,  librorum  leciio,  solers 


150 


f69 
170 


175 


f80 


185 


i90 


495 


200 


S03 


210 


215 


2iO 


B 


Cura,  quies  Bludiis  apta»  fidelis  aroor.       ^  A 
Quce  eloquentiam. 
Optal  in  eloqulo  si  quis  ppaeclarus  liaberi, 

Indubitanler  ei,  quod  cupit,  ista  dabunl : 
Ingcnium  pollens,  memoris  quoque  pectoris 

l^usus, 

Artis  opes,  i^ocis  organa,  sermo  frequens.       2!i5 
'  De  Mercurio  et  Philologla^ 
Si  quis  ab  his  lilulis  et  peclore   pollei  el 

|ore» 

Mercurium  jungil  Pbilologia  libi. 
Nec  moTeal  Maurus  ponens  Philologia,  versus 

Poniiur  interdum  syllaba  longa  brevis»  230 

Et  brevi^  interdum  producilur  arte,  sed  idem 

In  sermone  tamen  sensus  ulrinque  manet, 
£t  cum  de  sensu  constet,  pueriliter  errat, 

Cui  longam  litem  lana  caprinaraeit. 
Alterulrum  vel  utrumque  licet  proferre,  sed 

[insia, 

Ut  81 1  Mercurio  Philologki  eomes,  ^^5 

Non  quia  numinibusfalsis  reverenlia  detur, 

Sed  sub  verborum  tegmine  vera  iHlenl. 
Vera  latent  rerum  variarum  lecia  flguris, 

Kam  sacra  vulgari  publica  jura  velanl. 
Haec  idco  veleres  propriis  texere  flguris».  210 

Ut  meritum  possit  conciliare  fides. 
Abdiia  namque  placeul ,  vilescunt  cognita 

[vulgo, 

Qul  quoo  scire  polesl,  nuflius  esse  putat. 
Reni  veram  tegai  interduin  fallacia  verbi,       q 

Dum  res  vera  subest,  vera  figura  manet,     245 
Falsa  tamen  verbi  facie,  sed  menie  fldelis» 

Dum  facit  arcanis  rebus  inesse  iidem. 
De  Furvo  et  Marciano, 
Qualiler  arcanuni  iatcat  sub  imagine  falsa, 

Quaeritur/.  hoc  Furvus  atque  Capella  docent,     250 
Excutiunt  rerum  causas,  et  foedera  tractant. 

Mores,  bistoriae  plus  tibi,  Furve,  placeui» 
Sermo  cothurnatus  Furvi  discessit  ab  usu, 

Et  raro  fegilur  prae  gravitalesui, 
Sed  tamen  in  pago  Ligurino  ebarus  habetur 

llic,  ubi  de  floruin  germine  nomen  lialiet. 
lluiic  meus  a  Conchis  Wiilelmus  saepe  legebal, 

llunc  etiani  nosterPontillanus  amat* 
Claudilur  arcbivis  Remorum,  Belgica  prima 

Hunc  dedit,  et  primas  Aurelianis  liabet. 
Ctilior  magnis  Furvus,  sed  lacte  Capella 

Plenior  esl,  parvis  sensibus  apta  inagis. 

De  nupliis  Philologia:  et  Mercurii. 
Transit  in  amplexus  Slilbonlis  Philologia, 

Hocque  pie  fieri  nosira  Capella  docet. 
Mercurius  verbi,  rationis  Pbilologia 

Est  nota,  quae  jungi  Philosophia  jubet. 
Si  genio  verbi  rationts  suppetat  usus, 

Uxoris  clarus  dote  maritus  erlt  :  265 

At  sibi  si  ratio  desit,  propenudus  habetur^ 

Ul  queat  obscoenas  vix  operire  naies. 
Conjugium  fellx,  cum  nalurx  sociatur 

Yirtus,,  cui  thalamus  mens  sapienlis  erit. 


ENTHETICUS.  9Ta 

De  gratia  eonciliatrice  virtulum. 
Non  valet  has  Juno  conjungere,  non  Hyine- 

[na^us, 

Pronuba  virtutum  gratia  sola  poiejst. 
Haec  sine  sunt  steriles  verbi  Genius  ratioqoe, 

Aut  oritur^fructus  degeneratque  maliis. 
llac  sine  naiur^e  vires  fnistraDtur,  et  ejus 

Ad  bona  conalus  omnis  inanis  erit. 
Ad  mala  nanique  sumus  faciles,  aptique  per- 

[ire  : 

Cratia  si  desit,  est  opus  omne  malum. 
Gratia  si  desit,  mens  aut  manus  olHciosa 

Non  erit  ;  bxc  mentem  praivenit  ntque 

[regii, 
Ha;c  movet  affeclus^  operum  quoque  promovet 

[usus, 

Liuguam  custodit,  nec  sinit  esse  reani ; 
Erigil  afieclum,  ralionem  dirigit,  aclus 

Componit,  reserat  abdiui,  vcra  doeet. 
Qiios  fovet,  hos  gratos  et  recie  philosophari 

Et  facit  opiata  prosperilale  frui. 
Graii.i  naiurairi  purgans  illuslrat  et  implet 

Dcqiie  sinu  Genii  nobile  ducit  opus. 
Goniiles  Genium  numen  duxere  caducum, 

Natum  subjectae  fata  subire  rei. 
Verius  hic  natale  bonum  dicetur,  adaplans 

Subdita  gratuitis,  posse  subesse  bouis. 
Dutibus  innumeris  bumanum  gralia  diiat 

Et  facit  angelica  sorie  vigcregenus. 

Qnod  philosophia  pra^cipuum  munus  gratia. 

Muneribus  cunctis  prxceilit  pbilosophia, 

Quam  peritura  cavet  mens,  generosa  petii^ 
Sciuper  ubique  siios  cullorcs  ornat,  boiiorat,. 

Provehity  adversos  seniper  ubique  preniii;. 
Viriiites  paril  et  nutrit,  viiiumque  noverca 

Peiiit,  et  errori  non  sinit  csse  locum. 

De  Nunia  et  jocis  ejue. 

Frangitur  adversis»  extoUtuit  prospera  stul- 

[luiu  ; 
Cum  dare  vull  populo  Nursia  cxcu  jocuiu, 
Quid  nisi  fortunue  Iiidi ,  phaiilasmata  inund:  t 

His  elenim  visuin  pr^struil  illa  jocis. 
Praestigio  rota  forlunai  conformis  inani 

Dedocet  infirmos,  quos  docuisse  poiest : 
Ostcniat  ralsas  species  et  parva  videri 

Magna,  vel  e  conira  grandia  parva  facit. 
Adversas  rebus  facies  inducii  ei  illis 

Poiiitad  arbitriiun  nomina  falsa  suum. 
Res  falsas  aliquid,  ei  res  veias  nibil  essc 

Fini^it,  ui  occludatsic  rationis  iter. 
Quaihvis  larvales  jnducai  iniile  figuras, 
^ioo  caret  avbitrio  pbilosopbia  suo. 
De  iibertale  arbitrii, 

Exigit  arbitrii  libertas  vera  duorum 

Subsidium,  sine  quo  mens  rea  pressa  jacet». 
&cilicet  ut  raiio  recte  discernat  ametqu&^ 

Se.iiper  id  affectus,  quod  pia  jura  probanl. 
Non  prsestare  potestUlud  natura  subacu^ 


255 


200 


1*71 
170 


JOANNIS  SAReSBEaiENSIS 


9» 


Qiiam  premU  iiiflicto  Tulnere  culpa  comes.  A 

Culfia  fovens  poenam  ralionis  lurbat  acunien» 

Veileqne  prxcipitai,  nec  sinil  esse  pium* 

Oratia  naturam  reparans  rationis  acumeii 

Purgat,  et  aflectus  temperat  atque  regitr 

S75    Liberat  arbitrium,  sej  eoruni,  quos  pia  ma- 

[ICF 

Consecrat  ad  cultum,  Philosopliia.  tuui». 
Quid  philosophia, 
Phllosopbia  quid  est ,  nisi  fons,  via,  duxque 

[saltiiis, 
Liix  animae,  vitae  regula,  gratn  qules? 
Non  eqnidcm  motus  valelexslirpare  molestoi^* 
180       Sed  iiocuos  reprimit  et  ratioiie  domat ; 
Nec  nocet  assuUus  hostis  leviter  periluri, 
Qui  manet,ut  noceat,  besiia  sxva  minus. 

Quod  tuperbia^  iava  pestii^  itU,  quod  oeeupait  mem" 

brum  aufert. 

Destia  sxva  rapit  membrum  de  corpore  laesa 

Semper  etinsignit,  quemdocet  esse  suuin; 

185  Nunc  pede,  nunc  oculo ,  nunc  llngua,  nuiic 

[hunierorum 
Geslu,  nunc  vuliusfrumine  quem(|ue  noial 
Interdiim  inotu  capitls,  cultusque  Ggura, 

Aut  operuin  sese  bestla  sapva  refcrl. 
Erudiuni  bostes,  sed  besda  saeva  superbum' 
190      Reddit,  et  elaium  dejicit  aiquc  necat. 

Proficii  ad  meritum  pugna  teniiisse  coronam, 

Hosieque  prostrato,  gloria  niajor  erir. 
Pugna  gravis  fructum  magnae  iiiercedis  ha-  ^ 

[bebit,, 
Nam  merltis  merccs  digna  laljore  dalur. 
195  Militat  ergo  labor  scmper,  properaique  me* 

[reri 
£l  mortis  causum  aive  salutis  agii. 
llle  labor  solus  viue  servire  probaiur, 

Qucm  movel  aiqueregitPhilosophia  comes  J 

Ille  neci  servit ,  quem  Philosophia  relinquit, 

300      Qua  miivus  esl ,  quiirquld  luunduK  habere 

[putesi. 
Si  qiiift  ei  tentat  condignas  dicere  laudes, 
DeGcit  ingenium,  victaque  lingua  sile(. 
Aut  si  non  sileat,  balbutit ,  dicere  gesiit, 
Quod  nequit  effari,  nolaqiie  vota  fucii. 
Quod  philosophia  el  charilai  iuni  idem. .     * 
305  Si  verus  Deus  est  hotuinum  sapienila  vera, 
Tuncamorest  veri  philosophia  Dei. 
At  si  nuindanum  iiihil  illo  majus  aiiiore, 

Et  si  divinus  oiunia  vincit  amor, 
Collige  «  quod  mundum    transceiidit  Philo^ 

[sopliia, 
S10      PiMncipio  cujus  constat  inesse Tideuu 
Plena  sacrametitis  vlrlutem  gignit  alilque 

Christi  vera  tides,  acius  ulramque  prolial ; 
Abfique  sacraiucniis  nou  est*IiaiC  vera,  nec 

[ilhi 
Sufliciunl,  nisi  sit  ad  bona  prompta  nianus, 
ti5  Ad  bona  prompta  nianus ,  si  tempus  deiur 

[adulio; 


ft 


Umbra  fovet  pneros,  Eecle»iaeque  fidea. 
Omne  sacramentis  summum  dependit    ho- 

[nocem 
Dogma  pium,  reprobus  baec  nihilesse  puuu 
Quod  nemo  iine  fide  philoiopkatur, 
Nou  valei  absqne  fide  sincere  pbilosopharr 
520      QuisquajD ,  nec  meritum  provenit  absqoe 

[fide. 
Ergofidemservet,  qui  pliilosopbatorf  aniel^ 

[que 
Culium  virtutis,  et  pietalis  opos. 
Vaiia   fides,  operum  quam  nou  uioniment» 

[pionifu 
Vivere  testaniur,  non  juvat,  immo  nocet^ 

Quod  philoiophia  ordinem  et  modum  im 
cunctii  exigit, 
315  Ordine  cuncta  geri  praescribit  Philosophia 
Et  slaturt  cunctis  rebus  iiiesse  modum, 
Ordiue  cuncia  docet,  causamque  modnroquar 

[iegendi 
Tradit,  et  in  cunciis  ariihus  ordo  placeu 
Hac  duce  prima  rudes  adeunt  elemenu  l^ 

Iqoeadi» 

330      Provecti  gradibus  dogmau  qoacque  legunt 

Ordiiic,  lege,  modo  dispcusai  dogmaia  pni- 

[dens  :. 
Coiitra  nugifluis  lei,  modus,  ordo  perit. 
Nugifluus  verbum  sioe  tempore  fundit  loepdUr 
Verbaque  prudentum  factaqoe  tempus  ha- 

[.bent. 
S35  Ne  cures,siuIiusquidfingat,qoidveloqoatur, 
Ciijus  ab  eloquio  laus  tibi  nuila  veniu 
Si  laudem  captas,  placeat  tibi  lex,  modus. 

[ordo  : 
His  sine  non  exstat  gloria,  vel  brevis  esu 
Ordine  cuncta  vigent  el  gaudent  lege  mo- 

[doque, 
340     Qude  si  quis  potuit  spemere,  jure  perit. 
Confundi  iiieruit,  quem  nuUus  coniinct  ordo, 
Quique  modom  nescit,  deperitabs(iue  modo. 
Quem  Fex  non  cohibet»  dissolvit  culpa  so- 

[lutuiii, 
In  mala  praecipital,  praecipilcmque  necau 
345  Ordo  sii  ergo  bonis  vivendi,  silque  loqoeiuii, 
Cuiii  lingiia  meutem  lex  ,  niodus.  orde  rc- 

[gauU 
Forsitan   inquirent,  veterum  quid  scripta  re- 

[pellat ; 

Accipe,  quod  dicit  Pusio  sive  Trypbon  : 
De  more  antiquitm  philoiophantium. 
Cur  procula  nobis  sit  patrum  sccta  priorum, 
350      Absolvam  paucis  :  est  operosa  nimis.  • 
Multa  legunl  el  mulla  docent  prohibentque 

[vagarl 
Discipulos,  urgent  scire,  vel  esse  domi, 
lugeuii  vires  pensant,  mensuraqiie  cunctis 
A  doctore  datur  viribiis  apla  suis. 
355  Niillns  adulatur  doclorum,  niunera  nuUos 
Doiial,  ut  audiior  illius  essc  tcHs. 


m 


ENTilETICU^. 


•74 


Sed  tttc  Dpad'V6leres  conrundUur  ordp  lc-  A 

feendi, 
Mmque  gradnm  propriom  quxque  decen- 
[ler  babenl : 
Diordine  disandh 
Grtmmaticom  sequilur  diasyriica,  synihesis 

lillam, 
SOO  •  Leiis  eam,  riiesis  postenore  gradu. 

His  gradibus  crescens  facuudia  possidet  ar- 

[cem 
Ei  vartaA  artes  sbsque  lal>ore  docet. 
Eloquii  si  quis  perrecte  noverit  artem, 
Quodlibet  apponas  dogma,  perilus  erit* 
965  Transit  ab  bis  tandem  sludiis  operosajii- 

[Tenlus 
Pergit  et  in  mias  pbilosophando  vias,        B 
Qu«  tamen  ad  flnem  tendunt  concorditer 

[unuro, 
Unom  namque  caput  philosophia  gerit. 
Renim  naturas  scrutantnr»  quid  sit  honestum 
S70      Undeque  proveniat  vita  beata  sibi» 

Inspiciunt  vires  et  stricti  juris  et  »que» 
'         Sanis  aut  aegrls  quid  medicina  Tal^. 
Quod  divina  pagina  omnilru$  prindpatur. 
Cum  cunctas  artes,  cum  dogmata  ciMCta  pe- 

[ritus 
Noverit,  imperium  pogina  sacra  tenet. 
A  quibu$  lau$  oritur. 
375  Qnatttor  ista  solent  laudem  pnestare  creatis: 
Subjectum,  species,  artificisque  manus,      ^ 
Finis  ilem,  cunctis  qni  nomina  rebus  adaptat; 

Nam  bona  vel  mala  sunt  omnia  flne  suo. 
Maleries  hujus  Deus  est,  munJique  supellei 
380      Lui,  a  qua  verum  ducilur,  ornat  eam. 

Quod  veritoi  est  $acT<B  pagince  forma  et 
lux  animte, 

Forma  qnidem  res  est,  ei  qna  res  vcra  to- 

[caiur, 

Unde  flt»  ut  constet,  quod  sacra  Scripta 

[docent. 

Est  idea  boni  Yeroniro  fons  ei  origo, 

Quorum  causa  nilet  iu  ratione  Dei.    • 

585  Loi  accensa  nimis  et  non  acccnsa  cadaeiSt 

Ut  videant  homines,  se  mimiendo  facit. 

Noliiis  enim   totaro  .caperet;    se  leniperai  ^ 

Ut  qneat  infirmus  iliius  esse  capax. 
Haec  eadem  vero  dat  noroen  pariicipata, 
390     Nam  subjecu  sibi  dicere  vera  poiest. 

Lai  animas  verum,  skie  quo  bruiescit  ei  er^ 

[ranc 
^  De  vitio  in  ▼itinm  pneeipitata ,  perii. 
Ilateries  pretios»  nirois,  niini»apta  deeori, 
Artiftcemque  suuro  forma  decora  probat. 
395  Est  idea  potens  veri  substantia^  qux  rcm 

Quamiibet  Snformat  et  facit  esse,  quod  esu 
Omne,  quod  est  verum,  eonvincit  forma  vel 

[actus ; 
Nec  falsum  dubites,  si-  quld  utroqiit  carel. 


Forma  suo  generi  quxvis  addicta  tenetur 
iOO      Et  peragit  seniper,  quidquid  origo  jobei . 
Ergo  quod  in  rorma  naiiva  constat  agitve, 
Quod  natura  manens  in  ratione  nionet, 
Esse  sni  generis,  veruin  quiddicitur,  iJqiie 
Indicat  eflectus,  aut  sua  forina  probat. 
i05  llinc  aiind  verum  rerum  connexio  moiistrai, 
Qnam  sine  coropositis  neino  videre  potest. 
Est  intellectus  verus,  quia  concipit  ipsam» 

Sicqne  triplex  veri  diclio  rebus  inest, 
Est  sermo  verus,  quoiies  designal  eamdein, 
410      Si  se  res  habeant,  ut  data  verba  rerunt. 
Res,  inteilectus  et  sermones  qiioqiie  verus 

Dogmaie  dispensai  pagina  sacra  suo. 
Ariificem  sese  tesiatur  Spiritus  alrous, 
lllius  existunt  organa  quique  boni. 
il5  Mente,  manu,   lingua,  si  quid  beiie  quilibct 

[actuin<< 
Vlderit,  illios  hoc  opus  esse  sciat. 
Hoc  sino  nfl  recte  geritur,sed  nec  mule  quid  • 

[quar.i 
Boc  auctore  gerunt  mens  rea,  lingua,  m.i- 

[llllS. 

Qui$  /ini$  phHosophicsl 
Finis  amare  Deum,  vitii  fug^,  cukus  iionesti, 
420      Sese  nosse^.Deum  scire,  lenere  modum, 
Cognitio  veri.  mundi  conieuiptus,  amare 

Virtutesy  felii  vita,  modesta  quies, 

Sana  Ades,  spes  certa  boni,  vitxque  perennis 

Arrba»  sub  aspectu  seniper  habere  Deuin. 

425  Mens  humana  licet  in  cunciis  rebusabuiidet, 

Quas  polus  ostentat,  quas  darc  terra  polest, 

Distrahilur  multis  et  magnis  aniia  curis 

Perpeiuamque  famem  siistinet  atque  sitini, 
Torquetur  seinper ,  requieia  uon  invenitn»- 

[quani, 
430  Senisi.cumretegU  gloriaverjt,  Deus. 

De  gloria  vana  ei  vera. 

Oloria  vana  facit  miscros,  sed  vera  beaios, 

llia  tumet  vilio ,  gaudet  et  isla  Deo. 
Flne  suos  tali  sacra  pagina  donat  amicos, 
Gultorique  pio  calculus  iste  datnr, 
435  Calculus  optandu^,  q*iia  coniinet  oinnia  inen- 

[titi 
Vota,  nee  admiilil,  si  qnid  obesse  potest ; 
Si  quid  obesse  potest,  a  se  propeliit  et  arcct 

Et  facit  ad  nuluin  currere  secla  suuni. 
Nemo  referre  potcst  bona ,  qux  sacra  pagiii^ 

[coiilert 
410      illis,  qui  satagunt  jnssa  tenere  Dei. 
Quod  divina  paghia  regina  e$l  aliarunu 
Hsec  scriptnraruin  regina  vocalur,  eaindeni 
Divinam  dicunt,  nain  facit  esse  deos. 
Est  sacra,  personas  et  res  qux  consecrnt 

[omiies ; 
Hane  enput  agnoseit  pliilosophia  suuni ; 
415  Huicoinnes  arles  famui«;  niechanica  quaique 
Dogninta,  quai  rariis  usibus  npta  vidcs. 


97S 


JOANNIS  SAUESBEmENSrS  ^76 

Qtt«  ju8  non  reprobal,  seJ  publlcus  appro-  A   ^95      Judici«  agnotcH  nomen,  cl  indc  Palri». 


[bat  usus, 
Huic  operas  debent  miliiiainque  suam  ; 
Practicus  buic  servil,  servitquc  iheoricus ; 

[arcein 
450      linperii  sacri  pbilosophia  dedii. 
D$  dogmate  Stoicorum, 
Sloicus  banc  sequitur^  dura  seiuper  iii  uUiin» 

[visnm 
Dirigit  et  vitii  geriniiia  /alce  secai, 
Yirtutum  causam  staiuit  viixque  beal», 
Ut  mens  assuescat  cauta  timere  mori. 
453  Ulc  timor  eipellit  vaiios  a  corde  lumuluis, 
Mundanusque  fugit  lioc  veniente  timor, 
Conleritur  fastus,  calidae  perit  iinpeius  irae, 

£t  cessal  luxus,  depopulator  opum. 
Frena  voluplati  dantur,  malesuada  libida 
4ti0     Deponit  stimulos  lerriia  6ne  suos. 

Omnia  contemnit  leviter,  qui  se  moriiurum 

('Ogitat  et  recolit  cuncta  perire  brevi. 
Si  tamenabsque  modo  fueritiiiediiatioinonis, 
Subruatut  nimio  corda  pavore  stupor 
465  Spesque  perempta  cadat  variis  turbata  pro- 

[cellis,, 
Excedlt  liciium  mortls  imago  moduuu 
Excedit  flnes,  quos  lex  prescripsit  ad  usum, 
Et  moriem  veram  mortis  imago  paril. 
I)e  timore  moderando  et  detperaiione  vitanda. 

Lex  jubet,  ut  limeas,  sed  desperare  tinieniciii 
470    Non  sinit ;  boc  omni  crimine  majus  babet. 
Oinnem  cum  solvat  confessio  pura  reatum 
Et  iavet  iDlernus  criipina  cuncta  dolor, 
floc  scelus  excludit  veniam ,  poenamque  lue- 

[relur, 
Quam  prece  vel  preiio  flecieie  iicmo  potest. 
475  Crimiua  criminibus  cumulat,  niale  gesta.rateri 
Negligit,  absorbet  vola  precesque  tinior, 
Clementero  negat  esse  Deum.nec  parcere  pro 

[nuiii 
CulpiSy  sed  cupidum  sangulnis  esse  puiai. 
Principls  ofleiisi  nullus  sic  miiigat  iiaiii , 
480    Sanguinis,  ut  dicat,  semper  babere  sitiiii. 
Desipit  orator,  animos  quicunque  feroces 

Judicis  aliegat,  ut  cadat  ira  giavis. 
Numiiiis  esl  propriuin  misereri  seinper  ab  ipso, 
Hoc  qiiisquis  reinovet,  denegat  esse  Deuut. 
Quod  desperatio  blaiphemiam  parit, 
485  Qui  negat  esse  Deum,  piane  blasphemat  et 

[ignes 
In  se  succendit,  tela  cruceinque  parat, 
,  Provocat  aeternain  uiorlein,  quain  nemo  ca- 

[vere 
Sufiicit  ahsqiie  Deo,  qiiem  furor  esse  negat. 
Proficit  ergo  bouis  jugis  niedilatio  inorlis, 
490    Unde  perit  siuhus,  qui  liinet  absque  inodo. 
De  tiinore  probalo. 
£st  majeslati  gratiis  niodus  ille  timendi ; 

Crimiua  qui  vitat  omnia ,  spemque  fovet, 
Qui  veriius  justum  recolit  pietaiis,  et  iude 


Quique  potestalis  sic  iram  viial,  ut  instel 
Dulcibtts  obsequiis  promeruisse  Patrem. 
Definitio  voci$. 
Aer  subtilis,  qiiem  guttur  forinat  et  oris 

Organa,  qui  sonilu  possit  ab  aure  capi, 
Yex  est,  quae  reserat  uni,  quid  cogitet  alier,. 
SOO      Inque  vicem  reddit  pervia  corda  sibi. 
Quod  Stoicui  fataiem  inducit  necessitalem. 
Stoicus  arctatiis  fato,  putal  esse  necesse 
Currere  cuncta   modo,  quo  modo  seda 

[Quuni, 
Numinift  arbltrium  disponens  omnia  fatum 
Dicit,  quod  nulius  evacuare  potest. 
505  lude  genelhliacus  solerli  sidera  cura 
B  Circuit  et  tumidus  versat  utnimque  polnm,. 

Eventus  dulces  spondens»  male  mulcel  aiutcos 

Ei  falsus  vaies  sxpe  liinere  facii, 
Colligii  astroruin  niotus,  ut  colliget  asiris 
510      Faia,  pari  studio  numen  et  astra  colil. 
Qiiod  Protndeuliam  puiat  eue  causam  neceisiuaie. 
Prooois  errorem  quia  nou  admitiit,  ab  iila 
Concipit  errorem  dogma  senile  gsaiTein ; 
Pronois  in  parlu  fati  nimis  omnia  pressil 
Et  duras  leges  Imperiosa  dedii. 
QucB  inconvenientia  sequanlur  faialem  necesiilatem„ 
515  Libertas  perit  arbitrii,  si  (ata  coaciis, 

Obsci^uiis,  mentes,  ora  manusque  iuovenL 
Praemia  pro  meritls  nulli  debentur,  in  ipsmn 
Auctorem  fati  crimina  cuncta  cadunt. 
^  Errores  istoa  incommoda  mulu  sequuntur, 

520      Quos  viiare  pium,  sed  numerare  labor. 
Eiaequat  cuipas  pcenaque  coxquat  eadem 
Stoicus,  at  eontra  pagina  sacra  facit. 
In  muUls  Igitur  legi  consentit  et  idem 
Adversus  Ici^eni  mulia  docere  solet. 
525  Dugina  fides  recipit,  nisi  lex  manifesia  repu- 

[gnei, 
Vel  ratio  potior  boc  reprobare  queat. 
De  Epicureorum  dogmate, 
Esse  boni  suininam,puut  alier,  gandia  roeatis, 

Atque  voluptati  cuncta  subesse  Uocet. 
Hoc  equidem  recte,  sed  si  sit  pura  voliiptas, 
530      Si  ratio  dlcli  gaudia  vera  capit, 
D  Si  staius  appetitur,  ul,  quod  vull  adsit,  ei 

[absit 
Quod  non  vult  animus,  ad  pia  vota  s(u- 

[dens, 
Si  iabor  aspirat  veram  conferre  quietem, 
Si  mens  tranquillc  gaudia  pacis  babet. 
535  Militatad  pacem  labor  olUciosus  etambii, 
Quod  slbi  laetitiam  perpetiiare  queat. 
In  virluie  labor  posilus  dulcescil,  et  iii  sc 
Mens  benefactorum  conscia  Ixla  vigei. 
De  pugna  laborii  et  quietii, 
Sed  hilior  et  requies  ineuiit  in  corpore  bcllum. 
540      Angit  bic,  illa  fovet,  hic  fiigit,  ilia  maiiei : 
L'i  nmUuni  duret  belluin,  cum  temporc  ccssat, 
Sed  llnetn  pacis  lenipora  nulU  dabuni. 


•77  ENTHETICUS. 

▼er»  qoies  aderil  tone»  ctiin  cara  siibdiia  a 

[menii 
Morie  triamphaUi  spiritualis  erit, 
645  Et  caro  nil  recipii»  nisi  quod  raiione  proba- 

Et  mentem  poraiii  firmat  agitqae  Deus. 
Unitur  menti  caro  subdita ,  mensque  beatur 

Plena  Deo;  finem  non  babet  ista  quies.  g^ 

Quod  mundtti  non  habet  veram  pacem. 
Non  habet  lianc  mundus,  qui  lites,  beila,  ra» 

[pinas 
5S0      Prxstat  et  bnmaDis  csedibus  usque  madel» 
Qut  sordes  parit»  auget,  amat,  qui  failit  aman- 

[tes, 
Cnltoresque  suos  commaeulare  soleu 
Quod  gratia  Dei  dat  veram  guleteni.  B    ^^^ 

llunc  requiem  sacra  Scripta  docent,  sed  gra- 
.   [tla  pnestat, 
Qua  sioe  nulla  quies  pacis  amcsna  datur. 
S55  Nam  gaudere  semel,  iierum  gaudere  jubemur 

In  Domino,  qui  dat  gaudia  dupla  suis.  ^ 

In  spe  nunc  gaudens  animus  laetabitur»  in  re 
Suroens  roililiae  praeiuia  plena  soae. 
De  gaudio  dupLo  et  iimplo. 
Prsmia  duplantur,  cum  meiis,  caro  glorii- 

[caniur, 
5^      Si  sii  in  allerulro  gloria  simph  daiur.  ^o 

Sed  quoiies  animx  praecedit  gloria,  consiat, 
Quod  caro  pro  merilis  munus  habebit  idein* 
De  errore  Epicureorum. 
Sobrius  exaudil  leges  Epicurus,  et  idem 
Ebrius  est  Veneri  subditus  atque  goks. 
Seb  Hic  faber  incudem,  quam  circumvallat  inani,       ^^^ 
Figii  in  incerto,  c»lera  casos  agit. 
Conilat  in  immensum  corpuscuia  casus  acer* 

[vum, 
Ut  fiai  mundi  maximue  iste  globus. 
Fixaque  sintelementa  locis  sub  lege  pereiini, 
570      Uique  vices  peragant  lempora  certa  suas.       015. 
lla!c  (tuoque  secia  docet,  animam  cuin  carne 

[perire 
El  rrustra  leges  justiliamque  coli. 
Fiaiibus  assimulat  subiilia  corpora  mentes» 
Meniiiurque  piis  prxmia  nulla  dari.  OiO 

575  Qui  deceai,nescit;  Venus,  alea,somnus,  odo-  D 

[res» 
Crassa  culiiia,  jocus,  otia ,  vina  juvant» 
Istis  addaniur  pkusus,  fallacia,  nug« 

Et  quidquid  mfmus,  hisitio,  scurra  probant. 
Quod  Epicurus  casum  pro  Deo  coiil. 
Maucipium  ventrts  uon  curat,  qtiid  sii  hone-       625 

[slum, 
5S0     Forluiiatnque  putat  numliiis  esse  loco. 
Nil  ratione  geri,  sed  casu  cuncta  ;  voluptas 
Mumeii  excolitur,  res  mala ,  venier  edax.^ 
Nil  Epicurus  amat,  nisi  quod  ventri  Veneri- 

(que  OoO 

ImmolaC,  at  ventri  victima  prima  cadil. 
585  Ordoque  membrorum  vitiorum  germinanutrit, 


978 

Et  giila  dat  Veneri  semina,  spemque  fovet. 
Quis  fructus  Epicureorum. 
Ilostia,  quani  inaclat  ventris  Venerisque  sa» 

[cerdos, 
Congrna  pro  merilis  pracmia  semper  habef. 
Praemia  maclantis  sunt  ignes^  slercora,  ver- 

[mes 
Talis  enim  merces  talia  sacra  decet» 
Ista  volnptatis  stoUdie  sunt  gaudia,  finis 
Ullimus  aerumna,  gloria  summa  pudor. 
Numina  digna  saeris  sunt  et  sacra  numina 

[digna 
Et  cultore  Deus,  cuUor  etipse  Deo. 

De  dogmaie  Peripaleiicorum, 
Philosophos  agiles  agilat  discussio  reruni» 

Ui  verum  possint  fonte  vidcre  suo. 
Veri  fons,  idea  boni,  quod  sunt ,  facit  esse 

Singula  pro  generis  conditione  sui.. 
Hoc  rerum  causae  manant  de  fonle,  suisque 

Respondent  causls  omnia  lege  dala. 

De  lege  naturce  et  naiura  creala. 

Lez  est  causaruni  series,  natiira  creata 

Effectus  causis  assimilando  paril. 
Causarnm  seriem  disponit  summa  potesUs» 

In  forma  numeri.ponderisaique  inodi 
Quodque  potestalis  ratio  disponit  ab  sevo 
Dispensante  manu,  tempora  ceria  vi^eni. 

Quid  nalura^ 
Causarum  series  natura  vocatur«  ao  ilia 

Sensilis  hic  mundus  contrahii  esse  suuro» 
Et  si  vicinis  concordant  plasmata  causls , 

Tunc  natura  parens  omne  figurai  opus. 
Si  sit  ab  eventu  vicino  dissona  causa, 

Conira  naturam  turba  quid  esse  putai, 
El,  quia  causa  latel,  (ticii  railone  carere ; 

Sed  plane  nihil  esi,  quod  raiione  caret. 

Quod  nihil  cantra  rationem* 
Praecedii  ralio  rerum  quarumlibet  ortum, 
£t  natas  eadem  provebii  alque  movei : 
Haec  eadem  finem  praestai  rebbs  perituris» 

Et  moius  omnes  optima  causa  regit. 
At  causas  inler  quae  praecedit,  dbuiiikatur 

Et  vires  omnes  inferioria  babei. 
NoiiJ.iamen  inferior  dominantis  jnre  potitur» 

Ast  aequis  illi  passibus  ire  potest. 
Uoc  Scriptura  docet,  jubei  hoc  naiura  crt*a« 

[trix, 
Ut  cedani  superis  inferiora  suis. 
Quid  omnium  cau$a. 
Uiiica  causanim  ratio  dlvina  voluntas, 

Quam  Plato  naturac  nomine  sa^pc  voiat. 
Illius  imperio  servii  natura  creaia, 
Ordoque  causarum  ioius  adhieret  ci. 
Qttid  humana  ratio. 
Est  bominis  ratio  suminae  ralionls  iinago, 

Quse  capit  inierius  vera  docenie  Deo. 
Ut  data  lux  oculis,  tain  se  quam  caetera  mon- 

Isliat, 


979 


lOANNIS  SARES8ERIENSIS 


Qu«  sub  loce  patent  et  line  laee  laienl, 
C/araqiie  fil  iiubes  concepto  lumine  solisi 
Cum  depeiideiites  flatus  abegit  aquas  : 
635  Subdila  gic  ralio  rormam-suminae  ralionis 
Sordlbus  eipulsis  induit,  inde  micat. 
Tunc  mens  lota  nitet  et  Yero  lumine  plena, 
Res  Talsas  abigit  et  bona  lera  colit. 
Qiitd  illuminet  rationem. 
Sicut  nemo  potest  aliquid  nisi  luce  videre, 
610     Sie  hominis  raiio  caeca  fit  absque  Deo. 
Vera  Deus  lux  esi  et  luminis  ililus  auctor,. 
Quosolo  sese  quisque  videre  potest, 
Qui  iunt  u$ut  luminii. 

Ut  se  quis  videat,  est  summi  lunlnis  osa»|. 
6i5      Muneris  est  osiis  munus  aroare  datoro» 
Munerisest  osiis  discernere  cuncia  poienter,. 

Muneris  est  osus  cuttus^  amorqiie  boni, 
Muneris est usus rvrumcognoscere  fructus,. 

Muneris  est  usus  aii  meliora  irahi, 
Muneris  auctorem  cognoscere  inuneris  usa8«. 
650      Muiieris  est  usus  summus  aniare  Deum. 

Qiiod  veru»  plnlo$ophu$  Deo  earere  non  pomsli. 
St  Ws  nolla  potest  dtsjongere,  quos  amor  onit^ 

Venis  philosophos  non  eril  absquc  Dieo. 
Sed  necmors  poterit  Istum  dissolvere  nexutn, 
Perpetuo  vivet/qui  sapienter  amat. 
Qitorf  ratio  $peeulume$l  etoculus  et  manue  adre$ 

mdendm  et  capiendas, 
655  Est  Igitur  xatiospeculum.qiiocunctavid^eiitur,. 
OlUcioque  oculi  funiptur aiqiiemanus-, 
Conscla  naiura  verum  scrutatur  et  »i|ut,    . 

Arbitra  virtuium  solr  minisirai  opes» 
Rea  trlplici  spectare  modo  ratio  perhibetur,. 
660     Nec  qoartiim  potuit  mens  reperire  modutiu. 
Concreiivus  hic  est,  alius  concreta  resolvit» 

Res  rebus  confert  lertios  atqne  rerert. 
Natoraro  prlmus,  roathesiro  medius  coiniiatufy 
Vindicat  «xiremoin  logica  sola  sibi. 
665  Mens  versatur  in  blsv  et  slngula  pensat  ad  un- 

Ignem». 
Ul  reroro  vires  eauta^  Wdere  qoeat, 
Quaro  ne  delosaro  virlotis  Imagine  falsa- 

In  mala  prscipiteui  nubilus  error  agat,. 
Et  ne  pro  rebus  teneat  phanUsmaia  reroin,.     ] 
€70      Notiiiam  veri  seeta  fideKs  ainat. 
Quod  nolitia  veri  summum  bonunr  seeundum 
Aristotelem, 
Esse  l)Oiiuin  sumniuin  reruin  eognoscere  caif» 

[sas,. 
Credit,  qiiod  docoit,  inagnus  Aristotelos. 
Labilur  e  facili,  species  quem  falUt  inanis» 
Nec  species  aliquein  fallere  vera  potest. 
675  Confirinatur  enim  vero  res  vcra,  beato 

Res  bona,  perpetuo  res  habitura  atatom, 
Falsaque  res  fallit,  periinit  periiura ,  cadens- 

[Vic 
Opprimii,  infelix  qiiisquis  adhaeret  ei. 


i  Quii  (ructus  secne  PeripatMteorum, 

Contemplum  moiidi  parit  hsc  speculaiio  rertim, 
680      Qii»  casu  proprio  eimcta  perire  prebaot. 
Be  contempiumundi  et  fructn  etus. 
Conlemptus  mundi  verus  via  prima  salutis« 

Fallit  enim  mimdus  pnecipitaiqiie  suos. 
Nain  mundanof  amorexcrecat  luinina  roentis, 

Ut  cadat  in  miseram  cxca  seqtiela  necem. 
Amor  mmdanus  eontrarius  est  amori  Dd. 
685  Nollos  amare  Deum  mundomoue  potest,  quia 

[semper 
BDios  adveniu  pellitnr  alter  amor. 
Nollos  amatorom  mondi  noinen  sapientia 
Possidet,  oppositus  est  amor  iste  Deo. 
Qui  mondum  gpernil,  illi  dominator  el  bosiis 
690     Debiliiat  vlres  et  pede  colla  premit. 

Spes,  dolor,  ira,   metus  et  bonoruin  caeca 

[ciipido, 
Gaudia,  darona»   lucrom  soni  velnt  aora 

[Icvis. 
Mondos  pressuram  tribuit,  sapientla  paceoi, 
Et  mala  cuncta  fugatet  bona  quaeque  foveu 
Timor  Dei  mmndi  contemptum  facit  et  dei^i 

homines. 
695  Contemplus  mundi  conditn»  aroore  saperuo 
Omnia,  quas  spcrnit^  in  siia  jura  irahil, 
Hoc  sine-  nemo-  sapit,  fovet  hune  tiinor  ille 

[l)eatas, 
Qoi  daiprincipium,  philosophia,  libi. 
Insitus  hic  aanctum  timor  introducit  amoreiuv 
700*     Hoc  flt  horoo  sapiens,  hoc  fil  amore  Deu:». 
Quod  un%$  Deu$  e$t  per  naturam,  multi  per  gratiam. 
Naiora  Deos  esl  unus ,  sed  munere  plures, 

Graiia  qoos  noroen  participare  facii. 
Natora  Deus  est  unoSt  sed  gratia  moltos 
Consortes  voluit  numinis  esse  soi. 
Quod  trespereoncB  unu$  Deus^  »m$  tamen  dieiinetw 

proprietatibu$. 
705  Nam  Paier  ei  Nalos  eum  Flaroine  soni  Deos 

[nnus, 
Sed   retinet    propriotn    prosopa    quaniue 

[suaro. 
Quod  lre$  persorue  umu»  natura  nml»  toiuiaaUs  tt 
operationis, 
^.  Sint  licet  uuius  natur»,  numinis,  actos, 

Censentur  propriis  prosopa  quxque  aob. 
Filius  aeterni  Palris  el  Virginis  almas 
710      Natura  Deus  est,  inunere  factus  homo. 
Muneria  est,  quod  homo  veras  verus  Dcus 

[ideiii, 
IfiUMfiians  meritis  pnemia  lance  pari, 
Ei  quod  eom  flexis  genibos  res  oronis  aclor.ii 
iEqualemque  Deo  praedicat  esse  Pairi. 
715  Et  qui  tania  Palris  accepit  munera  gralis, 
Scit  dare  militibus  optima  dona  suis, 
Acceplum  monos  dedignat  solos  habere, 
Qtios  amat,  illustrat  et  facii  esse  deoa, 
Provchii  ad  summum,    quos    gratia  niaier 

adoptat» 


720      Preqtie  gradu  merili  somroa  lenere  facii.     A  £t  quo<l  ead  propriia  ftxclusaa-iii  no^a  mitti 


Db  iriplifi  $uperlna,  qum  impedit  kommis  det/Scollo- 
nem^  $ciii€€i  ralioni$^  volunialie  el  vita, 
Sed  fasius  rationis  obesi,  erroris  amicus, 

Quo  macnlante  Qdes  evacuaia  perit. 
Pessimus  erroris  comes  est  elaia  volontas, 
Qo£  fraclas  roenies  cunrat  ad  omne  maliim. 
Teriia  praediclis  adjunela  superbia  titaa. 
725   Omnein  virtutero  subruit  atque  necat. 

th  dogmate  Academicorum,  quorum  Arcetitae 
prineepe  e$U 

Oislrahilur  miser  Arcesilas   et  in  omnibu» 

[aoceps 
Fluciuat  et  nescft,  quo  velit  esse  loco. 
Pervigili  studio  semper  fugientia  quaerit  g 

7S0     Vera»  nec  in  studiis  novit  babere  modum. 
Omnia  perlustrat  sapientum  dogmata,  tandem 

Ignorare  decet  omnia  vera  suos. 
Perpetuo  nam  Tera  latent,  si  creditur  ilii, 
Non  ea  morialis  pcnria  sensus  babet. 
Dt  Zenone. 
755  Posse  nihil  sciri  laudatur  Zeno  probasse» 
Hserens  in  cunciis  ct  dubitare  jubens. 
Scire  nihii  finis  operx,  longique  laboris 
Ei  qua*sius  magnis  sumptibus  iste  dator. 
De  Ptfikagora  ei  dogmate  ejuz. 
Ad  Saiuii  noinen  nullus  conscendit,  in  Ipso 
7iO  "*  Ul  Tetercs  perhihenu  plena  Sophia  fuit. 
Ad  fnigem  vikc  melioris  molie  Tarentum 

Perirahit,  iil*morum  summos  inorbe  salor. 
Quinque  polum  zonx  distingounty  aera  quia. 

[que, 
Cst  eadem  pontl  sectio  si?e  soli. 
715  At  Samius  ires  esse  docet»  mediamque  co- 

[lonis 
Tradit,  at  in  reliquis  aigor  et  aestus  agunt. 
Tradere  rein  dubiam  seclis  putat  esse  profa- 

[num 
Meqne  vclit  sapiens  esse  poeta  Tetat. 
Kt  quia  certa  trium  Talet  esse  scientia,  Teras 
750     Tres  docet,  in  reliquis  esse  poema  sinii. 
Temperiem  mediae  faciunt  extrema,  jubetque 

Ut  niediiiro  teneat,  qui  boiius  esse  cnpil. 
Crataque  temperies,  animalia  corpora  nutrit»  D 
Ut  natura  jubet,  hxc  magis,  illa  minus. 
755  Penria  spiriiibus  sunt  corpora  densa,  sedillos 
Nunc  cobibet  major  arbitriumve  Dei* 
Corpos  spiriteuro  non  laedunt  algor  ei  aestus, 
'  Vis  elementorum  nulla  nocere  potcst. 

Sed  torquelur  ab  his  animaiis  vita,  capitque 
760      Gongrua  pro  meriiis  praeinia  qiiisque  suis. 
Faeceqtte  decocta  cunctis  reereatur  orlgo 
Purior  el  redeunt  aurea  sccla  Patrum. 
Multa  probe  docuit  illoque  perutilis  aevo. 
Inter  praecipuos  suinrous  in  orbe  fuit. 
765  Hiiic  tamen  arguitur,  animas  qood  ab  aMhere 

[lapsas 
Asserit,  et  corpus  carccris  esse  loco, 


Corpora  pro  mopim  condiiione  putat, 
Et  qiioil  eas  proprlos  landem  deduclt  ad  ortiis 
770      Gorporis,  ut  cupide  rursus  ad  iina  cadant* 
Cuin  semel  haec  fuerint  illo  tradente  recepta, 

Convjncit  raiio  pluriroa  falsa  sequl. 
De  Socrate  et  auctoriiate  eju$  et  dogmate. 
Anie    pedes    Socraiis    huinilet«  fitemuntur 

[alnmni, 
liidigetemque  deum  Graecia  tota  collt, 
775  Quaerere»  si  cunctos  praecessit  vera  docendo« 
Yiieritan  sancte,  credituresse  koIus. 
Exercent  alii  numeros  el  pondera  rerum« 
Quae  mensurandi  regula,  quive  modi ; 
Parcarum  mentein  sunt  oui  speculentur  in 

[aslris 
780      Et  rerum  motus,  consiliuinque  Dei ; 

Sunt  qui  rimaniur  naturae  visccra,  sunt  qoos 

Nexio  caiisarum,  signaque  sola  teiient: 
Sic  aciein  mentis  vexant  et  in  eitera  spar- 

[gunl. 
Et  privala  suo  lumine  corda  manent. 
785  At  Socrates  hominum  carasconiemriitinanes, 
£t  latebras  cordis  quemque  videre  monet, 
Extera    concta    notat  ei   coiilemplatur   ad 

[usoro 
£t,  quanti  novit  singula,  lanta  facit. 
(^od  Soerate$  animiiiii  hominie  Deum  putet. 
Coniraliit  ia  sese  mentis  radios ;  Deus  iill 
700    Est  anirous,  mundus  victima  ,  serva  caro , 
lUicilos  motus  corrupiae  carnis  abhorrel, 
Naluraeque  malum  sub  raiione  domat, 
Instituit  niorea  vilamque  serenal,  eoque 

Jndice  virtutom  maxima  scire  pali. 
Quod  mundue  animo  wunor  e$t  et  ra  et 
dignitate. 
705  Sl  commeliri  roenlem  ronndoroqve  licerei» 
Haecroajor»  roinor  hic,  servit  hic,  illa  regH. 
Naro  carni  mnndus,  serviique  caro  raiiooi , 
Quae  pm  esl  animi  parlieipala  Deo« 
.^  Omnia  sic  ItfstoSocraii  famuUniur,  eique 
800    Quem  vis  nulla  potesl  laedere»  muadus  obii. 
De  errore  Socratis. 
Haec  hominis  doctrioa  fuit ,  tamen  error  in 

[illa  est, 
Quod  cujusque  animom  credidil  esse  Deuiii. 
Hinc  hominis  mentero  pro  numine  dicil  ba- 

[bendam, 
Ut  cui  divinus  est  Iribuendus  honor, 
805  Yix  aliquem  tanta  sors  dote  beavit ,  ut  illuro 
Non  queat  erroris  praecipitare  maluro. 
De  Anaxagora  et  eju$  dogmate, 
Tradit  Anaxagoras  animas  ex  traduce  nasci 

Et  causam  leueris  ossibus  ossa  dari. 
Quod  de  carne  caro.  sanguis  de  sanguine  manal, 
810    Transit  el  in  sobolero  toia  figura  patruiu. 
Sectio  partieulae  corpus  niinuft ,  sed  in  ipsaro 

Simplicitatem  animae  sectio  nulla  cadlt; 
Ui  calor  ex  xslo»  lomen  cx  Inmine  prodit» 


*08S 


JOANNIS  SARESBER1ENS1S 


blc  oriiHn  ex  uno,  spirittiB  alter  habel.         A 
815  Pura  fides  proliibet  animas  de  iraduce  credi, 
Quas  Deus  infunditet  facit  usque  novas. 
£x  nihilo  flirnt  et  nunc  in  corpor»  clausx, 

Nunc  sine  corporibus  jussa  creanfs  agunt, 
Nec  pereunt,  quoniam    raiio   virtusque  pe- 

[rennis 
820      EIBAunt,  ut  in  bis  constet  imago  0ei. 
De  Ari$lolele  ^et  dogmatg  eju$, 
Hagnus  Arisioteles  sermonum  possldet  artea 

El  de  virtulum  culmine  noroen  liabet. 
Jiidicii  libros  coniponit  et  inTcniendi 
Yera,  facultales  tres  famulptur  ei : 
825  Pliysicus  es(  inoresque  docet,  sed  logica  aenril 
Aiictori  semper  ofliciosa  suo. 
Hsec  illi  noinen  proprium  facit  esse,  qiiod  ollm 

Donat  amalori  sacra  Sopliia  suo; 
Nain  qui  praeceilil,  tiluli  conimunis  bonorem 
830      Vindicat,  lioc  fertur  jure  poela  Maro. 

De  errore  Art$toleli$. 

Sed  famen  erravit,  dum  sublunaria  casu 

Credidit  et  fatis  ulleriora  gcri. 
Non  est  arbiirii  libertas  vera  creatis, 
Quam  solum  plene  dicit  habere  Deum. 
835  Quidquid  ^luna  premit,  de  qualioor  est  ele- 

[mentisy 
£t  qvse  transcendunl,  simpliciora  putal. 
Illaque  perpeiua  deflnit  pace  vtgere, 

Quse  supra  solem  circulus  altus  habei. 
Noii  ibi  committont  aliquod  conlraria  bellum,  q 
840      Nam  tranquilla  quies  ulteriora  fovet. 
Qu^d  animw  de  quinta  e$eentia, 
Ul  fiereni  animas,  substanlla  quinta  creatur» 

De  qua  signiferi  contiat  origo  poii. 
llla  beaiorum  sedes,  haec  aula  deorum, 
Nam  magis  apla  Deo,  quse  gravilatecareui. 
.845  iEternum  munduro  statuit  lempusquecoaevuniy 
Hisque  coapiernus  diciiur  esse  Iopus. 
Nilque  perire  docet,  scd  in  orbeni  cuncta  ro« 

[Uri. 
Et  loca  teinporibus  qoaelibet  apta  suis. 

Quod   natura  $ingularia    tantum   novit,  univerealia 
qua$i  quoedam  rationi$  figmenta  $unt. 

£st  iiidividuuni,  quidquid  nalura  creavii,  j^ 

850      Coiiformi^que  slalus  esi  raiionis  opus. 
Si  qiiis  Arisioielem  primum  non  ccnset  ba- 

[benduin  ^ 
Non  reddil  merilis  praemia  digna  suis. 
Cuneiis  principium  flnemve  dedisse  probalur 
Artibus;  evincit,  quidquid  babere  cupit. 
855  Qtioil  potuil  qitemquam  ratio  uiiindana  docere, 
Jluic  dedil»  ut  fierenl  dogmala  plena  lide. 
Quod  Ari$toiele$  dictu$  e$t  /i/ius  ApoUini$. 
Quidquid  enim  docuil,  docuisse  pulalur  Apollo, . 

A  quo  progeiiitum  fabula  Graeca  refert. 
Quod  Ari$tolele$  omnibu$  $luduit  obviare, 
Pluriiua  cum  recie  doceat,  tameu  errat  in  illo, 
860     Quod  semper  reliquis  obvlus  ire  parai ; 


m 

Nam  licet  m  snmniis  fuerit  praeclarns  ba- 

[bendus, 
Caprator  laudis  Immoderatus  erat. 
Pbilosophum  virlus  clarum,  noii  gloria  vaua 
Ueddit,  hohor  verus  laudis  amore  perli. 
Quid  deceat  phito$ophum, 
8G5  Pbilosopbus  satagii»  ut  meus  respondeat  ori, 
Ut  proba  sit  verbis  consona  vila  bonis. 
Non  ut  quis  recte  ioquitur,  roox  pbHosopbalur, 

Sed  qui  sic  vivil,  ui  boiia  semper  agat. 
Nam  Venerem  culpare  poiest  lasciva  puella, 
870      Yirtuti  laudes  dicere  scurra  poiest» 
Indocii  possunt  sapieniuni  verba  referre« 
Peccat  et  ioierduro  lingua  perita  ioqoi. 
Quod  Ariilotelem  nicit  gloriatqMm  verbie  impagnarit, 
Yiucii  Aristoleles  atios,  bunc  gloria  vana, 
Quam  tamen  impugnal  et  docel  esse  nibil. 

Quod  pkHo$opkia  vanam  giariam  fugat^  vicla  priue 
voluptate  €t  avaritia, 

875  Haec  esl,  praesiantes  quae  deserit  ultima  meDtes, 
Quain  tandem  victrii  pbilosophia  fugal. 
Indicit  beltum  virluii  prima  libido, 
Cum  caro,  cum  saiiguis  uritur  ign.e  novo. 
Quce  coerceant  Ubidinem. 
Hunc  poterunt  sedare  labor  tenuisque  divta, 
880      Quique  placet  cautis,  res  fugiiiva,  linior. 
Quce  reprimant  avaritiam, 
Belta  secunda  niovet  amor  irrequietus  babeudi, 
Succeudens  animas  pronus  ad  omne  ne.'as; 
Iiisiigatit  oculi  menlem,  cuin  singula  spectanl, 
Ut  velil  esse  suum,  quod  putat  e;ise  bonum. 
885  Coulerit  boc  viiiuin  rerum  speculatio  cauia, 
El  divinus  amor,  suppliciique  metus. 

Quod  alia  vitia  oriuntur  ex  alii$f  sed  euperbia  eiiam 
ex  virtute. 
Ei  viliis  aliis  aliorum  constat  origo, 

Et  de  principiis  sunt  mata  multa  malis. 
iCstus  avarilix  gignii  plerumque  rapinas, 
890      Saepe  facitcupidum  luxuriosa  Ycnus. 

Immoderala  parit   Venerem  gula,  dat  furor 

[ausuiii, 
Livor  edax  odium,  fit  veius  ira  furor. 
Sic  viliuni  vitio  dat  causam  datque  sequelaw^ 
Res  etenim  turpis  sola  manere  nequil. 
Quod  negligentia  parvorum  magna  vitia  generat. 
895  Si  modicum  speruis,  paulaiim  niagna  sequeii- 

[lur. 
£t  venii  a  mijtimis  saepe  ruina  gravis. 
Gloria  nobitium  manans  de  lonle  bonoruin 

Praeiendil  generis  nobililale  decus. 
Nam  cuui  fermenio  virlus  corrupia  lumescii, 
900      De  roisero  coitu  naia  siiperba  venit. 

Haec  paribus  ^ese  pra;fert  spernitque  miiiores, 

Nescit  ei  auciori  stulia  subesse  suo. 
£t  sie  de  mcritid  veniens  aut  sanguine  claro 
Est  iiigrata  Deo,  munera  cujus  babet. 
De  viiio  ingratitudinie. 
905  Ingrali  crimen,  cui  gratia  nulla  cohaBrei, 
lugralum  probibei  civis  babere  locuro» 


VJi 


D$  vana  gtoria. 


LOTflETlCU3.  n& 

A  El  nikil  olfaeiens  procul  esse  revincit  odores» 


Est  ingrata  Deo,  quao  Uoni  capui  lionores, 

Qua!  laudes  ope ris  vuli  retinere  boni. 
Praeripit  auctori  quisquis  tiiulos  meritorum, 
010     ProTOcat  uUrices  in  sua  damna  manus. 
Gloria  vana  quid  est,  nisl  fumus  et  umbra  sv- 

[nusque,    ' 
Qui  simul,  ut  coBpit,  incipit  esse  niliil? 
ilauc  tamen  affectant  omnes,  quia  semper 

[adesse 
Verae  viriutis  tesiiOcatur  opus. 
915  Gloria,dulcemalum,magnorumpecloramuket 
Et  lamen  liaec  eadem  ianguidiora  facit. 
Quos  caro  non  llectit,  nec  amor  pervertit  ha- 

[bendi, 
Gloria  de  facili  praecipiiare  solet.  B 

Qua  reprmant  vanam  gloriam. 
Hanc   tandem   perimunt  rerum  speculailo^ 

[mundi 
S20     Conlemptus,  poenae  tcrror,  amorque  Dei. 
Si  sua  quis^lene  recolitmala»  sibona  semper 

Cogitat  alierius,  unde  superbus  erit? 
Si  meritum  vitas  penset,  si  vindicis  iram 
Posseque  respiciai,  unde  superbus  erii? 
-9i5  Unde  superbus  erit,  si  se  speculatur  ad  uo- 

[guem, 
Terra,  cinis,  vcrmis,  ficx,  vapor,  umbra, 

[lutum  T 
De  vitio  elalionis. 
Mon  babet  elatus  virtutum  dona,  sed  illi 

£t  Deus  cst  hostis,  hostis  et  omnis  bomo.  ^ 
Elati  vitium,  quo  nullum  majus  habetur, 
930     2<ion  sinit  elaium  fratris  amore  frui. 
De  virtule  liumililalii, 
Digni  sunt  Iwmiles  viriulum  munere,  digni 

Scire  Deuro,  dignis  vita  beata  daiur. 
Qui  docet  hxc  verbis,  praetendit  philosopbanlis 
Nomen,  phiJosophus  hxc  facit  atque  docel. 
035  Haec  et  Arisioieles  fertur  docuisse  loquendo, 
Fortius  exemplis  quilibet  isla  docet. 
De  Plalone  et  dogmate  ejus. 
At  Plaio  symmystes  veri  distinguit  in  ipsis 

Scibilibus,  quid  res  scire  creau  queat, 
riam  licet  inierdum  Odei  contraria  dicat, 
9-iO      Sunt  tamen  illius  plurima  graia  bonis. 
Principio  docet  esse  Deum,  dislinguit  ab  «vo 
Tenipus  et  ideas  applkat,  aput  hyleu. 
De  hyfe, 
lovenit  hanc  aniiuus,   dum  cuncia  rcsolvit, 

[agiiqiie, 
Ut  prodant  causas  cuncU  creata  suas. 
945  Sispecularis  hylen,  nunc  eslsubsiauiia  quaevis, 
Contra  nunc,  eadem  creditur  esse  nihil. 
Quam,  dum  vestigatratio,  quasi  somnia  senl§, 

Dumque  lenere  cupis,  mox  fugiiiva  latet. 
Auris  abessc  sonum  sic  audit,  dum  nihil  audiu 
950      Sic  oculis  tenebras  cenie  videndo  nihil. 
Defeciuque  suo  sic  Uctus  tangit  inaiie, 
iRSipidum  giislus  nil  sapiendo  probal. 


Qui  prius  argutus  censor  odoris  erat. 

De  Deo^   cujue  polenlia  e$t  egicieM  cauta  mundi, 

955  Est  Deosxternus,mundu8cum  tempore  coepit, 

II ic  manet,  at  tempus  caeiera  cuncla  movet* 

Per  numeros  elcmenta  sibi  contraria  ncctenft 

Vincit  et  aelerna  pace  vigere  facit. 

duod  numerui^  pondut^  tnentura^  locus^  tempus  sibi 
commensurabiUa  non  sunl, 

Subdita  primorum  generum  sibi  symme:ra 

[non  sunt 
960     Kec  simili  antigena  sub  rattone  cadant. 
Temporis  atque  loci  non  est  proportio  noln, 

Mensurae  ratio  ponderls  esse  nequit. 
Praedictis  numerus  aaymmeter  est,  et  io  istis 
Quinque  suum  munus  philosophia  gerit. 
4)65  Addilur  his  series  eausarum  vel  rationuai, 
Quas  intellectus  cernere  solus  habet. 
Muliiplicandomodumnescitvirtusnumeroruiu» 

£i  finein  niagnis  sectio  nulla  facit. 
Ci«sclt  in  iminenaum  numerus,  sine  fine  re- 

[solvii 
970      Continuum  quodvis,  sed  ratione  potesl. 

Quod  ingenium  hominis  circa  prima  et  ultima  de/icit. 
i)eficit  Ingenium,  cum  lendit  ad  ultima ;  solus, 
Qui  facit  atque  regit,  prima  videre  potest^ 
Cognitus  ille  sibi  plene  solisque  beaiis 
Spirttibus,  quaatum  gralia  cuique  favet. 
915  Nec  de  principils  rccte  censere  lliebit 

Praeter  euui,  qoi  dat  omnlbus  esse  suuiu. 
De  anima  hominis. 
Hens  honiinis,  nuiiierus  simpiex  aptusque  mu- 

[vere 
Sese,  coiiformis  dkitor  esse  DeO. 
l^am  Deus  ui  muodum  toiuin  regil,  iinplet  et 

[amhit, 
980     Slc  animae  corpus  subditur  omne  suae. 
Hateries  aaimas  diversa  subesi,  eadeinque 

£x  jndividuo  est  dividuoque  simui, 
Moleque  corporea  preinitur  virtus  animaium,^ 
>l<nc  magiSt  inde  minus,  ut  caro  juncta  sinii. 
Demotu  ratioaabiii  et  irraiionabili, 
985  Sunique  duo  niotus  erroneus  ei  raiionis, 
H  iiic  viget  in  suminis.  alter  ad  ima  tiahit. 

De  immortalitate  animcB  el  coryorum  resurrectione* . 
liuut  immoriales  animae,  corpusque  caducum 
Inierit,  et  tandem  pristina  vila  redit. 
De  magno  anno, 
Pristina  vita  redit,  cum  magni  terminus  anni 
990      Ad  primum  revocat  stdera  cuncla  lociiiii. 
Annus  tunc  renovat  novus  omnia ,  cotpora 

[rursus 
Accipiunt  aDioMe,  tempora  legefluunt. 
Si  renovanl  mundum  solis  lunaeque  recursus, 
Fortius  iioc  facient  sldera  cuncta  aimul. 
995  Praesidet  bumori  vaga  Cyntfaia,  solque  calori, 
liumor  ab  adjunctoeuncta  calore  parit» 


m 


JOANNIS  ^ARESBERIENSIS 


m 


De  radiU  mIU  H  lunte  et  officiit  eotum  er  Mgnifica-  A  Q^od  terra  in  imo  esf »  el   qvod  tinguU  oHtu  •«•« 

habent  habitatoret, 
Summa   teneni  superi,   medio  jacec  infima 

[teltus, 
Ei  medios  orbes  incola  dignus  babet. 
1045  Spirttus  hi  tiunctis   eiemeDtis   est ,    et   ia 

[astris 
Cutque  suus,  mundum  spiriius  nnus  a(pt« 
MaxiiiNisliic,  omnes  alii  sunt  particulareSy 
Hic  totuni,  reliqui  singula  membra   mo- 

ITcnl; 
Omnis  enim  regio  propriis  est  plena  edoM, 
105(X     De  quorum  motu  rebus  origo  Tcnit. 
Quod  ignit  omnia  purgat, 
Aer  corruplus  solo  purgatur  ab  ignew 
*  Purgnt  et  iurectx  crimina  molus  aqo». 

Diluit  lixc  lerrae  sordcs,  res  celsior  omnis 
Subdita  sic  purgni  cuncla  vigore  sno. 
1055  Celsior  inlerdum  sordescit  ab  inreriori, 
Astignem  pufum  nil  macuiare  polest. 
Purius  boc  nitiil  est,  qui  sordes  ilecoquit  oro- 

[nes, 
Unde  locnm  sommtim  res  deiformis  liabei. 
Quod  tubtunaria  aguntur  motu  tuperiorum. 
Ites  sublunares  nasci  moin  superionnn 
1000     Coiisiat,  et  immotum  cuncta  movere  Dettoi. 
Quid  naiura, 
Principium  motus  renim  natura  vocatttr, 

Est  in  naturae  nomine  cansa  laleos, 
Causa  latens,  propriom  quae  stngnla  dncit  ad 

[ortura, 
Et  simiies  rivos  fonlibus  esse  facil. 
1065  Gontra  naturam  suqi  plurima  posleriorem, 
Sed  contra  priniam,  quid  Talet  esse?  ni> 

[bill 
De  %odiaco  eircuto* 
Zodiacus  bis  sex  obliquat  signa  rotatu, 
JEqualesque  sibi  non  sinit  esse  dies. 
Arcticos  est  medii  notum  nobis  caput  axis, 
1070      Sed  reliqunm  probibet  lcrra  videre  poluou 
Quod  globut  terrm  planetarum  cireulis  excemiricus 
ett  et  fsex  elementorum. 
Septem  terra  vagis  exceninca  suhjacet  asiriSp 
Quam  Umen  ut  cenlrum  maximiw  orbis 

[babet 
luferior  parel  semper  globus  exteriori, 
Terra  subest  cunciis  orbibus  apia  pati. 
1075  Hsc  immota  manet,  sed  in  orbem  caetera 

[currunt, 
fn  mediom  recidunt  pondera  cuncu  locam. 
Faex  etenim  semper  iu  fundo  tarda  qttiescil, 
Atiactuque  suo  sordida  quaeque  facil 
^  Omnia  sordescunt,  quai;  lurpi  fu^ce  repientur, 
lOro      Qiiae,  nisi  purgentiir,  vasa  perire  faciu 
Sic  infecla  diu  devictaque  fxcis  acore 
Vix  caput  atlollit  inens  onerata  luto. 
Nam  prope  tellurem  sunt  fumi,  flamina«  iig- 

IIh:s. 
Qu:c  turbaiit  oculos  et  rationis  opus. 


tione. 
Lbnares  radii  carnes  fmctusqtie  perumnt 

El  vitiant,  radius  solis  utriFque  fa-vet. 
^ic  mundana  perit  sapienlia,  Teraque  prodest 
1000     Naturamque  fovei,  plena  calore  Dei. 

Sed  calor  immensus  vermes  parit,  ut  tibi 

[constet, 
Scrutandi  quid  habet  immoderatus  amor. 
Sol  fovet  et  reprimit  \isam,  quia  sobrius  esse 
Debet,  qui  satagit  mystica  scire  Dei. 
1005  Subdita  sole  vides,  tibi  luce    creata    pale- 

[scuni 
Divina,  piene  nullus  utrumque  viclet. 
Est  cssleste  bonum  solemque  Dcumque  vi- 

Idcre,     ' 
Solaque  mortales  inferiora  vident. 
Lux  immensa  tegit  solem,  divinaque  semper 
iOIO     Ma]estas  sic  est  lumine  t«cta  suo. 
Est  in  solari  fons  luminisaique  caloris 
Corpore,«piritibus  fons  tilriusqne  Deus. 
Quod  nuUa  tubttaniia  perit. 
Mttlla    perire  potest   substantia  ,   formaqne 

[formae 
Succedensprohibet»  quod  movet,  esseni- 

[hil. 
1015  Molibos  bis  recreata  maoentelementa  vigent* 

[que, 
Dum  vetus  abscedit  et  nora  forma  daiun 
Portio  fessa  statu  grata  novitate  resumit         C 

Robur  et  a  foriuis  accipit  esse  novum. 
Aiterat  basc  species,  nliud  facitiiila,  genus* 

[que 
iOiO     Dicltur  et  eonfert  cuilibet  esse  rei. 
Qitoif  informitDeutet  fama  formMrum. 
Informis  Deus  est,  formarara  forma  vigorqae, 

In  quo  res  omnis  perpetuata  manet. 
Semperenim  vivit  ratio  divina,  perenne 
Res  omnes  vivunt  in  ratione  Dei, 
I0S5  ImmotaK|ue  manent  ideae,  constat  in  illif, 

Quidquid  ad  occasum  temporis  nnda  raplt. 
Dispensat  reram  motus  ratio  sine  motu» 

Et  stabilis  Yirtus  tempora  cuncta  movet. 
Non  suiit  Informes  dii,  quos  natura  creatrix  D 
1030      Ex  varils  ortum  rebus  babere  facit, 
Quo  circumscribit  ratio,  naturaque  facta 

Formaque  concreiis  redditur  alque  geniis. 
Informis  Deus  est,  quia  simplex,  non  aliunde 
Constans  nec  debens  pluribus  esse  suuro. 
Quod  ret  vere  timptex  absoluta  ett, 
i035  Absolvit  ratio  rem  verae  simplicitatis 

Et  quidquid  nuUo  clauderc  flne  poiest. 
Qiiod  vere  simplex,  nullo  motu  variaiur, 
Non  antiqualur  tempore,  semper  idem. 
Alternat  mundus  facies  nescilque  manere, 

Et  perimit  lempus,  quidquid  ad  esMt  vocau 
Oinnia  sic  in  se  redeunt,  sic  lege  perennl 
Numinis  aeterai  perpetaatnr  opus. 


1040 


M9  DNTHETICUS.  m 

1085  Contra  naluram  hc\t%  liutnana  reflectii  A  Rftgnat  in  exceUis  Terum » viget  error  in  iuim 

Ei  fallit  populos»  quos  vaga  luiia  premii. 
iii5  Clara  super  lunam  iHiperos  veri  leiiet  aula» 


AU  lerraiu  vultus,  nata  viJero  Deum. 
Sed  tamen  inienJum  terrena    viJentur   ad 

lusum, 
Nee  peceat»  si  sit  teira  iibido  proevl. 
Priueipis  Ii«c4radit  sapientum  4logma  Pla» 

[lonis 
{090     A  qiio  posterttas  dogmata  irera^apii. 

Sicigilur  docuil,  quid  eui  sit  scibile,  quld 

[non, 
Ui  leneanl  proprinm  cunclQ  creata  modum. 

Quod  Deus   $olu$  omnia  nowl^  ei  omnis  rationali$ 
crealum  ecieniiaiu  acoipU  ad  menturam, 

Res  irt  sunty.plene  no<vit  divina  potestas» 
Angelus  assistens  plurtma  vera  videU 
1095  Spiritus  iramundus  naiura  pollet  ct  osay 
Doctus  ei  a  saiieiis  plura  viUere  soleU 
Fallitur  In  muitis  privatus  luniinis  usa 
Et  paier  erroris  fallere  semper  amat 
Corpora  detrusas  animas  in  oarcere  csico 
UUO      Culpaque  sublaio  lumine  scire  vetant. 

Culpa  caro  tenebras  inducunt,  lumiua  pellui4 

Ncc  miseras  animas  cernere  vera  sinunU 
Quod  veriias  iux  esi  ammm^  raiio  oaUuo. 
Lui  oculos  pascit»  rationem  visio  veri, 
Jli  fugiunt  lenebras,    baec    quoqne  faka 

[caveU 
1105  .Est  ocvliis  inenli  ratiOt  pro  lumine  verum« 
JUsum  cernendi  luinina  scire  vocant. 
InKeuio,  studiis  verum  qHaeraluretarle, 
Prasior  opinari  non  babet  ullus  bomo 
'Quodin  piuribus  uiUis  docirina  PlaiotUs. 
J^on  noeet  errantem  cautis  audissePlatonem» 
iiiO     Qtti  niale  pauca  doeet  et  bona  phira  malls. 
«Docta  jiunus  cavet  «rticas  berbasqoe  salu- 

Lbres 
Tollit  et  a  splnis  intemerau  rosas. 
•Brrores  vilat  ratio,  sensosqne  pudieos 
Caulus  ab  insanis  absque  furore  capit* 
illK  Foriiuseviut  audiia  pericula  prudens» 
Nam  provisa  minus  tela  nocere  solent* 
Hinc  sapicns  audire  cupii,  quxcunqtie  nocere 
Possunt»  ut  caveat,  quidqutd  obesse  poiest. 
De  Endymione  et  dogmateejus. 
Ciijuscuuque  rei  flrmetur  opinio  vera, 
i  liO  Uoc  vetus  Endjmion  censuit  esse  fldem. 
Asserit  errorem,  si  fiatopinio  fallax, 
Falsaque  nesciri  dioit  et  arte  probat. 
FalsHin  nescitur«  quia  uuUa  seieniia  Tallii, 
Nec  permigceri  lux  leiiebrieque  valent. 
ili5  inierdum  veri  specie  falkintiir  inanes, 
Yotiva^que  rei  dulcis  imago  lenet. 
Sunt  quos  nec  verum,  nec  veri  mulcet  imago« 
Sed  vjtii  species  ndsaque  sola  javant.       f 
Quod  veritas  assimilaiur  solif  terisimiiitudo  lunm, 

Esi  sol  conrorniis  vero»  falsoque  Selene, 
i  150     Qux  lucem  simulat  et  niaculosa  maneL 
Nam  quod  sub  luna  vanum»  moubile  nuiat , 
Sed  eirca  solem,  flila  quieia  mancnt. 


Inferins  inundum  nubilus  error  aglL 
De  Arcesila^  frineipe   Academicorum^  et  dogmaia 
ejuM. 
Arcesilam  sequiiur  Acailemia  prisca  docentero 
Et  genus  buinanum  luce  carere  facJL 
De  AntisUune^  Academioo, 
Doctior  AntisllienesAcadeniicuSfOmnia  solum 
iiiO      Scire  Deum  dicit  ei  raiione  probat. 

Asserit  ^et  superos  quam  pluriina  sckre,  nec 

{oinnes 
Omnia,  morules  paueula  scire  puui» 
Hassiiat  in  cunciis,  nisi  quae-ralionc  pmbantur 
^  Viva»  cui  stupor  est  non  babuisse  Mem. 

Quid  sit  raiio  viva. 
iii5  Vivlt  enim  ratio,  qu»  per  se  noia  p:neacit 
Aut  per  se  notis  semper  adesse  soleu 
Asseritauec  sciri,  dubitanter  caetera  tradiL 

lu  quibus  ex  usu  major  babenda  lides. 
Naro  soliius  rerum  cnrsus  facitesse  pi<obanda, 
11 50      Quae  semper  simili  sub  ratione  vides. 

Haec  tamen   interdum  quonlani  seciis  accidii 

{ease, 
Non  sunt  certa  satis»  nec  Umen  absque  flde. 
Ergo  quod  nffirmat  verum,  putat  csse  tieccsse» 
in  roliquis  dicit :  Cretfo-vel  esse  pnio. 
\W  Ifenaque  inodesla  solet  sic  casiigare  loquelam, 
Ut  falsi  nullus  arguart  esse  reain. 
C  Sic  adjectivis  sermonem  temperat  omnein, 

Debeat  ut  merito  semper  babere  fidem. 

Vnde  Grwei  Academicorum  temperamenlum 
in  sermone  acceperini, 
Hinc  etiam  placnit  Grxcis  modus  iHe  loqoeudi 
iiflO     Quem  magni  laudant  a  graviute  Tiri, 

Conditione»  die,  caasaque  moduqae  coereent 

Verba,  cavent  nimia  simplicitaie  loqui. 
8od  quaDdoqae  dolus  obducHur  arie  loqucndi, 
Verbaqne  pro  rebus  dai  bona  flcius  anior. 

Quad  Romani  Grtecos  imiiantur  in  verborum 
temporamenio. 

ii05  Hnnc  morem  sequitur  civis  Romanos,  amieia 

Verba  dat,  argentam  suinit  avara  manus. 

0  -Distrabil  ad  pensutn  judei  adverbia  caaius, 

Nain  preiiuffl  majus  nlillora  dabit. 

Adjectiva  suis  pretiis  aeqoata  dabuntur 

i170      Chartula  vel  calamus  rarus  inempttis  eriL 

Caput  opesCrassaSyUt  easconvertai|in'aurum» 

Et  recoquil  param,  posslt  ut  esse  puium. 

Urbs  vitiis  corrupta  suis  corrupit  et  orbein , 

Et  caput  «grotum  languida  membra  facit. 

il75  Curia  ttam  qusevis  Graecos  imitatur,  et  urbls 

Esuriem  sensitorbls»  amator  opum. 

De  Varrone  et  dogmaie  ejusj 

Inferior  nullo  Graecorum  Varro  fuisse 

Scribitar«  bunc  Patrem  Roma  vocare  solet. 

Plura  quidem  nullus  scripsit,  nuHns  nialiora. 

i  iSO     Nec  potuti  quisquam  deteriora  loqol. 


y 


/jyrr/ 


m 


JOANMS  SARESBERfENSIS 


191 


My^lica  nfttar»  pandit  rtluft^ue  sacrorum» 
Ofliciumque  Dei  geslaque  prisca  Patrum. 
Numina  virtutum,  quae  fingit,  vanus  adoral» 
Et  quot  sunt  pestes,  lot  putatesse  deos« 
De  Plinio  uno  et  alier^. 
4185  Plinius  liunc  sequitur  in  multis  gratus  uter- 

[que, 
Sed  tamen  in  multis  pulsat  utrumque  fides. 
De  Mutceot  qui  putatut  etl  Moyseh. 
Mnsxum  veterem  pra!claris  laudibus  effert 

Graecia,  sed  Varro,  quod  docet  ille,  referi. 
Ergo  Varronem  satis  est  legisse  volenti 
1190      Scire,  quid  alleruter  ulililaiis  babet. 
Esse  putaut  dictum  Mussci  nomine  Mosen, 
Qui  leges  bominum  primus  in  orbe  tuliu 
Esto»  sed  aetalum  ratio  manifesta  repognat, 
Vitaqiie  dissimilis  arguit  esse  duos. 
4 195  Romanos  Varro,  Graecos  Musanis,  Hebraeos 
Instituit  Moses  vivere  more  suo« 
De  MotfU^  quod  ipte  tit  font  Scripiurarum. 
Errat  Musxus  nimium,  Varroque  coerrat, 

Sed  Mosi  mentem  spiritus  ahnus  agil. 
Plena  sacramentiasic  quinque  volumina  scribil, 
4200      Ut  sit  in  hisioria  sensus  ubique  tripler ; 
Utpariter  doceat  puerosjuvenesque  senesque; 
Quantum  quisque  capit,  littera  cauta  docet. 
Ubcra  dat  naiis,  infligit  verbera  servis 
Et  facit  illorum  colla  subesse  jugo. 
1305  El  licet  involvat  arcanis  vera  figurts, 

Scindit  vela  tamen,  et  veius  umbra  perit« 
Inier  pbilosopliosvocat  buncgentiiisagrestem,  ^ 

Et  tamen  iiiorum  maximus  hoc  minor  est. 
Hic  Scripturarum  fonsest  et  origo  piarum, 
lilO      Quo  de  principio  pagina  sacra  venit. 

Fous  aliis,  aiiis  siagnum  puteusve  profundus ; 
Inde  siiim  reprimas »  crescii  et  inde  sitis ; 
Quod  satis  est ,  possuni  omnes  haurire,  sed 
«  [ipsum 

Exbaurii  plane  nemo  vel  imminuit. 
De  Cicerone  et  dogmate  ejut. 
1215  Orbis  nil  babuit  majus  Giceroue  Latinus 
Gujus  ad  eloquiura  Graecia  muta  fuit ; 
Omuibus    huiic   Grxcis   opponit  Roma  vel 

[elfert, 
Sed  tamen  hic  dubium  dogma  probare  soleu  q 
Traiisiil  buc  tandem ,  cum  se  natura  deorum 
4220      Augeret,  ut  dubitei,  quid  putet  esse  Deum ; 
Qnaliier  arbitrii  libertas  consona  fato 

Exstet ;  nam  fatum  si'  manet,  illa  periu 
(Jisibi  conveniant  casus  fatumque  repugnans, 
Nescit;  ob  hoc  vates  ora  teiiere  nionet. 
1225  Nam  genushumanuin  preiuii  ignorantia  veri, 
Nec  siiiit  in  claro  cernere  vera  die  ; 
Quae  si  forte  pateni,  obscura  nube  videniur 

Nec  falsi  plene  suspicione  carent. 
Scire  Deum  solumcredit  ventura,  sed  ipsum, 
1230      Quid  staiuat,  nescit,  sed  tamen  esse  probat. 
Nain  corpus  puiat  esse  Deum ,  sed  eorpore 

|mDJuS| 


A  Quod  nec  bomo  sensti,  nee  caro  brala  capic. 

Qttod  ret  eorporeae  tentu,  ratione^  ver^  eom" 
prehenduntur  incorporaCia* 

Solis  corporeis  sensus  carnalis  inhaeret « 
Res  incorporeae  sab  ratione  jacent. 
4255  lllum  sola  fides  capil  ei  dileciio  vera» 

Naturamque  sequi  cultus  amorqueDei  est; 
Quisquis  enim  saiagit  r ationis  jura  itferi , 

Naiuram  sequitur,  servit  ainaique  Deum. 
Ille  tanien  cultus  non  est  servilis  habendus» 
1210      Sic  servii  mairi  Mia,  spoosa  vtro. 
Et  si  viia  foret  Giceronis  consona  verbis 
In  summis  poterat  maiimus  esse  viris. 
Os  bominis  cuncti  mirantur,  nou  Jia  pectas: 
tinporium  linguae  par  fuit,  immo  minus. 
B  1245  lliius  eloquio  minor  esi  Romana  potestas : 

Nain  linguam  pariier  civis  ei  hostis  amanu 
Quod  vWtut  eloquenties  prwfertur. 
Quem  magisevexit  virius,  superat  Giceronem, 

Datque  locum  viiae  lingua  perita  loqui: 
Nam  quamvis  linguam  furmet,  componei  ei 

[actns, 
1250     Vivere  praecipue  philosopbia  decei. 

Vivere  sincere  pars  optima  philosophandi  est» 
Qua  sinequid  prodesi  lingua  diserta?  nihil! 
Namqne  diserta  nocet ,  si  sii  deserta  superno 
Munere,  prudentes  quod  facii  esse  viros. 
4255  Sed  quantum  prosii  sapiens  facundia,  liiigua, 
Sit  licet  Insignis,  dicei^  nulla  potesl. 
De  Seneea  et  Quituitiano, 
Ingcnium  Senecae  commendai  Quintilianus, 
Sed  ianien  ^'usdem  verba  stylumque  noiau 
Res  queritur  magnas  frangi  sermone  solutu, 
4  260      Dicendique  genus  arguit  esse  vagum. 

Verbaque  Juucia   parum  sine  calce  voca^it 

[arenam, 
Dum  peragii  sensom  clausulaquaeque  suutii. 
Sed  quamvis    calamum    tanlus    culpaverii 

[auctor, 
Obiinuit  virtus  et  siylus  ipse  placel : 
4265  Vicit  eiiim  vitae  gravitas  et  gratia  verbi, 
Et  nova'dicendi  grata  figura  fuit. 
Stoicus  est  acer,  morum  coinpendia  captat, 
Verbaque  semper  babet  sensibus  apta  suis. 
Quod  gentiiet  omnet  tuperat  Christianorum  fidet. 
Sed  cur  genliles  numero,  quos  error  adegit? 
4270      Omuis  enim  ratio  deficit  absque  fide. 
-Ghristicolas  soli  sapiunt ,  et  philosophantur 

Vere,  quos  tibi  dat  pagina  sacra  duces. 
Genseo  Ghristicolas  cultu,  non  nomine  Ghristi, 
Quem  prxstant  homini  vita   pndica,  rides, 
4275  Gratia  niultorum  dabitur  iibi  vera  sequenti 
Dogmaia,  quae  prxslant  luoribus  alque  fitle. 
*     Non  lamen  baec  iila  produces  iuius  in  aula, 
In  qua  rara  manet  gratia,  rara  fides. 
Pura  fidesnonsolaiamen  placet  omnibas,  iila 
4280      Graiior  cst  mertto,  quam  bona  vita  foveu 
Est  verae  vita:  fons  pura  fides,  fideique 

Vita  boni  morcs  :  donat  utrumque    Deus. 


M5 


ENTRBTIGUS. 


m 


Quod  MWiit  #<i  pau0$  ptttcere  bcnii,  quam 
muUhudini  stuttorum. 


A  Quod  Hircanus  modernis  pravilatibue  et  orighiem 
dedil  ei  aucloritaiemf 


Sed  qoia  nemo  potest  sltiliis  falione  placere» 
SuOicial  gravibus  le  placuisse  viri!i. 
4285  T\x  indociorum  poterii  quis  ferre  cachinnos, 
Si  noii  sit  forii  pecioro,  menle  gravi. 
Sannas  el  rbonchos  geniinat  lasciva  juventus, 

Audtt  ab  ignoto  si  nova  verba  libro. 
Mon  fugies  rhonclios»  linguasque»  manusque 

[procaces 
1290      Vix  fugies,  nisi  sit,  quo  duce  luius  eas. 
De  Theobaldo  archiepiscopo  el  Thoma  caneellario* 
(jui  jubet,  ut  scrlbas »  solei  idem  scripta  fo- 

[vere, 
Quaeque  semel  recipit  nomina»  clara  facit.  g 
llle  Tbeobaldus»  qui  Gbrisli  praesidet  auls, 
Quam  fldei  mairem  Caniia  nostra  colit, 
!2d5  llunc  successurum  sibi   sperat,  et  orat  ut 

[ideiR 
PrtBSutis  officium  muniat  atqae  loctim. 
liic  est,  carnificum  qui  jus  canceilat  iniquum, 

Quos  liabuiL  reges  Anglia  capta  diu, 
Gsse  piiians  reges,  quosest  perpessa  tjrannos; 
1500     PIus  veneratur  eos»  qui  nocuere  magis. 
De  moribus  Bircam, 
Haic,  qui  priscorum  mores  legesque  revelli 

Praecepii,  UfoiiQm  pro  ratlonefuit, 
Ticit  avaritta  Midam,  feriute  leonem» 
Asiutam  vuipem  fraudibus  atque  dolis. 


Ha)c  ilio  manant  de  juris  fonle»  quod  olim 

Tradidit  Hircanns,  officlumque  suum/ 
Officium  regi  conforme  fuit,  quia  mentem 

Auctoris  sequitur  ingenlosa  manus. 
1335  Julia  lex  illo  dormivit  rege  s^ulta» 

Crimen  adulterii  nil  nisi  hidus  erat. 
Silvia  Quariillse  cessit,  Lauronia  Florae» 

Syllaqoe  dum  vigult ,  nulla  Sabiaa  fuit. 
Hic  metoi  gauden»,  dedignabatur  amari, 
1340     Ticinos  subigens  munere ,  fraude » dolis. 

De  pacc  tyrannorum. 

llla  lyrs^nnorum  pax  est ,  ut  nemo  reclamet, 

Quidquid  aganl,  possint  omnia»  jura  nihil 
Jura  vacanty  sacras  leges  everiii  abusus» 

Yclle  suum  statuuni  juris  hahere  locum. 
1343  Tali  justiiia  perhibenl  viguisse  leonem, 

Prxposiium  reliquis  dicere  jura  feris. 
Libertas  haec  est  populi  dominante   tyranno, 

Ut,  quod  prxcipitur,  quilibet  optet  idem. 
Qiii  nimis  opiat  opes  aut  cultum  regis  iniqui, 
1330      in  scelus  omne  ruit ,  pronus  ad  omne  nefas ; 
Hosiis  censetur,  quisquis  sacra  jura  tuetur, 

Prxvenii  officiis  jussa  fidelis  araor* 
Perfidix  genus  esi  aliquid  discernerejussum» 

Et  scelus  est  aliquod  pertimuisse  scelus. 

Qua  ratiune  quis  cancellario  plauaU 


1305  Qoi  populum  pressit,  qui  Jus  contempsit  et 

[aequum^ 
Quo  lupus  et  tigris  mitior  omnis  erat; 
Plus  sue  pollutus,  quovis  petulantior  hirco, 

Yenditor  Ecclesis,  prodiilone  potens, 
Sanguiuishumanl  cupidus  vindexque  ferarumi 
1310      Qui  titulo  regis  publicos  bostis  erat. 

Poniiurexemplar  legum  popuiumque  regendi, 

Et  bene  vivendi  fonnula  certa  datur. 
Juvit  CHm  pacis  cultus»  sed  more  tyranni, 
Cemcret  ut  pedibus  subJita  cuncta  suls. 
1313  Hoc  sub  rege  lupus  metuii  suspendia  pauper^ 
Absolvi  dignus,  si  dare  possit  ovem; 
Si  dare  posset  ovem  furtivam  seu  violentain, 

Ablatam  viduae ,  tunc  erat  absque  nota ;       ] 
Qui  londere  pecus  poteratlupus  et  dare  lanam 
1320      Moverat,  hic  insons,  hic  ove  dignus  erat. 
Non  nocuit  vulpi  fraudem  fecisse  volenti 
Guin  pastore  suum  pariicipare  lucrum. 
Vox  erat  auditu  convicli  digna  lalronis : 
Dicens  de  regis  utiliiaie  loquar. 
1393  Nam  fur,  consortein  qui  regem  ducit  haben' 

[dum , 
Non  perit  et  jusios  saepe  perire  facit. 
Sed  cruce  dignus  hic  est,  qui  furto  solus 

[inhxreus 
Non  cural  socius  judicl»  esse  soi.  • 
Criminibus  judex  pretio  sociatur  avarus , 
1530      Absolvitque  reos  immeritosque  necat. 
Patrol.  CXCIX;  ^ 


£  1355  Si  virtus  animum  compoiiit,  formaqiie  veri 
Linguam ,  si  foveat  gratia  mater  opos, 
Tunc  vindex  verae  te  libertatis  amabit 

4 

Ei  faciei  lutum  qnalibet  ire  via. 
Hoc  duce  tutus  eris  in  clausiro ,  iotus  in  aula, 
13(»0      Tuius  in  insidiis ,  undique  tutus  eris. 
Hfic  est,  qui  cleri  pro  liberiaie  tuendai 
Mandrogero  gravis  est  complicibusquesuis» 
De  Mandrogero, 

Uandrogero ,  qni  se  solum  servare.  coronam 

Et  legum  regni  jactiiat  esse  patrem , 
136S;  Qui  (si  falsidicis  credendum)  Jura  tuetur 

Integra,  quo  per  eum  regius  exstei  honor, 
Mandrogero ,  nomen  quem  liberialis  adurit , 

lllud  in  Ecclesia  st  quis  habere  velit. 
Diviiis  Ecclesiae  liberias  nulla  carentem , 
.1370      Hosle  premii  gravius  regis  iniqua  manus. 
Publica  sic  sa*vit  iutoris  hoiiore  potesias. 

Ut  quivis  praedo  miiior  exstet  ea. 
In  bona  pupilli  lutor  grassatur  iniquus , 

Nec  lutore  daio  nequior  hostis  erit. 
1573  FactioMandrogerilicitumlibitumquecoxquaf. 

Quoque  seinel  placuit,  praedicat  csse  bonuui. 
Hoc  aiiclore  perit  liberias  Ecclesiarum , 

Aniipatrique  manus  arma  nefanda  raplt. 

De  Amipatro ,  et  quare  sic  dicatur» 

Presbyteros  taiiquam  Patres  populus  venera- 

[lor, 
1380     Ei  fidei  pars  est  lussa  subire  Pairis, 

32 


W9 


JOANNIS  SAHESBEniENSlS 


m 


Jiissa  ftubire  Patrls ,  prscserUm  recta  jubeniis,  \ 

Pro  quibiM  eipteiis  vita  beala  daiur. 
At   ferus    Aniipater  bos  persequihir  velut 

[liostes 
Intentansque  dolos  undiqne  bella  movet , 
4385  llinc  ilii  nomen  daior  Antipater,  quia  Patres 
Laedit  et  infligit  damna*  necemqiie  parat. 
Seduhis  in  saccum  pertusum  congerit  onines 
Chrlsto  subtractas » quas  male  quxrit,  opes ; 
Ecclesiam  servire  jubet,  clerum  populumque 
^590      Decemlt  similem  jure  tenere  locuro. 

Opprimiturclerus»  prlvaturbonore  sacerdos» 

Sed  delatoris  nouien  ubique  viget. 
PublicuM  exaclor  summo  pra*cellit  lionore , 
Gratior  ille  tamen,  qui  mala  plura  facil. 
1595  Ht  si  forie  volunt  aliquid  pervenere ,  dicunt :  B 
Dedecus  binc  regni  vertilur,  inde  decus. 
Princeps  non  cupidus    meriti,   scd   laudis 

[avarus 
Prsbcipuum  sine  re  nomen  honoris  habet, 
Non  curat,  qujd  bonor,  sed  quid  vidcatur 

[honestum , 
4i(M)     Nee boiia  vera  placent,  sed  juvat  umbra  boni 
Sic  ratio  sub  praetextu  cscaiur  bonoris, 
Yanaque  dum  petitur  gloria  ,  vera  fugit. 
De  vem  gloria  ei  vana. 
Qoria  viriuiein  sequituryUou  laudisatnorem» 
El  seniper  iiieriiis  esi  sociaia  bonis. 
ilGS  Laude  probus  claret  potius,    quam  laudis 

[amator,    c 
Contra,  polhilo  nomine  sordetiners; 
Fcetor  eniin  sordes  viiii  coiuiiatur  ei  borror« 

£t  virliis  graio  replct  odorc  honos, 
Sed  virtulis  odor  cst  illis  pernlciosus, 
I4i0      Qnos  agit  Antipatri  perniciosa  maiius. 
Foetet  barbaries ,  qu;e  iiulla  lege  leiietur, 
Foetet  odore  gravi  carnittcina  vetus. 

Quod  domu9  tyrannorum  carni/ieina  e$t, 

Carnilicina  velus  est  aula  subacta  tyranuis, 

EsidomusAniipairi  carniticina  vetus. 

1415  Toilitur  e  medio  sacr»  reverentia  legis, 

Carnificum  scitis  daiit  sacra  jura  locum. 

Exigit  a  cunctis  munuscula  Sporus »  at  illa 

Si  dederis,  perdes;  nil  dabis,  hdSlis  eris.    n 
Si  sit  amicus,  obesl,  si  noii  sit,  quxril  obesse, 
1420      Quiquid  agas ,  oberii ,  aul  volet  esse  nocens. 
Rein  fortasse  luam  poieris  servare»  sedejiis 

A  vitiib  aniiuuiu  iioii  revocare  potes. 

Munus  ainicitix  speciem  producit,  at  Ipsam 

Reiu  gignit  virtus  vera ,  probalque  lidea. 

i425  Augetur  umen  obsequiis » sumiique  vigorem, 

Nam  probitas  iiieriiis  pnemia  digna  refert. 

Dinomaches   et  Polvdamas    dominantur  in 

laula» 
Nii  Cato,  nil  Curius,    cuncta    Photinus 

Cuncta  Photinus  agit  Labeone  sibl  sociato : 
U50 Ilorum  vita  scelus»  siiiguia  verba  doii. 


Thrasonis  fdstum  gestii^qne  videre  molesium 

[est, 
Qiiem  vlx  ferre  potesl  miinere  capta  Tbaist. 
Vir  gravis  hic»  visu    gravis  est  gratusqM 

[Sabinus , 
Dum  pner  et  tenerest  non  froticante  pil*. 

Quod  eaHeellariui  se  eonformat  aulieie ,  «l  revoeet 

ab  errore, 
1435  Tristior  bapc  cernit  juris  defensoret  ariem, 
Qiia  ferat  auxilium ,  consiliunique  parau 
Ut  furor  illorum  tniiescat ,  dissinmlare 
•  MultasoleiySimulatquod  sitet  Ipse  fureot; 
Omnibus  omnia  flt,  specie  tenus  iodQit  hos* 

[tem, 
1440      Utparibus  stndiis  discat  amare  Deunu 
llle  dolus  boniis  est,  qui  proficit  uiiliiati« 

Quo  procurantur  gaiidia,  viia,  salus. 
Balbulit  nulrix»  ut  linguam  formel  alumni» 
Et  veruin  ficlo  cauta  dolore  fugat» 
1445  Lascivum  risum  lacrymis  coiitpescit  obortis 
Et  teneros  sensus  decipit  arte  pia. 
Excitat  ad  lacrjnias  facies  lacryiuantis  ami- 

[cuni , 
El  facies  hilaris  gaudia  sxpe  facit. 
Fortius  ut  miies  pugnacem  coiiieral  bosteniy 
1450      Dux  facit  armaius»  duin  fera  bcila  geriu 
Miles  ab  exemplo  ducis  hostes  acrius  urget« 
Dux  fugiat,  miles  dat  quoquc  tcrga  fugae. 
ProYocat  afleclu  discenies  ofliciosus 
Ooctor,  ut  effectuin  possit  habere  labor. 
1455  Nemo  libens  audit  suspecii  verba  inagisiri, 
Qiue  ,  licet  aspera  sint»  dulcia  redJit  amor. 
lllaqueat  citius  hoiuines  et  vaidius  arctai 
Formula    viveudi,    quain    gravii    aucior 

[amat. 
Hac  igitur  ratione  tui  mens  sana  patroni, 
1400      Ut  patienier  eum  perferat  aula  fureiis. 
Coiiciliare  studel  sibi  coiiviveuiis  aiiiorem 
Turb«,  iie  peragat  ebria  inortis  iter. 
Qicod  muUi  $uceesM5  ausum  dederuni  errori, 

Ebria  fortunfle  dotiis  nova  euria,  rege 

Sub  puero  credit  cuncla  iicere  sibi. 
1465  liisanire  puiesxqiie  juvenesque  senesque» 

Insaiiit  judex  olBcfnmque  suuin. 
Curia  nugaces  solosainat,  aiidil,  honorat, 

Artes  exosas  aulicus  omnis  habet , 
Aries  viriuli  famulanies  Dolicus  odit, 
1470      Sed  famulas  carnis  aulicus  oinnis  amat. 
llos  aulae  niores  fuiiambulus  iiiiulit  ille, 

Qui ,  quod  praesumit,  lege  tueiur  avi. 
Qui  sapiunt  nugas  et  crimina  •  lege  vocaniur. 

Qui  reciesapiunt,  lexjubot  ire  forai. 

Quod  in  eorreetionibns  insinnatione  ntendnnu 

1475  Ergo  qnos  ratfo  direcu  nequit  revoeare 
•A  vttiis»  revocat  iiisiuuantis  opus« 
Nam  sicut  verbi»  sic  iiisiuuatio  vibe 

Sffipe  reluctautes  ad  sua  voia  trabit. 
Fortior  est  vitx,  qoam  sitpersuasio  verU, 


B 


1480     Mam  paribus  slodiis  conciliatur  amor ;        A 
Gonciliaius   amor  animos   iigat»    imperat» 

[urget, 
Ct  dno  non  dno  sint»  quos  ptus  onit  amor. 
Sic  amor  ad  quaevis  sanctus  bona  cogit  anian- 

[168. 

Nam  facil  hic  voiis,  qood  facit  ille  manu. 
1485  Sed  Tereor»  frustra  ne  cancellarius  instet» 
Ut  mutet  mores  aula  superba  suos. 
Mundus  enim  iucrls  inhiat » juTeoesque  seoes- 

[que 
M iinerts  incestat  imperiosa  lames , 
Excaecaique  viros,  quibus  est  collaU  potes- 

[las, 
1490     TenJat  ot  ad  sordes  qoaelibet  ampla  domus. 
iEstos  aTaritiae  saptenlum  corda  perurit , 
Polluit  ecdesias»  sancu  profana  facit. 
Orbis  amatores  omnes  hac  pesie  laborant , 
iEris  Gontempior  rarus  in  orbe  manet. 
1495  Haec  ubi,  quando,  qoibus  vel  onaiiter  insi* 

fnttentur, 
Gura  ne  pereas  garruliute  tna. 

Est  indocia  loqui »  qu9  nescit  lingoat  acere» 
Floccida»  quas  Terliinescithabere  roodum. 
Sunt  nugatores  inimici »  suntque  tyranni 
1500     Faisus  philosophuSi  ganeo ,  scurra  libi , 
Quos  agiut  cachethesscribendi,  quosve  lo- 

[qoendl, 
Qui  vitiis  sordent,  qoos  levis  aura  fovet. 
Honim  tendicolae  dicenti  vera  paraniur» 
Et  nisi  praecaveas»  publicus  hosiis  eris. 
1505  Asserior  veri  personam  nescit  amici» 
Deeernit  meritis  praemia  nuUa  viriSy 
Persunis  parcit,  judex  in  crimina  saevos, 

£t  Yilii  labem  semper  obiqoe  notat. 
Aui  laceas  prorsusautpauca  loquaris  in  aula, 
1510     Aut  qiiaeras»  in  qoo  rure  laiere  qoeas, 
Nam  si  non  parcis  verbis,  nemo  tibi  parcet* 

Praevenielqoe  dies  impia  turba  loos. 
Sob  diice  praefaio  si  forte  rccedis  ab  aula, 
Sospes  el  ul  luius  quolibet  ire  queas, 
1515  Pauca  tui  tandem  stiliabis  in  aure  paironi, 
Qo»  recolens  neqoeat  immemor  esse  soi. 
Lex  divina  lM>nis  vivendi  sola  magistra, 
Non  veterum  riius,  qui  raiione  earent. 
Pervigil  hanc  sludeas  cura  servare  perenoiY 
f  520      Nam  servaiores  servat  et  ipsa  suos. 
Lex  homaua»  Dei  si  sit  contraria  legt, 
Auctorem  damnat,  quo  pereunie  perit. 


Quod  leges  chiles  comparantur  aranearum  ulii 


Retia  solvuniur  leviter,  qu»  texit  arachne, 
Arte  umert  mira  fila  coire  facit ; 
1535  Impediunt  eadem  muscaruni  corpora  parva, 
Magnaque  si  veniani,  quolibet  ire  sinunt ; 
Sic,  Anacharsis  ail,  cohibenl  civilia  jura 

luvalidos,  roagnis  quolibet  ire  licet. 
Non  iia  lex  aeierna  poiens  torquere  poienies 
1550     Aique  fovens  humiies,  quos  viiiei  esse  pios 


ENTHETICUS.  993 

De  diversitaie  hospUiorum  et  hospilum, 

His  diclis  abeas  jubeasque  valere  patronum, 

Naulique  solo  le  revocanU,  redi. 
Quanta  (ides  sit  In  hospiliis,  inquire,  vlaior; 
Nam  res  in  preiio  est»  vills  obiqoe  fides. 
1535  Hospes  in  insidiis  sedet  hospilibos  peregrinis« 
Etmalos  auditor  singula  verba  notat, 
Lingoaquesl profert  verbnm  leve sive  jocosoin, 

Manlica  si  paocls  rebos  onosu  jacet, 
liiTolat  aot  rebus  aut  verba  recenset  iniquut 
1540     HospeSy  ei  inierpres  perniciosus  erit, 

El  testes  adhibet  fiavium  vanumque  Dolonem» 

Ut  pereas  rebus,  aut  tua  cuncia  tibi. 
Si  sit  vera  fides  et  honestas  pura  domorom, 
Est  vultus  bilaris,  olBctosa  manus, 
1545  Defectum  renim  verbis  vuliuque  faceto 

Hospiiis  inslaurat  cura  cliensque  boiius. 
Non  quaecunque   domus  titulum    praeiendit 
•  fhonoris, 

Rem  tenei,  aut  meriiis  est  veneranda  suis ; 
Sed  quemcunque  vides  In  Ghrlsti  laude  sa- 

[craium, 
1550     Qulsque  eom  leneat,  dignus  honore  locus, 
Etqooniam  capiii  respondent  consoiia  mem- 

[bra, 
Et  domna  est  domlno  concolor  Ipsa  sut. 
Si  veneranda  domus  te  duxerit  accipienduiu 
Hospitio,  Tel  si  forte  ministrat  opem, 
1555  Qnis  bona  dispenset»  prudens  adverie,  sub  illo 
Sui  foriuna  domus  et  color  Ipse  loci ; 
Nam  bona  faroa  perii,  si  rusticus  esi  vel  avarus» 
Frontis  ab  urbanae  munere  fama  vigeU 

De  Carino. 
Inflex  doroiis  est  res  dispensante  Carino, 
1560     Hospes  et  hostis  agunt  condilione  pari. 
De  Catio. 
FronU  gravi.Calius  viiam  meniiior  honestam» 
Gauda  Umen  quid  sit  iiidicat  aique  gula, 
De  Corffdonianis. 
Qul  Fabium  gestu»  verbi  graTliaie  Gatonem 
Expriinit.  humanum  cum  Corydone  sapit. 
1505  Sordet  lis  clerus,  vilae  commuuis  abhorrent 
Nomliia,  se  solam  secta  superba  probal. 
Uiide  lamen  popolus  sibi  commoda  quaerit 

[ei  istl, 
Quos  pariUr  faiiit  uliliuiis  amor  ? 

Pane,  mero,  paiinis  vulgaio  more  fruuiitur, 

1570      Et  placet,  ul  nobis,  lauia  culina  sibi. 

DiviilascapUnl,  juvalabsque  labore  volupias, 

Et  capit  inurdum  blanda  latensqiie  Yenii.s. 

Seria  nunc  agiianl,  modo  ceduut  seria  nugii, 

Et  sloinachuro  placat  hostia  grau  guhe ; 

1575  Escasdal  cororoune  forum,  potumque  uberiia 

Comrounis,  vesies  una  minislrai  ovis, 

Sed  de  communi  vesies  alimeniaque  sumunty 

Dommodo  communis  cerdo  sit  atque  coquus ; 

Nam  sibi  formari  vestes  viclumque  parari 

1580     Lauiios  exposcit  nomen  honorque  domos. 


99U  JOANNIS  SARCSBERIENSIS 

De  BavtanU  et  Mcevlanii»  A 

Gonsonat  crranti  BaWus,  benedicia  retnordet 
Maeviiis,  oblatrant ;  error  otrinque  gravis. 
Quilibet  isiorum  dai  sect»  nomen,  et  auctor 
Exstal  eis,  quos  tu  saepe  Tidere  soles. 
4S85  llsvius  et  Bavius  semper  caveanlur  ut  bosies, 
Et  fugias  Caiium  cuih  Gorydone  suo. 
De  Cariniami. 
Quem  Titare  nequiSy  studeas  placare  CarinQm, 

Gujus  ab  arbitrio  sors  tua  saepe  venil. 
llli  paucorum  satis  est  meruisse  favorem, 
1590     Iii  quonim  venires  lauta  cuiina  riiit, 
Quorum  cora  penum  solet  evacuare  bibendOt 

Et  bona  marsupiis  publlca  tecla  laient. 
lli  meluunt  sumplus  faciemque  viantfs  amici. 


itm 
Qum  expema  mhiqne  neeeaarla. 
Est  expensa  vlae  quaerenda   libi,  dabit  illam 
1650      Morum  fama,  gravis  aclio,  sermo  placens 
Qoo  magis  hsRC  abeunt  in  sumpius»  el  mage 

[crescuBt ; 
Nummus  in  expensam  non  rediturus  Mi^ 
lli,  quocunque  voieSt   poterunl   perducere 

[samptM» 
Usti  nam  crescit  Ista  moneu  suo. 
1655  Ergo  vla,  quociinque  placet,  secunis  abibiSt 

Sed  lamen  ad  pairiam  dulcius  Ire  tuam. 
Quod  Cantia  cajmt  regni^  et  qui  ihi  eavendi^  qui  non. 

PoniiHcum  regumque  parens  te  Caniia  fovit, 
ilospitiumqtte  tibi  praeparaiimmodomcat 

Nan,  meretrlx  illi.  pl».  peregrina  phcei.  b  ,^^  "  n  "'"'•  ".*  '*f ""  •'•  'V.'"  •*^V«'"«'-' 
,   ^..  .. j;  _^ j._  "  iWO     Quae  caput  esi  regni  justitiaoque  domua. 

Parebis  matri  praesertim  recta  monenli 

Quaeque  luos  tendit  perpeiuare  diea. 

Intrabis  ciauslrum,  sed,  si  poies«  absqne  c«- 

[cuUOt 

(Jtpost,  si  libeai,  egrediare  luus* 

1645  lovenies  illlCt  quid  semper  scire  laboranlt 

£t  quibus  esi  grandis  poena  carere  libro 


1595  Ergo  quid  exspectas,  ut  sit  tibi  commodus 

[hospes, 
Cui,  nisl  coUudatt  nulla  paella  placel  ?* 
Qualiter  venandnm  apud  hoepiles. 

Sed  quia  lurpe  nimis  peregrini  iiie  moveri, 

llospiiiuni,  quidquid  dicat,  babelo  modum ; 
El  ne  siispeclum  quis  possit  babere  rigorist 
1600      Sit  tua  jucundis  lingua  referta  jocis, 

Siiitque  saies  sine  deitle  tui,  sil  iingua  mo- 

[desUy 
Compoaiius  geslust  Tita  pudica  tibi. 
Sit  bonus  audilor  patiens  et  lardus  ad  iramt 
Sitque  ciiens  bumiiis,  qui  volet  esse  tuus. 
1605  HospitibusgralussttmplusmoderaresubopiaBS,  ^ 
Ui  diguaiu  vaieas  cuique  referre  viceiu. 
El  benefaciorum  reddaiur   gratia  plena, 

Quae  bonus  inieri^res  singula  magna  faclt. 
Yir  bonus  ei  prudeus  modo  res  conservat  ad 

[usum, 
1610      Et  luodo  dispensat,  el  docei  esse  suas, 
Qiwrit  ui  expendat,    cum   causa    locusque 

[requirunl , 
Servaiasque  diu  lempore  spargii  opes, 
Kt  sumpius  gaudei  fecisse  locoque  modoque  : 
Slultus  in  expensis  nescit  babere  moduui, 
1615  lu  proprio  parcus  ei  prodigus  ex  alienoy 

Quain  solam  capial  Cbaerea,  Jaude  carcl. 
liospitio  non  csi  oneri,  quicunque  modestus 
Contenius  modicis  sumpiibus  esse  poiest. 
lu  suinma  videas,  cum  quo  tibi  ressitagenda, 
1(»20      Ei  quanlum  poieris,  moriger  esse  stude. 
lloCt  quanlum    poteriSt  diciuni    sic  accipe 

[semper, 
Ul  sit  honesiatis  regula  salva  tibi. 
Quod  mendttcet  et  bibuU  fugiendi, 
Mendacesitidem  fugiest  hibulosque  eavebiSt 
£i  qoiims  est  venter  sive  Laverna  deus. 
Qualem  oporteat  habere  comitem» 
1(^5  Sit  suspecla  \euoSt  sit  sobrlus  alque  pudicuSt 
Quem  comitem  loiigae  quaeris  babere  viae« 
Coiiunodius  nihil  esi  vervo  socioque  fidelit 
NuIIus  iu  obsequio  comrcodus  absque  flde. 


Suni  aliit  qut  sic  sapientum  scripu  liceolurt 

Ui  non  semissem  cuncta  valere  puietit. 
Legis  amaiores  adeas  et  scripia  eoienles, 
1650      Conlra  nugaces  numinicolasque  cave. 

Quas  coniemnil  opes    sapieuSt  adniiliit  aJ 

[usunit 
Qoaeril  el   interdomt  noa  tamen   absi|ue 

[modo. 
Fmstra  quaeril  opes,  quia  non  saiiaiurt  ava- 

[rus. 
QuamviSt  quidquid   babet,    coaferai  ipse 

[Deus. 
1655  Nummus  ei  Deus  esl,  qui  semper  lorquet  ami- 

|cos 
Et  solel  arternam  perpetoar&  faroem 
Gratia  rore  suo  nocuum  restringii  amoremt 
Sed   copidam   meniem  boo  facll  absqne 

[raoie. 
Oiuiiia  posse  Deum  iiotum  satls  esl»  sed  ava- 

[nim, 
1660      Sit  licet  omnipotens,  non  saliare  polesi. 
^  Nequius  hoc  iiibil  est,  quia  nuUi  parcit agiiqiic, 

Ut  sit  cum  reliquis  seniper  ei  ipse  miser. 
Nequior  est  allis,  qoi  verbls  Gillia,  rebus 
Demca,  Flaminium  vivil,  agiique  Num^m 
1665  Tanlaius  esl  auctor  cupidist  esl  auctor  avaris 
Perpeiuaque  siti  deperil  atque  fame. 
De  Britono, 

invenies  laetum  Britonemt  sicaseos  adsil 

Plus  lanicn  inierdiim  gaudet  adesse  libros. 
Nam  quantum    patitur  Britonis  naiura  vel 

[ordo, 
1670     Indulgel  studiis  carminibusqne  vacat; 
Dlspensauda  donios  llli  commissa  resurgil, 
Atque  maU  species  hoc  venieatefugii. 


1720 


Bi730 


IW  ENTHETICUS. 

Hon  amat  liunc  BalaUirOi  noii  Davus,  Pampbi-  A 

[lo8  odii, 
Cuique  nlhil  gravius,  quam  residere  domi. 
De  Odone. 
f  075  Odo  libris  toltts  incnmbitt  sed  tamen  illis 

Qul  Cbristum  redoleni ,  gratia  major  Ineat» 
Hic  gravis  Eomolpis;  Encolpius  bune  et  Ado- 

|ni8 
Dum  Gitione  cavcnt,  et  Yenus  ipsa  timet. 
Caula  manus  Brllonis,  Odonis  el  aurealinguat 
i680      Cum  Cbristuio   loqultur  :  pleuus  uterque 

[(ide* 
Hi  tibi  sint  comites.  Illis  lua  cuncia  revela, 
Nam  firilOy  quod  ludis»  quod  sapis,  Odo 

[probat 
De  Querolo, 
Plaotiuum  Querolum  niiraris  abique  videri, 
Mancipio  tali  non  caret  ulla  domus; 
1685  ^on  llluin  placare  potesl  forluna,  Deosve, 
Quiu  rorti  semper  detrabat  alque  Deo. 
Diviiibus  cunclis  videas  adstare  volones, 

Ut  modo  nec  Gnatho  possit  babere  loeum. 
Si  doleat  dlves  copldas  spoliante  volone» 
1690     Qois  doleat  .*  satis  e8t,  quidquld  avarus  lia- 

[bei. 
De  ZOU0. 
Computat  expensas  servonim,  facta  revolvit 

Zoilns,  Qt  domini  slillei  tn  aure  sul 
Ergo  fidelis  erit,  quia  samptiis  pensat  herl- 

[les? 
Mon,  sed  adnlando  qu«ril  et  auget  opes ; 
16iM^  Foreqae  deterior,cai  res  extrlnseea  cordt 

[est, 
Ut  mentea  proprio  Ittmine  fraodet»  aglt, 
Mec  rebus  pareii,  6tulto  quas  itttius  aufert , 
Nam  sapiens  vigilai  et  sua  danna  eavet, 
Dieil  enim,  dom  fallaeem  capidomque  repellitt 
1700     AsaenUtor^  abi,  Zoii^ ,  te  video 
De  Matone. 
Ifiraris  famulos  aulse  ceasisae  Matboni; 
Hoc  mens  plena  dolis »  boc  mala  lingua 

[raclt, 
Uoc  attdilorum  levltas ,  ut  tresals  agaso 
Poasit  ab  ingraia  pellere  qoemque  domo 
1705  Credulua  auditor  fidi  vetulique  ciientis    • 

Immemor  est,  et  amal  semper  babere  oovos. 
^Nam  quoties  facili  pede  vilis  in  aure  susur- 

[rai, 
ToxScat  Interius  cordis  et  oris  opus. 
iEtates,  mores,  forinnas,  condiiiones 
1710      Versat  ei  appendit  garrulus  ante  focum. 
Ejus  ab  arbilrio  dominus  niale  sanus  et  excors 

Aut  beat  aul  torquet,  odli,  amatve  suos. 
Jnfelix  igiiur  doinus  est  et  pcena  bonorum, 
Quae  rectore  carens  sub  ciniflone  gemii, 
1715  Infelix  equidem  niinis  est  et  pneda  volouuin, 
Qnx  rejicit  veieres  non  fruitura  novis. 
Stellio  de  fnrlis  inaculam  contraxit  inanem, 
Nec  est  for,  ex  quo  destitit  essc  rcus. 


1002 
De  vilio  invidim  et  curM  tjue. 
Subjacet  invidiae  stimulus  sors  l«ta  mlserque 

Solus  ab  bis  Itber,  solus  et  boste  caret. 
Livor  edax  alios  dum  bedere  gesiit  et  igaea 

Excitat,  in  priinis  arilur  igne  suo, 
Confodiiurque  suis  siimulis,  se  denie  cruenlo 
Rodit  et  impulsu  deperit  usque  suo. 
17i5  Nemo  valei  morsus  rlciuinque  cavere  canl- 

[iinin , 
Quos  schola  ,  quos  clauslrum ,  qiios  fovct 

[aula  nocens. 
Hos  bnmins  cautela  fugit  virlusque  probata, 
Sed  tamen  interdum  livor  utramque  feriS. 
De  Euphorbianie. 
Non  esi  apla  loqui ,  sed  sordes  lingere  naia 
Lingoa  loquax,  semper  ad  maledicta  pro* 

[cax. 
Euphorbi  rabies  hac  peste  laborat  agitqtte , 

Gratia  ue  vigeai  sive  ildelis  amor, 
Ne  qua  domus  pacetn  teneal,  ne  claostra  quie- 

[tem: 
Curla  ne  quxvis  tuta  manere  queat. 
1755  Lingua  nocens  pianos  incrustat,  saiicta  pro- 

[phanat 
Semper,  et  in  ciinctos  loxica  s;cva  jacit. 

De  Baecara. 
Quidquid  habel ,  quxcunque  |iotesl ,  exponlt 

[ct  olTert 
Baccara,  teque  suts  rebus  egere  veiai, 
Crandia  promittii,  nec  parva  daturus ,  amicos 
1740     Sic  beat ,  ut  nolhim  samal  egenus  opem. 
Si  petis  auxilium ,  negat  hoc ,  si  consulis « 

[h»ret , 
Ergo  quid  exspectas  ?  Baccara  semper  erlL 

De  Davo. 
Garrulitale,  dolis  conturbans  oronla  Davus 
Omnibus  illudit,  risus  ei  ipse  doinus. 
1745  Serglolain  cernis  geslu  promittere  Scsftvam, 
Exspecta  modicum,  Sardanapalus  erii. 
De  tckola  Thernta. 

Thersit»  similes  prodaclt  caria  mu.to8, 
Quoe  scbola,  quos  urbes,  quos  fora  vana 

[fernnt, 
Quoa  aluit  pagus,  quos  rolttit  barbam  lellus, 
Qoo8  Venas  in  thalamis ,  castraque  Mariis 

[babeni, 
Quos  ellam  miltttnt  vivarla  riipta  virorum, 
Cum  Venus  impellit,  cttmve  Laverna  trahiu 
Quod  moree  attendendi. 
Depinxi  mores  hominttm,  qtto  cattiior  esses, 
Nam  pro  persona  qnisque  colendns  erit. 
i7.)5  Horil>u8  est  tribuendus  liooor  culttisque  pro- 

[batis, 
Et  merlio  fidei  eoacillatar  amor. 
Nain  solel  inlerdam  vis  exlorquere  timoiein, 

Stemli  et  invitoa  atqae  aabesfle  facii, 

Serviat  ui  nolens  aliis  capllva  voluaias , 

1760     TerrUa  verberibus  el  slimulata.  miaiSi 


1750 


1005 


iOANNIS  SARESfiERIENSlS 


1004 


Sed  perrecius  amor  procul  hunc  racU  esse  ti-  A 

.  [inorem, 
Nam  facil  inKenunm  quemque  pudicusanior. 

Quod  libertai  plutotopbum  agceL 

Libera  pbiJosophi  vita  esl  et  libera  lingua, 
Est  Ubertatis  auclor  uirique  Deus. 
1765  Ergo  philosophus  colit  hos ,  quos  credit  anii- 

[cos, 
Aut  quos  a  Titiis  posse  redire  putat. 
Non  homines ,  hominum  sunt  umbrae ,  quos 

[babet  orbis 
Brutescens  vliiis,  cum  ratione  carei. 
Quid  tibi  citm  larvis  sapieni.iam  dogma  se- 

[queitti  ? 
1770      Dicent,  ni  fugias  ocius  ito  foras.  ' 

i2uoa  iocui  vitia  non  excludil, 

Pleoa  supercilio  si  lurba  repellit»  abito 

Et  contemptores  spernere  disce  tuos. 

Nec  tibi  sit  curae,  si  contemnaris  ab  illis» 

Quos  captos  muodi  retia  vaiia  lenenl. 

1775  In  ciaustro  capitur,  quem  torquet  amor  vitio- 

rum» 
Nam  paries  clausiri  pervius  exstat  iis, 
Irnimpunt  arces,  nullamque  resistere  posse, 

Sl  semel  insurgant  grandia,  sciio  seram. 
Nou  adamas  obsut  vitils,  non  ferreus  agger, 
1780     Non  aqua,  non  fossae,  sed  nec  iniqua  palus. 

Df  iripliei  obiiaeulo  viliorum.  { 

Ergo  tam  saevi  qua  possunt  arte  repelli 

llostes?  aut  quid  eos  cogii  Inire  fugam? 
Si  timor  ante  fores,  et  si  piidorairia  servet, 
Et  si  castus  amor  interiora  tenet , 
1785  Devitat  pcenam  timor  officiosus  el  omne 

Quod,  nlsi  praecaveat,  posse  nocere  puut. 
Nominis  ingenuus  maculam  pudor  arcet  odo- 

[res 
Spargil  ubique  bonos,  unde  placere  queat. 
Castus  amor  rebus  sic  semper  adbaeret  hone- 

[stis, 
1790      Quod  nec  vis  major  dissociare  potest ; 
Virtutes  locat  in  castrls,  sic  omnia  munit, 

Ut  nullum  possit  hostis  babere  locum 
Sed  timor  in  servo,  valeat  dum  poena  caveri, 
Ad  facilem  qusesium  cedet  eritque  nocens; 
1705  Et  famae  oustos,  dum  possit  culpa  latere , 
Consentit  vitiis  absque  ruberepudor. 
Non  sic  verus  amor,  qoi  casu  fldus  in  omni 

Yirtotem  solam  gaudet  inesse  sibi. 
Ob  caosas  varias  quaeruntur  caetera,  virtus 
1800     Se  contenta  sui  praemia  semper  babet» 
Omnia  virtuti  fatalia  commoda  cedunt, 

Virtutis  fructoB  est  In  amore  pio 
Sicut  casu  fldem  cupiens  servaU  marito 
Conjux  deciinat  et  stiidiosa  fugii, 
1805  Ne  corruptori  pateat  locus  ullus  ad  ipsain, 
*  Aspcclumi  risusy  luunera,  vcrba,  jocos 


Contemnens ,  meritum  et  nomen  moecliantis 

[abhorret: 
Sic  omiiein  culpam  sanctiis  abhorret  amor. 
De  graiia  ei  iibero  arbiirio^ 
Gratia  sola  pium  parlt  et  confirmat  aoMireBa» 
1810      Cui  timor  inservit  ingenuusque  podor. 
lllud  sola  nibil  nieritum  nnn  asserit  este« 

Nam  bona  quas  facimus,  spirinis  intas  afit, 
Istud  soia  docet ,  quoniam,  si  gratia  deett, 
Ad  bona  naturae  nisiis  in^nis  erit, 
1815  Isiud  sola  docet,  quod  causa  sit  uoa  salotls 

Gratia,  quae  meritum  provehit  atque  parit. 
Arbitrium  carnis  est  gratia,  meniis  iiiiaco, 
Hente  caro  vivit  arbitriumque  Dco. 
\  In  cineres  caro  lapsa  redit,  si  spiritns  absit, 

I8i0      Hoc  abit  in  terram  destituenie  Deo. 

Vermibus  esca  datur  fcetens  caro  mente  re- 

[inoU, 
Uoc  cibus  est  fcetens  vermibus  absque  Dei». 
Nulta  eecia  $ine  gralia  libera  a  (aitu 
Qoaelibet  adiuitiit,  si  desit  graiia  faatam 
Secu ,  nec  haec  arcet  parva  vel  aiiipla  do- 

[mos, 
1825  Non  facit»  ut  saoias ,  babitus  nomeuqoe  ma- 

Igislri, 
Nec  convivarom  lurba  beare  potest: 
NoD  ciiput  auonsum ,  noo  vesiia   polla  ve 

[;ilba 
:  Te  trahit  ad  vium,  gratla  sola  trahit ; 

Nam  stulti  possunt  in  qoavls  veate  perire, 
1830      Redduntur  vftae  praemia  nulla  togae* 

Oderuut  veruoi,  quod  honestas  aansit  abbor- 

[reDt 
Unde  flt,  ut  caecl  praecipiteaqoe  roanu 
Excipit  infernus  pereuntea  veste  retnou, 
Nec  mlnult  poenam  tetra  vel  alba  suam. 
Benedictio  viaiorie. 
1855  Saepe  diu  multum  monui,  nunc  accipe  paoca , 
Qiia;  bene  dum  servas,  res  tlbi  nolla  nocet; 
Flecte  genu,  submiite  caput,  benedictus  abiio, 

Sa^pe  maluris  profuit  isia  maoos. 
Verba  Dei  forment  anlmum,  rmguamqoe  re- 
rv  ffraeneni, 

1840      Sint  eadem  vitae  formula  certa  luae ; 

Diriget  affcctus ,  linguam  componet  ei  aciits 
Gratla,  si  tribus  hls  causa  sit  una  Deus. 
Qtiid  tiber  auctori  debeat. 
Cuilibet  auctori  debenlur  jure  perenni 
Obsequium,  cultus,  officiosus  amor. 
1845  Cum  tenearis  ad  haec,  animum  lectoris  amici 
Auciori  studeas  conciliare  tuo, 
Et  quoscunque  potes,  inducere  perge  fideles, 

Ut  pro  me  Cbrislum  solliciiare  velinu 
Sed  quid  multa  moror  ?  properas  exire;  videlo 
1850      Quid  facias  ;  coeptum  perfice  cautus  Iter 
Ui  valeas,  memor  eslo  lui;  si  gratus  haberi 
Vis,  cura  scmpcr  vivere  lege  Dci.    * 


tm 


CARMEN  DE  UEHBRIS  CONSFIRANTIBUS. 


109S 


JOANNIS  SARESBERIENSrS 

C\BMEN  DE  MEMBBIS  CONSPIRANTIBUS. 


GoDcilittm  celcbrant  hmnftni  oorporis  artos 

Inier  se,  de  se  plurima  verba  serunt. 
Iiicidit  in  Tentreni  sermo  >  de  ventre  queruniur 

Quod  gravis  is  dominus  et  nimis  nrgeteoa. 
Tandem  rbetorico  piugens  sua  verba  coiore « 

Aggredilor  fratres  iingua  auperba  suos  : 
i  Quis  ftiror,  o  ctves,  qu»  tanu  licentia  venlris, 

Audeat  ut  nobis  ponere  lurpe  jufcum  T 
Turpe  iogum  certCi  quando  servis  dominatur , 

EI  dominu^servit  :  bic  jobet « ille  facit» 
Cefie  nos  servi  turpes,  digni  crnce,  cunctis 

Ludibrium ,  roiseri ,  degeneresqoe  sorous. 
Nam  Teutrein  dominum  nobis  elegimus ,  Ipsf 

Omnia  colligimus  quae  sibi  grata  putat  ? 
Nulla  quies  nobis  ,  movet  houc»  jubet  boic ,  vocai 

[iiioro ; 

Surge,  piger,  soronos  excute»  toile  rooras ; 
Qoaero  cibos,  epulaaqoe  para  ,  vinomque  proplna. 

Mensani  ponc,  dies  praeterii,  bora  fugit. 
Ecce  duo  venioni  hostea  roonemqoe  roinantur, 

Irominet  inde  faroet,  imroinet  iude  siiis. 
Ergo  deliciam,  nisi  subvenias  roibi  veiox , 

Prsveniaaquefamem»  preveniaaque  aiiim. 
Sic  nie»  sie  aUos  pulsat  iaselvia  veniris » 

Ei  uie  plus  aliis  turgldos  ilie  preroiu 
ile  qoasi  praBc^nem  caosarom » Jurgia  saepe 

Eiercere  juljet,  parvaqoe  dona  sequi.  • 
£t  modo  patroouSy  roodo judex,  et  modo  lestis 

Clamo,  Jora  Patrum  contero,  falsa  loquor. 
Sob  speeie  veri  coraus  inducere  faisum 

Fa^io,  peijitro,  pr»tereMioe  fldeni. 
Fasqaeiierasque.siinul«qoali  pondere  librans, 

Per  licitoni  pariter  illlcilomque  vagor. 
Si  lateri  veipontificis  vel  principis  adsio, 

Tonc  uQgoeniii  pvo  blanda ,  placere  volens. 
Ungo  blandiiiis,  ui  delicias  sibi  venier 

Aceumulel,  ac  nie  disirahit  iile  nocens. 
Nonne  manus  uosCrs  venlri  servire  laborani  ? 

Nonne  minas.^jus  iinperiumque  timeni  ? 
Furantur,  rapiunl,  operantur,  et  omnia  veuier 

Suscipit,  et  sorbet  omnla  Scylla  vorax. 
llnic  oculos  sorvii  venaior »  currit  ubique  , 

Nuniiat  hic  domlno,  quse  meliora  puiai. 
Heu  pedibus  quanlos  induxil  sa^pe  labores , 

Quos  nimis  affligit,  quos  sine  lege  preniit. 
liide  dolor  noslri  consumit  corporis  ossa , 

Menibra  qnatil,  vires  haorit,  aratqne  cuieni. 
Estadserviiium  nobis  stiidlosa  volurilas  , 

Graila  iiulla  tamen  :  conqucror  inde  niagis. 
Naut  cum  servitio  respondei  graiia ,  muliuin 

Xeroperai,  Imo  facil  dulce  lajjoris  onus. 


X  Huic  vero  cum  mulla  damus ,  com  niulta  paramua 

Non  cessat  querulus  dicere:  Pauca  daiis. 
Si  dcderis  hodie»  nisi  cras  dederis,  nisi  rnrsom 

£l  rursum  dederls,  perdere  prima  poies. 
Et  si  forle  suis  dicit :  Salls  est,  satis  illud , 

Post  modicuro  tempus  incipit  esse  paruni. 
Diciie,  qoid  lantaro  possit  saiiare  Charybdin? 

Dicite,  qoanta  cupit,  quis  dare  lanu  poiestt 
llic  eliam  noslros  auget  cumulalqoe  labores , 

Ei  gula  nos  nimiom  pesstma  saepe  preimi. 
Illi  gustu»  adesl,  hic  portam  servat,  et  ille 

Vilis  leno,  procax  garcio,  scurra  vagus. 
Ili  duo  per  omndi  currunt  elemenla ;  quid  aer  »* 

Quid  pariat  tellus,  quid  freta,  scire  volunu 
Non  volucris  penna ,  non  ovadll  fera  cnrsu , 
B     Noncetus  tologurgiie  lutuseric. 
Noverunt  varioi>  bi  dispensare  sapores, 

Ut  magisalliciant,  illicianlque  cibis- 
Guslus  discernii  quod  iransmittit  gula ,  veciter 

Abscondit;  probat  hic,  baec  rapit,  ille  capiu 
0  venier ,  quanlo  deturpas  crimine  mundum , 

lininundumque  facis,  turpia  qusque  movensl 
Propter  le  flunt  homicidia,  furta,  rapin», 

liisidix,  sirages,  jurgia,  bella,  doli, 
Curriiad  ecclesiain  monacbus,  miles  geril  arroat 

Naviia  sectalur  lucra,  colonus  arai. 
£x  leviriutum  casus,  animaeqiieruina, 

Membrorum  pestes,  luxurianiue  lues. 
Tu  Nabusaradan  princeps,  dominusque  cocoruin, 

Namqiie  tibi  sero  et  mane  coquina  streptt. 
C  Tu  roilis  lumidus,  vas  plenum  sordibus;  imo 

Plenus  faece  locus,  non  locus ,  imo  lacus. 
Vos  ergo,  fralres,  mecum  discernite  qualis 

Hic  dominus,  mecumcernile  qoale  juguin. 
Turpe  jugum  credo,  quaiido  servus  dominatur  , 

Et  doraiBOS  servit ;  hie  jubet,  ille  facii. 
Turpejugumvere,  quando  ratione  sepulta 

in  nobis  venter  Imperat,  illa  silel. 
Vivere  debemus,  non  venlri,  sed  ralioni; 

Vir  bonns  hanc,  non  hunc,  opiai  habere  duceiL  . 
Paulus  ait :  Venicr  esc»  dalur,  escaque  ventii ,  , 

Suntduojuiicta  sibi,perdel  utrumque  Deus. 
Nos  ergo  pudeal  lali  servire  palrono, 

Gloria  nostra  per  honc  nobiliiasqoe  perlt. 
Snrgiie,  state,  precor,  aniino  poghate  virili: 

Magna  parat  nobis  pr«mia  pugna  brevis. 
^iernum  pereat,  qui  veniri  serviat  ullra ; 

Sit  procul  a  iiobis  qui  sua  regna  ferei. 
Sit  sine  flne  labor ,  sii  naufragium  siiie  poria , 

Coiiiinuus  sit  ei  pcrpeluusque  hbor.  f 
llis  socios  auiroat  verbis  (acundia  Ungjoaet 


1007 


iOANNIS  SARESBEItlENSIS 


im 


Et  moTet  et  munil,  et  docet  esse  viros. 
Ergo  simul  junctos  confoederat  una  voluiiias, 

Adstringitquesibi,  quoslegal  unus  ainor. 
Indicunt  ventri  bellum,  juranique  quod  ejus 

Vincula  dissolvent,  discutientque  jngum. 
Sic  statuunt  et  sic  confirmani ,  foedere  facto, 

Ventrem  desiitnunt,  nec  famulantur  ei. 
Jam  pesy  lingna,  manus,  et  caetera  membra  qniescnni, 

Pes  negai  ire,  loqui  lingna,  invare  manus. 
Prima  dies  illis  tranquillo  tramite  currit, 

Nec  qnidquam  poscit  ille,  nec  illa  ferunt. 
Alterajejunum  nescit  compescere  ventrem* 

Latraniomque  gulam  paclficare  nequit. 
Terlia  consumptos  macie  vix  snsiinet  arius » 

Namque  maligna  nimis  urget  ubiqne  fames. 
Pes  torpei,  manus  «groial,  languet  caput,  ora 

Pallent,  suspirant  peciora,  lingua  tacet. 
Omnia  turbaniur  in  corpore ,  nullns  in  illo 

Est  vigor,  aeger  ibi  luctus,  ublquedolor. 
Riirsus  post  longos  gcmitus  conamine  mullo, 

Vixbos  balbaiit  languida  lingua  sonos  : 
c  Quid  facimtts?Nilproltcimus,magiselmag!somnes 

Deficimus,  prcmimur,  conficimurque  fame. 
A  venlris  rabie  venit  baec  injuria  nobis , 

Hoc  ejus  nobls  parturlt  ira  malum. 
Seutiogrande  malum ,  sed  causa  mali  mihi  clausa : 

Qttod  nocet ,  ecce  patet ;  cur  nocet ,  ansa  latet. 
Nbnc  igtlur,  fratres,  vobis  praesenilbus ,  ipsum 

Conveniam,  quteram,  quae  sitorigo  mali.  i 
Tunc  se  convertens  ad  ventrem  lingua  ;  c  Quid ,  > 
inquil, 

c  Tam  male  nos  laedis  ?  Hic  furor  unde  libi? 
Resplce,  nonne  tuos  concives  perdere  curas  ? 

Quando  vides  casum ,  non  relevare  paras? 
Ilostls  es  et  civis,  baec  recta  fronie  repugnant 

Juncta  sibi  melius,  civis,  amicus  erunu 
Et  vacttum  et  plenom  te  semper  habebimus  hostem, 

Semper  erit  nobis  trlsiis  uterque  staius? 
Quando  tumes  plenus,  nimia  de  mole  gravatus» 

Tunc  semper  lecom  nos  facis  esse  graves. 
Ergoprecor,  miserere  tui,  roiserere  luorum, 

Ne  tecum  pereant,  leque  tuosque  juva. 
Exponas,  cor  non  qttererls,  vel  quid  libi  quaerls  ? 

£t  ne,  quaeso,  noce,  sed  facienda  doce.  > 
ilis  verbis  claudil  sermones  lingtta  ,  vicemque 

Venter  ei  reddens,  incipil  istaloqui  : 
c  Audivi  linguae  slrepitqs,  et  eos  sapienter 

Sustinui,  fraires,  Ixdimur  inde  parum. 
Lingua  qoidem  membrum  modlcum  ^^  sed  molle, 

'cjtoque ' 


A     Labiuir  et  loquitur  saepins  abtque  mode, 
Nam  de  seiniilla  niagnum  fovei  ei  movet  Ignem, 

In  fornace  sua  fabricat  inde  dolos. 
Inde  iiimis  nostros  agilat  discordia  cives. 

Nam  pacem  torbat,  ei  mihi  lela  jacit. 
He  doniinum,  fratres,  vobisostcndilet  hosleiii, 

Sed  scio,  quod  vobis  servio,  vosque  colo. 
Cttm  nos  de  massa  rerum  natura  vocavii , 

Ei  nobis  formam  materiamqiie  dedit» 
Corpore  compegit  uno,  conjunxit  amico 

Foedere,  nossemperjttngat  atunttsatt)or» 
Omnia  praecepit  fieri  communia  nobis 

Omnibtts,  nt  proprium  nttllas  babere  velit. 
Omnibus  olDcia  distinxit :  neqne  ministrum 

Constituit  vobis  t  et  dedit  ease  eocum. 
B  Inde  puro  vobis  escas,  alimenia  minislro » 

Vitam  conservo ,  pauca  reservo  mihi*         ^ 
Qttod  datis  «cciplo,  susceptum  decoquo  t  eocium 

Distribvo  vobis,  fercttla  qoaeque  gero. 
Sl  vos  Ingeritis,  ego  digero  :  qnod  noeel  •  iUad 

Egero  :  qtiod  prodesl ,  hocce  cuiqae  gero 
Pauper  som  aervus,  nil  possum  ponere  vobis , 

Si  nil  confertls :  nam  mea  byrsa  vacat. 
Nec  nimlom  cttro,  nec  ego  minimttm  mihi  qttsero. 

Inmedio  posltas  oplo  tenere  modum. 
A  nimio  Teniunt  ftislidia,  crimina,  morba& , 

Crapttla,  luxuriae  fax,  Itterisqae  dolor. 
A  minimo  veniunt  Infesiae  raortis  imago , 

Frons  Iristis,  facies  pallida ,  laxa  catis. 
A  niedio  veniant  mens  seinper  sobria ,  corpas 
^      Robttstttm,  felix  vita,  serena  qnies. 
firgo  sibl  caveat  dives,  ne  devorel  iiltra 

Quam  satls  et  panper  cnrat  habere  param. 
Et  vos,  si  sapitis,  servaie  modum  inihi  dando , 

Dispensator  ero  pro  ralione  dati. 
Saepe  mihidabitis,  quia  vultls  saepe  cibart : 

Namqueper  bocvobis  vii|i  sahisque  datar 
Surgite,  ne  mortis  inducat  inertla  somnan : 

Somuo  desidiaejndico  saepe  mori. 
Turpiter  occumbit,  quem  torpor  vu.neraf.  Ergo 

Surgite»  mors  properat :  sentio ,  vlta  nigii.  > 
Ventris  ad  has  voces,  mcmbrorum  turba  resomtt 

Vires,  ei  rediens  induit  arma  vigor. 
Surgunt,  officiis  insislunt,  debita  solvnnl, 
D     Invigilant  operi  singula  membra  suo. 
Qttos  socios  viiae  fecit  natnra,  laboris 

Aique  oneris  socios  niutua  cura  facil. 
Sic  litem  sepelit  laeio  concordia  fine , 

Hic  qnoque  vult  flaem  carmen  babere  suom. 


100» 


TITA  S.  ANSEUII  CANTUARIBNSIS. 


ItHtl 


VITA  SANCTI  ANSELMI 

ARGHIEPISGOPI  CANTHARIENSIS, 

AUCTORE  JOANNE  SARESBERIENSI. 


PROLOGUS. 

AJ  depellendas  inndtilitaiis  erroriimque  tenebras 
Deus  mirabililer  operaiur:  ei  sic  ab  initio  nascenlii 
mundi  misericordiam  snam  semper  ei  ubique  dib- 
pensat,  ut  Ecclesi»  suae  ministros  procuret  idoneos, 
per  quos  proficiat  ad  virtuiero»  et  per  fluclus  la- 
benlis  saeculi  trajecta  provehaiur  ad  glorianu  Sicut 
enim  in  noctis  caligine*  aliis  oceidentibus  stellis, 
ftliae  ut  mundum  illuminent  oriuniur,  sic  ad  Eccle- 
siam  jugiter  illusirandam  pro  Pairibus  succedunt 
iilii ;  per  quos  cognilio  Del  et  cultus  perpeiuo  pro- 
pagetur  a  generatione  in  generationem.  Sancti  si- 
quidem  viri  filii  sunt  apostolorum  et  propbelarum ; 
qul  sicut  eis  successerunt  In  fidem,  ita  virtulis 
operumque  mirabiiium  hxrpditatem»  ei  retributio- 
nls  aeternae  gloriam  asseqiiuntur.  Ititer  quos  bea- 
106  Anselmus,  Canluariorum  archiepiscopus,  velut 
clarissimum  sidus  elTulsit ;  et  uon  modo  Latinum 
Silustravit  ordinem,  sed  claritatis  suae  radios  vibra- 
Y§t  in  Graeciam  in  concilio  Barensi,  cui  Romaniis 
pontifex  tlrbanus  praesedit,  Graecorum  detesiabilem 
de  processione  Spiriius  sancti  convincens  errorem. 
Si  quis  autem,  quod  cuivis  expedire  non  dubilo, 
quantus  isie  sit  desiderat  intueri,  iibros,  quos  ex 
variis  causis  scripsit,  et  Epistolas,  diligentius  rele- 
gat ,  revolvat  bistoriam  de  ipso  et  modernis  An- 
glorum  regibns  scriptam ;  duos  quoque  libros,  quos 
de  viia  el  conversaiione  ejus  Edmerus  monachus 
venerabilJs  presbyter  luculento  stylo  veracissime 
edidit;  utpote  vir  religiosus,  qui  ei  familiaris  ad- 
niodum  fuerat ;  legai  ei  miracula,  quae  post  transi- 
tum  Ipsius  mirabiliier  operaius  est  Dominus,  et  quae 
ftd  memoriam  ejus  crebro  riunl,  visiiationes  Altis- 
simi  veneretur.  Ulique  quod  ante  me  de  Antonio 
dixit  alius,  de  islo  piiblice  protesiari  nonvereor» 
quoniam  grandis  perfectio  est  Anselmum  nosse  quis 
fuerit.  Accedens  ergo  ad  praedicta  librorum  monu* 
menta,  Domino  miserante  qui  a  gloriae  suae  praeco- 
uiis  peccatores  non  semper  repellil,  de  viia  et  con- 
versaiione  tanti  Patris  aliqua  curavi  persiringere, 
suecincla  quidem  breviiaie  et  sermone  salis  plano; 
ut,  si  quis  ad  copiam  omniuro,  quae  ab  eo  vel  de  eo 
scripia  suut,  aspirare  nequiverit,  saitem  ex  bac 
siilia  lauii  fluminis  gustare  possil,  quaro  bonus, 
quam  suavis  est  Dominus,  quam  bcalus  quam 
uecessarius  qui  eum  fideliter  coluit  Pater  An- 
Aclnms. 


A  Cap.  L  De  patre  et  matre  nc  pueriiia  An$elmif  et  df 
visione  ejits, 

Natus  autem  in  Augusta  civitale,  patrc  Gundulfd, 
malre  Ermenberga,  quae  una  erat  prudcnlium  fe- 
minarum,  concepit  ab  inliio  vitae  timorem  Domiiii ; 
e  quo  conseqoenier  salutis  siise  pepcrit  Iructum, 
onde  verae  justitiae  postmodum  opera  processeruut. 
Hatris  vero  mores  ideo  magis  exprimere  siudebai, 
Quod  enlm  ei  patre  circa  alia  occupato  toiius  dor 
mus  sollicitudo  incumbcret ;  sapienter  omnia  dis- 
ponebat,  iusistensque  operibus  misericordiae  dili- 
genti  studio  frequeniabat  ecclesiam,  orans  et  tota 
mentis  aviditate  exclpiens  verba  Dei,  et  praecepta 
saplentiae.  fldeliter  exsequens.  Nam  qu.i:  audierat 
coinmunicabat  aliis  jucunda  relatione,  et  se  ct  alios 
''  ad  obsequium  ini.itabat.  Audivit  ab  bac  puer  uuuin 
esse  Deum  omnium  conditorem  ,  regnautem  in 
coelts,  largitorein  remuneraioremque  bonorum,  et 
credidit,  et  jam  in  lenera  aetate  ad  illius  notiliam 
aspirabat.  Pueriliier  autem  opinabatur  ccelum  vi- 
cinis  roontibus  inbaerere,  ibique  Dei  de  quo  audie- 
rat  esse  palaiium,  et  eum  cum  nngelis  et  sauctis 
corporatiter  conversari.  Visum  est  ergo  ei  uiia 
noctium  in  somniis,  quod  illuc  asceiideret,  et  qiiod 
in  devexilate  montis  quem  ascendebat  videbat  fa- 
roulos  Domini  metenies  quidem  triiicum  sed  valde 
negligenier;  ut  ejus  fidei  zelo  accensus  super  hoc 
ante  Deuin  disponeret  accusare.  Ascendit,  Deum- 
que  sedeuiem  in  palaiio  solum  reperit,  excepto 
solo  dispensatore;  per  quem  accitus  et  sedens  aJ 
pedesDomini,  ipso  mandante,  panem  accepit  can- 
didissimum,  unde  ibidem  comedit  et  satiatus  est* 
Visionem  retulit-  sociis,  seque  pane  dlvino  pastum 
gloriabatur;  interim  susplcans  haec  circa  se  corpo- 
raliter  gesta  esse.  Exinde  lanto  Dei  amore  ebriatus 
est,  ut  toium  contcmnens  munduin,  etiam  gravem 
aliquam  desideraret  infirmitatem,  cujus  occasioiie 
monachorum  ,  quod  plurimum  optabat ,  posset 
ascribi  consortio.  Et  quidein  pro  "oto,  sicut  oi^- 
bat,  infirmaius  est,  sed  ne  monachus  fieret,  lun« 
ul  puubatur,  obstiiit  paler :  quod  aiitem  verum  est, 
eum  Doniinus  ad  aliud  reservabat.  Litieris  dunia- 
xat  eiboncstati  applicai  animum;  et  in  utroqoe 
proficiens  super  omnes  coaetaneos  suos  explevit  iit 
brevi  teiupore  mulu.  Adolescentior  autem  factus, 
matre  defuncta,  proficisci  disponit  in  Galliam,  IH* 
terarum  tractus  aviditate;  quarum  desiderio  Im- 


lOlt  JOANNIS  SARESBERIENSIS  lOlt 

inenfo  ssiuabat»  et  ut  patris  qui  eom  tracubat  A  ecclesiam.  Ab  bis  elementa  mooasticae  proresaionic 


acerbiuB  saltem  rugae  praesidio  deelinaret  offensam. 
Cum  Tero  paifiaro  eiiens  In  ascenso  niontis  laboro 
pariieret  fame  fere  deflciens  nlvem  manderet,  ut  vel 
sie  ei  repararentor  vires  ;  compatiens  ei  mtnisiery 
f|oem  unicum  ilineris  habebat  soclum,  diligenier 
investigare  coepil»  an  aliquid  alimentorum  habe- 
bat  in  sacculo,  quem  deferebat  asellos»  et  siatim 
contra  spem  nitidissimum  panem  reperit;  quem 
qitis  icTiposuerat  ignorabai.  Iiaque  recreatus  est 
ad  viam  et  laborem,  muneris  sui  Deo  gratias 
agens. 

Cap.  II.  De  aetibui  Antelmi  in  Burgundia^  Franeia 
et  tn  Normannia,  Amelmut  eeeulus  e$i  eonsilium 
Rotomagensis  archiepiscomf  et  faetus  est  monackus 
Beeci, 

Exaciis  dchinc  parum  .m  Burgnndi»,  pariim  in 
Francia  tribus  aunis^i  Lanfrancum  illumy  cnjus 
memoria  in  jucnnditate  et  benedictiooe  est,  in  Nor- 
mannia  adiit,  virum  quidem  litierls  et  virtutibus 
insignem»  conversationis  per  omnia  probalae,  et  ad 
quem  audiendum  de  diversis  mundi  partibus  cou- 
fluebant  quicunque  eloquenti»  vei  sapieniis  appe- 
tebant  profectum.  Is  enim  omnium  judiclo  prae- 
stautissimus  babebatur.  Fuctus  esi  ergo  ei  Ansel- 
nius  faniiiiaris  prae  caeteris »  el  magistri^quodam- 
inodo  exbausit  spirilum.  Totus  litleris  occupatur, 
el  eas  sine  iniermissione  aul  discit  aut  docei.  In- 
sistlt  proposito,  perscverans  in  fame  et  siti,  in  fri- 


Anselmus  accipiens,  et  obliviscens  eoruin  q«B  re- 
tro  sunt,  et  se  ad  Apostoli  formam  in  anieriora 
semper  extendens  {Philip.  iii)»  studuit  implere 
monacbum ,  et  aemulationi  sanctoruin  unla  dili- 
gentia  incumbebat,  ut  esset  in  brevi  perfectioribus 
Imitandus.  Slquidero  in  triennio  sic  profecK ,  ot 
uiiiversis  viderl  possit  ex  merito  lucidissimBro 
verae  sanctitatis  et  monastic»  perfectionis  exe»- 
pluni. 

Cap.  III.  Lanfrancus  prior  Becci  assumptvs  esi  m 
regimen  monasterii  Cadomensis.  Ansetmus  suc- 
cedit  in  prioratum  Beccensis  cctnoHi.  De  Waltera 
TyreU^  aum  pranderei  cum  Anseimo,  el  de  grmdi 
sturio, 

Assumpto  vero  Lanfranco  in  regimen  monasicni 
^Cadomensis,  ei  in  prioraium  Beccensls  ecclesiae 
succedit  Anselinus.  Studuit  autein,  ut  pro  ade- 
ptione  lionoris  et  gradus  Ipse  quoque  in  religione 
proficeret ,  et  Deo,  cui  devoverai  obsequiam  suum, 
fldelius  militaret.  iam  crucifixus  mundo  et  concn- 
piscientiis  ejus  coelestia  cogiiabat »  et  eat  duniaxat 
exercebat  in  opere,  quae  ad  aeternam  profieiuot 
vliam.  Non  enim  mores  bominum  habebat  excm- 
plum  vilae,  sed  verbum  Dei.  Siquidem  diTina  Scri- 
ptura,  ut  ipse  dicere  consueverat,  optima  bene  vi- 
vendi  fornia  est.  Sunt  autem  quatuor,  onde  ei  po- 
terant  jostitiae  rivuli  scaturire  :  scilicet  legis  Dei 
mediiatio  jugis,  exsecutio  cauia,  flda  relatio,  oratio> 
devoia.  Quid  enim  perfectius  quam  in  lege  Doininl 


gore  et  nudiiate,  tanta  quidem  pervicacia  studii,  q  medilari  die  et  nocte»  quam  ef  ercere  mandata 


ut  minoris  vrderetur  emi  posse  regnom  coelortini. 
In  se  ergo  reversus,  et  vias  suas  prudenter  exami- 
nans,  unum  necessarium  esse  prospexit,  et  quod 
eloquentiae  torrens  aut  philosophia  hujus  mundi 
veram  non  confert  beatiiudinem.  Haec  saepe  tumo- 
rem  pariunt;  tiinorem  Domini,  qui  initium  sapien- 
UaB  est,  nunquam  aut  raru.  Reprimunt  interdum 
littei^ae  viiia  qu«dam,  et  mundi  contemptum  affe- 
runt;  sed  plaiie  contemptus  mundi  inutilis  est, 
ubi  anior  Dei  non  convalescit.  Audila  palris  morie, 
amplius  movebatur,  et  cuni  ad  obsequium  Dei 
omnino  animum  inclinasset,  quam  lainen  praeeli- 
geret  viam  dubius  baesitabat.  An  enim  expeteret 
eremum,  aii  clausirum  moiiachoruin,  an  ex  propiio 


a  quibus  intelllgere  propheta  gratuialur,  qoam» 
annunliare  gloriam  Del,  a  cujus  praeconio  piscato- 
res  inclyti  facti  in  doctrina  veritatis  et  philosophoo- 
gentium  confuderunt.  In  his  occupatus  Anselmus 
obsequium  suum  devotls  oralionibus  Domino  con- 
secrabat »  Unta  seipsum  mactaiis  inedia  ,  ut  modo 
illecebram  gulae  reprimeret,  scilicet  ab  initio  prio- 
ratus  sui  delectationem  cibi  aut  poius  omnino  non 
sentiret.  Sed  non  famem  paiiebatur  a  Jejunio,  qui 
]am  comedendi  amiserat  voluptatem.  Quantae  de- 
voiionis  fuerit,  orationes  quas  scripsit  iDdicant, 
et  si  quts  meditationum  ejus  librum  excuiit,  paten- 
ter  inveniret.  Qood  de  Mariiuo  scriptum  est,  cer- 
tissimum  sit  de  Anselmo  ,  quod  ori  ejus  nunquam 


patrimonio  domum  construens,  peregrinis  pro  fa-  D  defuit  Chrlstus,  sive  jusiilia,  sive  pax,  nil  quidquid 


cultaie  et  pauperibus  minisiraret,  habebat  Incer- 
turo.  Nain  circa  h»c  tria  Quctuabat  animus  ejus. 
Caeterum  ne  leviias  praecipitaret  sententiam,  unJe 
poenitentia  non  recte  faciorum  familiaris  ei  jugiH 
pedissequa  sequereiur,  rootum  roentis  espouii 
Lanfranco,  et  ex  consiUo  ejus  Maurilium  venera- 
bilem  Rotomagorum  archiepiscopum  advenit,  ipsius 
super  hoc  senicniiaro  peliturus,  credebaiur  enlin 
habere  Spiritum  Doinini*  Itaque  ex  consilio  ejus 
▼itam  monachicaro  aliis  omnibus  prxrerentis,  Ansel- 
nius  Decci  faQtus  est  monacbus,  anno  aelatis  suae 
zxvii*  Erat  aulem  prior  ejusdem  loci  memoratus 
Laofrancus  sub  sanclo  abbaie  Herliwyno,  qoi  de 
fatrimonio  suo  Beccensem  a  fundameniis  aadificavit 


ad  verani  pertinet  vitam.  flabebat  semper  anteoculoo 
timorero  Doroini ,  et  orotiem  peccati  fadem  soper 
omnia  quae  dici  possint  exhorrebat :  adeo  quideuu 
ut  si  hinc  inferni  dolorem,  inde  peccandi  maliiiam 
corporalitercerneret,  sicut  conflterl  solitus  erat, 
si  necessiias  allerum  importaret,  retrudi  mallet  in 
infernuin  quam  peccatis  involvi.  Dicebat  et  aliud  : 
Se  malle  innocetitein  teiieri  a  gelienna,  quam  pcc- 
catis  sordentem  tenere  regna  cQeloruui. 

Hanc  autein  asseriionis  suae  reddebat  raliotiem, 
qood  innocentes  et  bonos  diligit  Deus  obiconque 
sinl,  et  e  contra  omnem  inaiitiam  odit  ei  deiesta- 
tur.  Profeclo  suinnia  justitia  non  beatiflcat  nialos , 
et  aroicos  suos  bonitas  sununa  neqoaqaam  ttiseros 


lOfS 


VITA  S.  ANSELMI  CANTUARENSIS. 


mi 


facit.  Pias  eral,  ut  omnibus  iinpenderei  paternuin  A  processum,  flnemque  virtutum  ac  vitiorum,  depre- 


affectum.  Yerae  scientiac  sic  scrutabatur  vias,  ut  d' 
delia  scripta  perlegeret,  cornipiiones  librorum  quae 
ex  consuetudine  lunc  erant  pluriinas  einendaret ; 
divinis  Scripturis  banc  attribuens  auciorilalem,  ut 
qnidquid  asseruiily  Terissimuin  fateretur.  Fortitu- 
dinem  vero  animi  a  professione  veri  et  cultu  jusit* 
ti»  nll  deflexiu  Vigebat  in  co  consilii  spiritus;  ut 
ad  ipsum  turmatiin  fluerent  undique  desolati.  !!• 
luxerat  ei  tanu  clariiate  et  a£Duentia  racies  veri- 
tatiSf  ut  intelligeret  pcudenter  xnigmata  Scriplu- 
rarum»  nodos  quxsiionum  potenter  dissolveret, 
manifesla  freqiienter  haberet  occuita  cordium,  et 
quadam  propbeiandi  gratia  plerumque  praediceret 
arcana  futurorum.  Accldit  auiem  ut,  nocte  quadam, 


bendens  et  exponens  In  singulis  et  quomodo  apprcr 
hendi  valeant  aui  vitari.  Apostolicum  iinplebat  tI- 
rum,  ut  nisl  eum  hurailitatis  cautela  reprlmeret, 
proflteri  posset  cum  Aposiolo  de  corde  puro  et  con- 
scienlia  bona  et  Hde  iion  flcta  :  Quis  infirmatttr,  $l 
ego  non  infirmor  ?  Quis  icandalizatur^  et  ego  non 
uror?(lI  Cor.  xi.)  Et  quod  de  discipulo  quem  dl- 
ligebat  Jesus  scriptum  novimus,  quia  quidquid 
loquitur,  charitatis  igne  vaporatur  :  ita  et  Ansel- 
musy  etsi  ad  pariliiaiem  tanti  apostoli  non  assur- 
gat,  ejus  tamen  diligenti  studio  vestigia  imitaius 
est,  ut  totus  djus  sermo,  tola  vita,  scripta  quoque 
omnia  divinae  dilcctionls  igne  qui  in  eis  lucet»  vi- 
deantur  esse  succensa.  Grederes  eum  non  sibi  vi- 


ante  vlgilias  noctnrnas  secum  medltans,  miraretur  B  yere  sed  aliis,  imo  tanto  verius  sibi,  quanto  utilius 

quonam  modo  prophei»  praeteriia  simul  et  futura, 

sed  et  absentia  quasi  praesentia  viderint,  ct  fldeliter 

Gonfidenterque  protulerini.  Ei  cum  iu  his  totus  es- 

set»  vidit  per  medias  maceries  oratorii  et  dormiio- 

rii»  quomodo  custodes  ecclesiae  altaria  et  luminaria 

praeparabant ,    et  quomodo  unus  eoruro  pulsal>at 

campanam  ut  allos  excitaret.  Quibus  surgentlbus 

miratas  est,  conjiciens  Deo  esse  raciUimum  pr^- 

pbeiis  et  sanctis  suis  revelare  occuUa,  qui  radios 

oculorum  ipslus  per  parietum  deusitatem  Inira- 

duxerat,  stupente  natura. 

Urgente  neeessitate  dlvertens  ad  hospitinm  mo- 
nacbi  pauperis,  et  de  iiiopla  piscium  quos  hospiti 
tanto  apponeret  graviter  conquerentis,  nou  eniin 
liabebat  domi  nisi  panem  et  caseum  :  c  Noli,  iii- 
quity  fraier,  pro  derectu  alimenlorum,  quse  nobis 
ministraiurus  est  Deus,  soHicitarl ,  sed  mitte  citius 
rete  in  amnem  vicinum,  et  piscem  capies,  qui  suf- 
ficiet  omnibus  nobis.  i  Vix  pnecipienti  parituiii 
est,  eo  quod  res  incredlbilis  videbatur  et  majesla- 
tis  divinae  roaniresta  tentatio.  Sed  tandero  cuni  Im- 
mensostupore  omnium»  juxta  verbuin  viri  Dei»  inir» 
inagnitudinis  extractus  est  piscis«Alia  quoque  vice» 
cum  nobilis  vir  Walterus  cognomento  Tyrillus  eum 
ut  secum  pranderet  detinens  de  penuria  piscium 
auxius  quereretur,  <  Tu,  inquit  verus  Dei  cultor 
Anselrous,  consolans  borolneiu  de  inopia  deliciarum, 
quereris,  et  tibi  sturio  grandis  affertur?  i  Ridet 
lUe  et  omnino  diflidens  ;  illico,  juxta  verbum  An- 
seluii,  praegrandem  sturionem  sibi  vidit  afferri  a. 
duobus  hominibus,  qui  eum  a  pastoribus  suis  in- 
Tentum  in  ripa  Alciae  flumiiiis  transmissumque  Do- 
iiiino  asserebant.  Uiide,  sicut  de  beato  Benedicfo 
celebre  est,  tU  et  iste  creditur  habuisse  spiriium 
propbeundl. 

Cap.  IV.  Anselmu»  acquirebat  graliam  divinam,  ut 
profiteri  postel  servire  Deo  cum  corde  puro  el 
conseientia  bona,  De  quodam  sene  decrepit(B  teta- 
lf«.  De  quodam  juvene  [qui  ob]  nuHam  oceasio* 
nem  unquam  manum  secretis  numbris  admoveret. 
De  Osberno  monacho.  De  quodnm  fralre  odioso 
eontra  Anse(mum..De  visione  Ryculfi  monaehi. 

Prxsidebat  ei  sapientiae  Splritus,  ut  nihil  ei  sa- 
peret  nisi  Deusi  ad  quem  omnia  t-ererebat,  ortum, 


aliis  et  fidelius  vivebai  DtiO.  Aliorum  quoque  pro- 
fectum  curans,  dlvinam  sibi  gratiam  acquirebat; 
Cum  vero  salutem  omnium  procuraret ,  inflrmia 
tainen  aetaie  vel  morbo  et  juvenibus  ampliorem  dl- 
ligentiam  impendebat.  Nam  magls  indigenti  citius 
occurrit,  et  liberalius  subvenii  charitas,  el  acer- 
bius  patienti  compatitur  magis.  Unde  ei  pro  voto 
frequentliis  succedebat,  ut  convalescerent  aegro- 
tantes,  conrortarentur  senes,  ad  frngem  melioris 
vitae  revocarentur  errantes,  in  verae  viriulis  cullft 
proflcereni  et  solidarentur  adolescentes.  Nam 

Quo  semel  est  imbuta  recens  servabit  odorem 

Testa  diu; 

(HoR.  £p.  1,  II,  69.) 

et  mores,  quibus  tenera  aetas  imbuliur,  difficillus  et 
non  sine  quadam  aegritudine  avelluntur. 

Hos  ejus  successus  paucis  expediamus  exeroplls. 
Herowaldus  vir  aetate  decrepitus,  tanto  quoque  . 
languore  prostratus,  ut  solam  Unguam  haberet  iii 
potestate,  et  iion  cibo  posset  uli  aut  potu,  in  domo 
infirmorum  imminentem,  ut  putabatur,  exspectans 
exitum,  eo  ipso  convaluit,  quod  Anselmus  eum  po* 
tavit  nianu  sua  vino,  quod  de  racemis  in  collectam 
palmam  expresserat.  Juvenls  qnidaro  iuconsulti 
fervorls  proposiio  se  obligaverat,  ut  nulla  unquam 
occasione  manum  membris  genitolibus  adraoveret. 
Sed  quia  rrequens  est  nt  inconsulta  vota  tentat|o 
gravior  prosequatur ,  tantus  eum  in  partlbus  UHs 
0  dolor  Invasii,  ut  nioles  plumbea  ibideni  pendere 
videretur.  Quem  cum  dissimulare  non  posset,  ad- 
monitus  ab  Anselmo,  ut  modura  aegriludinis  maim 
tenus  probaret,  frater  voti  revereniia  reeusaviu 
Sciens  itaque  Dei  ramulus  esse  omnia  mundii  mun- 
dis,  adhibito  secum  grandajvo  fratre  in  locuro  se- 
cretiorem  ducit  juvenem.  Caro  sanlssima  reperi- 
tur ,  el  ex  quo  a  sancto  vlro  visa  esl,  dolor  oknnis 
abscessit,  neciuvenem  uUerius  fatigaviu 

Osbcrnus  quidam,  proressione  monachus,  «Ute 
adolesceniulus,  ingenio  perspicax,  manibos  ad  ar- 
tificia  poUens,  adeo  perversis  rooribas  eral,  at  de 
salute  ejus  posset  roerito  desperari.  Exercebai  hic 
dentem  caninum,  ei  odio  insatiabili  prosequebatur 
Anselinum.  At  ille  compaticns  crrori,  saneia  *«- 


lOIS 


I0ANN1S  SARESBKRIENSIS 


iOlC 


dam  callidiiate  piierilem  animiim  cepit,  et  nQiic  A     Nihii  tamen  de  vigore  orJinis  reiiiUtebaU;  seul 


leniens  acerbital^m  blandiliis*  nunc  puerilia  quan- 
tani  vigor  sinebat  ordinis  tolerans  et  prece  vel 
exborialionesaepius  uletis,  jussis  raro,  perv^iia- 
lem  moriim  iion  tam  eripuit  qiiam  8urripuit,et 
quodammodo  ignarnm  adolescenlem  divin»  legis 
iiexibiis  compcdivil.  Nain  primo  omnium  repressit 
odium,  postexstinxit ,  in  se  deinde  provocavit  af- 
fectum,  et  sensiin  iii  |am  exculio  pectore  sevii  et 
aJuit  sincera  gramina  cbaritaiis.  Sic  itaque.ei  be- 
nignitaie  ct  benevoleniia  juvenis  prompiissimam 
obedienliam  procuravit,  ut  qui  anle  non  admitle- 
bat  a  quocunque  vel  verba,  nuiic  amplecterelur  et 
verbcra.  Qui  omnium  perversissimiis  fuerat,  omnes 
cojBianeos  de  virtute  in  virluiem  pi-oficiens  ante- 
cessit,  et  ad  perfectiores  accessit  in  brevi.  Alii 
tiamque  in  eo,.  velut  jn  quodam  speculo  divinae  gra- 
tiae,  quod  imitarenlur  et  uude  viiam  suam  compo- 
nerent»  faciie  poterant  intueri.  Sed  cum  inaxiinns 
inde  fructus  Ecclesiae  speraretur,  juvenis  morte 
immatura  cum  ingenti  dolore  et  lacrymis  omniiim 
prsvenius  est.  £o  vero  in  ecciesiam  pro  more  de- 
lato,  Ansclmus  secessit  in  secretiorem  orationis 
locum,  cxieris  circa  defunctum  in  orationibus 
occtipalis.  Qui  cum  ex  tristiiia  et  lacrymis,  ul  fit, 
iii  somnium  lumina  paululum  declinaret,  vidit 
personas  candore  vultus  el  vestis  insignes,  ut  de 
Osberno  suo  dictaretur  judicium,  cbnsldere.  Adest 
et  ille  simllls  bomini,  qoem  aut  minutio  nimia  vel 
languor  fecit  exsanguem.  Anselmo  vero  soUiciie  q 
inquirente,  qnaro  scntentiam  excepissei,  rcspon- 
dit !  c  Ter  insurrexit  in  me  serpens  antiquus,  et 
ter  cecidit  in  seipsuro,  et  tandem  Ursarius  Do- 
inini  liberavit  me.  >  Probabile  quidcro  est  fiiisse 
leriio  impetitum,  qui  et  de  originali  ante  bapti- 
smum,  et  de  actualibus  posiea  commissis  anie 
roonachatum,  et  de  praevarlcatione  professionis  mo- 
nasticae  poieral  accusari  per  calumniaro  bosiis  an- 
tiqui.  Ursariuro  vero  bonum  angelum  dici  puto, 
iiui  cobibet  et  punit  adversarias  potestates,  qui 
buoc  ratioiie  fidei  et  charitatis  releutaiet  poBniten- 
lia  iu  extremis  a  calumniatoris  laqueo  expedivit. 
Convenerat  autero  inter  eos,  dum  xgrolaiiii  Ansel- 
mus  assidens  tam  animx  quani  corporis  necessaria 


erat  ad  misericordiain  quam  ad  sxvitiam  pronior. 
Nam  si  pro  alterutro  damnandus  esset,  luallet,  ut 
dicebat,  apud  Deuin  inveniri  niinis  misericors  quam 
crudelis.  Noverat  enim  aiictorliaiem  ei  austerila 
tein  inferrc  limorem  potlus  quam  amorem.  Nee 
sine  aniore  est  ordo ;  quia  nulla  vera  est  sine  cba- 
ritaie  religio.  Uiique  non  extorquebis  amari;  boc 
alterna  fiJes,  hoc  simplex  gratia  donat.  Operibus 
cbarilatis  et  misericordix  seinper  iiisistens  fructum 
plurimum  Domino  at^quirebat.  Sed  quia  interim  iie- 
gotiorum  lumultibus  plurimum  vexabatur,  dispo- 
suit  prioratu  cedere.  Sed  consultus  Mauriliiis,  Ro« 
tomagensis  arcbiepiscopus,  jiiguni  impositum  se- 
cundo  praecepit  in  virlute  obedientia:  iu  fiiiera 
sustinere,  endem  auctoritate  adjiciens,  iit  cnin  ad 
majora  vocalus  fuerit,  divinae  disposiiioni  non  re- 
luctetur.  Nam  se  multos  vidisse  et  fere  seinper 
asseruit,  qui  cum  pastoralem  curam,  suae  quietis 
causa,refugerent,  per  desidiam  ambulantes  de  malo 
semper  in  pejiis  dtifecerunt.  Paruit  Anselmus  iri- 
stis  et  gemens,  et  Deo  se  totum  comroittens,  uttli- 
taii  fratruro  omninastuduit  inservire.  Licetauieni 
omnibus  obsequi ,  nemineni  [laedere]  gestiens , 
etiaro  curo  bis  qui  euin  oderant  esset  pacificus ,  iu- 
vidiam  tameu,  quam  aut  virius  aut  fclicitas  aut 
horum  opinio  seroper  acceiidit,  non  potuii  decli- 
nare.  Naiii  qui  euin  praecesseranl,  noviiiom  sibi 
praeferri  murmurabant.  Quorum  unus»  qui  nulio 
poterat  obsequio  iniiigari,  ad  extreroa  perducius 
est.  Ibi  agcns,  pallere  et  treinere  et  miro  luodo  de- 
litescens  vultum  coepit  In  diversa  mulare.  A  frairi- 
bus  causam  interrogatus.  ait  duos  immanes  lupos 
ipsum  jaro  compressis  dentibus  jugulare.  Referiur 
boc  ad  priorem ;  qui  paululiim  divertens  in  oralo- 
rlum  consuetum,  rediit  in  domuin  infirmoruin,  el 
erecta  manu  signuin  sanctae  crucis  edidil,  dic^ns  : 
In  nomine  Patrit  el  Filii  et  Splrilus  gancti.  Quo 
facio,  quievit  xger  dicens,  quod  ad  introituni  An- 
selini  et  inanus  ^rectioiiem  lanceam  viderit  igneaui 
ex  ore  ejiis  in  lupos  jaculari;  quae  territos  celert 
fuga  liipos  abegit.  Accessit  ad  xgrnm  ininister 
illius  Spiritus,  qui  aposlolis  datus  esi  in  linguls 
igneis,  et  fratrem  ad  poenitenliaro  ei  confessionein 


ministraret ,  et  roulto  aflectu  obsequendi  praeripe-  D  inductum    absolvit ,  pnedicens   quailam    propbe- 


ret  officia  aliorum,  ut  ei,  si  Deo  placitum  esset, 
sortem  conditionis  sux  post  exitum  indicaret.  Mor- 
luus  quoque  vivo  exhibuil  obedientiam,  cujus  for- 
roam  studio  viventis  acceperat.  Concipiens  ex  vi- 
sione  spero  salutis,  ei  defunctum  Osbernum  posse 
aauetoruro  suffragiis  adjuvari,  per  singulos  toiius 
anni  dies  Deo  pro  ipso  per  se  aul  per  alium  divini 
sacramenii  hostiaro  procuravit  offerri.  Epistolis 
quoque  circumquaque  missis  obtinuil,  ut  pro  Os- 
berno  s«o  oraiiones  facerent  privalas  et  solemnes ; 
uade  factum  esi  ut  successionem  Osberni  omnes 
appeierent,  et  ipsios  benignitas  plures  Doipino  lu- 
erareturt  quam  si  cuin  austeritate  et  cum  poicutia 
iwperarei. 


tandi  viriute    etiani    boram    qua  erat   transiiu- 
rus. 

Uiia  vero  noclium,  cum  Riculfus  quidam,  sccre- 
tarii  fiingens  officio,  anle  osiium  capttuli  itiiros  in 
dormiiopium  pertransiret ,  introspiciens  oraniem 
vidit  fratrem  globo  igneo  circumcinctum.  Aitonitos 
rei  novitale  dlscedit,  sed  Anselrouro  in  lecio  qnap- 
siiuro  non  reperit.  Rediens  servnro  Dei  oianteiH 
invenit,  sed  igneus  llle  jam  disparuerat  globus. 
Martinum  sacrificantem  globus  igneus  iiisigniviu 
et  oranlem  clrenmcinxit  Anselmum.  Aposioli  Spi- 
ritum  sanctum  in  linguis  Igneis  receperunt ,  ei 
cumdero  in  igne  vibrat  lingua  Anselmi.  Damoni- 
bus  quoque  imperal,  niorbos  cxpellit,  fulura  pra- 


'017  TITA  S.  ANmUI  GANTUAIllENdlS.  101$ 

Buntlal,  legMa  Del  facit  et  doeet,  et  nNiltis  eese  vir  a  mnndon  euni  eblectationilMis  euls  eihorruit,  ec 


apeslolieuft  comprobatur.i 

Cap.  y.  Attsetmus  in  monasierio  Becci  seripiil  vi 
{iibrosri  De  verilate,  ii  De  libertaie  arbtirii,  in  De 
casu  diaboli,  iy  De  grammatico,  v  lionoloalon, 
\i  Prosoiof^ion  dieilur.  Atuelmus  grnvi  ti//irmi* 
tate  corripitur^  in  qua  raptus  spiritu.  De  quodam 
abbate  \qui\  ad  Anselmum  venit  qucBrens  consi» 
iium.  De  puerit  nutriiis  in  claustro.  De  quodam 
milite  Caduio  nomine* 

His  temporibus  Anselmus  scripsit  tres  libros, 
unuro  De  veritate^  aiteniin  De  libertale  arbitrii,  ter- 
liom  De  casu  diaboli.  Scripsil  auietn  dialogum  ctijiis 
inscriptio  est,  De  grammatico ,  et  aiiiim,  queiii  eo 
quod  ibi  solus  loquitur,  Monologicn  appellavit ;  ubi 
quidem  tacita  omni  auctoriiate  divin»  Scripturae, 
quQd  de  Deo  fides  praedicat  ratione  convincitor.  B  planta  oonsurgit,  qu»  ab  iiiltio  durioribus  obsiacu^ 


Terum  monaebatom  studiosius  et  ar4entius  arople*. 
xatus  est.  Unde  ad  eom  UHdjque  velot  ad  quenidatti 
religionis  fontem  etiam  de  remiMis  regioijibus  oii* 
dique  conflue  bant,  coBsortiuro  aut  Mixiiium  aot  con- 
siliom  expeteiites.  Inter  qitos  anbas  quidam  reti» 
giosus  accessit,  etcum  de  multis  e^ilsset,  taudeia 
de  pneris  monasterii  consilium  quasrit.  c  Mon  pro^ 
iicimus,  inquit,  verberantes  eos  tou  die.  ei  iili 
pravi  eoim  sunt  et  incorrigibiies,  semper  in  pejora 
delieiiint.  -*  Quaies,  inquit  Anseltiius,  Utidem 
adulti?—  Hebetes,  ait  abbas,  et  bestiales.  — Lau- 
dabiliter,  inquit  Anselinus,  profecisiis,  qui  imagi« 
nem  Dei  bominem  deformastis  in  bestisni  I  An  ue- 
scitis  quod  in  proceriiateia  raniorum  iiequaquaui 


Sexlum  qnoque,  cui  Prosologion  tltulus  est,  in  quo 
breviter  probat  ea  qnae  de  Deo  secundum  se  dicun* 
lur,  ut  oninipotens,  bonus,  et  caetera  bujusmodi 
omnia  in  ipso  unum  esse.  Sed  cum  in  biijos  pro- 
l>aiionfs  invesligalione  adeo  vexarelur,  ut  non 
niodo  somnum  sollicitndo  excuterel,  sed  cibum 
quoriue  et  potum,  ita  ot  ex  desperatione  quadam 
srrutinium  boc  tentatloiii  ascriberet,  ei  soblio  ititer 
iiociurnas  vigilias  qiiod  quaeretiatur  iHoxil.  8en« 
tenilam  exaravit  iti  tabulis,  cusiodique  coinmen* 
dai.  Sed  quis  eas  subripuerit,  cum  nusquam  po- 
tuerint  iiivenirf,  semper  mansit  incertum.  Repara- 
tur  in  nliis  tabulis,  sed  cum  postmodum  exlgeren* 
tur  a  depositorio,  in  pavimento  ante  locum  reposi- 
torii  repertse  sunt  cera  avulsa  rruslalimque  discer- 
pia.  Quis  auiein  hoc  commiserii,  bactenus  igno- 
ratur,  nisi,  quod  credibile  est,  hosiis  autiqui  livor. 
Teriio  ilaque  couceptum  est  in  cbartis,  sicque  per- 
luaiisil. 

Gravi  deinde  infirmilaic  corripilur,  in  qna  ra- 
ptus  in  Spirilu  iluvium  prsecipiteui  vidit  et  ma- 
gnum,  iu  qu^m  rerum  oiniiium  purgaiurx,  sordes 
et  quxvis  immuiiditiac  deiluebant.  Rapiebat  quo- 
que  oniuem,  quam  coiitiug<ire  poleral,  siipellecti- 
leiu  luundi,  viros  et  luulieres,  seues  ei  juvenes, 
pauperes  et  diviies  simul.  Cnm  vcro  couipatere- 
tur  nis,  quos  talibus  spurciiiis  cibaiidos  putandos- 
que  a  ductore  audierat :  c  Ne  mireris,  inquit,  quia 


iisundique  eoarcuuir;  nec  radiees  agitahas,  nec 
raroos  erigit,  uisi  libertate  aiiqua  potiatur?  Uuinore 
fervorem  necesse  est  temperari,  ut  seuiiuum  ger- 
niina  coalescant :  aiioquin  iste  comuiuit,  iile  dis^ 
solvit.  Ut  ex  argento  speciosam  foruies  iniagiiiem, 
non  inodo  malieus  opus  est  iiicude,  sed  celie  scul* 
ptorio,  plumaxi,  et  aliis  quibus  peragitur  res  fdbri* 
iis.  Neque  eiiim  soiis  tonsionibus  piocuraiur.  Quis 
parvulos  cibisiuitiat  solidioribus  ,  iacte  subtraciot 
lloc  siquidem  stranguiare  essel,  non  pascere.  Quo 
progreditur  qui  inclpit  a  perfecU)?  Cera  durior 
sigiili  imaginem  non  adniittit,  tenera  nimis  et 
liquens  noii  retinei.  Age  coin  eo,  qui  sxculariute 
,  nimis  induruii»  de  subtiliute  spiritualium,  et  ser- 
'  monein  luom,  prae  doriiia,  non  admiitiu  Puerulus 
quid  loqtiaris  non  inlelligit  quidem.  Xtas  media, 
quoniam  ex  bis  teinperata  est,  otrumque  potest.  Sic 
adoleseeotia,  sl  opificem  periUiin  babeat,  raeiie 
infonnator ;  et  institotionis  imaginem  lideliter  re- 
tinet.  Unde  et  in  bis  utilius  iaboratur,  si  secundum 
Apostoium  lacte  praeparentur  ad  soiidos  cibos,  et 
singulis  per  competentes  gradus  otantur  {Hebr*  v). 
At  ves  ab  eis  cxigitis,  ot  in  tribulatiouibus  gau- 
deant,  diligant  perseqnentes,  et  similia,  quae  pci- 
fectorum  tilulis  ascribuutur.  Sicut  iiaque  cbaritas 
limoreui,  ita  limor  inordinatus  ejicit  cliarilatem. 
Uiide  iit  ut  pravas  et  spinosas  nuiriant  cogitaiio- 
iies,  suspiciosi ,  queruii ,   murmurantes  ,  invidi , 


hic  lorrcns  luondus  esi,  qui  saeculares  involvil.  >  D  ambitiosi,  inlideles;  et  qui  nullam  in  praclaiis  ex- 


Adjecit  quoque  ducior :  c  Yisne  videre,  quid  sit 
vcrus  monachus? »  Yolentem  ergo  duxit  in  clau- 
slruin,  cujus  parieies  olidiicli  eraut  argeulo  puris- 
Binio,  praiuiu  quoque  argenteum  virenlibus  herbis 
inirse  fragraiitiae  vestiebaiur.  Et  licet  flexas  pau- 
sautibus  molliter  cederent,  surgentibus  iliisae  eri- 
gebautur  et  herbx.  Cuui  illius  habiiaudi  desiderio 
capereiur  Auscinius,  t  Eia,  inqnitduclor,  visvidere 
quid  sit  vera  patieniia?  >  Quod  cuiu  ille  immenso 
desiderio  postularet,  disparoit  ductor,  et  Ansel- 
mus  in  se  reversus  est.  £t  quidem  probabile  est 
euui  taliier  restitulum ,  ut  in  Iribulatiouibus,  quas 
erat  passurus  pro  Doiuino,  quid  sit  vcra  patientia 
comprobareu  Nam^exiode  semper  magls  ac  magis 


perti  sunt,  nullam  eis  vel  aiiis  reierunt  charitaiem. 
Et  quantum  crescunt  in  dissensione  meinbrorum 
in  corpore,  tanto  incremento  vitia  propagantur  iii 
mente.  Nunquid  Jioe  vobis  veiietis  Heri?  Justitia 
autem  vestra,  ne  «liter  dicam,  in  propatulo  est. » 
Familiare  siquidem  babebat  probatis  moribus  exeiu- 
plisqne  vulgaribus  asserere »  et  sermonem,  nou  ut 
niutia  scire  ei  facundus  videretur,  auditoribus  ut 
proflcerent  intimare.  In  eis  quoque^udiendiSy  cuui 
queuicunque  magistratum  gereret,  operain  mulum 
dabat,  eo  quod  illorum  iustitutio  potest  omnibus 
vei  prodesse  vel  obesse  subiectis.»  His  auditis  abbas 
ingeinuit,  et  se  a  via  veritatis  errasse  paiam  cou* 
fessus  est. 


iMt  lOANNIS  SARESBEUEmiS 

Cnt i  interim  inortM»  abbM  Rerlewinas  coB§el*  A  mitalNiU  Expefgeftelas 


tur,  ei  Anselroo  dieposiiio  commendaiiir.  Sqiii  el 
Ctttera  itinerantibus  necessaria  ejns  specialiter 
usibus  prsparantur.  Sed  ipse  audito  proprielati» 
nomine  eipavescitt  et  oniversa  sociis  precepii 
communicare.  Neque  suum  esse  nil  dici  quidquam 
Tolebai,  sed  ut  sibi  et  fratribus  essent  communia. 
Unde  q«ae  ei  sic  offerebanlur,  omnia  respuebal : 
etiam  qu»  procurabal  devotio  iliorum,  qui  ad  boc 
accesserant  ut  bominem  nossent.  Die  quadam,  dum 
in  dormitorio  ad  lecinm  diYerleret,  annulum  repe- 
rii  aureum ,  qui  cujtis  fiierii  aut  unde  venerii  ha« 
ctenus  tf  noratur.  Creditum  umen  est  eum  fuisse 
futuripontificatus  indicium.  Invidiiautem  diaboioa 
salnli  multorum,  quam  famulns  Dei  procurabai. 


doloa  qoos  nuiclii* 
Dati  erani  sic  denudabat,  ac  al  om  accepissei  a 
confttentibua  ant  iolerim  lectos  repentaei  ia  siciis. 
Tantam  hnmilitaiem  hospiiibos  eibibebai,  QiaBpe 
eorom  gratia  refeciortun  spoliaret.  Tantam  spem 
de  misericordia  Dei  conceperat,  ni  nunqoaiu  ti- 
dereiur  de  crastino  cogiiare.  ProTcniebai  qooqne 
ei  secundum  fldem  suam,  ui  Konasterium  seniper 
in  omnibus  necessariis  abundaret.  Ei,  sicnt  alier 
Micolaus,  gemroa  sacerdotum,  adeo  circa  panperes 
niisericordise  visceribus  affluebat,  ui  boc  aotum 
quodammodo  nosse  videreiiir :  Omni  peienii  te  iri- 
kue  (Lu^,  vi). 

Gum  vero  in  Ang liam  tam  causa  possessionnm 
monasterii,  tam  maxime  ut  viderei  Lanfrancum 


£i  ad  etiin  undique  conflueniibus  suas  tendeiiai  ^  arcbiepiscopum,  descendissei ,   mulUs  hinc  inde 


insidias.  Ut  ad  prxsens  alii  taceantur,  miies  qui- 
dam,  Cadulus  nomine,  devotione  concepta,  se  io- 
ium  Domino  precibus  immolabat ,  ei  ecce  eztra 
ecclesiam  Telut  scutiferi  sui  vocem  audivit,  equos 
et  oimiia  qux  babebat  a  laironibus  diripi  inisera- 
bHiler  deplorantis.  Milcs  tamen  in  oratioiic  persistii, 
phiris  baliens  devotionis  quam  possessionis  dispen- 
dium.lloslis  vero  devoti  inilitis  constantiam  do- 
lens,  nrsi  speciem  induit,  et  ante  eum  a  iecio  coi^ 
ruens  Irorrore  casus  et  formae  lerribiiis  oraniem 
Toluti  impedlre.  Ai  iiie  perseveraiis ,  monstrum 
secorus  irridei.  Egressus  tandem  ab  ecciesia  inier 
^ndom  audivli  vocem  clare  dicentem  sibi :  i  Ca- 
dule,  quo  tendisy  Quo  iendis,  Cadulet  Cur  ad  priO' 


serinonibus  babiils  t  tandem  de  beato  Elphego 
Lanfrancos  verbum  fecit.  c  Angli,  inquii,  inter 
quos  vivimus,  quosdam  sibi  instiiueruni  sancios, 
quorum  inceria  sunt  meriia«  Quorum  unus  in  nos- 
tra  requiescii  ecclesia,  Elphegus  scilicet  pRsdcces- 
sor  noster :  vir  quldem  bonus ,  quem  non  modo  ui 
sanctum  sed  eiiam  ut  martyrem  coittni.Cum  aotem 
discutio  causam  ejus :  eum  ob  hoc  a  paganis  lapi- 
daium  et  tandero  post  mullas  injurias,  contumelias 
ei  flagra,  ferro  perempium  deprebendo,  quod~nd 
redempiionem  corporis  sui  pecuniam  qux  exigeba- 
iurab  hominibussuis  noiuitextorquere.Cumiuqae 
martyrem  non  faciai  poma  sed  causa :  an  cohiiiendi 
sint  an  sequendi,  senientiam  vestram  aodire  desi- 


rem  bypocritam  vadis  ?  Nudabit  te  bonis  niore  suo,  ^  dero.  i  Nondum  enim  Lanfrancus  ,  utpote   novus 

Angiorum  incola,  plene  hisioriam  noverai.  Nam  ei 
Elphcgus  pro  Christo  passus  est.  Ansclmus  umen 
ad  audita  respondit.  c  Nartyr,  inquit,  videtur  egre- 
gius :  qui  mori  maluit,  quam  injuriam  praeseriim 
his  quos  tueri  debebat  irrogare.  Et  plano  qui  hoc 
quod  parvum  videtur  lantum  exborruit ,  conventus 
in  confessione  Cliristi  fldelissime  slaret.  Nam  qul 
deviiai  roinima,  gravia  facilo  non  admitiii.  Sic 
ergo  Joannespro  veriiate,  sic  et  Elpbcgus  pro  jus- 
iitia  passus  mibi  marlyr  babetur  insignis.  Nam 
uterque  pro  Cbristo,  qui,  sicut  verttas ,  iia  quidem 
etjuslilia  esi.  i  Acquievit  Lanfrancus:  ei  hisio- 
riam  legi  ei  festum  martyris  instituit  solemniier 


«t  pnecipiiabit  te  in  fonlem  erroris.  Utlque  iunc 
peenilebis.  Siquidem  opinio  ejus  >  conTcrsatione 
plurimom  distau  i  Ille  vero,  voceni  audlens,  nemi- 
nem  viden»,  sigiio  crucis  orationibusque  niuniius 
perTcnit  ad  Anselmum,  ei  ex  consilio  ejus  niona- 
chum  induii  apud  Majus  Monasterium  in  pago  Tu- 
ronensi.  Consuererat  unumquemque  in  illum  locum 
iniiiere,  quem  inspirante  Domino  pneelegil.  Nain 
pleriimque  ad  alia  transeuntes  pcenltentia  conii« 
latur. 


Cap.  TI.  Herlewinui  abbas  Becci  decedit.  Amelmus 
succedil  if^gi  tn  4ibbatem  Beccengit  canobii*  Dubita^ 
tio  Lanfranci  arcJuepitcopi  de  tancto  Elphego  ti 

tit  martyr  vel  non.  Interrogatiu  facta  ad  Antel"  ....        ,  .       . 

ftium  abbaiem  Becci.  Respontio  Antelmi  ad  inter^  D  *»"*«  s»»guli8  cclebrari 


rogatum  Lanfrunci  de  kac  cauta. 

Abbali  vero  Ilerlewino  decedenli  succediiAn- 
selmus,  invitiis  qiiidem  et  renitens,  sed  coaclus  a 
fratribus,  ei  niaxime  urgente  mandato  quo  eum 
Maurilius  Uotomagensis  archiepiscopus  vinxerat. 
l]i  aulem  oralloni,  lcctioni  et  oflicio  vcrbi  iiberlus 
vncaret,  causas  et  forinseea  fratribus  ad  hoc  ido- 
iieis  delegavit.  Prscepit  ut  seinper  pneeligereni 
pati  quam  facere  fraudem,  ei  ut  pro  viribus  sine 
clamnoenormi  omnino  jur^ia  declinareni.  Vix  enim 
aut  nmiquam  exercenlur  litcs  sine  dispendio  cbari- 
laits.  Cum  vero  ad  causas  egredl  cogebaiur,  raris- 
siuie  ioquebaiur,  niin  de  meribus  auiverbo  vitjs: 
sa*pe  auiem  coutcmpiis  versutiis  caluroniarum  dor*. 


Anseitnus  aulein  non  modo  ecclesias  ct  loca  ve- 
nerabilia  circuuiibat :  sed  civiiates  et  casiella  ci 
nobilium  doinos,  hac  et  illac  inviiatus  ei  tractus,  et 
verus  apostolorum  sequipeda,  vcrbuin  fidei  ei  sa- 
lutis  omnibus  erogabat.  Nam  ei  omnibus  omnia 
factus  est,  ui  lucrifacerei  omnes :  adeo  quideoi ,  ni 
etiam  bis  qui  sine  lege  eranl,  esset  el  ipse  ian- 
quam  sine  lege.  Cum  tamen  omni  studio  indesi» 
nenter  versareiur  in  legeChrisli :  unde  eum  perbor- 
rebat  nullus,  venerabaniur  oinnes,  plurimi  seque- 
baniur :  oinnis  aeus,  oninis  professio»  oiiinis  co-j- 
ditio  utiliter  docentem  audiebat,  et  fatebatur  Au- 
selmum.  Rex  eiiam  ,  qoi  Anglos  subegeraty  etsi 
cunctis  essei  formidini|  ernt  tamen  subdiios  iili. 


4921 


¥ITA  &  AXSEL»  CA!IT1L4RrEltSISL  1022 

sermoDein  ejus   se-  A  ^*^-  ^o^^  pauca  communiler  dicenda  omnes  monee 


quentibas  slgnls.  Siquidem  curabal  aegros  :  et,  na- 
tora  cedente  Greatori,  constat  eom  curasse  lepro*- 
sum.  Yir  etenim  nobilis  in  confinio  Flandriae  et 
Pontivi  ea  laborans  infirmitate,  in  visione  monitus 
est,  ut  aquam  biberet ,  qua  Anselmus  Beccensis 
abbas  iu  celebratione  misss  manus  abluerat.  Fac- 
tum  est  ita,  et  ilie  illico  restitutus  est.  Alius  de 
congregatione  Beccensi  a  vallda  curaius  est  infir- 
mitate,  respersuft  aqua  ab  Auseimo  puriflcata.  Hoc 
enim  m  somniis  monilus  fuerat,  dum  fere  in  viiae 
eiitu  laborabat.  Yir  litterarum  eruditione  et  mo- 
rum  bonestate  laudabiJls»  Boso  nomine»  bis  ferme 
diebos  per  Anselmum  monachorum  est  associatus 
coUegio.  Sed  In  brevi  adeo  lentatus   est ,  ui  cogi 


emilti.  Omissis  itaque  proprils»  publica  concepit 
curare  negotla :  et  solus  cum  soio  loquens  qu» 
privatim  et  publice  dicebantur  exposuiiy  statuitque 
regem  contra  faciem  suam.  Non  eniro  attulerat 
oleum  peccalons»  quo  mercenarii  demulcent  erran- 
tlum  capita  potestatum.  Dlgrediuntnr  ab  invlcem : 
et  post  paucos  dies  rex  graviier  infirmaior.  Lan« 
guore  tactus,  et  sapienlum  motus  consitio ,  acqur- 
escit,  ut  in  archiepiscopum  promoveaiur  Anselnuis: 
dicens  eum  summo  iionore  dignissimum,  et  pnedl- 
catorcm  veritatls  illustrem. 

Rapilur  ergo  inviius  anno  gralias  1095,  prldie  Nonas 
lilarlil,  prima  Dominica  Quadragesim».  In  sequenti 
aulem  solemnitate  paschali,  cum  esset  Wintoniae« 


Utionibus  distractus,  nullam  omnino2  haberet  re-  ^  »"biio  incendio  coepit  civiias  conflagrare.'  Ei  quia 


qulem.  Tandem  post  dies  aliquot  Anselmo  quid 
patiaiur  eiponlt.  At  ille  pio  compatientis  afreclo 
refert:  c  Gonsulal  tibi  Deiis:  >  et  exlnde  mentiun 
tota  lentatio  discessit.  Referre  quot  sgros  curave- 
rit»  sed  maxlme  febrienies,  vel  manus  Imposilione 
Tel  aqua  manuum  vel  pane  benedicto,  perlongum 
esset.  Nam  ad  reliquias  mensae  aegroiantes  |)luri- 
mos  convaluisse  cel«bre  est  et  verum. 

G4F.  YU.  De  ghrUio  regs  Willelmo  primo  :  decedit 
abkoc  $ieculo:  iuccettit  ei  in  regnum  AngtiwWil' 
lelmut  Rufttt  filiut  ejut,  vir  parum  juttut  aut 
piut.  Amtetmut  ecriptit  Hhrum  De  loearnatione 
verbi  iMAngtia. 

Deeedente  glorioso  rege  lAillelmo,    eocceesit 


ja:n  bospitium  ejus  circumcingere  videbatur,  do- 
mina  domus  res  suas  asporiare  ab  amicis  monita 
est.  At  illa  se  non  timere  respondit,  sed  lanii  hos- 
pitis  tutam  esse  preseiitia.  Nec  aliquo  modo  voluit 
acquiescere,  ut  aliquid  asporlarent.  Moti  igiiur  vo- 
nerabiles  viri  Gundulphus  Roffensis  episcopus  et 
Baldwinus  monachus,  Anselmi  procurator,  homi- 
ncm  astrinxerunl ,  saltem  ut  viderei  incendium  et 
salutirerae  crucis  signum  oppoueret.  Mira  res,  llle 
manum  exlendit,  et  flamma  dejiciiur,  ei  ignis  quam 
invaserat  domum  semiustam  reliquii ,  ac  sl  An- 
selmo  prohibenti  progredi  non  auderet.  Ille  qqidsro 
diu  repugnans  electioni,  tandem  coactus  est  con- 
•entlre;    et  prldie  Nonas  Decembris  ab  omnibas 


lirius  sous  Willelmus,  qui  Rufus  cegnomiBatus  est:  G  eplscopis  Anglorum  Gaiitoariae  coiisecratur.  Inv^nU 


Tir  quidem  armis  streimus,  sed  parum  jiistus  aut 
pids :  prodigus  sui,  appetens  allenl,  feraram  aman- 
tissimus,  sed  negKgentisslmHS  animarum  »  faotor 
nMlitlae  et  ma1iti«,  sed  £eclesiae  et  Innocenti»  velie* 
iDeniissimus  oppugnator,  voiopiatis  sectator  acer- 
rimus:  ulpote  in  quo  sine  modo  et  mensura  vige- 
bant  pariter  amor  mundi  et  coniemptiis  Dei.  Qood 
Tero  maxime  principem  dedecet,  nullam  corporis 
reverentiam  habens,  omnl  se  immunditia  deturpa- 
Int.  Non  solum  mobiles,  sed  etiam  plebs  licel  af- 
flicla  quatenus  poterat,  ut  fieri  solet,  prineipem 
aequebatur.  Celebre  siquidem  est  quod  qoalis  re- 
etor  est  clvitatis,  taies  sunt  habttantes  la  ea.  Si- 
quidem 

Componitur  orbie 
Regis  ad  exemplum.  JVon  tic  inflectere  tentui 
Humanot  edicta  valent,  quam  vita  regentit. 

(C|.AUD.,IV  cont.  Honor., 298.) 
Unde  cun  Ecclesla  undique  patereiur ,  eo  gravior 
erat  vexatlo^  quod  non  erat  qui  se  opponeret  munim 
pro  domo  Dominl-  Venerabili  Palre  Lanfranco 
translato  ab  boc  mundo  ad  Dominum  hojus  perse- 
ctttionls  anno  quarto,  a  proceribus  invitatus,  ab 
Ecclesia  eoactus  Anselmus  Angliam  ing ressus  est. 
Veuieus  aotem  Gantuariamprldie  natlvitatem  Beatae 
Hariie  Yirginis,  summo  mane  dlscessit :  eo  quod 
praesagientes  undlqoe  conclamabant  lllum  arehie- 
piscopum  fore.  Delnde  progressus  ad  curiam,et  ab 
4»ccurrettie  sibi  rege  hooorifice  et  amice  ausceptua 


est  auleni  super  eum  illa  Evangelii  senientla:  ¥o- 
cavit  iRu/fos,  et  mitit  tervum  tuum  hora  cance  dic^.re 
invitatit  ut  venirent^  quiajam  parata  tunt  omnia; 
et  cmperunt  omnes  timut  excutare.  iLuc,  xiv). 

Inde  profectus  ad  curiam  ,  tres  dies  Douioiea^ 
Nativitatis  in  laetitia  transegit :  rege  gravissknam 
iiidignationem  adversus  eum  coDcipiente  ex  tu/ic» 
eo  quod  mille  libras  argenteorum  rependere  noluit 
ei,  quia  sine  pretio  et  obsequio  et  omoi  inierveata 
voluerat  in  arcbiepiscopatum  promovcri.  Discedens 
inde^ehit  ad  villam  suam ,  quae  Herga  vocator^ 
ibique  parochialem  ecclesiam  dedicavit.  Porro 
dericus  quidam  a  Lundonia  ministris  episcopi  asso- 
H  ciatus,  inter  agendum  chrismaiorio  clain  subrepto» 
III  fugam  dilapsus est.  Sed,  Deo  dlspensanie,8ic 
erroiieus  frequenter  ibatet  revertebaiur,  viae  aiitea 
notissiniffi  omnino  ignarus,  ut  manifesio  erroris 
indicio  eonvictus  culpam  faieretur,  et  vas  restitue- 
ret,  et  posteaviam  quae  Lundonium  ducit  siiieoiuni 
errore  teneret. 

Redit  post  paucos  dies  vocatus  Aiiselmus  ad  cu- 
riam,  ut  transfretaturum  regem  sua  benedlctiono 
muniret.  interim  dum  ventus  differt»  regem  proec- 
clesiarom  pace  Bolliciut,  benignus  admonens  ut 
legem  Del  aoctoritate  regia  non  sinat  concuIcarL 
Unde  rcx  exacerbatus  ipsum  praecepit  discedere ;  et 
ne  transitum  ejus  ibi  diutius  exspectaret  inhibuit. 
Ab  iUoergo  die  Scciesia  ^Dei  magis  coocutitur. 


1033  lOANNIS  SARESBERIENSIS  1081 

BiiDuuiitiir  et  aureruntur  possessiones ,  litibus  et  A  nuntial  inimicltias ;  Disi  seexinde  Romano  pouii. 
sumplilHis  vexantur  homines,  el  fiunt  semper 


in 
dtes  posteriora  pejora  prioribus  ( II  Petr.  ii ).  Ut 
auieni  palam  lierent  mala»  quisque  nocens  optabat. 
Gaudebaiit  enim ,  ut  Sodoma»  in  sui  publicatioue 
pectali.  Nam  quisquis  Anselmum  offenderei ,  gra- 
tissiinum  regi  videbatur  orficium  prusslitisse.  Non 
erat  ei  requies,  nisi  cum  forie  se  clauslro  immer- 
gebat.  Faleliatur  boc  cum  lacrymis,  hujusmodi 
adUibila  simiiitudine.  c  Sic  inquil  in  caverna  bubo 
labtaiur  cum  puHis,  egredicnlem  vero  corvi  corni- 
cula;que  laiiiant  et  discerpuiit.  Conlineie  vos  intra 
qiiantum  licel,  dilectissimi  filii,  sutis  esl,  quod  ine 
biibuuem  suum  negolia  sxcularia  tumultusque 
consuinunt.i  Nam  etdomesiici  ejus  ex  magnapane 
adversabaniur  ei.  Erat  autem  sic  infirmus  ad  niun- 
d.iiia,  ut  quoties  aliquaudiu  ex  necessitate  saecula« 
libuscausis  intererat,  aut  animo  deficeret,  aut 
gravein  aiiquain  incurreret  aegriiudinem.Ratioci- 
iiiis  iuteresse  non  polerat,  sed  Baldwino,de  quo 
dictum  est,  imminebat  omnium  cura.  Unde  quoiies 
liciium  erat,  secretiorem  adibat  iocum ;  et  non  die- 
bus  neque  noctibus  sed  nec  inler  prandendum  t 
eolloqulis  divinis  ei  oratioue  cessabat.  Scripsit  iii- 
terim  librum  De  Incarnalione  Vetbi ;  quem  eplsto- 
lari  siylo  conscriptum  Romanus  pontifex  Ecclesiae 
ttpprobavii.  Nain  et  Urbanus  rationibus  inde 
sumptis  in  concilio  Barensi  usus  est  cootra  Grae- 
cos. 

Cap.  VIII.  Quomodo  Amelmut  adU  regem^  humilUer  q 
petent  Romam  redire  pro  paUio  officii  tui  exer^ 
cendi,  De  periurbatione  ei  cauea  itU.er  regem  el 
archiepiicopum  et  epitcopot  AnglicB. 

Regem  de  traBSir.ariois  partibus  redeuntem  An- 
selmus  «diit,  humiiiter  peiens,  ui  pro  necessituie 
offtcii  et  more  ecclesiastico  Urbanuui  papam  adire 
liceat  pro  paliio,  sine  quo  pleuitudinem  ofllcii  sui 
exercere  non  poterat.  At  ille  ad  Urbani  nomen 
intumuit,  asserens  in  regno  suo  neminem  siae  ip- 
sius  eieclioiie  debere  apostolicum  nominare.  Prae- 
flgitur  arcbiepiscopo  dies  et  locus,  ut  de  liac  teme- 
ritate  respondeat.  Adsunt  partes,  et  voluntati  regis 
omnesacclamant.  Praecipue  tamen  episcopi  argutius 
allegabant  papam  non  rcelpienduin  in  regno  Ao 


fici  iion  obeditArum  poblice  proftteator.  At  ille 
perseverans  in  fide  conductum  et  recedendi  licea- 
tiam  petit  a  rege.  Tandero  vero  proceruih  inter- 
ventu  aliquot  mensium  inducias  obtinel,  et  slbi  et 
suis  Inierim  rex  pacem  poHicetur.  Caeterum  a  fide 
promissi  ciio  recedens,  Baldveinum  ejecit  «  regno; 
et  in  hbminibus  ei  terris  suis  archiepiscopQm 
vebementer  afllixit.  Interea  dominus  Walterus,  Al- 
baneiisis  episcopus,  archiepiscopi  pallium  ailerenSy 
domini  regis  et  papae  concordiam  procuravii ;  ettt- 
citque  ut  a  rege  in  gratiaro  vel  specie  tenns  reci- 
peretur  Anselmus.Post  aliquantulum  temporiscaoi 
rex  de  Wallensibus  triumphasset ,  exqutsitis  ocea- 
sionibus,  sopita  cum  arcbiepiscopo  ccepit  jergia 
B  insiaurare  ;  nam  in  successionibus  insoIenUor  erat 
et  fere  intolerabilis.  Redit  Anselmns,  et  iterato 
eundi  ad  dominum  papam  licentiam  petit.  Jubel 
rex,  ut  coepto  desisieret ,  cuni  bujos  iiineris  aui 
iiulla  aul  vacua  sit  causa.  Ait  enim  prudentlara  An- 
selmi  non  iudigere  cbusilio,  nec  tbsolntione  pari- 
tatem. 

Revertente  archieptscopo  ad  vlllam  soam,eai 
Bersa  nomen  est ,  lepus,  quem  canes  agitabant, 
infra  pedes  equi  cui  Dei  famulus  insidebat  praesl- 
dium  quaesivit.  Substiiii  Pater ;  inslantesqoe  canes 
accedere  propius  non  audebanl.  Miraulur  oiniies 
et  stupent ;  vir  Dei  besliolae  coinpatitur  infelicl, 
asserens  agi  circa  animam  peccaloris  de  corpore 
exeuniein.  Deiude  edita  voee  leporem  prascepit  abire, 
ei  auctorilaie  soiius  verbi  canes  coulinuit.Alia  vice 
tviculae  pedem  filo  ionixum  videns  et  puero  teneiiie 
fiiam,  nune  avem  retrahi  nnnc  dimiiti;  optavit  ut 
avicula  rupto  fiio  iiberaretur.  Impleium  esi  illico 
desiderlum,  et  puer  avem  evoiare  flevit.  Exsultat 
Anselmos,  aviculae  congaudens  :  adjecii  sic  flere 
diaboluui  evadentibus  his  quos  laqueo  poccaii  tene- 
bal  innexos.  Nam  fere  omnia,  quae  habebat,  audie- 
bal  vel  videbat,  convertere  soiebat  ad  informaiio- 
nero  viiae. 

A  rege  deouo  revocatus  AnselmuseiiBter  c^etera 
petitam  licentiam  tertio  ntpetit.  Turbaiur  rex,et  se 
nimis  vexari  conqueritur  :  jubens  in  furore  suo  per 
interountios,  ut  incontineuU  regnum  exeat  ainespe 


gliae,  nisi  regis  eleciio  praecessisset.  Quos  cum  An- 1^  redeundi,  aul  coepto  desistens  jurejurando  promit- 


selmus,  volens  reddere  Caesari  quae  sunt  Caesaris,  et 
maleus  Deoquamiiominibus  obedire,  canonicis  et 
plaiie  divinis  rationibus  infrenassel ,  uno  impetu 
vociferati  sunt  eum  deliquisse  in  regiam  majesu- 
tem,  qui  voluntati  ejos  suas  praeposuerat  leges. 
Nam  nec  Deo  miseri  quidquam  nisi  rege  consuito 
audebant  ascribere.  Igttar  ad  unam  regis  voceiu 
quidam  arcbiepiscopo  suo  omnem  obedientiam  ab- 
iiegant,  et  fratemae  socieialis  communionem  abju- 
raol ;  alii  vero  in  his  quae  prxciperei  ex  par te  Ur- 
Laiii  Roiuani  ponliUcis.  (Iniues  enim,  exceplo  Rof- 
feiisi,soIo  obedientiae  vinculum  solvuni,  etpraestilae 
promissionis  fidem.  Insuper  rex  arcliiepiscopo  et 
sois  ouiiicm  securitatem  adimens»  manifesias  de- 


tat  se  nunquain  bcaium  Petrum  vel  sedem  apnsti/- 
licam  pro  negotio  quolibel  appellaturom.  Et  subje- 
citquod,  si  remanere  vellet,jndicium  curiasseque- 
retur,  quod  a  rege  peticrai,  in  quo  non  fuerat  per- 
severaiurus.  Ad  lixc  Anselmus:  «  Dominus  est, 
quod  vuit  dicit.  At  ego  vado  quo  roe  necefsiias 
trahil:  oportet  me  illud  exsequi  quod  professos 
sum,  et  luandaiis  ejus  obedire  cujus  ministeriara 
gero*  I  Curia  turbatur  ad  haec,  reum  majesutis 
Anseimum  asserit,  coiiiumdias  profert,  et  propo- 
sitosui  applaudii.  At  ille  paiieiiter  susiinet  iudigaa- 
tionem  conciliii^  gaudeus  quod  et  ipse  digrius  itiven* 
tusest  pro  nomineJeiu  comumeliam  pati  (Acl.T,  41.) 
Ingredilur  ad  regcm  vultu  placidoi  oflereus  ei  lie- 


{0i5  TITA  S.  ANSELMI  CANTUARIENSIS.,  idM 

nediciionem  raain  ante  disceftsnm,  si  eam  ille  non  A  clns  yirremaneret  in  navi.  Andito  aniem  transito 


respuai*  Quam  com  rex  conquiniscens  se  non  abji- 
cere  responderet,  persecutori  sno  benedixit  ex 
animo  archiepiscopus ,  et  egressus  est.  Qui  vero 
Deum  timebanl,  Anselmum  afftfctu  et  votis  prose- 
CHti  sunt «  et  quanturo  licebat  precibns  ei  com- 
mendationibus  juvabant.  Uei  autem  in  sua  feritate 
persisiit ,  ui  videretur  merito  Deus  recess^sse 
ab  eo. 

Cap.  ITC,  Angelmvi  in  exiUium  ett  reiegatm,  Can* 
tuariam  pemen$,  eama  Uineris  conventui  tuo  ec- 
cletics  Saivatorit  Caniuarientit  expotita ,  ante 
tnmmnm  allare  Chritti  tumpta  pera  ei  baculo^  cum 
benetiiciioue  commendat  teiptum  Deo  et  fidelium 
orntionibut,  Commendatio  R(mani  pontificit  An- 
teinw^ 

\cniens  inde  archicpiscopus  Cantnariam,  primo 
a  rratribus  stiis,  deinde  a  locis  ven^rabilibus  et 
oinni  clero  et  populo  licentiam  accepit,  exposiia 
{>HbIice  caiisa  itineris.  Sumpta  ttaqiie  ante  allare 
Christi  more  peregrinantiuni  pera  et  baculot  Deo 
et  ridelinm  oraiionibus  suam  commendans  pere- 
firinationetn,  prosequente  eum  geroiiu  ei  lacrymis 
omnium  Tere  inconsolabiliter,  Dovoriam  profectus 
cst;ibique  invenit  clericum  quemdam  nomineWil- 
Idlinum  de  Warewast,  queni  rex  sine  Deo  ad  Ansel- 
mum  direxerat.  Moralus  est  is  diebus  quindecim 
iii  mensa  Anselini,  ut  domesiicus  in  omnibus  et  ubi- 
que  inlrans  etexiens:  nec  alicui  indicat  ad  quid 
inissus  stt.  Cum  autem  naut»  navem  urgerent  ^ 
ascendere  et  sarcin»  prorerrentur,  eccc  idein  Wil- 
lelmus  cum  stiipore  omnium  et  indigna:ione  ar- 
cbiepiscopum  vclut  rugiiivum  et  alicujus  criminis 
renm  in  littore  detincl,  manticas  et  clilelias  evolvit, 
el  quid  in  tota  supellectili  haberetur  solliciius 
perscruiatorexplorat.  Delusa  est  autem  solliciiiido 
<|uaerentis,  pecunia  non  inventa.  Tunc  auiem  licen- 
ler  Anselmo  recedenie,  cum  precibus  et  lacrymis 
circumspectans  inultitudo  prosequitur,  et  in  niin- 
lium  redeuniein  acerbissinias  increpaliones  et  im- 
precaliones  iniorquet. 

Vix  aliquanto  inaris  spaiiodigressi  sunt  pe- 
regrinantes ,  et  ecce  niuiato  vento  prius  murmu- 
rant  nautae^  d^^inde  palam   proteslaniur  et  cla- 


archiepiscopi,  rex  immanis  omnes  possesslonos  ejus 
confiscari  prxcepil,  in  irritiim  ducens  omnia  qu» 
ille  gesscrat. 

Anselinits  autem  indicto  sibi  laetabatur  exsilio : 
anrham  qiioque  f\iiur»  lieaiitudinis  novernt,  quod 
eum  pro  justilia  pati  Dominus  dignabatur.  Eccle- 
siarum  compatiebaiur  aenimnis  soriiqiie  siiorum, 
quorum  calamiiates  vix  sine  lacrymis  referet  qui 
fldeliier  meininerit  tempcstatis  illius.  Fidelis  autern 
Deus,  qui  sperantes  in  se  iion  deserit,  servi  sui  pro 
ipso  patienliB  comitabatur  exsilium,  nt  quoquo 
gentium  aut  locorum  veniret,  humane  reciperetur, 
benigne  coleretur,  honesie  tractarelur,  et  exaudi- 
retur  ab  omnibus  pro  sua  reverentia.  Nam  in  ipsa 
B  facie  hominis  qusedam  divinx  dulcedinis  gralia  re- 
lucebat,  ut  ab  omnibiis  amaretur ;  et  veneranda 
canities  senis  tiineutis  Dominum  aspicieniibu^  in- 
gerebat  reverentiam  pariter  et  limorem.  Cujusqne 
setatiset  sexusliomines,  quaqua  locorum  adventuni 
ejus  fama  pra.^nuntiavernt,  ei  turmaiim  occurre- 
bant,  ut  sncra  beiiediciione  ojus  potiri  mererentur. 
Nam  qui  nihil  in  Iransitu  videre  meruerunt,  se  fe« 
llces  arbitrabantiir.  Lloquia  6jus  Deo  condita,  et 
anditoribus  grata  erant,  ec  Deuin  timentibus  dtil- 
ciora  super  mel  et  favum  {Pta.  xviii).  Quanio  am« 
plius  colcbaiur,  tnnto  cauiius  virtulem  humilitatis 
custodiebat;  et  verns  Christt  discipulus,  cuni  es- 
setomiiium  maiimus,  inter  socios  versabatur  ui 
junior,  et  qui  praRcedebat  siciit  minislrator. 

Transiens  auiem  usque  Lugdunum,  $J>;  nuDtior. 
quos  Romnm  direxerat,  infirmiiate  corporis  et  aliis 
quibusdam  causis  praepeditus  nb  ilinere,  exspecta- 
vit.  Quibus  rcdeuntibus,  vocaius  a  Romano  ponti- 
fice  pervenit  Lateranum ,  et  cum  honore  summo 
recipitur.  Aglt  ei  gratias  Ecclesla  Romana  :  ipse 
quoque  Roroanns  poniircx,  [in  praesentia]  toiius 
curiaeet  nobilium  populorum,  qui  tanli  exsulis  causa  • 
convenerant,  longum  proicudit  serroonem  :  atque 
inler  caetera  ait  :  c  Cum  hnnc  utpote  periiissimuro 
in  omnibus  liberalibus  disciplinis  et  in  religione 
nutriium  et  triium  magisiri  loco  habcre  debeamus: 
silque  velut  quidam  alterius  orbis  aposiolicus  et 
palriarcha  jurevenerandus;  menti  tamen  ejtis  tam 


niani    omnibus   aut   moricndum   aui  redeundum  D  sincera  fides,  tam  excellens  humilitas  prassidist,  ut 


esse.  Quo  audito.  Anselmus  lacrymis  suffusus  in* . 
gemvit,  et  recnrrens  ad  consueta  orationum  stir- 
fragia,  ait  :  c  Dispenset  Deus,  dispenset  Dominus 
In  ine,  qnod  voluerit,  et  in  pristinas  retrudat 
aerumnas  :  aut  in  obseqnium  suum,  sicut  ipso  inspi- 
rante  disposui,  progredi  patiatur  et  faciat.  Neque 
enim  meus  som,  sed  illius.  >  llis  diciis  in  moinento 
apiosceres  vicnrium  ejns,  qui  imperat  venlis  et 
iiiari  vento  e  regione  surgente  qui  ad  optaium 
littiis  tectores  cuin  ingenli  laetiiia  cilissime  appulil. 
Navi  autem  qnas  archiepiscopum  vexerat  exon^- 
rata,  res  mlra  apparuit^  quoniam  in  tabula  uiia 
foramen  ferroe  duorum  pedum  iiiventum  esl  :  iiec 
aiii|uid  emnino  liquidi  elementi  admisit,  duin  saii- 

PlTROL.  CXCIX. 


nos  niagis  indigentes  consilio  ejus  censuerit  conso- 
lendos,  et  ut  a  reverentia  beaii  Petri  quem  adiit 
non  potuerit  periculis  terrae  aut  roaris  arceri.i  Ha^c 
et  plura  Romanus  poniirex.  Sed  his  omnibus  Ansel- 
mus  in  silentio  suo  cauielae  et  divini  tiinoris  op« 
posuit.  Exposiia  vero  adventus  sui  causa,  miratur 
et  siupet  Ecclesia,  subventionemque  plenissimum 
pollicetur.  Jnssns  autem  morari,  declinavit  ad  nion- 
lana,  Roiriani  aeris  inclemenliaro  fugiens;  rece-' 
ptusque  est  cum  honore  et  venerabill  viro  Jbanne 
quondain  roonacho  Bectensi,  tunc  aotem  abbate 
Sancti  Salvatoris  Telesini,  et  ductus  in  villam»  cui 
Sclavia  nomen  est. 


S3 


1027 


lOANNlS  SARESBERIENSIS 


f02K 


Cap.  X.  Attselmut  eomplevii   in  provinna  Capuana  A  venienles  ad  pedem  juxta   Eomtni  pontificis  losiar 


tolumen  Ciir  Deos  et  hoino.  De  pennria  aqute.  De 
puteo  uqntu,  Deduce  Apnl^cc.  De  comile  Siciliaf,et 
de  amicitia  cum  papn  Vrbano.  De  concilio  Ba- 
renni.  De  confusione  Grcecorum^  et  de  ha^resibut 
eorum,  Anseimus  vocfilur  a  viris  Romanis  Sanetus 
Homo.  De  inveslituris  ecclesiarum,  De  concilio 
Romas  celebrato, 

Igiior  ibi  degens,  ei  in  sammitate  montis  ubt 

yifla  erat,  salubriiate  aeris  et  velut  quadam  solitu- 

dine  cxbilaratus,  aif:   <  Haec  requies  mea»  hic  ba- 

bitabo.»  Yacans   autem  Deo  et  sibi,  insigne  volu* 

men,  incceptum  quidem  in  Anglia,  ibi  in  provincia 

scilicet  Capuana  complevit;   quod  Cur  Deus  homo 

intltuialur.  Incolae  autem  vici  vexabaiitur  aqux  pe- 

niiria,  eo   quod  fonies,  pulei  et  cisternx  fere  oni- 


admisit.  [Id  quidem]  Anselmi  bumilitas  repulil,  do 
nec  apostollcus  ei  praecepil,  nt  sic  moderareiDr  bu* 
militaiem,  ne  quorumcunque  benefacere  Tolentiiim 
iinpediret  devotionem. 

Prxterea  cives  urbis  nobiliores  Anselmo  qnando- 
qne  letenderunt  insidias  ob  fldem  imperaforis  Ec- 
clesiam  persequentis,  Tidentes  plurimom  auctori- 
latis  conferri  Urbano  ex  prxsentia  ejus.  Casienim 
ui  eum  chrislum  Domini  esse  constnret,  et  Tcnim 
discipnlum  Christi,  mox  eo  viso,  projectis  armis, 
cecider.mt  in  lerram;  ei  qui  ad  malefaciendnm 
accesserant,  sacrx  benedictionis  quaerebanl  monus. 
Adeoque  in  tota  iirbe  invaluit  religionis  ejiis  aucio- 

nino  deerant  iliis.  Unicus  aulem  puteus  eis  in  dc-  „  ""'^^*'  "'  "^"  archlepiscopus,  non  primas.  sed  san- 
— :.^.^ .:.  ...u- — :^u^.      -.^.-..._    _„.j »  cius  liomo  antonomasticc,  id  est  excellenter  velui 


vexitate  montis  subveniebat,  tenuiter  quidern, 
c|uoniam  diebus  «itignlis  ante  diei  horam  nonam 
atleo  eihauriebatur.,  ut  nihil  exinde  usque  in  alte- 
nim  diem  ministraret  humoris.  Explorans  auiem 
inonachus  qui  in  eo  praeerat  suscepti  hospitis  san- 
ciitntemexperspicuis  signis,  incommoditatem  ex- 
poiut,  orat  opem,  et  in  cacumine  montis,  quod 
summn  desipicniia  videbatur,  aquam  dicit  esse  quae- 
rendam.  Laiidat  Ansclmus  pium  desiderium.  Ro- 
j[aiurergo  Anselmus,  ut  locom  eligat,  lerram  pri- 
mus  aperiat,  et  aquam  vivam  eiorel  a  Domino.  Ille, 
velm  Clemens  altcr,  morem  gerens  bospiti,  peti- 
lionem  implet ;  et  iii  brevi  salubris  ei  jugis  aqiise 
abundans  invenia  esfvena.  Nam ,  sicut  incolae  fc- 
runl,  adversis  iiifirmiiatibus  aqua  in  polum  hausia  q 
ciHuinhtr  «grotl;  el  usque  in  bodiernum  diem  Can- 
luariensis  arcliiHpiscopi  puteus  ille,  qui  uherrimiis 
et  minimae  proruiiditalis  est,  apj>ellatur.  Hisdiebiis 
Hogerus  dnx  Apuliae,  Capuam  obsidens,  ad  se  vi- 
rum  Dei  venire  facit.  Quem  cuin  summo  honore 
recipiens,  ei  iii  cnpella  quadam  commodum  officium 
procurabat,  ut  ex  remotione  exercitus  non  haberet 
tumuUum,  ex  vioinia  quoiidie  sxpius  secum  habe- 
ret  ducem.  Ubi  cum  quadam  nocte  caeteris  quiescen* 
libus  Anselmus  egrederctur,  in  veterem  cisiernam 
miilix  profundltatis  cecidit,  cadensque  elamavit  dj- 
cens  :  Sancta  Maria  !  Accurrentes  socii  Pairem  vi- 
dent  in  profundo  lere  exanimaium ;  sed  ipse^  si^no 
daio,  indicat  se  nil  Isesionis  esse  perpesssum,  et 


proprio  nomine  vocaretur.  Romae  interim  concilinro 
celebratur;  et  inter  cxtera  decreta  statuitor,  at 
excommunicationis  sentenlia  feriantor  laici,  qoi 
investiluras  ecclesinnim  faciont,  et  qni  eas  acei- 
piunt  de  manu  laiconim ;  eadem  quoque  seiiieniia 
percelluntur,  qui  in  ofBcium  sic  adepli  lionoris  ali- 
qiiem  consecrare  praesumunt. 

Cap.  XI.  Anselmus  archiepiscopus  pervenil  Lngdu- 
num,  ei  a  venernbiti  Hugoue  archiepiscopo  eum 
honore  excepius  esl.  WiUelmus  rex  Anqlim  nun» 
lios  misit  Roma.  Causa  differiur  inier  arcki- 
episcopnm  el  regem  per  papam  Urbanum.  be 
morte  Vrbani  papw.  Anselmus  susceplns  est  a 
Widone  Vienna:  archiepiscopo.  De  duobns  jwiVi- 
iibus  querentibus.  De  micis  mensw  Anselmi.  De 
prima  rision^.,  secunda  et  tertia  mortis  WiiUlmi 
regis  Anglorum. 

Lugdiinum  abinde  revertitur  Ansehnus;  et  a  ve- 
nerabili  viro  Uugone  primae  sedis  Galliarumepi- 
(«copo  exceptus  est,  ut  tanquam  loci  dominos  habe- 
relur.  Siquidem  archiepiscopus  et  comprovincbles 
sic  ei  deferebant  in  omnibus,  ac  si  Cantuariensis 
Ecclesiae  suflraganei  essent.  Et  profecto  Cantna- 
riensis  Ecclesia  his  diebus  plus  fldcl  reperit  in 
exlraneis  quam  in  suls.  Fiiii  enim  persequebauUir 
Patrem,  et  inimici  hominis  domestici  ejiis.  Nam  ex 
suorum  consilio  a  rege  impio  destioaius  Roman 
yenerat,  adhuc  ibi  degcnie  Anselmo,  Wlllelmus 
ille,  ciijus  in  exitu  Anglix  mentiofacia  est;  et 
inter  cajtera  obiinuil  abUrbano,  ui  causaVn  AoNelmi 


omnino  incolumis  educlus  est.   Venit  illo  Urbanus  D  diflerret  a  soleroniiate  paschali  i»  dlem  fesium 


Romanus  pontifex;  et  in  civiiate  hospitiorum  adeo 
juncti  sunt,  ut  fere  quicunque  accedebat  ad  Urba- 
num,  diverierei  ad  Anselmum*  Nnm  quam  illi  ma- 
jestas,  hanc  isli  reverentiam  sanctitas  conferebat. 
Pagani  quoque,  qui  doci  in  eodem  eiercitu  milila- 
bant,  magis  dererebant  Anselmo,  optantes  ei 
prospera  et  precantes :  plurimlque  eorum  per  eum 
accessissent  ad  fidein,  nisi  timor  ducis  et  comilis 
Sicilise  cos  cohibuissei.  Non  enim  permiltebantur 
veuire  ad  fldem.  Soluia  obsidione  celebratum  est 
Barense  conciliuin  ;  ubi  Anselmus  catbolica  ralioiie 
convincit  Graecos,  et  Spiriiuin  sanctum  a  Patre  et 
Filio  procedere  docuit.  lude  Roinam  cnm  nposio- 
lico  revcrsus  cst.  Ipso  prsecipienle  Ang>?s  r.sinam 


Sancii  Michaelis.  Uiide  archiepiscopus,  quoad  rex 
viverel,  viam  redeundi  in  Angliam  sibi  credidit  esse 
praedusam.  Sed  cuslos  Israel,  qui  non  dormit, 
quidquid  humana  lemerilas  somniaret,  consilii 
ajterni  interim  senientiam  dispensat ;  et  Urbanum, 
qui  causnin  viri  Dci  ad  petiiionem  tyraoni  distale^ 
rai,  eiimit  rebus  humanis,  ut  praefixum  diem  non 
videat.  In  exsllio  Umen  prosperatur  Anselmos;  et 
non  modo  in  Lugdunensl  sed  in  conligois  quoqne 
provinciis  clarincanie  illum  Deo  ab  oronibus  codh 
muniter  celebralur. 

Rogaius  auiem  a  Widone  archiepisoopo  nobilis 
Vienna!,  quae  dicia  est  maximn  Galliarum,  festivi. 
laicui  beati  Mauriili,  qus   ob  prxseiiliam  capitis 


im  TlTxV  S.  AiNSELMI  CANTOARIENSIS:  mo 

ejus  ibi  solcmnis  est,  cdebravii.  £xplctis  divinis»  a  narisangiisiia  plarimuin  Videretur  argeri,  vigebani 


cum  ad  refectionem  oorporisconsedissenl:  dno  mi« 
lites  voce  tremiila,  viiiiu  pallenii,  debilcs  et  fcre 
nieinbris  areniibus  astiterunt,  siipplicantes  nt  (!e 
inicis  pinis  sui  iis  aliqgid  dlgnaretur  conrerre.  At 
ille  :  c  UtvideOt  inquit,  noo  tani  micis  quam  pane 
solido  iiidigetis.  Abundant  cibi,  et  locns  amplus 
est :  ite  sessura  cnm  benediclione,  comedile  qnan- 
inm  vultis.i  Adjecii  etiam :  c  Niliil  aliud  Taciam 
vobis,  inlelligens  qiio  intendissent.»  Vitabat  enim 
qnidquam  facere,quod  miraculo  posset  ascribl :  non 
enim  suam  sed  Dei  gloriam  appeiebat,  qii^erens  in 
omnibus  non  qnae  sua  sunt«  sed  qiue  Jesu  Christi. 
Porro  a  dextris  sedt  ntium  sancti  viri  proposilum 
videns »    quasi   importunitaie    petentium  victus , 


tamen  in  eo  laeta  mens-  et  pontiricalis  auctoritas* 
qiiia  non  deficiebat  nec  deserebat  eum  verborum 
Ipsiiis  operumque  principiumy  qui  in  principio  erat 
Verbum  (Joan.  i).  Miilta  quoque  de  interilu  regis 
impii  pracdicabantur  a  multis,  qxm  in  vindictam 
Ansclmi  innotueranl  tatn  ex  signis  palenlibus  quam 
ex  visionibus  inanirestis.  Sed  iile  his  animnm  noii 
opponens,  pro  conversione  et  salnle  lyranni  quoti- 
die  Dominura  precabatur.  Tertio  vero  anno  exsilii 
sui ,  habito  colloquio  beati  Hugonis  Ciuniacensis 
apud  Mariinlacum «  accidit  ut  de  rege  Angloruin 
roentio  fieret.  Abbas  tutem  assertione  reiigiosa 
multis  aadientibns  publice  protestalus  est,  se  prs* 
terita  voce  vidisse  euindem  regem  anie  ibronum 


fraginenia  rapnit,  pracbuilqiie  petentibus,  monens  B  Dei  accusatum  ei  dainnationis  excepisse  sententiam.  | 


ciio  discedcre,  ne  hominein  diuiius  faiigarent. 
Giistant,  et  ciim  benedictione  hominis  Dei  rece- 
denies,  sanilati  a  qiiartanis,  quod  ex  verbis  eorum 
innotuit,  illico  restiiuii  sunt.  Unus  principum  lerrae 
niiiis  eodem  languore  diutius  vexatus,  ramulorum 
inanibu}»  in  ecclesiam  Beali  Slephani,  ubi  Ansel- 
mus  divina  celebralurus  erati  inductus  est :  etaudita 
missa  sanus  exivit.  Unde  posl  paucos  dies  Paln 
f^raiias  reddidlt,  asserens  se  a  febribos  quartanis 
illius  benedictione  curatum.  Accepitque  ab  eo  sa- 
lutis  moniia,  quibus  instructiis  ex  conscientia  mnl- 
iorum  Dco  dignius,  mundo  gratius,  et  sibi  utilius 
vixit. 


Mirantur  audientes,  sed  cum  emlnentiam  dicentis 
attendunt,  verbis  cjus  fidem  non  habere  non  pos-. 
sunt.  Die  sequenti  Lugdnnum  venit,  et  in  Kalendis 
Augustl  cum  omnes  qniescerenl,  ecce  jnvenit  ornatu 
venusto  ac  venerabili  vultu  clerico  qui  anie  ostium' 
cainerae  jacebal  adhuc  ut  sibi  videbatiir  vigilans 
apparuit,  vocans  eum  nomine  suo,  c  Adam,  inquit^| 
dortnis?  »  Respondit  :  c  Non;  i  et  adjecit:  c  Vis 
audire  nova?  >  Adam,  c  Libenter, » inquit.  Et  ille  :| 
c  Pro  cerio  noveris  controversiam,  quae  vertebalor: 
inter  Anselmum  archiepiscopum  et  regem  Wiliei 
mnm  Angliae  omnino  esse  decisam.  >  Ad  quod  iiie, 
OGulos  erigeiis,  ncminem  vidit.  Sequenti  vero  oocte 


His  fere  temporibus  ennli  Cluniarnm  sacerdos     alius  inier  matuiinas  vigiliat  clausis  oculls  staiis 

■  i.lAnA    «v#*M..wa!l       MAtA.kA     ■«  f     AAMAMAMt      «■in.«k     !  ■*    nMkAn.  «\a*llAlval    .     aI     41AAA    /«ilWI<t«««    a!     AClAmjllf     Alkni.f.llAIM        Sm  ! 


f<uidam  occurrit,  peteiis  ut  sororem  suam  in  ainen- 
liam  versam  respicere  et  benedicere  dignaretur. 
At  ille  velul  aure  surda  pertransiit.  Instat  pfesby- 
ler»  et  popiilus  nndique  confluens  inslat ;  et  ille 
Deuin  in  hiijusmodi  tcnlandum  non  esse  respondit. 
^c  tamen  anle  diniiiiitur,  quam  dextera  elevata 
eam  siguo  salutirerae  crucis  signavit.  Quo  facto 
fiigit  ocius.  ct  cuciillum  imponeus  capiti,  lofelicis 
leminae  deflet  aerumnas.  Rediens  illa  domus  suae 
nondum  contigerai  /iinen,  et  integerriniae  sanitati 
donata  esi,  In  laudcm  viri  Dei  linguas  omnium  sol- 
vit«  Reveriens  inde  Lugdoiiam,  transiit  Matisco- 
nam :  et  ibi  rogaiu  episcopi  et  cleri  In  ecelesia 
Beati  Yinceniii  solemnem  missani  celebrans,  ex« 
liortatione  puhlica  populum  monuit,  ut  a  Domino  0 
pluviam,  qua  mundus  egebat,  precibus  impetra- 
rent.  llli  fecisse  se  hoc  sacpius,  s.nepiusqiie  frustra- 
103  esse  respondent,  onintes  ut  necessitates,  ut  voia 
eorum  prece  sua  promoveat.  Celebrantur  divina: 
et  per  sacerdotes  sui  oflicium  populi  preces  Do« 
niino  offerunt.  Noc  mora,  pro  votis  singulorum  ei 
omnium  succeduoi  iinbres;  et  lou  civitas  se  in 
prxconia  sancli  viri  effundic.  Perveniens  autein 
Lugdunum,  scripsit  librum  uiium  De  Virginali  con* 
eepitt  et  peccato  originaU^  ei  alium  cui  titulus  esi  : 
Meditalio  redemptionii  humamp, 

Dum  haee  agerentur,  Urbaniis  papa  moritur  ante 
Kalcndas  Augusli ,  ei  Anselmus  jiidicio  Dei  solius 
exponitur.  Et  Ticct  plurima  palerctur,  ei  rei  fami- 


psallebat;  et  ecce  quidam  ei  ostendit  cbartulam,  in 
qua  scriptum  est :  <  Obiit  rex  Willelmus.>  Oculos 
autem  aperiens,  neininem  nisi  soeios  vidii.  Et  iunc 
quidem  Dominus  de  rege  impio  judiciura  sauni  ler- 
ribililcr  perpelraverat;  et  qui  vixerat  bestialiter» 
besiialem  Invenerat  exituin  vitac.  Tristabatur  An-J 
selmus,  et  sicut  Samuel  lugebat  Saulem  dejeciumj 
a  Domino,  sic  istum  in  se  provocasse  iram  Dominl,! 
moerens  et  anxius  querebatur.  Mallet  enim  in  bene- 
placiio  Domini  seipsum  in  corpore,  quam  iilum 
taliier  mortuum  esse. 

Cap.  XII.  AmelmuM  quieseit  in  monatterio  Cascg  Dei 
tempore  primi  exsUii,  De  fulgure  et  fulmine.  De 
morte  regis  Willelmi  //.  De  rege  Uenrico.  De  eausu 
excussa  coram  papa  Paschale.  De  libertaie  Ecclesim 
Chrisli  Caniuariensis. 

Exinpost  triduum  cum  invitatus  honorlfieeqae 
susceptus  in  Inco  venerabili,  cui  Casa  Dei  nomcn 
est,  de  nocte  quiesceret,  tenipestate  crebra  per 
inonteffl  fulgura  volitant ,  ei  maximQ  fulminis  ictu 
ei  terrore  horribili  super  domum,  in  qua  fenum 
monasterii  servabatur,  pluriinum  ignis  effundunt. 
Vicinae  corripiuntur  aedes,  et  horror  et  strepitus, 
fetci  fumus  teter,  flamma  lucens  terruit  universos 
et  ad  varia  loca  dispersii.  Audicns  autem  Pater  Ao- 
selinus  invaluisse  iucendium»  c  vobis,  inquit,  provi« 
deamus , 

Nam  tua  res  agitur^  paries  cum  proximus  ardet;  > 
(HoRAT.  Ep.  I,  XVIII,  84.) 
ogressusque  citius  yenit  ad  Ignem,  eiqne  sfgnum 


1031  JOAKNIS  SARESBERIEMSIS  105^ 

viviflcae  crncis  npposuU.  Corroit  ergo  ignis,  ipsas-  A  lit ,  quod  rex  nec  pro  rcgni  amissione  ecclesiaram 


qne  quas  invaserat  langnens  reliquit  domos;  et, 
qiiod  m.igis  ininim  esl,  qiiibnsdam  in  circuilu  con- 
Bumptis  domibns  nil  Isesionis  atlulil  fcno  monaclio- 
riim,  qiii  virutn  Del  habebant  hospilem.  Ncc  inora, 
Lugdunum  reversus  nunlios  recepit  ab  Anglia  regis 
interilum  niintianies,  et  quoinodo  maniis  Domini 
gloriosam  ill:im  Ecclesise  su.'e  exercuerat  uliionem. 
Siqnidem  sccunda  d!e  mensis  Augusli,  quse  post 
visionem  Lugdnni  raciain  illuxit/idem  rex  in  sil- 
vam,  qn.'c  Nova  Foresta  vocatur^^b  incoils,  vcna- 
inin  maiie  profectus  est;  ibiqiie  in  laiere  sagitiain 
exeipiens,  corde  sauclato  emisit  spiriinm  suum. 
.Sic,  sic  patlente  Basilio,  lctali  telo  ad  consolaiionem 
Ecclesise  perimitnr  Julianus;  et  altero  Juliano  per- 
empto  in  Angiia,  ad  consolationem  Ecclcsise  revo- 
catur  Anselmus.  Quis  alterutrum  miserit  tclum, 
adhuc  incerium  est  quidem.  Nam  Walterus  TyrreU 
Ins  ille,  qui  regiae  necis  reus  a  plurimis  dictus  est, 
eo  quod  illi  ramiliaris  erat  et  lunc  in  indagiiie  fe- 
T«rum  vicinus,  ei  fere  slngubriier  adhaerebat,  etiam 
cum  ageret  in  extremis,  se  a  caede  iilius  immunem 
esse,  invocato  in  animam  suaro  Dei  judicio,  proie- 
8tatus  est.  Fuerunt  plurimi,  qui  ipsum  regem  ja- 
oulum  quo  interemptum  est  misisse  assenint,  et 
boc  Waherus  ille,  etsi  non  crederetnr  ei»  constan- 
ter  asscrebat.  Et  profecto  quisquis  hoc  fecerit,  Dei 
Ecclesi*'»  suse  calaraiiatibus  coropatieDtis  disposi- 
tioni  fideliter  obedivit 

Priinl  quidem  omnhm  ad  Patrem  sub  omni  cele-  q 
ritnie  monacbi  Cantuarienses  occurrunt.  Deinde 
magnorum  virorum  nuniii  se  invicem  prasvenientes 
totins  insulae  devotlonem  expouunt.  ^t  insnper  illu- 
slris  rex  Anglorum  Henricus,  qui  fratri  successc- 
rat,  revocati  a  se  archiepiscopi  redilum  rtdeliter 
procurnvit.  Se  et  omnia  regiii  negotia  ex  lliius  con- 
sllio  pendcre  pollicetur.  Siuduit  cniin  inter  regni 
sni  anspicia  pius  ct  mansnetus  haberi,  pro  more 
potesiatum,  qme  donec  solidatae  sint,  mansuescuiit. 
Siquidcin  mitissima  sors  est  regnorum  sub  rege 
novo.  Cxtcrum,  cuin  regi  novo  apud  Saresberiam, 
quid  in  Uomnno  concitio  gcslum  sit,  exposuisset; 


invcstlturas  sibi  paleretur  anferTi.  Ad  quae  Pascha- 
lis  papa  respondit :  c  Si  rex  tuus  nec  pro  regni 
amissione  ecclesiarom  donationes  patietur  amittere; 
scias  et  ei  fideliter  referas :  ecce  ego  coitm  Deo 
loqiior,  quia  nec  pro  sni  capiiis  redemplione  eas 
ilii  Paschalis  impuiie  permitlei  habcre.  >  Et  quidem 
causa  regis  tiiiic  in  his  finibiis  suhsistit.  Quantum 
vero  Anselnio  Pasclialis  detulerit  et  contulerit  tem- 
pore  sno,  liquet  ex  mullis*  Ei  natnque  primatum 
Brilanni:e,  quem  Sb  tempore  l)eati  Augustini  anle- 
cessores  habuerant,  confirmavit ;  hoc  quoque  pcr* 
sonaliler  privilegium  dedit,  nt  ab  omnittm  iegato- 
ruin  ditione  qiioad  viveret  esset  exemptus.  Praeterca 
Girarduin  Eboracensem,  professionem  Anselaio  fj- 
cere  deirectantem,  caosa  cogniia,  coegit  profiteri, 
etsi  circumventus  quandoque  in  contrarium  scripsii. 
Secutus  cnim  cst  decisionem  causae  Lanfranci  tem- 
poribus  ab  Alexandro  Romano  poniiflce  [quse]  so- 
lemniter  facta  est  et  in  scripiuram  redacta.  Indicani 
hoc  lillerae  ejus,  qit»  in  Ecclesia  Cantuarieost  adhac 
exstant  bullatae.  Quid  multa?  non  meminimas  prc- 
ces  Anselnii  repnlisse  Paschalem  papam,  vei  qus 
innotuerant  distulisse  vota. 

Cap.  XIII.  Afuelmut  cum  «iitt  quUieU  Fhrtmias 
nocie  una.  De  quodam  viro^  qui  jacuerai  in  lecio 
sancii  Antelmi,  et  quid  ei  acddil,  De  inhibiiione 
iancii  Ametmi  arehiepiicopi  in  regnum  Anglife 
lewpore  Henriei  primi.  De  quodam  caeo  iliuminaio 
a  sanao  Amelmo  lemnore  extilii  secundi,  De  pace 
facta  ittier  reyem  aenricum  Anglia  ei  Ansel- 
mun. 

Redeantes  Florenltam  veniunt,  et  ibi  quiescont 
nocte  una.  Discedenlibus  illis»  dominus  domus  in 
lecto  quo  Anselmus  jacuerat  pro  more  decobuit. 
Qiio  donniente  adest  homo  ignoius,  roonens  ut  inde 
ciiius  surgat.  Et  adjecit  indignum  ease»  ut  lectum 
occuparei,  in  quo  tantus  quievit  hospes.  Cootem- 
nenti  nocle  secunda  visio  minacius  et  terribiltus 
iierator.  lllo  autem  moto  quidem  sed  noo  ut  cede- 
rei,  tertia  nocie  denuntiaiur,  ut  ocius  sui^at  et  se 
exinde  cohibeai;  experturum  fore  non  esse  faoia- 
stlcum  quod  videbaL  Territus  ille  somnio,  mane 


rege  torbato  omnia  in  conlrarium  versa  sunt.  Quot  .adiit  ad  episcopum  civitalis,  et  aiidita  per  euin 
igiiur  et  qoanta  pro  libertate  ecclesiarum  duobiis  sanciitate  Anselmi,  leclum  extunc  in  onini  reve- 
annis  passns  est,  longius  est  enarrare.  Cum  vero  '^  reniia  cusiodivit*  Cnm  autem  Lugdunum  appropin- 


rex  llenricus  videret  Anselmi  constanliam  invi- 
ciam,  rogavit  ot  cum  nuntiis  suis  Bomain  iret,  et 
regiae  dignitntis  in  Angtia  Isesae  procuraret  mede- 
lam.  Uiiiversi  episcopi  Anglix,  abbateset  procercs, 
acclatnant  isiud  regi  de  jiire  negari  non  posse ;  ad 
h«c  inqnit  Anselmus  archicpiscopus :  <  Ibo  qtirdem 
quoniam  vultis,  sed  Ecclesia  Dei  Romana  niliil  coii- 
silio  meo  vel  prece  faciet,  quod  ecclesiaruin  pnc- 
judicet  rtbertaii,  aut  sedis  apostolicae  m.ijestaiein 
aut  meam  dedeceat  honestatem.  i  Yenientes  auiem 
Roinain  nuntii  cum  archiepiscopo,  a  dornino  Pa- 
schali  papn,  qui  Urbano  snccesserat,  benigne  rece- 
pti  siint.  Exinde  suo  tempore  Willeliinis,  dc  qito 
sutnty  cuusain  rogis  cxposuii,  ac  ii:tcr  c:cicr.')  iiitii- 


qunssenl,  Willclmus  saepe  dictus  ab  archiepiscopo 
recessurtis,  ex  parle  regis  Angliae  inhibuii,  ne  An- 
gliatn  ingrederetur,  nisi  postposila  obedientia  sedis 
apostolicae  se  consuetudines  omnes  utriasqoe  Wil- 
lelmi  regum  promitteret  fideliter  servaturum*  Mi- 
ratur  hxe  archiepiscopus ,  quia  alia  cooditioue 
exierat;  mansit  Liigduni,  et  rex  Henricos  omnes 
possessiones  cjus  Willelmo  redeunte  praecepit  con- 
fiscari.  interim  ad  Anselmum  in  oratonum  caecns 
quidam  accedens,  obtinuit  ut  super  oculos  cjus 
signum  crucis  pollice  p;iigeret.  Fecit  boc  tertio, 
diccns  sic:  c  Virtus  crncis  Christi  illominet  oculos 
istos,  et  ab  eis  oinncro  infirinitatem  dcpellai»  inte- 
grxqiie  snniiati  rcslituat.  i  Ei  cum  cos  aspersisMt 


1033 


VITA  S.  ANSELMI  CANTUARIENSIS 


i054 


aqua  sanctificala,  UlumiRati  sunt.  Regis  autem  in-  A  pcllam  ciiri»  prece  abbatls  arciilepiscopiqiie  Roilio- 


«Jignaiio  in  annum  et  dimidiuni  protracla  est. 

fixigentibus  oegotiis  quibuadam  ecclesiasticis,  Tlr 
Dei  in  Franciam  Tcniens,  a  rege  Heurico  rogaius  in 
Normanniam  progredi,  rerum  suarum  tandetn  a  rege 
iiivesiituram  accepit.  Kege  autem  in  Angliani  irans- 
eunte,  post  pauca  Willelmus  iile  qui  regum  nuntius 
arcbiepiscopum  toiies  faligaverat,  Beccum  reversus 
est,  rogans  ex  parte  regis  aitentius,  ut  retroaciis 
quereits  omnino  sopitis  Angliam  ocius  Yisitaret.  De 
libertate  ecclesiarum ,  quas  Dei  clemenlia  regibus 
jam  excusserat,  lastatur  episcopiis«  ei  iler  arripiens 
Gemeticum  Tenll ;  ubi  ne  progrederetur,  adversa 
valetudine  praepediius  est,  et  fere  in  exirema  de- 
ducius  ex  defectu  naturaliuni  viriuium  socios  omnes 
desperalio  tenuit,  et  mors  cita  ac  certa  videbatur 
astare  pra  foribns.  Inter  b»c  solliciiaiur  Pater,  nt 
vel  filiorum  ainore  naturx  vim  faclat,  sibi  patiatur 
alimentorom  aliquld  ministrari ,  ei  ilJe  se  oinnino 
nil  appeiere,  sed  nec  posse  qutdem  verbis  cessanti- 
bus  anhelo  spiritu  faiebalur.  Undiqiie  coiiveniunt 
episcopi  et  abbaies,  ut  possint  illius  beali  splriuis 
iransituui  esplorare,  el  ad  ctelestia  migranlem 
psalmis  prosequanlur  et  bymnis.  Quidam  auiem 
fainlliarius,  ut  unus  servientum  monasterti  per  sil- 
vain  gradiens  et  butc  rei  nihil  inleniiis ,  besiiolam 
quatn  marlyrain  vocant,  videret  perdicem  in  ore 
defereniem ,  et  exclamans  besliolx  fugieiiti  perdi- 
ceiu  excussit.  Qua  allaia  gusiavit  aeger,  et  convale- 


B 


magensis  favore  dedicavit  Anselmus,  ei  in  ipsa  de- 
dlcaiione  clericiim  alienatione  mentis  laboranlem 
Jienedictione  sola  pristinae  resiituit  saniiati.  Qui 
Deo  exsul  et  contumelils  affeclus  diutius  sedes  cir- 
cuii  alienas,  exinde,  ut  justuin  est ,  Deo  de  bomini- 
bus  trinmpbante ,  ad  suam  cum  bonore  et  gloria 
remeavit.  Ubi  ab  eo  vir  Aiiglus  nobilis  et  dives , 
gravi  corporis  iitfirinitale  percussus ,  petens  ab  eo 
per  nuntios  benedictum  et  accipiens  paiiem,  secun- 
dum  (Idem  suam  curaius  est.  Rex  inlerim  in  Nor- 
inannia  degens  congratulaiur  paci ,  et  Jam  dissimu- 
lare  non  poiesi,  conftdens  sibi  Dominum  ex  hoc  esse 
placaluin,quod  in  veram  et  firmain  amiciiiam  aini- 
cum  ejus  receperit  Anselmum.  Unde  sibi  in  brevi 
lotam  Normanniam  ei  repromililt,  ei  quidem  noii 
frustra.  Nam  fralrem  suum  et  faulores  ejus  con- 
serto  praelio  solemiii  confecit  el  coepii.  Uuain  vicio- 
riam  nactus,  per  epistolam  cominunicnvil  Anselino, 
quae  meritis  concordix  et  pacis  iiiter  eos  reforinatas 
ascribf^balur.  Guin  aulem  in  Kalendis  Aiigusli  rex 
et  arcbiepiscopus  coiiveuissent ,  triumpbus  Eccle- 
siae  omnibus  paiuil,  rege  invesiiluram  ecclesiaruui 
palam  cedenle  et  concedeuie  archiepiscopo ,  nec 
aiiquid  vindicanie  in  electionibus  nisi  asseiisuni  • 
quatein  sacri  canones  non  excluduui.  Neque  eiiiiii 
eligere  nec  virga  pastorali  invcstire  sibi  pro  niore 
antiquo  usurpans,  procedere  permisit  in  disposl- 
tione  ecclesiarum   caiionicas  senteniias.  Seripsii 


sceus  contra  spem   admirationi  fuil,  ct  gaudium  q  imerea  Dei  famulus  libeilum   unuin  De  eoneordia 


aitultt  untversis.  Uis  ergo  qui  convenerant  redeun- 
libus,  unus  servienlium  Kaduiphi  Sagiensis  ei  plu- 
liinuin  deiraliere  coepit;  asserens  ei  compatiendum 
iion  esse,  qui  sibi  in  arimentoruin  perccptione  sub- 
venisse  potueral,  sl  inanisgloriae  jactanliam  remi- 
sisset.  Temerilali  ejus  sileniium  indicil  abbas,  nio- 
desta  sociorum  Increpat  multitudo;  et  is  eoarden- 
tius  more  stultoruin  qui  verba  sapienliae  non  ad- 
niiiiunl,  sanctum  Dei  lacerare  non  cessat.  In  bis 
verbis  ccepto  itineri  properanler  insisteiis,  iu  fron- 
dosain  quercum  silvo^  per  quam  iter  erat  veheinen- 
ter  oCfendit ;  et  ex  equo  procumbens,  uno  stasilium 
pedem  equitis  flrmius  reiinente,  equoque  terrilo, 
landiu  huc  et  illuc  iractus  est  et  concussus,  ut  ferc 


prafecientiWt  prcBdeBiinationit  el  graticp  Dei  cum  libero 
arbitrio;  in  quo  coutra  morem  morain  fecit,  quia 
corporc  inflrmalus  erat ,  ut  nou  equo  sed  lectica 
de  loco  ad  locuni  semper  posiea  veberelur. 

Gum  itaque  finis  ejus  appropinquaret,  Thomas 
Eboracensis  junior  jam  electus,  ei  a  Willelino  Win- 
loniensi  episcopo,  mandante  Ansebno,  presbyler 
ordinaius,  flniia  inter  Ecclesias  Cantuariensem  et 
Eboracensem  coeperunt  jurgia  insiare.  At  Ansel- 
mus,  etsi  ad  summum  corpore  langucns,  virtuie 
lainen  indutus  ex  alto,  singulis  tolius  Angliae  epi- 
scopis  in  virtute  obedlentiae  praecepil ,  iie  Thonia; 
communlcarent ,  donec  ille  hb  incoepu  rebellioiie 
desisteret,  litteras  quoque  patenlcs,   quibus  lux; 


videretur  uovissimum  spiritum  exbalasse.  Tandem  D  mandabatur,  jussilsignatasinoinnibusepiscoporuiti 


vero  sociis  beaiam  Yirgtnem  invocantibus ,  coin- 

prehensus  est  equus;  et  vix  inspirans  miser  edoeius 

est  parcere  amicis  Dei,  cum  inagnae  iemeritalis  sit 

etiam  de  servo  alieno  ferre  sententiam. 

Cap.  XIV.  Uenricus  rex  AngiiiB  amicabiliter  visitavit 

An$etmum   archiepi$copum  in   die  Assumptionit 

BeaHB  Mariw  apud  Beccum  coBnobium.  De  cterico, 

aiienatione  mentis  sutv.  De  betlo  iuter  regem  Uen- 

ricum  Anglia  et  fratrem  suum  Roberlum  eomiiem 

Normanmm.  Antelmus  scripsil  libellum  in  Auglia 

De  coneordia  prjescieutiae ,  pnedesiiiiationis,  et 

graiias  Dei,  cuiu  libero  arbitrio.  De  Tlioma   Ebo" 

racenti  etecto. 

Rediil  rex  Hcnricus  in  Normanniam ;  et  in  as- 
sumplione  Deatae  Virginis  Marix  archicpibcopum 
Bccci  amicabiliter  visiiavit.  lilo  fcrmc  ictnporc  ca^ 


scdibus  diiigeulissime  custodiri.  Ad  Thomain  quo- 

quc,  in  eo  constiiulus  articulo,  epistotani  ht  h'.i'c 

verba  direxit : 

Cap.  XV.  Epinoia  sancti  Ansetmi  ad  rhomam  Ebo- 
racemem  eiectumjacentis  in  iecio  suo^  tanyuenti^ 
de  Jurisdictione  Ecelesia  Christi  CatUuariie. 

i  Anselmus  miuister  Ecclesiae  Canluariensis , 
TuoiiiB  elecio  archiepiscopo  Eboracensi. 

c  Tibi,  Thoina ,  iii  conspeciu  oiniiipoieiiiis  Dci , 
ego  Anselmus  Canluarieusis«archtepiscopus  lotitis 
Brhannlcae  primas  ioquor,  loquens  ex  partc  Ipslu» 
Dei ,  sacerdotale  oflkium,  quoil  meo  jussu  in  paro- 
chla  niea  pcr  suffraganeum  nieum  suscepisti ,  tlbi 
iutcrditOy  aiquc  prxcipio  ne  te  de  anqua  cura  pa- 


1038 


JOANNIS  SARESBEBIENSIS 


1056 


filoraH  ullo  modo  praesumas  inlromiiiere,  doiiec  a  A  oo»,  4|uaiittim  ad  se  peritiiebal,  absolviu  Maluiiiiis 


rebellione ,  quam  couira  Ecclesia:n  Ganluarieuseui 
incoepisit  itiscedas ,  ei  ei  su!>jectiouem  (quani  anie- 
lessores  lui ,  Thomas  videlicet  et  Girardus  arclii* 
episcopi,  ex  antiqua  anlecessorumconsueludiiiepro- 
fessi  suni)  profitearis.  Quod  si  iu  liis  qu«  coBpisli 
inagis  perseverare  quain  ab  ets  desistere  delegeris , 
omnibus  eptscopis  totius  Briianuix  sub  perpetuo 
ananieinate  iuterdico,  ne  iibi  ullus  eoruin  manus 
ad  prorooiionem  pontificatus  iniponat,  vei  si  ab 
externis  proinotus  fiiecis ,  pro  episcopo  vel  aliqua 
Gliristiaua  commuuione  le  suscipiat.  Tibl  quoque, 
Tlioma,  sub  eodeni  anaiheinate  ex  parte  Dei  tuier- 
dico,  ut  nunquam  benediciionem  episcopalus  Ebo- 
racensis  accipias»  nisi  proressionem  (quam  auieces- 


iaudibus  intererani  fraires  ecclesiae  Salvatoris;  ec 
unus  assisteutluinilllpassfonemDoiiiinicara  incboa- 
vit.  Ubi  vero  Tenluin  esi  ad  verba  Domini  Jesu« 
VoseJlM,  ^Mf  pennansi$ti$  mecnm  in  lentaiiombu$ 
mei$  :  et  ego  di$pono  vobie^  $icul  di$po$uil  miki 
Pttier  meu$  regnum  ,  tti  edaiie  euper  nuneam  meam 
in  regno  meo  (Lmc.  xxii) ,  lentius  soiilo  spiriiuui 
irabens,  et  fini  jatn  proxiuius,  iu  cttiere  el  cilicio 
positus  esi.  Aduiiatis  quoque  fratribiis  circa  euro, 
quaiiium  dolor  etlacrymaeperutiUebant,obdoruiivit 
ID  Domino. 

Transiit  autem  illucesceuie  aurora  quarlx  ferix 
CiBnam  Domini  praecedenlis»  qu»  erat  uiideciuio 
Kalendas  Uaii,  antio  videticet  Doiuinicse  lacania- 


sores  tui  ThoinasetGirardus  EcclesisGantuariensi  3  lionisliOO,  qui  fuit  annus  pontiftcaius  illius  xvi, 
feceruQt)  facial  Si  autetu  episcopatutn  Eboracen- 
sem  ex  toto  diniiseris  ^  concedo  ul  officio  sacerdo* 
lali,  quod  jain  suscepisti ,  utaris.  1 

Verebatur  enini,  sicut  interrogaius  dicebat,  ap- 
parere  in  conspcctu  jydicis  Dei,  nisi  aute  punisset 
tantam  inobedientiam  in  jitrisdlctione  sibi  coiumissa 
suo  lempore  emergeniem.  Unde  idem  Thomas, 
aucioritate  viri  et  acerbitate  sententiae  terrltus,  in 
se  rediil ;  el  praesentibns  vice  primatis  Gantuariae 
Ecclesiae  suifraganeis  etiam  post  obttuin  Aitselmi 
professus  est. 

Gap.  XYI.  An$etmu$  incipit  libeUum  De  origine  ani- 

ni»,  et  non  per/icii^  quia  morte  prmenlu$  e$t.  De 

obitu  An$elmi  xi  Kalendi$  Maii,  et  de  amto 
I  poniificaiue  tui.  lie  bal$amo  multiplieato  ^  et  de 
f      miraculi$eju$dem. 

Teriio  igitur  anno  postquam  a  secundo  exsilio 
per  regem  llenrlcuin  revocatus  est ,  adeo  coepit 
debilitari,ut  ei  cibus  omuis  in  fastidium  verteretur. 
Vim  tauien  faciebat  nalurae  in  perceptione  eoruni, 
eo  quod  ipsam  iioverat  siue  alimeniis  consurc  non 
posse.  Garo  quidem  iuOrmabatur  magis  et  niagis; 
sed  generosus  ille  spiritus  et  Dei  aiuore  iiobiiis 
Ecclesiae  dedigtiabatur  inlirffiitati.  Ex  ea  enini  for- 
lior  et  poientior  videbatur.  Nequeeuim  a  medita- 
tionibus  dlvinisque  colioquiiset  orationibusppterat 
impediri ;  sed  in  consuetis  et  Deo  piacitis  exercitiis 
jugiter  versabatur.  Gotisecrationi  Doiuinici  corpo- 
ris  quotidie  iiitererat,  illuc  aut  pede  iens  aut  sella 
delaius.  Vix  quinio  die  ante  obitum  potuit  inde  ^  lireu 


vitae  quoque  lxxvi.  Felix  trausiuis  ei  gloriosa 
subvectio  miraculorum  indiciis  declaratur;  et 
sanctissima  merita  confessoris  ex  sigiiis  ibi  con- 
spicuis  publice  innotescunl.  Venerabiles  siquidem 
viri,  memoratus  episcopus  Boflensis,  ei  Baldwinus, 
quem  vir  sanctus,  ut  dictum  est,  reruiu  suarani 
aeconomum  fecerat,  luodico  balsatiio  quod  babcba- 
lur  faciem  sacrain  inuiigere  satagebanu  Cpiscopus 
ergo  liocexpleturus*officium,digitain  vix  intiuctum 
sumniotenus  de  fuudo  vasis  extraxerat ;  el  balsa- 
mum  videt  omnino  derecisse,  vase  negiigeutius 
custodito.  Vexatur  ille,  et  omnes  qui  aderant  cou- 
tristantur.  Bogavit  iuque  veneraudus  vir  Cdmenis, 
cujus  ab  iniiio  mentio  facta  est,  ut  episcopus  vas 
G  iiiversum  violeutius  excuteret  in  manum  ejus.  Ac- 
quievit  episcopus,  et  ecce  de  vase  fere  arido  liqno.* 
flueiis  iu  abundantia  subjecum  manum  impleviu 
Iteratutn  esi  boc  secundo  et  tertio,et  eiiatu  sxpius 
repetitum  ;  ei  vas  fliisit  seoiper  iu  abundautia. 
Erumiientibus  ergo  lacrymis  prae  gaudio  et  aduii- 
niitone,  totum  corpus  sanctl  viri  qui  aderant  repe- 
titis  vicibus  perunxerunl.  Gur  enim  itt  unta  Dei 
hrgiuie  seipsos  parciutis  aut  avaritiae  redderent 
arguendos.  £iia  ministrante  oieura  multiplicaiur; 
el  baisamum,  ut  obsequatur  Anselmo,  suscipit  in- 
crementuffl.  Dignum  quidem  erat,  ut  caro  quam 
viveos  servare  studuerat  a  volupuiibus  incornip- 
Um»  exanimaU  corruptionis  iiijuriam  non  seu- 


arceri.  Illuxerat  Dotninica  dies  Paimarum,  et  unus 
corum  qui  aderant  sic  eum  alloquitur  :  c  Pater, 
verisiinile  est  ex  his  quae  videmus,  te  ad  Pascha- 
lem  Domiiii  tui ,  relicto  raiindo,  transire  solemni- 
tatem.  >  Et  ille:  c  Sicul  fuerii,  inquil,  voluntas, 
sic  fiat ;  et  beneplacitum  Douiini  de  ine  ut  voluerit 
inipleatur.  Verum  si  uiallet,  quaestionem  de  origine 
animae,  quam  in  mente  volvo ,  veilem  anie  obituui 
lueum  ildeliter  absolvi.  >  Nec  aliquid  doloris  seii- 
tiebai  in  corpore ;  et  ob  boc  lacessetite  stomacbo 
verius  deficiebau  Vesperante  dein  tertia  feria  cum 
vix  jam  verba  formaret,  rogatus  a  Badulpbo  Bof- 
fetisi  episcopo  et  his  qui  aderanl ,  regi ,  regin», 
liberis  eorom  et  subdilis  omnibus  benedixit ;  et 


Vir  quidam  Ghrtsli  et  Ecclesiae  verus  cultor,  et 
pro  facultate  subventor  pauperum ,  obeuute  Patre 
Auselmo,  Gantuariae  ad  ratalem,  ut  videbatur,  per- 
veneral  horain.  Diu  nauique  iatiguerau  Quo  in  som- 
num  tenuem  paruniper  solulo ,  adest  juveiiis  spe- 
ciosus,  et  quid  palialur  inquiriu  At  iile  :  c  l^n 
morior.  »  Gui  juvenis.  c  Pater  palriae,  inquit, 
aetenialrter  victurus  uunc  tendit  ad  Deuni,  et  iu 
moreris  ?  Surge  cilo,  et  glorifica  Deum  et  amicoui 
ejusqui  tibi  subvenit  Pairoin  Anselmotn.  1  His  au- 
dilis,  iile  cunctis  stupeiitibus  surgit  et  gratias 
acturus  conciius  ad  ecciesiam  pergit,  et  quid  vi* 
deril  indicat.  Uura  quoqiic  ejusdeni  traiisitiis  in 
fflonasterio  Beati  Angusiiui  supcr  statu  gloriosi 


«057 


VITA  S.  ANSELMI  CANTUARIENSIS. 


im 


Pairis  soUicilus  fraler  in  visiune  vidlt  ad  oslium  A  lur ,  eiinde  tolo  biduo  j;im  deficieniibus  aiimentiSt 


i 


camerae  arcliiepiscopi  albarum  personarum  pul- 
cberrimum  cuneum,  quasi  alicujus  exiluri  adven- 
lum  cum  desiderio  praestotaniem.  Prxerat  jlli  cboro 
ingrediens  et  egrediens  poniifexybabitu  et  quadam 
majestate  insignis.  Hic,  Aiiselmo  obeunte,  festino 
exivit  et  ait  :  c  Ecce  adest  quem  exspecialis; 
suscipite  illum,  et  quo  Dominus  jussit  efferte  in 
Yoce  laudis  et  exsullationis.  i  Paucis  vero  diebus 
ante,  Cantuariensis  Ecclesise  mouacbus  quidain, 
Elias  nominc,  innocens  et  viiae  probatae,  transitum 
Patris  Anselmi  ex  alia  visibne  cognovil.  Yisum  est 
enim  ei»  qiiod  beaiissimum  Duiistanum  et  Ansel- 
inum  archiepiscopum  in  Ecclcsia  Cbrisli  viderilcol- 
loquentes  ;  et  quod  b«c  Anselmo  a  Dunstano  dicta 


naufragium  patiuntur  ab  insiabilitate  e(  errore 
veniorum.  Tandem  vero  ad  beatum  Anselmum  con- 
versus  comes  socios  jogavit  et  nautas»  ut  beato 
Anseimo,  quem  noverant »  et  de  ciijus  sanctiUkie 
non  dubiubant,  toiam  committerent  navem.  Nani 
qui  semper  misericors  exstilit,  dum  moriales  euin 
retardarent  exsuvis ,  non  defuturum  supplicibns 
poIIicetur;cum  nuper  Deo  juncius  et  millopraepe- 
ditus  obstaculo  ampilori  ferveat  r.bariute.  Assen- 
seranl  omnes,  et  vix  sub  hoc  voto  Dominicam  ora- 
tionem  compleverant ,  et  ecce  nebulis  dissipaiif^ 
venlo  prospero  quo  voluerant  in  Angliam  deferua- 
tnr.  Yenienles  curiam  regis,  regi  et  aliis  quid  sibi 
acciderat  referunt,  et  in  laudem  egregii  coiifessoris 


acceperit :  c  Amice  cbarissiiue,  accipe  bunc  annu-  B  omnium  exaudientium  ora  laxantur.  Ad  hxc  uuus 


lum  manu ;  velles  recipere.  »  Maiium  relrahens 
beatus  Dunstanus  ait  :  t  Non  quidem  bac  vice,  sed 
nie  servanle  inierim  quarta  feria  ante  Pascba  reci- 
pies  illum  de  manu  Domini.  »  Sic  quidem  Martini 
iransitus  in  visione  sanctis  inuotuit;  et  Dominiis, 
cui  similiter  servierunt,  Martinum  et  Anselmum 
pari  modo  gloriOcavil. 

Cap.  XVII.  De  miraculU  sancti  Ainelmi  Cantua- 
riensi$  archiephcom  post  obitum  $uum,  De  sar- 
copkago .  fn  <iuo  corpus  ejus  claudiiur,  De  capel" 
lano  Rcffensis  episcopi  ,  e$  de  comite  Arnullo 
lurbatQ  in  mari. 

Peraclis  bis  qux  ritus  exposcit,  resiabat  ui  pre- 
liosus  ille  Ibesaurus  corporis  clauderetur  monu- 
iiicnlo.  Ad  sarcopbagum  iuque  venium  est,  et  in 


Cantnariensium  fratrum  de  statu  Patris  Auselmi 
valde  sollicitus,  Domlnum  exorabat,  ut  eum  inde 
faceret  certiorem.  Adfuit  ergo  amico  in  visione, 
prxcipiens  iilum  certmn  esse,  qiiia  ex  quo  onere 
carnis  exutus  est,  gloriose  illum  excepit  et  stol&m 
immortalitatis  induit,  quem  vere  coluerat».  Jesus 
Christus. 

Cap.  XVHT.  De  miracuUs  sancti  Patris  nosiri  An- 
selmi  Cantuariensis  architpisccpi*  De  quodam  mo- 
nacho  Ecclesia  Christi  Cantuariensis,  qui  accessit 
ad  tumulum  sancti  Patris  Anselmi  causa  orandi , 
scilicet  an  Anselmus,  an  pro  Anselmo  ;  dignum  esse 
ipsum  rogari  ttUanc/ttm,  quia  nomen  ejus  uriptmn 
est  in  libro  vitai ;  et  de  aliis  miraculis  ejus. 
Longuin  erit,  si  omnia,  qux  tunc  accidenmi,  bii- 


veiiius  est  niinor  quam  ut  nisi  fraciis  merabris  et  ^  jusmodi  referanlur.  Sed  in  paucis,  quia  succinciaiu 

promisimus  brevitatem,  liber  iste  claudatur ;  el  qui 
plura  scire  voluerint,  recurrant  ad  fontes;  grandta 
ioquor  volumina.  a  quibus  hxc  velut  tanto  modico 
ad  iiinerantium  consolaiionem  et  rerrigertum  sumpta 
sunt.  Novilius  quidam  Cantuariensis  Ecclcbiae  mo*> 
nacbus ,  inter  alios  qui  ad  tumbam  Patris  Anselmi 
orandi  causa  turmatim  conflucbant,  actus  quideiii 
devotione  illuc  veniebat;  haesitabat  tamen,  quid  po- 
tius  esset  orandum ,  sciiicet  an  Anselmus,  au '  pro 
Anselmo.  Sed  cum  in  bujusmodi  fluctuatione  iliutius 
anxiarelur,  tota  se  devotione  con vertit  ad  Dominuin, 
rogans  ut  quid  se  oporteait  facere  instruatur ;  ec 
quia  in  veritate  pium  Dominum  saepius  invocavit , 


per  demptionem  lapidis  superioris  corpus  recipere 
possel.  Quod  cum  niinis  durum  et  iiilolerabile  om- 
iiibus  videieiur  ,  unus  circmnsianiium  fratruin  ar- 
repio  pontiflcis  baculo  saiiim  aggreditur,  et  illud 
undique  sic  pertraciat  et  premit,  buc  et  illuc  ap- 
tans ;  ut  recipiendo  corpori  cum  adiniratione  oiu- 
nium  commodissiiiuim  et  sufficientissimuin  vide*- 
retur.  Nam  Salvator,  iu  cujus  trausitu  scissae  sunt 
peira;,  boc  ad  gloriam  suam  egit;  ut  confessori 
siio  nalura  lapidea  luirabiliter  cedere  videretur. 
II is  diebus  capellanus  quidam  cpiscopi  iloffensis, 
orofessione  monacbus,  morum  opinione  laudabilis, 
Robertus  noinine,  per  pontem  Lundoiiiae  transiens. 


beaii  Patris  Auselini  patrocinium  sibi  adesse  sensit  0  in  visione  ubi  orabat  ante  altare  ei  apertus  est  li- 


et  gavisus  est.  Equus  enim,  qui  famulum  et  sarcl« 
iiam  dererebai,  sine  serviente  quidem  sed  onusius 
ftarcinis,  cecidit  in  Tamenaem  fluvium.  Licet  igiiur 
duper  amissione  equi  et  reruin  moveri  possit  pau- 
per,  nibil  tamen  exulcerabat  animum  ejus  nisi 
uuus  librorum  Anselmi,  quem  in  sarcinulis  posituni 
credebat  et  lugcbat  amissuin.  Sed  seciis  accidii. 
r<iam  cum  saepius  invocalo  Patre  Anselmo  perve- 
nisset  ad  ripain,  equum»  maniicam  cum  sarcinulis, 
librum  quoque  et  universa  quae  amiserat  illxsa 
liivenit.  Praeiei-ea  Arnulfus  comes,  fllius  Rogeri  de 
Muntegwyneri  [de  Normaniiia  Angliam  rediit.]  Et 
primo  quidciii  prospeiante  cursuin  vento  in  medium 
ponii  delaius  est.  Quo  deticieute,  remiges  allligMu* 


ber,  in  quo  decentissime  scrlptum  erat,  Sanctus  An- 
selmus.  Intellexit  ergo  vlr  devotus  nomen  Anselnii 
Bcriptum  in  libro  vitae,  et  praecedentls  viiae  mcrito 
dignum  esse  ipsum  rog^ri  ut  ^anctum.  Alius  in 
eadem  ecclesia  frater  gravi  correptus  infirmitaie 
diu  languerat;  el  omnino  qiio  se  verteret  opis  gra* 
iia  ignorabat.  Postmodum  vero  ad  notaiu  beaii  An- 
selmi  pietatem  tota  se  contulit  devotione.  Ducilur 
ad  tuinbain  ejus,  et  humi  fusus  attentius  orat,  ut 
ecclesia  aut  per  convaleniiam  aut  per  Ninlerituni 
ipsius  exoneraretur.  Desideriuin*  cordis  ejus  audivit 
Altissimus;  et  qui  Anselmum  invocaverai,  resiitutus 
est  saniiali.  Vir  nobilis,  luiles  probus  et  multis  no- 
tus,  lluinfridus  nomiue,  lapsus  in  bydropem  abom- 


.;    B 


IU39  JOANNIS  SARESB.  YITA 

nlbvs  mcdicis  ob  desper.itionein  rcliclos  est.  Ilie  A 
Antelmiim  dllcxerat,  nec  elabl  poterat  a  memoria 
ejus.  Rogavit  iiaque  monacbuiu  Caniuariensem» 
,  Uaimonem  nomine ,  ab  anliquo  sibi  iiolum  venire 
ad  86,  ut  vel  anim»  suac  eonsuleretur.  Adest  ilfe  • 
et  fortesecom  beati  Ansehni  emgulum  detolit.  Qitod 
deosculans  miles,  prsemissa  prece ,  sibi  circumdu- 
cerenitltur;  sed  vix  pr»  tuniore  se  contingere  po- 
terant  snmmitates.  Verum  miromodo  sensim  coepit 
deiomescere  rorpus,  et  in  natoralcm  redoci  stuium. 
Quod  illesentiensper  omnia  inembra  cingulum  cir- 
cumdoxlt  t  et  ad  sanctissimi  confessoris  titulum  in* 
tegrae  restitutiis  esl  sanitati.  Lugduni  apud  Sancium 
Irenaeom  inclusa  quaedam  admodum  religiosa,  se 
qoadam  nocte  ad  tbronura  perpetuas  Yirginis  vldit 
adduci ;  ubi  cum  plurima  aodisset  et  vidisset  admi 
randa  patri»  ccelestis  pmconia,  quaesivit  inter  cae- 
tera»  quidnam  sperandom  esset  de  Hugone  archi- 
epitfcopo  Lngdunensi.  At  Virgo  genilrix  :  cBene» 
iiiqoii,  filia,  bene  illi  erit  per  graiiam  Dei.»  £t  in- 
closa  aubjerit :  c  De  domino  meo  Anselmo  Ganiua- 
riensl  arcbieptscopo,  domina  mea  regiua,  quid  sen- 
tiam  7 »  Coi  doinina  :  c  De  iilo  cerlissinia  esto « 
qood  procoi  dubio  in  magna  gloria  Dei  esu» 

Udos  eorom,  qoi  ei  foerat  familiaris,  codem  fere 
tempore  similem  vidit  in  Anglia  visionero.  Palrem 
enim  in  albis  indotom  videns  el  pouiiQcaiibus  insi- 
gnitttm  p  recolens  quidem  de  rebus  bumanis  exem- 
ptum;  f  Ubinam,  inquit,  Pater,  degisT  Quomodo 
Tlvia^  Quidve  agis?  >  Bt  ille  :  c  Ibi  vivo,  ubi  video,  q 
laetor»  perfiingor.»  At  ilie  dum  expergefactus  bsc 
Tevolvil ,  e  qoatuor  verbis  unum  sibi  dolet  elapsum. 
In  ipsa  vero  tristitia  quodam  intervigilio  vocem  sibi 
jDnaniCeste  dicentem  audit  :  c  Lxior ; »  et  boc  qui- 
4lem  verbum  amiserai.  Unde  et  de  Patris  gloria  am-> 
pliuscertioratus,  plurimum  exsultavit,  iinmensas 
gratlas  referens  Creatori.  Etutad  barbaros  beati 
confessoris  protenderetur  gloria,  matrona  qua^dam 
in  partibtts  Scotiae  a  nobilibus  Anglis  geniu,  et  in 
Cbrlstiana  religione  circnmquaqueprobata,  Estryl- 
dis  Domine »  gravi  languore  ad  mortem  usque  de- 
ducta  est.  Sed  tandein  beati  AnBclmi  cingulo»  de 
^qootamdiximus,  cincta,  plene  convaluit.  liis  inter- 
fuity  li^  vidit  et  procoravit  joconda  recordatione 


S.  ANSELMI  CANTUAR.  1040 

dignus  Edineros.  In  Cantpariensi  Ecclesia  acoia  fe- 

bre  hborabat  frater  xgrotus.Com  ergo  medicorQra 

omne  cesserat  auxiiium ;  memorato  cingulo  cirrum- 

datum  est  colluni  ejus,  procurante  Edmero,  et  sa- 

natus  esl.  Mulieres  quoque  laboraulcs  in  partu  quot 

eo  cinguio  adjutas  sunt  in  puerperio.  referre  non 

expedit;  quia  nimis  longum  et  multis  notum.Eodem 

cingulo  sanatus  est  frater  sine  omiii  rupturatcui  snb 

umbilico  in  inodum  spbxrae  grandioris  ingeiis  co*> 

aluerat  tumor.  Hoc  Cantuariensis  novil  Ecclesia, 

quoniam  ibi  factum  celebre  est.  Elpbegusquidam» 

quod  publice  notum  est,  a  naiivitaie  caecus,  surdus, 

mutus  erat  et  claudus.  Et  boc  quidem  publice  no- 

tuin.  fllc,  sicut  praesens  testatur  dies,  ad  sepulcruoi 

beaii  Aiiselmi,  pleuam  in  his  oinnibus  recepit  saiii- 

taiem.  Vicuin  quemdam  Beati  Edmundi  incendiura 

occopavit,  et  domum  cnjusdam  qui  beaii  Anselini 

alumnus  fuerat  el  nibil  aliud  babebat.  Jain  invase- 

rat  ignis  edax,  qui  universa  consumii.  Nou  erat  bo« 

mini  solatium ;  cuin  ecce  frater  unus  inoncl,  ut  nu- 

tritorissoi  Anselmi  meminerit,  eique  commitiat  do- 

muui  y  qui  flamroas  exstinguere  cuosuevii.  Paret 

ille,  et  nonduin  finita  oratione  Dominica  doinum 

suam  ab  incendio  sine  laeslone  miratur  et  labiator 

exeinptam.  Elias  venerabilis  abbas  Sancix  Trini- 

tatis  in  monte  Rotbomagi.  precibus  ei  meriiis  beati 

Aiiselmi,  cum  ab  eo  ordinaretur,  a  tomore  etdolore 

geuoum,  quibus  adeo  vexabatur  ut  vix  incedere 

possK,  se  poblice  confessus  est  esse  curaium.  Sed 

quisftgo  sum,  utenarrem  justitias  Domioi,  et  lanii 

Patcis  praeconia  ore  vel  caiamo  praesumptuoso  coii- 

tingam?  Yires  quidem  roeas  excedit  et  nierita,  ui 

tantum  confessorem  digne  describam ;  et  inepiede- 

scribere  noia  praesum^onis  est,  et  res  jure  et  nie- 

rito  obnoxl»  poenx^Rd  propitius  inibi  sit  Paier 

Anselmos,  et  meriiis  et  precibus  suis  nientem  meam 

dirigat  in  occupaiionem  utilein  et  houestam»  etqus 

divinas  sit  placita  majestaii.  Auditorem  quoquc  ei 

lectorem  obsecro;  et  qua  licet  supplicatione  oIh 

testor,  ttt  in  boc  voto  mecum  et  pro  me  soiliciient 

sanctum  Patrem  Anselmom,  et  mihi  et  sibr  veniaiu 

impetreot  delictorom  ab  eo,  qoi  aiilos  est  beiicdi- 

ctos  In  saecola  aaecolorom.  Ameo. 


Explici$  Viia  $aneti  Antilmi  Cantuariemit  Eeclesim  arekUj^opi^  eecundum  Joannem  Camoiemem 

epitcopum. 


VITA  SAISCTI  THOMiE 

CAMTCAR.  ARCHIEP. 

AUCTORE  JOANNE  SARESBERIENSL 


(Vide  Patrologim  tom.  CXC  col.  1.93.) 


CIRCA  ANFIUll  IICLKXX. 


JOilES  C0RHK8I8 


NOTITIA 

(FabriGm  BibUolkeca  medm  ei  inf.  Laiimt.^  lY,  67) 

Maglsier  Joanncs  Cornubiensis,  Anglus  Iheologiis  circn  nn  1170«  scripsit,  si 'PosseYintinn  andimiis,  ad 
Euiogium  de  homine  aaumpto.  Sed  tiliilus  liliriest  Eulogium^  scripti  ad  Alexandnim  III  papaiii,  iii  quo 
conira  Abailarduin  et  Petruui  Lombaiduin  (1)  dispulat,  docetqne  quod  Christus  tii  atiquis  homo  sive  6«< 
canduin  liumauain  naluram  sil  aliquid,  vcrus  uempe  Iiomo  ex  aniiiia  ratiotiall  et  humana  carnc  subsi- 
siens  :  qua  de  controversia  conferre  juvabit  Petavium  lih.  v.  De  lncarnatione  Verbl,  cap.  6,  7,  8,  9,  ei 
cancellarium  Wirlenbergicuin  PfulQum  libro  De  impenonalitate  et  perpetuitale  humanoe  Chritli  naturo!, 
Tubing.  I7i!2,  4«  atque  Edmundi  Mariene  adinonitionein  praiviam  Joannis  Cornublensis  tutogio  pr;c- 
inissanit  aui  iilud  primus  in  iucem  edidii  tom.  Y  Anecdotorum^  pag  1657,  1702.  Paris.  1717,  Tol.  In  nr*. 
codic*  bibl.  Baliolensis  Oxon.,  tcsle.  Caveo»  liiscribitur  :  Diicustio  tuper  phitoiophia  et  haretilfut.  Bih 
autem  de  boc  argumenio  scripsisse  Joannes  iiosier  cognoscllur,  semel  breviiis,  quud  iiiierlltigouis  Vicio* 
riniscripta  tom.  iii»  pag.  68,  legitur  sub  litulo  Apotogias  de  Verbo  incarnato;  deinde  prolixius  ,  quoil 
ab  Edroundo  vulKatum  jam  dixi.  Caslera  ejus  scripta  laudantur  :  Summa,  qualiter  pat  eacramentum  aUu' 
rit  pervirtutem  5.  crucit  et  de  teptem  eanonibut  tive  ordinibut  mittce  ins.  Canlabrigia:.  Lliain  boc  scri- 
ptum  exstare  editum  inter  Uugonis  Victoriui  Opera  t.  iii»  p.  599,  seq.  Commentani  in  plura  S.  Scriptu* 
tarum.  Diteevattionet,  Evitloles  ad  divertot.  V'de  Lelandum  cap.  200  ;  Baleum  iii,  0;  Pitscuin  ,  pag. 
r^seq. 

(i)  Lelandus  De  scriptoribus  Britannicis,  p.  237  :  Eulogium  a  Joanne  tcriptum  eauta  inimiciiiai  magna 
(mit  inter  eum  et  Petrum  Longabardum  Theologum  intignem;  cujut  et  aUhuc  penet  me  exttal  apohigia  qute 
Eulogio  Corimani  accurate^  tevere  et  aeutt  retpondet,  et  veiuii  cum  hotte  de  triumpho  ambitiote  milet,  ve  - 
teranut  eonlendil. 


jOAmaa  gobmubiensis 

0       ,   APOLOGIA. 

DE  VERBO  INCARNATO 

Contiaens  objecliones  coolra  eosqui  dicunt  Christum  non  esse  aliquid  secundum  quod 

est  homo. 

(Exstat  iiitcr  Appendices  ad  Opera  Hugonls  Viclorini,  Patrologice  tom.  CLXXVII,  eol.  295.) 


EJUSDEM  EULOGIUM 

AD  ALEXAMDRUM  01  PAPAM 

OUOD  CHRISTUS  SIT  ALIQUIS  HOMO. 

(D.  Edm.  MiRTEN.t  Thetaur.  Aneedot.,  V,  1655.) 

ADMONITIO  PRiEVIA. 

Seeeulo  dnodecimo  inler  doctoret  tchotatticot  plurimte  agitari  ctBperunt  quattionet ,  qua^  cum  tubtilitalifi 
et  curiotilatit  plut  haberenl  quam  teritatit ,  non  paucot  in  errorem  inducere ,  ted  et  prwcipuat  Chrittiana: 
religionit  (undamenla  conveliere  poleranl.  Ilarum  prcpcipui  propagatoret  fuere  Petrut  Aheelardut  et  Cil- 
hertue  Porretanut  Pictavorum  epitcoputf  quorum  ille  inconciiio  Suettionenti  primumf  deindain  Scao- 


1045  JOANNIS  C0RN13BIENSIS  iOii 

nen$i^  aiur  in  Remensi ,  agenle  pnrterlim  S,  Bernardo ,  debUam  suis  erroribus  eensuram  pertuiere.  Ab 
hoc  naevo  non  immunU  (uit  Petru$  LombarUuSt  qui  poatea  fuit  Parisiensis  episcopus^  magisirorum  sua 
eetate  faeiU  princepe »  unde  et  Magislri  titulum  hartenus  relinuit ;  nam  inter  varios  quos  in  academia  Pn- 
risiensi  legens  docuerat  errores ,  Chrisium ,  secundum  quod  homo ,  non  esse  aliQ^d ,  Verbumque  divinum 
corpori  et  animw  humano!  iia  unitum  futsse ,  non  $ecu$  ac  si  indumento  veuitum  fuisset ,  prmaicare  uon 
reformidavit ,  Eeclesio!  de  personali  Verbi  cum  natura  humana  unione  fidem  perverso  hoc  dogmaie  erer- 
ten$>  Hane  docirinam  ex  leclione  librvrum  Petri  Abeslardi ,  qna  ptnrimttm  delectabatur,  hauserai ,  eaque 
pottmodum  innumeroe  prope  imbuit ,  seu  poiiut  infecit  :  lametsi  itlam  ut  propriam  senlentiam  nnnqjuam  do^ 
cuerit,  $ed  veluli  opinionefn  quai' in  $cholis  proponi ,  aedisputando  discuti  poterat.  Verum  istiu$  oifinionis 
tot  ac  tantos  patronos  habuit,  ut  ad  eam  di$$ipandam  conciiia  epi$coporum  congregari  'necesse  fuerit,  Hu^ 
jusmodi  fuit  Turonen$e  ab  Aiexandro  papa  III  ^  anno  ii63,  convocatum^  cui  uiriusque  GaHicanm  ei 
Anglicanes  Eccle$i<B  epitcopi  perplure$  interfuere  ,  $ed  et  idem  summus  ponttfex  datis  litteris  ad  GuilUmum 
Senonensem  po$tea  Aemeneem  arc/tiepitcopum  ,  eamdem  doctrinam  protcripsit ,  ju$sit  anctoriiate  apo'- 
$toiica  convocari  magi$tro$  Pari$ien$e$  coram  $ufraganei$ ,  quatenus  interdicerent  ne  quis  deincep»  doceret 
Ciiristinn  noii  eMe  aliqiiid  secunduin  qiiod  bonio;  quia  sicul  verus  esl  Deus,  ita  ei  Terus  esl  lioino  cx 
aoiina  ralionali  el  liumana  CMine  subsisiens.  Alexandri  epislola  ad  annum  4179  «  Matthaso  Paride  reiaia 
efi  Att/usmodi ;  Cuui  in  nostra  otiui  esses  pnesentia  consiiiutiis ,  tibi  viva  voce  injuuiimns,  ui  suffn- 
ganeistuts  Pariaiis  tibi  adscilis,  abrogationeiu  pravo!  duciriu:e  Petri  qiiondam  P:irisieosis  episcopi , 
qua  dicitur,  quoi  Cltristus  secundum  quod  est  homo ,  non  est  aliquid  ,  oiuiiino  inteiideres »  ct  eflicaceiu 
opemni  adliiberes.  liide  siquidein  est,  qtiod  rraieruitati  tuae  per  apustolica  scripla  maiidauius,  quateiius 
quod  tibicuin  prassens  esses.prxcipinius»  suffragatieos  tuos  Parisios  coiivoces,  el  uiia  cuni  illisei  uVtU 
viris  religiosis  et  prudenllbus  pnrscriptain  doctriiiatn  studeas  penilus  abrogare,  el  a  inagislris  sludenii- 
busCbiisluin,  sicul  perrectuiii  Deuni,  sic  et  perrectuui  lioiniiieni  ac  veruiu  bominem  ex  aninia  et  cor^ 
pore  consistcntcin  prxcipias  edoceri;  universis  liriuiter  et  districte  injuugeus,  quod  doctrioaiu  illaw 
de  ca!tero  nequaquaiu  pResumaiit,  sed  ipsain  peiiitus  detesteiitur. 

Inter  eos  vero  qui  liujus  doctrina:  veneno  infecti  fuerant ,  Joannes  Cornubtensie  nonni$i  eegre  et  pou 
multos  anttos  iltud  evomuit,  Verum  agnita  tandem  verilate ,  errorem  non  abjuravit  modo  et  coudemnavit : 
$ed  insuper  egreyium  opus  ad  Atexandrum  papam ,  ut  iitum  impugnaret ,  con$crip$it ,  quod  EuiogH  tiiuio 
iit$ianivit,  Qut$  autem  fuerit  i$te  Joanues  non  omiiino  constat ,  eutn  tamen  fuis$e  vtrum  erudttiseimum  ac 
in  rairum  lectione ,  S,  Augustini  prwseriim ,  versatum ,  ex  hoc  opusculo  facite  colligi  potesi ,  itno  ei  do- 
etoris  laurea  decorattim  «a/ti  tm/tcal  Magistri  tilutu$,  quo  in  ltuju$  libelit  inscriptione  donaiur.  Petri 
Lombardi  di$cipuium  $e  profitetur  Maurtcium  qui  post  Petrum  Pari$ien$i$  Ecctesice  ittronum  auendil^  tn 
academia  Parisiensi  legentetn  non  seittel  audiit  ut  et  Hobertum  Melidenscm.  Scripsit  autem  po$t  atinum 
1175,  cumjam  Guitiemus  urchiepiscopu$  ,  a  sede  Senonettsi  tran$tatu$  euet  ud  Hemensem. 


EULOGIUM  M.  JOANNIS  CORNUBIENSIS. 


In  Turciicnsi  concilio  quod  du Juin ,  convocatis  A  vestra  conlumaciter  abutuntnr,  qui  ne^iuaquam  mi- 

plcrisque  omnibus  tam  Anglicana;  quam  Gallicanae  sericordi»  vestrae  piain  dispensationeni  laudaiit , 

praelatis  Ecclesiae,  auctorilate  vestra  celebratum  est  sed  impiuin  dogii^l^-^iut  catlioiicum  ptx.licant; 

et  prassentia  illustraluin  ,  dogma  quorumdam  asse-  llat  tandein  illud  Prosperi  quoJ  in  decreiis  lcgiiur : 

rentium  quod  Cbristus  non  est  aiiquis  boino,  et  In  eis,  inqail,  qui  diuportati  et  salubriler  objuiga- 

quod  Cbristus  secundum  quod  liomo  non  est  quid ,  ti  corrigi  noliierint,  unqiiain  pulridae  corporis  p  .r- 

disputaudo  venlilari  coopit.  Utra  vero  pars  dispu-  tesdebent  ferroexcominuoicationis  abscidi.ne  sicut 

tantium  iu  pugna  verborum  praevalueril,  nescio  ,  caro  morbis  emortua ,  sed  si  abscissa  non  fuerii, 

sed  tam  iniquam  et  fidel  Cbristianae  inimicam  fal-  salutein  reliquas  cariiis  putrediiiis  suaK  coulagiono 

sitateui  in  tali  ac  unio  Cbristi  auditorio  nullis,  corrumpit;  ita  isii  qui  einendari  coulemauni,  et  in 

credo.fuisse  veritatis  aut  victoriae  titulis  insigni-  suo   iiiorbo  .persistuot,  alios  exemplo  suae    per- 

laui.  Noluil  tainen  tain  dives  et  copiosa  mansuetu-  diiionls    iuQciaut.   Unde  et  Cahixtus   papa   :  Ju- 

dinis  vesirae  clenicntia  as!>ertioiiem  illam  staiim  ca-  stum  est,  ut  qui  divina  contemnunt  mandata  ,  ct 

Nonica  feriie  censura ,  ne  ejus  auctores  et  defenscH  inobedieutes  paterois  existunt  jussiooibus ,  sxvio> 

res,  qui  forte  non  perlinacia,  sed  ignoranlia  deii-  ribus  corrigantur  viiidictis*  Qualenus  caMeri  coui- 
querant,  vei  ipsa  condemnatio  pravitatis  taniiiiu  B  mittere  talia  caveant,  et  omiies  gaudeant  fratema 

ioTolveret,  vel  periietuam  eis  iofami»  notain  iin-  concordia,  et  cuncti  suiiiant  severitatis  ac  boniia- 

piogeret.  Ex  eadem  vero  mansuetudine  vestra  multo  lis  exemplum.  Ilem  Pelagius  papa :  Apostolicae  au- 

postmodum  temporis  sustentalionis  elapso  ,  etiatu  ctoritatis  exemplo  di  dicimus  errantiuin  et  iii  trro- 

quadam  cpistola  decreiali,  qu»  super  arrogationein  rem  mittentium  spiritus  tradendos  esse  Salan.v,  ui 

pravae  illius  doctrinae  ad  venerabilem  Cuillclinum  dediscanl  blaspbetnare.  Item  llieronyuius  :  Secandx 

tuiic  Senonensem  hodie  Remensein  arcbiepiscopum  sunl  putridae  carnes,  et  scabiosa  a  caniis  ovis  ro 

legitur  direcu ,  nequaquam  exprimitur  anathemaie  pellenda,  ne  tota  domus  massa ,  corpus  et  pccora 

perculsos  vel  etiam  percellendos  esse,  qnl  errorein  ardeaut,  corruinpantur,  putrescant,  iniereani. 

iilum  teiiere  seu  docere  prxsumerenl.   Quoniain  Coitfes$ioni$  auctori$  cutn  captatione  beneoota. 

iuque  inflniti  scboiares  boc  calice  debriaiiet  in  llic  est  oimirum  ecciestasiica^  rigor  piela  is,  qno 

fuiorcm  versi  usqne  in  hodiernum  dien»  palienlis  percutit  ut  sanei ,  desiruii  ut  »dificci ,  evvUii  ui 


i<M5  EULOGICM  AD 

planlau  lledeserat,  qttaMO,  |>a8ior  agnos,  paler 
lllios ;  et  si  contnMliceniiQiD  error  corrigi  non  po^ 
lest,  Tol  san»  fldei  profeftsionem  in  me  ei  similibns 
iDdelessam  perire  noii  sinat.  Quod,  si  ego  cuui 
slm  ciniset  puhrls  recie  semio,  aucloriias  vesira 
roborel  Infirmitaiem  uieam,  sicubi  erro,  ad  se  re- 
Toeet  slmpliutein  nieam.  Credo  enlm  Gliristum  esse 
aliquem  homlnem ,  el  ipsuin  esse  aliqiiid  secundum 
bvmamialem,  et  quod  secuuduin  diviuitaleiu  iii- 
corporea  subsuutia  est,  secundum  buiuanitatein 
corpoream  esse  subslaniiam ;  et  secundum  aiteram 
natoram  rem  siinplicem »  secundum  aiteratn  vero 
rom  composium.  Credo  etiain  quod  ipse  idein  qui 
secundum  deitaieiu  iucreatus  ei  iufectus  est,  secun- 
dum  buinaniuuin  et  creatus  est,  et  factus  esi ;  et 


ALEXANDRUM  UI.  10{8 

A  qui  secuiidum  aJteraui  naturaiu  crealor  est ,  se- 
cundum  alteram  creatura  est.  H:ec  auleiii  evidcu- 
tissimis  saiictorum  testiinoitiis  niiiuita  esse  sequen- 
tia  deciarabuui.  Sed  ante  liaec  oinnia,  quaienus 
singula  repertu  faciiiora  siut,  praenotanda  suiit  ex 
qiore  capitula.  Mui  etiain  ut  qiiae  diciuri  siiiiius 
iucidiora  fiaut,  et  pnenotanda  sunt  ex  more  c;tpi* 
tula*  Mux  etiain  ut  quae  dicturi  sumus  iucidiora 
fiaiit,  el  firmius  consislant  9  tres  illas  senteuiias, 
quas  luagisler  Pelrus  Lonibardus  scripus  rerK|uii, 
breviter  proponendas  arbiiramur.  Sic  eniui  fiet  ut 
quia  omiiia  coiitraria  Juxla  se  posita  magis  appa- 
rent,  ex  coliatione  secundsc  et  tertiae ,  Ycriias  pri- 
iiias  fortius  Tigeat  et  amplius  eniiescat. 


CAPITULA   TOTIUS  LIBELLI. 


CiF.  I.  7f<f  Hntenttas  de  homine  anumpto  cum  expianationiktu  sal^ 

Caf.  II.  Auetoritate$  iamtorum^  quibus  Becunda  et  lertia  roborari  videntur. 

Cap:  UI.  Aueioriiatet  magisirorum  pro  iiiii  iiuabu$  $eiiteniii$» 

Cap.  IV.  Auc(oritate$  magistrorum  contra  iiia$  duas  $ententiat, 

Cap.  V.  Auctoritaiet  tanctorum  ,  qmbut  probatur  quod  Citrittut  ett  aUquit  homo»  ^ 

Cap.  VI.  Rationgt  quibut  idem  probatur, 

Cap.  Vil.  Auetonlatet  quibut  probatur  quod  Ciirittut  tecnndum  quod  homo  ett  aliquid 

Cap.  Vlll.  Rationet  qnibut  probatur  quod  Ciiii$iu$  e$tettiiaiiter  et  tubttaniialiter  eti  AoMO. 

Cap.  IX.  Qum  conira  objici  pottunt  dis^oivuntttr^  Joantti$  Uumatceni  inwtucrum  enodatur, 

Cap.  X.  Auctoritaiet  quibut  probatur  quod  Cbritiut  ett  aiiud  el  aliud» 

Cap.  XI»  Auctoritalst  quce  videntur  ette  contraria:. 

Cap,  Xii.  Auctoritaiee  quibu$vrobatur  quod  Chriitu$  ett  animal  et  corput. 

Cap.  XIII.   Auctoritatet  quod  Chrittutett  aliquid  totumtive  compotitum. 

Caf.  XIV.  iiationei  quibut  idprobatur. 

Cap«  XY.  Auctoritatet  quod  Ciirittut  dicitur  totum. 

Cap.  XV.I.  Aucleriiaies  quwui  probuiur  quod  Ciirit  us  ett  factnt  et  creatns  el  creatura, 

Cap.  XVll.  Auctoritaiet  qnw  videwur  este  conirarm  ei  toiutionet  nou  inutilet^  uoi  nuer  aiia  quqsriiurtte 
itio  toto  utrum  fuerit  in  triduo  tepuiturat^  vei  non  fuerit» 

Cap.  XVIll.  Aucioritatet  quihut  probatuf  quod  Cim$tu$  non  eemper  fuit, 

Cap.  XIX.  Auctoritate$  qute  videniur  conirarias  et  conipeteities  contranetatit  tolutionet  et  repetitio  preB- 
cedentium  ad  muita  utilis. 

Conciutio  ex  prmtittitf  inferent  qum  in  exordio  propotita  tunt. 


Cap.  I.   Tret  tenlentiaf  de  fiomine  attumptc  cum  B 
expianationibut  iiorum  verborum  :  Deus  e:>t  boiuo, 
et  iiomo  esi  Deus,  Deus  factus  est  lioiiio,  ei  lioiiio 
factus  est  Deus. 

Prima  expianatio. 

Prima  est  iilorum  qui  dicunl  in  ipsa  Verbi  incar- 
uatiooe  bominem  queindam  ei  auima  raiiouali  et 
bumana  carne  cooslitutum,  ex  quibus  duobus  oui- 
nis  veraa  liomo  constituitur ;  etiile  honio  ccepit  esse 
Deus»  Don  quidem  natura  Dei»  sed  persona  Verbi , 
et  Deiia  coBpit  esse  bomo  iiie.  Concedunt  eiiani 
liominem  illum  assumplum  esse  a  Verbo  ei  Uuiuni 
esse  Verbum#^Etea  ratione  iradunt  diclum' esse , 
Deum  factum  esse  bominem  tcI  esse  houiineui , 
quia  Deus  factus  est  vel  cmpit  esse  Deus ,  noii  u- 
men  ex  mlgratione  oaturas  in  natura,  sed  utriusque  q 
naUineservaUprQprietatefactum  est,  ut  Deusesset 
illa  subsUiilia,  et  iila  substantia  esset  Deus ,  uude 
vere  diekttr  :  Deus  faetus  est  homo;,  et  bonio  factiis 
est  DeuSi  et  Filiua  Dei  rilius  bouiiois»  et  e  coiiYerso. 


Secuttda  explanatio, 
Secunda  vero  iiloruin  est,  qui  dicunt  lioiniuem 
iliuin  iion  ex  aniiua  ratioiiali  et  carne  Uiituin ,  sed 
ex  bumaiia  el  diviua  naiura,  vei  ex  tribus  substau- 
tiis,  divinitale,  cariic  ei  auiiua  coiislare.  liiiic 
Cbristuin  faienlur  el  unain  Uinluininodo  persouaiii 
auie  incaruatiouciu ,  veruai  iion  soluinmodo  siiii- 
pliceui,  sed  per  iucaruaiiouem  factain  coiiiposiiain 
ex  divinitaie  ei  bumauiiaie;  ncc  est  ideo  alia  per- 
sona  quam  prius,  sed  cum  prius  esset  Dei  laniuiu 
pcrsoua,  iu  iucarnatioue  facu  est  liominis  persoua, 
ut  nou  duai  esseiii  persoiia: ,  sed  iu  una  persona 
ei>set  Dei  et  boniinis.  Persoiia  ergo  quu!  prius  erat 
simplex  el  jii  uiia  tanlum  uatura  existeus,  iu  dua- 
bus  et  ex  duabus  subsislit  naturis,  quia  coepit  cssc 
qusBdaui  subsuntia  ex  auiina  raiiouali  et  huniana 
carne  subsisUns,  et  illa  subsUntia  facu  est  persona 
qu;e  tantuui  Deus  erat.  Facta  est  eb  verus  lioiiio 
subsisUiis  non  tautuin  ex  aniina  et  corpore,  scd  ex 
diviuiute  etiain.  Ncc  Umen  persona  iila  debci  dici 


/ 


iai7 


iOANHIS  CX)RNUBIENSIS 


4048 


facu  persona  boininis,  sicul  Vert)uin  faeinni  est ,  j|  (iaiiler  UetM  eite  homo  vel  bomo  etee  Deiis  iutel- 


iigerelur,  ele.,  qai^liabeol  faltitaiiSp  <|uid  euani 
iHipietaiis  sequentia  propalabunt.  Falsilatein  dixi, 
quia  ex  veris  falsuiu  ooneludti  :  impietatera  addidj, 
quiik  pia  fldei  obstrepil «  dum  Chrisium  cui  soiam 
bominis  veslem  donat ,  vera  bominis  esaeiitia  spo- 
iiare  laboral.  Nota  etiam  quod  baec  tertia  senteoiia 
commiiue  babet  cum  secunda »  quui  Cbristiis  aon 
est  aliqua  sul)stantia  constans  ex  caroe  et  aniiaa, 
et  quod  Cbrisius  ,  seeandum  quod  homo,  nonen 
aliquid.  Hoc  babet  diversum ,  quod  persona  Cbnsti 
non  est  ex  duabus  naturis  sive  Iribus  substaoiiis 
coinposita;  uiide  primo  inducendae  sunt  aueloriiaies 
utrique  seiilentix  commuiies ,  ut  soluiionibus  uie 
rationibus  eisde^n  coinpetenter  subsecults ,  eadeai 
^  faisitag  utriusque  revelelur.  De  illo  vero  de  qao 
dissentiunt  cuin  ad  iliaiu  quaestioiieiu  veolum  fa&- 
rit  utrum  Cliristus  sit  aliquod  totuni  sive  compo- 
situm  suo  loco  disputabitur 

Cap.  II.  —  Attctoritatei  sanctorum  qnibtu  ucnnda  et 
tartta  ieuletUiu  in  eo  quod  conveuiuut  roborari  tt- 
dentur. 

Augustinus  tractans  iilud  verbum  Apostoli :  fij- 
bitu  inventus  ut  homo  (Philip»  ii) »  iii  libro  lww 
Quwitionumt  babitua  iii-  ea  re  dicitur,  qiiae  oobis  oi 
babeatur  accidiL  i  Veruiniamen  boc  interest,  quin 
quaedain  eoruin  qux  accedunt  ut  babituin  faciant, 
non  routantur ,  sed  immutant  ipsa  inter  se  iulegra 
et  inconcussa  inanentla  ,  licut  sapietilia  accedens 


id  est  cceplt  esse  Verbuin  huinanuin ,  non  lameii 
factum  esl ,  vel  coepit  esse  Yerbnm.  Facia  est  igi- 
tur  illa  persona,  ut  quibusdain  iiionim  placel ,  aH> 
quis  subsisiens  ex  anima  et  earne ;  sed  non  est  facta 
pcrsona  vel  subslaiitia,  vel  naiura.  Secunduin  istos 
cum  dicitur  Deiis  fiicius  est  bonio,  inteliigitur  coe- 
pisse  esse  subsisiens  ex  duabus  naturis  et  iribus 
substaniiis ;  et  e  converso  boino  *facius  est  Deus  > 
quia  subsistens  in  duabus  naturis  coepit  esse  Deus, 
vel  post  boino  facius  est  Deus,  ei  e  converso  dici- 
tur;  quia  Deus  assuinpsit  liomiiiein,  et  boino  as- 
sumptus  esi  a  Deo :  unde  Augitsiiniis  in  ^ibro  De 
Trittiiaie  :  Talisfuit  illa  assuinpiio,  qu»  bominem 
facit  Deum,  et  Deum  boiuiiiem. 

Tertia  eententia. 
Tertia  vero  illorum  esi  senieniia  ,  qui  in  incar- 
iiaiione  Verbi  non  solum  persotiainex  naturis  com« 
positain  ncgani,  veruin  eiiam  hominem  aliquem  vel 
aliquain  subslantiam  ibi  ex  aniina  et  carne  conipo- 
sitam  vel  faclam  tlilliduni;  sed  sic  ilta  duo,  scilicet 
animam  et  carnein  Verbi  personae  et  naturae  uiii- 
tain  esse  aiunt,  ut  non  ex  iilis  duobus  vei  bis  tribiis 
aliqua  subslaniia  vel  persona  lieret  sive  compone- 
reiur,  sed  illis  duobiis  velut  indumenio  illud  Ver- 
bum  Dei  vestiretur ,  lit  mortalium  oculis  congruen- 
ler  appartret:  Qui  ideo  dicilur  facius  verus  bomo, 
quia  veriiatem  carnis  et  animae  accepii  :  quae  dtio 
eiiain  in  singulariiaiem  vel  uiiitatem  suae  persona; 
accepisse  legilur ,  non  quia  ilta  duo  vel  aliqua  res  q  lioniiui  non  ipsa  mutaiur«  sed  bominem  mutat,  quo- 


exisiens  vei  composita  sil  una  persona  cuin  Verbo, 
et  sii  Verbum  ,  sed  quia  illis  duobus  accedentibus 
Yerbo,  non  est  personarum  numerus  auctus,  ut 
fieret  quateniitas  in  Triniute,  et  quia  Ipsa  persona 
Verbi  quai  erat  prius  sine  iudumenio,  assuniptione 
Indumenti  non  est  divisa  •vei  mutata ,  sed  una  et 
eadein  iminutaia  permaiisit ;  qui  secunduro  habitum 
Deum  bominem  factum  dicunt,  accipiendo  enim 
hominem  ,  dicitur  Deus  esse  verus  bomo ,  et  prop- 
ler  assumentem  bominem  diciiur  bomo  esse  Deus. 
Nam  si  esseniiaiiter,  inquiunt  illi,  Deus  esset  homo, 
vel  boino  esse  Deus  intelligereiur ;  lunc  si  Deus 
tiominem  assumpsisset  in  sexu  muliebri ,  eiiam  mu- 
lier  essentialiter  esset  Deus,  et  e  converso.  At  po- 


niam  de  sluito  sapieotem  facil.  Quaedara  vero  sic 
accedunt,  ut  muteuiet  mutentur,  ut  cibusqui  aiuii- 
iens  speciein  suam  in  corpus  veriitur,  et  nos  cibo 
refecti  atque  ab  exiiiiale  alque  iauguore  iii  tobur 
aique  valeniiam  miiUmur.  Tertiuin  geaus  esl,  cum 
ea  quae  acceduni  nec  niutunt  ea  quibus  acceduni, 
uec  ab  eis  ipsa  mulantur ;  sic  aunulus  pusiius  tii 
digiio,  quod  genus  rarissime  invenitur.  Quariuui 
genus  est  cum  ea  qu»  acceduiit,  you  muiantura 
sua  naiuru ,  sed  aliam  specieni  ei  forniani  acoi-- 
piuni,  ut  est  vestis  qus  dejecta  aiitue  deposiia,  uou 
babet  eam  forinaui  quani  babei  vel  suiiiit  iiiduia. 
Induta  enim  nieiubris  accipil  fonitani ,  quam  uou 
babebat  exula  :  quod  genus  cougruit  buic  compa- 


luit  Deus  Mssumpsisse  bominein  in  sexu  inuliebri ,  D  rationi.  Dei  euiin  Filius  exiuanivtt  seipsum  fom;aiu 


potuii  igltur  Deus  esse  mulier  ei  e  converso.  fii  bac 
Igitur  senientia  sic  dieitur  factus  homo,  quia  ac- 
eepit  iiominem ;  et  sic  dicitur  esse  bomo ,  quia  bo- 
iiiinem  babei,  vel  quia  est  boiuinem  babens;  et 
hoino  factus  est  Deus,  quia  assumptus  esia  Deo; 
et  bomo  est  Deus,  qula  babens  liominem  est  Deos. 
Cum  ergo  dicitur  Deus  est  bomo,  vel  babitus  pnc- 
dicatur,  vel  persona ;  sed  quod  bumanata  et  quod 
persona  bumauata  prsedicetur ,  Cassiodorus  osten- 
dere  videiur  dicens  :  c  Facius  est,  ut  iia  dixerim » 
humanatus  Deus ,  qui  etiam  in  assumpiione  carnis 
Deus  esse  non  desistit.  > 

Solutlo. 
llia  auiem  istorum  raiiocinaiio  :  Nam  si  cssen- 


servi  accipienSf  non  suain  formain  niuuiid,  aed  ucc 
conversus  aul  iransmutaius  in  bomineiD»  amissa 
siabilitate;  sed  in  similiiudittem  h^miuum  faaus 
{ibid,) ,  est  llle  susceptor ,  verum  boniineiii  susci- 
piendo ,  vei  babiiu  inveutiis  esl  ut  homo,  icJ  est  ba- 
bendo  bominem  invenlits  est  ut  bomo^oou  sibi, 
sed  eis  qnibus  in  bomine  apparifil.  Quoil  aitieiu 
dicit  ui  bomot  ^eriuitem  exprimii.  Noorine  er^o 
babitus  saiis  signiflcavit  Apostoius  qualtter  dtxii, 
in  slmilitudineni  bominum  facius ;  quia  iioa  Irans- 
flguratione  in  bominem,  aed  habiiu  factus  csi,  cam 
iiidutus  est  bominein,  quem  sibi  uniens  quodam- 
inodo  atqoe  coitfbrmans  immoruliiaii  «teniiiaiiqiie 
sociaret.  Non  ergo  oiiorict  inteUigi  mutatiitti  c»»: 


4049 


EULOGIUM  AD  ALEXANDRUM  in: 


fOSO 


Verbum  sosceptione  bomiiiiSf  sicot  nec  membra  A  seeiindum  qnod  homo,  et  quod  assnmens  non  sii 


▼esle  indola  moiantnr^qoamvls  illa  soscepiio  iner* 
fabiliter  sosceptom  snsnipienti  coputaret.  i 

His  verbis  innuere  ▼tdeiur  Angustinus  Deum  dicl 
(iicium  homineni  f>eciindom  babitiim;  qui  etiam  ip- 
sivs  incarnaiionis  volens  modum  exprimere  qnas 
rentibus  in  qnarto  libro  De  Triniiute  ait :  c  Si  qn»* 
ritur  ipsa  incarnatio  quomodo  facla  sil,  ipsom 
Verbom  Dei  dico  carnem  factum»  id  est  bominem 
factuni,  non  tamen  in  hoc  qnod  factum  est  convc  r- 
siim  atqoe  mutalum»  sed  carne,  ut  carnalibus  con- 
gruenier  appareret  indnium.  Ita  sane  factum ,  ut 
ibi  sit  non  lanlum  Vcrbum  Dei  et  hominis  caro, 
sed  el  ralionalis  bominis  anima  ,  atqne  boc  totom 
et  Deos  dicator  propier  Deum ,  et  hoino  propter 


altqoid  qood  assnmptum  est.  Miror  ante  qiiod  inier 
alia  sanctornm  testimonia  qux  pro  illis  praeniissa 
sunt,  penitns  vel  unom  illod  Angosiini  documentom 
lotam  falsitntem  hanc  penitns  snbverterc  non  intel- 
lignnt  :  <  Non  ergo  oportet  intelligi  mutatum  esse 
Verbum  soscepiione  hominis ,  sicut  ncc  roembra 
indttia  vesie  niutantur,  quamvis  illa  susceptio  iuef* 
fabiliter  suscepluin  suscipienti  copulareu  i 

De  iimilUudine  veitie, 
{  Sf,  qood  de  similitudine  vestis  dicitur,  adTcrtunt, 
cur  ab  eo  qtiod  de  persoiiali  unione  subditur  fa- 
ciem  uientis  avertnni?  Quae  est  enim  ista  ineffabilis 
copiilatio ,  nisi  Dei  assuinentis  et  bominis  assumptl 
pcrsonalis  unio  ?  qiix  nnio  nihil  est ,  si  bonio  non 


bominem  ;  quod  si  diflicile  intelligitor ,  mens  fide  ^  est  una  persona  cnin  Deo.  Quod  si  hoino  factus  est 


purgeuir  a  peccatis  abstinendo  et  bona  operando. 
Dijliciliaenim  sunt  b«c  liieni  de  fide  ad  Petrum  : 
<  Dei  Filius  cum  sit  Deus  xternus  ei  vems,  pro 
nobis  facttts  cst  boino  verus  et  plenus.  In  eo  verus» 
quiu  veraiu  babet  Deus  ille  bunianain  naturam.  In 
00  vero  plenus  est  ,  quia  carnem  huinaiiam  siisce- 
pit,  et  aninum  rationalem.  >  Item  :  <  Non  fuit  alind 
Ula  Dei  smnmi  ezinanitio  ,  nisi  forniae  serviKs ,  id 
est  naturae  bumame  susceptio«  Utraquo  ergo  in 
Chrisio  ost  forma ,  quia  utraqoe  natura  et  plena 
est  in  Christo  subsiantia ,  divina  scilicet  et  huma* 
iia.  >  Item  in  libro  contra  HaiiininuBi :  t  Cum 
esset  per  Eeipsum  invKibiiis ,  visibills  in  bomiuo 


una  persona  cum  Deo ,  qnid  factum  est  una  persona 
cum  Deo?  lilud  etiain  Augusiini,  <  Difficilia  sunt 
sunl  haec  ,  >  parum  attendont.  Qus  est  enim  haic 
difDcultas  inielligonti»»  si  uihti  est  aliud  Deun 
esise  hominem ,  quam  babere  hnmansB  formae  ac 
similitiidis  vestem  ?  Et  si  hoc  est  Deom  factum  esse 
bominem,  id  est  accepisse  tantummodo  h*ijosmodi 
indunientum  ,  quid  hic  minim ,  quid  ineffabile  di« 
cendQiii?  Monne  qiiaelibet  persona,  sive  hominis  sivo 
angeliy  qun  suscepit  indumentum»  manet  eadeni 
persoiia  qoae  prius  erat.  Hoc  polius  novum  et  nii- 
rum  essel ,  si  acceptio  vet  mutatto  vestis  personam 
mntareu  Quod ,  si  diligentius  qu«  scripia  sunt  lie 


apparuit  quem  de  femina  suscepit,  dequanaliis  p  babitu  liominiset  bnjtismodi  aliis  inspicere  velint. 


est.  >  Item  iii  eodem  :  t  ,Nos  Cbristom  Denm  \e 
ruin  hominem  suscepisse  credimus,  et  in  ipso  visi« 
Liliter  invisibilein  iiominibtts  apparuisse »  in  ipso 
iiiier  bomines  conver^tum  fuisse ,  in  ipso  ab  hoini- 
iiibus  bumana  pertulisse»  In  ipso  bomines  docuisso 
lliiariiis  quoque  iu  libro  De  Trinilale  ait  :  t  Quo- 
laodo  Dei  Filiiis  naiiis  ex  Mariaest,  nisi  qood 
VerbuiH  caro  est ,  scilicet  qiiod  Filius  Dei ,  cum  iu 
foniia  Dei  esset,  forinam  servi  accepit,  unitm  umen 
oiinidein,  non  Dei  defeciione»  sed  bominis  assum- 
ptioiie»  protitemur  et  in  forma  Dei  per  iiaturam  di.* 
vinain ,  et  in  forma  servi  es  conceptione  Spiritus 
saiicii,  secundum  bominis  habitnm  repertum  fuisse* 
Non  fuii  babitus  ille  tamen  bominis»  sed  ut  liomi- 


faciie  intclligent,  nec  per  verba  sanctomm »  nec 
per  expkiuationem  verborum  doceri,  qood  Christns 
secundum  quod  homo  non'sitaliq«id,  sed  hoe  po- 
tius  quod  diviniUs  in  carne  aceepit.  Est  itaquo 
Deus  honio  non  modo  vestimeouliler,  sed  esseotia- 
liter»  qood  in  sequentlbiui  suo  loco  demonstrabitur. 
ilittd  vero  quod  »  veiut  flrmisslmo  argumento  pro- 
batum,  puUnt,  quod  Dous  non  sit  essentialiter  bomo 
potuit  Deus  assunpsisstf  bominem  in  sexu  muliebri, 
potuit  igitur  mulier  esse  Deus  et  e  converso;  ma- 
nlfeste  falsum  est.  Non  enim  si  Dens  polest  aliquid 
facere ,  illud  potest  esse.  Deos  enim  multa  potesi 
facere  qusb  lieri  non  possunl,  quia  iropossibilia 
suiit.  Respondeant  et  ipsi  an  potuerit  Deus  hunia- 


nis  ,  nequc  caro  tlla  caro  peecati,  sed  in  similtttt-  D  nam  naturam  in  sexu  muliebri  assompsisse,  quod 


dinc  carnis  peccnli.  i 

De  timitiludine  ChriUi  eum  verme. 

IIoc  autein  quod  bic  dicitur :  Non  hominis^  ila  ao- 
clpiendum  est  noii  peccelorie^  sicut  ibi :  Ego  ium 
vermit  et  non  homo(Ptal.  xxi).  Verinis,  quia  sine 
virili  semine  natus  de  Virgine;  et  non  homo,  idest 
II  on  peccaior;  unde  etiam  ezplanaodo  dicitur  neque 
coro  ilb  caro  peccati  ,  sed  in  similitudioein  carnis 
pcccati  (Aom.  viii/.  Addant,  si  placet:  In  Idumeeam 
extendam  eaiceamenium  meum  {P$aL  lix).  Item  : 
<  veuit  ad  nos  calceaU  divinius.  >  llem  :  Induebar 
ciiicio  (P$al*  xxxiv). 

Il;c  ei  omnes  aoctoriutes  bujusmodi ,  ut  asse« 
rujit,  b«c  doccnt,  quod  Cbristus  non  sit  aiiquii. 


'  negaro  non  possuut ,  ergo  ex  eis  conclodiior  quod 
potuit  Dous  esse  muiier.  Hi  umen  secundum  sub- 
tile  illud  judicium  suum  ncgaro  non  debentv  Dens 
pouit  esse  mulier ;  sed  istud  :  Dens  potuit  esso 
aliqiia  molier,  sicut  potuit  esie  homo»  sed  non 
potuit  esse  aliquis  homo ,  magnomm  eiiam  magU 
stmrum  nos  mole  premoiit,  quos  laudare  solont  aue* 
tores. 

Cap.  III.  Auctoritatee  magittrorum  qui  pro  Hlit  facere 
tndentur. 

MaglsUr  Gilbertus  Porreunus»  nt  mnlti  per- 

hibent,  oa  docoii  quai  in  secuiidasenUntiaprsmissa 

sunt,  seilicet  quod  Cbristus  et  ait  et  factiw  ost  per-  . 

sona  compoaila  exdoabus  natoris,  sive-tribns  sub- 


40ol 


JUANNIS  GORNUBffiNSIS 


iQS2 


sianiiis;  et  tameD  non  esl  factns  aliqua  peraona,  A  niliit  conrerre  ereatora  potesi;  vnde  »b  omni  niu* 


non  facius  aliqtia  siibstanlia,  iion  aliquid  socundirai 
qiiod  boroo.  Sed  quia  soper  iis  aliquod  ejns  scrl« 
ptum  non  legi,  et  audiiores  sui  eiiam  a  se  invlcAin 
ilissentiuiit,  ad  ailos  iratiseOy  qiiorum  scriptis  falsi- 
tas  eadem  qiiam  et  ipse  docuisse  creditor ,  qiiott 
scilicel  Cbristtis  secnndum  quod  bomo  non  sit  ali- 
quid,  firmnta  ct  munlta  videiur. 

Magister  Petnis  Abrelardus  In  Theohgia  sua  sic 
disserit  :  f  Utiid  esl  dicere  Deum  fleri  honiiiiemy 
nisi  divlnam  substantiam  qnas  spiritaalis  est,  bu- 
nianain  quae  corporea  est,  sibl  unire  in  personam 
unim.  Non  eniin  quod  splrituale  est  corporeum 
fleri  poiest,  sed  tn  illa  unione  personae  Christi  in 
qua  siinnl  di\itiiias  Yerbi  el  caro  et  aiiima  conve- 


labiiiiote  Demn  penitas  immunem  profitemiir.  • 
Quomod^  «ane  hwe  pottunt  intellt^. 
Si  qois  autein  diiipuloiionem  isiam  diligeniins 
inspiciat,  reperiei  illtid  primo  loco  improbari  divi  - 
nam  siibstantiani  factam  esse  bumanam.  Simililer 
de  divina  substantia  dicit  qiiod  non  possii  fieri  res 
composita,  vel  res  corporea,  Tel  aliqua  crealnni. 
Illud  eliain  quod  aii :  <  Abslt  quod  aliqnam  rem 
Deum  esse  ponaroos,  qtiae  non  semper  exstiterii,  si 
Dei  noinine  non  divina  persona  sed  subsianiia  intel- 
ligatur  !  >  siiut  ipse  ab initio quaesiionis  inierpreta- 
iiis  fuit,  niliil  babei  erroneum.  Quod  auiem  anie 
soluUoHem  iiiore  dispoiautium  vera  ei  falsa  per- 
miscet  •  lioc  lectorem  pertorbare  non  debet ;  qus 


niunl,  uoaqtixqiie  islarum  substantiarum  propriam  ^  enim  in  ipsa  solutione  dieuniur,  qnae  ibi  Incipii: 


retinet  naturain,  ut  nulla  illaruin  in  aliam  commu- 
ietur,  ttt  iiec  caro,  nec  anima  divinitas  flat,  sicui 
nec  caro  unqnam  aniina  esse  potesi,  qnamvis  in 
singiilis  hominibtis  uoa  persona  sit  anlma  et  caro«  > 
Rt  posl  pauca  :  <  Mutatio»  inquit,  in  alitid  esse  iion 
potest,  uisi  esse  desinat  qood  prius  erat.  Splriiualis 
autem  essentta  iinnc  quoque  sicut  prins  spiritualis 
permanet,  nec  corporea  facia  esi.  Cum  igitur  spi^ 
rttus  8ii  Deus,  nec  iniquam  quod  spiritus  est  cor- 
poreum  fiat»  atit  paries  recipiai,  quoraodo  proprle 
vel  Verbum  dicittir  Acri  caro,  vel  Deus  lioino  ?  cum 
Yerbum  ipsum  etiam  nunc  slt  spiritus,  quia  esi 
Deus,  sicut  ct  nnle  incarnaiionem  fuerat.  Uonio 


c  Sic  igitur  accipiendum  esi,  >  cailioKca  siiBl  nobls, 
com  non  conira  nos  faciuni  usqne  ad  illud  :  t  Multo 
mlnus  igiiur  Detis  homini  uniius  ob  boc  altud  iieri 
dicendiis  est.  >  Sed  ei  illud  etiam  qiiod  nobis  ad- 
versari  vldetur»  si  de  esseniia  intelHgaior,  nec 
ipsum  est  ideo  nobis  contrarium,  vel  forte  artnd 
fieri  intelligit  ac  si  dioerctur  motari ;  unde  slaiim 
subdii:  i  Ab  omni  mutabiliiate  Deom  peDitas  im- 
mnnem  esse  profitemur.  >  Vemm  caiholicnm  qoem- 
libei  niovere  poiest  quod  ait :  <  Cum  ergo  semper 
sii  Deus,  nec  onqnaro  quod  spiriius  esi  corporeum 
fiat,  aut  partes  reeipiat,  quomodo  proprie  vel  Ver- 
bum  dicltur  caro  fieri,  vel  DAis  bomo,  cum  Verbum 


quippe  corporea  res  est,  et  menibris  coniposita  ac  ^  eiiatn  ipsiim  nonc  sii  spiriius»  etc.?  >  Videiur  enlm 

hoc  sentlre  velle,  quod  Filius  Dei  non  diciiur  pro- 
prie,  seo  esseutialiter  homo,  sed  solo  hablto ;  nisi 
quis  dicai,  quod  non  dicitur  proprie  Deos  borao  vel 
Verbum  homo;  qnia  plura  noinina  quibos  de  eo 
loqulmur  a  crealuris  ad  Creatorem  iransompia  suni. 
Sed  non  hic  quaerebalur  qnid  de  eo'proprie  dicalury 
vel  non;  sed  qoid  hoc  sii  Deum  fieri  bominem. 
Hac  etlam  transumptionis  roiiottO  penpoeu  possei 
similiier  dlcere*  qood  nec  Verbow  proprie  diciittr 
Verbon,  nec  Deus  proprie  diciiur  Deus.  Ecce  si 
sana  esi  magistri  Peiri  Aboelardi  docirina,  pravs 
assertioni  patrocinari  non  prxvalet;  si  prava  esi, 
catbolicae  professioni  praejudicare  non  debel  Quod 
vero  a  roagistro  Peiro  Abaelardo  banc  opinionem 


«UsAoliibilis ;  Deus  vcro  incorporea  res  esi,  nec 
pariitius  constai  ui  solvi  possit.  Deiis  Igiiur  iiec 
caro  uec  homo  proprie  diceiidus  esl;  alioquin  ei 
lioino  e  converso  Deus  proprie  dicendus  esset  unum 
aljqtiod  crcaiutn,  vel  quod  non  seniper  fuit  concedl 
oporieret  Deum  esse,  com  videlicet  consiei  homl- 
iicin  crealuram  esse  atqne  initium  habere.  Absii 
auiein  ui  aliquam  rem  Deum  esse  pbnamus ,  quaa 
non  semper  exstitii,  ant  non  semper  Deus  fuerii ! 
Iloc  quippe  esi  novum  Deum  recentemque  confileri. 
Sic  igitor  accipieudntn  esi  com  dicttttr  caro  fferi 
vct  csse  hoiiio,  ui  divisa  snbsianita  humanaque  in 
iittM»  ponoMBUM  ioelari  iBielligai.  Alt»  quippe  esi 
saiistanifii  qos  assumpta  esi,  licel  nun  sit  alia  per* 


soiia.  Sicot  enim  in  iiiio  Deo  tres  suui  personac  una  D  gnam  niagisterPetrus  Lombardus  acceplt,  eo  magis 


siibsiaiiiia;  2ta  e  contrarto  in  homine  Christo  duae 
subsiautiae  suiit,  Sed  in  duabus  substantiis  vel  tia* 
tnrls  una  pcrsona.  Non  est  auiein  Deus  in  aliud 
niutatus  qiiam  fuit,  iicei  et  aliud  sibl' in  persona- 
lem  iinionem  coiijunxerit.  Nain  nec  aiilmae  nosirae 
cuni  resompiis  corporibus  eis  in  unam  personam 
sociabonior,  ideo  aliud  quam  erant  efficienlur; 
qiiaiiivis  corpns  animnndo  immuteni,  ei  de  inani* 
iiialo  ad  animationem  promoveant,  ot  ex  boc  potius 
corpas  per  aiiimam,  quani  ipsam  per  corpus  rou* 
tari  dicendum  sit.  Corpus  enim  ex  aniina,  non  ipsa 
cx  corpore  iii  qnomdam  proficii  siatnm ,  cuio  ipsa 
p<fr  se  persisiat  immobills.  Miilto  inlnos  tgitur  Deus 
hottiini  ttuiius  ob  hoc  nliud  fiersr  dlccndus  est,  cui 


suspicatus  sutn,  quia  librum  illilm  freqiienter  prae 
manibus  habebai,  et  forte  miniis  diligenier  singola 
perscruUns,  nt,  qui  ex  usu  magis  quam  ex  arle 
dispuiandi  periiiam  haberet,  falli  poterai.  Opinio- 
nem  suam  dixl.  Qtiod  eiiini  fuerii  bxc  ejus  opinio 
certum  est,  Quod  vero  non  foerli  ejos  asseriio  bsc, 
Ipse  iestaiur  In  capitolo  siio. 
(Jnde  pneeumilur  quod  fuit  atsertio  ma§i$tri  Peiri. 
Satis  diligenier,  Juxia  dlversorum  senteuiias, 
sopraposium,  absque  assertione  ei  praejudiclo, 
traciavimos  qoaestionem.  Vemrotamen  noltimus  in 
re  lanta,  tanquam  ad  cognoscendum  dilDcitl,  puistre 
lcciorem  Istam  sibl  nostram  saSlcere  debere  dispu-^ 
tatioHem ;  sed  logai  et  alia  metios  forto  consideratii 


im 


EULOGIUM  AD  ALEIANDRUM  Ili. 


im 


aiqiie  tmctata,  et  ea  qoae  hic  movere  possunt,  rigi-  A  gmeFe,  ut  quomodo  ibi  tres  person»  essentln  unii« 


laiitiore  8l  poiest  mentc  discutiat;  boc  finniler 
leiiens  qiiod  Detis  hoininein  assnmpsii,  iiomo  in 
Deiiin  transivii,  iiori  natur»  verstbiiitale,  sed  Dei 
«iignaiione,  ut  nec  Dcus  mutaretiir  in  humannin 
stilistaniiam  assuniendo  hominem,  nec  honio  in 
diviiiam  glorificatus  in  Deum;  qii«  mulalio  vel 
vcrsibiliias  natiir»  diminutionem  et  abolitionein 
(iibstanlis  faclt. 

Alia  de  eodem  prtgsumptto, 

Prxtcrea,  paulo  anteqiiaiii  eicctus  esset  in  epi* 

scopuin  Parisiensem,  inihi  et  omnibus  auditoribus 

suis,  qiii  tunc  aderant,  protestaius  esl,  quod  haec 

non  esset  asseriio  sua,  sed  opinio  sola  quam  a  ma- 


ita  hlc  convenientissima  quadam  contrarietate  trcs 
esNeniiae  sunt  nna  persona. 

De  IribuM  essenliii  in  Dirinitate. 
Jres  esseniias  dicit ;  Verbum,  animam  et  carnem; 
et  iiijque  sicut  inteliigit  divlnilaiem ,  ita  in  carne 
etinanima  totum  homlnem  intelligi  voIuit,Aii- 
gnstiiium  sequens,  qui  ssepe  pro  toio  hoinine  carneni 
et  animam  ponere  consuevit;  magister  Hugo  de  S. 
Yiciore :  i  Verbum  persona  aeterna  fuit,  neque  tunc 
persona  esae  ccepit,  qnando  animam  et  carncin  in 
personam  accepii;  accepit  animara  et  carnem,  ut 
in  se  persona  essent,  non  ut  se  personam  faceret. 
Quia  ergo  caro  et  anima  in  eo  persona  esse  acce- 


gisiro  acccperat.  Haic  eiiam  verba  subjecit :  t  Ncc  b  perunt.  qiiando  Vcrbi   persoiiie  uniri  CQeperuiit, 


iiiiquam  Deo  voleiile»  erit  assertio  mea,  nisi  qiiae 
riierit  fides  caiholica. »  Posiea  vero  per  quosiiam 
lioiiiincs  loqnaces  inagis,  quam  perspicaces,  qune 
fiec  in  cubiculis  esscnt  audicnda,  usque  hodie  pra*-. 
dicaniur  super  tecia.  Nunc  igitur  quia  adversarii 
iiostri  de  ma$;istris  gloriantur,  el  nos  aliqua  pro 
iiobis  magisiroruni  ducamiis  testimonia,  ut  rortis- 
j»i*iiis  sancloruiu  cuneis  etiaro  doctoruin  biijus  tein- 
)Miris  leviorarinalura  praeludatur. 

Car.  IV.  Anctoritates  magiarorum  contra  iltam  seth' 
tenliam* 

Mngister  Ansclmns  Cantuariensis  in  epislola  ad 
Urbanum   papani  :  i  Soscepit   Deus  hominenv  in 


semper  quidem  ciiin  Verbo  una  et  eadcin  persona 
permanserunt,  quia  nunquain  postea  a  Verbo  vei 
iiiter  se  divisa  recesserunt.  > 

Quod  per  animam  et  eamem  totum  iiUeUigit  *•< 
minem. 

Hic  uimirum  pcr  animam  et  carnem  totum  homi- 

nem  iulelligit,  qui  coepit  esse  illa  persona,  uiide  et 

post  pauca  siibdiiur  :  c  Prjcterea  partes  bominis  dus 

sunt,  quia  in  natura  homiDis  diio  sunt,  ficilioet 

anima  et  caro.  Ubi  haec  duo  sunt,  totqs  homo  est; 

ubi  allerum  horum,  pars  bominis  est.  Propter  lioc 

igitur  Verbum  totiim  hominem  assumpsit,  qaia  lo- 

tum  quod  lioniinis  erat  assumpsit»  animam  et  car« 

unitaie  persona»,  ut  sint  duae  naturae,  divina  scllicet  C  "™'  ^*  P^^^  boininis  Christl  sint  anima  et  caro, 


et  humana,  una  persona.  Dicunt  qiiidani,  quomodo 
dlcimus  in  Chrislo  non  esse  duas  personas  sicut 
duas  naiuras?  Nam  Deus  et  anie  assumptionem 
homnijs  persona  erai,  nec  postquam  hominem  as- 
fuiiipsit  persona  destiiit  esse ;  et  bomo  assumptus 
persona  esi,  qiiia  oinnis  honio  individuus  persona 
r&se  cogiioscitur.  Qiiare  est  alia  persona  Dei  quae 
ruit  aiite  iiicarnationem ,  alia  hominis  assumpti  ? 
Sicut  igitur  Cbristus  est  Deus  et  honio  :  ita  dux  in 
illo  viilentur  esse  personae.  Sed  non  ita  est.  Sicut 
cniin  in  Deo  una  natiira  est,  plurcs  personae,  et 
plures  persoir.e  sunt  una  natura ;  ita  in  Christo  una 
persona  est  plures  naturae,  et  plures  iiaiurae  sunt 
una  persona.  Non  cnini  est  alius  Dcus,  alius  bomt 


quomodo  non  est  aiiquod  totuin  ?  et«  si  partes  babat 
secundum  humaniialem,  qua  ratione  negari  poteat 
eum  esse  atiquid  secundum  bomanitatem?  11«  etiam 
partes  anima  et  caro  non  possunt  esse  paries  iHti 
aliciijus  substantiae,  quare  secundum  httmanltatem 
Christi  ett  aliqiia  subsuntia.  »  | 

Magister  (2)  Achardns  in  libro  suoDe  Trimtaia. 
i  lii  Christo  duae  nalurae  sunt  qoarum  utraque  per» 
sona  dici  potest  per  se;  noo  taraen  duae  sunt  pei^ 
sonae,  sed  una  in  naturis  duabus;  in  Deo  assunienta 
bominem,  Id  est  io  Verbo  ex  ipsius  natora  :  io  ho- 
mlne  assumpto  et  assaraentis  beoeficio  Verbl  et 
gralia.  > 

Item  :  i  Qvarovls  in  Verbo  assumente  et  ho« 


in  Christo;  quanivis  aliud  sit  horoo,  aliud  Deus.  ^  roine  assumpto  alternin  sit  ex  altero,  homo  sei- 

licet  a  Verbo,  non  tamen  doas  ibi  eaae  peraonaa, 
ve^  unaro  a  seipsa  conseqnens  est;  eo  quod  homo 
alterius  naturae  est  a  Verbo,  secundum  quam  poteat 
esse  ab  eo.  Et  ideo,  propier  pliiraliutem  naturaruin 
Jam  non  Ibi  exigitur  pturalitas  personarom*  Si  enlm 
altcnim  iion  sit  ab  altero  seenndum  personam  alte- 
*ram.  Si  vero  ibi  altera  non  esset  natura,  neceasa- 
rio,  cum  personalitatem  ibi  ease  conatet,  et  utrain- 
qoe  personam  dici  per  se»  persona  ibi  easet  altera, 
aiit  neutrum  esset  ab  alterOy  aot  peraona  uua  priua 
a  se  ipsa.  > 


Sed  idem  ipse  est  Deus  qni  et  homo.  >  Et  post 
pauca  :  i  In  assunipto  vcro  bomine,  vel  in  nomine 
iesu,  intetligitur  cum  natura,  id  est  cuin  boinliie, 
coliectio  proprietaluin  qiiae  est  eadein  assumpto  lio- 
iniui  ci  Verbo;  unde  eadem  sunt  persoiia.>  Ecce 
qiiod  Cbristiis  est  duae  naturae  sive  substanlix,  et 
quod  aliud  et  aliud  sunt,  non  alius  et  alius. 

Bernardus  abbas  Claraevallensis  in  libro  De  con- 
uderatione:  c  Decuitquippe  ramiliariiissimiliusque 
cuin  bomiiiis  convenire  constitutione,  quod  pro  bo- 
niiiie  constitulum  est  sacramcntum.  Deciiit  et  cuni 
siimiua  qux  in  Dco  est  et  Deus  cst  unitate  coii- 

(9)  Is  fuit  abbas  S.  Victoris,  dciiidc  episcopus  Abrincensis. 


I^g^  lOAMNlS  OMiNUBlENSiS 

QM  imper  ki$  MenteHiU  ma^%Uf  RnfterfM  Mtli^   A  Verbum  ab  boiniiie»  aot  [N 
densut  ei  mairit^^f  11  aicrtnM.  allera,  ant  eadem  a  seipsa, 

Dnos  cUam  venerabiles  magislros,  qooa  m  Iheo- 
logia  nihil  haBrelicum  docnisse  certissimum  est, 
Roherinm  scilicel  Melidensem,  ei  Mauricium  (3) 
hodie  Parisicnsem  episcopum  sUenllo  praierirt 
non  debeo.  Eorum  Itaque  super  hls  dispulaiionibus 
Tel  qusesiionibus  scripia  non  lcgi ;  sed  mullis  eo- 
rum  leciionibns  el  dispuialionibus  inierfui,  in  qui- 
bus  ei  de  homine  assuropio  et  de  aliis  quibusdam 
iiiagislri  Peiri  Lombardi  doclrintim  falsitalis  argue- 
liani,  ne  dicam  erroris.  Mihi  tamen  non  facile,  nec 
cilo  poluerunt  avellere  quod  diu  lenueram.  sed 
ei  lunc  meum  coepil  fluctuare  judlcium,  usquequo 


ibi 


1056 
alteraab 


Epilogus  prmiUtarum. 

Hic  brevlier  discursis,  quatenus  dicendoniin  no- 
tiiia  plenior  baberetur,  resiat  ea  quae  in  exordio 
demonsiranda  proposuimus,  firmissimis  sanctoram 
lestimoniis  et  raiionibus  fidei  coiiscntaneis  robo- 
rare,  ut  quasi  post  quaedam  praeludia,  jam  nonc  ad 
seria  veniatur. 
Cap.  Y.  Quod  Chrislus  est  aliquis  komo  auetoritales. 

In  Psalmis  omnia  bxc  legunlur  de  Gbrisio  :  Bea^ 
ttts  quem  elegisti  el  assumpststi  {Psal.  lxiv).  Item: 
Quid  est  homo  quod  memor  es  ejus,  aut  Filius  ko- 
minis  ?  (Psal.  viii),  Ilem  :  Dies   super  dies  regis 


per  dociorum  aliorum  etiamque  sanclorum  te.ii.     adjicies  annos  ejus  {Psal.  lx).  Ilem :  Ftat  manus 

*  1^ I—  —  ^  lua  super  virum  dextera  tuie  ,  el  super  Filium  ao- 

minis  quem  confirmasti  tibi  {Psal.  lxxu).  Item : 
Iste  panper  clamavit,  et  Dominus  exaudivit  eum 
{Psat.  xxxiii).  Ilem  :  Ego  sum  mendieue  et  pauper 
(Psat.  xxxix).  llem  :  Tu  es  Sacerdos  tn  eelemum 
(Psal.  cix).  hem  :  Quis  est  homo  qui  wet  et  nen 
videbtt  mortem^  eruet  animam  suam  de  manu  inferit 

(Psai.  LXXXIIl). 

Epilogalio  proximorum. 
Si  Ghristus  non  est  aliqiiis  homo,  qnis  est  iste 
beaius  homo?  quis  est  iste  filius  homints?  quis 
est  isie  bealus  rex  ?  quls  est  iste  vir  dextene?  quis 
est  iste  pauper?  quis  est  Ibte  sacerdos?  qnts  est 
hon^  qui  eniel  animam  suam  de  manu  inferi? 


monia  verltas  ipsa  de  qua  quasrebalur,  velui  per 
gpeciilum  et  per  asnigma ,  scse  tandem  intima- 

verft. 

Assertio  magistri  Achardi. 
Ilac  disputatio  magistri  Acbardi  in  principio  sul 
asserii  duas  esse  naluras  in  Christo,  quarum  utra- 
qiie  est  persona  et  uiiqne  non  alia  quam  Ghristus. 
Caeiera  vel  niodicam  explanaiionem  effiagitant,  nt 
hiec  :  f  Quanim  uiraque  persona  dici  potcst  per  se 
hoc  modo,  scilicei  Verbum  assumens  esl  persona, 
homo  assumpius  est  persona  ,  unde  videlur  plura- 
litas  esse  personarum.  in  alio  enim  qnolibet  bo- 
inrne  lia  duse  naturae,  anima  ei  caro,  aimul  dicun- 
inr  unus  hoino,  sive  una  persona,  sed  neutra  |jer 


seest  lioino  vel  persona,  umle  propter  hujusmodi  ^  UUque  nulliis.^Quod ,  *'\^'^;|;;'*!*  f  ^Jj^^^^J^J^  ^^/^ 

pluralitatcm  naiurarum  In  quolibet  homlne  milla      '       '  "     *"    ''* " *"""""  '      ^"     "*"*  *"' 

etigitor  pluralitas  personarum.  In  Christo  vero 
secus  esi,  quia  sunt  duae  naturae  qnarom  utraqne 
est  pcrsoiia,  umie  vlderi  posset  quod  sicul  suni  duae 
iMriur»,  ita  etiam  duae  esaeni  in  eopersonae,  quod 
sic  infringiiur,  nec  tamen  duae  sunt  personae,  >  elc. 
Quod  vero  scquiiur  :  t  In  Verbo  ex  ipsius  iia- 
tnra,  •  elc,  IIU  aucioriiati  inniUtur :  Quod  habet 
Ftliw  I>ei  per  naturam,  hoc  habel  Filius  horoinis 
per  graliam.  Item :  •  Qoamvis  in  Verbo  assu- 
menie,  etc.  •  Hic  gemmam  expognat  CalsiUienu 
Qttta  ergo  Verbum  assumens  est  persona,  et  liomo 
assumptus  est  persona,  et  haec  est  a  Verbo  videtur, 
qnod  altera  pcrsona  esset  ab  allcra,  vel  eadem 


isu  dicuntur,  Christus  est  aliquis  bomo.  Iiem  su- 
per  Psahnum  legitur  islud  Cassiodori :  t  Haec  omnia 
non  omni  bealo  viro  conveniuut,  sed  soli  Ghristo.i 
Potius  dicendum  erat,  nulii  beato  viro  convenioni, 
nulli  enim  alii  viro  conveniunt.  El  Ghristus  cui 
soli  conveniunt  non  estaliquisvir?  Item  ibi  iegilur: 
I  Haec  est  plena  diflinitio  beaii  viri ,  sed  qnoiuOilo 
esi  diflinitio  beati  viri,  quae  nullo  beato  viro  con- 
venit  ?  >  Nec  Christus  enim »  nec  aliquis  alins  est 
beatus  vir  cni  conveniat  ipsa.  liem  Apoatolus: 
Si  enim  unius  deiiclo  multi  mortui  «viK,  mutto  maps 
graiia  et  donum  in  gratia  unius  hominis  Jem  Cftri- 
sti  in  plures  abundavit  {Rom.  v). 
Item  Auguslinus   in  libro  De  Trinltate  :  c  Sicnt 


Sicnl   in  Trinilate  Paler  est  persona,  D  per  linum  Aominm  peccaliim,  etc.  (iWrf.)  Aposloloi 


Filitts  est  persoiia,  el  Filius  esl  a  Paire ,  unde  cum 
sfnt  duae  personae,  altcra  esl  ab  allera,  et  si  una 
essentpersoiia,  cadem  easet  a  se  ipsa.  Sed  non 
csi  similis  utroblquc  necessitas.  In  Chrisio  eniin 
snnt  dii»  natnrae,  quarom  allera  est  ab  aliera.  lu 
Palre  et  FWo  eadem  natura,  sed  personaliuies 
iina  el  aHera-  Et  hoc  esl:  t  Quamvis  in  Verbo  assu- 
ntente,  >  etc.  Quod  ergo  haec  ejus  dispuialio  iu  iu- 
lemgcnda  sit,  Ibi  subtiliier  et  breviler  iunuii: 
€  Si  vero  ibi  allera  non  esset  in  naiura,  >  etc,  q»ia 
cnim  uiraqiie  p«r  se  dicitur  persona,  si  non  csset 
ibi  natura  aliera,  aul  nec  homo  esset  a  Veibo,  ncc 


de  duobus  bominibus  prolixius  dispuiat,  uno  eo- 
demque  primo  Adam  per  cujus  peccatuin  et  raor- 
tem  ejus  posteri  obiigati  sumus,  alteri  vero  secundo 
Adam,  qui  non  homo  tantum,  sed  et  Deus  est.  > 
Item  Augustinus  super  Joannem  :  i  Gccidit  primas 
homo,  et  omnes  qui  ab  eo  natl  sunt  de  illo  traxe- 
Tunt  concupisccniiam  carnis.  Oportebat  ot  nasce- 
retur  alius  homo,  qui  nullam  traxit  concupiscen- 
tinm ,  bomo  et  homo,  houio  ad  roorlem,  et  bomo 
ad  vitara,  sicut  dicit  Aposlolus :  Ouoiiiam  quidem 
per  hominem  mors  et  per  hominem  resurrectio^I  Cor. 
XV).  Pcr  quem  hominem  mors,  oer  quem  resurit- 


(3)  Electus  esi  episcopus  anno  1161. 


1057  EULOGIUM  AD  ALmNDRUM  m.  lOM 

ciio  ?  Sient  tmm  in  Adam  moriuntur,  ita  et  in  Chri-  A  non  tota  gen$  pereat  {Joan.  xi),  Iiein  minUtri  Pha- 


$to  omne$  ju$tifieabuntur  (ibid.).  >  llem  Augustinus 
in  iibro  De  prtedeetinatione  $anelorum  :*f  Praeclatis- 
simum  lumen  praedestinationis  el  gratiaB  Ipse  est 
mediator  Dei  et  hominum  homo  Cliristus  Jesus. 
ine  taomo  ut  a  Yerbo  Patri  coaeterno  in  unitatem 
personae  assumpius  Filius  Dci  uniciis  esset,  unde 
hoe  meroit?  quod  ejiis  bonum  qualecunque  pne- 
ce85;it,  nl  ad  hanc  ineffabilem  excellentiam  perve- 
niret,  et  faciente  aut  suscipiente  Deo  Yerbo»  ipse 
hoiito  ei  qiio  esse  coepit,  Filios  Dei  unicus  esse 
cfipperit  f  >  Iiem  :  c  Ita  ab  Inftio  lidei  snse  bomo 
quicunqne  gratia  Ot  GhristianuSt  sicnt  gratia  homo 
illeablnitio  factusestCbristus.  >  Item  Aogustinns 
De  bono  pereeverantim  :  i  Qui  fecit  iilnm  hominem 
sine  nflis  praecedentibus  ejus  meritis,  nullum  quod 
ei  dimitleretur  vel  originem  trahere  vel  volnnlate 
perpetrare  peocalum;  ipse  nnllis  eoruin  meritis 
praecedentibus  faclt  credentes  in  eum,  quibus  di« 
mittat  omnem  peccatum.  >  Iiem  :  <  El  illum  ergo 
et  quos  praedestinavit,  quia  et  in  illo  ul  esset  caput 
nostrum,  el  in  nobis  ut  ejus  corpus  essemus,  non 
praecessura  merita  nostra,  sed  opera  sua  fulura 
praescivil.  >  Item  Auguslinus  Da  tittera  et  $piritu: 
i  Deus  humilis  descendit  per  misericordiam ,  et 
graiiam  claram  et  roanifestam,  commendans  in  ipso 
homine  quem  tanla  pr«  participibus  suis  charitaie 
susceptt.  Neque  enim  ipse  Verbo  Dei  conjuncius, 
ut  ipsa  conjunctioDi  unus  Filius  Dei  et  idem  ipse 
unus  fllius 
hinuiis   iiierilis. 

neplaeituni  e$t  Deo,  etc.  {P$al,  livii.)  Augustinus: 
cYerboni  habitavit  eom»  scilieet  bominem  Ghri^ 
stum  usque  in  flnem ,  quia  personaHter  unitus  est 
ei  in  quo  habitai  omuis  pleniiudo  divinitaiis  cor* 
poraliter.  Sic  erai  iuque  Yerbum  in  carne,  ut 
Verbum  etbm  earo  factum  sohim  diceretur,  Id 
cst  homo  Verbc  in  onam  Christi  personam  copulaH 
retur.  >  Item  Augustinus  svper  Joannera  :  c  Pri* 
roltiae  homo  et  homo,  homo  ad  viiam  et  bomo 
ad  mortem.  Homo  itle  non  Deus,  iste  Deus  et 
liOiiio.  >  item :  Matri  Sion  dieit  homo.  Augustiaus : 
<  £cce  est  qufdain  homo,  id  est  Christus,  qui  diclt : 
Sion,  id  esi  Synagoga,  est  mater  mea  secundum 


risfleis  respondernnl  :  Nunquam  loeutu$  e$i  homp 
$icut  hie  homo  {Joan.  vii).  Centorio  etiam  chimat : 
Vere  hic  homo  Filiu$  Dei  erat  {Mare.  xv). 

Si  Christus  secundum  Apostolum  est  unui 
homo;  si,  secundum  Augnstinum,  est  alterduoruin 
hominum,  de  qutbus  dispulat  Apostolus;.  si  est 
homo  alius  a  priroo  Adain ;  si  est  quidam  homo 
qul  dicit,  Sion  est  mater  mea;  >i,  ut  legitur  in 
Evangelio,  est  unus  homo  qui  moriturus  erat  pro 
pepulo,  patel  quia  Cbristus  est  aliquis  homo. 
Item  omnes  illae  auctoriiates  quibus  de  Ghristo  le- 
gitur  hic  homo,  iste  horoo,  ille  bomo,  vel  aliquid 
bujusmodi,  si  Christus  nec  fuit,  nec  est,  necerat 
^  aliquis  bomo,  incongruae  sunt,  et  propter  incorn-» 
petentem  demonstrationem  sive  relationero,  aiit 
nullam,  aut  oassum  faciunt  iniellecium ,  nisi  forta 
dicant  eo  tropo  dici  de  Chrlslo,  hlc  et  ille  homo» 
quo  de  idolo  dicitur,  hic  et  iile  Deus  ;  sed  ibi  iioii 
aitenditur  natur»  participalio,  sed  nuncupaiio  aola. 
Sicut  ergo  idolum  solo  nomlne  esl  Deos,  ita  ec 
Christus  solo  noroine  est  homo.  Absit !  Ecce  bis  et 
aliis  inflnitisauctoriiatibusedocemur,quod  Cbrislua 
est  aliquis  homo.  Idem  firmis  probari  poiest  ratio« 
nibus. 

Cap.  VL  Rationee  qwbu^  probatur  quod  Ckri$iu»  «a 
aliqm$  homo. 
Hominum  enim  alins  est  Cbristus,  alius  non  est 
Cbristus,  ergo  et  quidam  homo  non  est  Christus^ 


hominls  fleret,  pr«cedentibus  soae  vo-     Uem,  Christus  est  unus  aliquorum  hominum,  ei» 
lerilis,  fecit.  >  Item  :  Mon$  in  qno  6e-  ^  est  homo.  Iiem,  i  "      "         "^™""™'  ««*• 


unus  solua  homo  est  Cluriatus,  et 
mulli  bomines  sunl;  ergo  uaus  bominum  est  Chri- 
stus,  quare  aliquis  hoino  esi  Cbristus.  item,  In  hia 
iocotionibus  omnes  declinaverunt,  omnea  in  Adaia 
peccavenint,  omnis  bomo  roendax;  in  bis,  inquaro« 
et  similibus  omnes  catholici  expositores  Cliri- 
stuni  excipinnt;  qood,  si  aaiura  alius  homo  qoam 
Christus  excipiendus  est,  etChristus  non  est  aliqui» 
bonio  qui  excipi  debeat,  nullus  bomo  excipiendua 
est.  Qus  ergo  sic  dicuniur  sine  omiii  exceptiona 
vera  sunt.  Item,  Cbristus  est  sanctissimus  boroi. 
num,  beatissiinus  hominum,  haec  et  hujusmodi 
oronia  falsa  suni,  si  Christus  non  est  aliquis  horoo. 
Itero,  si  quls  est  babens  naluraro  humanara  est 


camem.  Et  quis  est  homo  ille?  homo  qui  in  ea  D  homo,  et  q»i  est  aliquis  babens  naturam  humanam 


natus  est,  >  etc.  Item  Augoslinus  in  homitia  dt 
Symboto  :  c  flaec  Aiit  natura  homtnis  qui  factns  est 
ex  Virgine,  qiise  natura  Virginis  ex  qua  Cbristus 
formatua  et  natus  est  ejusdem  est  naturae  cuin 
Patre  secundum  divinitatem.  > 

Itemyaimo  :  Quia  priede$tinatu$^  elc.  (ftom.  i.) 
c  Non  de  Verbo  loqnitur  hic  Apostolus ,  sed  de  ho- 
niine,  qui  non  erat  antequam  facius  esset.  >  Item 
ioannes  Chrysostomns :  c  Et  adoreni  eum  homlnem 
iqni  pasaos  est  et  mortous.  Non  de  Deo  verba  ista 
dicuntur,  sed  de  homine  suscepto  :  adorent,  in* 
quaro,  omnes  angeli  Dei  (H^^r.l).  > 

Item  infivangelio  Gaiphas  per  Spiritum  sanctmn 
ait :  Expedit  ut  unu$  homo  moriatur  pro  poputo^  et 
Patrol.  CXCIX. 


est  aliquis  honio.  Item,  est  aliquis  animalus  anima 
hiimana ,  ergo  est  aliquis  homo.  Itero,  aliquls  esc 
filiiis  Abrabae,  cui  factae  sunt  reproroissiones ;  Chri- 
slus  non  est  aliqiiis  filius  Abrahae;  quare  a!ii  quam 
Gbristo  factae  sunt  proroissiones  qui  Christus  noii 
est.  Itero,  nullus  horoo  redemit  nos,  quia  non 
alius  redimere  potuil,  nec  aliquis  bomo  est  vel  fuit 
Cbristus  qui  nos  redemit.  iiem,  cum  Cbristo  crucl- 
fixi  sunt  duo  latrones,  sed  duo  illi  homines  coin 
Christo  cruciflxl  sunt,  et  nallus  allus  homo  tune 
cruclflxus  est  :  ergo  soli  lairones  tunc  crucfflxf 
sunt ,  absii !  Quod  si  tunc  allus  hoino  craciflxua  esi, 
quis  est  isie  allus  homo,  com  Christuf  non  sit  aiU 
quis  homo?  Item,  ubl  duodeclm  apoatotl  erant 

3% 


1089  iOANNIS  CORNUBIENSIS  1060 

cum  Dorolno,  ibi  erant  doodecim  homlnes,  et  non  Aliem^  super  illiim  locom  in  CTangelio  Joannts  * 


8o1i  duodeclm,  qnia  Cbrisios  ibi  erat;  ergo  si  pneter 
duodecini  oliquis  homo  ibi  eral,  el  bic  erat  Ghrisius» 
aliquis  homo  erat  Cbristus.  Quod  si  non  erat  ibi 
aliquis  homo  pnRter  duodecim ,  soli  homines  duo- 
decim  ibi  erant.  Item,  Cbristus  fuit  aliquis  vir,  ergo 
fuit  allquis  bomOb 

Scd  forte  qua  mtione  asserunt  eom  non  fuisse 
aliqnem  hominem,  istud  eiiam  fateri  cognoscuntur 
ipsum  non  fuisse  aliqiiem  inrantem,  aliquem  pue- 
rum,  atiquem  juvenem.  Si  enim,  inquiunt,  Cbristus 
fuit  aliquis  homo,  cum  nec  ab  seterno  fuerit  liomo» 
fn  tempore  factus  est  aliquis  homo  ;  sed  si  in  tem- 
pore  factus  est  aliquis  boino,  in  tempore  facius  est 
aliquld.  Concedant  igitur  simill  ratione  quod  non 


Nune  autem  quafritu  me  interficere  haminem^  etc. 
(/oaft.M),  legitur  illud  Augustini :  <  Non  dicit  ot 
poterat  Dominum  Abrab»,  ne  sil  occaslo  calooinisp, 
nec  Filium  Dei,  sed  qnod  Tiiieni,  qucm  possunl  ac-* 
cipere.  >  item  Augnstinus  :  <  Ne  sileas  a  me,  id  est 
ne  unitatem  verbi  tui  separes  ab  eo»  qiiod  homo 
ego  sum.  >  Item  Augustinus,  snper  psalmum  illom  : 
Demine^  refugium  (PiaL  lxxxu)  :  <  Incepit  esse 
quod  nen  erai ;  servata  substaullarum  proprietaie, 
quod  creabile  mansit  creabile,  quod  increabile»  in- 
creabile.  i  Item  Aiigustinus  De  Trinilate  :  Nam 
st  ego  non  abiero^  adwcatue  non  veniei  ad  vo$ 
(Joun,  XVI).  <  Oportebat  ergo  nt  auferretur  aboculis 
forma  servi,  qua  intuentes,  boc  solum  esse  Cbri- 


fuerit  aliquis  infans,  qiiia  si  ex  tempore  coepit  esse  '  sium  puubant  qiiod  videbani.  >  Iiem  Augustinos 


allquid,  quod  ipsl  absurdum,  dicunt  et  impossibile. 
Nunquid  ergonon  beata  Vlrgo  non  peperit  aliquem 
infantem  ?  Nunquid  Simeon  justus  Cbristum  accU 
piens  in  ulnas  suas  iion  Yidit»  nec  tenuit  aliquem 
hifanteni  ?  nunquid  apostoli  et  alii  vldentes  et  au- 
dientes  Christum  non  videbanl ,  nec  audiebant  ali- 
qucm  hominem  ?  Miror  autem  quod  non  attendunt 
bnjus  pbantasmads  assertores  quam  modicum  di* 
stent  a  Manicbxis.  Illi  dogmatizaverunl  :  Christus 
videbalur  bomo  et  non  erat  homo.  Isti  boc  dogina- 
tisani,  unde  necesse  habent  conflteri  :  Chrisius 
vldebaior  homo,  et  non  erat  altquis  bomo.  Nain 
si  erat  et  vldebaiur  homo ,  videbatur   uiique,  sed 


De  Trinitaie :  <  £t  quid  uni  grate  suscipi  posset, 
quam  caro  sacrificii  nostri  corpus  effectum  sacer- 
doiis  nostri  ?  quoniam  quatuor  considerant  in  oroni 
sacriGcio,  pro  qoibus  offeratur,  cui  offeraiur,  a  quo 
offeralur,  quid  offeratur.  Idem  ipse  unus  verus  me- 
diator  per  saerificium  pacis  reconciliavit  nos  Deo, 
unum  maneret  cum  iiio  cui  offerebatur»  onum  in 
se  faceret  pro  quibus  offerebat,  vel  ipse  essei  qni 
offerebat  et  quod  offerebatur.  i  Item  Auguslinus 
super  Joannem  :  yolimetangere  {Joan.  xx) :  <  Quid 
est  hoc  ?  hic  soluin  me  esse  puias  quod  vides.  Noli 
sic  credere,  id  esi  noli  ine  tangere.  >  liem  Ainbro- 
sius  :  <  Hoino  Cbristus  quid  est  ?  id  est  qoam  nu- 


non  pruX  aliquis  homo  ;  quare  videbatur  bomo,  et  q  gnum  quid  et  dignum.  Per  boc  quod  memor  es  ejus. 


non.erat  aliquis  homo.  Simillier  videbatur  infans, 
et  non  erat  aliquis  infans;  videbatur  puer,et  non 
erat  aliquis  poer ;  videbalur  bomo  vivus,  et  non 
erat  aliquis  liomo  qui  vlveret;  visus  est  homo  mo- 
riens,  et  non  erat  aliquis  horoo  qul  moreretur ; 
vlsus  est  postea  bomo  resusciutus  a  mortois,  et  non 
erat  aliquis  homo  resnscitatus  a  mortuis;  visus  est 
homo  ille  ascendere  ad  coelos»  sed  non  erat  aliquis 
hoino  qui  in  coeluin  ascenderet.  Et  quia  in  bujus- 
modl  errores  incldunt,  et  qui  negant  Chrislum  se* 
cundum  humaniutem  aliquid  fuisse»  nos  buic  fal- 
sitati  contrariam  veritatem  auctoritaiibus  et  ratio- 
nibus  inuniUro  esse  demonstremus. 

Cap.  YIL  Quod  Chriitus  ucundum  quod  homo  eei 
aliquid. 

Augustinus  De  Trinitate  :  <  Caput  Cbristi  Deus, 

sl  Deus  oinnia  simul  tria  hxc  intciliguulur,  quo- 

modo  igitur  caput  est  Deus,  id  est  caput  Chrisii  est 

Triniias,  cuin  in  Trinitate  sit  Cbrisliis  ?  an  quod 

Paler  est  cum  Filio  et  Spiritu  sancto,  ei  caput  est 

quod  solus  est  Filius  ?  cum  Patre  enim  et  Spirilu 

sanclo  Filius  esi  Deus,  Filiiis  autein  solus  est,  bomo 

factus  est.  >  llem  Augusiinus  in  Joannem  :  <  Ipse 

est  bomo  qui  Deus,  quia  Deus  factus  est  bomo ;  sod 

factus  quod  lion  erai,  non  aniitlens  quod  crat.  > 

Item :  <  Creator  horoinis  homo  esse  dignatus  est, 

factus  est  quod  fecerat,  ne  perirct  quem  feceral.  > 

liem  :  <  Angelus  ad   Mariain  vlrginem  :  Quodna- 

icetnr  ex  te  %anctumt  tocabitur  Filiui  Dei  ILuc,  0   > 


faciendo  eum  immunem  a  peccato,  aut,  id  est  ei  0- 
lius  bominis,  scilicet  idem  ipse  Cbristus  bomo  de 
homine,  ut  Deus  de  Deo.  Quid  esi  ?  scilicet  quam 
excellentissimum  quid  per  boc  quod  visius  eum 
resusciundo.  > 

Epilogatio, 
Ecce  secundum  bumaniutero  Filius  est  aliquid 
quod  non  est  Paler,  nec  Spiriius  saoctus.  Ct  est 
quod  non  crat,  et  factus  est  quod  fecerat.  £t  secun- 
dum  eamdem  naturam  est  boc  quod  ex  Virgine  na- 
tum  esl,  et  quod  Judasi  videbaul  et  occidere  poie- 
rant,ei  secundum  qiiod  liomo  erat^  id  est  coi  Ver- 
bum  unilum  eraU  Et  id  quod  creabile  erat,  et  id 
quod  offerebatur,  id  quod  videbatur,  et  magis  qotd 
^  et  dignuni  et  quoddam  excellentissimum.  Quotnodo 
ergo  secunduio  quod  boino,  non  erat  aliquid  ?  Ex 
his  et  aliis  inrinitis  aucloritatibus  elucescii,  quod 
Cbristus  secundum  quod  homo  erat,  et  est  aliquid; 
quod  ut  firmius  sit  et  ratiouibus  comprobetur. 
Item  alite  rationee. 
Cbristus  secundum  quod  bonio  babet  humanita- 
tem,  ergo  secundum  quod  horoo  habet  aliquaai  sub- 
stantialeui  qualiiatero,  ergo  secundum  quod  hooo 
est  aliquid.  Item,  Cbristus  secundum  humaniutera 
est  boroo,  sed  esse  hominem  est  esse  aiiquid.  Iiem^ 
Chrisius  secundum  duas  naiumsesse  geminsesub- 
suntiae,  et  secundom  utramque  naiuram  est  alico- 
jus  subsUnlic;  ergo  secundum  utramque  naturam 
est  aliquiU.  liein,  Cbristus  secundum  quod  booo 


Am  EULOGIUM   AD 

$»i  lioinoiisios ,  itl  tsi  consiibstattllalis  malri ;  crgo 
secnndiim  quod  honio  habei  aHqiiid  siibstantiale 
eommnne  cum  inatre ;  qaare  secundum  qiiod  homo 
est  aliqnid.  Item,  Christus  secundum  humanitaiem 
est  homo  tcI  allud,  ergo  secundum  hnmanltatem 
est  aliqiiid.  Ile»:,  secnndum  quod  homo  est  capnt 
nostrum,  ergo  secundum  quod  homo  est  aliquid 
qnod  supra  iios  esl.  Item,  secundum  qiiod  homo 
est  pretium  qiio  redemptl  sumus»  ergo  secundnm 
qiiod  homo  est  aliquod  pretinm,  quare  secunduro 
quod  homo  est  aliqnid.  Item,  secundum  qiiod  homo 
est  sacrificiom  quo  expiati  sumus ,  ergo  secundum 
quod  homo  est  aliquod  sacrificium,  quare  secnn- 
dnm  qaod  homo  est  aliquid.  Item,  Christus,  Enoc 
et  Elias  sunt  tres  homines ;  ergo  sunt  tria,  ergrr 
secnndum  quod  homo  est  uniis  illorum  trium  ;  ergo 
serundtim  qiiod  homo  est  unum  aliquid.  Item^  Chri- 
stus  aiit  solo  nomine  est  homo,  aut  nomine  et  re  ; 
si  solo  nomine  est  homo,  non  vere  est  homo  ;  si  re 
et  noniine  esi,  homo  est.  Iiem  alia  ratio  :  Sub- 
stantia  data  secundum  hanc  naturnm  quse  omni 
homiiii  conrenit,  illa  conyenit  Christo;  non  aulem 
illa  est  substantialis  diflDniiio  qus  converiitur  cuin 
definito,  quod  si  secundum,  quod  homo  suscepii 
aliquam  substantialem  diffinitionem.secundumquod 
homo  habet  aliqua  substantialia  ;  qnare  secundum 
quml  homo  est  aliquid.  Item,  si  humauitas  convenlt 
homini  illi  non  substantialKer,  nobis  vero  subsian- 
tialiter,.  non  propter  humanitatem  esl  ejusdem  m- 
tnrae  nobiscum  vel  ejusdem  substanti».  Sicut  cnvn 
ignis  subtantialiter  calidus  et  aqiia  accideiitaliier 
calida,  non  sunt  ejusdem  naiurae  vel  susbtanliae; 
iia  nec  nos  qiii  substanilaliier  homines  sumus,  cum 
illo  snmus  unius  iiaturae  vel  substantise,  qui  non 
est  substantialiter  boino,  sed  vel  accidentaliter,  vel 
nec  accidentaiiter  nec  substantiuliier.  Quod  si  sub- 
stantialiter  est  homo,  et  hoc  praedicabile  homo  non 
in  quale,  sed  in  quid  habeat  prsedicari ;  secundiiin 
quod  homo  est  aliquid. 

Ilem,  aliqna  accideniia  erant  in  homine  Chrislo, 
ergo  Cbristo  erant  aliqiia  in  quibus  erant  illa  ac- 
cidentia ;  sed  non  erant  aliqua  in  quibus  essent, 
ergo  aliquid  in  quo  eranl  illa  accidentia.  ]iem,pue- 
ritia  Ghristi  fuit  in  aliquo  subjecio,  si  ergo  secun- 
diim  humaniutem  fuit  illud  suhjectum,  Christus 
secundiim  humanilatem  fuit  aliqnid  ;  quod  si  cor- 
pus  ei  aninia  fuit  illud  subjectuin,  corpus  vel  aniina 
fuit.poervel  puella;  qnare  corpus  vel  anima  fuit 
aliquis  homo  vel  aliqua  femina.  Item,  si  Christus 
secundum  qiiod  liomo  iion  erat  aliqutd,  crucifiiio 
ei  tristitia  Christi  non  foit  in  aliquo  subjecio ;  quare 
corpus  tantnm  t^nicifigebatar,  anima  sola  tristaba- 
tur;  nec  ex  duobus  illis  allquid  constabat  quod 
cnicifigeretur  et  tristaretnr,  nec  aliud  aliquid  ibi 
crucifigebatur  et  tristabatur ;  ergo  nihil  ibi  trista- 
hatur  et  cruciflgebatur.  Uac  ratione  Christo  nihil 
fuit  quod  sederet,  etaliquid  sciret;  nec  fuit  aliquid 
qiiod  verba  proferret,  ec  ea  inielligeret ;  nee  fuit 
aliquld  quod  rooreretar,»ei  ideo  fruerctur ;  quare 


ALEXANDRUH  lU.  1012 

A  sedere,  proferre,  mon,  naec  corporis  sont :  sctre, 
intelligere,  frui,  animae  sont ;  Christvs  vero  nee 
llla  duo,  nec  aliquod  compositum  ex  itlis  erat ,  nec 
allquid  omnino  coi  illa  convenirent.  Rursom  in  hac 
asserilone  sna  parum  distant  a  Maniehaeis.  Uli  di- 
cebant :  Christos  videbatur  homo  et  non  erat  homo ; 
videbatur  crucifigi,  et  non  cruciffgebatur ;  videba- 
tur  moriy  et  non  moriebalur.  Istl  dicunt :  Christos 
videbatur  homo,  etnon  erat  aliquid  quod  videbator, 
Chrlstus  loquebatur,  et  non  erat  aliqnld  quod  lo« 
quebatur ;  cruciffgebatur,  et  non  erai  aliquld  quQd 
crocifigebatur.  Item,  post  resurrectionem  apostoli 
viderunt  Cbristum  et  non  viderunt  aliquid  qnod 
erat  Chrisius  ;  credebant  se  videre  et  audire  Chri- 
sturo,  sed  non  videbant,  nec  audiebant  aliquid  qiiod 
^  esset  Christus.  Quando  etiam  videntibos  apostolis 
Cbristus  ascendit  in  alium,  nihii  quod  essei  Chri- 
stus  ascendit  in  altum.  Divina  eniin  substanlia  qiias 
sola,  ot  asserunt,  Christns  est,  iocaliter  ascendcre 
et  descendere  non  poiest.  Quia  vero  condiscipiill 
mel  et  alii  innunierabiles  negant  Christum  essenfla- 
llter  slve  sobslantialiter  esse  hominem,  itlud  hoc 
loco  demonslrelur.  Et  quae  cototra  dicl  solcnt  dis- 
soivantur. 

Cap.  VIII.  Rationei  quihtu  probatur  qnod  Chri$tu8 

essemialiter  et  »ub'siantialiter  est  homo, 

Si  Cbristus  solo  habitu  est  bomo ,  id  est  qiiod 

habet  bominem  ut  indumentum;  et,  si  quia  sil 

aliquid  quod  sit  hoino ,  non  sunt  hapc  vera ,  Dens 

Q  est  homo,  et  homo  Deus  est;  Deus  factus  esl  homo, 
et  homo  factus  est  Deus.  Si  enim  Deus  habet  taii- 
tuoMnodo  bominem,  et  non  est  allquid  quod  sic 
homo,  Deus  non  est  homo.  El  si  tantummodo 
habens  hominero  est  Deus,et  non  aliqnid  quod 
esseniialiier  sit  homo,  cst  Deiis;  homonon  est 
Deos.  Item ,  sl  Deus  factus  est  boinp  et  hoino  factus 
est  Deus ,  cum  nec  prius  iiec  posterius  factus  sii , 
Deus  homo,  qua  homo,  factus  est  quando  Deus 
factus  est  homo.  Homo  factus  est  Deus ,  sed  hoc 
starenonpoiest,  si  vcrasit  iraditio  lUorum  conini 
quos  sermo  est.  Non  enim  quando  Deus  factus  est 
hoino ,  id  est  habens  Daturani  humanam ,  vel  ipse, 
vel  alius  bumanam  naturam  habensfactusest  Deiis. 
Sicut  enim  homo  hodie  fit  lunicaius,  nec  laroen  tuni- 

Dcatusfit  bomo;  ita  sei^uiidum  quod  illi  senliunt, 
dicendum  esset,  quod  tonc  Deus  factus  Iiomo,  sed 
non  honio  factus  est  Deus ,  Id  est  proprle  Deos  ha- 
bens  humanam  naturam  factns  est  Deus  ens  homo. 
Quod  si  verum  dicerent,  in  hujusmodi  violenlis  et 
ridiculis  expositionibus  non  laborarent.  Item ,  si 
ideo  dicitur  Christus  sive  Deus  assuinpsisse  hoini- 
nein  in  uniiatepersonae,  quia  manens  una  eadem- 
que  persona  quas  prius  fuerat,  accepit  sibi  tanqiiani 
indumenlum  carnem  et  animam^  quae  prius  iioii 
habuerat,ita  tamen  ot  nec  duo  llia,  nec  aliqnid 
fleret  llla  persona  ,  eadeni  ralione  dici  potest  qu<id 
sic  assuinpsil  columbam  in  onitate  per^onae ;  nain 
et  ipse  Spiritussanctus,  nssumpta  columba  in  qiia 
apparcrct ,  mansit  unn  et  eadcm  persona  qiiae  prios 


1013  iOANNIS  CORNUBIEN^S  fiNM 

fnerat.  Hao  oliam  ratlone  dicoiidani  de  angeliB  A  nee  aecunduinquod  bomoeiUaniinal»  nee  corpos. 


quoties  apparuerinl  in  corporibua  undecunque  as- 
8umpii8«  quia  corpora  illa  assumpserunt  in  unita- 
lem  pertoiiae*  Quod  si  dixerinl  naturam  aasumpiam 
a  Ghrislo  esse  naiuram  Gbristi,  aed  naiuram  a  Spi- 
ritu  sanclo,  sife  ab  angelo  non  lia  assumi,  ut  sit 
natura  Del  assnmentis  vei  angeli :  sciant  hoc  ideo 
esse,  quia  boroo  assumplus  cum  Deo  assumenie 
sna  est  persoua ,  ctijusmodi  nnio  inter  Spiritom 
aanctum  et  columbam  lleri  non  posset ,  nisi  1^1* 
ritusaanctus  vere  coiumba,  et  ipsa  columba  vere 
SpirUus  sanctus  fleret.  Ei  simililer  de  angelo  et  de 
assumpla  creatora  senliendnm.  Ilem,  si  corpus 
Ghristi  sub  specie  panls  essentialiter  corpus  Gbrisli 
cst,  quanto  fortius  ipse  Ghristus  in  propria  specie 


nec  substantia.  Quod  Ghrislus  secuiidom  quod 
hoaio  subslantia  sil ,  qnod  sit  corpus »  quod  sic  aoi* 
mal,  aequentia  declarabunL  Gontra  haee  vero  qaod 
Ghristum  esseniialiier  et  substaniialiler  homloeii 
dicimus ,  multifariam  disputalur. 

Gap.  IX.  Qum  eoulra  objid  pouunt  ei  ioUnU 
Subsunliale  est  Ghrislo  esse  hominem;  ergo 
desirucio  bonrine  destruiiur  Ghrislos.  Qood,  sia 
nobis  siniile  expeiilur,  respondemus »  nature  bii- 
roana  natura  esiGhristi,  ergo  etea  destructa  des- 
truilur  Ghristus.  Non  sequilur.  Solus  enim  Jesus 
est  giqas  geminae  substauii»  geminaeque  naturae, 
et  ideo  sicut  aniequam  mundas  fie^et  et  sine  naiara 
assumpia  exstitit,  ita  etiam  hodie  sioe  ea  exisiere 


esseniialiter  homo  est;  ei  uiique  quia  species  illa  fi  possei»  ac  non  tou  Trinius  destructa  qualis  cfea« 


itt  aluri  Unlumroodo  ut  veUmenest,  ideonon  est 
species  iliios  naiurae  ciijus  est  ipsum  corpuSyDCc 
corpus  iUius  naturas  cujos  est  iila  species;  quare 
similiteret  Deus,  si  habet  hominem  taniummodo 
nt  velamen ,  tamen  ut  homo  esi  illius  naturaecqjas 
est  Deus ;  nec  e  converso :  quod ,  si  Ghristus  essen- 
tialiter  esthomo,cum  omnis  homo,  qul  vere  et 
proprie  dicitur  homo,  sit  substantlaliter  homo,  et 
Gbristus  substantialiier  est  homo,  aut  non  vere 
ct  proprie  diciiur  homo.  Sed ,  ur  dicunt »  Ghristus 
non  vere  et  proprie  dicitur  homo;  solo  enim  habitu 
et  noa  essentla  dicitur  bomo,  quod  ut  puro  jam 
probatum  est,  et  adhuc  amplius  per  sequentia 
probabiiur.  Item,  Gbristus  secundund  naturam  bu- 


tnra  exisUret.  Similiter  et  in  omnibus  iUis  qiue  ei 
secundumquod  homo  subsUntialia  siint,  destroctis 
nihilominos  existeret,  aut  non  exisienlibus  qoi- 
busdam  creaturis  Deus  esse  desineret.  Uoe  aoiem 
videtur  dicere  contra  illud  argumentum.  Non  videtar 
secundum  quid  genus  participari,  nam  non  est 
faomo  secundum  quid  animal ,  neque  grammatica 
secundum  quid  est  disciplina ,  et  alibi  secundun 
quid  et  non  slmpliciier  inesse  in  solo  accidenu 
conligic :  unde  non  videiur  dicendum  quod  aliquid 
sit  subsuntiale  Ghristo  secundum  humaDam  nalo- 
ram,  nisi  simpliciter  sit  subsUntiale.  Sed  si  simpli<> 
ciur  est  substantiale ,  destructom  destroiu 
Ad  quod  dicimus  quod  stulum  laclt  Deus  sa« 


inanam  subsianlialis  esl  mairi ,  ei  natora  bumaua  ^  pientiam  hujus  mundi  ( i  Gor.  i ).  Hxc 

subsiamiaiiter  matri  convenit;  ergo  et  Ghristo. 

Item,  si  Gbristus  non  habet  humaniuiem  tauquam 

sibi  substantialem  ,  sicutbabet  beau  Virgo,  Ghri- 

sius  secundum  humanitatem  cum  beaia  Virgine 

non  est  ejusdem  substanii»  vel  oaiurae.  llle  enim 

habei  solummodo  tanquam  vesiimentam ,  llla  habet 

lAnquam  subsUntialcm  formam  sive  iiataram*  lUm , 

nihf  est  subsUniiale  beaix  Virgini  quod  sit  sub- 

stautiale  Ghristo,  ergo  non  est  filius  homoasios 

iiiairi,  ergo  filius  et  maier  uon  sunt  ejusdem  iia- 

lurae  vel  substantia.  Quod  si  auctores  eCDagiUnt , 

audiant  illud  Hieronymi  in  sermone  Cogiiis  me : 

i  Unus  idemque  manens  Filius  unigeoilus  insepa- 

ratus  in  uirisque  naturis  consplciiur,  et  qu»  sunt  j^  sunt  paria :   ergo  est  aliquid  quod  est  saperios 


emm  omnia 

philosophica  :  Sl  Virgo  esi,  nunquam  peperii:  si 
cxcus  semel  faclus  esl ,  nunquam  postea  videt ;  si 
Deus  est,  nonesthomo;  si  est  visibilis,  noo  esl 
Invisibilis :  si  csi  apiernus ,  non  est  temporalis,  ei 
hujusmodi  infiniu,  quje  phiiosophis  videbaoiur 
verissima,  caibolicis  omnibos  consiateasefalsisainu. 
Habeant  ei^o  philosopboram  docoaieoU  locum 
suum  in  his  quae  secundum  naturara  se  hatieDi, 
non  in  bis  quae  cooUa  oaturam  mirabililer  fiaot  el 
facu  sonl. 

Alim  ohjeclioneu 
lUm  objicl  potest :  Haec  species  homo  esi  sab- 
stantialis  Ghrisio  secundum  quod  homo»  ei  non 


utriusque  subsianiiae  naturaliter  operabatur  secun* 
duin  unicuique  insiiam  essentialem  qualiutem.  > 
Si  Gbristusliabuerit  essentialem  qualitatem  bumanae 
substantiae  vei  naturae,  generaliter  fuit  bonio. 
Dionysius  vera  ad  Timotbeum  episcopum  de  my- 
lica  tbeologia  ait :  c  Superessentialis  Jesus  humanis 
naiuratibus  veritatibusessentia  factus.  » Augustinus 
in  libro  De  fide  ad  Petrum  :  i  Qui  essentialiur  con- 
ceptus  est  natus  de  Virgine,  >  liem ,  Graecuin  illud 
etauiheniicum  nomen  bomousios  manifesie  declaral 
quod  Ghristus  esseniialiter  sii  homo,  cum  dicitur 
a  catholicis  homousios,  Id  estesseniialis,  sive  unius 
substaniise ,  id  esl  naturaecum  inatre.  Quod  si  Gbri- 
stusnonest  essentialiier  et  substaniialiler  bomo. 


Ghristo.  Sed  si  basc  species  sive  aliquid  aliud  uui- 
versale  est  superius  Gbristo ,  aut  noa  omnia  uni- 
versalia  sont  creaturae,  aut  aliqua  creatora  esi 
allqoid  superius  Gbristo.  lUm  :  Si  aliqaod  prmdi- 
cabile  est  soperius  Ghristo ,  aliquid  quod  non  esl 
Deus  hoc  Deo  persooaliur  unitam  esi  saperios 
Ghristo.  Slmile  :  Haec  praulicabilia  anima  et  corpus 
sunt  superlora  anima  et  corpore  Ghristl ;  ei^o  aut 
haec  pra:dicabilia  noii  sunt  creaturae,  aul  aliqoae 
creaturae  sunt  aliqua  superiora  anima  et  corpore 
Gbristi.  Aliud  simile :  Si  baM^  unjversalia  sontsape- 
riora  corpore  etanima  Gbristi,  aliqua  qux  iioo  suot 
Ghristus  nec  personaliter  uoiia»  sunt  superiora 
anima  et  corpore  Gbri$ti. 


1068  EULOGIin  AD 

Poteen  hie  noaiinOmdiKingaereaequivoeaiioiieai. 
Dieilnr  enini  siiperins  vel  iiiferiui  toco ,  ordioe  et 
digniute ,  et  forte  altit  modis.  Ordine  qnidem  siTe 
deeeendendi  a  generaliMimis  nsqne  ad  indivldoa, 
aive  atcendendi  $h  indifidnie  ad  generansaima* 
Superiuf  eat  iioc  imndieabile  liomo  quoiiliet  sno 
aingoliri»  non  loco,  aed  dignilaie.  Sed  islodpoiiuf 
esiatlmo  et  dico  qnoiies  de  Christo  vel  de  quaVibet 
persona  in  Triniute,  sive  de  ipsa  divina  esseulia, 
quoties  eiiam  de  sacrameuiis  et  de  articulis  fidei 
dispuutur»  his  qu«  logiconim  propria  omnia  suot 
sopersedendom;  aut  si  aiiquamlo,  ne  penlius  absiiu, 
admiUuntor,  sicui  perstrepere  velint»  statim  eli* 
minentor,  tom  quia  regolarlter  majesutibus  verba 
non  competont,  qu»  natnraie  indumentum  rationls 
non  transceoduntt  tum  etlam  qoia  plerique  iogic« 
professores  molesti  sont  Inierpretes  verborumet 
aocopes  sylloglsmorum,  Aquai  vero  Siloes  fluunt 
cum  sileniio  (isot.  vui),  et  in.domo  Dominl  non  esi 
aoditus  maUetts,neque  securis  audiu  {Ul  Reg.  vij. 
'  Praeterea  lUud  objicitur  Joannis  Damasceni  : 
c  Gum  unam  hominum  naturam  dicimus,  scieii- 
dum  est  qood  non  consideraiites  ad  aniniae  et  cor- 
poris  ratlonem  h»c  dicimus  ;  impossibile  enim  esl 
unius  naiurae  dicere  corpus  et  animam  ad  Invicem 
corporau»  sed  quia  plurlmaB  personae  hominum 
auiu,  omnes  autem  eamdem  suscipiunt  rationem  na- 
tui-ae ,  omnes  enim  ez  anima  et  corpore  compositi 
sunt,  ei  omnes  naturam  aniinae  parlicipaut  et  sub- 
suutiain  corporis  possident ,  comrounem  speciem 
plurimarum  et  difllerentium  personarum,  unam 
naturam  dicimus  uniuscujusque  scilicet  personas 
duas  uaturas  scilicet  habentis»  et  in  duabusper- 
fecte  naiuris  eiisientis,  scilicei  anima&  et  corporis* 
in  Domino  autem  iesu  Christo  non  est  commonem 
acciperespeclem;  non  enim  factus  est,  non  estp 
nec  aliquando  fiet  alius ,  sed  Christus  ez  divinitaie 
et  humanltate ,  in  deitateet  humanitaie  Deus  per- 
fectusesiyldein  ethomo  perfectus.  i 

Hic  Joannem  Damasceuum  idem  dicere  et  sen* 
tire  puunt,  quod  Cbristo  non  convenii  bsc  specles 
homo :  unde  confideniius  dicuni  quod  uon  erat  sub- 
sianlialiter  bonio,  non  aliquid  secundum  quod 
homo.  Sed  si  ditigentius  toum  seriem  auctoriutis 
hujus  inspicerent,  hoc  solum  hic  doceri  liquido 
coinperirent ,  qiiod  sicut  oiiinis  species  sive  una 
naiura  est  in  omnibuset  in  singulls  hominibus,  eo 
quod  homiiies  etiam  singuli  iu  duabus  perfecte  na« 
iurisexistunt,anlmaB  scilicet  et  corporis  :  non  ita 
est  in  Cbrisio  communem  speciem  sive  unam  na- 
iurain  accipere ,  sed  quia  ex  divinitate  consistit  et 
humaniute;  unde  subdit,  neque  euim  factu^  est, 
etc,  quibus  non  bene  ostendit  quod  Christos  esi 
Deusethomo,  non  esse  commune  el  cum  aliis. 
Alioquin  si  hoc  dicere  et  probare  voluit  quod  haec 
speeies  homo  non  convenit  Christo,  bac  ralione 
qua  illud  prohal,  probarl  aimiliier  posseiquod 
diviniiaa  non  convenit  Christo.  Sicui  enim  non  est 
unium  homo»  iu  nee  est  Untum  Deus,  sed  per- 


ALEXANDRUM  III.  ig66 

A  lectus  nomoei  perfectusDens.  Yldeiur  aniem  potlua 
oontra  haereiicos  dispuUFe,  qul  diceliani  esse  unaiu 
speelen  sive  naluram  in  Christo  ex  duabus  com* 
posiu.  Unde  idem  ioannes :  c  Im^ooverse  et  inalle» 
rabiliter  onitae  suni  ad  Invicem  naturas,  neqiio 
divina  dlsionle  a  pcopria  aimplieluie,  nei|UO  hn- 
mana ,  aui  conversa  In  divlnilatis  naturam ,  ani  in 
non  exisienilam  divisa^  neqne  ex  duabus  una  facu 
composiu  natura*  ComposiU  enim  natnra  neoirl 
earum  ex  quihuis  componitor  naturis  homousin,  id 
est  consubatantiaiis  esse  potest,  ex  alfero  perficiena 
alterom,  utcorpus  ex  quatuor  elemenlis  compo- 
situm  non  ignis  nominatur,  nec  ierra,  nec  aer,  nec 
aqua,  nec  horom  alicui  homousiondiciiur.Siergo,se- 
cundum  bapreticos,  Christus  uuius  compositaeiiatuRn 

B  post  onionem  exstitit,  ex  simplicl  natura  conversus 
esl  in  coroposium,  ei  neque  Patri  simplicis  naiiiraB 
existenti,  neque  inalri  esthomousios,  neque  Deus, 
neque  homo  denominabiiur,  sed  Cbristus  solum; 
ei  erit  haec  naiura  scilicet  Ghristus,  non  persomo 
ipsius  naiura,  sed  unius  secundum  eos  compositm 
naturae.  Nos  auiein  Christum  non  unius  coiiiposilaB 
natnras  dogmatixamua ,  et  haec  naiura,  scilicec 
Christus,  personn  dicimus  non  moiioiropos,idesi 
uno  modo  dictom,  sed  duarum  naturarom  ease 
significatum,  scilicei  deiuils  et  humaniuiis.  fix 
deiuu  autem  el  humanUate  Deum  perfectom  ei 
hominem  perfectum  eomdem  esse  ei  dici  ex  duahus 
et  in  duabus  naturls  confiUmur.  i  Ecce  hic  plane 

p  ostendit,  quod  hsec  natura  Christiisnon  significai 
unaro  composium  naturam ,  sed  duas  naiuras  et 
unam  personam  duarum  naturarum, 

Unde  supra  dixit :  In  Domliio  iesu  Christo  iiou 
esi  communem  speciem  accipere,  scilicet  unain 
compositam  naturam  ex  deitate  et  humaiiitaie.  Ant 
forU  ideo  dixii  :  In  Christo  non  esi  communem 
speciein  accipere :  species  eniin  esi  totum  esse  i:v- 
dividuorum  et  commune  omnibus  suis  individUkS. 
Uaec  vero  species  homo  nqn  est  totum  esse  Cliristl, 
quia  Deus  est  et  homo,  quod  non  est  ei  commure 
cum  aliis*  Non  enim  factus  est ,  etc.  Ikietius  vero 
contra  Eutycheu  ei  Nestorium  duas  naturas  i.n 
Christo,  duas  dicii  esse  speciflcas  diflerentias,  ac 
si  diceret  subsuoiiales.  Nec  enim  Dens  species 

D  esl,  nec  divinius  specifica  differentia,  nec  eliam 
propria  diflerenlia  cum  sit  subsUntia.  Humanius 
vero  multo  rectius  specifica  differentia,  sive  sub- 
staullalis  qualius,  qua  substantia  dici  potest.  Quod 
tainen  illi  asserunt,  qui  humanitalem  in  Cbrislo 
noii  naturam  vel  proprieiatein  quae  sit  ei  cemmunis 
cum  aliis  hominibus,  seJ  vel  animaro,  vel  carnem, 
vel  baec  duo  simul  intelligunt.  Sed  de  his  suo  loco 
dispuiabitur.  Ecce  Boetius  specificam  diflierentiam, 
scilicet  diviniUUm  dicit  convenire  Christo ;  quod 
si  specifica  diflerentia  ei  convenit,  et  ipsa  species 
eidem  couvenii.  Quoniaui  iuque  omnia  quae  propo* 
sita*  veritati  repugnare  videtitur,  facillime  dissol* 
vuntur,  confidenter  asserendum  est  quod  Christus 
essentialiUr  et  suhsUniialiur  esl  homo,  sicut  es- 


1067  JOANNIS  CORNUBIENSIS  ItN» 

ftenlialiter  et  solMUnlialiler  eat  Deos;  et  iia  secnn-  A  res  sant,  sed  unua  Ciirlatna.  i  Item  Boetiva  eaatra 
quod  Deua  est  aliquid,  et  secundum  quod     Eolychen  et  Nesiorinm 


dum  quod  Deua  est  aliquid,  et  secundum 
homo  eat  aliquid.  Quod  aotem  secondum  iias  duaa 
Mituras  ait  aliud  ei  aliud»  sacris  auciorilaiibua  et 
aoUdiasimia  fundamenlis  innitur* 

Cap.  X.  Qnod  Chri$tu$  ett  tUiud  et  aliud. 
Aufiislinus  snper  ioannem  :  c  Aliud  esl  Verbom 
Dei,  aiiud  liomo;  sed  Yerbum  caro  raclom  est,  id 
est  liomo.  Non  ilaque  alia  Verbi,  alia  hominls  per- 
sona,  quoniam  uterque  Chrisius  et  una  persona.  i 
Idem  ad  Felicianum  :  i  Aliud  Dei  Filius,  aliud 
hominia  filiuSt  ^  non  alius.  i  hem  :  c  Dei  Ftlius 
aliud  de  PairOf  aliud  de  ntaire.  i  Item  Leo  papa  : 
c  Chriatus  etsi  unuin  nianet  ab  xierniiaie,  aliud 
lamen  coepit  esse  in  tempore;  qua:  lainen  in  uni- 


c  Si  hominem  Chriaiam 
inlelligast  idem  est  Deus  atque  bomo»  ^aouiam 
naiura  Deoa  est,  bomo  asaumptione»  saatqao  m  eo 
gemina  natura,  gemioa  aobatantia,  qaoniaa  hoom 
ec  Deua  una  pcrsona  eat,  quoiiiam  idom  honM>  atquo 
Deua.i  Sed  bic  insurgunt  qui  eonlra  noa  soni»  qata 
dicit  Boetlos :  c  Deus  esl  Deus  natura,  homo  as- 
sumptione,  >  ac  ai  dictom  sil,  qood  Cbristns  sii  na- 
tura  Deus,  bomo  vero  non  naiura,  sed  assumpii^Hie, 
quod  non  est  venim.  Ideo  Ita  diatiiiiii  fioeiios 
qnod  Deus  est  natura,  et  non  ex  assomplioney  homo 
vero  ita  est  natnra  quod  assumptione.  Sicol  dieitar 
Deos  est  Deus  natura,  Salvalor  est  gratia,  qoia 
quod  Deusest,  hoc  est  solius  natune;  quod  Salva- 


tate  eonveniunt,  iiec  separalionem  possunt  habere»  B  tor»  hoc  est  natnne  ila  quod  graiiae.  Si  respondeani 


iiec  flnem.»  Item  Augustlnus  De  TrinUaie :  c  Forma 
Dei  accepit  formam  servi,  uierqiie  Deus,  uierqiie 
homo;  sed  uierque  Deus  propler  accipientera  Deunt. 
uierque  botno  propter  acceptum  boininem.  >  Idem 
in  libro  De  Trinitate :  c  Cum  legilur  caro  Verbum 
racium  {Joan.  i),  inielligo  veruin  Dei  FiUuro,  in 
canie  agnosco  verum  bominis  flliuin,  uierque  si- 
mul  unam  personam  Deum  et  bom!nem  ineflabilis 
gratix  largitate  conjonctam.i  Idem  super  Joannem  : 
c  Utrumque  novinius  In  Cbristo,  et  unde  aequalis 
est  Patri,  et  unde  illo  major  est  Pater.  lltud  Ver- 
hum  est,  illud  caro;  illud  Deus  est,  iltud  bomo;  et 
unus  est  Cbrtstus  Deus  et  bomo.  i  Idem  super 
Joaimem  :  Qui  credit  in  me,  etc.  (Jodn.  vi).  c  Quia 


ipsi :  Quomodo  homo  Chrtstus  bomo  est  tx  natura, 
Deus  est  autem  ex  assumpitone?  Non  bomo  Cliri- 
stus^  id  est  Cbristus  habens  hominem  est  haliCBa 
hominem  ex  natura  et  Deus  ex  assumplione ;  inio 
potius  est  Deus  ex  natura,  homo  ex  aasomptione. 
Quanto  igitur  verius  esi  quod  nos  com  Boetlo  sett- 
timus,  quia  bomo  ille  homo  esi  ex  naiura  aaa,  sed 
Deus  ex  assomptiooe,  id  est  quia  a  Deo  in  oniu- 
lem  personae  assumptns  est«  et  idem  ipse  Deus  esi; 
Deus  est  ex  propria  nalura,  sed  homo  ex  assam- 
ptione,  id  est  quia  homlnem  assumpsti.  Assompiio 
auiem  noii  exdudit  natoram,  sed  modum  insinoat 
babendi  naiuram ;  qnt  per  naturam  asiemam  Deus 
est,  per  naturam  ex  tempore  assumpum  bomo  est. 


bomo  apparebai,  Deus  In  liomine  latebat,  ne  pu-     Ex  praemissis  liquido  demonstratur  quod  Christus 


larent  eum  boc  tantum  esse  quod  vldebant.  Vult 
ae  credi  lalem  laiitum,  qualis  el  quantus  est  Pater.i 
Jdeiu  super  psalinum  illum  :  Exaliabo  te^  Domine^ 
quoniam  tutcepiiti  me  {Piat.  xxix) ,  c  Cltrislus  nec 
Deus  untum,  nec  boroo  est,  sicut  dlversi  baeretici 
dogiiiatizaveruni,  sed  verus  Deus,  et  verus  bomo ; 
non  duo  taroen,  sed  unus  est  Cbristus.  i  Item  Au- 
gustinus  in  £iu;/itri(/iofi ;  c  Cbrlstus  Jesus  Deus  de 
Deo  est,  boino  autem  est  natus  de  Spiritu  sancto 
cx  Maria  Virgine;  utraque  substantia,  divina  sci- 
licel  et  bumana»  Filius  unicus  Dei  Patris  omnipo* 
tentis,  ex  quo  procedit  ulerque  uiius;  sed  aliud 
propter  Vcrbum,  aiiud  propter  bominem,  non  duo 


est  aliud  el  aliud,  ei  quod  alia  est  et  aKa  sabsun- 
tia :  unde  patet  qiiod  secundum  quod  homo  est  ali- 
quid,  et  secunduin  quod  Deus  est  aliud.  Slniiliter 
secundum  quod  bomo  esi  aliqua  subsUntla,  et  se- 
cunduro  qnod  Deus  est  alia  subsuntia.  AlioquiD  si 
Cbrisius  non  est  aliud  et  atiud,  Cliristua  non  est 
Detis  et  boroo.  Si  enim  Chrisius  est  Deua  et  non 
aliud,  Christus  est  lantum  Dens ;  item,  si  Cbristns 
est  bomo  et  non  aliud,  Cbristiis  ea  tantain  bomo; 
ergo  si  Cbristus  est  Deus  et  non  aliud,  vel  hoino  ei 
nou  aliud,  Cbrislus  non  esl  Deus  et  bonio.  Si  Cbri- 
sius  esi  Deus  et  bomo,  ergo  Cbristus  est  Deus  et 
aliud,  et  bomo  est  ei  aliud;  quare  Cbristus  eat  altu4 


lilii  Deus  et  bomo,  sed  unus  Dei  Filius,  Deus  sine  D  et  aliud. 


iuitio,  bumo  a  certo  iniiio.  i  Idem  super  Joannem  : 
c  Agnoscamus  geminam  substanliam  Cbristi,  divi* 
nam  scilicet,  qua  aRqualis  est  Patri»  et  bumanam 
qua  major  est  Pater;  utrumque  autein  simul  non 
tltio,  sed  unus  esi  Cbristus.  i  Idem  in  libro  De  fide 
nd  Petrum :  c  Firmissime  tene  et  nullatenus  du- 
i/ites,  Dei  Verbum  quod  caro  factum  est,  duas 
naluras  inconrusibiliter  permanere;  unatn  divinam, 
quam  babet  cum  Patre  communeni;  alteram  bu- 
iiianam  secundum  quam  dicit :  Pater  major  me  est 
\Joan.  xiv).  I  Item  in  libro  De  Trinhate  :s  Cum  Fi- 
lius  ait  Deus  et  bbmo,  aiia  substantia  Dcus,  alia 
oomo.  Idein  super  Joannem :  Anima  et  corpus  duac 
Tcs  sunt,  sed  unus  est  boiuo;  Vcrbuin  et  bomo  dux 


Cap.  XI.  QwBdam  quiB  his  videntur  eontraria. 
Augustinus  in  Enchiridion :  c  Quae  bona  voluntas 
et  quae  bona  opera  praecesserunt,  quibus  mereretur 
ille  bomo  fleri  una  pcrsona  cum  Deo?  Nunquid 
aiilea  fuit  bomo,  et  lioc  ei  singulare  beneficiuin 
praestitum  est,  ui  singutariler  promereretur  Deum? 
Nempe  ex  quo  bomo  esse  coepltt  noii  aliud  coepit 
esse  Itomo  quum  Dei  Filius,  et  boc  unicus,  ei  pro- 
pterea  Dei  Verbum ;  quia  ab  illo  suscepu  caro 
facta  est  utique  Deus»  aut  quemadmodum  est  iina 
persona  quUibet  bomo,  anima  scilicet  ratlonalis  et 
caro  :  ita  sit  Cbrislus  nna  persona  Deus  et  bomo?> 
llem  llilarius  in  libro  De  Trinitnte  :  c  Quaero  an 
(ilius  hoiuiuis  idem  sit  ct  Filius  Dei »  ct  cur  aliua 


EULOGIUM  AD  ALEIANDRUM  IH.  1070 

noR8itFiiiu8boiiiini8,etaliiidFilrasDei\V«rbamcaro  A  m  eadem  epistola  :  t  Sitlvil  Detis  ae  poUTit  in 
facluro.  Et  eum  qul  Fiiius  Dei  est,  Ipse  et  bominis 


sit  riliua,  requiro  quis  in  hoc  fiiio  bominlsy  qui  et 
Filius  Dei  est,  glorificatus  sii. »  Hoc  autem  absque 
privilegio  ita  solvi  posse  conjicimus,  ut  sicut  Au- 
gustinus  de  personis  dicit  tria  pro  tres ;  i(a  et  hic 
aliud  ponaiur  pro  alius,  quod  patet  in  prosecutione. 
Augustinus  etiam  ita  concludit  sentenliam  :  c  Una 
persona  Deus  et  bomo,  >  non  dicit  una  substantia 
▼el  una  natura.  Similiter  accipitur  illud  Hilarii,  Tel 
quia  non  dicit  Hilarius  simplicitery  cum  aliud  non 
sii  fiJius  hominis,  neque  aliud  Filius  Dei,  sed  roox 
addit :  c  Yerbum  caro  factum. »  Non  negat  quin 
aliud  sit  filius  hominis,  aliud  sit  Filius  Dei,  sed 
dlcit  quod  non  aliud  bomo  Cbrislus,  aliud  Deus 


utero  Yirgtnis  sine  sui  corruptione  miseeri  atque 
uniri,  ut  unus  esset  Cbristus  Deus  et  bomo ;  ut  una; 
esset  persona/ unaque  substaotia;  »  ubi  notandum 
quod  multi  hodie  corrupte  legunt  pro  subsistentia 
substantia,  cum  ipse  Hierouymus  sic  accipiat  sub- 
stantiam  sicut  Graeci  hypostasim;  substauiiam  vero 
sive  essentiam,  sicut  illi  usiam,  quod  ex  ipsa  le- 
ciione  lotius  episiola  cuiUbet  legenti  manifestum 
est.  Yerumtanien  sl  quis  librorum  miiUitudini  cre<- 
dendum  exislimat  quod  flieronymus  ita  scripserit, 
una  persona  unaque  substantia,  substantiam  pro 
subsistentia,  id  est  pro  p^rsona»  secundum  Grxci 
sermonis  idioma,  incunctanter  accipiat;  unde  Au- 
gustinus  in  quinlo  libro  De  Trtfittal«  :  c  Pleriquo 


homo.  Cum  enim  dicitur  aliud  Deus,  aliud  homo,  ^  nostrorum,  qui  Graeco  tractant  eloquio,  dicere  con- 

sueverunt  mian  usian  tres  hypostases,  qood  cs( 
Latine  MtMim  esuiuiam  ire$  iubttantias,  Sed  quia 
nostra  loqoendi  consuetudo  jam  obtinuit,  ut  boc 
intelligntur  cum  dicimos  esseniiam  quod  intelli- 
gitur  cum  dicimos  substantiam ,  non  audemus  di* 
oere  unam  essentiam  et  tres  subsUiitias,  sed  unaui 
essentiam,  vel  substautiam,  tres  autem  personas. » 
Item  In  vu :  c  Loqoendi  causa  de  ineffabilibus  ut 
farl  aJiquo  modo  possemus,  dictum  est  a  Graccis 
una  essentia  et  tres  subsunti»,  id  est  una  usia, 
tres  hypostases.  Aliter  enira  Graeci  accipiunt  sub- 
staniiam  quam  Latini»  A  Latinls  eiiim  dictum  esl 
ona  essentia  vel  substanlia,  tres  persoiise.  Quia  iioii 


differentia  naturarum  ostenditor,  cum  vero  dicitur 
Deus  bomo,  sive  Yerbum  caro,  iia  personas  unitas 
exprimiiur,  ut  utraque  natura  designetur;  unde  no» 
est  dicendum  aliud  filius  hoininis,  aliud  Filius  Del 
Yerbum  caro,  ne  pnster  divinam  et  humanam  ter- 
lia  natura  intelligatur  in  Christo.  Yel  ideo  dicitur, 
iion  est  allud  Filius  Dei,  aliud  Filius  Dei  hominis|; 
quia  nihil  est  Filius  Dei  quod  non  sit  filius  bomi- 
nis;  nece  converso,  licet  Filius  Dei  sit  nnum  et 
aJiud,  et  filius  hominis  sit  nnuro  et  aliud.  Sicut  non 
esi  alierius  naturse  Filius  Dei  qiiam  filius  hominis ; 
cuin  lamen  et  fillus  hominis  et  Filius  Dei  sit  oniuset 
alterius  natur;e.  Quod  vero  dlcitur  alibi :  Aliud  est 


FiliusDei,  allud  flliushominis,iU  accipiendumesi:  Q  aliier  In  sermone  iiostro,  id  est  Latino,  essentia 

aliiid  Pilius  Dei  secundum  qnod  Filius  Dei,  aliud  est 

filius  hominis  secundnm  quod  filius  hominis,  non 

qnod  aliquid  sit  Filius  Dei  qiiodnon  sil  filius  hpminis, 

vcl  e  converso.  Yel  iia  :  Aliud  est  Filius  Dei,  aliud 

est  fllius  bominis,ide8t  alia  est  baec  natura,  alia  est 

iUa.  Saepe  enim  essenlialia  pro  personalibus   et 

personalia  pro  essentialibus  posita  reperiuntur. 

Item  Hieronymiis  in  epistola  illa  :  Cogitis  tne^  o 
Panta  et  Eustochium^  ait :  c  Altitudiiiem  tanti  my- 
sterii  diltgenier  intciligere  et  videre  non  potue- 
runt ,  qul  auiem  duos  fllios,  cerie  aut  aliud  Cbri- 
stum  qiiam  Dei  Filium  aeslimavere. »  Hic  videtur 
flieronyiiios  cum  illis  seniire  qui  dixerunt,  quod 
Cbrlstus  nihll  aliud  est  quam   Deus,  nihil  aliud 


quam  subsuntia  solei  lntelligi..Quod  si  Hieronymus 
onam  solam  in  Cbristo  sobstantiam  assereret,  id 
est  naioram  sive  essentiam,  non  modo  aliis  catho* 
licis,  sed  et  sibi  contrarius  esset.  Ait  enim  in  £x- 
positione  fid^  Calholicm :  c  Sicconfltefflur  in  Cbristo 
unam  Fiiii  esse  personam»  ut  dicamus  duas  per- 
fectas  et  iniegras  esse  substantias,  id  est  Deiiaiis 
et  buroaniutls,  quae  ex  anima  continetur  et  cor- 
pore.»  Cui  auctoriuti  miror  magistmro  Petrom 
Lombardoro  istod  sobscripsisse. 

Ecce  hic  aperle  ostendit  homanitaiis  nomine 
aniioam  et  corpus  inUlligi.  Errant  igitur  qui  no- 
mine  bumanitatis  non  subsuntiam,  sed  proprieta- 
tem  quamdam,  a  qua  bomo  nominatur  signiflcari 


quam  Dei  Filius,  et  iu  non  est  Cbristus  aliod  et  D  contendont.  Hoc  vero,  si  Hierooymos  sentiretf  non 


aliud.  Possumus  et  hic  dicere  quod  genus  pro  ge- 
nere  posuit ;  onde  et  quidam  libri  planius  alium 
uon  aliod,  vel  quia  hxc  auciorius  duas  baereses 
percutit :  nnain  illorum  qul  dicunt  duas  personas 
velut  duas  naiuras  esse  in  Cbristo,  et  ideo  asserunt 
duos  esse  fllios,  alium  Dei  Filiuin,  alium  bominis 
filiuin,  alterain  iilorum  qui  Christum  tanlsm  crea- 
turain  credunt  esse.  lllud  sic  inietligendum  videiur. 
Aliud  Gbristum  quain  Dei  Filium  eMSliinavere. 
Aliud  omnino  quam  Dei  Filium,  ides»  disparalum, 
spd  hoc  solwmmodo  quod  non  est  Dei  Filius;  crea- 
turain  enim  Unluin  et  uon  Dei  Filium  putavcruut ; 
conira  quos  iHud  pervulgatum  est ,  Filius  a  Patre 
soh)  esi,  non  lactus,  nec  creatus,  sed  gcoitus.  Item 


duas  dicerei,  sed  tres  substantias.  Humanitatls 
enira  quam  dixit  ex  aniroa  contineri  et  corpore,  si 
Bon  esset  aliqoa  natura,  id  est  substaniialis  pro- 
prieias,  sed  substantia,  vel  corpos  esl,  vel  anima, 
cuni  ex  his,  ut  aiunt,  iu  Cbrlsto  aiiquid  constare 
non  posslt,  sed  nec  corpus»  nec  anima  ex  corpore 
continetur  et  anima ;  uude  dicimus  banc  auctoriu- 
tem  potius  intelligendam  sic  :  Coufitemor  in  Cbri- 
sto  unain  Filii  esse  personam,  ut  dican^os  duas 
perfecus  et  integras  esse  sobstantias,  id  est  deiutis 
et  humaRiUtis,  hoc  est  Dei  et  bominis,  qui  homo 
ex  anima  contioetur  et  corpore.  Yei  aliter  doas 
sobsUnlius,  id  est  diias  naturas,  id  est  deiuiis  ei 
buraanitaiis  intransitive  ,  id  est  quse  suui  dcius  et 


14171  JOikNMS  GORNUaEMSIS  1072 

imnHiiiatrqiMi  iiuMiites  ^iiliMlur  «&  anima  ^  pi^dicatorea  seiiicel  per  toton  mmidam  iniiUMts 


•i  -corporet  id  esl  ei  notera  aiHUHe  ei  ex  natura 
eofporis.;  hwnaiiiiafi  enin  eal  natura  composita  ex 
iMiUira  «orporis  ei  ex  Raiura  aninise.  Qu«  esi  au- 
lem  Ula  subsiantia,  quam  magister  Petrus  dicil 
Bumanitaiis  nomine  siguiQGt ri  ?  qua  enim  ratione 
«■imam  magis  quam  coipus»  aui  corpus  magis 
qnam  tDimam  aigniacai  f  Quare  bumanitas  Gbrisii 
nofi  esi  niiquid,  sed  aliqua?  Item»  cum  diciiur, 
bnmaniias  C^risii  esi  anima,  bumanUas  Cbristi  esi 
corpns,  humaniiae  Chriali  est  oorpus  ei  Miima  : 
Idem  esi  corpns  quod  anima,  ei  idem  esi  corpus 
quod  corpus  el  anima.  $ed  hm  locuiioaes  Ter» 
Moi,  et  inrois  idem  supponitur.  Ei  idem  esi  anima 
quod  eorpus  ei  anima.  Sed  bumanius  Cbriati  e^l 


IHc  autem  corpus  Christl  non  Tideiur  acdpiendtiin 
de  parte  bominis,  qux  cum  anima  constituii  boiiii^ 
nem.  Illa  enim  non  misit  praedlcatores,  sed  iliud 
toiiim,  illa  scirtcei  corporea  substantia  quae  esl 
quoddam  toium  sunm  coroposiium,  quod  est  Cbri- 
sius.  Nemo  autein  ssociis  doctoribus  insultet  pn>- 
pier  illud  documentum  Aristoielis  :  Latenl  an- 
tem  quandoque  lotum  in  paries  ponentes«  nt  ani- 
mal  eorpus  sensibiie.  Mullo  enim  niodo  pars  de  ioio 
prasdicalur;  quare  non  erit  corpus  genus  animaliSy 
eo  quod  pars  est.  Uic  enini  garriunt  mulii  quod 
iiuilus  bomo  sli  corpus,  ac  si  melius  isu  intelli- 
gaut  quam  Porphyrius  et  Boetius  ei  alii  omnes  siTc 
iiiterpreles  Arisiolelis,  sive  expositores  nec  atieii- 


imnm  vumero;  ergOy  sl  ipsa  esi  nntnM*  noa  esA  B  duniquodcorpusmultipliciier  accipiiur.  Aliqoando 


corpus;  .ei|  si  ipsa  esi  eorpus,  non  esi  Miima«  liem, 
humanitasChristi  esi  solamia  sitbsisniia,  ergo  ipsa 
iNM  est  aoima  el  corpus;  quod  si  aiiud  hic  subdiiur, 
liumanius  Chrisil  «si  corpiis,  aliod  bic  humanilas 
Ghristi  esl  anlma»  ei  non  est  nna  bumaniAas»  nec 
«n«m  aliquid  quod  sit  corpus  Cbristi  et  nnima, 
▼el  ex  Itlls  eoosuns,  pjOtius  dicendum  esset  Cbri- 
sHis  trinm  naturarttm  quam  doaruni,  tses  enim 
sotti  nainrtt :  nalura  divina,  natiira  anim»,  nattira 
corporis,  et  dicendusessei  Uioiesubsunii»  poUus 
qnsm  gemiiiae.  £rrani  ergo  poiins  qui  nomine  bu- 
tnanitatls  snbsuniialem  proprietjiAom  a  qua  bomo 
aominaUr»  signiflcari  negani ;  sed  siout  pr^dixi- 
mns,  vel  in  scriplis  suis  vel  in  dispuUlionibus 


enlm  signittcat  quamdaro  conlinuam  quantiiaiem» 
aliquando  idem  quod  corporea  subsiantia,  aliquando 
partem  aiiinialis,  qux  cum  anima  constiluit  ani- 
mal,  aliquando  cadafer,  aliquando  collectioncffl 
quamdam,  ui,  cuin  dicitnr  :  populus  esi  nnum 
corpus.  Contra  illos  loquitur  Aristuieles  qui  partem 
aiiiraalis  dicebant  genus  animalis.  Fuerunt  qui 
dicerent  quod  animal  nibil  aiiud  esset  quam  oor- 
pus  animalis.  Alli  vero  dicebani  quod  anlinai  nibil 
aliud  esset  quam  anima  animalis ;  unde  osquccon* 
que  non^tquiSf  cui  erat  coniraria  senieniia  cor- 
pus  ci4usque  boc  esU . .  uiique»  sicut  ab  eroditis 
accepimus,  apud  Gnecos  maiiiresiuiu  est  qood  iii 
illa  deilniiiooe  corpus  sensibile,  proui  e^m  reprc- 


asserulsse  magistor  Peinis  credebaittr,posieanobis  ^  beiidit  Arisioteles,  in  uno  vocabulo  noii  soJnin  om- 


iton  asserenda*  aed  siudiosius  dtsserenda  reliquii 
Tei  diseuiienda.  ISsi  ergo  Chrisios  aliod  ei  aliud» 
ei  alia  et  alia  subsuiilia»  alioquin  si  Untum  es- 
sel  divlna  sobsuntia,  non  ossei  aiiimalis  nec 
corpus. 

Cap.  Xli.  AuetotHaUi  quibus  probatur  quod  Ckriiim 
9$t  animat  et  corpu$. 
Qoodaolem  Cbristns  sit  animal  dicit  Beda  super 
Marcum  :  AUud  non  uMmufaetmm  mdi^bo  (Mart» 
XIV).  c  Dominos  dixil  :  ftosctubo  vivum  animal, 
signlttcans  ei  spirans  Umplum.  i  lum,  qnod  sii 
corpus,  id  est  corporea  subsuniia,  dicjt  Hierony* 
mus  super  alium  locum  In  Kvangelio  Mattbsei :  Et 


nium  corporura,  sed  pars  animalis  inteUigeDda  sit. 
Quod  vcro  Cbristus  secundum  humauiutem  sit 
quoddam  ioiom,  Um  aucioriuUbus  auam  ratioujbns 
probaiur. 

Cxr.  XIU.  Quod  Cheiuu»  §il  alifuid  Mwm  mm 
com^osiliriii. 

Augustinos  super  Joannem :  i  Domintts  Jesus 

Cbrialus  toium  quod  videbatttr,  ei  tenebatttr,  ei 

4)ruciligebatur.  Num  toium  hoc  ipse  est?  Ipse  esi 

quidem»  sed  non  toius.  lllud  quod  videruni  Judxi, 

fion  boc  lotus  Cbrisius.  £i  quid  esi?In  principia 

erai  Verbum  {Joan*  i). »  Idem  in  eodem  :   f  Quia 

homo  conaiat  ex  carne  et  anima,  iotus  auiem  lionm 


deteondtm  Petru$  d$  nmmeula^  elc.  {Uattk.  xiv).  ^  in  Cbrisio;  iion  eniiu  parlem  deteriorem  suscepis* 


c  Ecce  Peirus  super  sqoas  ambulat.  Ne  ergo  dubi- 
tesChristuin  unum  corpusesse,  eisi  soper  aqoas 
ambulat.  >  Itemt  tristiiiaro  sic  assnmpsit  quomodo 
el  carnein  Cbristus  voluntate  non  necessiiate; 
lult  eiitm  irlslis,  ut  Evangellum  dicii.  Si  enlm  irisiis 
iiou  fuil,  cum  EvangeUum  dtcai :  Tnffts  #sl  «nimo 
u$que  ad  mortem  (Jf aiiA.  xxvi);  orgoquando  dicit: 
Donnivlt  Jesus  {Maith.  viii),  non  dormivii;  vel  cum 
dlcitur  manducasse  (Jf nrc.  h),  non  mandoeavit.  £l 
iu  nihil  sanum  rdinqnitur,  ui  eilam  dleatur  quia 
eorpus  non  erat  Qiristus.  Item  super  Lucam : 
Corpus  Cbristi  granom  sinapis  (Lnc.  xvii),  qoia 
accipiens  Josepb  in  horto  sepelivit,  quod  posiea  iu 
resurrtcltone  et  aMcnsiooc  crevit,  eipandtt  ramu^' 


set,  et  pariem  meliorem  deserui&seu  Pars  quippe 
homiuis  mclior  est  anima,  quam  corpus.  Quia  ergo 
iotos  bomo  in  Chrislo,  quid  est  Chrislus,  iiiquam? 
Verbum  ei  boroo.  Quid  Verbum  et  boiiio?  Verbum, 
anima  ei  caro?  >  item»  Joannes  Cbrysoslomus : 
M  Quia  ergo  pueri  communicaverunt  carni  ei  san- 
guinl,  et  ipse  similiter  pariicipavit  eisdeui,  id  esc 
pueris»  quia  factus  est  puer  consUns  ei  carne  ei 
anima. »  Item  Augusiinus  super  Joannem  :  c  Vec^ 
hum  caro  facium  esi,  td  est  Deus  homo  facttts  eni 
in  aaima  rationali  ot  came.  (Jsusnamque  ScripCunn 
esl  aliquando  per  solam  anlnum  loiom  signiflcare 
hominem,  aiiquaAdo  per  solam  camem.  Per  solaia 
nnimam,  ui :  fkecendU  Jacob  in  jEgftptnm  tn  ulx 


\m  euLOGniM  ad 

tudmabfu  {Gen.  xLvi),  per  eotain  ciinimn,  ut  Itaias 
(cap.Lii):  Et  Mebii  iato  talntMta  iM.  Sie  «rgo 
dieioiD  esc ,  Verbam  caro  facium  eai,  ^oosi  dtoe- 
retur  Deos  lioino  ftfclue  «su  t  Idem  :  Aecedit  liaao 
ail  DeoiB  et  flt  ima  persoat ,  ut  non  eit  seroidens, 
quMi  es  fKMrte  Dei  Deus»  et  ex  parte  hominis  homo, 
sed  totns  Dens  et  totns  homo.  i  Iiem  Hiiarius : 
c  Homini  aequlrebainr  ot  Dens  esset,  nnnqnid  di- 
▼iniiati  ^nstnmMinid  animm  vel  caml?iion  oli* 
que»  sed  honiUii  consiantl  ex  niroque.  i  Idem : 
cCbristnm  non  amhiftmns  ease  Demn  Yorbnm, 
neqne  rarsnm  fillnm  homlnisez  anima  et  eorporo 
coiistitisBe  Ignorarous.  i  Hleronymns  In  Egpotitipm 
caikolicm  fdii :  c  Sed  eonOtemur  in  Chrlsio  vnam 
Ftlil  esse  personam,  nt  dicamns  duas  perfeeias  et 
inlegraa  esse  substantias,  Id  est  deitatls  et  homa- 
nitatis»  quae  ex  anima  cooilnetnr  et  eorpore»» 
liem  Anastasios  [/•  Athanasius] :  c  Maledictns  qui 
lolnm  liomiaem  quem  assotnpsit  Dei  FUius,  denno 
assninpium  et  liberatum  lertia  dte  a  mortuls  resur- 
resisoe  non  conflietnr.  Fiat,  flaL  i  Idem  :  c  Perfe* 
ctns  Dens,  perfeetus  homo  ex  anlroa  raUonali  et 
humana  came  snb&istens.  i 

CkP*  XIV:  JUrttojiMfaltes  idem  probaimr, 
Christus  habet  corpns  hninaaum,  iUud  consiat 
ex  partibus  suis;  ergo  iliaeparles  sunt  partes  Chri- 
sti,  vel  alieujns  qiiod  est  Cbrlstus.  Item,  Cbristus 
habet  membra  bnmana,  capnt,  brachla»  elc«;  iila 
snnt  naembra  Christiy  ergo  snnt  partes  Christi. 
hero»  enm  Christns  sit  homo,  aut  est  horoo  habeiis 
pnrtes,  ant  non  babens;  si  nulias  babet  paries,  cnm 
naturale  slt  homioi  hahere  partes,  Cbrisius  earet 
partibus ;  si  caret  omnlbns  partibus  hominis,  carel 
eorporeet  anima,  quod  absiit  liem,  aliqua  est  sia* 
Uim  Christi»  qnsB  non  est,  nec  esse  poiest  rei  slas- 
plicls  ;  ergo  Chrisios  est  aliqna  res  coroposiu. 
Item,  Chrislos  major  est  secundnm  tres  dlmea- 
nlones  corporis  aliquocoinposllo;  ergo  aut  aliqnod 
sinsplex  secmidum  bas  tres  dimensionesmajuscsl 
allquo  composilo»  aut  Cbristna  est  allqnod  compo- 
attum,  llem,  si  Chrisius  sine  incremenio  membro- 
nnn  snorum  non  crevtl»  rim%  incremeulo  partMiin 
snarum  non  crevii;  ergo  alkfua  pors  ^us  crevii, 
ergo  eral  ajtiquod  iotuffi«  site  aliquod  eomposttuiny 
Ulra  autem  hebeitudo  liominum  qui  non  atteoduait 
qood  000  aliquis,non  digitu8bominispo88itesse,qttia 
aii  nliquod  eowpositum;  quanio  minus  totus  bomo 
et  integer  poiesi  esse,  quin  si»  aliqu«>d  composiium: 
oee  nos  praeterit  Chrtsmm  aliter  dici  tolum  aive 
cooipoiitum. 

Caf.  XV.  Ra$ionet  ad  idim. 
Angnstinus  in  libjro  Semetuiarum  Prosperi  : 
«  Christi  persona  constatetconflcifnr  ex  Deo  etbo« 
iuioe,  cum  ipse  Cbrisuis  unus  sit  Deus  et  verus  sit 
booio*  s  Idem  in  iibro  De  Trimtalex  c  £x  utraque 
attbelanlia  divinitalis  et  huinanitalis  umu  atque 
Mooi  esl  Dens,  Dei  et  homuiis  FHius  Jesus  Chri-. 
04110,  ut  Deus  Terus,  iia  et  bomo  verus.  i  Item : 
<  Sic  DoQ  eoivangi  potnit  buinana  oatnra,  ut  ex 


ALEXAM>RI)M  Ul.  Wi* 

A  duabus  aubsuntiis  Oeret  oaa  persona ;  aique  per 
hoe  consut  ex  tribns,  Deo,  anima  et  carne.  i  itcin 
ioannes  Damaseenua;  c  In  Domino  nostro  Jesu 
Chrisio  duas  naturas  cognoscimus,  unam  auiein 
bypostasim,  ex  ntraque  compositam.  Incaniatus 
est  ergo  ChristttS  ex  Vlrgioe  assumens  priinitias 
nostr»  massae,  ut  ipsa  exsiiteriicarnis  bypostasis 
qum  Dei  Verbi  byposusis,  et  composiu  facu  fuerit, 
quae  prius  simplex  Verbi  hyposusis;  composita  vero 
exduabusperfectis  naturis,deiute  et  bomaniute.  i 
Idem :  c  Confltemur  has  duas  naturas  nnitas  invi^ 
cem  in  nnam  hypostasim  coropositam  Filii  Dei.  i 
Idem :  c  Ex  deitate  et  humanitaie  Denm  perfectum 
et  hooHoem  perfectom,.  eumden  et  esse  et  dici  ex 
doabus  et  la  duabns  naturis  coottiemor.i  Uem 

B  Angoslioos :  c  Sicut  nsl  Christus  verius,  ut  dom 
Utomaccipias,  verupi  est  Verbom,  veraanima, 
vera  caro,  veros  Dens,  veriis  bomo*  i  Idem :  «  Noii 
tantum  Verbum  Dei  el  bominis  caro,  aed  etiam 
ralionalis  hominis  anima,  atque  hoc  totum,  et 
Dens  propter  Demn«  et  homo  propter  bominem.  i 
Ilem  Boetina  in  libro  eontra  Eutycheii  et  Nesto- 
rium :  c  Si  Dei  atque  boininis  diversa  suUsUuti» 
esi,  nnomqne  in  oirlsque  Cbristi  nomen,  noii  di- 
versaram  coniuoe^  subsuntUrum  unatn  credimur 
foeasse  pemonam ;  «qoivocnm  est  nomen  Chrlsti,. 
ei  nuila  potest  diflhiitione  concludi.  Quibns  autem 
Scrlptoris  nunqoam  Cbristl  nomeo  geoeratur? 
Quid  oovi  per  adveoiom  Saivatoris  eflTectom  est? 
Nam  catholicis  et  fldei  verius  et  rarius  uiiracuU 

^  constat;  quam  enim  magnum  est,  quamque  novum» 
quod  semel,  et  nulio  alio  saecuki  possit  evenira, 
ut  ea  qo»  soius  Deus  est  nalura,  cum  bumana, 
qu»  ab  ea  divcrsissima  erat,  conveniret,  atque 
lU  ex  distantibus  naturis  una  fieret  copolatioue 
persooa.  i  Secunduin  vero  NesUrii  senUoliam 
qoidcontigit  novi?  cServat,  inquit,  proprias  divi- 
nius  humanitasque  personas;  quaudo  eniin  oon 
fuU  divioiuiis  propria  bumanitatisque  persona? 
quando  vero  oon  erit  ?  i  E>  post  pauca  :  c  Quod 
sinulta  ex  homtine  alque  Dci  ooa  persona  con* 
joncu  est,  ergo  omoes  saoctos,  sciUcet  ho- 
mioes*  i  * 

EpUogaiio  preicedemium. 

D  lo  his,  ut  dixi ,  longe  aliter  accipiiur  totum,  sive . 
Qomposiiuin  quam  supra*  Ibi  enimdieitur  Cbribtuin 
esse  Utoni ,  et  consure  ei  composituro  esse ,  sicut . 
ex  partibus,  et  faoc  secundum  humauiuum  soiaiu ; 
bic  vero  noo  sicut  ex  partibus,  sedsicut  ei^  naturis, 
qood  noo  siguificat  hic  alicujus  rei  integralem  coii- 
atitutionem,  sicnt  frequentius,  sed  diversarum  na- 
mrarum  personalem  soiummodo  unionem.  Quod 
Augustinus  dedit  Intelligere  in  illa  auctoritaU  : 
c  Christj  persona  coostat  et  conflciiur  ex  Deo  et 
homloe.  i  Mox  enim  sulfiecU  :  c  Cum  ipse  CbrUtua 
veras  sit  Deus  el  verus  homo,  i  ac  si  diceret,  hoc 
Ideo  dlelmos,  qola  ooa  persona  Chrisli  est  duarooi 
naturarom.  Muoc  i|uia  ilii,  adversus  quos  nobis  esl 
sarniOt  ioptovi  putaot  ^t  hsreticum,  quicumiue 


1075 


JOANMS  COIUnCBIENSIS 


1076 


qiiaRbet  ratione  dfteril  Christum  factttm  esse  vel  A  omm$  plgnitudo  dMnUm^t  corpwnliur  (CvlaM.  ii)» 


creaitiini,  Tel  creatiiram  aliquam;  superbis  tancto- 
nini  patienter  audiant  teatimonta ,  omni  eiceptione 
ei  eontradicttoiie  majora. 

Cap.  XVI.  AuehfHMis  ad  idim. 
Apofttolus  :  Qui  faclu$  eti  ei  ex  $emine  Dnvid 
{Rom.  i).  Item  :  Factum  ex  muliere  {GuL  tv).  Ilem: 
induciU  nopum  hominem  qui  eecundum  Deum  crea^ 
tui  e$t  (Eph.  iv),  quod  Haiino  de  Cbristo  exponit. 
Item  Haiino  :  c  Non  de  Verbo  loquitur  Aposiolns  • 
aed  de  liomtne  qui  non  ersit  aniequam  esset  factus*i 
Leo  in  »ermone  illo  Ex$ultemu$  in  Domino :  c  Na- 
tiviiatcm ,  inquit,  pneri  tn  salutem  humani  generis 
procreati.  »  Aitgustinns  conlra  Maximiannm  : 
c  Deus  Domini  nostri  Jesu  Cbrfsti  Chrislus  secun- 


c  oiiinls»  id  est  omni  modo  babiiandi,  ot  etiaro  per- 
sonaliier  sit  unita ,  quod  non  est  in  aiia  creatura.  • 
Iden  :  c  PaUr  major  me  e$t  (Joan,  xvi).  Moa  carni 
suttsolnm»  sedeiiam  menli  quam  gerebat  hnman» 
Deum  Patrem  praeferebat ;  quaa  tota  sioe  dubio 
agnoscitur  rorina  servi,  quoniam  servit  tola  crea- 
tura  Crealori.  i  Idem  io  libro  De  TrinitaU  :  Qui  iu 
me  credii^  non  in  wu  credit  (  Joan.  vi).  «  QuoiiMkdo 
in  ipsum?  quomodo  non  in  ipsum  ?  qnomodo  tan- 
luni  contrariuro  sibique  adversom  potest  iuteUigi  ? 
Qui  in  me  credil,  non  in  boc  quod  videt  credit,  no 
sitspes  nostra  in  creatora;  sed  in  illo  qui  auscepit 
creaturam,  in  qua  buroanis  ocuiis  appareret.  »  Uie- 
ronymos  super  Marcum  :  c  Mansit  super  eum  Spiri- 


dnm  homlnem  de  Vlrgine  naius  est,  ut  non  soluin  B  tus,  boc  est  unctio  Chrlsii  secunduro  carnem,  de 


IHi  R;iier  esset  qui  euin  genuii»  sed  etiam  ejus  De«s 
«•sset  qiiem  de  ventre  matris  bominem  creaviu  » 
i(?eni  siiper  loannem  :  c  Quomodo  creavit^ariam 
et  creattts  est  per  Mariam ;  sic  dedit  baptlsmnm 
JiMinni,  et  post  bapiizaius  est  a  Joaiine.  in  eodem 
iiiagna  miserieordia  Dominl  nostri  Jesu  Christi 
factom  euni  esse  in  tenipore  propter  nos»  per  quem 
facla  aunt  leropora ,  faciuni  esse  inter  omnia  per 
,  qneni  facia  sunt  Oiniiia»  facium  eum  esse  quod  fe- 
cit;  factus  est  eiiim  hoino  qui  hominem  fecerat,  ne 
perireiquod  fecerai.  i  llieronymiiasiiperJeremiani; 
Creawit  Deu$  novum  $uper  terram  ( Jer,  xxii ) , 
Nota»  inquii,  quod  nativiias  Salvaioris  et  concepiio 
Del  diciiur  creatio  iu  libro  Sapientiae.  PrimMm  om- 
mum  creata  e$t  {Eccii.  i),  qiiod  sic  exponilur  : 
creata  secundum  bnmaniialem  in  consillo  Dei  P»- 
irls  ,  Si  ilicet  pro  saluie  bumani  geiieris  prsedesti* 
nata  esi  incarnarl.  i  Ubi  mox  subditur :  c  Nolan- 
dom  auiem  quod  propl<:r  unitalem  personae  all- 
qiiandoChrUtusdicitiirgeniius,  aliquando  creatus.» 
Augu&linus  De  Trinitaie  :  c  Est  ergo  Deus,  id  est 
divina  essentia  vel  Trinilas  caput  Chrlsli  secun- 
duro  qiiod  bomo;  quia  diviiiitas»  uipote  creairlXy 
capul  esi  crealurae  assunipt^.  Hac  inierpretatione 
iion  pietas  Filii  luinuilur,  sed  misericordia  pr«edi* 
caiur.  >  Item  super  hxc  verba  Apostoli :  Attendiie 
9obi$  ne  qui$  udueatvo$  per  ph%io$ophiam  et  inanem 
fullaciam  (Colo$$.  ii).  Augustinus  :  c  Tradiderunt 


qua  dieitnr :  Uwnt  te  Deu$^  Deu$  /hm,  oleo  leeti- 
tiWt  eic.  (P$at.  xliv),  oleuro  noo  poiesi  esse  sub 
aqua,  iiee  creator  aub  crealura.i  Ecce  comparat 
bic  Hieronyrous  spirilum  oleo»  bominem  Christom 
aqu» ;  unde  vult  oatendere  convenienter  dicturo » 
roansit  super  eum  Spiritus,  non  sob  ea;  quia  aicut 
non  poiest  oleum  esse  sub  aqua,  iu  nec  Spiriius 
creator  sub  Christo  creatura.  Item  Angn&iinus  ia 
Sermoue  De  pAyslcts  :  c  Non  te  offendat  qood  ait 
factom,  curo  conttiearour  natum;  facturo  eniiniion 
coofilerour  niai  honiinem.  Deos  autem  seiuper  fa- 
ciensest.  Fieri  nescit»  ut  sit«  sed  fit,  ul  aliquid 
allcui,  sicut  dicllur  :  l>emin«,  refugium  factu$  e$ 
nobi$  (P$al.  lxxxix).  Quando  faclus  esi,  qui  un»- 
'  quam  faclus  est  ?  Dominus  auteni  Jesus  Christus 
faetus  est,  ut  esset  bomo ;  ot  qui  creaior  seittper 
erat»  creatura  esset ;  manens  Deus,  factusestbonio, 
ut  fieret  quod  non  erat ,  ut  noo  periret  quod  eni. 
Facium  ergodlcit  propier  suscepiionero  creatnrae.» 
Idem  super  Joanoein  :  «  Curo  tradiderit  regnum 
Deo  et  Palri,  Deo  creatori  suo  in  qonntuiu  est 
boroot  et  Patri  auo  in  quantum  est  Deus.  »  liem 
Isaias  (cap.  xlv)  :  Rorate,  codi^  duuper^  etc.»  usque 
Ego  Dominue  ereavi  eum.  Itetn  Augustlnus  :  Unxit 
ie  Deu$^  Deu$  tuu$  (P$at.  xliv);  c  ex  Graeco  patet  et 
Ita  inialligendom.  0  Deos,  Deus  luus,  id  est  creaior 
tuus.  » Idem :  c  Et  pro  eis  sanctifico  metpsum  (Joan. 
xvi),  id  est  ego  me  horoinemsanctiflco,  in  roe  Verbo 


namquephilosophi  Deum  non  posse  fieri  creaturam,  ])  quod  est  ab  iniiio  creaitonis  sux ,  quando  Yerboiu 
homliiem  non  posse  nasci  de  Vlrgine,  vel  morluuro      caro  faciuro  est.  » 


reviviscere.  »  Leo  in  alia  bomilia  :  c  0  mira  ei  el- 
qnisiu  propago  !  0  nova  et  incredita  conjunctio  I 
Deua  qui  esi  ei  qul  erat  creator,  fii  creaiura,  qui 
iromensus  esi  capiiur,  divites  constituens  pauper 
efBciior,  in  corpore  vestiiur.  » liem  Augustinus  in 
libro  De  Trinitate :  c  Faclum  qulppe  creaturaro  per 
quemomnis  creatura  facia  est,  oinnem  crealuram 
tesiero  babere  oporiebal.  i  Item  De  Trimtate: 
i  Periinebat  ad  justiiiam  bonitatemqiie  Creaioris,  ut 
per  eamdero  creaturam  ratlonaletn  superaretur  dia» 
bolus,  quam  se  superasse  g:iudebat,  elde  Ipso  ge- 
nere  venientem ,  quod  genus  origtne  vitiata  per 
iram  tencbat  universum.  •   klem  :  /n  ip$o  kabitut 


Cap.  XVU.  Auetoritatee  qum  videniur  e$$e  con- 
iraries* 
Hae  omnes  auctoritates  manifesie  declarant  quod 
Cbristussil  factus,  sive  creaius,  sive  crealura  ;  ti- 
cetaliqua  Scripluraruro  lestimonia,  sifacietenus 
inspecia ,  conirarielaiem  quamdam  praetendani. 
Augusiiiiu»  :  c  Non  est  crealura  per  quem  facta  esi 
omnis  crealura.  i  llcm  :  c  Inprincipio  erat  Verbum 
(Joan,  i),  non  in  principio  fecit  Verbuui  quomodo 
coelum  et  terram.  Ecce  quia  non  est  creatora.  » 
Item  in  primo  libro  De  \Trinitate  :  Ommu  per 
ip$um  facia  $unt  (ibid.),  i  Llquido  apparet  ipsom 
facium  non  esse  per  quero  facta  snnt  omnin ;  et  •  si 


1077  EULQGIUM  AD  ALEXANDRUM  m:  im' 

factus  noQ  est,  creatiira  non  esl,  i  etc.  I(!em  :  i  Non  A  Non  Ha  altquid  esse  desinit  ut  niliil  sii,  sed  Mtniii' 


aiMnmf$  nomen  Dei  tui  in  vanum.  {Ezod,  xx).  No- 
nien  ejus  non  debel  in  vanum  accipi,  ul  puiemus 
«um  factum,  perquero  omnia  facla  sunt.  >  Ilem, 
Ainbrosius  in  prinio  Hbro  De  Trinilale  :  c  Probe- 
mu8,  inquit,  creatum  esse  Dci  Filium.Ubi  sunl  qiii 
creaturain  Christum  appellnnl?  Nain  sl  creatus  es* 
set,  suliditus  esset  vanitail.  Non  ergo  Ghrtstus 
creatura  esi»  quia,  attestante  Apostolo,omniscrea- 
tira  subjecla  esi  vanitati  {Rom.  viii).  i  heni 
Anasiasinsl/.  Atbanasius] :  c  Non  faclus,  non  creatiis, 
sed  geiiitus.  Hanc  autem  contrartetatem  qu»  vide* 
tur,  facile  est  solvere  seeundum  regulam  iUam  Au- 
gustini  in  libro  De  Trinilale,  Quapropter,  inquit , 
cognita  ista  regula  intelligendarum  Scripturarum 
de  Filio  Dei,  ut  intelligamus  quid  in  eis  sonet  se-  ^  gat.  » In  boc    capituio   venerabilis  ilk  maglsier 


ut  id  quod  essedesinit,  jam  non  slt.  Sieut  noai  seni*- 
per,  qui  aliquid  esse  iiicipit,  qoasi  esse  iMipiai». 
ut  aliquid  sil ,  sed  ut  aliquid  quod  prViis  non  fuit 
esse  incipial  ut  Jam  sit.  Ita  Cbristus  quando  esse 
incoepit,  nec  tanien  aliquid  ita  esse  incospit  qiiasi 
priiis  aliquid  non  folssei;  quia  priusqnam  Jioe  fiiil 
quod  aliquando  esse  incoepit,  fuit  aiiquid  qtioH' 
semper  fuit,  et  nunquam  coepit.  »  Et  circa  %tk6m 
capituli  subdit :  c  Paulits,  inquit  Ambrosius  in  tibro 
De  Triniiaie^  probibet  me  creaiar»  servire,  ei 
Cbristo  admonet  serviendum.  Non  enim  Chpisiiis 
fuit  creatura.  i  Et  post  pauca  :  «Vide  ergo  qiio^' 
modo  Cbristum  ei  factum  et  ereatum,  secandtim 
aliquid  aiBriiiat ,   qnem  laineo  ereaturam  < 


cunduni  formain  Dei«  in  qua  xqnalisest  Patri,  el 
qiiiJ  secuiidum  forroam  servi  quam  accepft,  in  qua 
niinor  est  Patre.  i  Non  conlurbamur  tanquam  coii- 
irariis  ac  repugnnntibus  inter  se  sanctorum  libro- 
rum  sententiis.  Nara  secundum  formam  Dei  aequalis 
est  Patri  et  Filiiis  el  Spiritus  sanctus,  qula  neuter 
eorum  estcreatura;  secunduro  aulem  formam  servi 
ininor  esi  Patre;  quia  ipse  dixit  Palermajor  meeu 
(loan.  xiv).  Minor  est  seipso,  quia  ieipsum  exinani^ 
vii  {Matth.  xii);  minor  Spiritu  sanclo ,  qnia  ipse 
dixit  :  In  Spiritu  Dei  ejicio  dtBmonia  {Lue.  iii).  Et 
iterum  :  Spiritut  Domini^  inquit,  tuper  me  {ibidj). 
Secundum  formam  Dei  oinnia  per  ipsum  facia  sunt. 


testatur  qood  Ghrtslusin  tempore  esseecspit  aliquld 
quod  prius  non  fuit,  et  quod  Christus  sll  faetusot' 
crealus.  Aliam  autem  ab  ea  quam  pramiaimus 
assignat  rationem,  quare  Christus  non  sit  dicendoft 
creatura.  Sed  quia  idem  ipse  Ambrosius  cui<i& 
auctoritateniiitur,  sieut  sopra  in  proiimo  osiensttttt 
est ,  alibi  asserit  Cbristum  creatam  esie »  ei  An* 
gustinus  et  alii  quiiibet  sancti  doctorea  io  kae 
assertione  conveniunt ;  prior  ilia  solatio  secanduui 
Regulam  Augustinl  praeferenda  videtur. 

Sed  adhuc  objicitur :  Si  Christas  esi  aliquiderea^- 
tum,  ergo  est  aliquid  posterius  ei  mlnos  Palre ; 
quod  est  contra  illud  :    c  In  Trinitato  nihil  prluft 


secundum  formain  servi  ipse  fsetus  est  exmuliere*    aut  poslerius,  nihil  majus  aui  mlnus.»  Itein,  si 


factus  sub  lege«  etc.  Hanc  itaque,....  tanquam  uti- 
lem  regulam  sequentes  dicimus  quia  omnes  aucto- 
ritates»  quibus  afBrmatur  Christum  creatum  sive 
creaturam  esse,  ad  humanitatem  ejus  referendae 
sunt ;  quibuscunque  vero  bujusmodi  aliqutd  nega- 
tur»  ad  divinitalem  ipsius  referrl  non  dubitetur. 
Uiide  ipse  Augustinus  in  eo^em  :  c  Quid  vero  de 
Ipso  propter  quid,  et  quid  secundum  quid  dicatur» 
adjuvante  Domino ,  prudens  et  diligens  et  pius 
lector  intelligat.  »  Hiuc  eliam  Gregorius  Surrexit , 
nofi  est  hie  (Karc.xvi)  :  «  Non  est  hic,  iiiquit,  per 
praesentiam  carnis,  qui  lamen  nusquam  deest  per 
prxseniiam  m:^estatis.  Ecce  et  ibi  erat  secundum 
divinitaiemy  et  ibi  non  eral  secuudum  humanita' 
tein.  » 

Si  quis  ergo  hanc  regulam  diligenter  inspiciat , 
videbit  in  talibus  nullaro  esse  coiitrarietatem  sive 
contradictionero.  Maxiine  autem  ei  auciorllates  et 
rationes  quibus  probant  sancti  auctores  sive  do* 
ctores,  Cbristum  sive  Dei  Filiuro  non  esse  creatu- 
ram  contra  Arianos  facerent,  qui  dicuni  Christum 
Filium  Dei  csse  adoptivum  ,  noii  genitum ,  sed  fa- 
ctum  el  creaium.  Alagisicr  Hugo  de  S.  Victore 
istam  reddit  raiionem  quare  Christus  non  sit  crea* 
tura  ;  c  Hoc  est,  Inquit,  creaturam  csse  aliquid 
de  nibilo  esse,  hocest  esse  aliquid  ex  nihilo  fuisse; 
non  autem  oronis  qui  aliquid  iiicipit  esse  non  inci* 
pit,  quia  incipit  essc  aliquid.  Siciilqui  aliqiiid  essc 
(icsnit,  non  ideo  dcsioit,  quia  aliquld  essedcsinii. 


Christus  est  aliquid  creatum,  esl  aiiquid  differeno 
a  Paire;  in  Trinitate  autero  nuilaost  dilTerentiav 
nulla  diversius,  sod  eonvenieotla  et  prima  uoiias* 
Similiter,  Chrlstus  esl  alicujus  natur»  ereat»; 
ergo  est  posterioris  et  roinoris  natnrse  quam  Pater* 
Item,  est  alicujus  naturae  creat»;  ergo  esl  alterioo 
natune  quam  Pater.  \el  sic  :  Malura  Filii  esi 
creata,  quod  non  Patris,  ergo  natura  FUil  esldif- 
ferens  a  natura  Palris.  H»e  omnia  ergo  el  bi^oo- 
niodi  faclle  solvuntur  secundum  praedictam  rega- 
lam  Augusiini :  Quia  enim  Chrislus  geminae  nalur» 
est,  refert  quid  de  Deo  et  secundum  quid  dieatur. 
Item  Ambrosius  :  Si  Christusfuit  allquid  persona- 
liter  unilum,  niortuo  Cbristo  iliud  luii,  aui  wu 
D  Si  Christo  niortuo  fait,  cuin  iilud  uon  essel  oisi 
quoddaro  totam  anima  et  carne  compositom,  iuoii 
toturo  sive  coinpofiitum  tune  fuiu  Quod  si  iliod  uni- 
cum  tunc  non  fuit  per  fruitionem  Del  el  persoifa- 
lem  unionem,  quam  babuerat,  amisii.  Hse  aoiem 
bona  sine  peccaio  inereri  uon  potuit;  ergo  aut  iilud 
unitum  peccavii,  autDeus  injuste  tali  et  tanto  bouo 
ipsuin  privavit.  Possero  hic  dicere  quod  iitud  totum 
mirabiliier  fuit  in  partibus  separatis,  sieut  eliaui 
iocaliter  separatis»  singuiis  lioiniiiibuSt  nihilomiuiift 
esl  unus  populus;  et  disgregatis  singiilis  capilibus, 
nihiloininus  est  unus  grex;  sicut  et  panls  inelsos 
non  perit,  sed  in  partibus  sui»exi8iil;  vino  etiam 
in  diversis  vasis  transfuso,  in  diversa  manei  Uhid 
vinum  quod  prius.  Quid  auieui  mimm  si  Gfaristas 


fMf  JOANNISCOilNUBIENSlS  t080 

diT«iiU  panilN»  Imiiiiift,  IoMm  bonMi  erai ,  qnaii-  k  mur,  magniflcatMinor,  osteBdit  Prophela  se  anum 
doqniden  «t  mortttus  vivelMi,  el 


kk  Hiorte»  sicut 
anle »  perfeeU»  Deas  tt  perfecios  liomo  erat  Ye- 
rieimilhift  est  tamea  quod  secimdum  integritatem  ei 
loialiutem  auam  ad  lempus  esM  deiiit»  Ad  in  me- 
liori  aiaiii  tertia  die  resurreiiL  £t  hoc  eadein 
jnalilia  qiia  aecundum  bona  meriia  nlhilomlnus 
saaeii,  resolutis  corponim  ei  animarum  vlnculis, 
por  mulla  eiiam  temporum  curricula  a  gloria  re- 
aiirreciionis  diiTerttniury  quod  auiem  toium  aliquod 
aii  tempua  esse  desieril,videiurAiiastasiusdeChrl- 
sio  seoslase  :  Qul,  ait,  roaledicius  qui  toium  bomi- 
nam  quem  aesumpsit  Dei  Filius  denuo  suumptum 
qMod  in  flsorie  fuii  deposilus,  vel  assumplnm  ideo 
dieii  10  Kaurreelione;  lunc  enim  quem  assumpse- 


de  Ecclesia  lanto  tempore  ante  Christum.»  Item 
Augustious  el  alii  sancti  doclores  unanimiter  do* 
cenl  quod  qusdam  roemhra  capul » Id  esl  Chrisium 
prscesserunt,  quasdam  secuu  sunt»  juxta  iilod  : 
El  qui  prteibani  et  qtu  $equebaHiur  elamabanl  :  Ho^ 
eanna  fiUo  David  (Mare.  zi).  St  anliqui  jat ti  lem- 
pore  Christum  praecesserunl,  ante  Chrisuim  fue» 
runt.»  liem  Augustinus  super  Joannem  *  haboit 
aliquando  Dei  Filius  .  •  •  bumaiiae.  c  Idem  ipse 
liouijiiis  fllius  nondum  erat  horoo,  non  semper 
fuit  hominis  filius,  et  posiea  c<rpit  habere  qao<l 
habuii  Dei  Filius,  sed  ex  quo  fuit,  lolum  habnit 
qued  Dei  Filius,  non  semper  babuil  hominis  fillas 
quod  fuil  Dei  Filiiis. »   Idem  :    c  Sic  nos  eJecti 


rai  In  porsoaam»  assaaspsii  in  glorlam ;  onde  esi     quomodo  ille  clariflcatusv  quia  priusqaam  mundos 


lUad  pfoassttfl^itlonematutina,  id  est  pro  resur- 

roctioue  mane  faeia.  Legitur  eliam  saper  iliod  in 

Evangelio  Joannis  (cap.  x)  Ego  pom  animam^  ctc. 

iUod  Aogustini :  c  Verbum  ex  qoo  suscepit  bonii- 

ncttt  id  esl  eamem  ei  animam*  nunquam  deposuii 

aiilmam»  ui  essei  anima  a  Yerbo  separau ,  sed 

caro  animam  posnil  qiiando  exspi^^vit,   qua  re- 

doaate^  sarrexil.  Mors  itaqae  ad  tempus  carnem 

el  aBlmam  separovil,  sed  neutrum  a  YerboDei.» 

Ideo  forte  com  dixtsset  c  suscepil  hominem, »  iia 

etposuii,  id  esicarnem  et  animam,  sed   separavii 

neoiram  a   Verbo  Dei.  Ideo  fone  cum  dizissel 

caaseeplt  homliiem,»  staiim  sabjecli,  id  est  car- 

nemetanlmam»  ne  hoc  quod  sequitur,  scilicet  nun«  c  S"'^-  ^'  creavit,  erat, 

c|aam  dopoauil,  de  composiio  ex  carne  ei  anlma      Idem  :  c  lu  ab  inillo 

Intelligeretur,  quod  In   triduo  illo  non  fuit,  oisi 

iropico  dicaior  foisse  in  partibus,  quia  partes  ejus 

elai  ah  iovicem  separsiv,  in  terra  tamen  fueruiil. 

Qaid  auiero  in  lalibos  proprie,  quid  eiiam  iroplce 

dlei  posait  aul  debeal»  prudens  ei  dillgens  leclor 

Iniefllgal.  Potest  eiiaro  sioiplicius  intelligl :  Susce- 

pit  hominoin,  id  esl  carnem  ei  animam,  ut  hac 

exposilione  divers»  hsBreses  pereellanior.  Quidam 

enim  dixeruni  Deum  tantum    humanam  animam 

aeeepisse,  aSii  vero  Untom  horoanam  carnem»  sed 

paocol  dobio,  qoi  loluro  homloem  fecit«  oi  totuni 

relicerei,  loium  soscepit.  Ideo  com  dixissel  Verbom 

suscepii  hominem. ne  qois  norolne  hominis  aodiio,     ^.  .  .         ....  ^.,.    .     ^  .„^,^;^  ^^,  v— i- 

^— .  1..      I.S..  ji.    .j  n  Chrislum  nihil,  qa:a  \n  principio  erat  Verbam.  » 

parlemuntomhoroinis«cciperei,addit:idesicariiemD._   ,„,^ .\  t^...vL:  /d.....  c« ...... 

el  aajmam ,  non  caroem  sine  anima,  nec  anlroaro  sine 


esset  nec  nos  eramos»  nec  ipse  mediator  Dei  ei 
hominum  bomo  Christos  Jesos.»  lum  Haimo :  cPa« 
ter  et  Filltis  et  Spiritos  sanctns  onos  esl  Deus  et 
Rex  omniom  saeculorum,  scilicei  praeteritorom,pne- 
sentium  et  futororom.  Homo  vero  assomptas  a 
Verbo  ex  eo  lempore  rex  esi  fotororom  ex  qoo 
assumptos  est  a  Verbo.  Naro  praeteritorom  saecolo- 
rnm  iion  fuit  rex  homo  ille  qnando  erat.»  ltem.Au- 
guslinus :  c  Chrtstus  naturaliier  elsi  forle  homo  est, 
recens  est»  Umen  esi  aeternus  Deas ,  si  est  homo 
recens,  est  horao  qui  non  semper  fuil.»  Iiem  Aogo- 
slinos  :  c  Ei  qoo  bomo  e^se  cmpit »  ex  illo  est 
Deus.»  Idem  :  i  Creavit  Virginem  creandus  ex  Vir- 
si  creandus,  nondum  erai.» 
fidei  suse  homo  qaicunqoe 
graiia  flt  Christianus,  sicut  gratia  homo  ille  ab  ini- 
1)0  faclus  esl  Christus.  Uomo  ille  non  ab  iniiio 
temporis,  non  ab  iniiio  mundi,  sed  ab  Iniiio  suo» 
hominls  scilicet,  factus  est  Chrislos.»  Ergo  bomo 
ilte  haboit  initiom  terrae,  qaare  hoino  ille  noo  aero- 
per  fuii. 

Car.  XIX.  Aueloriialee  guof  videntur  eonitarim. 
Aogustinos  super  Joannem  :  c  Qnomodo  de 
mundoperquem  factusest  mundus,  Deus  de  mundo 
post  monduin  factl  soot  quia  prius  mundus,  ei  slc 
homo  de  mundo ,  prius  aulem  Christus ,  deinde 
niundos,  qiioniam  anie  mundum  Christus»  ante 


carne ;  quia  sicat  ali  Aogosiinos  :  c  Factos  est  pro 
tiobis  verus  homo  ei  plenus,  in  eo  venis,  quia  ve- 
ran  liahei  humanam  naluram ;  io  eo  vero  plenus, 
qola  earnem  hnmanam  suscepit  el  rallonalem  anl- 
roam.»  Relinqultar  ergo  firmam  illud  eliam  indis* 
solabile  Cliriatom  ex  teropore  faclum  ei  crealum 
ease,aodeetlegitorqoodChrislassive  bomo  illo 
non  semper  foerit.' 

Uap.XVUI.  Aueioritatei  quibus  probalurquod  Ckri* 
itu$  non  fuit  umper. 

Saper  ilfam  psalroum  Exaudiat  u  Deu$  (P$al. 
«Ax)^i  legiMir  aactoriias  illa :  c  Dum  aii   Ixtabi- 


liem  Isidorus  :  c  Pauiiani  a  Paulo  Samosateiio 
exorii  sunt,  qui  dicunt  non  semper  fuisse  Chrlstttm, 
sl  a  Maria  suinpsisset  exordium.»  Alibietiam  le- 
giiur  :  c  Puer  illecreavit  steilas.»  Et  IpseChrislus: 
Ego  principium  qui  loquor  vobie  (ioaii.  viii). 
Solutionee. 

Harom  conirarietalum  siinilis  esl  solutio  acprae- 
cedentium  secundum  regulam  S.  Augustini,  ul  an- 
ctoritates  quae  dicunt  Christum  sive  hominem  il* 
ium  iion  semper  fuisse,  ad  personam  illam  seeon- 
dom  homanitalem  referantor ;  illae  vero  qosedicaDl 
semper  fuisse  de  eadem  pcrsona  secundum  divini- 
latem  acciplantor.  Potestqoe  dici  qood  aliqoando 
hoc  nomen  Christns  sive  per  honc  sermonem  hcraia 


fOgl  EULOGIUM  AD  ALEXANDRUM  Hf.  iMt 

ille  slgnificailur  persoM,  aliqnando  substanlia  sive  A  stantia  tauinana  facta  est  pefBOMi  diffni,  6t  ilc 
natura  ipsius  personae.  Quanilo  ergo  dlcitur  Ghri- 
stus  siTC  iiomo  ille  non  sempcr  Aiil,  substantia  illa 


sive  natura  supponitur,  quando  vero  dicilur  Chri- 
sius  sive  homo  ille  semper  fuit,  non  natura  lin- 
mana  vel  divina  sed  persona  subdilur.  Ad  e\pla- 
iiationem  eiiam  horum  verborum  Deus  est  homo  et 
homo  est  Deus,  Deus  est  Deus  et  homo,  bomo  est 
homo  et  Deus,  Deus  factus  est  homo,  el  honio  factos 
esl  Deus,  hujusmodi  consideratio  non  eril  inutilis , 
utrumque  eiiim  illorum  nominurn  Deus  et  homo 
aliqnando  personam,  aliquando  naturam  sive  sub- 
slantiam  significat.  Gum  ergo  dlcitur  Deus  est 
homo,  hoc  diciiur  quod  persona  divina  est  substan- 
tia  humana,  econverso  cum  diciiur  liomo  est  Deus, 


hoc  dicitur  quia.  substantia  bumana  est  persona  B  difiinitio. 


una  persona  est  duas  sttbstantf»,  et  du»  sabstaii- 
tiae  sunt  una  persona ;  alioquin  nee  Deut  flKlte 
est  homo  et  homo  Deos»  nec  onus  Gbrisfiis  «ai 
Dens  et  bomo;  quod  vero  !n  hac  disputttione  na- 
turam  el  sobstantiam  hidHtferenter  accipiimit, 
qoemqnam  movere  non  debet.  Boetlut  eniiii  eontra 
Euiycben  et  Nestorium  nttortm  qotdropnelltf 
de^cribit.  Prima  descrlptio  sie  tssignatur  ;  Nttora 
esi  earum  rerum,  quae  cnm  slnt,  qnoquo  modoln- 
tellecto  capi  possunt,  hanc  ait  omnes  res  inctudefe 
quae  snnt.  Secunda  sic  :  Natura  est  vel  quod  faeere 
vel  quod  pali  possit.  Habes ,  inqoit,  diilinitlonem 
ejus  significationis  naturae  qoa  tantom  tobtttAtfit 
copuiatur.  Qot  in  rt  sobsltnilts  qooqoe  redditt  ett 


divina.  Guin  vero  dicitur  Deus  est  Dens  et  homo, 
nni  personae  duae  natuvae  altribuuntur.  Simililer 
cum  dicitur  homo  est  homo  et  Deus,  eidem  personae 
c-edem  duae  natur«  altribnuntur.  fiem,  cum  dicitur 
Deus  faclus  est  homo,  hoc  dicitur  quod  persona*  di- 
▼ina  facta  est  sobstantia  liumana.  Gom  vero  dicitur 
homo  facius  est  Deus,  hoc  dicitur  quod  substantia 
humana  facta  sitpersona  divina.  Non  tainen  nego 
frequenter  his  locutionibus  unionem  sive  habitnm, 
sive  assumplionem  flgorate  signiflcarl.  Nunc  vero 
stqueslrata  paulisper  bnjusiDodi  flgura ,  proprios 
liceat  distinguere  Intellecius ;  quando  enim  factus 
est  homo  aot  subsian^t-t   sive  natnra  divina  factt 


Nam  si  nomen  nttnrae  substanliam  monstrt^, 
cum  naturam  descripsfmus,  substant)»  qooqoe  est 
assignata.  Descrlplio  teriia  proponitor  hoc  modo : 
Naturt  est  motus  principium  secundum  se,  non  per 
accidens.  Hic  vero,  ot  ipse  ail,  natiirae  nomen  re*- 
lictis  incorporeis  substantils  td  corporafes  usqoe 
conlnihitur,  ut  rorporeae  tantum  substanttae  nateram 
habere  videantor.  Quarta  etiam  subdltur:  Ntturt 
esl  untmquamque  rem  informans  spcdflca  dlfleren- 
lla.  Guin  loi  modis  dictiur  et  dlfBnlatornaiura,  lam 
Gatbolici  quam  Nestorios  seeoii<tuni  ultimam  difll 
nitionem  duas  in  Gbrisio  naluras  etse  constlioenint . 
Neque  enim  easdeni  dicont  in  Deom  alque  in  bomi^ 


est  substantia  sive  bumana  natora,  ant  persont  ^  nem  difl^ercntias  convenire.  Ecce,  tcste  Doetio,  th« 


divina  facta  esi  persona  qiiae  ipsa  prios  non  fiie- 
rti,  aul  natnrt  sive  iubstantia  divina  facia  est 
persona  bumana  quae  non  semper  fuerat,  ant  per- 
sont  divint  i^cit  est  ntlurt  tive  tobsltntia  Ihi- 
mana.  Similiter  qnando  homo  factus  est  Deus, 
tut  quaedam  persona  humtnt  ftctt  est  persoiit 
divint,  tut  ntturt  sive  subslantit  humana  factt 
est  substantit  divina,  aut  naiurt  sive  substantit 
humtot  facta  est  persona  divint.  Gum  ergo  impos- 
tibile  sit  otramqoe  istarom  nttortrom  sive  tlie- 
ram  ftctam  esse  tliam ,  hoc  enim  fieri  non  posset, 
sine  conversione  vel  confhsione  sobstantia^,  qnod 
esset  contrt  illud  Athanasii :  c  Unut  autem  non 
conversione  divinitatis  in  carneni,  sed  assumpiione 


quando  nomine  naturae  inteltigiiur  substtntit.  Ao  • 
gustinus  super  illum  locuni  pstimi:  Infixui  itm  in 
limo  profundi  et  non  ett  tubtfantia  (l^ia/.  Lxvtii). 
Subslanlia  inlelligilnr  id  quod  sumns  a  Deo:  naturst 
ipsae  snbstautiae  dicuntur,  ot  homo,  pecus,  terra, 
ccelum,  et  hujusmodl  omnia;  unde  et  in  Ifbro  Be 
Trinitate  formtm,  id  ett  ntturtm  humtntm,  diclt 
este  persontm  Fllii :  c  Formt,  inquit,  illt  sotcepii 
hominis  Filii  persona  est,  non  etiam  Patris.  i  Qut* 
propter  Ptter  iuvisibilis  unt  com  Filio  secom  inti- ' 
sibili,  eumdem  Filium  ▼isibilem  fficiendo,  eom  nii* 
sisse  dictus  est.  Ecoe  formam  sine  dubio  itt  tcee- 
pit,  tcsi  diceret  nttortm;  onde  idein  In  libro  Be 
fide  td  Petrum.*:  c  Gom  de  GhriSto  tudit  qoit  in 


numtnitttis  In  Deo,  unos  omnino  non  confusione  D  formt  Del  ertt,  oportet  te  tgnotcere  flrmittimeqne 


snbstantlae,  sed  unitate  personts.»  Gom  etitm  iin- 
possibile  sit  persontm  divinam  et  personam  hu-  ' 
mtnam  vel  alteram  earum  esse  aliam,  hoc  enim 
nutlatenus  fieri  posset,  nlsi  permisiione  quadtm 
otraqoe  in  alteram  transiret ,  et  altert  pars 
esse  desineret.  Guin  etiam  haec  imposstbilit  sint 
quod  natura  divina  in  Ghristo  facta  sit  aliqut  per- 
sont,  et  quod  illa  persont  facta  tlt  ntturt  dlvina , 
hoc  autem  fleri  non  posset  qoln  Ghrislos  onos  et 
aliot  esset  contrt  illud  Atbantsti  :  Gom  sit  Deos 
et  homo,  non  duo  ttmen  ,  ted  tnus  ett  Glrristus. 
Gom  hiec,  inqutm,  omnit  Impotsibilit  tint,  hcc 
doo  verae  et  <;atbollcae  Odei  reiinqoontor,  qood 
persont  divlnt  factt.  esl  nttort  bomttta,  ttve  tnb- 


tenere  Inillo  formienomine  nttiirtiem  plenilodinem 
debere  intenigi.  In  lormt  igiiur  Dei  erttt  de  qu» 
nttus  erat.  >  Idem,  non  tliod  foit  tlit  Dei  tomml 
exinanitio,  nisi  forms  servilit,  id  eet  ntioriB  IM* 
nitnae  susceptio.  Utrtque  ergo  in  Ghristo  estfbrmt^ 
quit  otraque  natort  ct  plent  est  in  Ghristo  sobtinn- 
tia  divint  et  homtnt.  Et  hlc  pro  eodem  tccepit 
formtm  et  nttnrtm  slve  snbsttntitm.  Hiltrios  qoo- 
qoe  in  libro  Ih  TrinitaU  tii:  c  Vere  in  formt  non 
tKt  inielligenlit  est  qntm  in  Del  monere  ntiurt* 
Quod  totem  Gbristos  tit  divint  nttmrt,  neme  ct- 
tholicos  negtt.  >  Qood  toteni  tit  ntlort  huattnt» 
.  pnemittit  el  tlils  tuctoriuiibot  mullis  cumprobt- 
tor;  qutre  Clirlttut  ett  dn»  nttone,  qoit  etl  ^ 


MI3  JOANNIS  CCttlNUBIENSIS  EULOGIUM  AD  ALEXANDRUM  IH.  108i 

•ubtlaiilifla;  el  esi  duaBtm  luuirarum»  quia  duaa  A  natura  vel  substantia  quae  assuropla  esl  iDlelligenda 


Itabei,  aeeanduro  Boetiuro,  specificas  sive  sulMiao- 
liales  diflerenlias,  diviniutem  ei  bumaniutem;  et 
quacBecuodoro  ualararo  semper  a  se  iiivicem  tonge 

.  dilTerunl,  ei  eonlra  naturam  in  unitatem  personae 
inseparabtliter  eonveniunt*  Utrum  autem  proprie 
▼ei  improprie  Boelius  speeiOcas  diiTereniias  dixerii 
supra  diximus.  illud  eiiam  quod  ait  Boetius»  neque 

.  easdem  in  Deum  ei  bominem  differenlias  convenire, 
si  uiroqoe  nomioe  Doi  sciiicel  el  bominis  persona 
aignidcetur,  siare  non  poiesl.  Omnia  enim  quae  coti- 
vcDiuQl  Ghrislo,  convenionl  personae  Dei  et  ho- 
iniuis.  Una  enim  el  eadem  esl  persona  Dei  et  homi- 
nist  qu»  a  seipsa  non  diifert;  sed  bis  nominibns 

.  diim  subsuiiti»  bic  signiflcantur,  quibus  eaedein 


fore  nemini  sapienlum  ambigere  iicei* 
Opinionei  hcBreticorum» 
Non  limenl  condiscipiiil  mei»  sed  limeo  ego  ne 
anatbema  islud  involvsl :  c  Si  quis  diierit  atqiie 
credideril,  i  elc.«  quia  non  dicunl  nec  credunt  ^li- 
quem  bominem  a  Filio  Dei  assumptum  fuisse.  H»iie 
vero  dislinciionem  geminae  significaiionis  slve  acc* 
ptionis  uiriusque  horum  noininum  Deus  et  bomo, 
liaereticos  omnes  aul  omniiio  latuisse  aut  in  errohs 
sui  periculo  sobterfugisse  non  dubilo,  qui  vel  duas 
personas  vei^unam  solam  fsubsiantiam  sive  naiu- 
ram  Cbristum  esse  dogmaiizaverunt;  ui  Nestorius, 
qui  Cbristuiii  confiiens  Deum  esse  et  hominem,  bis 
duobus  noroinibus  duas  in  Ckristo  personas  inielli- 


differeniiae  non  eonveniunt.  Alii  vero,  sicui  jam  ^  gendas  esse  putavit.  Euiycbes  vero  Deum  fdcluni 


diximua»  el  ilerare  non  piget,  uirumque  nomen 
personam  non  naluram  significau  ut  cum  dicitur 
Deus  passos  esl  el  similia»  iiihil  de  diviniiate  dici- 
lur»  sed  de  divioa  persona^.  Et  cum  dicitur;  homo 
aeipsum  susciuvil  ei  similia,  nihil  humanitati  allri- 

.  iNiiiur,  sed  persooae  bominis,  scilicei  Christi,  quae 
BOD  esl  aiia  persona  quam  Dei ;  una  esi  enim  per- 
sona  Dei  el  bomiois,  iicet  uoa  ei  alia  natura.  Si 

.  qui  miranlorquod  dnplicem  hujusmodi  signiflcaiio- 
nem  in  bis  nominibos  babere  contendinius,  quid  in 
bis  dicent:  Deos  genuit»  Deus  genitus  est,  Deus 
procedit,  sive  processit?  Nonne  iii  singulis  de  per- 
sona  servi  eslTNonne  de  sobstanlia?  Sed  lamen 
bae  Ires  proprieutes  his  Iribos  verbis  personis  tan-  q 
tum  altribuunlur,  ut  quidain  ex  iila  auctoritate 
ioannis  Damasceni  conjiciunl:  Non  differunt  ab  in- 
viccm  byposUses  secundom  cbaracteristica  idio- 
roau,  id  esi  deurroinalivas  proprielaies.  Characie- 
risiiea  vero,  id  esi  deierminaiiva  sunt»  id  est  iiy- 
posuses  deierminanl.  Hic  lamen  non  dicitur  quia 
bae  proprieuies  divioae  naiune  non  conveniant, 
sed  boc  polios  quod  non  naiuram  a  seipsa,  sed 
personas  ab  invicem  disiinguant;  banc  auU:m  qux- 
aiionem  utrum  uoa  subsuntia  sive  naiura  geiiult 

.  el  geiiita  sll  ei  procedat,  perplexam  non  credit 

.  quisquis  cxislimal  quod  non  uiius  el  idem  Deos 
genuit  elgenilus  esi  ei  procedit;  vei  qoi  c  contrario 
seoiii quod  una  res el  eadem  et  gignens  est in  Paire, 


bominem  confitens,  iu  una  persona  mancre  duas 
naluras  non  credidil,  id  Talso  arbilralus,  quod  si  in 
Christo  essent  duai  raiioiiales  naturae,  Jii»  oeces- 
sario  essent  personae;  quororo  miseram  sluliiiiam, 
stultum  et  miseruro  est  tol  greges  scbolarium,  bis 
lemporibus,  in  bac  UnU  luce  ei  gloria  Chrisciauae 
fidei,  sive  magistrorum  amore,  sive  qiialibet  alis 
causa  blandienie,  pertinaciier  imiuri.  Me  vero  non 
metuo  vel  ingraliludinis  vel  levitalis  daronari,  u  quae 
junior  accepi  vel  tradidi,  nunc  umeu  seuior  et  sa- 
nior  graviori  el  sauiori  judicio  immuiaverim.  Non 
est  hoc  culpa  ievitaiis,  nisi  leves  judicandi  suol 
omnes  peccalores  qui  vel  sero  poenilent;  non  ingra- 
tiiudinis,  nisi  haec  gratia  debealur  magislris,  ui 
eoruni  sequamur  errores;  cum  unus  sii  magisier 
nosier  qui  in  coelis  esl,  contra  qoem  quidquamseo- 
lire  vel  cuiquam  consenlire  non  licel. 

Cap.  XX.  Caneluiio  ex  prtemiuii  puB  in  exonftopro- 
poeiia  iunl^ 

Quoniam  iUque  quae  in  exordio  proposiumQs» 
prout  capiebanl  breviias  operis  ei  parvius  opifids, 
auctoriutibus  ei  raiiouibus  roborau  sunl,  sanclos 
Patres  et  Instituios  fidei  seqoens  andeo  dicere,  cre- 
dere  et  confiuri  quod  Cbrisius  esl  aliquis  bomo  et 
oiique  sanclissimus  el  beatissimusboroiooro;  ei  quod 
Cbristussecundum  bumaniuietn  esi  aliquid,et  ulique 
verus  houio,  aninuilis  verum  corpus,  iialura,  subsUn- 
tia.uuuin  tolum.Etquod  ipsesecundum  alteramnaiiu 


el  geniu  in  Filio»  el  procedens  in  Spiriiu  sancto.  D  ramincreatusel  creator;  secundum  alteram  eicrea- 


.  Sed  de  bis  alias  dispuiabiuir,  nunc  ad  propositum 
reverumur.  Quid  etiam  de  eis  diceni,  Deus  est 
uQoa,  Deus  esl  Irinos,  Deos  esl  Trinius,  Deus  esl 
Paur  61  Filios  ei  Spiriius  sancios?  Noone  de  sub- 
auniia  sermd  esi?Nonne  de  personis  sive  persona? 

.  Aoiiaoleiiamunde  magis  mirari  possoul.  Augusti- 
Qus  in  Espoiiiions  iymboti  ail:  c  Si  quis  dixeril 
4iqoe  eredideril  hominem  Jesom  Christuiii  a  Fiiio 
M  assiimpluui  oon  fuisse,  anatbeina  sil.  i  Hicsine 
dubio  bomo  Jesui  Cbrisius  ooii  pro  persooa  acci- 
piior,  sed  pro  subsianiia.  Alibi  vero  personam 
poiius  signiNeat,  ui  eom  dicilor  homo  Jesus  aequa* 
lis  est  Deo  ei  coaeternus  Patri,  el  creavil  omiiia»  et 
aimiba.  Haee  de  pcrsona  Quain  assinDpsily  ooq  de* 


tus  ei  creatura.  Non  Uuium  dico  simpiidier  Filius 
Dei  est  creatura,  vel  eliam  Christtisest  crealura,  sed 
bocadditosecundum  bumanilaiem,  sicul  ailAposto- 
liis :  Qui  factuieit  ex  iemine  David  eecundumeamem 
(/<om.  t),  uiide  Augusiinus:  c  Hoc  dicit  Aposioloa 
ne  putelur  homo  tanium.  Dicendo  namque  eom  fa- 
ctum  secundom  carneni,  !9quIi  esse  alteram  naln- 
ram  secundum  quam  esl  iuractUb,  sciliceldivinam.  i 
Ubl  occurrilur  impieUti  baereiicorum,  qui  obtnso 
corde  boc  capitnlum  inielligenlcs,  Cbrislum  laQiuni 
bomibem  esse  aceipiQni,  diviniuiem  vero  io  eo 
uon  inteiligunl.  Addendo  enim  secundum  camem, 
servando  diviniuii  suam  digniutem,  qoa  Chrisuis 
Verbum  Dei  Patris  esl,  per  qnod  facu  sonl  omnia  ; 


I0S5  GUICHARDUB  LUGMIN.  ARCimCP.  -  NXmTIA.  ;M|Kt 

non  tn\m  est  htUn  ttcaBdom  id  quod  Terbam  Dej  A  <iai  creatus  esit  Deas  qii  soseilivil  •st  konM  <|vi 

est.ideoqueApostoluscumr8ctumdiceretCbristam,  susciutus  est,  ict  cbriacavit  et  el«rilleslas  esi« 

addldit  tiemndum  eamm,  ut  secundum  YerlNim  Eadem  eiiam  auctoritale  vestra,  quam  nuUi  Immhi- 

quod  esi  f  ilius  Dei  noa  faetom  a  Deo»  sed  namm  nom  contemnere  licet  omnes  inTiolabllis  pracepti 

essa  monstraret.  necessliatem  sive  spontanei,  sive  JBvlii  sasciptamiiSy 

Cum  d€  Ckriito  agituu  diitingueudum  nt  quidde  eo  nf  simul  et  simiiiler  confiieamnr  et  conira  Enty- 

9iieeundumquiddicatHr.  ^I,^„  ^„3,^  personam  Cbrisii  duaH  esse  snbsiaii- 

Quolfes  auiem  verba  sanciorum  vel  ipsius  Domiui  ^.^g^  ^^  ^„^^^  Neslorium  duas  subsiantias 


bujusmodi    dctcrminaiiones    non  habenl,  ui  est     personam,  ei  contra  Appellem  et  Manich««m  L 

illud:  Paler  majer  me  eet  (Joan.  xiv),  Sptrtittt  Do^  „^,„  j„  fartiasia  hominem  apparuisse,  sed  vere  et 

ffiiiti  iuper  me  (iMc.  iii).  Ab  initio  tt  anie  yscula  essentialiier  hominem  exsiittsse,  ei  eonlra  AppoUi- 

ctenta  enm  (Eccli.  xxiv),  Ego  Deui  creavi  eum  Iha.  ^^^  „^„  g^^lu^  corpws.  sed  corpos  et  aBlmau 

XLV),  Minuiiti  eum  paulo  minue  ab  angelii  (Pwi.  g|,„„,  jsgnmpsisse,  in  quibus  ei  ex  quibus  perrecUit 

VIII),  ei  similia ;  lonc  recurrcndum  est  ad  pKBmis-  |,^„,o  dignosciiur,  et  contra  Aligios  Christum  mvn 

sam  AugttsUni  auctoritaiem,  qua  mooemur  distin-  „^<^  homiiiem  esse,  sed  homiiiem  qui  ex  temporo 
guere  eumde  Chrislo  agltur,  qoid  deeo  et  secundum  b  coepil,  et  Yerbum  quod  erat  in  princtpio,  ot  eootra 

quid  dicatnr.  Ut  ergo  sieut  a  principio,  iu  et  in  pan,i„08  Cbristuro  Dei  Filiom  semper  foisse,  noa 

tine  bujus  Eulogii  quod  de  paoperie  moa  graiiae  g  ifjiria  gumpsisse  inilioro,  qoia  idem  ipse  et  se- 

vesiras  destinavi ,  licet  sim  novissimus  in  Ecclesia,  cundum  diviHiiatem   creator  fuil  aiito  creaodani 

lotius  Eoclesitt  principem  sed  Patrem,  jodlcem  sed  virgi„eni.  Hae  el  his  eonsentanea  qoaeiibet  catbo- 

pastorem  aikquor.  Iloc  esl  desiderium  meom,  b»c  ij^a  sunt;  et  cisi  credantur  in  Ecclesia,  non  moneri 

est  petitio  mea,  ut,  skut  Romani  pontiOcatus  apl-  lanium,  sed  juberi  eiiam  possuni.  Credore.naiHqoe 

cem  decet,  generali  decreto  et  in  perpeluum  vaii-  „ecesse  est  qnas  nisi  quisque  fldeliter  firmiterquo 

tuni  subliinilas  veslra  prateipiat  omnes  nos  in  unum  credidcrit,  salvus  esse  non  poterit. 

de  homloe  assumpto  certa  sapere.  Et  boc  amplios  ^^^  ^^^^^^^.^  ^^,  .^^^^^            .^  ^^        ^^,^^.^ 

de  assumpttone  hoiuinis  qoam  de  assompiione  ve-  tntemio  pleniui  guam  proeetMo  declaratur.  Expli- 

siis  sentire :  quod  Deus  qui  assumpsil,  est  homo  cit  feliciter. 
qui  assumpitts  esi,  sicut  Deus  qui  creavit  est  homo 


JOANNIS  CORNUBIENSIS 

LIBELLUS 

DE  CANONE  MYSTICl  LIBAiaNIS  ET  EJUS  ORDIN^SUS. 
(Vide  Fatroldgim  tom*  CLXXVlIt  col.  id5,  inter  Append.  ad  Opera  llugoais  Victorioi.) 

AHIIO  OOUINI  «CLXXl 

GUICHARDUS 

LUGDUNENSIS  ARCHIEPISCOPUS 
NOTITIA 

{Gailia  Chfuttana^  nov.  cdit.,  tom.  IV,  col.  126) 


Gafehardus,qnletWicsrdusetVieardusnuncupa-c  elcclus  Lugdunensis  arehiepiscopos  adwnm  DfO- 
tiir,  fuitprimum  ofdinisCisterciensismonachus,  lum  gonem,  et  qoidem  Jam  anno  1164,  si  Drogonis  ip- 
abbasPoniiuiacensis,  ubiS.TbomamCaotuariensem  sios,  el  canonicorum  Liigdunensium  epistolae  ad 
archiepiscopum  susceplt,  habitu  Induit  monastico,  Lndovicum  regem  adhibeuda  fides.  Imo  in  mono- 
ct  intima  cum  eo  amicitia  conjunctus  esi.  Demom     menlis  ad  bistor.  Burgund.   a   Perardo  collectis 


IM7 


(pAf.  ItS)  kaBedHiria  referlar 
mu  Homlni  miHesimo  eentesimo  qiiim|otgetlmo 
.  oMMeeretimi  esi  siitofe  In  crypti*^.  Siepliaei 
Goichmrdo  Legdoneiwi  ftrcblepiseope. 
Bodem  dio  Idoe  Sepiemliris  cooieerelum  eel  ce»- 
meferiam  ab  eodem  ai«hiepiiCopo,  •  elc.  Yerem 
Id  suire  nequil;  nondiim  enim  viaro  uni?erHe  carnis 
infrcssns  ftieral  Heraclius;  crraYil  erfo  aul  in 
MmiM  arcbtepiscopl,  aut  quod  raciiius  esl  in  lem- 
pori»  nola,  et  pro  I460  male  legit  1159.  Yidetoris 
»IN|uandio  cnm  Drogone  colluctatus  fuisse ;  uier- 
que  arebiepiscopi  nomen  assompsisse,  et  ut  poierai 
mofifai  obiisse ;  ac  demnm  Ticisse  Guichardus , 
hrrito  deciarala  Drogonis  eiectione,  ei  qoidem  non 
I  vico.  Nec  sane  mlrum,  cum  tandem  In  Gui- 


GIHCHAIimiS  LUGDDN.  ARCIIIEP. 
c  Auno  ab  incar-  A  limiialio  oremi  Porianna* 


»  81  aomw  U7I  cec 
Goiehordl  sepUmus  Iniilan»  4146^  Noe  ab  hoe  eal- 
eolo  longe  abesl  aotiqousSaneii  Marlaiii  ■M>nacftast 
qin  apod  NicolanmCamosMm,  refefeoie  SoToriio, 
asserit  Guicbardum  anno  1166  In  Lugdmieiisem 
archiepiscopom  assumptom  fnisse ;  uit  doc  Gui- 
chenon,  qui  eodem  snno  ilhid  con8lgnat,/if]rsl.  Brest. 
IT  part.,  licet  sccundn  parle  dieat  circa  aoMm 
ii65  enm  pr»entem  fhisse  donationi  Siephani  II 
deTlllars  fact»  Utrredo-prifflo  Cassaoiae  abbati, 
qood  tamen  DicHe  conclliari  polest.  Ito  qooqoe 
^giditis,  his  Terbis :  V^Amro  4465  Gaichnrdns  ab- 
has  Pontfgniacensts  ftt  archieptscopos  Lugdonen* 
sis.  I  Consentit  Chronicon  Antissiodorense,  qnoJ 
refen  lilraeus.  Ejus  tamen  {niiiom  hienftlo  sorius 


chardum  omnium  vola  consplrarini,  leste  8.  Thoma  "  assignat  Paier  Menestrler,  anno  scmeet  1167»  qoe 


OanlMrionsi,  qoi  aaseril  eom  eammum  awHiU 
dert  €i  papmH  in  arekiepltef^m  fmi$$e  premelom, 
qoodqM  illi  faTcrenl,  ei,  ut  videtor,  causas  »qoi- 
us,  el  magoaium  lafor;  de  causm  »quiute,ex 
papa  deftniiione ,  et  ex  cTenlu  prMomendum  : 
magnaium  favorem  domonslranl  S.  Thoma,  et 
abhatis  auniacensis  littens  In  ejus  gratiam  con- 
acrlptc,  imo  el  Ludovici  regis ,  ut  videre  est  In 
episioki  Uumberti  Belli  jocen&is  (1),  in  qua  sic  re- 
gem  alloquitur :  <  Prmceptis  vestris  obedire  folen- 
tes,  petitiouein  Tcstraro  facum  de  domino  Logdu- 
iiensi  arcbicpiscopo,  ut  debitani  obedientiam  ac 
rcTerentiam  exhlbearons,  otdecet,  lctl  roclpirous: 


nullus  videtur  fuisse  Lugduni  archiepisoopos ,  si* 
qnidem  mense  Oetohrl  coram  arehiopioeopo  Ta- 
renlasiensi  do  archieplsoopalos  Lugdatt.  ot  comi- 
lom  Forensium  Jorlbos  tnmsigiior,  fai  eaqM  tnno- 
actioM  nominantur  Guigo  eomes,  ot  piorimi  e 
capitolo;  altom  fero  obiquo  de  aniisliio  aileaiiom, 
quod,  nlsi  sedo  facaiKe,  aul  Modom  admiaao  epi- 
acopo,  fieri  noqMquam  poUlt.  Certe  Jmmco  Sa- 
ri^berieneis  episula  tt5,scripia  m.  il67,  aefihil 
eom  conlradictioMm  passom  et  ab  ingresM  civiu- 
lis  utoMennio  exelosom  fuisse;  sed  landoai  bec 
ipso  sMo  <  Eeclesl jm  ei  d? lutem  soam  com  ho» 
Mre  01  lAiitia  oouiiom  lecepisso  in  leslo  B.  Mar* 


Mndum  tamen  eum  vidimus*  nondum  lerram  nos-  q  tini.  i 


trani  iiitravit ;  veruin  in  brevi  cnm  eo  coUoquia 
habituri,  voluniati  suas  sati&faclemus.  i  Denique  ab 
ipso  Romano  p6utifice  inauguratus  esl,  utex  epis- 
lola  S.  Thomai  jam  laudata  disclmus :  c  Piddis 
Tester  abbas  Pontiniacensis  promolos  est  communi 
aHsensu  clerl  et  populi  in  arcbiepiscopum  Lugdu- 
iieiisis  Ecclesiae,  coosecralosqoe  a  domino  papn 
die  Dominlca  anU  instans  festum  B.  Laurentii  apud 
Monteropessiilanum.  De  quo  profeclo  confiJinius... 
unquam  de  carissimo  amico  nostro,  quia  ipsetam 
pro  amore  vestro,  tum  pro  nostro  seinper  quoad 
viieriifiddis  Tobis  erit,  civiutemque  suam  ei  par- 
les  illas,  sicttl  Justuro  est,  vobis  el  regno  vestro 
pro  virlbus  sulJicieL  i  Quo  vero  anno  sacra  fuerit 


MeinoreUir  anno  1168  In  charia  concordise  do 
deciinis  ecclesiae  de  Ghaluas  Inter  Hugonem  Insu- 
1»  Barbar»  abbatero ,  et  cognomlncro  BonasTallis 
archimandriUro  (i).  <  Hoc  factom  esl,  inquil,  anno 
1168...  charum  iaum  dttpliciter  scripum  alpha- 
beti  per  medium  divisl  certiorem  reddii  Inlorposi-* 
llo  :  simul  f  OMrabilia  G.  Lttgdoaeoaia  arcbiepi- 
scopi,  ejusdem  locl  capltuU...  sigtllts  roboraiom.  • 
Conventionem  quoque  et  concordiam  InUr  abba- 
lem  Saoctl  Maninl  Eduensis  el  ecclesiam  do  Foo- 
leneiis  feclt  cuin  Henrlco  Ednensi  episcopo  (5),  et 
Mtigone  Burgundis  duco,  anno  1169*  Nec  qoem- 
quam  moveat  qood  m  hoc  instruroento  pro  Goi- 
chardo  legatur  GuUUrmue  :  error  is  est  aut  typo- 


unctione  ddibiUua,  quove  ejus  pontificatua  initium  ^  graphi,  aut  exscrlptoris,  ut  palam  est  ex  aequMti 

sit  illiganduro,  ooo  iu  faeilo  esl  definifc.  Aiinum 

1165  assignant  Sever.  et  alil,  turo  quod  boc  anno 

io  eo  urbe  coinmoratus  fueril  Alexander,  tuin  qufai 

In  dipiomaU   Constanila»  Carthosianae  a  Severtio 

retolo  (cap.  85,  |  i)  haec  legunUr:  <  Regnante  D, 

N.  J.  Christo,  anno  ab  Incariiatione  cjus  inillesimo 

centesimo  sepluagesinio  primo,  D.  Alexandri  PP.UI 

episcopaiusdecimo  Urtio;  D.  Guichardi  Liigdunen- 

sis  arcbieplscopi  septimo,  indict.  ▼,  sexto  Idus  Mo- 

vembr.  per  maodolom  ejusdein  Rmoani  pontificis  ob 

Ipso  archiepiacopo  S.  IL  EL  iegaU  •  ffCMvaU  osl. 


(I)  Hi9t.  Ffanc,  1.  IT,  p.  666. 
li)  Rud.  ]n$uia  Barfraro?,  pag.  III. 


cbarta  abbatis  Fontenelensis,  oamdem  conoordiara 
referentis  el  confirmantls,  In  ea  enim  Guicbardus 
nominatur.  c  Factuin  esl  in  capitolo  S.  Martinl 
per  manom  Guichardi  archieptacopi,  aposiolicm 
sedis  legatl,  >  etc. 

Anno  1170,  dato  diplomate  significat  Stepbanum 
de  Viiiars  phira  doiiaase  abbatiae  Cassaniae.  Eodem 
auno  Burgundiae  ducem  in  capilolum  generale  Cir- 
Urclense  introdudt,  in  quo  socius  et  precum  par- 
ticepa  admitlitttr  ei  priviiegiom  Uiis  ipM  coneedil. 
Pocom  01  eoncordiam  procuravit  oodem  oam  loier 

(3)  Perard,  pag.  369. 


NOTITIA. 


1000 


Bugoneui  Burgiittdlae  ducem  el  canonicos  Lingo- )^  1179.  Idem  «  Goichardus  Dei  graila  Lugduiu  ar- 


iienses.  Anno  sequenii,  jussu  Alexandri  papae ,  li- 
mitationem  ereuii  Porlanim  renovavit :  diploma 
referi  Severi.  cujiis  iniiium  supra  exscripsimus. 
Eodein  anno  dala  cliarla  nolum  facil  Pliilippum 
aU)atem  S.  Begnini  concessisse  ecolesiae  Cisterc. 
domum  qu»  dicitur /^ucmof,  etc.  Noiat  Johannes 
Dluglossus,  lib.  V  Hitior.  PolonkaSt  pag.  462,  Wal  • 
terum  Wraiislaudensem  episcopum,  qui  annol171 
e  vivis  excessit,  Lugdun.  prim»  Gatliartim  Eccle- 
siae  cseremonias,  ordinem,  et  cantum  in  Ecclesiaui 
suam  introtluxlsse. 

Percelebri«estanniis  inSconcordia  inita  inter 
Guicbardiim  ac  Lugdunensem  Erclesiam,  et  Gui« 
dbnem  Foresil  comitem.  Vidimus  hnnc  coniendisse 


cbleplscopQS»  aposiolicx  sedis  legaius  noium  fieri 
vult,  quod  Uldriciis  de  ViHiiriis  Lugdunensis  deca- 
nus  dedit  per  roanum  suam...  fratribiis  de  Cbas- 
sania  usum  pascuorum  per  tolam  terrani  suam  Me- 
ria,  et  per  terram  quae  appellaiur  Brcssia..  Factum 
iu  camera  Cistercii.  >  Haec  qiiidem  concessio  est 
sine  die  et  consule  (4) ;  c ollaiis  lainen  temporibus 
quibus  Guicbardus  sedere  coepit,  ut  et  Petnis  Ta- 
rentas.  c  ad  cujus  preces  haec  donaiio  facia  est,  i 
et  Utfredns  cui  facia  est,  illani  scriptam  fuisse  an. 
1174,  1175,  aut  sequenli  asserit  l).  Guichenon. 
Exstal  aliud  in^lrumentum  in  Uistoria  abbatia 
Trenorciemii  (5)»  qua  Guichardus  Lcbaldo  abbaii 
iterum  concedit  ecclesiam  de  Moncellis  novo  censu 


de  comitatu  Lugdunensi,  nec  donationlbus  factis     retentOt  sed  sine  ulla  temporis  noia.  Plarima  bona 


ant  conftrmaiis  ab  iroperaioribus  cessisse,  jura  de 
facto  Lngduni  habuisse  et  exercuisse;  hincqne 
ortas  lites  gravissimas,  bello  divcxatam  Ecclesiam, 
fugatos  episcopum  et  canonicos  ,  expilatam  urbem. 
At  tandem  sludio,  pietaie ,  ac  munificentia  Gui- 
chardi  pax  redintegrata  est ;  comilis  jura,  quaecun- 
qtie  landem  illa  fuissent,  ciim  pluribus  castris  qnae 
in  coroiiatu  Forensi  tencbat  ecclesia  ,  redempta 
fuere,  additis  insuper  mille  et  centum  marcis  ar- 
genti. «  Quam  transaclionem ,  inquit  Alexander 
papa  iii  diplomate.  sicut  de  coromuni  assensu  par- 
tiumfactam,  ralam  habemus  et  firmam,  eamqne 
auctoritate  apostolica    confirmantes ,    praesentis 


moventia  el  non  moventia  suae  Ecclesiae  concessit 
quae  Severtius  enumerat.  Obiit  anno  circiter  1180« 
18  Julii,  quo  die  celebratur  ejus  memoria  in  Cis« 
tercienSi  Menologio.  Aliis  consut  obilsse  14  Junii 
ut  fert  Martyrologium  Poniiniacense.  Jussit  corput 
suum  sepeliri  ante  majus  altare  castri  Retortorii 
{Riotier)  ad  Ararim  fluviam  sili,  quod  Ecclesiae  sux 
acquisierat  a  Johanne  Brennensi  Maiisconiscomite, 
prelio  sexdecim  millium  librarum  argenti :  at  tanlo 
ardore  illud  ut  suuni  reclamarunt  Poniiuiacenses, 
ut  tandem  obtlnuerint,  et  anie  pnecipuam  coBiiobii 
arara  terrae  mandaveriut  a  latere  episiolae,  cum 
brevi  hoc  epitaphio :  Hic  jacei  dominus  Guieardue^ 


scripti  patrocinio  commnnimos.  »  Transactionem  ^.  orchiepiscopui  Lttgdunentis  ^  secundus  abbae  hujue 
et  buUam  refert  Paradin.  ei  post  eum  P.  Menestrier,     mona$Urii* 


qui  contendit  hac  concordia  Logduiiensis  Ecclesiae 
canonicos,  Liigduuicomiles  evasisse,  iisdem  juri- 
bus,  titntis,ei  praerogavitis  quibus  hanc  dignitatem 
habnerant  Foresii  comiies;  c  eam  quippe,  inquit, 
acquirunt  datis  in  compensalionem  pluribns  praj- 
diis  et  non  modica  argeuii  summa.  >  Bernardus  Sa- 
viniacensis  abbas  nonnulla  adquisivit  apnd  Arbra- 
villam  a  Petro  des  Estolz,  uti  narrant  ipsius 
acquisitionis  litierae  scripiae  •  apud  S.  Leodegariom, 
regnante  Ludovico  rege  Francorum.  Anno  ab  In- 
carnat.  Dom.  millesimo  centesimo  septuagesiino 
lertio,  residente  Lugduni  Guicbardo  arcbiepiscopo, 
apostolicae  sedis  legaio.  > 


Chrysostorous  Henriquez  in  Faeciculo  eanciorum 
crdinie  Ciitercieneit  refert  Henricum  Aibauenseui 
sedis  apostolicae  iegatom  c  duos  archiepiscopos , 
Lugdunensem  scilicet  el  Narbonensein ,  quia  Inu- 
liles  et  reprehensibiies  esse  videbantur  in  spiritu 
vebementi  velociter  deposuisse  anuollSl.  >  Quod 
dilficillimum  est  cum  earumdem  Ecclesianim  Jiisto^ 
riis  conciliare;  siquidem  nec  Guichardo,  nec  Joanni 
a  Bellis-manibus  convenire  potest»  qui  soli  taroen 
pedum  illis  temporibus  tenuisse  memorantur.  Con- 
jicit  Manriquez  in  AnnaL  Citlerjs. ,  ad  an.  1182, 
cap.  %  n.  5,  Guichardum  inter  et  Joannem  mediasse 
alium  in  sede  Lugd.  qui  ab  Henrico  legaio  deposi- 


Praesens  fuit  ecclesiae  Claraevallensis  dedicationi  D  ius  fuerit,  quique  et  quod  indignus,  ei  quod  brevis 


anno  1174«  luierfuit  Albigensi  synodo  adversus 
bxreiicos  ab  ea  urbe  nuncupatos,  Oliverium  erraii- 
tlum  caput  confutavit,  eamque  contra  iltos  an.  1176 
pronuniiavit  senientiam,  quam  refert  Baronius,  qui 
in  hoc  erravit,  quod  Gilleberium  eom  vocaverit, 
non  Guichardum.  Errasse  porro  constat,  tum  ex  eo 
quod  nullum  bujus  nominis  exhibcaiii  praesulum 
calalogi,  aliave  antiqua  roonumenia;  tum  etiam 
quia  anie  et  post  bunc  annum  pedum  tenuit  Gui- 
cbardus,  qui  an.  1178  sancti  Bernardi  corpus  e 
terra  levavit,  ac  poputi  venerationi  exposuit,  et 
abbatialem  Bellae-villae  basillcam  consecravit  anno 

(4)  Bibi.  Sebut.  piig.  350. 
Patrol.  CXCIX* 


lemporis  poniifex,  nequaquam  inter  alios  memo- 
relur,  ei  in  deposiii  locum  subrogatum  fuiase 
Joannem.  Baluzius  vero  in  schedis  quae  Lugdun. 
prsesules  spectant,  puiat  eum  qui  prinius  id  asse- 
ruit,  ad  llenrici  legati  tempora  transtulisse  histo- 
riam  superioris  sasculi,  et  quae  per  errorem  de 
Lugdunensi  archiepiscopo  dixit,  referenda  esse  ad 
Arelatensem ;  porro  constare  Arelaiensem  et  Nar- 
bonensem  arcbiepiscopos  excomrounicalos  etdepo- 
siios  fuisse  an.  1080,  in  syuodo  quain  Aveuiono 
ceiebrarunt  Hugo  Dieusis  oi  Ainatus  Oleroiiensis, 
aedis  apoatoUca^  legaii.  Erant  porro  iili  praesulcs 


(5)  Inttrum.  pag.  45L 


3& 


IMI  GUICHARDI  LUGDUN.  ARCIIIEP.  409) 

Petros  Narbonensis  et  AchardusArelalensis.  Fite- A  conjer.iari  possei  non  duos  ab  lleorico,  seil  unum 


riensis  in  suis  ad  Exordinm  magnum  iiolis ,  lib.  n, 
ctp.  51,  hoc  Henrici  faclum  referl  adnnnuni  1188, 
quo  a  Cleinenie  papa  lil  inlssus  esi  in  Gallias.  Quod 
•i  ▼eruin  esi,  non  de  alio  quain  de  Joanne  qui  se- 
qoitur  inielligi  polesl,  qui  cuin  eodem  anno  et 
Ifarbonensis  ei  Lugdunensis  aniisles  fuerit  elecius. 


tanlum  de  sede  dejeciiim«qui  quoil  utrique  Ecclestx 
praeruissel,  ex  ulraque  eiiam  cognominalus  fueriu 
Veruin  h«c  ad  libilum  efficta  nollo  fundamenle 
liituntur,  et  variis  anoimenlis  iisque  ioTictis  coe- 
fuianiur. 


ANTIQUA  STATUTA  EGCLESIiE  LUGDUNENSIS 

A  GUICHARDO  ARCHIEPISCOPO  RENOVATA. 

(D.  Edm.  If AiTiif.»  De  anliquh  Eeel$sla  ntibHi^  III,  225,  ex  ins.  domini  de  MonteTert  dapiferi  Ecdesta 

Lugdunensis.) 


IncipiuDt  Statu4a  Ecclesiae  Lugdunensis  et  ordinatio  Oflicii  ejasdem. 


Nos  G.  primae  Lngdunensls  minister  bumilis  to- 
tnmque  ejusdem  Ecclesiae  capiiulum  omnibus  in 
perpeluum. 

Prolixitale  fil  lemporis,  nt  rerum  geslarum  noli- 
lia  ab  bominum  memoria  facile  dilabuinr,  nisi 
apicibus  liiterarum  commendetur ;  quoniam  mul- 
torum  sinltiiia  vei  negligeniia  omnium  sive  plurium 
calumoiando,  ei  contemnendo,  et  deridendo,  do 
perversis  cordibus  et  pessimis  volunlatibus  nequiter 
eninipere  et  in  actus  pessimos  suani  malorum  mo- 
nim,  ut  ita  dicani,  faiuiialem  sive  perniciem  non 
cessaal*  pravissimum  virus  suse  vesanias  in  romissis 
cordibus  siuliorum  impudentes  indestnenter  disse- 
minare,  et  paternum  morem  antiquorum  in  Eccle- 
sia  Ltigdunensi  iustiiutum,  approbatum  ordinem 
SS.  Pi\  oninino  sludeni  ei  iniendunt  malitiose 
spernere  ac  reliuquere,  et  etiam  relinquunt  sanc- 
tissiuium  ordineu  Lugdunensis  Ecclesise,  ei  regu- 
lam  a  SS.  PP.  editam  et  in  S.  Lugdunensi  Ecdesia 
siatulani,  sacramento  firmatain,  sicul  inveniinus  in 
libro  canonum  scriplum,  qui  iisitato  vocabulo  ita 
vocaiur,  quod  vocabuluin  a  SS.  ejiisdem  Ecclesi«'e 
doctoribus  exordiura  suuipsil ;  qui  liber  in  cunciis 
ecclesiaslicis  et  conventibus  babetur  cusioditus  el 
exbibetur  et  legilur,  et  etiain  in  nostra  Lugdunensi 
Ecclesia,  Dei  favenle  gratia,  bonorifice  conservatiir, 
et  in  Quadragesima  siiigulis  annis  legiturpost  lec- 
tionein  borse  primap,  1n  capilulo  Lugdunensi.  Quem 
libruin  prasdecessores  nostri  ditigenter  et  plene 
inspidentes  curaverunl,  consilio  unanimiteraccepto, 
culligere  ac  primo  invocato  Spiritu  saiicio  dirigere, 
nt  omnes  paciflci  et  prudenies  et  sapientissinii  et 
lionae  indolis  Ecclesiae  Lugdunensis  filii,  in  quoruin 
iiiauus  forma,  ordlnatio  et  lexius  ex  eodem  libro 
exientus  venerit,  verissime  agnoscant,  et  evideiiicr 
sciant  prxfalam  Lugdunensem  Ecclesiam  setnper 
a  Doniino  Jesu  Cbristo  esse  guberiiatam  ac  protec- 


D  tam,  nec  nnquam  a  reclo  fidei  iramite  deviasse, 
et  paternum  niorem,  quem  slaluta  ecclesiastica 
deciarant,  fideliter  cuslodisse,  nec  per  koc  ab  anii- 
quo  Ecclesi»  ordine  discrepare  nec  contemnere 
diversum  morem  ordinis,  si  consi.u  esse  probabi- 
lem,  sed,  juxla  Aposiolum,  ea  quse  uiillora  ei 
poliora  sunt  sequi  (Rom,  ii ). 

De  ob$enatione  ordinis, 
Unde  ipse  ait :  Hoc  oro  ul  chariiat  tesira  magii 
ae  magis  abundet  in  ecientia  ordinit^  et  regulas  £c- 
clesiSD  servandae  et  omni  tentu  {Philipp,  \)  meiuoriier 
retinendit  ut  probetis  siaiuia  ordinis  Ecciesix 
Lugdunensis  potiora,  et  sitis  sinceri,  et  finnain 
spem,  el  sanam  coiiscieiitiam  babenies  in  siatutis 
ordinis    Ecclesix  Lugdunensis   ei  regnlis  conser- 

G  vandis,  el  sine  ofl*ensa  manealis  in  ordine  custo- 
dieiido  Tiriliter,  ul  inveiiiri  possitis  in  die  Gbristi, 
cuin  graliarum  ab  ipso  recepturi  remunerationem 
bonae  voluntalis,  quain  habuisiis  in  ordine  Ecdesix 
Liigdiinensis  perfecle  et  inlegre  usque  ad  finem 
conservando  per  Ghristum  Doniinum  nostrum. 
Amen. 

De  conttitutione  ordinii. 
Eapropter  lam  praesentibus  quam  fuloris  volii- 
mus  quod  innoieseal,  quod  iu  capitulo  Lngdunensi 
diclutn  et  statutum  imif  et  juramenlo  firmaium, 
quod  ista  qiiae  sequuutur  a  SS.  PP.  antiquitus  in 
Ecclesia  Lugdunensi  instituta  et  observaia,  volumus 
innovari,  lion  muiari.  Et  ut  servenlur,  sicui  osque 
nunc  observata  sunt,  in   nostra  S.  Lugdunensi  Ec- 

^  clesia,  quae  sicut  hactenus  inter  Gallicanaa  Ecctesias 
dignilate,  Ita  fuil  in  boneslate  conspicua,  qoia 
setnper  auctore  Deo,  leviiaiis  et  constanliae  in 
opere  et  aclu  noiain  alicujus  honeslatis  viiavit  et 
vigorem  sui  ordinls,  ct  regulae  cantandi,  respoii- 
soriorutn  formam  duplieandi  uniuscujusque  canlus 
latn  aJ  inalulinain,  quam  ad  tuis&anfy  ei  ad  ves^Nx 


ie95 


STATUTA. 


1094' 


ras  normamque  ptanendi  obsenravlt  et  tenull.  Et  A  ln  Natali  Doniini  omnes  tres  missfe  areliiepiaeopi 


eiiam  tam  in  spiritnalibus,  qtiam  in  temporalibus 
nufiiplex  incrementum  accipiens,  ob  reTereniiam 
eonservandi  ordinein  et  regulain  Ecclesiae ;  bonos 
semper  ei  amplioribus  extulit  beneficlis  firmiter» 
et  sine  offensa  ordinem  et  regulain,  et  omnes  alias 
observationes,  etsiainia  SS.  PP.,  sicut  statuuntur 
in  eadeni  Ecdesia,  usque  nunc  tenuerutii  et  ob- 
servaverunl. 

De  eoerciiione  vUipendenlinm  ordinem  Ecclenite. 

Malos  autem  et  rebelles,  negligenles  et  vilipen- 
deutes  orditiem  et  regulain  Ecclesi»  scrvare,  aus- 
terioribus  coercuit  disciplinis.  Verum  quia  diebus 
istis,  frigescente  charitate.crescit  malilia  peccandi.et 
prxvaricandt  ordinem»  et  Ecclesiam  nefarid  vilipen« 


sunu  Prima  misaa  ad  majus  altare  cum  duobus 
revesiitis  presbyteris ;  Evangelium  diaconus  cano-* 
niciis  cum  aliis  ducibus  dlacoiiibus ;  Episiolam  ca- 
nonicus  subdiaconus  cuin  duobus  subdiaeonibus. 

Secunda  mis^  ad  S.  Siepbanuin  arcbte|iiscopas 
cum  duobus  presliyieris  revestitis ;  Evaiigeiittin 
canonicus  diaconiis  cum  aliis  duobits  diaconibus  ; 
Epistolam  canonicus  siibdiaconus  cum  aliis  duobua 
siibdiaconibus.  Missam  Dominicani  a^l  majos  aliare 
arcbieptscopus  cum  sex  presbyteris  revestitis, 
quorum  duo  sunt  de  nostra  Ecclesia,  quatuor  sunt 
de  abbatiis,  scilicei  de  S.  Jnsto  et  de  S.  Paulo.  de 
S.  Nicello,  de  Plateriis  ;  Evsingelium  aniiidjacontis 
cuui  aliis  sex  diaconibus ;  Epistolam  abbas  S.  Jusii 


dendi,  staiuta  Ecclesiarum  et  nequiier  repugnanles  B  cum  aliis  sex  subdiaconibus.  Omnes  in  cappis. 


{tic)  juxia  morem  ariolorum,  nolentes  Deo  esse  obedi- 
entes.et  eidem  servire  vilipendentes,  crevit  liccnlia 
malignantium ,  et  pen«  cunctorum  corda  inique 
agere  cupientium  ei  malignantium  conira  benigni- 
tatem  pie  vivenlium  privatus  possidet  amor  impie- 
taiis* ....  et  nequisslni»  iiireliciialis  et  perversie 
malitiae  et  occuliae  delraciionis  et  Invidi»  et  irro> 
verenlix,  dignum  duxinuis  tot  et  tanlis  malis 
emergemibus  providere,  et  caule  medicinain  appo- 
nere,  ut  ii, qul  divinis seniper  astant  officiis  Ecclesl» 
incessanter  et  sine  interpositione  et  ordinem  ei 
slatuta  antiqua  cuModiant,  instantia  quotidiana 
videanlur  adjuv»ri. 

De  negligentia  ordinem  EccleiiiB  obeervandi. 

Quia  sunt  quidam  ex  nostris  qui  nobililatem 
suam  aliendentes,  iino  ignobilitatein  et  vilitatem, 
vilipendunt  et  dedigiianlur  ordinem  didcrele  Eccle* 
siae  cuslodire,  et  quando  docentur  vei  reprehen- 
duniur  quod  mule  agunt,  subsannant,  el  derideni, 
De  renovatione  ordinis, 

Mos  vero  istorum  superbiam,  imo  insipientiam 
inspicienies,  volumus  non  novas  inveniiones  appo- 
nere>  sed  antiquorum  Palruin  instituta  volumus 
iiinovare,  ne  tractu  temporis  oblivione,  seu  perver- 
soruro  negligentiay  ordinis  siatuta  relinquendi  occa- 
sio  mlnislretur  ;  primo  incipimus  a  majoribus. 
Primum  ilatutum» 

Omnes  canonici  Juraiit  servare  ordinem  et  in- 
sttluu  Ecclesiae,  sicut  scriptum  est  in  charta  quam  D  Crocis  debent  mlssas  Dominicas  et  matutinales  ad 
Ipsi   legunt  in  capitulo,  et  proroitlunt    canones     aliaria  S.  Stephaniet  S.  Joannis. 


Secunda  die  arcbiepiscopus  missam  Dominicaui 
ad  S.  Siephanum  eum  dnobus  capellanis  revestitia ; 
Evangeliuin  diaconus  canonicus  cum  duobus  aliia 
revesiitis ;  Epistolam  canonicus  cuiu  duobus  re» 
vesiliis. 

Teriia  die  arcbiepiscopus  missam  Doniiiiicam 
ad  itiajus  aitare  cum  quinque  revestiiis,  sicui 
scripumiest  in  labula;  siroiiiier  Evangeiium  eutti 
quatuor  revesUtis ;  simillter  Eplstolam  com  qua» 
tuor  revesiitis,  cnm  septein  ceroferariis,  sicot 
scriptum  est  in  tabula,  et  sic  servatur  in  Pasiba 
ei  Peiiiecostes. 

io  omnibus  festivis  diebus,  qiiando  pulsantur 
magnae  campanx,  canlant  canonici  vesporas,  nia* 
tulinum  et  inissam  Doininicam  per  toiuui  aniinm« 
Evangelium  et  Epistol»  inissarum  Doininicaruni 
sunt  per  loium  annuin  canonicorum ;  sed  vlcarii 
eonim  faciunl  revestitos.  Missas  maioiinales  qiim 
eveniunt  super  lolum  annuni  ad  niajus  altare 
debet  caniare  sacrtsta,  vei  alius  pro  eo.  Missas 
maiuiinales  ad  S*  Stephanuui  debet  caniare  eu8« 
tos  S.  Stepbant,  el  si  plurasibidem  cveniunt,  vel  ad 
majus  altaie  ordin«ituin  esi  de  illis  superfluls» 
sicut  ordinatum  fuii  de  revesiitis  in  festis. 

Siatutum  Ecdesim  Lugdunemii  jttramento  valtatnm^ 
de  miiiii  majorli  altarie  celel^randii^  in  quikUM 
urchiepiicopui  tenetur  ei  aiii. 

Ganoiiici   sacerdotes   et  duo  custodes  Saact» 


SS.  PP.  firmiier  observare,    el  faciunt  et  jurant 
fidelitatem   Ecclesiae,  et  cxtera  quae  statuunlur  in 
Ecdesia  Lugdunensi  custodire. 
De  obedieniia, 

Omnes  tam  majores  quain  minores  debent  esse 
obedientes  decano,  et  aliis  personis  Ecclesiae  se- 
cundum  ordiuis  forniam  et  instituta  Ecclesiae.    ^ 
De  ordinatione  iervitii  eceleiite, 

Anliqui  Palres  nostri  staluerunt  et  ordinaverunt, 
et  coromuniter  sacramento  flrmaverunl,  quod  ca- 
nonici  per  loturo  aiinum  deservirent  majus  allare 
S.  Joannis,  et  aliare  S.  Siephaui  tam  in  missis, 
qiiam  in  aliis  hcris  sicut  iuferius  notatis  nolabitur. 


Pradictum  autem  itaiutum  declaratum   {uU  h^ 
modo. 

A   Dominica    ante    Nalale    Domini   osqiie    ad 

Doininicam  anle  Natale  S.  ioannls  B;iplisiae,  ^ie- 

canus,  sacrista,  cusios,  magi&ler  et  alii  canoD^ci 

sacerdoies  et  duo  custodes  sand»  crucis,  excepUs 

quaiuor  canonicis  sacerdotlbus  deputatis  ad  S.  Ste- 

phanuin,  tenentur  niissas  Dominicas  sive  majortss 

ad  inajns  allare,  et  aquam  benediciam  facere,  proui 

ordo  Ecclesiae  exigii,  exceptis  diebus  infra  scrptis, 

In  quibus  arcbiepiscopus  tenetur  celebrare  missaa 

et  horas  caiitare,  prout  ordo  Eceleble  ordiuavit.. 

Dios  autem  in  quibus  arcbtepiscopos  tenetur  ttit^ 


HW  GUICHARDI  LUGDUN.  ARCHIEP.  4096 

brare  et  horas  etnuire  tnnt  hi :  In  Vigilia  Natalis  A  anie  Nativitaiem  B.  Joannis  Baplist».  Ilem  versa 


Domini  clebet  ^esperas  ei  anliphonam  ad  Magmfita% 
celebrare.  Iteiii  in  die  roaiulinas  et  sepiinium  res« 
ponsorium  caniaret  et  ulllniam  leclionein  legere; 
nitssam  de  nocie  ad  roajus  aliare  celebrare»  ma« 
ttitinas  tandes  caniare,  antiptionam  ad  Btmdietut 
pronnniiare.  Iiein  missam  suinmo  mane  ad  aliare 
S.  Slephani  celebrnre.  Ilem  niissam  Dominicam  ad 
roajns  altare  eelebrare.  Ilem  vesperas  indie  caiikirtt 
et  anliplionam  ad  Hagnifieat.  Item  in  feslo  B. 
Stephani  marlyris  inissam  Dominicam  celebrare» 
«t  vesperas  cantare.  Iiem  in  feslo  B.  Joannis 
eTangetislaB  in  m:ijori  ecclesia  maiulinum  et  pri- 
muin  responsum  cantare,  aquam  benediclam,  st 
in  Dominica  evencrit»  facere,  et  missam  Domiui 


vice  decanus  et  alii  canonici  praedieti  tenenuir 
celebrare  inissas  mainlinales  ad  abare  S.  Siepbani» 
a  Dominlca  anle  Nativilalein  B.  Joanuis  Baplistae, 
iisqtie  ad  Doniinicain  ante  Naliviiatem  Doniin*.  Hoc 
cxcepiOy  qiiod  in  iHis  sepUmanis  qiiando  ordo  deli- 
cit,  diio  custodes  Sunctae  Crucis  debent  ad  praedictum 
altare  S.  Slepbani  celebrare  mtssas  mftiutinales. 

Ei  est  noiandum»  quod  infra  dirlas  sex  aepti* 
manas  diebus  ferialibus  post  colleetam  seu  posl 
coltectas  de  die  debet  dici  oraiio  de  B.  Siepbaiio 
vldelicei,  Omnipoiem  Deu$  qui  primitias. 

Iiem  vvrsa  vice,  a  Doininica  anle  Natale  B.  Joan- 
nis  BaplisUe  usqtie  ad  Doniinicam  ante  Natale 
Domini  praedicti  quatuor  canonici   sacerdoies  de- 


eain  .id  majus  alure  celebrare.  Iiem  vesperas  et      putati  ad   S.  Siepbanum,  et  tbesaurarius  ei  sa- 


eompletorium  in  feslo  Omnium  sanciorum  Inno- 
centium»  matuiinas  ei  primaro  caniare.  llein  in 
eapiie  jejuiiii  sermonem  facere  et  pQnniientes  de 
Ecctesia  ejicere.  Item  in  rainis  Palmarum  ad 
malutinas  passionein  legere,  ad  processionem  in 
eoeineierio  S.  Irenei  orationem  pro  defunciis  dicere, 
ramos  ad  S.  Jostum  benedieere,  sermonem  apud 
Forvenum  faeere,  missam  Doroinicam  ad  m.^yiis 
aiiare  cetebrare,  vesperas  et  comptetoriuro  can- 
tare.  liem  in  feria  ii  sequenii  roatuiinas  el  pri- 
in.im  canlare.  Item  iii  Coena  Domini  sermonera 
facere  et  pceiiileiites  reconciliare,  .roissam  Domi- 
nicain  ad  roajus  aliare  celebrare,  chrisma,  oteum 


crisla  S.  Stephani  leiientur  cetebrare  missas 
Dominicas  ad  majus  aliare,  vel  atibi,  ubicuoqoe 
conventiis  debei  missam  majorero,  et  faeere  sep- 
limanas  horarum  ei  aquain  benediclain,  prout 
ordo  Ecclesiae  exigii  ei  reqnirit.  Infra  vero  ses 
hebdoniadas  in  quibus  ordo  Ecctesiae  deCcit,  aui 
prttceduni  Dominicam  ante  fesinm  Omnioin  Sanc- 
ir#roin,  in  qua  Dominica  ordo  Ecctesias  seniper 
reiiicipit,  noii  teneinr  boras  in  choro  canlare,  nec 
aquaro  benediciani  facere  per  se,  vel  per  atium, 
sed  sacrista.  4iissam  laiuen  maiuiinalem  lene- 
lur  celebrare  ad  majus  aliare  quaiibet  die. 
Sed  quia  in  festis  in  quibiis  majora  signa  pulsanlur. 


ealecbunienorum  ei  infirmorum   benedicere.  llem  q  missa  matuilnalis   celebraiur  ad  S.  Speraiuin,  in 


posi  prandiuro  in  capiiuto  ad  mandaium  duode- 
eim  capettanis  in  Ecclesia  lilulaiis  pedes  lavare, 
et  in  refectorio  panein  coen»  benedicere,  et  cui- 
libet  de  dictis  duodecim  capetlanis  poriioiiem 
panis  osculando  inanum  tradere.  Iiem  in  die  sanclo 
l^arasceve  officiuin  ad  S.  Crucem  facere.  iiem 
Sabbato  Sancto  in  vigilia  Pascbas  ibidem  ad  S. 
Cruceni  oflicium  facere,  item  ad  S.  Slephanum 
fonies  benedicere  el  missam  ad  majns  aliare 
celebrare.  liein  vesperas  caniare,  aniiphonain  ad 
Magnipcai  celebrare.  liem  in  die  Pasch»  matutinas 
eantare,  uliiinam  leciionem  legere  ei  aniiphonam 
ad  BenedietuM  pronuniiare,  missam  Dominicam  ad 
iBfljas  aliare  cetebrare,  vesperas  caniare,  ei  pri- 


itlo  casu  loco  roissae  maiuiinalis  teneuinr  ad  roa- 
jus  altare  roissam  Dominicain  cetebrare.  Sciendum 
vero,quodsi  fesiiim  SS.  Cornelii  ei  Cypriaui  in 
Doroinica  evenerii,  infra  dicias  sex  hebdoniadas. 
missa  major  dabiiur  ex  prece,  prout  ordinabiiur 
a  magistro.  Idem  fit  iii  feslo  dedicaiionis  ecclesias 
S.  Siephani,  qualicunque  die  infra  dicias  sex 
hebdoiiiadas  evenerii.  Idem  eiiam  in  feslo  D.  llai- 
tbaei  aposioli,  si  In  jejuniis  Sepieinbris  evenerit, 
vet  iii  die  Doininica.  Iiem,  idem  fil  in  fe&lo  S. 
Michaetis  qiiacuuqiie  die  evenerit.  Et  idem  fil  in 
fesio  B.  Luc»  evangetisiae,  sl  in  Douiinica  eve- 
iierii,  videlicet  quod  oinnes  isUe  missae  majores 
praidiciorum  feslorum  daniur  ex  pre«:e,  si  pra^> 


roaro  antiphoiiam  ad  Magnif^Gai  pronuniiare.  Iiem  ^  diciis  diebusevenerii,prouisuperiusesl  expressum 

ilein  de  missis  maiulinalibus  qux  propier  duptex 
vel  triplex  oflicium  incuiubuni  vel  siiperveuiuiti 
iiifra  aniiuni  ad  aliare  B.  Joannis  ei  B.  Slephani 
faciu  fuit  declaraiio  iii  hutic  inudum.  Per  loimn 
antiumv  excepiis  sex  seplimaiiis  in  quibus  ordo 
deflcii,  quacunque  die  nd  niajus  aliare  una  missa, 
vel  duse,  vet  ires  maluiinales  eveneriiit,  priniaui 
missain  debel  celebrare  sacrisia,  secundain  sepii- 
inanarius  bebdomnd»  pra;cedenlis,  lertiam  vero 
hebdoinadarius  sepiimanx  subsequeotis,  proui  iit 
de  revesiilis.  Si  vero  dicuis  sacrisia  stt  sepliina- 
narius  inissae  majoris  ad  aliare  S.  Jeannis,  vci 
iniss»  maiuiinalis  ad  .  atlare  S.  Siephani ,  in  illo 
casu  debel  cetebrarc  primain  niissain  sepiimanarius 


feria  11  Pascliae  matulinas  caniare,  roissain  Domi- 
nicam  ad  atiare  S.  Siephani  cetebrare,  vesperas 
canlare.  Iiem  feria  iii  sequenii,  matutinas  cantare, 
missam  Doininicam  ad  S.  Grucem  cetebrarc,  ves- 
peras  ei  eoibpletorium  caniare.  Item  feria  iv  se- 
qtientl»  mauitinas  ei  priroam  caniare.  Iiem  in  vi- 
gilia  Penieeostes  et  feria  ii  el  iii  et  iv  sicut  in  die 
saiieio  Pascbae  ei  diebus  sequeniibus  prout  supe« 
rius  est  expressum. 

llem  quatttor  canonici  sacerdoles  depolaii  ad 
S*  Siephanum  ei  ihesaurarius  et  sacrista  S.  Sie- 
phani  tenenlur  celebrare  missas  maiuiiuates  ad 
aliare  S.  Stephani  a  supradicla  Dominica  ante  Na* 
latero  Domini   usque  ad  supradiciam  Domioicam 


1007  STATUTA.  4008 

iiebdoqnailse  pneeedefiiiii,  secandam  vero  missam  A  veriinl,  et  pares  slbl  fecerunt  in  servitie  ecdeslK 
niatuiiiialein  septimanarlus  hebJomadae  Bubsequeii- 


tis,  lerliMn  vero  seplimanarius  secundac  Iiebdo- 
niadae  praecedeniis.  Ilem  per  totum  aonum  quacun- 
qiie  die  una,  vel  duae,  vel  tres  missae  ad  altare  B. 
Siepliani  eveiierint,  primam  missam  debet  septi- 
manarias»  secundam  vero  cuslos,  tertiam  vero 
septimaiiarias  bebdomadas  praecedenlis.  Si  vero 
«lictua  custosseptimanarius  majoris  missaead  majiis 
altare.  vel  missa  matutlnalis  ad  S.  Siephanum 
fiierit»  in  lllo  casu  debet  ceiebrare  secundam  niis- 
aam  inatutinalem  septimanarius  hebdoniadae  pr»- 
cedentisi,  lertiam  vero  sepiimanariiis  bebdomadae 
subsequentis.  De  bac  autem  ordinalione  ei  statuio 
excipiuntur  dies  Naialis  Dominl  et  octavae  Naiivi- 


Lugdunensis,  sederenl  et  cognoscerent  esse  mino- 
res  terminos,  et  sibi  subjecio^»  et  io  omnibus  obe- 
dire  paraios. 

In  serviiiotantummodo  sex  septimanarum,  in  qui- 
bus  ordo  deficit,  6i  boc  est  et  fuit  causa  quare  cus- 
lodes  Sanclae  Crucis  Oiinianl  oiunes  missas  maiuti- 
nales  in  illis  sex  septimanis  ad  majus  altare  Saiicti 
Stephaui. 

De  $ucc€$tione  eanonieorum* 

Slatutum  etiam  fuit ,  quod  si  atiqnis  canonieirs 
decedit »  cujuscunque  ordinis  sit «  alli  supersiiies 
succedunl  iu  officium  suum  ^  et  lenentnr  facere 
sepiimanam  illius  defuncti  sine  interpeilatione.  Si- 
roiliter  et  canonici,  qut  deserviunt  aliari  Beaii  Ste- 


laiis  B.  Mariae,  si  in  Dominica  vel  jejuniis  Septem-     phani,  si  aliquis  Ipsonim  de  medio  tollitur»  super- 


bris  evcnerini,  et  fesium  B.  Michaelis,  si  in  Domi. 
nica  evenerit,  quia  in  dieNaulisDomini.secnndain 
uiissana  debei  sacrisia  ad  majus  aliare,  ciistos 
vero  lertlam  mlssam  matuttnaleni  ad  S.  Stephanum. 
In  die  autein  ociavae  B.  Mariae  et  fesii  B.  Michaelis, 
ai  supradictis  diebosevenerint.secundam  missam 
oiatulinaleoi  ad  alure  B.  Stephani  debei  per  toiuin 
anQum,  prout  superiusest  expressum. 

De  pwnii  et  iofrastii  canonicorum^  qui  non  faciunt 

officia  iua* 

Item  f  sialutum  fuii ,  quod  unusquisque  canoni- 

corum,  tam  sacerdoies,  quam  eilam  leviiae  et  sub« 

diaconi  soiverent  pro  poena  ofBdorum  suorum  quo- 


alites  coutiouant  sepiimanam   iliiuB  defuiicii  aiuia 
interpeilatione. 

De  iuccettione  eapellanorum  SanrM  Sperati. 

Slaiuerani  enim  aniiqui  duodeciin  capellanoSt 
qui  deservlunlaliari  Beati  Sperati  ct  sociorum  ejus, 
ai  si  aliquis  ipsorum  de  diiodecini  decesserit ,  pri« 
mus  faciat  sepiimanam  defuncti. 

De  mutatione  ordinit. 

Statuium  fuit  etiam ,  quod  aliqnis  canonicos 
vel  aliqua  persona  ecclcsia;,  vel  etiam  aliqoa  pars 
canonicorum  non  possii  addere,  niinuere  sine  as- 
sensu  et  voluntaie  toiius  capituli  aliquid  in  ofDcio 
roissarum ,  vel  in  alio  aliquo  officio  ecclesias  Liig- 


ruincunque  ires  solidos  foriium ,  etquod  amilierent  G  dunensis  in  ordine,  vel  in  regtila  ejnsdeni  Ecclesi». 


Gibaria  refeciorii  donec  solverent  poenam  posltam 
pro  defectu,  et  omnes  subjacerent  commuQiter 
oinni  poenai.  Et  isu  pa^na  congregau  refunderetur 
iii  necessariis  Ecclesiae  et  non  in  aliis. 

Qualiter  deterviatur, ....  ecctetia* 

Quandocanonicj  faciunt  officium  in  ecclesia  ad 
niissam,  velad  maiuiinas,  vel  ad  vesperas,  ab  an- 
liquis  ordinaium  fuii  et  praeceptum,  quod  serviiium 
aiium  ordinate  faciant  cum  maxiuia  revereniia ,-  et 
tretnore,  et  honesute,  et  sine  oflensa  ei  scrupulo, 
ui  sini  in  exemplum  ei  formani  et  speculum  aliis 
clericissibi  subjectls,  ei  eiiain  lalcii». 

De  cuitodiitus  Saneta  Crucis  in  quibut  tenentur. 

Stattienini  etiam  sanciisslini  Patres  duos  custodes 


Et  si;mutare  voluerint,  anathemaiisgladioferiantur. 
De  vitaioriis  (6). 
Siatuium  etiam  fuit,  qnod  canonici  omnes  viia- 
toria  dlcerent  in  magnts  solemniiatibus,  diebus  fes- 
tivis,  et  etiam  super  sepiinianara ,  cum  viUioriuni 
dabitur  die  Sabbati  in  Quadr.igesiina,  cuin  niiitun- 
tur  a  praeceniore  a  sua  parie  chori ,  vel  a  caniore 
a  sinislra  parie  chori.  In  Nativitaie  vero  Domiiii  et 
In  Pentecosie,  prascentor,  cantor  cum  alils  duobus 
canonicis  debeni  dicere  vitatoriuin ;  aniipbonae  vero 
dicuntur  a  canonicis,  ad  inaiutiiiuin  ei  ad  vesperas* 
In  lliis  festiviiaiibiis  ,  per  pueros  a  prscentore,  ei 
canlore ,  ad  canonicos  iniliuntnr,  unusquisque  a 
parie  sua:  praecenior  vero  defert  autiphonam  ad 


in  Ecclesia  S.  Grucis  ,  et  ut  accipereDt  eos  de  inii*  ^  Benedictus  ad  archiepiscopum,  quando  praesens  esL 


iulatis  in  ecclesia ,  sive  de  septein,  slve  de  duo- 
decim,  et  ut  faciant  septimanas  ad  inajiis  allare  ,' 
et  ad  aliare  Sancii  Slephani,  ut  ei  canonici ,  et  ut 
deservianl  majus  allare  et  altare  Sancti  Siephani  in 
sex  septimanis,  ui  superius  est  expressuni.  Ei  hoc 
o^dinaverunt  sanctissimi  Patres ,  sacranienio  fir 
manies,  ut  nonquam  ab  aliquo  mortali  possil  vel 
licerei  muUri,  vel  aliier  fieri.  Nam  in  hac  ordina- 
lioiie  maxiinain  considerationcin  et  revereniiae 
circumspeciionem  sanctissimi  Patres  hahuerunl, 
quia  custodcs  saiictae  Crucis  quos  doinini  nosiri  ad 
taiium  excelleniiam ,  gloriam  ei  honoretn  voca- 


Ne  altaria  amittani  missas  suns. 
Siatotnm  etiam  fuit,  el  sacramento  flrmauim,. 
quod  majus  aliare  Sancti  Siephani  nunqiiam  amiiiai 
missas  statutas,  sive  matutinales,  sive  Domini- 
cales.  Et  si  amiltat  aliqua  causa  inlcrveniente, 
aliquam  raissam  maiuiinalem  ,  missa  Doinlnica 
nunquam  cantareittr,  doiiec  iila  mlssa  restituaiur, 
et  hoc  cogitareut  doinini  et  prxvidereni,  aniequam 
Untus  defectus  missarum  eveniret  in  Ecclesia  Lug- 
dunensi,  ul  initierent  pro  abbatibus  auis  pru- 
pinquioribus  ui  venirent,  et  missarum  deflectua 
implerent,  anieqaam  tanu  negllgentia  vel  defeetoa 


(6)  Id  est  impflaforiM. 


I«99 

misftanim  evenfat 


in 


GUICHARDI  LLGDUN.  ARCHIEP.  «loo 

Ecdesia  Lugduneiist ,    ne  A  onJlnarel  Aaroii  et  filios  ejiis  qui  mlnislrarent  ei 


propter  Jioc  aliqnod  impedimeniuin ,  ?el  perlur- 
baiio,  vel  dissensio  in  capiiulo  oriri  possit.  Ei  est 
sciendum ,  qiiod  aliqiiis  non  del)et  celebrare  in 
majori  aliari,  nisi  fuerit  canonicus  sacerdos  Lng- 
jiuiiensis  ,  vel  episcopus ,  vel  legams ,  vel  abbas 
ittius  dicbcesis,  vel  custos  Sanciae  Crueis ,  ibesau- 
rarius  ct  s.icrlsla  Sancti  Stephani. 

De  forma  iupplieandi  in  choro. 
Iieni,  iia  siatulum  fuit  in  Ecclesia  Lugdunensi, 
ciim  aliquis  inlrat  cborum,  qualiscunque  conditio- 
iiis  sil,  in  medio  cbori  debet  loto  corde  ei  corpore 
siipplicare,  ei  devoie  eonira  lociim  suum,  et  ibi 
sileuUuui  lenere  donec  incipiantur  bor«. 
Ds  iilemio  in  choro  faeiendo 


\u  labernaculo  foederis,  ei  sic  videtur  qood  peccant 
in  Deuin  et  in  legem  qui  muiant  ordiiiem  Ecclesi» 
Lugdunensis,  ei  slaiutum  antiqnorum:  videmur 
peccare  et  peccaut  in  Patrein  et  Filium  et  Spiritom 
sanctum :  unde  lllud  :  QtU  in  uno  ex  praecepiis 
Domini  o/fenderii^  faelue  e$t  omnium  reu$  {Jac.  ii): 
quia  nobiies  mngis  et  firmius  teneniur  servare  su* 
tuta  Ecciesiae  Lugduoeiius  quaro  alii ,  quia  habent 
etdebent  meriio  habere  ex  quo  subrorinarii  siiiit, 
quod  cilius  ad  caiionicum  vocentur;  ei  ideo  ad 
ordinem  subdiaconatus  libenler  et  voldntarie  de- 
bereut  anhelare,  quia  nullns  canonicos  aupra 
cboruin  debet  levari,  nisi  subdiaconus  siu 
Idem  ad  oflicium  subrormariorum  periioet  facere 


nuiius  debet  loqui  in  choro,  nisi  corrigendo  vel  B  revestiios  tbin-ibuliad  vesperas  et  ad  maiutinas  in 


rep»^beudendo.  Unde  Ambrosius  :  c  Ex  verbis  tuis 
ooiideiunaberis ,  si  in  ecclesia  loculus  fiierissine 
causa.»  Super  hoc  ideni  Arobrosius:  c  Quid  opus 
est  igiuir,  ut  procu  res  judicium  et  periculuin  con- 
demnationis  ioquendo  ,  curo  tacendo  possis  esse 
luilor?»  liem:  c  Quam  plures  vidi  loquendo  in 
peccaiuin  incidisse,  vix  queroquam  lacendo ;  ideo- 
que  ucere  nosse  quam  loqui  difficiiius  esu  Scio 
Joqoi  plerosque,  cuin  lacere  nequeant  vel  uesciant.i 
Uem  idem  :  Itaruro  est  lacere,  quamvis  sibi  loqoi 
nihil  proaii;  ergo  sapieos  reputaturqui  oovit  tacer« 
ad  niiuus  in  choro. 

llem ,  de eienao in  ehoro  et  in  proceuionibue. 

Inhibituoi  fuit  el  statuiuin,  quod  aliqui  in  pro 


lestis  grossaruiu  campauarum.  hem,  dererre  crocem 
ad  processionem  aqus  benedictse  in  'festis  supra- 
dictis  a  Natali  Doroini  ad  dlem  Dominican  posK 
ociavas  Epiphaniae,  et  iu  omnibus  diebos  Domi- 
uicis  QuaJragesiinx.  Ilein ,  ad  ocuvani  Pasch» 
usque  ad  ociavam  Pentecostes.  liem,  in  fesiis 
dicere  quintam  leclionem,  ei  sexlum  respoosorlum 
oantare.  Itein ,  dicere  prologos.  Item,  quartam  Jec* 
lionem  in  jejuniis  Quaiuor  temporum  et  sabbato 
Paschac  ct  tracium  Laudate  caiiiare«  liero,  facere 
septiinanas  ad  missam  Dominicam,  a  Domiuica  Se- 
piuagesimaB  usque  ad  Dominicam  Quadragesim». 
Item  dicere  leciiouem  borae  primae  per  totaio 
Quadragesimam.  Ilem  ,    ire  ad  candelaiu  in  festis 


"  ^ -*  o.«..u»u...,  «|uuu  aiiqui  in  pro-      Quadragesimam.  ilem  ,    ire  ad  candelaiu  in  festis 

ressione  lu  eccJesia,  vel  exira  ecclesiam  non  loque-  ^  supradiciis  et  feslis  dupiis.  Iiem,  deferre  magnas 


rentur,  nec  inier  se  confabulareniur,  sed  humiilter 
incederent  in  processione,  el  capiie  submisso,  nec 
aspicerent  buc  ei  illuc,  ne  pravum  exempluro  laicis 
prasiareut  9  ne  clerici  suo  pravo  exemplo  a  laicis 
quasi  a  porcis  corruropereulur  suls  iniquis  detre- 
eutionibus.  .Unde  sapienlia  Dei  dixit  :  Dominu$ 
dedU  mihi  linguam  erttditioni$  quando  oportebat 
$ermonem  dicere{Eccli.  l).  Merito  ergo  sapiens  est, 
qui  a  Domino  accipii  quo  lempore  sibi  Joqueiidum 
»il.  Unde  eadem  senteniia :  Uomo  $apien$  tacebit 
u$gue  ad  tempue  (Eccii.,  xx)  :  idco  sancti  domini 
aoiabant  lacere  cum  scirent  quod  vox  hominis  est 
iniiium  erroris  humani. 

fitti  pontinficr  $upra  chorum  $eu  levaniur  el  de 

$ubformarii$. 
Slalutnm  in  libris annoalibiis,  et  scripturo  inve- 
nimus  es$e  in  Ecclesia  Lugdunensi  et  jurameuio 
flrmalum,  quod  iienio  tain  nobilis  sil,  qui  sub 
forma  ponorelur  in  Ecclesia  Lugduiiensi  nisi  prius 
subdiaconus  sil.  Et  bxc  fiiit  causa  ,  et  est,  qiiia 
BuUus  potest  iiec  debet  facere  revestitum  ad  maiu- 
tinas  et  vesperas  in  luagnis  festiviiatibus ,  nec 
etiam  in  aliis,  iiisi  subdiaconus  siu  Et  qiiod  sla- 
lutum  fuii  in  ininimis,  statutuin  eliam  fuil.in  iiia« 
joribus.  Et  ita  de  jure  peccant  et  Deiiin  offendoni, 
qui  aliquero  sub  forina  ponunt,  secundum  ordinein 
el  secundum  slatuu  Palrum.  Peccant  etiam  in 
Deum,  quia  Deus  HebrKorum  prajccpit  Moysi ,  ut 


cruce|in  Kogalionibus.  Item,  capsani  bronaro  m 
die  Ascensionis  Doinini.  Iiem  ,  facere  septimum 
candelabruin  in  die  Natali  Domini,  in  Pascba,  Pen- 
tecosie  et  in  feslo  Sancti  Joannls  evangelislae. 
liem,  deferre  baculos  canloribus,  quando  processio 
fit  ad  crucem.  Et  fiuol  per  cantores  ad  Psai.  Ben$^ 
Uictue  in  matutiuis  in  festis  duplicibus  dicti  subfor- 
roarlL 

De  ordine  diaconatue» 

Ordo  diaconaius  levat  canonicos  ,  et  qoatoor  de 

praebendariis  ecclesiae  videlicet  dapiferuin ,  pane- 

uriom,  pincerna  refeciorii  et  magisirum  scholarum 

sine  licentia  capituli.  Ordo  sacerdotalis  levat  omnes 

D  similiter  tam  canonicotf  qiiain  alios  sine  licentia. 

Quando  lieitum  $it  exire  a  ehoro  ,  et  quando  non, 

lu  matutinis  nullus  poiest  vel  debet  exire  secun- 
dum  ordinem  sine  necessilale,  nisi  in  ultimis  tribos 
lectionibus.  Si  vero  aliquis  exiverit  in  primis  vel 
secundis  lectioiiibus,  et  post  chorum  intraverit,  io 
ultimis  lectionibus  non  potcst  nec  debet  per  ordi- 
nein  exire  liiterim.  Nuilus  etiam  et  insuper  sepii- 
inanain  ex  qiio  ad  iiialutinas  intraverit  debet  exire, 
si  sit  de  supra  ihorum  sive  de  lerra,  sine  jusla 
causa,  nidi  in  terlia  leclioiie.  Si  vero  in  prinia 
cxierit  et  poslea  redierit  in  choro,  in  teriia  lectio- 
ne  iuterim  non  poierit  exire  secundum  ordinem. 
De  ami$$ione  malutinarum  laudum, 

NuUus  dc  lcrrn  dcbei  vcl  potest  roatutinas  laudes 


4101  STATUTA.  liM 

perdere,  ni»i  ex  iiecessitale.  Si  qnis  perdiderii,  a  A  nec  morain  facUni,   nec  ibt  ifller  sealiqitid  fabu- 


niagistro  debet  puniri ,  si  siibdiaconus  vel  iiife- 
rioris  ordinis  fiieriU  Si  subformarius  vel  diaconuSi 
a  pneceniore  yei  caniore  graviler  punialur. 
De  amiiiione  tMtulinarum  duobui  diebui* 
Nullus  debet  amittere  maluiinas  duolms  diebus 
conlinuis.  Siamiserit  secunda  dle,  cborum  non 
debel  inirare.  Si  de  terra  fuerit,  debet  puuiri ,  nisi 
justam  causam  praetenderit. 

-De  amiiiione  matuiinarum  in  diebue  feitivii* 
Si  aliquis  in  feslis  diebus  matutiuas  amiserit» 
iive  sit  desupra  chorum,  sive  de  terra  ,  per  negli- 
gentiain ;  non  debet  exire  tota  dte  extra  domiim 
suam  nec  propter  comesiionem ,  nec  propter  aliain 
aliquam  causam  vel  necessiiatem ;  nec  etiani  debet 


Jentur.  Si  vero  Inler  se  aliquid  loqui  voluerint , 
miltaiit  se  in  tali  loco  ,  ne  videaiitur  ab  illis  qui  iu 
choro  sunt.  Kt  omnia  isla  debent  custodire  tain 
majores,  quaiu  luittores,  quia  ipsi  lenentur  minores 
corrigere. 

De  puerii  quomodo  habeant  ie  quando  veniunt  ad 
eccleiiamy  vel  alH  clerm  de  terra, 

Pneri  debeni   se  ponere  in  ioco  occulto,  diim 

quarta  cainpaua  pulsatur,  sed  etiain  et  alii  clerici , 

ne  videantur  a  doniinis »  dum  ultima  cainpana  pul* 

satur»  vel  sonat,  quia  antiquitus  soiebani  conve- 

nire  pueri  ei  omnes  alii  clerici ,  et  etiam   subfor- 

niarii,  et  diaconi  in  capella  Beati  Phoiini:  et  quan- 

do  illa  capella  remanebai,  pueri  exibani  primi  in 


apparere  altari  extra  bospitium  suum,  nec  etiam  B  processione,  et  ibanC  ad  vesperas  vei  ad  maiutinas» 


icire  debei  facere  viciuis  suis ,  ui  credatur  quod 
non  sit  in  villa.  Die  aitera  poterit  intrare  ad  matu- 
tfaiuin. 

De  minutione  in  vigiliii. 

Nulliis  de  supra  chorum  debet  se  minuere  in  vi- 
gilia  alicujus  festi ,  nec  etiam   aliquis  clericus  de 
terra,   nisi  necessitate ;  sed  tanturamodo  persoiiae. 
Quomodo  et  quando  debent  inlrare  chorum. 

Omnes  personai  et  septimanarios  debent  ad  roa- 
tutinas  et  ad  vesperas  priini  intrare  ciiorum»  et 
ibidem  tenere  silentium  debent,  usquequo  vespeii 
vel  matulinae  incipiantur.  Unde  sanctus  David  ait : 
Dixif  euiiodiam  viai  meai^  etc,  (Piai.  xxxviii). 
Sciebat  enim  ei  Jegcrat  divinae  esse  protectionis, 
ttt  bomo  a  flagello  iinguae  suae  absconderetur,  et  a  ^ 
conscientiae  suae  tesiimonio  ;  verberamur  eniiu 
tacito  cogitationis  nostra»  opprobrio  ,  ex  Jndicio 
conscienti£ ;  verberamur  etiara  vocis  iiostrae  ver- 
bere  cum  loquiinur  ea  quorum  sono  caediiur  animus 
iioster  et  mens  consauciatur  ;  et  ideo  iieminem 
videbat  sanctura  os  servare  posse  iii  ecclesia  ab 
linmunditia  sermonis ;  ipse  sibi  legem  imposuit  si- 
ientio  innocentiae,  ut  tacendo  in  ecclesia  poenain 
declinaret,  qiiam  vix  effugere  posset  extra,  loquen- 
'  do.  Uode  Ambrosius  .  c  Quis  esi  auteni  qui  laun- 
dum  cor  habeat  a  peccatorum  colluvione ,  aut  aon 
delinquat  in  linguasua?i  ilem,  nuUus  canoaicus  vel 
clericus  debet  intrare  cborum  ad  matutinas^  vel  ad 


et  alii  clerici  sequebantur  pueros,  et  slc  in  proces- 
sione  ordinalim  inlrabant  cbArum,  et  huc  itu  debe- 
rent  ordinare  per  lotuin  teinpus. 
De  recordatione. 

Singulis  diebus  debet  inagister  recordatioiient 
tenere,  ct  postquam  recordaverint  antiplionas  ei 
responsoria  ,  debct  corrlgere  eos  qui  ordinem  noii 
servaverint,  et  alios  monere  ne  offendant  ni  aliqiia 
unde  puniri  debeaut  ei  puiiiantur,  et  nt  ordineia 
ecclesiae  custodiant  et  servent ,  et  boneste  eccle- 
siain  intreiit  et  boneste  incedaiit ,  ne  aliquos  suis 
pravis  exemplis  corrumpani. 

De  tramitu  per  ctauitrum  inordinate* 

Statulum  fuit  ftb  antiquis,  et  qos  idem  \olumus. 
reformare  ,  quod  nuilus  canonicus  vel  clericus 
del>et  ire  per  clausirum  inordinate ,  sed  cuin  indii-^ 
meiitis  ecelesiasticrs  ad  inatuiinas  usque  ad  sextanL 
lioram,  et  a  sexta  hora  usque  ad  nonain  possuiii  de- 
ferre  alia  iiidumenta  saecularia ,  et  ex  tuncoporttt 
iHusque  ad  cqmpletorium  non  eant  vel  transeant 
per  elaostrum  nisi  eum  indumeniis  ecclesiasticis. 
Si  vero  canonici  vei  cierici  aliquid  haberent  facere 
per  villam,  vel  extra  villam,  possunt  transireper 
vi41ani  equiiaiido  cuin  aliis  indumenlis  ,  aliter  mn 
sine  offeiisione.  Si  vero  aliquis  clerlcus  procurator 
est  alicujuB  canonici ,  et  aliquid  haberet  agere 
in  villam  de  negoliis  doinini  sui ,  debet  ire  cum 
indumentis  ecclesiasticis  usque  ad  portam  fratrum» 


alias  boras  diei ,   ultra  quartuni  versum,  nisi  in  D  ^^  secuni    faciat    deferre  indumenta    saeoularia-, 

£piphania  Domini  et  ociavis  ejusdem,  et  in  Ccena 

Douiini  tribus  diebus.  £t  istis  diebus  potest  intrare 

per  totuin  primuin  psalmum  et  nsque  ad  quartum 

versuin  secundi  psalnii ,  ad  niatutinas  ,  non  aliis 

Jioris. 

De  mora  in  preibyterio  vel  ante  chorum, 
Cuin  cnim  duo  sunt  vel  tres  iu  clioro,  nullus 
debet  ntanere  vel  intrare  in  presbyierio,  duni 
ultiuia  horarum  campana  pulsatur;  nec  eiiain 
anie  chorum  stare,  vel  roanere,  nec  rooram  facere. 
Si  vero  ante  chorum  transire  conligerit,  ciio  debet 
iraiisfre  et  cavere,  ne  videaiur  ab  aliis  qui  in 
rhoro  sunt.  Siuiiliter  oinnes  qui  in  choro  sunt ,  si 
exeunty  debeiit  cavere  ne  maneant  ante  chorum  , 


et  ibi  deponere  ecclesiastica  in  doino  alicujus  Idlel; 
et  alia  sumerey  et  sic  poiest  ire  ad  negoiia  eccie« 
siasiica. 

De  coyfiii  non  ferendie. 

Nullus  canoiMcus  vel  clericus  coyffas  laieales 
deferant  de  die  subtus  capuccium  suum  per  ohiu* 
strum,  ut  ab  aliquo  videri  ■  possit ,  neo  faciant  «fi- 
viersoruin  generum  iudumeiita  ad  iiiodum  isi- 
conim« 

De  indumentii. 

Sed  faciant  indiunenu  qua:  sint  dauss  ei  ad  «le* 
ferendam  honesla,  et  carigas  lionesus,  non  •Ibss» 
uon  rubeas,  non  viridoSt  sed  pottus  Digri  coloris  vol 
cousimllis» 


***  GDICHARDI  LUGDUN.  ARCIIIER  1104 

Ikearrepticni  eUrUorum,  ei  quo  modo  honesie  ma-  k  Ire  vel  traiisire  pcr  claiislraiii  cum  ioduitieaiU  m». 
neant  ver  elauMtrum  «i  itf.r,UAinnk.  ^i-l         ...       .  .. 

Ciilaribus,  Disi  equliando  Iransieril,  nisi  a  seiu 


neant  per  eiauitrum  et  eccle$iam 
Seiiiper  a  inajoribus  et  magistris  admonendi  sunt 
clerici,  ut  bouesie  incedant  per  claustrum,  et  ordi- 
jiem.  servare  exira  ecclesiam,  et  intus,  et  sine  scao- 
dalo,  et  caveant  ne  inboneste  inirent  ecclesiam; 
aed  humiliiepincedant.eiecclesiam  iotrent  simpli- 
ciier,  ei  cborum.  £t  dum  servitium  Dei  recerint, 
Jioneste  In  choro  siare  vldeantur,  et  alier  alieri 
loqui  non  priesumai,  nec  veriat  se  ad  respiciendnm 
versus  aliare,  nec  ad  sinisiram  parlem,  aliqua 
«ausa  emergenie,  sed  ante  se  unusquisque  respi- 
«iat,  ei  in  toto  cordc  servitium  Dei  et  pura  menie 
fitciai,  ei  psallai  cuin  tremore. 
De  fabulalionibus  et  iUusionibue,  ne  fiant  in  ehoro 


liora  usque  ad  nonain  lioram. 

De  admonilione  elerieorum. 

Semper  iu  recordationibus  a  magistro  vel  subma- 
glstris  vel  eliam  a  pra*cenlore  aliquando  adma- 
tiendl  sunt  clerici,  ut  ordinem  servent  et  ecclesiam 
servianl :  quia  ad  lioc  specialiter  deputaniur.  Ei 
nullum  offeudani  euiido  inordinate  per  ecclosiain  vd 
per  alia  loca ,  sed  simpliciier  et  ordiuate  iiicedaol 
ordinem  ulique  servando. 

Ne  aliquie  appareal  eum  de  horit  exierini. 

Nuliiis  de  supra  choruin  vel  clericus,  nec  cleri* 
culi  aliqui,  ei  illi  siqnidem  ininus  quam  alii  qui  ooo 
steierini  ad  horas,  non  debent  apparere   illia  qal 


WuUu.  clam  d,b6.  fabalaUone.  in  cb.ro  f,ce«  B  ,^,"2  •  .  7"'  T     T\  '"'^""*  ""'  '"^ 
.m  canU.Hr.  nec  illusione. .  „.c  »«,7«^?     *''  ''"""  "'«""«"•"» «"'»  ^  «''oro  exierlni.  qai. 


dum  canutur,  nec  illusiones ,  nec  pravos  gestus, 
nec  iurpesosciiationes  palam  facere,  sed  occulte. 
Si  de  super  cboro  fuerit,  quem  osciiare  coniigerit. 
de  vestimentis  suis  anie  os  suum  ponai,  ne  videa- 
tur  ab  aliquo  osciiarc,  qul  in  cboro  fuerii  vel  exira 
cborum.  Si  vero  aliquis  de  lerra  osciure  voluerlt, 
indecenter  os  suum  nun  erigat  sursum ,  oec  elevei 
osciiando,  sed  os  suuin  in  sinu  suo  poiiat,  et  ibi 
stpienier  oscilet  sioe  scrupulo.  Nemo  etiam  in 
ciiorodum  cantatiir  aliiationes  faciat,  neque  alios 
lurpissimos  gesius,  neque  risus  inaiies,  neque  cor- 
poris  aliqiias  leviiaies  excrcere. 
Ne  atiquis  moram  faciat  in  plalea  ante  eccletiam. 
Dum  hor.T  pulsauiur ,  nullus  clericus  ante  eccle- 
siam  poiesi  diu  slare,  vel  manere,  vel  aliquas  fabu-  ^ 
latioiies  cum  aliquo  facere  cum  indumeuiis  sxcala* 
ribus  vel  ecclesiasiicis;  iia  iameo  quod  ab  aliquo  do 
ccclesla  videaiur. 

De  mora  in  porta  fratrum. 
Eiiain  aliquis  nobilis  vel  innobilis  in  poria  fra- 
iruai  iiec  polest.  ncc  debei  slare  in  habitu  lalcali, 
duiniioraBpulsaniur,  vel  ve8perae,vel  Ibi  aliquis 
deecclesia  collocuiioiies  facere ;  iia  laiueoquod  ali- 
quis  (le  ecclesia  vel  plures  possioi  ipsos  videre  si- 
luul  ioquenies. 

De  emunctione, 
Si  aliquisde  terra  einungerein  choro  coniigeril, 
«on  debei  nianus  suas  exira  superpelliceum  suum 


exuabere,  vel  se  usque  ad  terrain  iiicliiiare    sed  n  ""*'  "^  ifnpedimenlum  justum  habeant,  ad 

recieetiaiussuuerDelliceuni*...,mftm..n.,o...J...h.       mensam  suam  debei  eum  mitiere  cum  nno  de  cle- 


iiec  clericuli,  nec  alij  aliqui  debetit   apparere,  sed 
aemper  eos  fugere  siatim  cuin  ipsos  videriul. 
De  servando  statuta, 

Si  altqui  de  supm  chorum  vel  de  terra  ad  vetpe* 
ras  non  fuerini,  non  possunt  vei  debent  post  vespa- 
ras  siare  in  plaiea  ante  ecclesi»  atrium,  vel  ibl 
luanere,  vel  diu  ibi  inoram  facere ,  ubi  solent  per- 
soiias  et  etiain  alii  canonici  post  coBnaui  convetiire, 
etinsimul  Interse  essc,  salutationes  ei  colloquia 
habere;  translre  siquldem  possuni,  si  ad  Tcsperas 
non  fuerunt,  sed  ibi  diu  maiiere  non  debeni  secun- 
dom  ordioein. 

De  clericulls. 

Quando  vero  clericulus  per  claustrum  iransiens 
viderit  aliquem  caoonicoruin  vel  capellanum,  cle- 
riculus  debet  ab  ipsis  declinare ,  et  sublerfugere, 
vel  abscondere  se  si  polest ;  et  si  non  poiesi,  debel 
se  staiiin  ponere  juxla  parielem,  ei  nianiis  suas 
aute  oculos  suos  *ponere,  et  ibi  stare  doiiec  tran- 
sierit  caiionicus  vel  prcabyter.  Cauonicus  qui  videl 
quod  clericulus  facii  quod  polest ,  dissiniulanda 
iransire  debet. 

Quomodo  debent  intrare  chorum  S.  Crucis  cierid 
seu  presbyieri  iiobi,  et /ieri  debeant. 
Quando  aliquis  canonicorum  vel  alius  vocai  ca* 
pellanum  vel  clericum,  qui  naii  de  legiiiroo  inalri- 
luonio  debent  esse,  et  quod  religionein  non  exie- 
rint,  nec  aliud  impedimentum  justum  habeant,  ad 


recieetiaiussuperpelliceumsuumemungereocculie. 
De  amissione  malutinarum, 
Si  aliquis  de  cboro  dqobus  diebus  continue  ma- 
lulinas  perdiderii,  secuitda  dlechorum  intrarenoa 
debel,  iieo  eiiam  ad  vei»peras  venire ,  nisi  aliquod 
inagiiuiu  fesium  in  crastino  eveuerit. 
De  irutruciione  elericorum. 
Magisier  et  oiniies  capellani  de  duodecim  semper 
«iebent  alios  insiruere,  ut  ordinem  ficclesi»  discanl 
f  i  serveut,  ei  siiupliciter  ei  ordinate  per  claustrum 
*A  per  ecciesiaiu  incedani  cuiu  tndunien^is  ecde- 
luasilcis. 

De  transitu  per  claustrum, 
Muilus  cauouicus  vel  presl)yier  vel  clcricus  debel 


ricis  suis,  ad  unutn  de  dominis  S.  Crucis,  ui  illuia 
in  choro  suo  recipiai,  ei  ipsum  iusiruai  in  ordine 
Ecclesiae ;  ei  clericus  qui  praisentat  illum  clericuin 
vel  presbyierum  debet  dicere  domino  S.  Crucis 
vel  ejus  vicario  :  c  Dominus  ineus  mandat  vobis, 
ui  ei  scire  facialis  si  bene  et  iniegre  venerit  ad 
ecclesiatn,  ct  continue  ad  omues  horas.  >  Ibi  auiem 
debet  servire  per  tres  menses ,  vel  amplius. 
Quando  debei  ire  ad  S.  Siephanum. 
Post  debet  ipsum  niiitcre  ad  sacristam  S.  Sie- 
phaiii  tempore  elapso ,  et  eadem  verba  dicere  qii« 
diYil  domino  S.  Crucis,  et  ibi  debet  deservire  per 
quaiuor  meiises  et  per  amplius.  Poit  fpsdm  tenipus 
elapsum,  debet  ip«^utn  iniiieread  praeccntoreni ,  qiii 


Ii05  STATDTA*  **^ 

debei  clencnm  Tcl  presliyicnnn  Intiniere  qiiodor-  A  •pecuU  Mift*<8p«5iilai>dO  lotendanl  "•»f<*^^f^*J?!j 
dinein  servet.  Ki  GoiiUnue  ecdesiam  serviat  per  '" 

aiinum,  nec  maliiliiias,  nec  aJias  boras  dieiamitUity 
uisi  ex  neceesitaie* 


Quando  in  tnajori  eccletia  debei  Ire ,  quid  fieri 
debeat, 

Deinde  miltiinr  ad  cantorem  qiii  easilem  admo* 
niiioiies  leneiur  ilii  facere.  Postea  debet  eum  mil- 
lere  ad  raagtstmm,  qui  debet  illos  vel  iliiiin  exa- 
minare  de  lltteralura  et  de  caniu,  qiiod  sciat  bene 
cantare,  secimdum  formaro  Ecclesi»  Lugdunensis. 
Ki  si  iiescit  cantare,  si  est  clericus ,  debet  magistro 
promiUere,  ut  iisumnostruiuGcclesi»  Lugdunensis 
caniet  et  discat.  £t  ita  firmet »  ui  sciat  bene  can* 
tare  et  corde  tenus»  et  caveat  quod  contioue  ecde- 


^minis  enim  res  proprlis  ac  domesticis  exercitiis 
augeiur.  Ita  et  clerici  qui  in  tantam  voluni  intrare 
Ecciesiam  Lugdunensem ,  longo  tempore  debent  ei 
assidoe  in  serviiio  ecclesls  Iniendere. 

Qualiter  debeni  faeere  cuuodet  S.  Cmcie  et  eaerM» 
S.  Stephani ,  st  clerici  novi  non  venerint  ad  Ec^ 
.cietiam. 

Iiem,  dominl  vel  vicarii  S.  Crocis  debent  et  le- 
iientur  scire  facere,  ei  etiam  sacrista  S.  Stepbanl, 
dominis  qui  miuunt  ad  eos  clericos  •  •  •  presbyie* 
ros  qui  in  me.  .  debent clioros  suos.inlrare  :.quem 
chorum  .S«  Joannis  •  .  dicens  eisdem,  dominis  : 
«  Glericl  vestri  quos  misistis  ad  nos  utique  .  •  • 
serviant  ecclesias  nostras  iion  venerunt  nec  yeniunt 


siam  serviat  per  annum  sine  aliqua  inlerpolaiione,  B  ad  offidom  .  •  .  ut  deberent,ad  malotinas  vespe- 


ut  maiutinas»  et  etiam  omnes  alias  boras  penitus 
iion  amitiat  sine  causa,  et  ordinem  Ecclesis  omuino 
frangere  non  prssumat,  quia  graviter  et  dure  pu- 
iiireiur^  quia  nullus  sine  usu  et  maxiino  exercltio 
oou  potest  dlcere »  quod  nuoquam  didicit. 
De  clericie  non  habentibut  magistrum» 

Item,  nec  clericus  nec  alius,  sicut  presbyter  et 
consimilis,  recipitur  in  clioro»  nisi  habeaiit  magU 
sirum  in  domo»  cojus  continue  procuretun 
De  expuleione  facienda. 

Nec  dominus  debet  neque  poicst  ipsom  espellere. 
a  domo  sua  siiie  jiista  causa  et  legitima,  unde  Am- 
brosius  : «  Quomodo  enim  sine  exercitio  doctrlna, 
aui  sine  usu  profectus  ?  qui  disclplinam  bellicam 
tali  assequi,  quoiidie  exercetur  a  primis ,  et  nun- 
quam  in  proveiitu  positus  praebuit  praelium,  utvelut 
G«>ram  se  positus  prasiendit  bosie,  atque  ad  periiiam 
vires  suos  explorat  lacerios »  vel  adversariorum  de- 
ciinat  ictus,  baic  vigilanti  exiit  obtutu.  >  Itein  aliam 
siuiiliiudinem  :  Qtii  navim  in  marl  vergere  guber- 
iiucuiis  studet  vel  remis  ducere,  prius  In  fluvio 
piuludit;  sic  clerici  qui  cborum  ficclesiae  Lugdii- 
nensis  iuirare  voluerliit,  prius  in  alils  ecdesiis 
«xercere  se  studeant  assidue,  et  ibi  ordinem  Eccle- 
siae  Lugduneiisis  prius  addiscani ,  oi  in  inari ,  id  cst 
in  Ecdesia  Lugdonensl  servire  sciant.  Item,  qul 
canendi  suavitutem  et  vocls  afrectant  praestantiam» 
prlus  sensim  canendo  vocem  excilant;ila  clericl 


ras,  sed  negiigeni,er  et  osque  ad  .  •  venerunt  et 
veniunt  et  parum,  quia  vix  una  vice  in  septimana 
veniunt  ad  malutinas;  et  super  boc  apponatis  con* 
silium  ut  melius  et  magis  continuo  veiiiant  ad  Bei 
servitium ;  alioqoin  nos  expeilemus  eos  a  cboro 
noslro  foras,  i  Uoc  idem  debet  dlcere  sacrista  &• 
Stephani  dominis  a  qoihus  recipit  clericos. 
De  $erntio  ecclesiw  in  quo  leneniur  clerici  5.  Sie» 
phani ,  el  S.  CruciSt  ct  majoris  ecclesioB. 

Item,  clerici  S.  Grucis,  et  S.  Stephani  debentve- 
nire,  et  alii  derici  majoris  Ecdesiae  in  Dominica 
et  aliis  maxime  diebus  festivis  ad  processionem 
aquae  benedictae  et  ad  processioi)em,  et  ad  tertiam 
missam  Dominicam,  etadsextam,  etadnqnam, 
Q  qiiando  non  sunt  occupati  in  servitio  suarum  eccle- 
siarum.  Item,  tenentur  omnes  esse  ad  processionein 
aquae  benedictae,  ut  supra  usque  ad  finem,  ei  tuuc 
niagister  vel  submagister  chori  dat  cappam  uni  de 
dericis  minoribus,  scilicet  subdiaconibus,  et  alias 
siinllibus,  et  sic  observandum  est  et  in  festis  miiio* 
rum  classtcorum. 

De  hora  tertia^  et  sexta  qutbus  tenentur. 

Item,  insuper  septimanani  tenentnr  similiier  ve- 
nire  ad  tertiam,  et  ad  missain  Dominicamy  et  ad 
sextam,  et  lenentur  specialiter  vicaril  S.  Grucis 
cautare  tertiam,  et  sextam  horam. 
De  exitu  chorif 

NoIIus  clericus ,  vel  preibyter,  vel  alius  aliqnis» 
secundum  ordinem,  potest  nec  debet  a  choro  exire. 


seipsos  eonfirmare  in  ordine,  in  quo  loiigo  tempore  d  ^j^j  ^,  «ecessitate,  ul  dictum  est.  vd  cum  domino 


ittstructi  sunt.  Item,  qui  de  viribus  corporis  lon 
goque  luctandi  certamine  coronam  petunt,  quoti- 
dianousn  palaistrae  durantes ,  inembra  miitentes, 
per  patieniiam  sustinendi  laborem  assuescunt;  ita 
qui  voiunt  Deoservire,  et  pie  vivere  in  Deo,  debent 
et  lenentur  etiam  naturaliter  loium  corpus  et  anl- 
mam  in  Dei  assaescere  servitio ,  quia  ipsi  sunt 
pares  baerediiatis  Jesu  Gbrisli  et  debeot  esse  si  di- 
gni  sunl.  Itein  Ambrosius  :  « Ilaec  Ipsa  nalura  vos 
in  parvulis  docei,  qood  prius  sonos  meditentur 
cantaiidi,  et  retiueani  et  cantare  discant  .  .  .  niis 
quauiam  exspiraiio  et  palaesira  vocis  est.  »  Ergo 
qni  volunl  disci  cautionem  cantandi,  quod  a  natura 
csi  uon  ncgent,  qui  custodiant  et  discanl,  ut  qui  in 


suo.  Si  vero  doinini  volunl  exire  a  choro  ;  clericl 
sui  benepossunt  exire  cum  eis.  Scd  quaiido  domiiii 
sunl  extra  chorum,  debeni  se  veriere  ad  dericos  • 
soos,  et  dicere,  si  voluerint  domini  iteruin  chorum 
inirare:  «  Revertimini  vos,  et  ipse  in  choro  isto 
solus  veniat  inecum,  vel  isti  duo.  » 
Item  de  exitu  chori. 
Omiies  cliam  clerici.  qul  ad  matntinas  chorum 
intrant,  non  debeni  exire  a  cboro  usque  ad  fineni 
lotius  servitii,  ctijuscunque  ordinis  sint.  Si  vero 
propria   auciorltaie  exeunt ,  et  ad  officium  redirs 
voluerint,  oontra  ordinem  faciunt  et  peccant.  E! 
statim  cum  ad  chorum  alias  redeunt»  debct  eos  ma- 
gister  punire,  et  de  inobedientia  vcrberare;  quU 


Il«7 


GUICHARDI  LUGDUN.  ARCillEP. 


flM 


dODiini  ad  boc  et  prapior  hoe  roeeperQiit  eot  ad  A  quid  feceriiit  Tel  diserint*  delient exeattie  uue 


procoraiionem  corporalem,  ut  ecdefti»  ier?iaiit«  et 
jn  .  • .  lepidi  Tcniendo  ad  serfiliuai  eccleaiae;  sed 
idem  perdani  asaidui;  ut,  reiiclo  servilio  Dei,  et 
ut  se  iaudabiiiter  reddant  Deo  et  bominibus  ser- 
viendo  :  quia  aenrire  Deo  regnare  est. 
De  introUu  in  clauilro, 

Si  aliqood  reslum  in  cra»tiiio  Dominicae  evenerit, 
Dollus  canonicus,  nec  etiam  aliquis  aiius  qui  de 
clericis  esi,  si  exira  Ttllam  fuit,  nec  polesi,  iiec 
debet  venire  et  intrare  cJauslrum  in  illis  dnohiis 
diebus  fesiivis,  usque  in  diem  leriium.  Si  forsi- 
tan  venerii,  debei  manere  exira  clausirum,  et  ler» 
lia  die  poiest  Intrare  clausirum ,  si  festum  noii 
'  evenial. 

De  amiiiione  matuiinarum. 

Si  aliquis  qui  in  claustro  est ,  nialuiinas  perdi- 
derii  in  aliquibus  festis,  autscienier  aul  per  negli- 
geniiain,  non  debei  exire  lola  die  festi  ab  bospiiio 
SUO9  nec  per  comestionero « nec  per  aliciijus  rei 
causam.  Si  fesluin  claudum  die  lunae  post  Domini- 
cani  evenerii,  nullus  canoniciis  vel  etiam  alius 
clericus  debet  perdere  maiuiinas;  et  si  perdiderii. 
non  debei  exire  lola  illa  die  de  doino  sua ,  aiiqua 
causa  sibi  inlervenienie.  Si  lainen  exierit ,  conlra 
ordinem  facit  el  peccai»  et  nibil  in  refeclorio  illa 
die  percipere  debei. 

Quibui  pertinft  correctio» 

Omnes  capellani  qui  sunl  de  duodecini ,  et  etiam 
alii  qui  sunt  de  scplem  milillbus »  tenentur  repre- 


strepittt  verborom,  ei  sine  scaiidalo. 
De  correctione  pnerormtu 
Qiiando  derlci  ei  pueri  exeuni  a  reeordailone, 
ipsi  debeni  exire  in  pace,  et  sine  tumultu,  et  aiiie 
aliqua  moleslatioiiev  et  sine  aliquo  clamore;  nec 
aliler  alierum  manibus  impingere,  et  iu  sine  scan- 
dalo  debent  ire  in  ordine  usque  ad  hoepitia  sua, 
et  non  debentdisciirrere  huc  vel  iiluc  per  ecclesiam 
vei  per  dausirum  cum  indumentis  eccieslaaticis, 
sed  semper  slare  in  ecclesia  et  extra.  sub  regvb  et 
correciioiie. 

De  reeorialione. 
Posi  fesium  B.  Peiri  el  Pauli  recordatio  non  te- 
^  netur,  nisi  ad  iibilum  magisiri  vel  submagislri ;  sed 
Doniinicis  diebus  semper  debel  teneri,  et  propter 
correctionem  cJericoruni ,  qnando  oifenduHt  vel  of- 
fendere  videntur,  vel  aliquld  facere  contra  ordtnem 
Ecclesiae ,  quia  ibi  clerici  a  niagistris  debent  mo- 
i«erl,  et  corrigi,  ne  conlra  ordiiiem  facere  videan* 
tur^  unde  pcsniieant  vel  puniantur. 
De  xicario  canonicorum, 
Sl  canonicus  de  lerra  posuerit  vicarium  in  officio 
suo   non  debel  intrare  cborum  dum   canutur,  si 
vicarius  facit  ofDcium  suuni ,  iiec  aliquis  alius  de 
lerra  potesl  slare  in  cboro,  dum  posuerit  vicariam 
iu  officio  suo. 

De  reveeiitis  quomodo  vel  ubi  reveeliuntur. 
Canouicus  capdlanus  debet  se  revestfre  io  ca- 


heiidere,  ei  dum  redarguerint  omnes  illos  qui  fa-  G  piiulo  omnibus  diebus  Dominicis  et  festivis  conciis 


ciunt  conlra  ordinem  Ecclesi»,  ei  neroinem  debet 
vel  debent  palpare ,  et  magister «  et  submagisier 

multo 

Quomodo  se  habent  in  wstivo  tempore, 

Omnes  elerici  et  capellani  et  canonici  possunt  in 
«stivo  tempore  intrare  cborum  sine  caligis,  ad  om- 
nes  horas  diei,  a  festo  B.  Petri  et  Pauli  usque  ordo 
reincipiatur  post  festum  B.  MicbaeliS ,  si  voluerlnt 
caligiisdeferre;  ita  tamen  quod  longa  indumenla 
babeaiitet  deferani,  et  longum  stiperpelliceum, 
ne  appareat  nudii^s  libiarum,  sed  non  debent  ali- 
quod  servittum  facere  in  ecdesia  sine  caligis,  nec 
eilam  ad  libruin,  nec  ad  caiidelabra  ire,  nec  aliquis 
in  ecciesia  pergere. 

De  correctiom  puerorum* 

Si  clerictis  seplimanarius  antipbonarum  non 
nocte  pronuiitiaverit  septimanario  vicariornm  ad 
BenedictuSf  ei  ad  Magnificatt  vel  respoiisum  ad  an- 
lipbonam  secundainy  sepiimanarius  viiaiorii  debet 
verberare  clerico  stalim  anlequam  in  loco  suo  re- 
dierit;  etsi  non  verberaverii»  male  agii. 
De  reprehensione  clericorum. 

NuIIus  ciericus  de  terra  debet  respondere  alicui 
de  supra  cborum,  cum  ipsuiii  reprebenderit  vel  iii- 
crepaverit.  Si  tanien  fecerit  veJ  dixeriialiquidcoti- 
traordinemy  tuncomncs  clerici  debent  inajores  se 
patienler  audire,  et  increpaliones  m:ijoruui  bunii- 
\Urr  .siisruicrc,  cl  uibil  inde  resjtondcrc.  SL...,  ali- 


iudumeoiis  sacerdouiibus,  omoes  vero  alil  revettici 
debenl  venire  ornali  unusquisque  aibis  saisqoaodo 
.  intrani  capiiulum,  et  ibi  se  debent  induere  serids 
indunientis.  Diaconus  et  subdiaconns  canoold  noo 
debent  lavare  manus  suas  in  capiiulo  ,  oec  capnt 
suum  peciinare;  sed  ipsi  debent  esse  roundi  et 
conipti  ei  aibis  sois  induti,  quando  intranl  capiio- 
luni  ad  ornandum  se  sericls  indurocDlis ;  et  simi- 
liier  super  septiiiianam  dericulus  debet  servire 
diacono,  subdiaconus  capdlano.  Statim  cara  de* 
riculus  servierit  super  sepiimanam»  diaconos  debet 
induere  superpeiJiceum  et  se  ponere  juxta  lotroitne 
cbori»  et  cuin  iniroiius  missas  incipitur,  autim  de- 
D  bet  inirare  cbordm,  et  se  ponere  in  choro  soper 
diaconos»  ct  ibi  sure  usque  ad  principiom  ora» 
tionis,  et  lunc  debet  ascendero  presbyierium  et 
pouere  superpdliceuui  ipsum,  et  accipere  ubulas^ 
ei  debet  inirare  cboruni  el  se  ponere  in  cboro 
conira  subdiaconum  qui  legit  episiolam,  et  cuin 
lecta  esi  episioia,  dericulus  debet  se  poaere  in 
medio  cbori,  in  loco  ubi  iecta  esi  epislola.  ei  ibi 
caiitare  respoiisorium  ei  aJIeluia.  Sciendom  esi 
eiiani,  qiiod  super  sepiimanaiii,  quando  aJiquod 
feslum  iiiiegrum  vel  cuiii  dassico  minore  ooo  eve- 
iierii,  debcut  sc  revestire  sacerdos,  diaconus,  suIk 
diaconus  iu  capella  B.  Peiri,  el  clcriculus  debeC 
servire  diacoiio ,  el  subdiaconus  presbytero,  eic«» 
ut  biipcrius  couiiucmr. 


1109  statota:  itta 

lhorduiaihnere$pmu9riu  «<  MlUluia  clerUulu      A  JMeunqiie  ordinis  Bint.  Nam  ab  antlqois  slc  aiaui- 


Qiiando  relornus  lertia  lior»  incipit  puisflri,  ma- 
gisier  Tel  ftubniagialer  debent  veiiire  iii  loco  ubi 
recordoiio  lenetur»  et  ibi  debet  esse  cloriciilus,  et 
recordiire  respoiisortttBi,  et  alieluia,  el  flrinare,  ut 
bene  sciat  et  deceuter  cantare,  et  niagister  tenetor 
oeteodere  evangeJiam  diaeono,  et  episiolam  sub« 
diacono,  ne  aliqui  oiendaiit ,  et  male  pronuntient 
ia  serviiio  missarum. 
De  recordatione  anliphonarum^  et  responsoriorum, 

Quando«liqnid  intttandum  est  in  oflBciis,  In  ma« 
tQiiiiis ,  in  missa,  in  vesperis ,  magister  chori  el 
sacrista  S.  Stephani,  et  vicarius  S.  Criicis  debent 
insimul  veiiire  post  uonam  ante  cboruni,  et  ibi  con* 
cordiier  tractare  de  illis,  in  quibus  dubitant,  et  si 
aliiei  faciuiit  maJe  aguut« . 

De  inlroitu  mieenB  Dominicte* 

NijIIus  cKericus  de  lerra  debetinirare  chorum 
per  se  soium  ad  missam  Dominicam  in  festivis 
diebus,  ex  quo  aiigelicus  bymnus  incceptus  est» 
scilice;  Gloria  in  exceleie.  Sed  si  sequitur  dominum 
suuiu,  bene  potest  intrare,  alii  desuper  ciiorum 
pos&uut  jntrare  In  fesiivis  diebus  usque  ad  finero 
cpistol»,  postea  vero  non  clericuli  eiiam  debent 
iiilrare  omnes  insimui  in  tertio  Kyrio  eleiion. 
Ouaudo  dericulus  commendnt  uiiimum  responso- 
rium  septiinanerlo  viiatorii,  et  eidem  dixerit  re- 
sponsoriuiii,  debet  sedere  in  cboro  coram  ipso  cui 
responsorium  dederit,  parum  etiam  post  debet 
exire  chorum ,  si  voluerit  vel  redire  in  iocum 
Sttum. 

Be  roiura  barbtBf  e:  coronm. 

Nulius  eanonicus  untae  auctoritatis  sit,  slve  ali- 
quis  aiius  clcricuSy  sive  sit  de  terra,  sive  de  supra- 
cliorum»  debet  radere  iuirbaiii  nisi  radat  coronam ; 
aiioqiiin  cborum  non  debet  inirare  dum  cantatur. 
capite  discooperio,  nec  aliquod  ofiicium  in  eeciesia 
acere  dum  Ita  turpis  in  tonsura  et  coronae  rasura 
deforinis  appareai.  Iiem,  debent  radere  coronas 
septimanarii  canonici,  et  aiiiquicunque  in  principio 
sepiimacarum  suaruin,  et  oinnes  canonici  et  aiii 
iii  natnli  Domini ,  in  die  Cpiphaniarum,  in  Pascha, 
in  Pentecoste,'  in  natali  S.  Joannis  Baptlstae ,  in 
festo  Omnittm  Sanctorum,  et  in  Rogationibos,  et 


tum  fuit,  quod  nullus  dericus  de  terra  aliquam  mo- 
ram  faceret  in  ecclesia,  vei  extra,  vei  sederet,vei 
coHocutionem  aliqoam  haberet  cum  aliquoiiui  de 
supmchorum  est,  slve  «it  canonicus ,  sive  aliqois 
aiius ;  nee  etiatn  canooici ,  nec  capeilani,  nec  iili 
qui  de  septem  sont,  deberenl  sustini^re,  quod  ali- 
quis  de  terra  dericus  mnneot,  vei  sedeat,  vel  mo» 
ram  fadat  in  ecciesia,  vel  extra,  vel  loquatnrcnm 
aliquo  de  sopra  chorum,  ubi  sit  subformarlos,  vel 
dum  vesperae,  vei  alt»  borae  pulsantur  in  ecdesia 
Lugdunensi ;  sed  ipsi  cleriei  debent  se  abseondere 
in  loco  sibi  praeparato  a  praeseniia  dominorum,  et 
in  loco  sibi  deputato  manere,  sederc  in  pace,  «c 
sine  aliquo  strepitu  vel  rumore,  et  sine  scandaio 
donec  reinaneat  ubuscellos,  vel  classus,  et  statim 
se  ordinare  debent  in  proeessione,  primo  ciericuii, 
post  subdiaconi,  tertio  diaconi  debent  intrare  cho- 
rum  in  festis  diebus. 

De  ineeemne  vesperarum, 

Capellanns  hebdomad|ritts  non  debet  incipera 
vesperas,  donec  dericnii  et  alil  derici  in  proces- 
sione  ordinati  intrent  cborum  diebus  Dominids  es 
festivis.  In  aliis  diebus  potest  capellanas  inclpere 
matutinas  et  alias  horas,  quando  voluerit;  sed  prius 
sonare  signum ,  ut  remaneat  ulttina  campana  ca- 
juslibet  borae. 

De  admonitione  cierieorum» 

Seinper  admonendi  suiit  ciericl  et  rn  ordine  jo» 
slltiie,  ubi  ab  illis  ad  quos  peninet  magisteriom, 
ut  ordinate  per  claustrum  incedant,  per  ecdesiaui 
cum  roagna  reverentia  et  huroili  devotione. 
Quo  modo  incedant  canonici  ad  mieeam. 

In  Adventu  et  in  Quadragesima ,  et  in  jejonio 
Quatuor  temporum ,  quando  diaconus  ad  missas 
pergit  ad  iegendum  evangelium,  subdiaconus  debeS 
praecedere  usque  ad  introitum  cbori,  ct  ibi  debet 

stare.  Si  vero ita  ciericulus  ad  candelabrum, 

etdiaconus  debent  pergere  ad  legenduro  evan« 
gdium  aute  crucem ;  et  curo  lectuin  fuerit,  sub- 
diaconus  debet  ire  contra  usque  ad  descensuin 
crucis,  et  librum  accipere,  et  aperluro  deferre 
usque  ad  capdianum,  ut  oscoletur  fivangelium. 

Item,  reria  4    in  Quadragestma ,  qnando  dna» 


in  jejuniis  Quatuor  temporum,  in  Goena  Domini  li  D  eveniunt  epistqlse,  ceroferarius  legit .  sobdiaconus 


tanittm  qui  faclont  oiBcium,  aiias  faciunt...  de- 
bent..,  aiiis  oflida  niinisirare,  nec  incboro  ad- 
joncti. 

Ubi  debent  convenire  clerlci  de  terra ,  cujuscunque 
$int  aucloritalie, 

Statutnro  el  ordinatom  fuit  quod  clerici  de  terra 

ad  matuiinas,  sive  ad  omnes  alias  boras  diei,  goih 

veniant  siiiiul  in  unttm  locuro  elsdem  dericis  prae- 

paratum,  sciiicel  in  capdla  B.   Photini,  dum  ta- 

buscellos  senat,  vel  reiomus   cujuscunque  bora?, 

▼el  dasstts  in  festis  dlebns^  sive  stnt  sttbformarii, 

diaconi  vel  sobdiaconi ,  vel  clericuli,  ne  videantur 

inaniter  vagari  4>er  ecclesiam  coram  dominis,  vel 

pen^onis,  vcl  a1iis  qai  dc  super  chorum  junt,  cu- 


cantat  primttin  responsoriom,  sepiimanariuscantat 
seciindum  responsorium  et  super  aunuin  cerofera* 
ritts  secondum  responsorium. 
De  reve$titi$. 

Dominica  Invocavit  me,  et  mediffi  Qtiadragesimae, 
et  in  Ramis  palmarttm  oinnes  revestiti  deferunt  sil 
roissas  Domtnicales  tunicas  et  dalinaticas.  In  Raiuis 
palmaniro  ponitur  texlus  ad  missam  soper  altare, 
ei  candelabra  deferuntor. 

De  re$pomi$  in  Quadrageeima. 

Statiituro  etiain  fuit  in  capitulo  etsacramento 
firmatom,  propier  snperbiam  et  indlgnaiioneni  cu-' 
jusdam  canonici  potentls  et  prae  casteris  nobllioris, 
qui  nolttit  cantare  responsorium  tn  QtiaJragesima, 


lill 


GUICHARIM  LUGDUN.  ARCHIEP. 


1119 


quanito  datam  fait  eidem  nobili»  et  missnm  a  pne-  A  tricalerium,  ifui  costodiai  ecclesiam  die  ae  noeie  ■ 


ceiitore;  uindem  consilio  accepto  a  domiois*  ei  ab 
omnlbas  personls,  expulsos  fuit  a  cboro  et  capitulo« 
doiiec  compelenter  satisfecerll  in  capitulot  defrau* 
datiorie  officii  et  contumelia  illa,  oWcio  missae  et 
omni  coiiventui.  Idcirco  statutum  fuit  In  capitulo» 
ei  ab  omnibtts  recepiumet  approbstum,  quod  sicnt 
pcsns  solTunturde  revestitis,  solveretur  similiier 
de  omnlbus  aliis  officiis,  qiia  dantur  in  Ecclesia 
LngJunensi  a  praecentore  sive  a  cantore,  vel  a  ma» 
glstro,  sicttt  est  de  tractibiis  et  capis,  et  responsis, 
et  viutoriis,  sire  aliis  officiis  quse  dantur  aliquo 
lempore  insiiper  annum  a  magistris  Ecclesiae,  ne 
omnino  defraudetur  Ecclesia  ab  officio  suo,  et  vi- 
lipendaiiir  a  siiisservitoribus,  qui  a  Tulgo  iiobiles 


bominem  matnruni  et  bonestum,  et  cui  credatur,  et 
qui  sciat  et  possit  ordinare  in  ecclesia  qoae  ordi- 
nanda  sotit,  ei  fideliter  eustodi^...  etiam  co* 
stodit  clavem  unius  arc»,  in  qua  repoiiuntnr  sci- 
licet  liacc  Tesiimenta  sacerdotalia  ad  opos  missae 
majoris  altaris,  et  ad  opus  missas  Totivae,  ei  doo 
tburibuia,  unum  magnum  in  festivitatibos  magnis, 
et  unum  roinus  in  festivliatibos  aiiis,  el  ad  missas 
quotidianas  ;  et  duos  calices ,  unom  ad  iiia|«s  al- 
lare,  et  alterum  ad  missas  votiTas,  et  unam  capam 
ad  opns  Dominicarum,  et  bacinum  de  cupro  ad 
mauus  lavandas,  et  quatuor  manutergia ,  ei  annm 
coclear  argeuteum  ad  opos  incensi,  et  vesUmenta 
sacerdotalia  ,  et  missale  ad  majus  alure  ad  opus 


Tocaiitur.  Unde  venitpostea,  qiiod  um  roajoresqiiam  ^  missarom  matutinalium in  diebus  feslis.  Item 


minoreslnobiles»  etetiamnobilioresinpersotiis  pn>- 
priis  peregerunt  sibi  a  maglslris  Ecclesiae  [f.  com- 
mlsaa],  collato  (empore  sinescrupoloet  slne  offensa, 
cum  niaxima  humililate,  devotione  ei  reverentia. 
Multi  posiea  ex  nobilibus  qunrebant,  et  scire  facle- 
bant  magistris,  ut  eis  officium  cantandi  retruderenly 
ut  occasionein  babereoi  servitiiim  Dei  lu  ecclesla 
Dei  faciendi* 

De  maluritate  incedendi  per  thorum  ,  et  thuribulo, 
vel  aliii  per  chorum  deferendie. 

Qiiicnnque  qui  defert  tburibulum,  ei  librum  In 
festis  diebus  ad  malutinas,  sive  ad  missain  sive  ad 
vosperas,  debet  per  cborum  mature  incedere,  hu- 
militer  et  honeste,  dum  facit  officium  canonici  vel  q 
etiam  alii  loco  canonicorum  faciunl,  vel  tenentur 
facere  ordinate,  idem  servitium  attendant  peragere 
et  sine  scandalo  illornm,  qui  in  choro  sunt  vel  eis, 
ut  luudetur  et  lionoriilcetur  Deus  in  omnibus  qui 
serviunt  eum,  Item  in  sex  septimanis,  quando  ordo 
deficii,  debet  ille  qui  defert  tburibulum  esse  tantum 
Sn  snperpelliceo  sno,  et  cliorum  ab  utraque  parie 
tburificare  siculi  aliis  temporibus. 

De  riiu  in  choro  non  faciendo, 

Nulliis  sive  sit  supra  chorum ,  sive  de  terra,  de* 
liet»  dum  cantatur  In  choro,  inutiles  cacbinnos 
ostendere,  sive  insnes  fabulationes  cum  sibi  propin- 
quioribus  facere,  sed  omnes  qiti  in  clioro  snnt  de* 
bent  silaitiuni  teneretdum  Ubuscellus  aut  retornus 
horaruin  piilsalur. 

De  genufiexione. 

Insupcr  septimanam  dum  inferiatur,  quiperganl 
nd  libnim  et  ad  caudelam,  debent  se  flectere  ante 
altare  Beati  Sperati,  dum  dicitur  psalraus  Ji tfsrers 
mei  Deuif  et  in  fine  psalmi  debenl  siirgere,  et  unus 
eat  ad  libriim,  et  alier  ad  candelam ;  si  in  cboro 
redire  voluerint,  possunl  desuper  cborum  intrare» 
sed  debent  exspectare  usque  psalmus  Leeati  di- 
caiur.  Et  post  possunt  intrare.  Si  autem  cborum 
noliierint  iutrare,  possunt  ire  ubicunque  volue- 
riiit. 

De  potitione  mairicularii^  et  quid  pertineai 
ad  ejue  oficium. 
Staiutum  etiam  fuit,  quod  sacrista  poneret  ma- 


babel  in  custodia  omamenu  aluris  B.  Pelri»  vesti- 
ineutum  sacerdotale...  et  aliam  casulam  de  serico 
cum  parvo...  ad  ornandum  aiure  in  feslivis  die- 
biis.  Item  custodit  pallia  et  curtinas  ad  omaodum 
cborum  in  magnis  festivitatibus ,  et  ornaroenu  al- 
taris  B.  Pliotini ;  quoniam  ista  debet  cuslodire  ma- 
iriculariuB  fideliter  et  integre,  et  sine  dimiouiione. 
Uabet  in  custodia  omuem  thesaurum  quando  po- 
nitur  super  altare  in  solemnitatibus,  et  alia  omnia 
oruamenta,  quae  affert  ei  deponit  ibesaarario  in 
prosenti,  quae  oecessaria  sunt  ad  ornandam  aiure 
ad  opus  missae^  usque  serviiium  missae  celebratum 
sit  et  flnitum,  et  omnia  reponantur  a  tbesaurario 
ia  cttstodia  ubi  erant  prius.  Item,  tenetur  eusiodire 
matriculariusomniaquaeinfra  ecclesiam  subsisleni, 
et  illa  de  quibus  elaves  babet.  Item,  ideui  cosiodil 
ciavem  ilbrorum,  qui  suut  iiecessarit  ad  opua  servt* 
tti  ecclesiae. 

Officium  mairicularii  esl  iliuminare  ei  exstin- 
guere  omnia  Iuminaria«  quae  traduntur  a  Ibesau- 
rario  ad  iilumioaiidum  ecclesiam ,  sive  resiJvum 
sit  ecclesiae,  sive  sacristae,  et  fideliter  debet  costo* 
direresiduum  tam  ecclesi»,  quain  sacrisiae  sioe 
diminutiooe  aliqua.  Et  est  scieuJuin  qiiod  mairi- 
cularius  uon  babet  aliquod  jus  in  cereis  qui  appo- 
nuniur  ab  ecclesla  In  magnis  festivitatibus,  nec 
debet  eos  excoriare  a  guttis  liquesceitiibus.  Tenetur 
etiam  matricularius  facere  officium  quod  periinet 
0  ad  ipsuin  in  proprla  persona ;  nec  debel,  nec  poteat 
vicarium  ponere  iiisi  sit  diaconus^  vet  preobyter 
in  oflicio  suo,  sine  causa  apponente ,  scilicei  aegri- 
tudinisvel....  et  semper  debet  esse  paratus  respon- 
dere  cuiquain  venienti,  et  qnaerenii  se  pro  aliqiia 
necessaria.  Oninibus  horis  teneiur  in  ecclesia  in- 
veniri,  sive  maxiino  vocanlc,  si  diacoous  est»  mi- 
uori  se  non  debet  respondere  quando....  a  capel- 
ianis  ecclesiae ;  si  aliquid  facit  vel  delinquii  contra 
ordinem  vel  statuta  Ecclesiae,  vel  si  aliquis  eccie- 
sis  audierit  dare  coulra  corripienUm,  ponlri  de- 
bet  a  cantoribus  vel  a  magistro,  et  invehi  coiiira 
ipsum  acriter»  et  dure,  el  non  debet  palpari  ab 
aliquo  propter  ipsius  insipientiam «  ne  sibi  sapieos 
videatur.  Qui  cootumax  est,  Ulis  iu  officio  loa- 


1115  STATUTA.  1111 

trlciil^rii  non  deb«t  poni,  led  talis  qol  patieos  et  A  nen  meeam  laborainti  qooniam  qoi  sobsQripseninS 


bnmiJis  sk,  et  qiii  psiienier  sustineat  qoando  cor* 
ripietur,  et  nlbil  respoudeal,  sed  einendet  se  quan* 
do  male  fecerit.  Item,  debet  ha1)ere  diligeniiain 
eirca  pulsationem  campanarum;  ut  beneet  sine 
defectu  pulsenlur,  ei  ipsemet  tenetur  polsare, 
si  necesse  fuerit ;  et  nisi  fecerit»  gravissime  punirl 
debet. 

De  ienitorikus  eccUiia  quomodo  habere  $e 
debeniy  et  prwmio  eorumdem. 
.  De  offieiis  et  servitoribos  ecclesis  Lugdnnensis 
qtio  inodo  se  babeant  et  exerceant,  et  exercendo 
acquirant  Titam  «temam;  nnde  Paulos  :  Cenamen 
bonum  eeriavit  eunum  coneummavi ,  fidem  sertaw^ 
dom  menil  coronam  JHtiitits^  quam  reddet  mihi  in 
Ula  die^  qui  e$t  JHilui  judex  (II  Tim.  \y).  In  illa, 
inquil,  die  reddet,  non  hic...  ut  decertare  el  pugna- 
re  quasl  bonos  albleta  laborlbus»  nanfragii  pericnlis, 
unde  illod  :  Per  muitai  iribulationes  oporiei  intrare 
Itt  regnum  Dei  {Aet.  xiv).  Ergo  non  potest  qiiis  prae- 
mium  acclpere,  nisi  legitimecerlaTerit.  Hxc  est 
gloriosa  Tictoria,  obi  sont  laboris  certamina  :  Unde 
illud  :  c  Nonne injustus  est,  qul  ante  dat  praemiutn, 
qiiam  certamen  ftierit  absoiutum?  >  Undein  Evaii' 
gello  :  Beati  pauperes  spiriiu,  etc,  {Matth»  v)«  non 
dixit  :  Beati  diviies»  sed  paoperes.  Inde  recipit 
beatitudo  divina  vivendo  ubi  serumna  «stimatur 
humano.  Ciir  ergo  servientes  ecclesiam  Lngdunen- 
sem,  qui  dicuntur  servitores  el  non  serviunt,  abuiw 


dant  opibus  et  purpureis  induantnr  vestibus ,  et  q  «*   «"    '«cto   pigritis  et    perversae 


ad  coronsfm,  non  tenentur  ad  laborem  eeruminls, 
qui  In  siadioni  non  descendemnt ,  non  se  perlun- 
duni  oleo,  non  obliniunt  pulvere  vilitatis  mondl, 
qiios  manet  et  detinet  vana  mundi  gloria,  et 
peccat  inrernalis  injuria ,  qui  dum  sustinent  eum, 
ct  toto  mentis  affecui  deserviunt,  et  conira  camis 
incentiva,  et  vanam  mundi  gloriamt  et  viiis  siiper^ 
biam  virlliter  in  Del  serviiio  cerioverint,  et...seriDt 
regnum  glori»  aeternaliter  adipiscent.  liem  Ambro* 
sius  :  I  Incrassali  in  boc  mnndo,  impinguati  cer« 
lanles  peccare  solent  nondum  eis  decertare.  »  Dl* 
cant  ergo  et  ip«*s  inspicieniibos  aihlel»  Chrisli  : 
Veniremus  vobiscom  laborare.  Sed  respondontes 
peccalores  :  Non  bic  de  nobis  judlcamus,  voo 
^  auiem  sine  nobis  si  vtoeritis,  comiiam  gkori« 
vindicabitis  (/  Thess.  ii).  Isll  igitor,  qtii  in  delioiie, 
luxuriis,  rapinis ,  quaestibus,  bonoribus  bie  posue- 
ront  studia,  sunt  magls  peccatores  quam  praelia- 
tores»  babent  luctom  sui  laboris,  frucUim  virtolls 
non  habent :  fovent  otium,  astutia  et  improbitoie 
aggerant  divitlarom  acervos;  sed  exsolvenft,  seram 
Iket,  nequiliae  suae  posnam;  quia  dereltqiieiuot 
venam  aquasviveniium,  relinquentes  et  negligenios 
ordinem  et  servilium  sanctae  Lugdunensls  Ecdesia. 
Horam  requies  infernus,  lua  vero  in  ccelo ;  boruni 
domus  in  sepulcro,  tua  vero  in  paradiso ;  undo 
pulchre  de  talibus  Job  dixit :  bos  roagis  vigilare 
in  tnmulo  concupiscentis  et  immunditiaB  carnia-, 

avaritias   re* 


epulentur  jugiter  splendide  cum  gaudio  et  sine 
moerore  et  sine  lucto.  Jusli  aulem  qui  semper  assl- 
dui  sunt  in  ecclesia,  et  in  servitio  Dei  egeant  coad- 
iutoribus,  ei  vilipendantur  a  majoribus  et  afflcian- 
tur  iiijuriis  roagnatorum ,  quibus  saflsfacere  debet 
illa  Evangelii  parabola.  Item,  dlves  bysso  et  pur« 
pura  vestiebatur  et  epulas  copiosas  quotidie  exlii- 
bebat,  pauperplenus  ulcerum  de  inensa  divitis  col- 
ligebai  reliquias;  post  obi.tum  vero  ulriusque  paii- 
per  reqiiievit  in  sitiu  Abrahae,  dives  autem  in  sup- 
pliciis  (Lttc.  xvi).  Noune  estisdem  est  signuin  meri- 
teruin  aut  praemia,  aut  supplicium  pust  inortem 
inanem  etiam  recte ;  quia  in  certamine  labor  esi? 
post  certamen,  aliis  vlcioria,  aliis  ignominia.  Nun- 


quiescere,  et  in.  fastu  eatliedne,  diabolicae  de* 
ceptionis  aroplectere,  quia  soporem  quieiis  habero 
Bon;  possunt,  quem  soporem  Dominus  nostor  Jesiis 
Ghrlstus  in  sepulcro  dormivit  et  qui  resurroxU. 

De  quiete  tetemte  beatitudrnis  el  aliii  quibui  tenen- 
lur  serviiores  omnes^  et  pani*  non  servienttum  ^ 
neer  faeieniium  debitnm. 

Tos  ergo  qiti  cum  Christo  Jlsii  dormire  desitle- 
ratls  et  resnrgere ,  lenete  legein  Domini ,  et  praB- 
eepta  ejns  servate,  et  ordinein  et  servitium  Ltigilu« 
nensis  Ecclesiae  pro  posse  vestro  in  qoanluni  vobis 
Dens  donaverit  et  concesserit  custodire  et  implero 
usque  in  flnem  non  cessetis ,  et  ne  vos  pertorbe  t 
potentlum  discrimina,    qui    super    vos    polesta- 


quid  priusquam  eursns  conferatur,  palnia  cuiquam  D  tem  babent  et  tsxercent,  et  qui....  Imponunt  oneia 


datur  aut  defertur  corona.  Vobls  igitur  dico  qui  in 
servitio  Dei  in  ecclesia  Lugdunensi  assidue  labora- 
iis,et  servitium  Dei  integre  persolvtiis  a  principio 
usqiie  ad  fiiiem,  ei  perseveranter  peragitis,  Gaudete  et 
exiullate,  quoniam  merces  vestra  copioia  en  in  coslo 
{Maith.  V,  12).  UndeAmbrosiusfuturamnonpraesen- 
tein  in  coelo  et  in  lerra  mcrccdeni  proiiiisit  reddeii- 
dani.  Quid  alii  poscis  qiiod  alii  debelur?  Quid  ipsei!0- 
ronani  exigis  aniequain  vincasj  qnld  deiergcre  pul- 
verein,  quid  requiescere  cupis,  qnld  epulari  gestis 
aniequam  stadium  solvatur  ?....  Sed  forte  dicis : 
cur  hi  qni  servire  Deo  negtigunl,  et  servitiurti  Dei 
in  ecclesia  Dei  reddere  contemnunt,  in  praesenii 
i»:U(itur  et  In  deliciif  loxuriantur!  cur  etiam  ipsi^ 


gravia  et  ImporUbilia ,  digito  autem  suo  iiolont  ea 
inovere,  et  qni  negligunt  et  dedignantur  etiain  au- 
rem  suam  inciinare  in  Dei  servitio,  etinordineui 
Ecelesi»  servando,  el  vilipendunt,  et  opprobria 
habent  et  sobsannant ,  quasi  vilem  ei  insensaium , 
qui  ejusdein  de  ordine  Eccleslae  servando  aliquid 
dixeril  vel  onnuniiaverit,  et-  deridenl  eum  et  ob- 
tentui  habeniquasi  insensatnm.  Undo  Ambrosius  : 
I  Frater ,  noli  nt  parvuhis  sapere,  ot  parvulus  lo« 
qui,  ut  parvulos  cogitare,  ut  parvulus  jiidlcare. 
nee  vindicare  ea  quae  sunt  posterloris  staiis»  quia 
perfectorum  estcorona.  >  Exspecia  ut  vcnlat  quod 
perfecium  esl,  quando  non  per  speciem  et  in  amgma" 
r#,  $ed  [acie  ad  faciem  (I  Cor.  xiii),  forroam  Ipsaro 


itlS  GUICHARDl  LUGDVN.  ARCHIEP.  4116 

Teriiaiis,  Md  sperte  poMit  eognoscere   Tune  reve-  A  bonomm  asiequjilair ,  de  doctriiia  ei  oflfeiis  sdo- 


Isbilur  qua  causa  ille  dives  fuerit,  qui  loiprobus 
et  raplor  ezstiterai,  et  qoa  causa  alius  polens» 
qua  causa  alius  abuudans ,  et  alius  siultus  liono- 
ribus,  et  dicetur  rapiori  :  Dlveseras,  qua  causa 
aliena'rapidbas?  Nonne  Deo  te  diviteni  dimittere 
feci,  ut  excnsationem  non  baberes;  egestas  non 
compulil,  inopis  non  coegii.  Quare  ergo  aufere- 
tas  bona  ecclesiarum  iunocentibus  ecclesiam  ser- 
vientibtttf,  et  dissipabas  eleemosynas  mortuonimt 
quas  relioquebant  Ecciesia  Lugdunensi  pro  re- 
demptione  aoimamm  suamm ,  ut  erani  refectoria 
el  anniversarla  et  alia  beueficiaf 

Dicetur  etiam  polenll  :  Gur  non  adfuisti  vidu», 
adlicet  sanctae  mairi  Lugdunensi  £cclesise,et  or- 


lesceutium  aliquid  aggrediamur  dicere,  ai  com 
letate  booa  indolis  profectus  similis  creseai  ei 
docirina,  Adolescentel  vocamus  vel  siaie  vei 
scientia ;  quando  aliquis  ii^lericus  de  novo  cbomai 
Lugdunensem  intrare  cupit,  adolescens  diciiar, 
quia  nescil  modum  standl  in  cboro  nee  exira, 
donec  a  magistris  vel  a  mijoribus  didicerit,  vd 
docirinam  sive  formam  supplicandi  bumiliter  et 
cavendi,  tempus  ei  boram  sedeodi  vel  levandi,  et 
a  clioro  exeundi  vel  intraiidi,  et  discal  ei  caveai; 
ut  cum  socio  suo  dum  iuerit  In  cboro  non  loqua- 
tur,  vei  aliquod  sigaum  prawm,  vei  gesiura  eor- 
poris  sui  osiendai .  et  sicol  a  doelorilM  Iberil 
edocius  servet  ordinem  Ecciesi»;  inqua   lameB 


pbanis  iilius,    ejusdemque  Ecclesi»   servitoribus  B  addiscere  potuerit  iibenter  a  majoribos  discal ,  ei 


ii^uriam  paiientibus  In  eleetnosynls  slbi  depuUtis 
nequiter  subtrabentibus ,  et  vjolenter  auferenti- 
bos  T  Nunquld  lu  inflrmus  eras  ?  ideo  et  feci  po- 
leniem,  ul  non  afferres  violentiam,  sed  repelleres; 
idooexaitavi  te  et  alios  in  Ecclesia  Lugdiinensi, 
«I  ipsam  fldeliter  gubernaretis  in  rebus  lempora- 
Hbusel  spiritualibus  augmenUretis,  et  ordinem  e 
sanctis  Pairibus  in  ipsa  Ecclesia  sututum  custo- 
diretls.  Ecciesiam  viiipendentes  {$ic),  non  ut  tibi  el 
aliisin  Ecciesia  Lugduncnsi  poteniibus  scripturoest : 
Erifnte  injuriam  patieniem.  Et  Psal.  :  Eripite  pau- 
perem^  el,  egenum  de,manu  peeeatorie  liberate  {Psal, 
Lxxii),  sciiicet  Ghristum  pauperem,  quia  ab  ofllcio 
soo  in  Eectesia  Lngdunenii  defraudas ,  et  egenuln  in 
orationibus  sibi  servientium ,  qnia  iion  est  qui 
Invocet  in  Eeclesia  Lugdunensi  uomen  ineum  {J$a. 
LXiv) ,  propter  violentiam  impioruni,  qui  auferunl 
serviloribus  minoribus  eleemosynas  delunctoram. 
Dicetur  etiam  abundanti  divitiis  :  Honuribus  cu* 
mulavi,  salubritaiem  corporis  concessi  til)i,  cum 
non  secuius  es  praecepta  mea ,  ordinem  Ecclesiae 
Lugdunensis  servaMo  rigide  et  non  lente  a  Do- 
iiiiiio  primo  editum ,  ei  statulum.  Famulus  meus 
quid  feci  tibi,  aut  in  quo  contrisiavi  te?  Monneli* 
beros  dedi  quos  genuisti  ad  servienduin  sanctam 
Lugdunensem  Ecclesiaui,  adlnic  bonorem  contuli, 
.  salulem  donavi  ?  Gur  ine  negabas ,  quod  ad"  scien- 
liam  meain  quse  gereres  non  peivenient?  Gur  te* 


bumiiiter  custodiatyOla  nuilo  reprebeodi  valeat,ei 
slc  cum  seute  et  doctrlna  ordinis  Eedesi»  crascere 
possit.  Uode  Ambrosius  :  c  £u  igiuir  Juniomm  ado- 
lescenium  timorem  Dei  habere,  deferre  ma}onbos,' 
bonorem  babere  senioribus,  castitaiein  taeri,  bu- 
miliutem  non  aspemere,  ciementiam  ac  ▼erecon- 
diam  diligere,  qu«  ornamenu  sonl  minori  aeuti. » 
Veram  etiam  in  senibus  gravitas,  in  junioribus 
alacritas,  lu  adolei»centibus  verecondia.  velot 
quadam  dote  commendatur.  Unde  illud  :  Erat 
Isaac  Deum  tlmens,  utpote  Abrab»  Indoies,  de- 
ferens  patri  usque  eo  ut  ad  pateraam  volonuiem 
non  mortem  recusarel  {Gen.  xxxi).  Joseph  cnm 
somniasset  quodsol  et  lona  et  stelke  adorareoi  eum 
sedulo  cum..,.  deferebat  paUr  (Gen.  xxxvii).  Sic 
adolesceiites  et  minores  Ecclesix  Lugdunensis 
s^rvientes  forma  doctriiiae  miyorum  manenies ,  ui 
sic  in  regula  ordinis  eadem  benignissime  perse- 
verantes,  et  majorum  ex  magistris  sanciorom  in- 
stiiuta  Patruni,et  sanctiones  canonum  insunter 
et  siiie  ofleusa  deferentes,  cum  misericordla  Jeso 
GbrisU  Filii,  et  Mari»  Virginis  clementia  per 
ostium  Ecciesis  Lugdunensis  •iilrare  poierunt  eu... 
valebunt  eum  xute  et  gratia.  Ambrostus  :  i  Jo- 

sepb  castus  erai »  iia  el    servitores  Ecciesias 

Lugdiinensis  casii  corpore,  el  mundi  raente  in 
serviiio  Dei ,  nec  iiou  et  omnluro  sanctomm  allo- 
runi ,  qui  in  Ecclesia  Dei  bonorantur  digni  appa- 


nebas  dona  inea  et  bona  ecclesiastica  quasi  propria,  jt^  reant...  Ut  virgo  carne  non  mente,  nuUum  pne- 

"»^"*n  babebit  in  repromissione;  sicut  enim  oporiei 
clericls  ut  sint  casti  ,  iu  decet  ne  sinl  superbi. 
Caesarius  :  c  Non  enim  integrius  servator  ubi 
animus  superbis  luroore  corrumpitur ,  adeo  erai 
bumilis  Josepb  usque  ad  serviiutem ,  qua  fratres 
sui  veiididerunt  eum  Ismaeliiis  {ibid.).  Qnanu 
major  es,  unio  magis  bumiliare  in  omntbos.  » 
Grejorius  :  •  Qui  virtutes  alias  sine  humiiiute 
congregat,  quasi  qui  pulverem  couira  veiituai 
porut,  necessarium  est  Deo  servientibus,  nihu- 
miliuiem  servent  in  mente,  et  humiliier  servitium 
Dei  in  Ecclesia  peragant,  ut  ei  similes  fiant  qui 
didt  :  Mitis  sum  et  humifis  corde  {ilatth.  xi).  % 
luro ,   erat  verecundus  usque  ad  fugam.  Cuijua 


despiciebas  mandaU  mea  maie  retinendo  eleemo* 
synas  pauperum?  Denique  de  Juda  prodliore  iuee 
omnia  colligere  licei,  qui  etapostotiis-  inter  duo- 
decim  electus  est,  ut  ioculos  pecuniaruro  quas 
pauperibus  erogaret,  commissos  haberet,  non 
videreiur  autem  egeuus  Dominum  prodidisse,  el 
iileo  nt  jusliflcareiur  si  eo  Dominus  baec  contnlit, 
ut  non  quasi  injuria  exasperatus,  sed  quasi 
pra*varicatus  gratiam  majori  esset  oflensas  obiio- 
xitis  {Act,  i). 

De  doctrina  et  officiis  servitor.  Ecel.  docendis  jw 
nioribns. 
Et  quoniam  satis  claruit  quae  pcena  sequatur 
iuiprobiutem  jnaloruin  ,  et  quod  prsciuium  virtus 


1417  STATUTA.  fffS 

Ufiia  Tereenndin  foil,  iit  eomprehensns  a  miiUere,  A  «lestia  quia  Dei  potiorest,  nnde  oimies  aervienteii 

in   Ecclesia  Lugdvnensi  debent  esse  modesti  iii 


vestem  in  manibus  ejus  fiigiefrs  [poiius]  tellei  relin- 
quere ,  quam  verecuitdiam  deponere  (Gen.  xxxix). 
Ila  qtii  in  Ecclesia  Dei  vult  deservire,  ▼erecundiam  in 
omnibus  debct  servare,  in  motu  corporis ,  in  acta 
operis »  lu  geslu  omnium  membrorum  ,  in  incessu 
ut  mature  incedai,  in  despiciendo  non  respicienda, 
in  loquendo,  in  tnrpi  ri6u,in  vanis  tribulationi- 
bus;  sed  semper  debet  esse  in  oratione  dum  in 
ecciesia  fuerit  et  manseril.  Itein,  Joseph  fuit  pa- 
tiens  usque  ad  carcerem  :  unde  tu  patienita  venra 
po$iidelnii4^  etc.  {Liic.  xxi)*  Uem,  |fuit  reinissor  in^ 
jnriae  usque  ad  remuneralionem  {Gen.  xlv).  Pnl- 
cbrse  Igitnr  viriutes  sunt,  verecundia ,  patientia , 
et .  remissio  injnriarom ,  et  suavls  est  gratia ,  qnia 


ecclesia ,  in  actu  ,  ne  aliqnid  agant  eoram  eis  d«- 
ricis  vel  laicis,  quod  turpe  ad  agendum ,  et  vile 
sit  ad  perflciendum.  Paulos  quoque  orationom  do» 
ferri  pRedpit  com  vereeondia,  et  sobrietate  (I  Cor. 
vii) ,  primam  haitc  et  quasi  primam  vult  esse  oni« 
tionis  fulur»,ut  non  glorietur  peccatoris  oratio, 
sed  quasi  dolorem  obducat ;  et  quo  plus  verecundiss 
de  recordatione  delicti ,  uberiorem  roereatnr  gra- 
tiam.  Et  etiam.in  ipso  motu ,  gestn ,  incessu  tenenda 
Torecuodia  omnibus  derlcis  tam  m;goribus«  quani 
intnoribus ,  qui  deserviunt  tn  ecclesia »  vei  deser- 
vire  cupiunt  secunduin  ordinem»  et  secundiim 
statuta  antiqiioruro  Patrum ,  quia  babitus  mentis 


non  soltim  in  fratres,  sed  in  Ipsis  spectatur  ser- B  in  corporis  siatu  ceniitur.   Hinc  honio  *interior 


monibus  ne  modum  progrediaiur  aliquis  loquendi 
in  ecclesia »  dum  siientiuro  debet'  servare  et  te* 
nere,  iie  quid  eiiam  indecorum  resonet  sermo  tnos 
qui  juratiis  es  Dieoservireet  omnibus  sanctis  ejiis. 
Specnliim  enim  mentls  pierumque  refiilget  in  ve^- 
bis»  ipsum  debet  sonum  in  cantando  etin  loquendo 
in  choro  vel  !n  ecclesia  librare  modesiia,  nee 
nsquam  aerem  offendat  vox  facilior  in  loqiiendo 
in  ecclesia  vel  canendo.  Denique  in  ipso  loquendo 
vel  caiiendi  genere ,  in  choro  prima  disciplina  vo- 
recundia  est ,  ut  sensiin  qnis  aut  psallere  aut  ca- 
nere  in  choro,  aut  posiremo  in  ecclesia  loqui 
incipiaty  et  verecundiae  principia  coromendoiit 
processum »  ipsumque  silentium  in  choro  et  fai 
ecciesia  servaHdum  et  tenendum »  in  quo  est  om- 
nium  reliquarum  virlotum  otium»  maximus  est 
acttts  verecundiae  servandae  et  habendas  in  ecclesia. 
Deniquc  si  aul  infaniiae  puiatur  aut  superbias  re- 
mittaiur  protoviro ,  sl  verecundi»  laudi  ducatur , 
et  Deus  sit  beiiedictus.  Est  verecundia  pudici.... 
qnia  socieute  castiias  ipsa  tutior  est.  Bonus  enini 
prior  est  comes  gercndae  castitatis.  Pudor  hac  ve- 
recundia  tenlari  iion  sinit.  In  ipsa  nostra  oraiioiie 
verecundia  mulium  placet  Deo,  mullum  reconci- 
liat  gratiae  apud  Deuin  ;  ideo  omnes  clerici  Deo  ei 
S.  Joaiini  Baptisun  et  sancto  Stephano,  el  omnibus 
aliis  aanctis  ad  serviendoin  iu  Ecclesia  Lugduuensi 
deputaii  debent  esse  verecundia  bene  inorigeratiy 


cordis  nostri  inter  nos  absconditus»  ant  Jevior  ant 
jacuntior,  aut  turpior  inuis  existit ,  et  non  apparet 
nisi  per  statuium.  Et  gestns  corporis  aut  contm 
gravior,  aut  consUniior,  et  purior,et  maiurior 
mulioties  aeslimatur.  Itaque  vox  qnardam  est  auimi 
motus  ,  ideo  statoeront  antiqui  quod  omiies  do- 
rici...  in  Ecdesia  Lugdunensi  servieoies,  turpeo 
motus  et  geslus  nullo  modo  ostendereol,  iiec  etiaui 
inanes  alitationes«  nec  indecentes  ordinatiouos; 
sed  cuicunque  contigerit  cnm  cantatur  in  choro 
osciuriy  ponat  os  suum  subtus  superpetliceuin 
suiim,  et  ibi  occulte  oscitet»  ue  aliis  stantibus  in 
choro  reprebendi  possit. 

Alia  auetoritate$* 
Exempluro  ostendo  vobis.  Meministis,  fllii  et 
socii,  quemdun  tiioicum  corpore  non  roeute  ^  cnin 
seduiis  se  videretur  commendare  ofTiciis,  hoc  boIo 
tainen  iu  clero  a  me  oon  receptum » qiiod  passim 
gestus  plurimum  dedecerent ;  alterum  quoque  cum 
in  clero  recepissem,  jubere  me  nunqnain  mibi 
praeiret,  quia  velut  quidam  insolentis  incessus  ver- 
bere  meos  oculos  feriret ,  idqne  dixi  dum  redde- 
retur  post  ofllensam  rouncri :  Hoc  solum  excepi.  Hoc 
soluro  exccpi ,  nec  fefellit  seQtenlia »  utiqiie  enini 
ab  ecclesia  reccssit ,  ut  qualis  incessu  prodebalur, 
Uiis  perfidia  aniini  dcmonsirareiur.  Natn  alier 
Ariaii»  infeslaiionis  lempore  fideni  deseruit,  alior 
pecuniae  studio  ne  judicium  subiret  sacerdotale, 


podore  castitatis  et  revereniiae  onusuti ,  et  oriiaii  jy  se  esse  nostrum  negavit.  Lugebat  in  illo'  incessu 


decenter  pro  rooribos  et  Deo  gratiosis  et  oniiii 
populo.  Koniie  haec  virtus,  scilicet  verecnndia ,  per- 
tulit  pubiicanum ,  et  commendavit  eum ,  qui  nec 
oculos  suos  ad  coeium  audehat  levare?  ideo  jusiifi- 
catur  magis  Domini  judicio ,  quani  iile  Pbarisaeus 
quem  reformavit  praesumplio  (Ltic.  xviii) ;  ideoque 
omnes  serviiores  in  Ecclesia  Lugduneiisi  staiue- 
nint  etconsueverunt  esse  qoiei»  menlis  ei  modesti 
operis  ,  qui  est  ante  Deuni  iocuplex  et  pinguis  de« 
votlo,  tt|  ait  Petrus  :  Hagna  est  virtus  moilesiia » 
qu«  cum  sit  eiiam  sui  juris  remissior,  iiihil  sibl' 
ttsurpans,  nihil  viiidicans»  et  quodammmlo  intra 
vires  suas  contrariorum ,  dives  est  apud  Deoro « 
apud  quem  nemo  dives  (/  Petr.  in).  Divcs  est  mo- 


imago  leviutis  •  species  quapdam  scurrarum  per- 
cnrsanUum.  Sunt  etiain  aiiqui  qui  sensim  ambu- 
lando  imitaniur  histrionicos  gressus»  et  quasi 
quxdam  fercula  pomparum  et  staiuarum  stalus 
iniiiantium»  ut  quoiiescunque  gradum  transierint 
modulos  qiiosdain  servare  videaniur.  Nec  cursura 
ambulare  honeslum  arbilror,  nisi  cura  causa  exigit 
aliciijus  periculi  vel  jusU  necessilas ;  omnes  enim 
serviontes  in  Ccclesia  Lugdunensi  debent  gressus 
suos  prol)abiIes  ostendere,  in  quibus  etiam  spi- 
ritus  maturitatis,graviutis,  aucioritalisque  pondus, 
tranquiHiUtisque  vesligiuro ,  humile  debel  in  cun- 
ciis  apparere.  Ct  si  clerici  deservientes  in  Ecclesia 
Lugduncnsi  studere  DCglexcrint  in  gressibus  ordi- 


iilf  PETBI  8.  CHRTSOGONI  IfM 

Miiools  lecM»  LtfgiiineMlt,  qMMdo  addiieaBt  X  *^^  (^^"«  »)  >  <!>*>  obedieM  iMBdatb  meis  noci 

ordiMm  01  digBanter  detenrioBt  occletlani  qMm  f«lsil, sine  dubio  polemnt  non  immerito formidere. 

dfgne  et  Inodebiiiier  doierf  ire  teneatur,  dnm  prae»  Ei  propier  boc  praBdicin  ssncu  suibu  ^t  ordi- 

seiitet  iB  eloBitro  permanserint ,  Deom  et  saneuo  nationes  a   sanctis  Patribus  edius  ioTiolabillier 

oibnd«ttt»et  sut«ta  sancuram  Patnim  Tllipeii-  obserrare   leoeBtur,  UBquam  bool  et  ?eri   fiiii 

duntf  ot  peccalum  inobedieotim  incurniBtt  ot  sen«  obedioBtise* 
leiitiaBi  priml  parenlis  c«l  dictum  est  :  If  arf# 


CiaCA  AimUII    BCLXXXIU 

PETRUS  S.  R.  E.  CARDINALIS 

TITULI  S.  CHRTSOGara 

NOTITIA  EX  GALLIA  CHRISTIANA 

(Tom.  Vni»  col.  1616,  In  Episcopis  Meldensibus) 


Petnis,  Steplmni  Tomacensis  condhcipulus  fl),  ex  arrhidlacono  abbas,  ex  abbate  lleldensis  episcopos 
eieclHS  fiiit,  procuranie  Iniprimis  Willc Imo  de  Gampania,  Tlieobaldi  comitis  ttlio,  Seiionensi  archiepisoopo« 
llunc  aliqiianto  posl  Alexander  papa  III  oh  singularem  doctrinam  ingentiaqne  meriu  littili  S.  Cbryso- 
goni  presliyierum  cardinalem  creavit  ei  in  Franciani  iegavit  anno  1175,  ut  Aibigeusium  ba:resim  compri« 
merel.  Obiisse  videtur  clrca  annum  I18i. 

(1)  Vide  Siepbani  Tomacensis  episcolam  46.  ad  Petram  {Pairofoglw  l.  CCXI).  c  Amplector,  inquit. 
scbolarein.proseqiiorarchidiaconum,  deosculor  abbatem,  assuq|0  episcopo,  revereorcardinalom.»  Peirum 
nisgiils  laiiJiljus  eOert  Heiiricus  Claraevallen»is9  S.  R.  £«  canlinaiis.  in  eplstola  ad  Alexaodnim  lil  papam 
direcl».  Vide  Pair.^  i.  CC,  inler  varioruin  ad  Aksxandrum  epistolas.  (Edit.) 


PETRI  S.  CHRYSOGONI 

EPISTOLJE. 


L  B  unquam  vlf is  ex  upidibus  ita  flrmiler»  et  circom* 

Ad  ErMum  aboatem  5.  Victorit  Paritienmi»  specu Jecerunt,  quod  nec  souaBtis  impotos  oqailoBis. 

(Vide  Patr.  loni.  CXCVI»  col.  1383.)  noc  impionim  macbinse»  licet  crebris  assultibas  In- 

Jl.  pognetur,  illiid  poUmnt  a  sua  firmiUU  moTore. 

Ad  Garinum  ejusdem  monaiSerii  abbatem.  Unde  quamvis  diebus  istis  quidani  falsl  fratres, 

(Vide  ibid.t  col.  1392).  Raymundiis  videlicei  de  Baimiaco,  Bernardus  Kay- 

m^  mundi,  et  quidam  alii  haeresiarcb»  transfigiirantes 

Ad  univenoi  fide!e$.  -i)e  excommunicathne  ^  »"  •»««"<>»  •"^'»"  «"•»  «"*  ^aUn»,  prius  Cbrl- 

hareticorum  Albigemium.  stianae  ei  apostolic»  fidei  conlraria  praedicanles, 

(Anno  1178.)  multoram  aniinas  venenata  praedicatione  decepo* 

Pbtbus,  Dei  graiia,  tiiuli  Sancti  Chrysogont  pre-  nint ,  et  secum  iraxerunt  ad  ruinam ;  novissinie 

sbyiercardinalis,  aposlolic»  sedis  legatus,  universis  ^oitn  iiie,  qui  revelat  roysieria,  et  ad  confuundos 

uanct»  matris  Ccclesioe  flliis  catholicam  aiqueapo-  seniores  Israel  dedlt  spiritum  Danieii  (Dan.  ziii), 

slolicain  fidem  servantibus,  in  Domino  salutem.  mI  animas  diaboiica  fraudo  deccpus  respiciens, 

Tesianie  Apostolo  {Ephe».  iv),  sicut  unus  Deus,  noluit  ulterios  perfidiam  illorum  velari,  aec  Cbri* 

!ta  ei  una  Ades  esse  dignoscitur,  a  ciijus  Integritaie  ^  stian»  fidei  sinceritaiein  illorum  praedicaijone  cor- 

nuliuspoiesl  sine  periculo  deviare.  Cujus  funda-  rampi;sed  sua  admirabiii  poiesuie,  audiemibiis 

luentuiii ,  prxier  qiiod  nullus  aiiud  potest  pouere»  et  videntibus  mttllis,  quod  prius  latuerat,  veuenuni 

nostoli,  et  apostolici  viri  successores  eorum,  in-  perfidiae  deteiit,  in  augmeuiuin  el  gloriam  ikwi 

^ranie  et  docente  Spirilu  saiicto»  sanis  dociriuis  Cbrisiianae. 


liSl       '  EWSTOMB.  «li^ 

Cum  iuqtte  praedic&i  Raymunduft  ei  Bernanliis,  A     llii  ergo  <luo  esse  priucipia  denegAAios,  piiblice 


aique  alii  tenerabili  fralri  notlro  Reginaldo  Baio* 
nienei  epi^cepo,  et  nobiiibus  viris,  Ticecomiii  de 
Tiireaa,  e(  Raymiindo  de  Gaelronofo»  qoi  de  con^r 
«etlio  nostro  in  terram  Rogeri  de  Beders  pro  iibe- 
ratione  venerabilis  fratris  noslri  [Alblensis]  Alba- 
nensis  episcopi  venerant,  occnrrjssent,  et  se  eon-« 
flterentar  a  nobtii  viro  comite  Tolosano.  et  aliis 
baronibus»  qoi  eos  io  perpetuum  abjuniTerant,  in« 
jttste  iractari;  enra  pro  defensione  fldei  suse  ad 
pnMentiain  nosiram  se  venturos  proponerent,  sl 
veniendi  ei  redeundi  securitatem  baberent;  me- 
«loraiiepisoopusetviceeoroes,  ne  corda  siropliciom; 
qol  iilorom  faeee  erant  iroboti,  scandalum  pateren* 
tor ,  el  diffidentia  nostrse  ascriberent,  si  eis  aadien* 


ooram  oobis  et  praedictis  viris  confessi  aoat»  et  Ar«- 
miter  asseroerunt,  qiiod  uoos  Deus  aliisstmos  oni* 
jfiia  visibiiia  et  invisibilia  condidisset;  quod  etiam 
ScripiuriSy  sieul  verora  est,  EvaiigeJicis  alque  ap»- 
stoJicis  comprobabant  Gonfessi  suiitetiam,  qood 
saeerdos  noster,  sive  boiios.  sive  malus;  Josiutt 
vel  injustus  et  talis  etiam»  qoem  adulteram,  vel 
alias  criininosom  iodobitanter  scirenl ,  corpus  et 
sanguinem  Cbristi  posset  conficere^  et  per  minjsie* 
riuin  bujosmodi  sacerdotis ,  et  virtote  divinonim 
verborom,  qooe  a  Domino  prolata  sontt  panls  el  vi* 
nom  incorpus  et  sangoinem  Christi  vere  transub* 
suntiantor.  Asseroeront  qooque,  quodparvuii»  vel 
sdulti  nofttro  .baplismate  baptizati   salvanior,  ei 


ila  negaretur,  ex  parte  nosira  ei  prsdicti  comitis  ^  nullus  sine  eodem  baplismo  potest  salvari ;  omnioo 


indulserofit,  ut  com  omni  secorltate  se  eonspectoi 
nostro  praeHenlarent,  quaienos  sub  nostro  et  vene- 
rabilis  fratris  nostri  Pictaviensis  episcopi  aposio- 
Kcse  sedia  legati ,  et  aliorum  diseretorum  viroruro» 
et  totios  popoli  examine  aodirentur,  et  si  recte  et 
sane  crederent,  probarentur;  et  postquam  a  nobis 
examinati  fuissent,  nihilominus  ad  propria  reinea' 
rent  securi,  ne  meiu  vel  violeniia  qualibel  videren^ 
tur  inducti  ad  confessionem  ver»  fidei;  ita  laroen, 
qiiod  post  elapsos  octo  dies  juxta  edictum ,  quod 
exieral,  nisi  ad  fideni  nostram  redirent,  de  terris 
principum,  qui  eos  abjuraverant,  deberent  expelli. 
Nos  itaque  indiilgentiam  eis  ab  episcopo  et  vice- 


inficiantes»  se  aliud*  baptisma,  aot  roanus  imposi* 
tionem,  sicut  eis  iniponebatur»  habere.  Affiriuave* 
runi  nibilomious,  quod  et  vir  et  muiier  matrimoiila 
eopolati,  si  aliud  peccaiom  non  Impedint,  licet  car- 
naiiter  alter  alteri  debitom  reddai,  propier  iMwnm 
mairiraonii  exeosaii  saivantor,  et  propter  boe  nun- 
quam  damnantor.  Arcbiepiscopos  pr«terea»  eiepi* 
SGopos,  presbyteros»  mooachos,  canouicos,  ei  ere- 
mitas,  templarios,  et  llospitaiarios  aifirmaveruns. 
esse  saivandos.  Oiguora  qooqoe  et  jostum  esse  di* 
cebanty  ut  ecclesias  in  honore  Dei  atque  sanctoroni 
fttndatas  cum  surama  devotione  visitajiles  adirent» 
et  sacerdotlbttSt  ei  aliis  earura  ministris  hoooretii 


comite  factam,  quamvis  a  prsfato  comite  Toiosano,  ^  et  reverentiam  exhibentes,  priroitias  el  decimas  eis 
ei  aliis  nobilibos  viris,  sicut  diximus,  exierat  edi-     deberent  solvere,  etde  ownibus  parocbialibos  de*< 


ctum  ,  ut  de  terrts  eorum  deberenl  expeili,  ratom 
babentes;  eodeiii  Pictaviensi  episcopo,  el  pnedicto 
eomiie  Tolosano ,  et  aliis  clericis  et  laieis  quasi 
ireceniis,  in  ecclesia  B.  Stephani  nobiscum  pariter 
congregatis,  iJiis  iiijunxiinus,  ut  fidem  suam  nobis 
exponerent,  el  ad  catholicae  fldei  veriiatem  redeun- 
tes,  infamiain,  quam  et  lou  terra,  et  ipsi  per  dam- 
nabilem  pradjcationein  incurrerant,  per  salutiferam 
eonfessioiiem  vers  fidei  removerent.  Ipii  vero  in- 
ter  aiia  verba,qua)  hlnc  iode  proeesseront,  eliartaffl^ 
qoamdam  loqua  fidei  suae  articuios  conscripseraut» 
io  mediom  proioleront ,  el  eam ,  sieot  proliiius 
seripta  fuerai,  perlegeruot.  In  qua  cum  verba  qu»- 


vote  ei  fideJiter  respondere.  Eleeroosyiias  etiaiM 
Um  ecclesiis,  qoam  paoperibos»  nec  non  el  omi}i 
petenli  esse  Iriboeodas  inter  caetera  iaudabiliter  as- 
serebant.  H«c  omnia  licei  prios  diceremor  nei^sse, 
joxta  nosirom  saoom  intelleetom  se  inleiligere  as* 
serebant. 

Poslqoam  aotem  ila  a  nobis  examioati  fueroQt»  et 
ea  qose  diximos,  spontanea  voluntate  confesal «  ee- 
clesiaro  Beali  Jacobi  intravimus«  llbi  nobiscum  in- 
numera  populi  muiiitudo,  qua  se  quasi  ad  speeun- 
dum  prsparabat,  convenit,  ei  confessionem  fidei 
eorum,  qu»  in  prsdicta  cbarlula  conscripta  fuerat» 
vulgari  sermone  aodivii.  Porro  cum  a  nobisei  oinni 


dam  deprebeiidissenios,  qoae  et  sospecU  videbantur  D  populo,  qui  ibidem  convenerat,  in  omnl  paiienliaj 


existcre,  et  nisi  pienius  exponerenlur,  haeresiui 
quain  prsBdicaveraiil,  possent  veiare;  qnaesivimus, 
Qt  Latlnis  verbis  respondentes,  suain  fldem  defen- 
derent;  luin  quia  liiigua  eorum  non  erat  nobis  satis 
nou ;  tum  quia  Evangelia  el  Epistolae,  quibos  tan- 
lummodo  fidein  suani  coiifirmarc  voiebam ,  Latino 
eioqoio  noscuntur  esse  scripta.  Guinqoe  id  facere 
iion-  auderent,  utpote  qui  linguain  Latinam  penitos 
ignorabanl ,  sicol  in  verbis  onius  illorum  apparoit, 
qoi  cooi  Latine  vellet  Joqoi,  vix  duo  verba  jungere 
potuit,  et  oninino  defecit;  necesse  fuil,  nos  illis 
^condescendere,  cl  de  ecdesiasticis  sac^amentls  pro- 
pter  iroperitiam  illorom,  qoamvis  satis  essei  absur» 
duin,  vuigarein  habere  sermonem. 
P4TB0L.  CXCIX. 


et  sine  luroultu  aliquo  fuissent  audiii,  ei  ipsi  spoota 
finem  dicendi  fecissent;  quia  expositio  suap  fijJci 
salis  iaudabilis  ei  catliolica  videbalur;  iuruin  ab 
eis,  audienle  oniverso  populo,  qu^stvimus»  si  corde 
credereni,  qiiod  ore  fueraot  coofessi ;  qt  si  aiiqoando 
in  eontrarittm ,  sicol  eis  s«pMis  imposilum  bieiait» 
praedieassent.  lltis  vero  respondeniibos ,  sic  se  ita 
credere,  el  nibiloiuinos  negimtibos,  se  uni|uaiu 
aJiiet  pntdieaase,  nobiiis  Kir  comes  Toloiianus,  et 
mulli  aiil  ciemi  et  laici ,  q|ii  eos  andiersnt  aJ:ler 
praedicjious,  veiiemenier  Admiraiione  eoinmoti,  et 
Christianas  fidei  selo  aucoeosi  «orreJ^o^l »  el^e. 
plane  In  eapui  soom  menilf^s  fuisse  mapifestius. 
.conviceroiit.  Quidam  enim  consiant^r  proposoenuiit 

36 


Iia  PETRi  S.  tlHRYSOGONl  EPISTOLiC.  *       H21 

M  a  qiiibitsd^int  iHorum  audisse,  qiiod  dtioilii  exi- A  fuerani ;  ad  nos  jfitia  formam  Ecclesiae  ircoifct-- 

iiandi  venlrent.  Quod  coin  illl  In  arcam  pravum 


sterent,  alier  bonut,  ei  aiter  maius;  bonus,  qiii 
inviaibiiia  (antum,  et  ea  qnm  muiari,  aut  corruiiipi 
non  posaunt,  feeiaset;  malus,  qui  cotlnm,  terram, 
boininem  et  alia  visibilia  condidissei.  Alii  afDrma* 
teront  ae  in  illorum  praedicatlone  audiase,  corpus 
Christi  non  conflct  per  mjnisterium  sacerdotis  in« 
dlgni,  aut  aliqtiibos  crimiiiibus  Irreiiii.  Muhi  siml- 
Jiier  tesiaii  siini,  eos  prorsus  negantes  andisse,  vi- 
runi  cuin  uxore  salvari,  si  alter  allen  debitnm  red- 
dat.  Alii  in  fiiciem  illis  flrmiter  opponebant,  quod  ab 
ipsisaudissent,  baptisinum  parvulis  non  prodesse, 
ei  alias  quamplures  contra  Deum,  et  sanctam  Ec* 
clesiaro.et  catholicam  fldem  hlasphemiasprolulissc, 
qoas  pro  abominahili  earum  enormitate  tacere  ma 


conversi,  et  mente  perdita  indurati  facere  recusa» 
rent;  nos  in  conspeciu  lotius  populi,  qui  jugiier  ao» 
clamabat.et  in  eos  multa  immanitate  fremebai^ 
eos  iierum  acceiisis  caodelis,  una  cnm  prsedicto 
Pictaviensi  episcopo  t  et  aliis  religiosis  viris,  qui 
iiobis  in  omnibus  astiteroot «  excommunicatoa  an- 
nuniiavimus,  et  ipsos  cum  suo  auctore  diabolo  con- 
demnavimus.  Eapropter  universiiatem  vesiram  nio- 
neuius  et  exhorumur  in  Doniino,  atque  la  reuiis- 
sionem  peccatorum  injunginius,  quaienus  pRedl- 
ctum  Raymuudum ,  et  Bernardum ,  et  oouiplicea 
eorum  tanquam  excominunicatos  et  Saian»  tra- 
dilos  cautius  evitetis,  et  si  quaudo  allud  quam  in 


luimus,  qnam  referre.  Quidquid  auiem  iUi  in  sua  ^  audientia  nostra,  sicut  praescripsimus ,  sunt  con- 

fessi.  vobis  de  caetero  pr.esumpserint  praedicare; 
prasdicaiioiiem  eorum  lanquam  falsam,  et  catbo- 
iicai  aique  apostolicae  fldei  conlrariam  respuaUa,  et 
ipsos  tanquam  haereticos  et  Aniichristi  praeambulo» 
a  sinceriutis  vestr»  onsortio,  ct  vestria  Gnibua 
longius  expellatis. 

iV. 


superiuri  confessione,  qnae  saiis  videbatur  sullicere 
ad  saluiem,  si  ita  corde  crederent  ad  jostiiiam,  et 
fncorde  et  corde  dixerinl,  sicut  homines  tortae 
meniis  et  Inteniionis  obliquae ;  tandem  b«resim  no- 
Uienint  relinquere,  ubl  crasbum  et  sopitiim  intel- 
lectum  eorum  alicujus  auclorltatis  snperflcies  vide- 
batur  juvare,  occasione  verbi  illius,  quod  Dominus 
In  Evangelio  dixisse  iegitur  :  Noiite  omnino  jnrare, 
€t  tit  iermo  vester,  est^  e$t ,  non ,  hor  (Maiih.  v) ; 
illcentes  se  non  debere  Jurare,  cum  ipse  Dominus 
8a>pe  jurasse  legatur,  sicut  scriptum  est :  Juramt 
Domtitiis,  etc.  (Ptal.  cix).  Et  alibi :  Per  memetipsum 
juravif  dicit  Dominus  (hai  xix);  et  Apostolus  :  Om^ 
his  eontroveniw  finit  est  juramentum  (Pebr,  vi).  Et  ^ 
multa  in  hunc  modum  iu  divinls  Scripturis  legen* 
tibus  sese  ofTerunt,  et  occurnint,  quibus  propter  il- 
lorum  infirinitalem  quibus  aliquid  suademus,  jurare 
permitiimur.  Caeteruin  ipsi  tanquam  viri  idiota^  non 
intelligentes  Srripturas  (Mattii.  ixii),  in  laqueum, 
queni  absconderant ,  ceciderunt  (Piai.  cxu).  Quia 
cum  prius  juranientum  tanquam  rem  exsecrabiiem» 
01  a  Domino  probibitam  abborrerent;  in  ipsa  con- 
feasionls  suae  charta  jurasse  convicti  sunt,  cum  dixe- 
rint;  in  veritate  quae  Deus  est,  ita  credimus,  et  di- 
cimus,  quoil  haec  est  fldes  nostra ;  nescientes,  quod 
veritaiem  et  verbum  Dei  in  lestimonium  verae  aa- 
sertionis  adductre,  procul  dubio  sit  jurare,  sicut  de 
Apostolo  legimus ,  cum  dixil  :  Boc  enim  vobis  di- 


Ad  PhHippum  decanum  et  capiiuium  B.  Marlini 
Turonensis.  —  Confirmal  fundaiionem  de  duobus 
eereiscoram  seputcro  sancti  Mariini  continu^ 
accendendis^ 

(Ciroaannum  1180.) 
(Mabten.,  r/ie«.  Anecdot,,  I,  592.; 

Pbtrds  Dei  gratia  tituli  Sancti  Chrysogoni  prc-. 
sbyter  cardinaiis,  aposiolieae  aedis  i^atus»  Pb.  de- 
cauo  et  capitolo  B.  Martini  Turonensis»  in  Domiiio 
salutetn. 

Quoties  aliqua  a  fideiibHS  ad  bonorem  et  decorem 
donios  Domini  statuuhtur,  ea  debemus  tanto  soi* 
licitiits  promovere,  quanto  magis  ipsi  ad  hoc  quod 
spontanea  yoluntate  coeperusi,  a  nobi»  invitart  de- 
buerant  et  induci.  Eapropter,  dilecti  In  Domino 
fratres,  vestris  postuiationibus  iiiducti,  et  io  devo- 
tione  beatissimi  confessoris  qui  apud  vos  requies- 
cere  dignoscitur  altius  radicatl,  institutionem  quam 
super  iuminaribus  duorum  cereorum  aote  sepul- 
erom  ejusdem  cpnfessoris.  perpetuis  temporibusr 
sine  intermissione  quaiibet,  aceendendonini ,  in 


eimus  in  verbo  Dei  (I  Thes,  iv);  et  alibi :  Tesiis  e$t  ^  capitiilo  vestro  a  vobis  et  burgensibus  ipsius  loci 


mihi  Deus  (Rom,  i),  et  alia  similia  eoroprobant»  qua 
ab  iflis,  qui  divinas  Scripturaa  intelligunt  et  lege- 
runt,  possunl  facilius  inveniri. 

€i]m  aulem  a  multis  et  sufflcientibus  testibus 
fnissenC  convlcti,  et  adhuc  mulli  ad  ferenduin  con- 
tra  eos  testimonium  praeparareni :  quia  Eccleala 
cotisuevii  redeuntlbus  misericordiaa  gremium  non 
negare ,  eos  ditigentius  monuimus  ,  ut  omni  iiaere- 
lica  praviiutedeposita,  ad  fidei  unilatem  redirenl; 
et  quia  a  domino  papa  ,  et  venerabilibus  Irairibus 
iiosiris  Bituricensi  et  Narbonensi  archiepiscopis,  et 
a  Toioaanoepiseopo,  et  a  noliis  ipsis  propter  per- 
«ersani  praedicaiionem ,  el  aectam  excoramunicati 


parochianis  ▼estris,  soiemni  devotione  facUm ,  ra- 
Um  habemos;  el  sicut  in  authentico  scripio  a  vobis 
exinde  facto  pienius  contioeiur,  auctoriuie  qua 
fungimur ,  conflrmamus,  et  praesentis  scripti  patro- 
ciniocommunimus;  statuentes,  et  subiniermissione 
anathematis  disirictius  inhibentes,  ne  aliquis  contra 
eamdem  institutionem  venire,  aut  redditus  ad  boc- 
deputalos  minuere,  diiferre ,  seu  quomodolibet  de- 
curtarc.  qualibet  temeritate  praesuiiiat,  Si  (|uis 
autein  hoc  aiteniare  praesumpserlt ,  indignatioiiem 
omiiipotentis  Dei  ei  bealissimi  confessorls,  necnon 
et  (lisirictam  extreml  judicii  uitioiiem  se  uoverit 
iiicursurum» 


GIRCl  EUMDEH  ANNCM 


ROGERUS 

ABBAS  S.  EVURTII  ADRELIANENSIS 

NOTITIA 

{Gatl.  Chri$L  nov.,  tom.  TIIT,  col.  4575.) 


Hogertis  primns  reRuUHum  abbas  quinquennio  post  electionem  reliquias  sancii  Evurtii  inyenfc, 
quanim  inveniionem  rrebero  abbali  Sancti  Audoeni  signincavit  lilteris  apnd  Martennium.  Mendum 
irrepslt  in  anno  assignato  in  bulla  qna  Eugenius  111  Sancti  Ev.nrtii  bona  confirmat  data  Rogero,  uhi 
loco  ili4  legendum  1147.  Insequenti  papae  ad  exemplum  Ludovicus  rex  Rogerium  abhaieni  diplomate 
regio  dlgnatus  est,  in  qu«i  Sancti  Evortii  possessiones  eodem  tenore  ac  in  bulla  redut.  Snbscripsit  anoo 
eodero  Rogerius  charls  regis  ejusdem  pro  Aurelianensibus,  biennloque  posl  iU9  litleris  Simouis  do 
Balgenciaco  pro  Burgo-medio.  Reperilur  in  chartulario  Miciacensi  anno  ii50,  quo  Mauasses  episcopus 
chartam  dedit  postulanlibus  Rogerio  abbaii  et  fratribus  Sancti  Evurlii.  Oblinult  ab  Adriano  iVet 
Alexandro  III  bulias  ejusdem  tenoris  ac  bulla  Eugenii  111.  Memoratur  anno  1158  in  cbartis  Pontiievien- 
ftibus.  Permutando  a  Ludovico  Vll  obtinuit  an.  1163  Toarvillam  in  parochia  de  Sebonvilla  in  Beasia. 
Invitatus  a  summo  pontifice  ad  conciiium  Turonense,  Ervisium  abbatem  Sancli  Victoris  consulult  11(54. 
Coniroversiam  habuit  cum  priore  Pontis-monachoruni  et  Slephano  Cluniacensi  abbate »  qoam  arbitri 
dlreinerunt  anno  1167  Manasses  episcopus  et  Joannes  decanus.  Hoc  auteni  vel  sequenti  cessii  io  gra- 
tiam  Stephani »  ciijus  eaiionici  regolaris  est  epistola  17.  ad  Rogerium  abbnteiu  suunu 


REVELATIO 

QuatQ  iransmisit  domiius  Rogerus  abbas  ecclesiffi  B.  £vurtii  Aurelianensis  ad  mo- 
nachos  Sancti  Audoeni  Rothomagi  de  inventiooe  ejusdem  sanctissimi  pontilicis 
Evurlii. 

(Circa  air;  1150.) 

[MARTB!i.,Aiteei/ol.,I,  413,  ex  ms.  S.  Aodoeni  Rothomagensis.I- 


Dilectis  in  Chrisio  dominis  et  amicis  F.  (1)  ab-  A  nici,  qui  ferme  ante  hoc  quinqiienniiim  in  sancta 

batl  Beati  Audoeni,  omnique  sanet»  illi  congrega*  '  beati  confessoris  ecclesia  serviebant,  boc  sflspeon* 

liooi,  frater  Rooerus  (2)  cosnobii  Beati  Evurlii  di-  mero  in  proposlto  suo  babuerunt,  ut  angustom  ad- 

ctus  abbas,  tottisqoe  pauperom  ejasdem  loci  coii-  huc  ssdiflcium  ecclesi»  dilatarent,  qui  etiam  in  hde 

ventus,  salutem  et  dilcctionem.  rei  progressi  sunt»  ut  etiam  rogoni  facerent  de  cu- 

Quod  beatum  et  gloriosum  Patrem  et  patronnm  jus  calce  parietes  sacros  construerent,  quam  ipsaui 

nostrum  Evurtium  debito  veneraiionis  affectu  ho-  calcem  apud  nos  babemus.  Repente  autem  Dei  notu 

iioratis,  nos  quidem  gratias  vobis  pro  noslra  possi-  mutaverunt  consilium,  timentes  scilicet  ne,  si  forie 

hilitaie  agimus :  ipse  aoteni  pios  Dei  famulus  de-  sanctom  illoin  thesaunim  io  agro  soo  inveuirent, 

TOtioQi  vestrae  praemia  condigna  pro  soa  benignitate  ab  ecclesla  pellerentur,  et  locus  ipse  mooacbis  vel 

impetrabit.  Nunc  quia  de  ejus  sacratissima  inven-  regolaribos  canonicis,  qol  devoiiorem  cyltum  i&nio 

tlone  nobis  congaudetis,  modomque  ejus,  et  diem  Patri  impenderent,  traderelur.  Cum  auiem  placnii 

stodiose  a  nobis  requirltis,  brevitate  congrua  pao-  divinae  misericordl»  nos  famulos  suos  sub  regulari 

cls  aecipite.  Praedecessores  nostri  sseculares  cano*  habito  degenies  in  sancta  iila  Ecrl^sia  ponere,  coii- 

(1)  Freberios  qui  ab  anno  circiter  1143  ad  1157^^  rio  S.  Evortii  referanL  Yerum  Froherius  ad  quein 
abbaliam  Sancli  Audoenl  adminislravit.  Rogerios  scribit  aniio  1157  abbatialero  dimiserai 

(2)  Quem  Sanmartbant  anno  1163  primom  S.  dlgniutem.  Imo  Sogertos  abbas  Sancti  Dionysii  eo- 
Evortii  abbatem  institutum  fuisse  tradunt»  adqoem  jos  hlc  flt  meQtio  anno  1151»  jam  obierat. 

etiam  annum  regularis  vitjc  primordia  in  monaste- 


iiSI  GUALTERI  UE 

iinuo  non  acqnfevlmns  carni  el  sanguini ,  non  tt-  A 
menles  tcilicet  ubi  non  erat  timor.  sed  de  Dei  mi- 
sericordia  confldentes,  lioc  crebro  et  diu  babuimus 
In  precibus  nostris,  hoc  in  desideriis  noslris,  hoc 
in  jejuniis  et  nostris  affliciionibus,  ul  beiTigna  Dei 
pieias  gloriosnm  corpus  pii  Patris  ETurili  ramulis 
Buis  revelaret  his  temporibus  nostris.  Misertus  est 
nostri  Dominus,  et  desiderium  pauperum  saonim 
exaudivit.  Nam  quod  petebamus  accepimos,  qnod 
qoaerebamus  invcnimus,  aperlum  est  nobis  ubl  pul- 
sabamus.  Saepe  quidem  dominl  et  Palres  iMWtrl  qui- 
cunque  pcne  tam  episcopi  quaro  abbates  oraodi 
graita,  seu  nos  visendi»  ut  assoiet,  ad  ooa  diverie- 
bani,  snbmonebantet  Inciiabant  pravitatemnostraroy 
ut  siiie  cunctaiione  illud  singularegaudiumnostrum  . 
quaereremus.  Sed  et  dominus  Sugerius  abbas  Sancti  « 
Uionysii»  viralii  consiliiet  prudentt»  excellentls, 
cum  die  quadam  Auretianis  Teiiisset,  dticius  est  a 
nobis  in  secretarium  quoddam  eccleaix  oosirae.quod 
^t  altare  gioriosi  Patris  Evurtii  quadam  parieiis 
interclusione  ab  accessu  publtco  erat  seclusum, 
Oslendimus  ei  thecam  quamdam  magnam  lignearo» 
fuae  deittceps  super  ipstus  sancti  veiierabile  sepul- 
crura  ab  antiquo  siia  est,  in  c^jus  fundo  longns 
quldam  et  subniger  lapis,  quem  acblesiam  {$ic)  vo- 


S.  VICTORE  1128 

cant,  qui  ad  nlhl?  iTlnd  quam  a4  claosuniin  ^pm- 
cri  vldetur  prxparatns,  magnum  magni  iheaauri 
abscondiii  indicium  praest:ibat  inluenti.  Tum  ille, 
hicesti  inquit,  hic  quserite,  quta  hic  invenietis.  Et 
aiQecil  :  Molite  dirferre;  exaltate  Deum,  et  exalta- 
tus  exallabitvos  (P$aL  xcviii).  Collegimus  audaciam 
iion  solum  de  tanti  Patris  oraculo,  sed  et  de  reveb- 
tionibua  ad  fratr^s  nostros  facifs,  necnon  et  de  mi- 
racnlis  aperte  In  conspectu  noslro  patratis ;  et  ad 
sacrae  pausailonis  locum,  praemisso  jejunio  et  ora- 
lione  generali»  feria  sexta  bebdomad»  lertiae  adven- 
tus  Domini»  nocte  imminente,  cum  paucis  fratribus 
accessimus;  debinc  fodienies,  duoa  sarcofagoa  non 
longo  a  se  inlervallo  alierum  super  alierum  inve* 
nimus,  qui  ei  ipsi  erant  intra  quatuor  parieies  al- 
trinsecus  sibl  opposilos,  polcberrimos  quidem,  et 
ex  latercttlis  piciis  oonAposiios  eaeroenlo  Ofi^mo 
plano  et  rubeo  lilos.  Primo  sarcophagonim  rigilia 
natalis  Domini  post  missam  secrete  aperto»  nihil 
prorsua  ineo  inveniions.  lu  iBferiori  aiileni  diena- 
talift  Innoeeiitium»  post  maiuiinas,  qnod  qosercbalor 
inventum  esi.  Porro  a  rertgiosis  personis  id  sani 
eoosilii  acoepirous,  iit  ceiebris  illa  tam  sancti  corpo- 
ris  exalialio,  seo  de  loco  iu  locum  urantialiQ  usqoe 
ad  a^lveotum  domini  regis  differretur. 


Aimo  POUINI  MCLXXXl 


GUALTERUS 

PRIOR  S.  yiCTORIS  PARISIENSIS 

NOTITIA 

(FAiRiG.,  Bibibiioth.  meo.  etinf.  Lat.,  ed.  Mansi,  1. 111,  p.  111) 


Oualleriis,  prlor  S.l?ictoris  Paris.,  scripior  ^uafKor /i^roncm  multa  scltn  digna  conttncmimn  i|»o- 
Tuni  exempla  btna  mss.  in  bibiiotb.  S.  Vicloris  Paris.  vidisse  so  tostatus  est  Lauuojus  D^  varia  Amtou^ 
li$  fortnna  cap.  S,  paff.  29  :  Conira  manife$ta$  el  damnata$  etiam  in  conci!ii$  licere$e$.  gua$  ^opltifttr  Abnt- 
lardtt$,  Lombardu$,  retru$  Piciavinu$  et  Gilberlui  Porreianu$,  quatuor  tabyrinlhi  FrancitP^  uno  «p/r«« 
Ari$toieiico  apidjibrie  wenientiarum  eunrum  acuunt,  iimMt,  roborant.  Vixil.  circa  Minom  IISO.  Vtde 
Bulaeuni  tom.  li  Uut.  Academ.  PurU.,  pag.  4Ui-«i9.  Mabillonius  in  Aualectis,  pag.  5i  itov.  edit.,  uie- 
ininil  Jibri  biijus  Gualieii  (1),  qnein  iion  prioreni,  sed  ubbaiem  iiominat,  sciipsisse  vero  ait  libros  qiia- 
luor  coniM  quaiiior  labyrliiihos  Fianoia,  Id  est  Abxlarduiii,  Peiruin  Lombarduui,  Petrum  Picuviensem 
ei  Giiberium  Porretanam ;  refert  etiam  ibi  fnigmentuin  ex  eodem   libro  desuniptmn  de  Abmlardo 

MAHfil.l 


/ft^^^^v. '•  <^txyi,  in  Abbaudo.   Vide  etm  notas  D.  Matboud  ad  Roberium  PuUuro^  Putu 
|.tLXXXVI,  col.  1047  et  106:2. 


1139 


OBIU  CONTRA  IV  kABTRINTHOS.  —  JSXCERPTi. 


IISI 


EXCERPTA 

EX  LIBRIS  GUALTERI  DE  S.  VIGTORE 


CORTftA 


OUARTUOR  L\BYRINTHOS  FRANCI-*:. 

iBHtwia  VnlveT$k<itit  Pari$ienn$t  attclore  Csmre  GgaMlo  BaliM  {Duitulay) ;  Parisiis  1669  I6T5, 9  toI. 
'  in-fol.,  lom  II,  p.  «S9-660.) 


EX  LIBRO  PRIMO. 


Eistat  in  bibiioiheca  San-Tictorina  codex  roanu- 
scriptus  M.  Gualter!  de  S.  Yictore  f v  iibrls  disiiu- 
cius  conira  it  celeberrimos  sui  sspculi  magislros  t 
Peirum  Abxlardum ,  Gilberlum  Porretanum ,  Pe- 
trum  Lombardum  et  Peirum  Pictavinum;  quos  vo- 
cat  IV  Francis  fabjrrinlhos  et  novos  hxreticos. 
Scribebat  auiem  circa  annum  1180,  quo  temporf 
unus  e  quntuor  supererat  in  vlvis  Pictavinos,  Lom 
bardi  dlscipulusa  idemque  praepostlus  scholarum 
celeberrimi  lllios  Petri  €omestoris ,  quem»  quia 
tbeologiam  scholasiicam  sublilius  et  curiosius 
quam  ci&teri  tractabat,  Cualterus  slbi  potissimum 
assumit  libro  qnarlo  debellandum,  ut  Abaelardum 
et  Lombardum  seci»  iilius  principes  et  coryphaeoft 
acerbe  iii  allis  libris  insectatur.  Grgo  ex  iilo  opere, 
quoniam  nondum  in  lucem  prodiil,  juvat  qn»  se* 
quuutur  veiuti  id«am  theologiae  pseudoscholasiic» 
proponere,  ut  agnoscaut  posieri  quid  deinde  mo- 
tationis  acccperk  docenui  methodus ,  consecutis 
'temporibus« 

Sunt  auiem  libri  i  heee  capiia  xviii  : 

i .  De  novis  hwrelieis  el  phantaslico  Chrieto  ipeorum, 

(Jnde  orianlur, 
2.  'Iliuod  Christus  sit  Deus  ethomo :  alitid  sine  initio: 

uiind  a  certo  initio, 
5.  De  novis  hwreticis  qui  dicunt^Ckrlstum  non  esse 

aliquid  in  co  quod  est  homo» 

4.  Quanta  lemeriias  negare  Christum  aliquem  /lomt* 
nem  vel  aiiquid  compositum, 

5.  De  illo  qui  fugavU  Cliristum  esse  aliquid  quod 
sit  homo. 

6.  De  Uh  qui  dieii  quod  Chirims  Uon  ess  Mliqmid 
qaoJ  fuit  ^if  merno. 

7.  De  hif  qui  habent  pro  inconvenienti  quod  Deus  sii 
aliqnid  qUod  non  semper  fuh. 

8.  Quod  vielius  creditur  Christo  quAm  hesreiito, 

%  De  Uio  qui  dipit  quod  Christ\u  non  est  aliquid  es 
Firgtne,  sed  ejus  vestis  tantum  inest;  ei  quare 
dicatur  homo  in  persona,  non  in  natura,  assum" 
ptvr, 

iO.  Be  Ulo  qui  hegut  in  Ckrieto  Mliguod  compositum 
ex  amma  ei  corpore. 

ii.  De  iiiis  quiconcedunt  nobiscum  quod  Christut 
ea  /lomo,  sed  hwretiee  Unsu, 

li.  De  iilo  qui  diciif  kme  speeies  s  komo  >  imni  coth- 
venU  Chri^to, 


A  !S.  De  itto  qui  dleit  in  Christo  Incarnationem  veiui 

veslem  ejnSf  non  proprietaiem  fuisse. 
li.  De  his  qui  dicunt :  c  kumanitatis  nihil  eet.  > 
15.  Quod  constat^  quia  persona  non  est  unita  per^ 

sonof,  nec  hahens  hominem  est  sibi  unitum, 
46.  De  illo  qui  diciiquod  Christus  non  est  nisi  quod 

fuit  ab  teterno, 
17.  Oiio<^  ftomo  assumptus  est  et  verissime  dicitur  : 

t  Persona  sed  non  alia  quam  Verbi,  i 
48.  Qiiod  komine  assumpto  non  t  Quat#mtlai   > 

est. 

Priemittil  vero  hunc  tltulum.  Ineipit  liber  Jf .  Wat^ 
leri  prioris  S.  Yietoris  Parisius  conira  manifestus 
et  damnatas  etiam  in  coneHiis  kmreses  ,  ^icet  prmdi^ 
ai  sophistce  libris  sententiarum  suarum  reponunl^ 
acuunt,  limant,  robqrani  .s»b  eodem  eapiluto  sub- 
Jecto.  De  inieUigeniia  harum  locuiionum  c  Deus 
3  faclus  est  homo,  Deus  est  komo.  >  An  kis  toeutioai' 
bus  dicaiur  t  factus  esse  aliquid^  vel  esse  aliquidf 
vel  est.  >  Suhjungit  vero  qwc  sequuntur. 

c  Oritur  hlc  quaestio  valde  diflicilis.  Qoaeritar 
eoiro  utrum  in  his  loculionibus  :  Deus  factus  est 
komo.  Filius  Dei  factus  est  filius  kominis;  Deusest 
komo  et  homo  est  Deus^  dicatur  Deus  facttis  etse 
aliquid,  vel  aliquid  dicatur  esse  Deus.  Vel  quap  ^t 
intellrgentia  eorum.  \n  solulione  hujus  quaestionis 
magna  inter  doctores  «ontrarietas  invenitur.  Dicunt 
tamen  quidam  quod  iiomo  assumptus  non  est  Deus. 
Non  esl  persona,  non  est  Dei  Filius,  non  est  Rex 
saecuiorum,  non  est  Dominus  gloriae.  Nec  etiam 
secuiMium  eosdein,  homo  assuroptus  non  esi  homo, 
▼ef  aru]ui8  homo,  necfilias  horoinis,  aee  filius  Vii^ 
C  ginis,  nec  aliquid  quod  sit  homo  vel  Deus ;  et  quod 
Filius  Dci  non  esl.nisi  quod  fuit  ab  aeierno,  sed 
Deus  tanium.  £t  quando  Deus  fa<^us  est  homo»  non 
est  facius  aliquid  ;  per  liominem  enim  assumpturo 
iion  inteidgunt  nisi  curnem  et  anlmam.  Dicunt 
etiam  pfaullai  qood  exaiuma  et  «ariie  Christi  nihil 
est  compositum,  necid  quod  esthomo,  nec  aliud, 
sed  verbum  duobus,  scilicet  anima  et  corpore» 
quasi  Indumento  vestitum;  ei  ideo  verus  bouM 
factus  dicitur,  quia  veritatem  carnis  et  aninae  ac- 
ceptt  :  quf,  et»  secuudum  hahitum  tantum,  Deuw 


IIS)  GUALTERI  DE 

iMittiiiieiii  ficium  dicunt ;  el  »ic»  secundum  islos,  A 
«llciiur  lioino,  quia  hominem  accepii ;  ei  esse  homo, 
qula  bahet  bomlnem,  vel  quia  est  babens  homi-' 
nein»  et  homo  est  facius  Deus,  quia  assumpius  est 
8  Deo;  et  homo  esse  Deus,  quia  babens  bominem 
est  Deus.  » 

In  capiie  «  aucloritates  profert  S.  Auguslini 
uliorumque  SS.  Pairum  et  quorumdain  Caiholico- 
riiin  doclorum  conlra  snpra  diclam  opinionem  : 
i  Augustinus  ait  in  lib.  De  TrinU.^  cum  tegUur : 
€  Verbum  caro  faclum  eH  {Joan,  i)  :  >  m  Yerbo  i/i- 
telUgo  verum  'Dei  Filium^  in  carne  agnosco  verum 
homiuii  filium,  el  utrnmque  simul  unam  penonam 
Deum  et  hominem  ineffabUit  graiioB  targitale  con» 
juntAum.  Idem  in  Enchiridio  :  Chrislus  Jesus  Deus 
de  Deo  est,  homo  autem  natus  est  de  Spiriiu  sancto  n 
ex  Maria  Virgine.  Utrinque  substantia^  divina  sciti- 
cet  et  humana^  Fitius  est  unicus  Dei  Patris  omnipo* 
tentis  dequo  procedit  Spiriius  sanctnSp  utrinque  unus^ 
sed  aliud  propter  Verbum,  atiud  propter  haminem, 
non  duo  filii,  Deus  et  homo,  sed  unus  Dei  Filius, 
Deus  sineiniiio^  homo  a  certo  initio.  Iiem  in  eodeui : 
Quid  natura  humana  tn  Christo  komine  meruit^  ui 
in  witatem  personm  unici  Fitii  Dei  singutaritas  as* 
lumpta  essetf  quce  bona  votuntas?  quce  bona  opera 
prtecesserunt  quibus  mereretur  iste  homo  una  fieri 
persona  cum  Deo  f  nunquid  antea  fuit  homo^  et  koe 
ti  singutare  benieficium  prasiitum  estt  ut  singutari' 
ter  promereretur  Deum  ?  Ex  quo  nempe  homo  ccepit 
esse^  non  atiud  cmpit  esse  homo  quam  Dei  Fitius 
et  hic  unicus  :  et  propterea  Dei  Verbum  quod  ab  itlo 
suseepta  caro  faeta  est.  »  Etc. 

In  capite  3  sic  scribit :  «  Quaero  ab  bis  qui  di- 
cttiit  Christum  non  esse  atiquid  in  eo  quod  est  homo,  : 
quid  per  me  signiAcetur  cum  dicitur  Paier  major 
me  est  {Joan.  xtv),  vel  quod  est  Ghrislus,  vel  quod 
uon  est  Chrisius.  Si  dicatur  aliquid  quod  iion  est 
Ghrisius,  perm^signiAcari  in  lali  loco,  consequeiis 
est  Gbrislus  dicat  se  esse  aliquid  quod  ipse  non 
est ;  quod  non  convenit  verilali  ;  liem  si  aliquid 


s.  vicTORE  ita 

per  mtf,  ibi  sig niflcatur  qood  non  est  Ghrisitis,  illud 
est  vel  substantia  creata,  vel  increaia.  Sed  nulla 
substantla  fncreata  major  est  Palre.  Si  auteni  sub- 
stantia  creata  esl»  vel  est  rationalis,  vel  irrationa- 
lis.  Subsianiia  irraiionalis  esse  non  poiesi,  ergo 
est  substanlia  rationalls,  et  sic  aofefica  vel  bu- 
mana  ;  sed  angelica  non  est»  ergo  bomana.  Opor- 
tet  iiaque  ibl  signiflcari  subslaniiam  creaum.  et 
rationalem  et  humanam,  id  esi  bomincm  eonstan* 
tem  ex  anima  et  carne.  Unde  Augusiinus  dicii  quod 
pars,  cum  diciturf « verbum  caro  facium  eU  {Joan»  i),> 
ponitur  pro  toto ,  sciticel  homiue.  Necessario  erge 
homo  est  aiiquod  toium,  cujus  pars  sit  caro,  et  il- 
iud  lotum  sit  Ghrislus.  Unde  idem  dicit :  Deus  ta 
esternam  personam  divinitalis  temporatem  aceapit 
substantiam  earnis:  <  Ascendo  ad  Patrem  meum  ei 
Patrem  vestrum ,  ad  Deum  meum  ei  Deum  vestrum 
{Joan.  XI).  >  Si  Christus  non  est  aliqua  subsuntaa 
creata,  hon  babei  Deum»  quia  lanium  creaiunB 
DeuB  esi.  Sed  ipse  dicit  se  babere  Deum ;  neces- 
sario  ergo  esl  aliquid  quod  habet  Deum  vei  Greaio- 
rem.  Dicitur  alibi  quod  tou  est  unio  bominis  et 
Dei ;  quod  lolum  Deus»  tolum  bomo.  Si  enlm  sic 
inieiligalur :  Deus  est  homo^  id  esi  hominem  habet; 
sic  poiesl  dici :  Anima  est  caro,  idfest  habei  caTueau 
AugusUnos  dicil  suppr  Joan  :  Quod  itiud  eei  Verbum 
Deif  et  atiud  homo.  Quid  hic  per  hominem  signifl- 
catnr.  Si  enim,  ut  quidam  opinanlur,  hic  per  bo- 
niinein  anima  et  caro  intelligitur,  et  non  aliquid 
composiium  ex  duobus,  dicere  debel,  Aliud  e&t 
Yerbum  Dei,  aliud  esl  bomo,  cum  per  hominem 
piura  et  non  ununi  siguiAcetnr.  > 

Sequentibus  capitibus  bujusce  iibri  aiia  mulu 
profert  saucloruni  doclorum  teslimonia«  quibos 
subjuiigit  aucloriiales  Aiiselmi  Ganiuarierisis,  Hu- 
jonis  de  S.  Yiclore  et  Bernardi  Glarevaiieusis.  Po- 
stea  transil  ad  iibrum  u»  in  quo  praedicUs  bsrescs 
et  plenios  exponii,  et  antiquiius  damnaus  fuisse  iu 
conciliis  manifestius  probat. 


EX  LIBRO  SECUNDO 


'    Httjusce  iibri  octo  praeponil  summa  capita  : 

1.  De^iiodaiii  tibro  uude  prmdicti  errores^  puttutare 
videntur. 

2.  De  erroribus  novorum  ttwreticorum  ab  episcopis^ 
maxime  cardinatibus  corrigendis. 

5.  Qued  non  re,...  Cathotica  fides^  et  quoi  hmreses 
putlutare  ceeperini  ex  docirina  Abmtardi. 

4.  Cur  tertia  in  friniiate  persona  dicitur  Fitius  ab 
hasreiicis. 

5.  Quod  omnis  homo  semel  homo  jam  aliud  esse  nou 
poiesi^  ei  mortuus  homo  esi. 

6.  De  naiuratibus   argumentis    veri  hominis  lesu 
C/tristi  ex  Evangetiis. 

7.  De  naturatibus  documentis  veri  Dei  Jesu  Chrisii 
es  Evangetiis 

lU»  Q^od  tam  prodit  Christum  qul  verum  hominenn 
negal,  quam  qui  verum  Deim  non  credit. 


D  Aggredilur  ergo  agere  conira  hxreticum,  qnem* 
dam  Jibrom,  Ulem  pr»  se  ferenum  tltulum»  sine 
'  nomiiie  aucioris  :  7ftdpiiiii(  sententim  dimnitatis, 
sicque  incipieniem  ;  Omnes  «i(t<nies,  venite  ad 
aquas ;  ei  bibiu^  amict,  et  inebriamini  charissim 
{!sa.  65;  Cant.  6.).  Quem.libnim,  profanis  vocuni 
noviialibus  et  opposiiionibus  falsi  nominis  scienii« 
referlum  (/  Ttm.  vi),  aii  vulgo  ascriptura  foisse 
f  eiro  Abaelardo,  aut  salum  ex  ejus  libria  excer- 
pium,  eumque  ait  foisse  damnaium  ab  Innocen- 
tio  II,  data  ad  archiepiscopos  Remensem  et  Seno- 
nensem  eornmque  suifraganeos  bac  bulia  * 
(  Innocentios  episcopus,  servus  scrvorom  Dei» 


ii»  liBRI  GONTRA  I\  LABYRINTHOS.  —  EXCERPTA,  1154 

arebiepiicopis  Remensi  eiSenooensi  SelH.eoriim-  A     *Cum  ergo  exstet  illa  qtne  nalaeii^  nonquidqutd 


qiiesuffraganeis»  saliilem  ei  aposiolicam  l>enedtcUo- 
nem.  Per  praesentia  scripla  mandamtts  rraterniiaii 
Yestrae,  ul  libros  erroris  P.  Abaelardi,  ubicunqtie 
fiieriut  reperii,  igui  racialis  coinburi,  »  etc.  Atqiie 
ex  eo  libro  capita  quaedam  excerpit  haeretica,  qui« 
Ji)us  opponit  Gatholicam  veritatem  boc  modo  : 

c  HiBRBSis  :  Quadam  sunt  penonoe  tantum  et  non 
penonalei.  Personae  et  personales,  sicuti  humaniias 
ei  albedo  quae  non  faclunt  differentiam  a  caeteris» 
quia  quidquid  esl  bomo  albus  humanitale  et  albe- 
dine  est  homo  albus.  Personmet  personalei  :  sicut 
Socraiitas  Tei  Platonltas,  scilicei  collectio  omniom 
proprietalum  compacta  ex  omnibus  accidentibus 
partium  tam  substaniialium  quam  accidentalium, 


aceiderit  huie  ad  gignentem  neceuario  (ranstl,  «iciil 
ad  naicentem  quidquid  proprium  ac  iubstantiale  gi" 
gnentii  conttdl  eae^  provenit,  Non  enim  iicut  Filio 
ipea  generalione  collata  eit  divinitas  Patrii^  iic  ad 
Patrem  refertur  humilitai  proUi.  Quod  ideo  non  /S(, 
quia  quamvii  de  una  eit,  id  ett  Patris  tubstantia  fue" 
rii  iimilii  geniia,  tamen  quia  jam  in  ieipta  exttat, 
qumcunque  huic  extrinsecut  ingeruniur^  non  camiritt- 
nia  dicunlur eiie^  ted  propria.  Auguslinus.  De  Trinit : 
Si  gignem  ad  id  quod  gignit  principium  ett,  PaUr 
ad  FHium  principium  ett^  quia  genuit  eum^  Si  ergo 
4t  qui  datur  prindpium  habet  eum  a  quo  datnr,  fa^ 
iendum  ett  Pairem  ei  Filium  principium  eae  Spiri' 
tui  iancti,  non  duo  principia,  Idem  super  Evaog. 


forina  vldelicet  dissimilitudinis,  quae  facit  eum  di-  ^  ioan.  :  Non  loquetur  a  iemeptipto,  i^d  quaicunque 


versuin  ab  omnibus  aliis.  Nnnquam  enim  taiis  col- 
lectio  iia  inlegra  et  plena  in  uilo  alio  reperitur. 
Hoc  dicitur  persoiia,  el  dlcitur  penona  per  se  sola, 
Nune  vero  a  naluralibns  ad  tlieologiam  iranseamus, 
siiiuliler  assignando  quod  quaedam  proprieiates 
suiit.  £6t  persona  ei  non  persoiialis,  et  quaedam 
persona  personaiis ;  penona  et  non  penonalii^  sicut 
est  diviniias  quae  omDiuni  personarum  communis 
est.  Sicui  enim  divinitaie  Pater  est  Deus ,  ita  sin- 
gulae  persona»  personalis  proprietas  est,  paterni* 
las,  filiatio,  connexio  utriusque.  liem  vere  igilur 
et  catholice  dicamus  Deuin  et  hominem  noo  esse 
partes  Ghrisii,  quoniam  nihil  Chrisli  est  Deus,  ni- 
hii  Ghristi  est  homo.  Jam  enim  aliqua  pars  tocum 


audiet^  loquetur  (Joan.  xvi).  »  Audire  vel  tcite  iUi 
sue  eit,  llein,  <  quacunque  viderit  Pairem  facieniem 
(Joaii.v)Fi7iiij,eic.,  »  audit  Filiut  et  videt  Filiui;et 
ipta  viiio  et  auditio  Filiui;  el  hoc  ett  iUi  audire  quod 
eue^  et  hoc  ett  iUi  viderequodeue,  AbiUo  c  audiet  > 
a  quo  procedit.  Audire  iUi  tcire  est^  tcire  vero  eue 
ett  ette:  A  quo  UU  euentia^  ab  iUa  iciemia,  Uernar- 
dus  ad  Eui^enium  :  (Jnut  ett  Deus  ;  si  dici  potfit, 
unitiimui  ett*  Idem  ett  semper  et  uno  modo.  Non 
modo  unus  tibi  :  et  in  te  untu  eU.  JSihU  in  te  nisi 
se  habel  :  non  ex  tempore  aUerntionem  kabet^  no» 
in  iubitantia  alleritMtenu  Trinitai  ett  tamen  Deus, 
Quid  ergo?  Dettruitnus  quod  dictum  ett  de  unilate,quia 
inducimus  Trinitatem,  Non^  sed  staiuimut  umtatetn. 


suuin   esscl.  Si  opponalur  :  Divinitas  Ghristi  esi  ^  Si  iria,  quomodo  non  numerust  si  unum^  ubi  nuttte- 


aiiquid  Gbrisli,  et  ipsa  est  Dcus ;  ergo  aliquid  Ghri- 
sii  est'  Deus,  respondeo  :  iino  lanquam  de  alio  et 
nlio  atque  diverso  ioquimur  de  Deo  et  de  divinitale. 
Secundum  Augustinum,  Christus  eomtat  de  Deo  et 
homine ;  sic  inlelligitur  non  ex  eo  quod  Deus,  non 
ex  eoquod  homo,  sed  ex  divinitaie  et  humanilate. 
£x  bis  utique  constal.  ilein,  non  esi  naiur»  aliquid 
agere ,  sed  personae,  sicut  naturae  non  esi  gignere, 
.  sed  personae.  liero,  si  dixeriinus  naluram ,  quae 
communis  esl  trium  i»ersonarum,  geuilam  esse, 
procul  dubio  natura  genita  Pater  non  est|  imo  a 
iiuiura  Patris  quae  non  est  geniu  alia  est. 
cGatholiga   :  Hilarius  :  Ecce  non  deseruit  natus 


rus  ?  Sed  habeOy  inquit^  jquod^numerem  el  quod  non 
numerenu  Subttaniia  una  ett^  pertonee  tret  tunt, 
Quid  obtcurum  in  hoc  ?  nihil^  ti  penonw  teonum  a 
iubilattiia  cogilenlur.  Nunc  vero  cum  tret  iila  per- 
sones  iUa  iubtiantia  tint^  et  iUa  una  tubttantia  trei 
iUcB  pertoMBf  quii  numerum  neget  ?  Nam  vere  tret 
tunt.  Quii  numeret  tamen  ?  nam  vere  unum  tunt» 
Quid  numeratU?  naturat,  vel  substantiaSf  aut  divini-' 
latet  ?  una  est.  Multa  dicunlur  eue  in  Deo^  ted  mtdla 
ttniifii,  etc. 

c  Item  Bernardus » sermo  80  super  Gant.  cant. : 
Hecedant  a  nobit^  chariitimi^  novelU  t7/i,  noii  (/ta- 
lecticif  ted  haeretici,  qui  mpiiuiine  ditputant,  Divi* 


Deui  naluree  iuee  proprietatem^  et  naturaU  in  Patre  q  nitatCf  inquiunt,  Deut  eit,  ted  divinitas  Deus  non  eet* 


virtttte  estf  cujut  in  te  tenet  naturali  nativitate  nalu- 
ram.  Angustiiius  conlra  Felicianum  :  Fatendutn 
tibi  ett  ex  tubitantia  Patrii  exttitiite  Ft/tttnt,  ii  et 
natui  et  Deut  ett,  aut  Filium  pariter  et  Deum  ne- 
yare.  NamFUiut  in  eo  quod  est  indifferentit  naturos^ 
veraciter  prolatut  ett^  qui  ex  eo  qui  ett,  id  ett^  ex 
gignenle,  non  ditimiUt  natui  ett ,  ^ut  natcendo  in' 
eorruptibitem  ex  incorruptibiii  Patre  videtur  habere 
iubttantiam.  Una  est  Patris  itt6«lanlta,  tfiia  penona. 
Hwi  cum  genuU^  ex  hac  tinedubio  non  diversa  notci' 
tur  exitltittef  ted  altera^  quce  non  aliud  docetur  eue 
quam  prima;  dum  et  communii  doeetur  et  propria» 
Communii,  inquam,  unit»ie  tubtlantiei;  propria, 
.  ^iscretione  pertonte. 


Vnde  nuper  in  conciiio  quod  D.  Eugeaiut  papa  Jie- 
mts  celebravit.pervena  vita  ett  iUa  expositio  in  Ubro 
GilberU,  Pictaviensii  episcopi.  Nam  diceiUe  Boetia  : 
c  Cum  dicilur  Deut^  Deut  pertinet  ad  tubttantiam  » 
noiter  commentator  intuUtt  c  non  quai  Deut  ett^  sed 
qua  Detu  ett,  »  Qttod  abtit,  ut  atteniiat  fidet  Catho» 
lica^  ute  videHeet  substantiamf  vei  aliquam  omnino 
rem  qua  Deut  iU  et  qute  Detu  non  tit.  Sed  hoc  et  cm^ 
tera  reprehentione  digna  proprio  ore  in  eodettx  con* 
ventu  damnavit.  Sed  hwc  loquimur  propier  eos  qtti 
adhuc  Ubrum  illum  contra  ApoHoUcum  utique  pro* 
mulgalum^  ibidem  interdictum  tramcribere  et  lecti* 
tare  feruntur. 
i  Isii  eiiiiu  multa  de  httmauiiaio  delirant.  Hamo. 


il55  GUALTElil  Ofi 

iiiquiunl»  numanUate  kcmo  al,  ei  humanUati  debei  A 
quod  homo  eti.  Falsum  esL  Imo  nec  si  proprie  bii-  • 
inaniuii,  sed  Deo  debet,  qui  el  materiain  etquod 
lude  est,  toliiin  fecit;  nulla  materia  vel  »e,  vel  de 
•e  operalur  aut  facit.  HumanUai,  inquiunt»  nihil 
fii.  Tolus  inundHS^canil :  jEquaiis  Ckrinui  Patri 
^cundumdivinUaiem.minorPatre  iecundum  humani^ 
ialem.  (D  Atiiah.  in  5ym^.)QuodsinibileslClirisliis» 
iion  jam  nnnor,  sed  iiiiiil  secundum  bumanilalem.Yei- 
ritas  dlcit :  Pater  major  meeti  (Joaii.iv)«l-tique  secun* 
<  um  biimaniiatem»  quod  nemo  nisiboereticusdubitau 
Quoil  si  nibil  est  ipse  qui  loquitur^  nibil  esl  se- 
cundum  buro^niiatem,  v.  g.  proprie  tninsire  eju« 
est  ab  bumaniiate  !n  divlniiaiem  nos  inducere» 
quia  post  judicium  in  diviniuie  ejus  videldmus 
quem  ante  judicium  cernimos  in  bumanitate.  Quid  ^ 
inultis?  Onmes  Catbolici  innnmeris  testimonlis 
«struunt  in  Christo  humann  nalur»  seu  bumani« 
laiis  assumptiouem  vel  susceptionem.  Aposiolica 
eiiain  aiictoritas  :  Apparuii^  inquit»  bemgmiai^  \d 
csl  diviniias,  ei  humaniiai  SalvaiorU  {Tii.  iii). 
Ouae  si  nibil  est,  null»  bumann  nature  vel  buma- 
ititatis  facla  est  in  Cbristo  suscepiio.  Sed  si  nulla 
«iisceptio,  nul(aincttrnaiio,si  nulla  incarnatio  nulla 
lidei  Christian»  religio ;  si  nulla  religio ,  nullus 
Cbrisiianus.  Q<iis  non  horreai?  Est  igitur  bumanitas 
quseaccidentaliter,  et  iion  subsiantialiler  dlcatur. 
Jilsteiquae  subsfaniialiter,  itlestnaturalitersit.Quod 
fti  nihil  est,  nullus  homo  huinanitale  liomo  est.  0 
insania !  Dlaleeticos  proponit :  Omnii  homo  huma-'  q 
vitaie  homo  <st.  Assumit  haeretlciis  :  Ai  humankag 
nitiU  e$t.  Diaboltts  concludit :  Mhil  eti  ergo  omttit 
Aomo.Si  autem  bumaniiate  bomo  esi  omnis  homo 
«t  humanitas  nibil  esl,  ergo  omnis  homo  homoDon 
esf.  0  monsimm!  Ecce  qnomodo  invicem  destrount, 
Invieem  coiicedunt»  nihiiiunt^  eic,  etc. 

f  HiCResis  :  De  sacramento  incaruationis  praeci- 
pue  inquirenduin  quid  sitassumens,  qu»  assumpia, 
«oi  unita  slnt  assumpta,  quid  assumens  per  as- 
•umpiioiiem  faclom  sit.  Et  de  assumente  lenet  Ec-* 
clesiae  fides  quod  lertia  persona  in  Trinitate,  Yer- 
b«m  sciltcet  Patris,  Filius,  Dei  carnem  assompsit, 
nt  qoi  erat  prios  omouiion,  id  est  nnios  et  ejusdem 
BobstMitiae  cum  Paire»  per  assumptlonem  fieret  gi* 
Y«s  geminx  substantiae.  D 

«  Catholica  :  Suflicere  debuerat  qnod  tenet  Ec'* 
clesla»  vei  propter  llla  qoae  Innocentios  papa  epi- 
«copis  GalUa»  et  fllio  soo  Bernardo  Clarevalleosi 
:ihbair  inier  aiia  scripsit :  Marcianut,  lieet  laicu», 
Chrittiamnmui  imperalor  :  t  Nemo^  inquit,  cleri" 
en»  tel  militarii,  vel  alieriui  cujutRbet  cowiUionii 
de  ftde  Chriitiana  tractare  conetur  in  poiierum  et 
iemei  indicattt  et  reete  diipotiia  revolvere  et  iterum 
'dltpntare  cantendat.  Ufn  it  eiericui  trit^  eomottia 
elericorum  removebitur.  »  Doitmui  quod  in  Peiti 
AbceiardiptlMcioia  doeirina^Arii,  Manithtti,Neelorii, 
Butychiani,  et  Dioecoti  hmreiee  puiiulare  cmperum.  • 
Vnde  univena  iptiui  Pein  pernicioia  dogMaia  cum 
^kb  auptore  dnmnamui  tt  lait^fiiM  hmretieo  perp§m 


S.  TICTOU 


\i» 


tuum  iilemium  'Jmp9idmm.  Racienos  innocent. 
M.  Petnis  Lombardos  in  lib.  Senteniiararo  suarum 
posilo  Uii  capitulo  :  Dc  Intelligentia  hartin  locuiio- 
Bum,  Faetui  e»t  homo,  Deut  ett  homo.  An  bis  loco- 
tionibiis  dkcaiur  Deut  factu»  eae  ediquid  vel  eta» 
Mquid  vei  non.  Sdtit,  inquil,  dUigenter  juxta  dher^ 
iorum  unUntiai  »upra  pctUam  abtque  mseriione  H 
prmjudicio  traetatHi  qumtiionem.  Verumiamen  n»io 
<}i  re  ionia  tanquam  ad  dignotcendum  diffieiti  pu^ 
tare  leciorem  itiom  tibi  noitram  tufietre  debere  dis- 
putaiisiitfm.  SediegaHUia  eiaiia  qam  movoripoieuut^ 
inieUigentioro  ti  poteit  mente  diteuiiat,  eic.  Rogo, 
«bi  lu,  ei  omnes,  ni  libt  videlur,  deciores  noo  sofll- 
citis,  quid  faeturi  suiit  discipuli.  An  vis  ut  catbo> 
iica  verba  x  Deu»  komo  faetut  ett,  id  quod  fmit  per^ 
mamit,  et  quod  non  etai  ossnmpsff,  ei  alia  mulia 
bis  siinilia  baeteiias  certa  ei  eisoltante  0de  ubidHe 
decantata,  nunc  de  novis  luis  frivolis  dispuuiioni- 
bus,  aul  non  credantor,  aut  reiraetenior?  Seda 
qoibos  ?  CaiholiciPatres  inler  se  disseniioni.  Eiiaui 
JiaBretieis»  ot  sentis,  pairocinanior.  Sed  qoia  Catbo- 
licus  super  l  bis  tibi  credet?  Audiamna  uroeo  rem, 
ui  dicis,  diOiciieiii,  nuoqaam  retractaiidaai »  sed 
ipso  stattin  aoditu  respoendam ;  qoia  et  iu  cooci- 
lioy  qood  Doper  Toroois  celebravii,  Alexander  papa 
damnavil  hxresim  videlieetqoa  Ckriaum  aaAti  eote 
eecundum  hominem^  tmo,  nee  Deum  neo  kominem^ 
iiirpiissimi  argunenUntar, 

f  U^aEsis:  Ideo  soios  Fiiios  eariiem  soseepii» 
qiiia  homo  peccando  specialius  offendil»  qiii  soios 
ei  proprie  io  Triniuie  tma^o  dicilur. 

c  Catholiga:  Hoc  quam  sit  falsum  et  ineptuoA» 
el  Augostinos  lib.  De  Trin.  iii,  et  Scriptora  probai 
.qoas  aii ;  Fadaoitts  Aomtnem  nd  imaginem  et  si'»»- 
iiindinem  noetram;  et  ereavit  Deu»  hominem  ad  «m* 
ginem  et  iimiUtudinem  tuam.  Xd  imaginem  De»  crea- 
tU  Uium  ( Qen,  \).  Primo  dixit  iios<rom»  seeondo 
stcam,  tertio  ad  ima^nem  Dei:  Qood  lantomdem 
valety  Ht  ait  Aogosiinus,  ac  si  dixisset  siiain.  Cor 
ergo  Trinilas  dicit  noMtamt  sif  iliua  solos  et  proprio 
Imago?  Sed  sicutfalsam  caosani,  lu  faUam  carnea 
et  falsaiD  difinitatem  Cbrisio  imponit,  lu  etiam 
Scripturas  et  Catbolicorom  aocloriuies  -ooo  cre- 
deodo,  ac  per  boc  noti  inteliigeiido ,  faiso  iisurpant* 

<  IIjeresu:  Dicil  Augustinusr  Qirasicseeptl  ei  qm 
euicipUur,  una  eti  in  TniitfaK  penona.  Uaec  aoctori- 
tas  iunuere  videtur  quod  natura  httmauacum  Verbo 
situna  inTriniUte  persona.  Quod  si  esi,  ergoba- 
inana  aatora  cum  Verbo  esi  Deus»  quse  nooquaiii 
scilicet  fuit  Deus;  ergo  non  tantum  divina  natura 
esi  Deusy  sed  et  alia.  Sed  non  cobaerent  isu.  NoUa 
raiione  dici  debei  quod  Ftlius  Dei  aliquem  bomineni 
Sttsceperit.  Et  post  pauca :  Sed  videtur  probari  quod 
non  ioia  pertona  assampstl»  imaet  naiura*  Dicit  enitu 
Attgustinos :  Forma  Dei  aecepU  formam  hominiiei  Di- 
mnitateit  incamata.  Sed  contra  probatur  qood  natura 
naturam  nonassuinpsii,  sicutnee  persooa  persoiiam. 

t  Catholici:  Ex  concilio  Epbesino:  Si  qni»  non 
conptei^r  cnrm  eecundum  tutntnntiam  unitnm  Dei 


iiSt  UBRl  CONTRA  IV  LABYRINTflOS.  "^  EXCERPTA:  liSS 

Pairis  Vtrbum.  unumquM  $$$e  Chttttum  cum  pr$fnm  A  in  una  9ub$i$ieniia  vH  p€r$ona  $in$  4hi$hn$  aui 


carne,  euuuiemque  edirei  verum  Deum  $i  hominem^ 
anaihenm  $ii.  Hieronymus  in  CogiiU  me:  Vnionem 
^hinitaiie  ti  humanitaih  inconfu$am  indivisamque 
fide$  CathoHca  i erval,  ul  unu$  idemque  Chfi$iu$  Dei 
FHiu$  afque  homini$  fiiiue  $if^  quia  Scriptura  $ie 
eonneciit  H  coUcorporai  Deum  ei  kominem  in  una 
eademque  ptreonOf  ui  n&n  homimm  oeoreum^  quod 
nefa$  e$i^  $ed  eumdem  ipeumque  Dm  FHium  et  coii- 
mu$  et  auoramue  in  uiraqua  naiura  Deum,  LtiO  pipa: 
iJcet  ie$u$  Chri$tu$  in  §toria  $it  Patfi$,  indesinenier 
tamen  ipeunn  parium  $alutif$rum  Yir§im$  adoTamu$^ 
ei  Hliut  Yerbi  et  carnis  ineoiubilem  eoputam  nou 
fmnu$$u$cifnmn$in  pnesapi  jacentem  quam  in  thron^f 
pafemes  altiiudinis  eedentem*  Ao^,:  Forma  Dei  «c- 
eepit  formam  $erm:  utrumque  Deu$  propter  aceipicnr 
tem  Deum,  utramquehomo  propteracceptum  homineau 
c  HjSResi» :  Si  eniin  altqiiem  bominein  suscepiii 
?el  iiium  qvi  natosesi  de  Virgine,  vei  alium  ali- 
qiiem.  At  ven>  iHam  qui  natus  est  de  Virgine,  juxla 
iiiud:  Ifdmo  naliM  e$t  in  aa  et  ip$$  fundatit  eam 
Aiti$$imu$  {P$al.  iixxvi).  Sic  Ifitur  anclorhales 
tHeunt :  ¥\iiii$  Dei  assompsii  bominem,  ut  faciant 
hoinioem  in  qualiiaie,  ei  non  in  subsuniiar  Sic  enim 
iiomina  dislinguenda  snnt,  pr»serlim  in  iheoiogicis. 
lletu:  Videtur  quod  a$$ump$it  konunem^  id  esl  rein 
qu;e  esi  bomo.  Afi«m;ysti  enim  animam  ei  eorpue 
non  dieJKneta,  $ed  eonjuncta.  Sed  isla  conjoncta,  sunl 
boino»  Sed  dico  quod  ista,  nec  conjoncta  nec  disjon- 
cla,  suAl  bomo;sljungantur  paries»  leciom,  funda- 


B 


ommtifloii«  iredUur.  Verumlamen  Deu$  Verbumeu 
et  non  caro^  quanquam  earnem  rationabUHer  animu' 
iam  a$$umpferii^  haneque  $ibi  unione  naturah  et  s#- 
tundum  $ub$i$tentiam  connivitf  ete.  Conira  regulao^ 
inquit»  Ari$toieli$  e$t.  Ettamsi  esl.  Videte^  iiiquft 
Aposioliis,  ne  qui$  vo$  decipiat  per  phiioeophiam  ei 
inanem  faliaciam  hominum  menle  corrwpiorum  eecun^ 
dum  elemenia  mundi,  et  non  eecundum  Chrietumt  inquo 
Aabitat  omni$  pitniiudo  di$inlitaii$  corporaiiter  (Co-' 
4o$$.  ii).  Leo  papa:*7ommf9i(ur  eorpu$  imptei  tota 
dioiniiae.  A$$umpiu$  homo  in  Filium  Dei  $ie  in  unh- 
iaie  pereonm  Chri$ii  ab  ip$i$  corporaiibuc  e$i  receptwe 
esordiie^  neceine  divinitate  ediiue.  Ei  in  naiura  ko^ 
mini$  accepii  a  Palre  quod  in  natura  divinUath 
etiam  ipu  danavU.  Apparuii  hodie  Yerbum  came  iw- 
sltitfm«el  quod  nunquam  fuU  humanie  oruli»  vi$ibiiep 
^eepit  oitam  manibue  e$u  iraciabiie ,  et  imptetum  e$i 
in  /Siw  emeulomm  quod  erat  ante  eeternu  teecula  dt- 
sf^ostftim.  Deu$D^FUiu$  9$nitu$  de  Patre  eoeHcmo^ 
id  e$t  etiam  puriUj  e$i  natu$  homo.  Croatu  e$t  formu 
$ervi  eine  condUioua  eermU^  nec  Dei  formam  eervi 
fomtu  vioiavii.  Summa  e$$eniia  no$  in  $uam  gidriaik 
iran$iuiUf  $ed  quoderat  e$$e  non  deetitU;  quia  non 
ita  proprietaiee  tuae  tenuU  utraque  itafnra,  ut  pereo^ 
narum  in  ei$  po$$iteue  diteretio;  ted  uirumque  Deut 
de  potentia  $u$cipienti$^  utrumqu$  homo  de  humiiitaie 
$u$cepii. 

cHarbsis  i  Ecceosiensum  esi  quis  assumpsit,  sci- 
licet  lerlia  in  Triniuie  persona^  el  qus  stntassuni- 


inentuin,  snntdomus;  aniinaet  corpHs  homo  intel- G  pis>  videlicei  anima  ei  earo,  tcI  bumana  natura. 


ligstur,  suiit.  Item:  Astiimpiil  ammafttm  eorput^ 
ergo  anitnai,  id  est  rem  quae  esi  beiito,  videtur 
assumpsisse.  Ad  boc  respondeo  et  dico  prtedicari 
diversa.  In  prima  nainque  prtsdicaiur  sdbstantialiB 
babilus  quidam  medisnus,  qut  dicitur  eliam  aui* 
iiialio;  in  secunda»  non  nalura  sed  res  prtedicator, 
Bcilicei  adjunctio  animte.  Jam  enim  secundum  boc 
ingressiis  in  substanliam  esset  corruplio  subslantite 
vi  egressus  a  substautia,  quod  est  eootra  regulam 
Arislolelis. 

c  Catuoiica  :  Ecce  Talsus  bomo  in  qualilate «  non 
in  substantia.  llla  enim  qu»  in  subsisienie  atque  in 
Bnbjecto  sunt  curpore,  sicuti  color»  forroa ,  quanti^ 


Std  contra  probatur  quod  natura  naturam  non  a^ 
sumpsit,  sicut  nec  persona  personam  bis  ralioni- 
bus.  Dlcuul  auctoritates  quod  assumens  esl  aliquid 
/acum  propter  assumpta,  quod  non  erat. 

cGumergodivina  natura  niiiil  sitfacla  qood  non 
esset  nec  ipsaassumens  est»  nec  aliquid  assumpium. 
Item:  Nihil  auumpeit  humattiiati$,  ni$iquod  natum 
e$t  de  Virgine,  Quia  ergo  diTinitas  de  Virgine  iialk 
non  legitur,  nec  Ipsa  carnem  suscepil.  Itein:  Si  di" 
$nnita$  humenam  naiuram  $u$eepitf  plenitudinem  et 
integritatem  illiue  nec  $u$cipere  debuit.  Quod  si  ple- 
iiiiudinem  bumanitatis  susceptt,  tunc  posse  pati« 
posse  inori,  quod  esl  contra  omnes  aijctorltaies. 


tas,  qualitas,  iion  subslanlia  sunt  sed  iii  substaniia,     Cui  coiiirarium  videtur  qiiod  Augusiinus  dicii  iii 


V.  g.  nulla  subsiantia  tcI  nullumsubjectum,  ubi  nulla 
qualiiasnuliaaccidemia.Aog.:  Dicitiibi^  homo  eet 
ammai  rationale^  immortaie;  Teliia ;  Uomo  e$t  tub" 
$taniia  rationalie  con$ian$  et  anima  et  corpore,  Idem 
De  Cfvti. :  Anima  et  corpue  cum  e$i  utrumqne  con* 
junctum  eimui  homini$  nomtn  habet,  Quod  tamen  et 
eingula  non  amUtunt  etiam  cum  de  $inguli$  laqui* 
luur.  Scripturu  interdum  atieeiatur^  ut  etfam,  cum 
dno  i$ia  conjuncta  $uni,  et  tivii  hofUo  {Mailh.  iv),  ta*' 
men  eiiam  einguia  homini$  vocabulo  appeliei^  ani^ 
mam  eciileet  interior^m  hon^hem^  corpue  vero  exie^ 
riorem ;  animafn  vocane  ianquam  dua  $ini  /lominei, 
eum  $imul  utrumque  $il  untu  /lomo.  Hleronymus  lA 
serin.  Coytiti  me:Jdev$  verui  Deui  aiquehomo  veru$ 


iibro  De  fide  ad  Petrum :  Nec  kumanitae  Chri$ti  aiiO' 
naeet  a  naiura  malrii.  Neque  enim  natura  mternSa 
alque  divina  temporaliter  concipi  et  na$ci  ex  homino 
uilatenue  po$$ei,  ni$i  ucundum  $u$ceptionem  verUa*- 
ti$  humants  veram  eonceptionem  atque  naiivitatem 
inelfabiUe  in  u  divifdtae  aecepi$$ei.  £x  bac  auctori- 
late  Tidetur  quod  divina  naiura  bumanam  assum- 
psit.  Sed  Teiien»entOr  iios  movel  qtiod  eam  genitabi 
ex  Palre  naturaliier»  et  ex  bomine  iialam  lempora- 
Hter  dieil,  nisi  forte  natoram  pro  persona  bic  acei- 
piat.  Aiioquin  st  dixerimus  naturam  quteeommunis 
est  iHum  personarum  genilam  esse,  prociH  Miio 
naiura  genitaPater  non  esi,  imo  a  natura  Puistla 
qoae  non  est  gcnita,  alia  esf. 


ii^  CUALTERI  INC 

4  Oatb«lica:  Ecce  plut  quain  Arius  q»i  suam  j^ 
teriiani  perMnam  ei  Deumet  iiominem  negat,  cor- 
nuto  scilicet  syJiogismo,  ul  Gatbolicis  iiludat:  Si 
personam  assumentem  dixeris,  Deus  n<|n  erit,  quia 
Uivina  natiira  assuiiiens  iion  est;  si  negaveris,  lioc 
nou  erit:  aiteruin  ex  aitero  sic  excludil,  ut  utruni- 
qiie  negel,  si  plenitudinein  liumaaitaiis  suscepityac  si 
diceret:  Si  vere  hoino  fuisset,  tunc  pati  et  niori 
4>osset:  quodesi»  inqult,  contra  omnes  auctoritates. 
£rgo  secundum  oinAes  auctoritaies  omnia  falsa 
sunt.  HieronymuB  in  CogittM  me:  Virbtm  Pmmko* 
mo  fiiri  dignatuM  e$l,  Qui  (fuoniam  loium  iUMcepU 
quod  hominiit  fiomo  lolUi  eit,  ti  tolum  acctpiem 
quod  Dei  ett^  omnino  aliud  guam  Deui  gui  natui  mC 
es  Maria.  eae  non  potuil.  Scitil  et  potuH  in  utero 
uirgfnii  iine  iui  corrupiione  miiceri  atque  miin»  ut  B 
unui  eaet  ChrUiui^  Dem  et  homo  una  penonOf  una 
iubnanttan  Hinc  el  Theotocon  eam  veraciter  confile-' 
mur  JDei  genilricem,  nec  Chriitotocon.  Im  papa: 
flon  iie  ereaiura  in  iocielatem  iui  Creatorii  aitumpta 
sii^  ut  ille  euei  habitator^  et  illa  habitaeulum ;  ied 
ila  ut  nec  mlteri  allera  natura  imerereiur,  Salva  igi» 
iur  ei  manenie  ulriuique  nalurm  proprielale  in  unam 
coeunie  penonam,  iuicipiturab  wternitate  mortalitai 
el  naiuraininolabilii  non  en  unila  paeiibili  ante  tem^ 
pora  manent  ette  cospii  ex  tempore,  Attumpta  eti  de 
malre  hominit  natura  et  inviolabHii  tirginitai  tub- 
itantiam  minittravit.  Aug.  De  Trinil. :  Si  quwrilur 
a  me  ipta  incarnalio  qnomodo  faela  tit^  iptum  Dei 
Yerbum  dico  carnem  factum^  id  etihominem  faclum^ 
ul  ibi  tii  non  lanlum  Verbum  Dei  ei  hominit  taroud 
ei  rationabilii  hominit  anima,  aique  hoe  iotum  e» 
Deui  dicalur  propler  Deum  et  homo  vropler  ho^ 
minem. 

€  HiBRBsis :  Ecce  oslensum  esl  quis  assumpsit» 
•cllicet  lertia  in  Triuiiate  persoua»  ouuc  videndum 
cui  unita  sinl  assuinpta. 

<  Gatholica:  lltique«  assumenti  tertiae  io  Trini- 
lale  personae.  Aiioquio  absumens  non  erit,  ac  per 
boc  nec  iiomo.  Quod  vero  Filius  in  Trinitate  per- 
sona  tertia  eiiam  a  quibusdam  Gatliolice  dicitur, 
tanien  si  usom  et  ratioiiem  loquendi  imo  auctorita- 
lero  sequeremur,  prascipieutis  et  dlcentis :  In  nomine 
Patrii,  el  tiiii^  et  Spiritui  taneti  (Mallh.  xxviii), 
seinper  diceremus  Patrem  primam  personaro,  Fi-  D 
liuni  secundam,  Spiritum  sanctum  tertiam.  Quain- 
vis  tn  hae  Triuitate  nuila  eit  anterior^  nulla  potte" 
mr,  9§d  toia  iret  penonm  coestemw  tibi  tint  ei  cqW" 
jfualet.  Hic  Petrus  Lombardus  diabollcis  argumentis 
commeotatur  Ghristum,  secundum  quod  bomo  per» 
iona  eel  tertiain  Triniiate;  ergoDeut,  Taoquaro  di« 
cens:  Si  secundum  quod  hoiiio  penona^  et  secon- 
duni  quod  Yerbuin  penona,  et  Spiritus  sancius 
pmnona  et  Pater  penona^  tunc*  si  secuiidum  quod 
liomo  Deui^  et  secuiiduin  quod  Verbum  Deut;  et 
Spiritus  sanclus  Deue^  et  Paler  Deut;  ergo  quater' 
nitai,  Adhuc  pius  commeiiuns  subdit.  Propier  hac, 
inquilf  ei  aUa  inconveniemia  quidam  dicuni  Jeeum 
Chrittum  hominem  non  etu  venonam  nec  alitiuid^ 


8-  TlGTORfi  11*0 

subaudis  in  Triiiltale.  RogOt-lo  es  magiAer  in  Urad 
et  episcopos,  licet  stmoniace  intnisus  in  Ecdena» 
et  sic  blaspheroasf  Christus  et  secundum  qood  ho- 
roo  et  secundum  quod  Deiis,  non  quia  duae,  sed  uiia 
semper  in  Trinilale  persona,  qnam  divldl  secarive 
nulla  ratlo  sinit:  quod  prorsos  nullus  Gaiholicomm 
dubitat.  Quod  et  tu  si  crederes,  iiunqttam  de  una 
eademque  Dei  et  horoinis  persona  tanqoaro  de  dua- 
bns  argoroenu  hsretica  posteris  legenda  taoi  subii- 
liter  scriberes,  inio  dauinareii*  Muiu  ergo,  ui  tibi 
ipidetur,  inconTenleutla,  imo  mulu  nimis  vaide  coo- 
groentia»  Ghristus  el  aecundnm  quod  iiomo  persona 
esl  in  Trinitate,  sed  non  alia  quam  assumens  et 
idem  ipse  homoDeusest  in  Triniute»  sed  non  alius 
qiiam  Yerbum  Deus,  ac  per  hoc  idem  ipse  hoiNO,  iioa 
ntiiifi  ut  tibi  videuir»  imo  et  singulariier  el  ineffabi- 
lller  est  in  Triniute  et  persona  ei  Deus  qui  vivit 
et  regnat  cum  Patre  siio  et  Spiralu  sancio  per  oin- 
nia  saecola  saeculoruro.  Gur  impie  laeeras?  Ecce  ez 
luis  commeniis  nova  ex  veieri  haeresi  quarUm  tu 
Triniiaie  personam  inducily  sicut  in  corpore  cauo» 
numiegitur  ex  concillo  Ephesino:  Siqtui  in  iritM- 
gio  apponil  crucifixum  prmter  Filium^  cni  in  nu- 
dio  tot  tanctm  vocet  dieuni  hgmnum »  anaUuuui  ni. 

c  HjsnBsis:  Sequilur,  videndum,  cut  uniu  siitt 
assumpu,  nen  verbo  penonm^  ud  naturm  in  Verbo 
penona.  Quod  autem  Verbum  non  univii  sibi  car- 
ncro  et  animam  probatur  teste  Boetio  contra  Neslo- 
rium.  Item:  Si  humana  naiura  uniia  euei  Verbo^ 
eadem  ratione  ei  divina  nnila  Verbo.  Quod  satis  ah- 
sooum  videtur.  His  rationibus  probaiur  quod  Ver- 
bum  in  TriniUte  persona  nulii  uniretur»  quibus 
adversantur.  Dicii  Augustious:  Dm  et  hominke  cou' 
junctio  faeta  eei  in  ChriuOp  id  est  diviniuiis  et  hu- 
maniutis;  non  dicit  Ghristo,  sed  fn  Chriuo.  Sie 
ergo  apparet  quod  persona  Filii  Dei  non  aliquibiis 
est  unlta,  nec  aliqua  ei»  sed  tria  sunt  ei  uniu,  slcot 
dicit  Augustinus :  7r#s  in  Chriito^  Verbum^  earo  tt 
anima. 

c  Gatholicjl  :  Obstupescite,  omnes,  noa  dialecti* 
cam,  sed  plane  diabolicam  arlem,  v.  g.  unus  nou 
est  unus,  idero  non  esl  idemy  ipse  noa  est  ipse, 
Ghrlstus  non  est  Gbristus»  eadem  persona  non  est 
eadem  persona»  Filius  Dei  non  est  Filius  Dei !  Quis 
audivit  unquam  talia  .*  Revera  Athenienui  et  omnei^ 
inquit,  h$$piiu,  Id  est,  haeretici,  ad  nihil  aliud 
vacant,  nist  aut  dicere^  aut  audire  aliquid  no^ 
vi  {Act.  xvii).  Ecce  nova  prorsus  et  inaudila. 

c  HiBBBSiB  :  Sequitur,  videndum  quod  asaumens 
factum  sit  per  humanam  assumpUonem.  Qui  enim 
erat  priut  Deui  penona^  mternui,  faciut  uiquod  non 
erai  id  est  creatura  mortalis.  Sed  dicitur  tibi :  Si 
Deus  factus  est  aliquid  quod  prius  non  erat,  tuiic 
aliquid  est  Deus  hodie  quod  noo  fuii  ab  aetenio : 
quod  nullo  modo  esl  concedendum.  Jam  enim  posset 
inferri  quod  c  Deus  receus  >  esset  (Psa/.  lzxx). 
Ecce  apparet  quis  assumpsil,  scilicet  Filius  Dei : 
/[]uid  assumpium  ?  aniina  et  caro  vel  bumana  natura 
cui  unita  sint?  non  Filio  Dei,  sed  iuter  se  aiuma 


fUi  LIBRI  CONTllAI?L\BYRWTHOS.  —  llXCERPTA.  titt 

carni  et  6  conterso;  divinitashanQanitatl«l  eeon  A^icere  Nestoriat   deceptus  simttitttdine  Athnnasii. 

Pmavil  qnod  sicut  liomo  reddilnr  ex  anima  et  cor- 
pore  et*  sunt  partes  consiltuttvx  hominis,  anima  el 
corpus;  ita  Ghrisius  consta  t  ex  Deo«  id  est  Vcrbo» 
tertia  in  Trinitate  persoua,  el  bomiue  assunipro 
nato  de  Virgine;  et  haec  duo  redderent  qnoddani 
Compositam  et  integnim,  scilicet  Christum.  Sed  sic 
debei  inielligi,  iicui  anima  rationaiis  et  earo  unu 
eit  homOf  volvenda  est  locutio,  quia  aliter  gramma* 
lica  non  osset,  et  dicendum,  sicut  unus  homo  aHr 
quid  babet  a  carne  et  anima  quia  est  a  carne  car- 
neus  et  coloratus,  et  ab  anima  animatus  et  rationa- 
Ks,  ita  unus  Christus  est  Deus  et  homo,  et  habet 
aliquid  a  divinitate  et  humanitate. 
«Catbolicjl  :Grammalica  tua  bxc  tecum  sit  in 


verso. 

c  GATHOLiCi  :  In  frivola  argnmenta  qu«  in  libro 
etiam  Petri  Lomhanli  ad  verbum  pene  legunlor. 
Augustinus  super  Joan :  Sicut  enim  unu$  est  homo^ 
anima  ralionalit  et  caro^  iic  unus  est  Christus  Deu$ 
et  homo;  at  per  hoc  Christus  esi  Deus^  anima  ratio- 
nali$  et  earo,  Chrislum  in  hi$  omnibus,  Christum  in 
singulis  conjitemur.  Quis  est  ergo  per  quem  lactus  est 
mundus  f  Christus  Jesu$,  $ed  in  forma  Dei.  Qui$  est 
sub  Pontio  Pilato  cruei/ixus  f  Chri$tu$  Je$u$^  $ed  in 
forma  $ervi.  Qui$  non  e$t  derelietu*  in  infemo  f  Chri» 
tu$  Je$u$y  $ed  in  $ola  anima.  Qui$  re$urreeiuru$ 
iriduojacuit  in  $epulcro  f  Christus  Jesus^  $ed  in  $ola 
carne,  Dicilur  ergo  in  hi$  $inguli$  Chri$tu$.  Yerum 


hcec  omnia  non  duo  tel  tre$t  $ed  unu$  e$t  Chri$tu$,  B  perditionem  1    Nam  Aihanasius  non  dlxil  aliquid 

Idein  contra  Felicianum :  G^ruj<  ergo  Maria  et  non 

genuit  Filium  Dei,  Genuit^  quando  ex  ip$a  secundum 

carnem  natu$  e$t  Chri$tu$ynon  genuit^  quando  de 

Patre  $ine  imtio  ex$titit  Filius.  Sic  ex  integro  matris 

corpore  integrum  corpu$  Chri$tu$  a$$ump$ltf  non  mi^ 

nuit  $ub$tantiam  matri$,  et  minuisse  $ub$tantiam 

Patri$  incorporalem  credimu$,  cum  ex  eodem  ip$o 

$ubstaniialiter  dieilur  genilus?  ^cundum  hominem^ 

inquam,  de  Virgine  natu$e$t  Deu$  eo  paeto  quo  eum 

corpore  na$ci  docelur  animu$f  non  quia  utriu$que  est 

una  $ub9tantia,  $ed  quia  ex  utroque  fit  una  pereona. 

Sie  po$i  partum,  non  aUu$  Dei  FHiu$  et  aliu$  homi' 

nis^  sed  idem  Chrislus  Dei  et  hominis  Filiu$.  Hiero- 


habet^  sed  dixit  perfectu$  homo  ex  anima  rationali 
et  humana  carne  $ub$i$ten$,  nempe  ista  quae  dicit 
bominem  ab  anima  vel  carne  babere,  non  subsiau- 
tise  sunt,  sed  in  substantia,  ut  superius  iegi  poiest; 
ac  per  boc  nihil  est  homo.  Siuiiliter,  juxta  tiiam 
hxresim,  intelligcndum  de  diviuitaie  el  huinaniiate 
Christi. 

I  H^RESis :  Yere  igilur  aique  cadiolice  dicamus 
Deum  et  horoinem  non  esse  paries  Christi,  quo- 
niam  nihii  Christi  est  Deus,  nihil  Christi  est  ho- 
ino  :  jam  enim  pars  aliqna  tolum  suum  esset.  Si 
opponatur  :  Divinita$  Chri$ti  e$t  aliquid  Chri$ii,  et 
ipsa  est  Deus ,  et  non  aliud  a  Deo ;  respondeo,    non 


nymus  super  Itvtmr.Faeiet  sive^  c  creabit  Dominue  p  aliud  a  Deo,  imo  de  alio  et  alio  alque  diverso  lo< 


novtim  itiper  terram,  femina  circumdabit  virum  {Jer 
xxxi).  >  Nota  quod  nativiia$  Satvatori$  et  coneeptue 
crcatio  nuncupatur,  Idem  in  Cogili$  me  :  (Jnde  con* 
$iat  tempu$  non  prafjudica$$e  $acramentum  uniti  ho'^ 
mini$  ao  Dei^  ita  ut  jam  e$$et  in  illo  per  unitatem 
personm  ab  initio  sofculi  qui  nondum  natu$  erat  de 
Virgine,  Quod  multie  deelaraiur  Scripiurce  indieiisl 
4  Benedictus  Deu$  et  Pater  Domini  noetri  Je$u  Chri- 
$ti  quielegit  no$  ante  mundicon$titutionem  (KphesA). 
Quce  $it  dispensatio  sacramenti  ab$cortditi  in  Deo 
a  $<eculi$  {Ephe$»  iii) ;  Et  nist  ita  credideri^^  aut 
Chrisius  non  erit  omnino  Deus ,  au^  recene  conira 
Prophetam  videbitur  {P$al,  lxxx)  :  c  Antequam  Abra- 
ham  fieret^  ego  $um  (Joan.  viii).  i  Quibu$  utique 
verbi$  o$tendit  $e  qui  loquebatur  in  eo  $emper  fui$se  ^ 
mysterio  unitate  personce  ^  qui  $emper  e$t.  ffam 
i  Abraham  antequam  fieretf  >  humanitati$  brevitas ; 
i  ego  sum  >  autem  a^ternitas  natura  deetaratur,  In 
qua  nimirum  cBiernitate  jam  $e  fuiese  qui  toquebatur 
per  sacramentum  $u(b  incamationi$  insinuat,  Nec  ad' 
mittit  omnino  nt  alius  filiu$  liomini$t  atius  Filiu$  Dei 
inielligatur,  qui  nec  tempore  prat$cribilurf  nec  pa$' 
$ione  $eparatur,  $ed  tolu$  Deu$  inCim$tum  et  Chri^ 
$tu$  in  Deum  transiit,  Augustinus  super  Joan. :  Una 
profeclo  persona  ex  duabue  $ub$tantii$f  divina  et  hu» 
mana  coneiat. 

'  c  Hjuubsis:  Igitur  uliimo  restat  videre^  sl  Deus  et 
humo,  id  est,  ilie  qui  est  Deu^  et  res  quae  est  bomoj 
sinl  paries  Dei  comoonentes  Christuni,  quod  voiuil 


qnimur  de  Deo  et  de  divinitale.  Dicimus  quoU 
Chrisius  in  illo  triduo  desiit  esse  homo,  nec  pote* 
rat  dici,  Deus  est  homo.  Quod  enim  dedit  ei  par- 
tium  conjundio,  hoc  ei  abstulit  pariium  disjunciio. 
Quod  Christus  erat  a  partibus,  animam  et  carnera 
non  amisit.  Sed  quod  a  connexu  parlinm,  scilicet 
habitudine  et  vinculo  quod  erat  inler  corpus  et 
animam.  Item,  quia  «t  Chri$ttt$,  eecundum  quod  ho- 
mOt  adoptivu$$it  filiu$^  an  naturati$,  probari  videtur 
posse  quod  sit  adopiivus.  Item,  quia  $i  Christus  sit 
Dei  mediator  et  hominum ,  sed  nulluni  mediuiu 
est  aliquod  eorum  cujus  est  medium,  qu»  mediant 
aliquid ,  scilicet  exiremorum.  Unde  Chrislus  nec 
Deus,  nec  bomo  vidciur. 

c  Catbolica  :  Tam  impia,  lam  contraria,  tam 
inaudiia,  lam  horribilia,  utrum  ipse  diabolus  per;se» 
an  per  arreptitiura  evomat,  nemo  nisi  insanus  du- 
bilat.  Proinde  hucusque  suflSciat  notasse  baeresim 
jnauditani,  quae  cxteras  vincat.  Legimus  in  Colla' 
tionibus  Pairum  daemonem  professum  per  os  Arii 
se  blasphemiam  in  Christum  evomuisse ;  hie  plane 
afflatus  da^mone  nulla  parte  Ckristum  recipit»  et 
tamen  injuriis  secat  non  intelligens,  ul  dicil  Apo- 
siolus,  neque  qua:  loquitor,  neqtie  de  quibus  aOir- 
mat  (  /  Tim,  i).  Nain»  ut  dicit  Augustiuus  in  Ga- 
tegoriis  Ari$toteli$  quas  ipse  transtuiil.propriamque 
dialecticam  exinde  flrmavit  :  Qui$ ,  inquit,  credat 
HorteH$ium  un^ibile^  individuum ,  uniue  numeri, 
singuiare  cmdi  vosse  9$r  oartes  f  Quod  $i  fiat^  Hof^ 


iM  '  GUALTEM  Bfi 

tennu$  jmn  u^  irtU  Hoc  jam  dkfm^  ut  mmriiH  J^ 
himUci,  dBctares  Caiholicoi  ei  diateetkam  no$$e  ei 
fidem  reclam  eemper  tenui$$e.  Clirttlus  ergo  qni  • 
|)arUbiis  niliil  iecondam  ipm  erai  et  erac»  qoodain 
tnodo  bomo  ease  desiit»  tel  Deas  homo  dici  noa 
poluit»  cum  Deus  nJhiisilCbrisii  et  hoino  nibilsil 
Cbrisli^  Quis  enini  credat  Cbrisium  ciedi  posse  per 
paries?Quod  si  ilal,Cbnsius  jam  non  erii.  Augusti* 
iiussuper  Joan  : «  Tuierunt  Dominummeum(Joan. 
XX).  >  Dominum  euum ,  vo^aiis  cori^u$  examme^ 
Lomini  «ici,  a  toto  pariem  de$ignan$ :  Sicut  omnee 
confitemur  Jeeum  Chri$tum  Filium  Dei  unicum  Jk^ 
minum  nostrum;  quodutique  $imul  Verbum  ei  anj- 
ma  et  earo^  crucifixum  tamen  et  eepultumt  cum  $cia 
<i»s  caro  $epuita  $ii^  eic.  Leo  papa  :  Chri$iiance 
fidei  foriitudo  qua  portae  mortxo  non  metuU^  unum  ^ 
Dominum  Je$um  Cim$tum^et  verum  Deum  et  verum 
hominem  confitetur^  eumdem  credene  fiiium  Virginie^ 
qui  aucior  e$t  mairi$,  eumdem  natum  in  fine  $meu^ 
iorum  qui  creator  e$t  lemporum,  eumdem  Dominum 
amnium  virtutum  et  unum  de  eiirpe  mortaiium. 
Cathoiica  fides  utrumque  $u$cipit^  uirumque  defendit, 
qum^  iecundum  proprietalem  divinag  humawBque 
$uh$taniicB  ,  tmtim  Dei  Filium  et  hominem  eredit  et 
Verbum.  Bernardu8Clarevall.ad  Eitgenium  papam : 
Dico  in  Cltrieio  terbum  animam  et  earnem  $ine  con^ 
(ueione  eesenliarum,  unam  e$$e  pereonam^  ei  iunc 
ab$que  prwjudicio  per$onaii$  uniiati$  in  $ua  nume* 
roeitaie  manere.  In  utero  Virginie  commiuio  hwc  et 
[ermentatio  facta  e$t^  ac  $i  iiia  $aturata  de  Evan» 
geiio  et  fermentata  in  panem  unum  (Matth,  xiii),  ^ 
et  juxta  numerum  eacrorum  decentiseinue  devotiome 
gradue,  oeoum,  eeternum^  antiquum^  mUrnum.  c  iVo- 
vnm,  I  animam^  quce  de  nihiio  creata  tunc  credUur 
e$$e  infu$a.  c  Aniiquum,  carnem  qu»  ex  Adam  ira- 
ducta  cognosciiur ;  c  Mternum.  >  Yerbum  Patri 
coatemum.  Aiieni  $int  a  nobi$  qui  Chri$ti  a  nobi$ 
carnem  atienare  conantur.  Novam  creatam  in  Yir^ 
gine,  et  non  de  Virgine  sumptam  impie  aeserentee^ 
Indeigiiur  eumptacaro^  undeorta  Virgo^s  eic^eic. 
Tandem  posiquam  mulia  leiulii  sacrae  Scripturae 
loca  quibus  probat  Cbrisium  verum  esse  bominem 
et  verum  Dcum,  sic  concludit  cap.  8  :  Qum  cum 
iia  $int,  mani[e$tum  e$t  quod  tam  perdunt  Christum 
quiverum  negant,$icut  i$ti  iiaretici  qui  verum  Deum  ]) 
non  credunt,  eicui  Ariani,  paganit  Judai,  qui  prop^ 
lerea  totum  mundum  meretricibue  repieverunt,  qjuia 
itt  hune  tam  manifeetum  hominem^  et  etiam  quod 
pro  $ummo  ludibrio  improperabani  ^  crucifixum  et 
tsionuum  credebant^  et  aieerebani  viventem  Deum 


&  YICTORB  itU 

tunc  iemporh  immmerm  eupptitih  et  moriindo  ei 
usque  hodiejam  per  miiie  et  centum  et  ampiiue  an- 
mo$  omni  gimere  miracuiorum  coruscando.  Primum 
lanta  dubieiae  hareticorum  apo$ioiica  decreto  iam 
tenninetur,  et  noa  nova  $ed  auliqua  omnium  $an» 
aorum  indubitaia  fidee  ianto  ac  taii  lonitruo  omni 
iempore  confirmetur,  ui  veritae  Evangelii  permaneat 
apud  Cathoiicos,  c  Jfirort  >  itt^uil,  c  quod  tam  ciio 
iransferimini  ab  eo  qui  vo$  vocavil  in  gratiam  C/imli 
in  aliud  Evangeiium^  quod  non  e$t  aiiud^  ni$i  $unt 
aiiqui  qui  vo$  conturbant  et  tolunt  convertere  Evan- 
geiium  Chri$ti,  Sed  Ucet  no$  ipsi,  aict  angelusde 
calo  evangeiiJtet  vobis  preeterquam  quod  evangaHm" 
vimu$  vobi$ .  anathema  sit  {Gai.  i).  Repetitio  conr 
firmatio  e$i* 

Leo  papa  :  Quid  iniqiue  quam  impia  $aperu  ei  s«- 
j^entioribue  doetioribueque  won  credere  f  Sed  in 
hane  ineipieniiam  cadunt^  qui  cum  ad  coguoecendam 
veritatem  aiiquo  impediuntur  obetacuio^  non  ad 
prophetieao  vocee,  non  ad  mpo$toiica$  iiiierae  non  ad 
evangeiicae  aucioritale$,$ed  ad  $emetip$o$  re^urrunt. 
lUam  eaiiem  eommunem  et  iniiecretam  confeuio- 
nem  eoliicito  recepieuni  auditu^  quam  fideiimm  um» 
ver$ita$  eonfitetur^  credere  $e  c  in  Demm  Pairea 
omnipoteniem^  iu  Jeeum  Chrietum  Filium  eju$  De- 
minwu  no$trum  qui  naiu$  e$t  de  Spiriiu  $aneto  ex 
Maria  Virgine^  >  Qiii^NS  tribue  $enieniii$  omnium 
fere  hcBrelicorum  machiniiB  deetruunlurt  quia  aqualie 
e$t  periculi  Dominum  nostrum  Jeeum  Chrieium  aut 
Dominum  iantummodo  $ine  homine ,  aui  $ine  Deo 
eoiummodo  hominem  credidiese.  Dieant  ergo  isti 
phanta$ticiChri$tiam  quet  $ubstantia  Saiscioris  a0ijra 
$it  cruci^  qum  caro  iertia  die  reeurrexerit  ^  quaie 
corpue  Je$u  januie  ciausis  di%cipuiorum  vi$ui  in- 
gre$$u$  imuierii^  cum  ad  abigemiam  cerneniium 
difidenliam  inepici  ocutie  digitisque  iractari^  pa- 
teme$  adhue  fixurae  clavorum  el  recene  eompumeii 
iaierie  vutnue  exigeret^  At  si  in  tanta  iuce  veritaiii 
lenebra*  $ua$  Ihmrelica  obdurmno  non  reiinqust, 
oetemlai  unde  $ibi  $pem  vitm  aternm  poiiieeniur^ 
ad  quam  ni$i  per  Mediatorem  Dei  et  Aominicm,  iesHm 
Chrietum^  non,pole$t  perveniri.  Sempitemi  GeniiO' 
ri$  Vnigenitue  $empiternu$  naiu$  e%t  de  Spiriiu  eancio 
ex  Maria  virginCf  qum  nativiiae  iemporaiie  iiii  na* 
tivitati  divinm  et  eempiternm  nihii  minuit^nihii  cow 
tuiiif  el  c  Omnie  $pirHu$^qui  $olvii  Jeeum^  ex  Dto 
non  eil,  et  hic  e$t  antichri$tus  (/  Joan.  iv).,  Quod  au- 
tem  esi  eoivere  Jeeum^  nisi  humanam  ab  eo  separare 
naturam  et  eacramentum  fidei  per  quod  eaivaii  «u- 
muSf  impudenti$$imi$  evacuare  figmemie  T 


EX  LIBRO  TERTIO. 


Seqoitnr  lib.  iii,  cojos  hec  sont  caplta  : 

I.  De  trlbu$  $ententii$  umvereorumt  et  qum  $it  cu' 

thoiiea. 


S.  Quod  limretici  auctoritatee  sanclorum  ei  dimnas 
Scripturas  non  inieiiigendo  depravant* 

S.  Qua$  bia$piiemia$  de  Christo  posierie  mandarun 
merito  comburendas. 


itis 


LIBfU  GONTRA  IV  LABYRINTUOS.  -.  EIGERPTA. 


4\in 


i.  Arpumenta  de  duabui  in  Ckri$to  penonii  ln  eon-  A  fticlDS  tat,  Id  est  ettfiit^st  qu»lam  MMMilia  es 

eiihe  damnata, 
S.   De  fiova  tlropha  a  novit  hagretieis  eommentata. 


4.  Quod  Huita  sit  qumtio  in  fide  catholica^  ita  ut 
itulti  non  erreni  per  eam, 

7.  Quod  mhii  UuJiiue  sii  guam  velie  eomprekettdi  quod 
excedit  omnem  creaiuram. 

8.  i)e  veritate  rerum  et  sententiarum  in  KmnyeUiSf 
et  falsitate  verborum  et  eonnexionum  in  schola- 
siicts. 

9.  Quod  univer.sa  haretieorum  ar^umenta  eisdem 
destruantuT  quxbus  roborari  impie  puiabantur. 

f  0.  Quod  ipsius  Petri  non  tautum  dubia,  $ed  etiam 
mutta  quce  afirmat,  damnaniur  fide  Dcccxxi  ept- 
seoporttm, 

11.  QuoU  super  sacramento  aitaris  multa  frivolere» 
tractet. 

12.  Quod  nulta  prorsus   debet  haberi  quiestio  de 
'     aaueia  Dei  Genilricef  quandoeunque  de  pecontis 

agiiur. 
15.     Quod  Ciirisium  argnat  de  peecato,  qui  camem  B  ^^^^^^^ 

Verbi  vei  obnoxiam  vet  mundatnm   dicit  qnoquo  ^ 

*     modo^  Et  quod  Graui  Paires  confiumur  SphrUun 

eanctum   afilio  proeedere^  guod  bwretici  ne^ 

gant. 
14.  Quod  ccro  Verbi  nun^uam  legitur  de  sanguini'^ 

bue  formata,  nisi  in  notis  hafreiicie, 
45«  Quod  Caiholici  doclores  mutta  retract^ntt  nee  m- 

iini  tibros  suos  sicut  canquicos  legi. 

c  Hxc  ergo  figmenta  pudeat  vel  audire,  nisi  uier- 
que  Pelrus  quasi  pro  magiio  posiaris  Jegeoda  scri- 
paissent  boc  modo  :  De  inlelligentia  barum  iocu* 
lionum,  (actus  est  homOy  Deue  est  homot  an  bis  Jo*- 
eutiotiibus  dicalur  Deue  [actus  esu  atiquid^  veJ  esse 
aliquid  vel  non. 

<  GiTflOLic4  EXPOsiTio »  vcJ  potius  inielligentia 


anima  ralionali  et  humana  carne  sttbsfsiefis.  Bt  ilto 
aubslantia  faelusest»  id  est  ccppit  esse  Deiis,  iion 
lamen  demigratione  iiatiir^  in  fiaturatn,8ed,  uiriu^ 
qne  natunc  aerrata  proprietaie,  facinm  esi  ui  Deos 
esset  illa  subttantia  et  tiia  sub&taiiiia  essel  Deoa. 
Vnde  vere  dtcitur  Deus  faetus  est  homo  et  homo  fa^  . 
etus  ett  Deus,  et  Deus  esse  homo  ei  homo  Deus,  et 
Filius  Dei  fiiius  hominis^  el  e  coiiverso.  Cumque 
dicant  illum  iiominem  ez  anima  ratlonali  et  biimatia 
earne  subsisiere,  iioii  tamen  faieniur  ex  duabtis 
naiurisesse  coniposituin,  divina  sciiicetet  humana, 
nec  iHius  partes  ease  duts  naturfts,  sed  anlmam 
tantum  et  earneni.  £l  ne  de  suo  sensu  lantum  loqul 
putentur  hanc  sententiam'  pluribua  inuttiunt 


ff  Catholica  :  llatc  prima  senfenlia  nec  hspreti- 
corum  nee  catholicorom  potest  dici,  qualie  ef»t  ipse 
qui  proponit. 

c  LoMBARDus :  Sunf  et  alii  qui  in  parte  consen- 
tiunl,  sed  dicunt  hominem  illura  non  ei  anima  ra- 
tionali  lantum  et  carne,  sed  ex  humana  et  divica 
natura.  id  est  ei  tribus  substantlis.  diviniiatn 
carne  et  anima  constare.  Et  bi  Christum  raientur 
unam  personam  tantum  esse,  ante  incarnationem, 
tantummodo  simplicem ,  sed,  inearnaiione  facta» 
compositani  ea  divinitnteet  humaniiate.  Non  tameii 
persona  illa  debet  dlci  faeta  persona,  qunmvis  d?« 
catur  facia  persona  honrinis.  Facta  est  igitur  ilfa 


omnium  sanctorum  :  Deus  homofaetus  est,  id  quod  ^  persona,  vel  ul  qulbusdam  placet,  quoddam  subsi 
fuit  permantit,  et  quod  non  erai  auumpsit   noB  ^  siens  ex  anima  et  carne.  sed  non  facia  est  persom 


co»iimt4tion«tii  passus^  neque  divisionem.  Deus  §1 
'homo  una  persona^  unieus  Patris  Fiiius,  Quid  vel 
brevius^  vei  aperiius?  sed  incredulus  iuAdeliter 
garrit. 

i  Pbtbcs  :  Ei  prftroissis  auiero  etiiergU  quaestlo 
pluriroum  coniinens  utiliuiis,  sed  niiuiuin  difficul- 
tatis  atque  perplexitatis.  Etsi  bis  locuiionibus  non 
dtcitur»  Deue  factus  esse  aliquid  vei  esse  aliquid^  qux 
sit  ioteliigeniia  harum  locutionum  et  similiuro  in 
Imjus  profunditaiis  reseratione  et  scrupulosaa  qu«- 
sUonis  expoaiiione  plurirouro  differre  inveuiuutur 
aajMentes. 

c  Cathouca  :  Non  utique  sapientes  Dei  in  hac 


persona 
aubslaniia,  vel  natura.  Et  in  quantum  est  Hle  sub- 
sistens,  composita  est;  in  quanium  autem  YeVhuin» 
est  siuiplex.  Et  pluribus  se  muniunt  auctoritatlbug 
qui  dicunt  personam  Christi  composltam  esse  tuiic 
factam  sive  constaniem  ex  duabus  naiuris,  sive  et 
tribus  substaniiis» 

c  Catqolica  :  Secunda  sententia  prorsus  catho^ 
lica  est 

c  LoMBARDUS  :Sunt  et  alii  qui  incarnationem 
Verbi  non  soluro  personam  ex  naluris  composiiaro 
negant»  veruro  eiiaro  horoinero  aliquein  sive  ali- 
quatn  substantiaro  ibi  ex  anima  et  carne  com0osi« 
tam  et  factam  diffiientur.  Sed  sic  illa  duo,  acilicet 


.differi|ttt,  sed  plane  hujus  roundi;  quales  sunt  hae-  D  ^nivnaro  et  carnem,  Yerbi  person»,  non  naturaa 


reiict  et  gratnmatici  qui  pueriliter  certant  et  adhuc 
sub  judice  lis  est.  quoruui  scienliaui  stullaui  /ecil, 
ut  scriptuui  eU:  StuUum  Dei  sapientius  hominibus 
(1  Cvr.  i);  et  prsniissae  aucioriutes  probant.  Au- 
diaiuus  umeu  ridicula» 

c  Pbtrds  :  Alii,  iuquit»  in  ipsa  Terbi  incarnaiione 
hoininem  quiddam  ex  aniina  raiioiiaii  et  huroana 
carue  consiiluturo ,  ex  quibus  duobus  oinnis  hoino 
vetus  couslituitur,  ct  iile  homo  cospit  esse  De^ 
non  quidero  natura  Dei,  sed  persona  Verbi»  et  Deus 
cocpit  esse  boroo  ilte;  conceduut  eniro  illum  as- 
aumptMin  a  Verbo^et  Verbo  unltuni»  et  tanieu  esse 
Verbian.  £i  ea  ratioiie  tradunt  dictum  ease  Deuiu, 
factum  hominem,  vei  es^  hominerof  quia  Deua 


unita  esse  aiunt,  ut  non  ex  illis  duabus  vel  ex  iribus 
aliqua  subsuuiia,  vcl  persona  fieret  sive  coinpo- 
nerelur,  sed  illis  duobus  velut  induiiienlo  Verbiim 
Dei  vesiiretur ,  ut  morialium  oculis  coiigruenier 
appareret.  Qui  ideo  diciiur  factus  verus  hoino,  quia 
veriiaieiu  cariiis  et  aniinie  accepit;  quae  duo  iii  sin- 
gularitaiem  vel  uiiitatcin  sui£  personae  acceptsse 
legitur.  Non  quod  illa  duo  vel  aliqua  ex  illis  coui- 
posita situna personacuui Verbo  vel slt Verbuiu, sed 
quia  illis  duobus  accedentibus  Verbo  non  est  per- 
sonarum  auctus  nuinerus,  ut  Heret  quaterniias  iu 
Trioiute;  et  quia  ipsa  persona  Verbi  quac  prlus 
erat  siue  induroentOi  assuropiione  indumeiiti  non 
est  divisa  vei  muuia,  sed  una  eademque  immutau 


11« 


GUALTERl  DE  6.  VIGTOItt 


ii48 


feriMBtit,  qui  teWcel  habUuiii  Dei  homiiiem  Ca*  A  6i<^»m.  Similiier  JeremiAm :  liotum  fMdti  Domijuu 


cium  dicuat»  eic« 

«  Teril9  senteniia  loU  bxrelicoruro  est  euam  in 

coneiiiis  dnmnalorum,  Quod   baeretico  sensu  iii- 

ducta  sint  testimonia,  ut  scilicet  nemo  contra  lix- 

reticos  auderet»  prudens  lector  in  ipso  Petri  libro 

agnoscat.  f<iec  soluin  auctoriutes  catbolicorum  Pa- 

trum»  sed,  ut  Auguslinus  ad  Consentium  scribil, 

^ipM  qno(|ue  tanctw  Scripturw  quoi  maffnarum  re- 

riim  anie  inteUigentiam  iuadent  fidem^  nisi  eas  recie 

.  itttelligM^  utiles  UH  esse  non  possunt.  Omnes  enim 

kteretid  qui  eae  in  auetoriiate  reeipiuni^  ipsae  tibi 

mdentur  eectari^  cum  suos  poiius  seeteatur  erroree; 

etc  per  hoc  non  quod  eae  contemnant ,  sed  quod  eas 

.  mon  inieliigant^  haretici  sunt, 

c  Catbolici  :  Justum  est  eliam  ut  quisquis  de  D  rum  sentenlias 
.Deo  non  soium  puerilia  vel  iuept^  sed  et  blasphema  tractavi. 
.caeteris  propontt  legenda  vel  credenda,  audiat  el 
lpse*de  se  similia.  Poiuii,  inquiuni,  Deus  assuiiieic 
hominem  in  sexu  muliebri,  ctc.Eo  niodo  potuit 
Deus  facere  Petruin  in  se^iu  muliebri  vel  eiiani  asi« 
nino»  Poiuil  igitur  mulier  vei  asina  vel  cants  esse 
Peirus»  et  similia  muba  quae  nielius  sublicentur 
de  qiiolibet  bomine,  quanto  magis  de  Deo  bo- 
niiiie? 

Petuus  PiCTAviNus  :  <  Filius  botiiinis  potuit  assu« 
mere  corpus  Peiri,  ergo  Pelruni ;  erga  poluil  fa- 
eere  ut  ipse  essel  Petrus.  Quaeritur  etiani  an  potuit 
assumere  uiiam  jiumauam  naturain  et  aliain,  id  est 
duo  corpora  et  auinias.  Nani  nomine  bumanas  na- 
lurae  iion  intelligimus  nisi  aniinani  et  corpus  in  ^ 
Cbristo,  et  ideo  bene  diciiuus  unam  humanain  na- 
turani  et  aliatn.  Quod  si  est,  ergo  potuit  esse  unus 
et  alius  bomo,  et  ita  duorum  bominum  utrumquc, 
et  ita  duo  bomines,  et  iu  plures.  Nunquid  enim  si 
assumpsisset  duo  corpora  et  duas  aiiimas,  vere  di- 
cerelur  :  Iste  bomo  est  ille.  Mibi  quldem  ita  vide- 
tur,  etc. 

c  Catholica  :  Ratione  igiiur  et  auctoriute  pro- 
bamus  quod  nihil  harum  larvarum  debult.ei  ideo  non 
potuit  fleri  quod  factuip  esi,  nec  poiuit  mulier  esse 
Deus  et  e  converso.  Veriias  est  Deus,  oninipotens  esi 
Deus,  umen  necmentiri,nec  mutari  potesiDeus.Qood 
si  posset,  lunc  revere  nec  veritas,  nec  omnipotens 


super  terram :  et  femina  dreumdabii  nricm.  Nnnquid 
dicil  femina  cireumdabit  ferninam.  eic?  Uude  roe- 
rito  Alexnnder  papa  censuil  daronari  faas  aenleo- 
tias ,  quje  lam  nefanda  de  incarnaiione  latnmtibus 
quasi  pro  uiagno  proponuniur;  quae  procul  dubiu 
luelius  Ucerentur,  imo  potius  jusio  judlcio  ab  omai 
Clirisliano  comburerentur.  Non  eoim  doctotet,  sed 
geiitiies,  non  denique  Cbristiani»  sed  plane  Judxi 
et  baeretici  bujusmodl  blaspbemias  voinunt.  Ai,  la 
tmioerja/cj  Magister^  qui  et  baeretioos  etiam  ei  Ca- 
Iholicos  Patres  cogis  quasi  coram  le,  de  auciorita- 
libus  suis  ad  voluntatem  luam  lodere,  et  ta  quid 
credis?  quid  profiteris?quid  determinas? 
i  LouBARDUS  :  Saiis,  inquit,  diligeuier  dlverso* 
absque   assertione  ei  pnejudicio 


<  Catrolica  :  imo  damna  blaspbemias,  ne  tehae- 
reiicum  probes,  nec  enim  dubia,  sed  baereses  Jam 
damnaias  proponis* 

c  LoMBJLRDDS  :  Verumtamen  nolo  leclorem  pu- 
Ure  isuro  sibi  nostram  debere  sufficere  dispiila- 
libnem. 

c  Catholica  :  Hoccine  esl  illud  plurimum  ullli- 
Utis  quod  promiseras  lecloribus  luis,  ut  onmes 
errores  aequaliter  baurianl  et  qus  sit  fldes  Callio- 
lica  tecuni  oinnes  dubiteut!  Averut  Deus  ab  Ec- 
clesia  docirinas  lales,  ut  dicil  Aposiolus,  ei  pere- 
griiias  (Hebr.  xiii) ,  talesque  dociores  erranles  ei 
in  errorem  mittenies  (//  Tim,  iii).  Si  enim  faiida- 
tissimam  et  indubiubllem  fidein  solaqoe  evangeJica 
lesUmonia  superius  scripta  isti  fideiiter  legissent, 
procul  dublo  deliramenia  olim  in  concUUs  damnata 
iioii  scriberenl.  Ita  etiam  roultiplici  temeriUle  ar- 
gumentalur  ii(ritm  homo  assumpiue  ticut  Deue  ce- 
lendus  sit  cum  Yerbo^  quasi  aut  alier  aul  non  idem 
Ipse  sil  Deus  verlsslmus,  non  alius,  nec  allqua  per- 
sona  quaro  Yerburo  ipsuro  ipse.  Porro  uiius  bomo, 
una  persona,  nullo  modo  duplei  vei  multiplei,  sed 
simplex,  quamvis  multia  constel,  molu  lamen  ra- 
tione  muUiplicl  vel  saUem  duplici  veneraiione  coli 
potest.  Quia  quidquid  injuriae  vei  boiioris  uni  bo- 
mlnis  vel  uni  personae  intuleris,  nulli  dubium  qnia 
loluni  loll  homiiii,  lotom  uni  personae  exbibueris. 


essei.  Dixitergo  et  non  faciei;  loeulusest  et  non  adm»  j^  Igilur  Del  el  hominis  una  persona  Cbrisius,  sicuii 

plebit{Num.\Tiii\);multifariemultitquemodisolim 

loquens  Deus    patribus  in  prophetis  (Hebr.  i).  At  ille 

eegregatus   Pauius  in  Evangelium  Dei  de  FHio  suo 

qui  factus  est  ei  ex  umine  David  seeundum  carnemf 

qui  pratdestinalus  es.',  qui  est  super  omnia  Deus  6e- 

nedictus  in  sascula  (Rom,  i).  Qui  praedestiiiaius  est, 

inquil,  nequaquam  IUiu  in  sexu  ntuliebri,  sed  Filius 

Dei  in  virtote,  tanquam  baeretico  buic  dicens :  Nullo 

modo  in  sexu  luuliebri,  sed  in  virtute,  bomo  est  in 

viriiitale  Dei.   Unde  ibidem   Spiritus  sancius  per 

Isaiam  :  Propter  hoc  ipse  Dominus  dabH  ipse  vobie 

eignum :  Ecce  virgo  cuncipiet  et  pariet  filium  Emma- 

nuel  {Isai,  vii) :  quod  iuierprelatur  tioMsctiiii  Deus, 

Non  ergo  dixit  variet  filiam  et  vocahitur  inulier  ko- 


nec  in  persona,  nec  in  cultura  dividi  poiest,  quam 
Umen  impiissime  conaniur  dividere. 
'  c  LoMRARDUs  :  Solet  ettam  a  quibusdam  inquiri, 
ii<nim  C/!rnslii«  secundum  quod  homo  ^/,  sit  pereona, 
vel  etiam  sii  aliquid,  Ex  ulraque  parie  quaestionis 
argumenU  concurrunl.  Quod  enim  persona  sit,  bis 
edisserunl  rationibos  :  ai  secundum  quod  homo 
esl,  aliquid  est,  vel  persona,  vel  substauii),  vel 
aliud  esu  Sed  aliud  iion.  Ergo  persona  vel  snb- 
slantla  est,  vel  ralionalis,  vei  irratiooalis ;  sed 
non  est  irralionalis  subsUnlia ,  ergo  raiionalis.  Si 
vera  secundum  quod  homo  est  raiionaiia  subsuii- 
tia,  ergo  persona,  quia  liac  est*definitio  personae. 
Substantla  raiimtaiie  indieidum  naftircr.  Si  ergo. 


tm 


LIBRI  CONTRA  IV  LABYWNTHOS.  —  EXCERPTA. 


um 


«eciindum  quod  homa,  est  aliquid,  et,  secundum  A  «»c,  qnonlaro  sfngalariierioliisest,  lesieApoaielo : 


quod.homo,  persotia  est  et  e  conTerso.  Si  ergo  se- 
cunduin  qnod  liomo  persona  cst,  Tel  tertia,  inler- 
venit,  ye\  alia.  Sed  alia  non ;  ergo  terlia  intervenit 
persona.  At  si  secundum  quod  homo  persona  est  ter- 
tia  in  Trioitate,  ergo  Deus.  Propter  baec  inconTe- 
nicnila  et  alia  qusedam  dicunl  Christum  HcUndttm 
homittem  non  eue,  nec  aliquid. 

c  Catbolica  :  Haec  de  Chrisio  tam  slullissiine 
arguinenlaiur.  Quia  si  quis  unuin  bominem  secun- 
dum  quod  corpus  est  desineret,  aut  personam  aut 
iiiliil  esse,  quis  non  ridcrei?  Neuirum  enim  per 
se  homo.  Estoie^  wquii,  prudenle*  sicut  $erpenle$t 
et  simplices  sicut  columbie  (Matlh,  x).  Contra  ser- 
petites  et  siorpionesuiique  qui  spinis  et  anfracti-B 
biis  argumentorum  simplices  decipiunt,  quaiis  isie 
novus  :  nam  argumenia  ejus  non  phitosophorum, 
sed  daeinoniorutn  esse  in  hypocrisi  de  Christo  lo« 
quenlium  per  ora  haerelicoruni.  £i  boc  lector  pru- 
dens  intelligat  quoJ  nulla  ralio  sinil,  proponit  de 
iina  persona  quod  eadem  sit  vcl  alia.  Onut  liomo 
duo  sint,  id  est,  Christus  sit  et  aher  :  unus  Deus 
siol ;  uniii  /i/ttis  Jesus  ChrisiuSf  Deus  et  homot  *int 
duo  filii.  Nullum  quippe  individuum,  lesle  eliam 
Arisioiele,  dividi  potest;  quod  si  (lat,  jaiu  non  erit 
individuum.  Unde  et  iste  falsa  de  Christo  propo- 
nens,  et  inconvenienlia  assumens »  diaboJica  con- 
cludit  mendacia  ,  duas  videlicisl  hxreses  antiquitus 
in  conciliis  damnalas :   alteram,  quae  dicit  Chri 


Dei  enim  Flius  nan  fuit  in  illo  E$t  et  /Voit,  sed  Eti  in 
iUo  fuit  [il  Cor.  i).  Utmmqiie  ergo  negat  esse  qai 
allquid  In  illo  dicit  non  aliqnid  esse,  sicot  in  Deerei^ 
lia  Euticii  papae  :  Plane  vitam  $uam  nescit^  qui  U- 
$um  Christum  ut  verum  Deum^  iia  et  verum  ignO' 
rat  hominem.  Et  ejuadmn  pericuU  re$  e$t  duH- 
tare  in  ipso  iilo  inter  Deum  et  homines  Mediaiorit 
saeramentOf  quo  utorque  unu$  exi$ten$^  quod  ipee 
ex  unitie  in  idip$um  naturi$  naturw .  utriusque  ret 
eadem  eet^  etc.  iieni,  ex  Decretit  Gaii  papse  et  mar^ 
tyris  :  In  magno  eacrilegio  $e  vereari  hareticorum 
manifeetat  iwpietae^  cum  $ub  epecie  divinitatie  hono» 
randas^  humanm  carni$  inChri$to  veritatem  denegant 
et  religioei  exietimant  credi^  $i  dicatur  in  Satvatore 
no$tio  verum  non  e$$e  quod  saivat,  Et  ita  eecundmm 
promi$$ionem  omnia  eascula  percurrenum  mundus 
$it  Deo  ita  reconcUiatue  %n  Chritto^  ut  ni$i  Verbum 
dignaretur  caro  fieri,  nuild  po$$et  caro  ealvari  etc. 
Uoc  et  anle  conciiium  Nicainum.  Haec  etsequuntur 
ex  concilio  Ephesino  cc  episcoporum,  quod  ctmfii'- 
mat  Cbaicedoiiense  dcxxx  episcoporuin  consona 
toce  damnantium  praescriptas  baereses  :  Ita  Chri" 
$lum  et  Deum  unum  confitemur  non  tanquam  homi' 
nem  eum  Verbo  coadorantee^  ne  divisionis  qumdam 
•pecies  inducatur^  $ed  unum  jam  et  eumdem  adoran- 
te$f  quia  non  e$t  alienum  a  Verbo  corpus  $uum  pro^ 
prium^  cum  quo  etiam  ipse  assidet  Patri^eic. 

i  Item»  Nestorius  :  Neslorius  Christum  seorsum 


S(um,secundum  quod  homo»  personam  et  Deum»  ^  nominari  dicit  Dei :  Verbum,  habere  aulem  conjun" 


duos  scilicet  fiiios  esse,  ac  per  hoc  in  trisagio  qua- 
ternitaiem  inducens.  Sed  quia  banc  non  iibere 
audet  ,  aiteram  exinde  fantasticus  Manicba:U8 
moiitur  sic.  Chrislus  si  secundum  hominem  nec 
persona,  nec  Dtus,  nec  quaternitas  sit»  ergo  con- 
sequiiur  uti  oon  esse  nec  aiiquid  sit.  Ecce 
qualihus  novis  doclor  inipugnat  £QcIesi.im.  Ul- 
rumque  autem  diaboiicum,  utrumque  rei  draconura 
et  venenuin  aspiduin  insanabile. 

c  Taie,  iiiquam,  ac  si  Satanas  transflguralus  in 
aiigeium  lucis(ii  Cor.xi),  libro  Sententiarum  suarum 
undique  suadere  couatur  dicens  :  Homo  quem  coli^ 


ctionem  ad  Chrietum  continuam,  Pulas  igitur,  uon 
duos  Christos  apertissime  dicit  et  duos  Glios? 
llem.  Eo$  vero  qui  aut  duos  filios  aut  duas  per$ona$ 
aniittnfiani  et  non  unum  eumdemque  in  una  persona 
unum  Chri$tum,unumFilium,unum  Dominum  no$lrum 
Je$um  Chri$tum  Dei  Filium  prcedicant^  anatheinati- 
zamue  et  alienos  esse  ab  Ecclesia  judicamue.  Etiam 
unam  quidem  Dei  Verbi  naluranit  incarnalam  tamen 
non  negamus  eo  quod  ambabus  unu$  atque  idem  $it 
Dominu$  noster  Jesus  Christu$,  $ciendum  e$t  quod 
totu$  homo  a  Verbo  creatue  pariter  et  aesumptuSf  nec 
persona^  nec  adjunctu$^  neccopulutus^  nec  deiftcaius^ 
nec   adjectio,  nec  adactus  Verbo  vel  personas  Verbi 


ti$  et  adoratie  non  est  Deus;  etiain.  Deu$  quem  ^    ^ 

cotiih  non  ut  Dent.  Chruiut  erg»  quem  coliih,  nihil  D  ^".'"'_^i"i  ««:"„"!:.7T.  lTlJl.TT.Tl 

e$t,  quoniam  Deus  non  e$thomo;  homo  vero  nec  aliquid 


4$t,  Totum  igitur  $i  $ecundum  aliquid  non  e$t,  jam 
toium  non  es<,  ac  per  hoc  nec  aliquid  e$t ;  ergo  C/irt^ 
$tu$  Deu$  et  homo  $i  $ecundum  aliquid  non  e$t^  jam 
Chri$tu$  non  e$t,  Aut  toiu$  erit  aut  nullue.  Procul 
dubiu  t;iiia  inter  Christiaiios  ferit,  qui  ab  initio  in 
teritate  non  $tetit,  quia  mendax  est,  et  pater  eju$ 
etc.  {Joan.  vjii)  Similiter  nulta  ratione  fieri  potest, 
testeeiiam.  Ipso  Arisiotele,  ut  liomo,  qui  est,  non 
sit,  ef  Deusyquiest,  iion  sit  ipso  hoinine  Deo  veritate 
testaiite  ad  homines  etdicente:  Antequam  Abraham 
fieret,  ego  $ttm  {ibid.)  HocigiUir  Ego  $um  iiolla  ratione 
unquam  secari  valet ;  qood  si  fiat,  jam  Ego  $um  non 
^st.  Fieri  aotero  omnino  non  poiest  vtsit  in  illo  non 


per$onam  Verbi  erunt.  Sed  quo  es$e  ccepit,  eo  proprie 
et  Verbum  et  personacum  }fetbo  er<<tii(.Atbanasius: 
Quis  \nfernu$  eructavit  Omoueion  dicere  corpue  ex 
Maria  Verbo  deitatie  ?  ^ 

«  Symbolum  dcxxx  episcoporam  removens  baere- 
ticos  a  clero  aliam  fidem  profitentes :  Con$eniiente$ 
SS.  Patribu$  unum  eumdemque  Filium  Dominum 
noetrum  Jeeum  Chrisium  eonsona  voce  edocemus^ 
pariter  perfectum  eumdem  in  divinitate  Deum  et  ho" 
minem  verum^  eumdem  ex  anima  rationali  et  corpora 
eecundum  Mvinitatem  unius  natura  cum  Patre^  se- 
.cundum  humanitatem  eumdem  uniue  naturt»  no" 
biecum  per  omnia  eimilem  nobi$  ab$qne  peceaio^  anie 
eweula  quidem  ex  Patre  natum  ieeundum  divimtatem 


liM  GUALtEM  VE 

m  wmMiimiU  vtn  ^mIm  wmdm  prapHf  no§  tt  pra-  A 
pUrnQsiram  $ahUem  k&mi»em  (Mmmp  boc  €$i  unum 
fumdemqme  CkriHum  FiUum  Bei  umgtuiium  in  duui 
nuiMTUi  inconfuie,  immutabilitert  indieiie^  ineeparw 
kUiter  cegnoeeendum^  in  nuUa  noturam  diferontiat 
propter  unitaiMm  perimondae  ;  wmgi»  «iilM»  ete. 
.  c  Gatbolic^  :  Nunc  ergo  viri  Juda  e(  eaibolici 
Clirisciaiii,  Judicite  inier  Caibolicnm  verilatem  et 
•4iabolicaiQ  falsiiaiem.  Quid  bac  flde  magnifleenlittt» 
«l«id  planius»  quid  verius  ?  £«  koc^  iiiquii  lsaias« 
.erit  vakie  direcla  via  et  piana^  ita  ut  nuiti  non  erreni 
per  eam  (Uai.  sxiv).  Ubi  ergo  nimim  perplexiUles 
el  scrupuiosissim»  fldei  qumstiones  in  quibns  dieit 
iste  Gaibolicos  difierre?  et  quod  iniquius  est» 
etiam  bxreticis  facere?  Quare  vei  unum  saltem 
noQ  nominat,  quorum  opiniones  diabolicas  propo-  B 
nit,  iiisi  qoia  damnatos  novit?  Cur  igitur  ipse 
b«retica  nondamnat,  nisi  quia  seei  boeCatbolicum 
deaegat?  Prorsus  boc  sDlum  inter  istum  et  primum 
Maniclisum  quod  lUe  Christum  pbanusticum  bomi* 
uem  dixit ;  hic  vero  non  esse  personam  nec  aliquid. 
aieronyinus  :  c  Vof,  mquit,  haiae,  qui  diciti»  bonum 
et  malum  et  mdum  bonum  (hai.  v)  :  i  ffec  odoer- 
iariorumf  $i  koneetuni  quid  kabuerinlf  nec  amicorum 
iaudanda  $unt  vilia^$ed  unumquodque^  non  pereona' 
rum,  $ed  rerum  pondere  judicandum  e$t.  Aiiu$ : 
Hon  poisumt  inquit^  damnare  quod  nemo  damnn' 
vit.  AUu$  ;  Nikil  $uper  hoc  a  Patribue  $iaiuium  e$t 
tfi  Nicana  synodo.  Hoe  argumenlo  nec  Vaientinu$f 
nee  Mdrcion,  nec  Cataphriga^  nee  Manichceue  dam" 
nari  debent^  quia  $ynodu$  eo$  in  Nicaina  non  nomi*  ^ 
navit^  quo$  certe  ante  eynodum  fui$u  non  dubium 
e$t.  Cur  po$l  cbanno$  doeere  niteris  quod  ante  nee* 
civimu$f  quod  Pelru$t  quod  Paulus  edere  noluerunt. 
C$que  ad  havc  diem  sine  hac  doctrina  mundus  Chri" 
$tianu$  fuit.  IUam  senex  tenebo  fidem  in  qua  natue 
$um.  Item  ,  idem  :  Scia$  deiestanda  in  hujusmodi  li- 
bris  esse  quam  plurima ;  juxta  eermonem  Dominl^ 
iuter  scorpiones  et  colubras  incedendum,  etc. 

•  Sciinus  quidem  quod  omni$  ars  et  $apienlia  a 
DominoDeo  est  (Eccli  i),  et  quod  divina  Scriptura, 
Spsa  quoque  Yerilas  in  Evangelio  propontt  ei  assU'» 
init  et  concludit  (Liic.  xxi),  sed  veritate  cerum  et 
senteniiarum,  non  conieniione  et  faculute  verbo* 
ruip  et  coniiexionura.  Ait  Augustinus  in  lib.  De  d 
doc.  Christ.  Sunt  enim  muUa  qua  vocaniur  $ophi$» 
maia  faUm  conclusiones  »  et}  plerumque  iia  verae 
imiianies^  nt  non  solum  tardos^  $ed  ingenio$o$  eliam, 
^inuediligenteraltentotdecipiant,  Propoeuit  quidamei 
oim  quo  ioquebatur  dicens  :  Quod  ego  $um  tu  noue$. 
At  ilie  eonseneit.  Verum  enim  erat  ex  parte^  vel  eo 
$p$e  quod  iete  in$idio$u$t  Ule  eimpiex  erat.  Tunc  i$te 
mddidit :  Ego  autem  komo  $um»  Uoc  quoque  cum  ab 
iUo  aeeepiuet,  conclusit  dicene  :  Tu  igitur  non  e$ 
kwno.  Quod  genue  €aptio$arum  conclu$ionumScri' 
inra  delestatur.  Cum  ergo  sint  verce  connexiones, 
non  $oium  verarum^  $ed  et  falearum  ^enteniiarum^ 
faeile  e$i  veritalom  eonne:uonum  etiam  in  ukoUe 
Uti$  nnm  orerter  Eecleeiam  eunif  dieeere;  umemiU" 


S.  V1CT0K  it» 

fNm  uutem^  oeriiae  t»  tiM^if s  librie  eeeie$$Q§tia$  i»- 
ue$iigandn  eu^  etc* 

c  Audianl  proinde  Catbolici  elarissimam  lubim, 
ooittssenUnti»  commento,  universs  figmenu  at- 
que  h»retica  soperius  proposiu,  ac  si  bostilia 
castrst  rideniem,  dissipantem  et  prorsas  ad  oihi- 
him  redigentem  :  Hieronymus  in  Co^tie  me  :  Ig^ 
tur  quod  natura  non  kabuit^  u$u$  neadsii,  ignmrami 
ratio  ;  men$  non  capii  kumana^  pavet  ccelum^  siupet 
terra^  creatura  omni$  et  coeteetis  mirnlur.  Hoc  totum 
esl  quod  per  Gabrielem  Marias  diviniius  nuntiatur^  et 
per  Chrislum  adimplelur.  Vnde  constat  tempu$  non 
prajudicasse  sacramentum  unili  kominie  ae  Dri^  ita 
ut  ubijam  essel  in  illo  per  verilatem  persona  ab  ini- 
tio ,  scilicet  qui  necdum  erat  natue  de  Maria  Vir^ 
gine,  quod  muitie  Scripturarum  dectaratur  indiciis : 
c  Qat  etegit  no$^  >  inquit^  c  ante  mundi  eonsittu- 
tionem  in  ip$o  {Epke$.  i);  »  quiaprofecto  quidquid 
fecit  Deus  ab i«i7io,  Ckrietus  fecit  totum per  unititem 
saeramenti.  Cnde  nec  nobiscum  c  Deus  recene 
{Psat.  Lxxx).  »  Atioquin  $i  ad  ralionem  et  $en$us 
kumano$  reepicias,  nequaquam  uttatenue  couvenire 
inter  se  potuerunt  ditinita$  et  kumana  condilio.  CoU" 
venerunl  tamen  in  Ckrieto^  et  unius  ex  ambobue  Em- 
manuet  qui  nikit  in  $e  pro  a$$umpto  komine  esl  adau- 
ettt$,  nikitque  quod  Verbum  caro  faclum  imminutue 
vei  mutatus.  Quod  $i  libi  novum  videlur  propter 
quod  kominem  a$$umpsit,  noveris  quia  koc  semper 
cum  eo  et  in  eju$  con$itio  fuit,  ut  koc  fieret.  Et  nunc 
quando  c  temporis  ptenitudo  venii  {Gal.  iv)  »  faetum 
e$t  quod  in  Ckrino  eemper  fuil^  etc. 

c  Nec  lantuni  in  iis  caveudus  cst  iste  scholasti- 
cus,  sed  etiam  In  bis  quae  jubet  credere.  Dicit 
eiiim  :  Noto  noetram  eufficere  debere  dispuiationem^ 
koc  firmiter  tenene  in  eccleeiasticis  dogmatibue^  quod 
Deu$  kominem  aseumpsit,  komo  in  Deum  transitit 
non  naturet  visibitilate.  Uoc  quidem  Calliolicum  esi. 
Quod  autem  adjungii,  $ed  Dei  dignatione^  quomodo 
damuatum  sit  attendat  prudens  lector.  Ex  eoncilio 
Ephesino  cc  episcoporom,  qnod  conflrmat  Leo  papa 
ei  Cbaicedonense  concliium  ocxxx  episcoporum  : 
Ne$toriu$  kmreiieue  in  $ui$  expositionibue  eimulat  se 
dieere^  c  Vnu$  Fitiu$  et  unue  Dominu$t »  $ed  refert 
fitiationem  ad  $otum  Dei  Verbum.  Rursus  :  Atium 
Dominum  qui  ex  muliere  est^  seoreum  kominem  dicitt 
copulatum  digniiate^  mquo  konore  kabei  eoputatio* 
nem  ad  Ckrietum.  Quomodo  non  apertum  oei  duo$ 
eum  dicere  Ckri$io$9  $i  Ckrisiua  ad  Ckrietum  hmbet 
eonjunetionem^  atleram  ad  aturam  ?  lleiOy  Neaioriue 
confitene  exiuenliam  dimnilaiie  FUii  Dm^  Chriuum 
purum  kominem  credidilconceptum  aique  fonnatunt^ 
et  poetea  in  Deum  proveetum,  koc  a$i  kominem  deifi* 
eatum. 

c  CiTHOLiCi  :  Notanduin  qood  Verbum  digniutis  vel 
eopulalioniset  simiiium  Uin  luereiid  quam  Catbo* 
Kci  dissimili  senso  ponunt,  ex  eoncilio  acxxx  epi- 
scoporam  :  Verbum  Dei  euundum  $uJb$i$te$Uimm 
.confiientee,  unum  adaramue  Fiiium  ei  Dominum 
noetrum  Ckrisbum^  non  $eor$um  pon$nt€$  ei  deiermif 


1155 


LIBRI  CONTRA  lY  LABYiUmrHOS.  —  EXCERPTA. 


MMf 


nani€$  hommm  ei  Detm^^Hui  inlmUHm  uti  dignitoHi  A  |Sm,  ut  tera  fraaio  ei  partilio  Ht  i^if  qnm  stt  mn.m 


et  auctoritalii  eonjuncium,  iJnutett  igilmr  Chritiu$  Fi 
liui  et  Dominut  nou  velut  conjunctione  qualibet  in  tini- 
tate  dignitatU  el  auctorilaii»  kominiohaheutie  ad  Deum. 
Denique  Petrue  el  ioannet  atfiutlit  tunt  dignitaiit^ 
verumiumen  uterque  non  unut  eti*  Necjaxta  cotia- 
tionem  vel  cannesionemf  modmn  eot^unctionit  ad^ 
veriimut.  Hme  enim  non  tn/ieit  ad  unitatem  natura" 
iem^  imo  potiut  eonjunetionit  nomina  tvUamut  laii* 
^iiam  11011  exittent  idonaum^  quod  tigmlicel  unitatit 
areanmm,  §uia  nee  tervut  ett  tibi  ipte  nec  DominMt. 
Ineptum  ett  enim^  vel  potime  impium  koc  tentire  vei 
dicere,  Si  quit  in  unoChrieto  dividit  tukttantiatpoU 
unitatem^  toia  eat  connexione  conjungent  ea  qum  tO' 
eundum  dignitatem  tit^  vet  eiiam  auctoritatem  vel 


tukttantia^  $ed  in  taeramento^  id  ett^  in  tpaeie. 
Iiem  :  E$t  xbi  vera  fraciio  et  partitio  qum  fii  inpane^ 
id  Mi.  itt  forma  panit.  Item :  Fractio  et  partet  ilimqum 
ibi  videntur  fieri  in  tacramento  tunt^  id  e^t-  in  $peda 
vMtM/f.MeoqueilUBereiigariiverba  itidiaiittgaeada 
aunt,  ut  eentuaiiter  non  modo  in  eacramento,  $ed  m 
veritate  dicaiur  corpas  manibue  $acerdotian  frangi 
qooi]ue  et  atleri  deniibut^  vero  quidero,  licet  in  ta^ 
cramento  tantum.  Tera  est  igttur  aiiritioei  partiiio. 
i  Eece  duai  Caiiioiicam  fldem  iralia  prorsua  disitn- 
etioae  indigeiKem,  aolitifl  suia  arguroentationibas 
distingttil,  alterum  se  probat  Berengarium.  Nam 
atcut  ille  afser^bat  nmnia  fleri  in  taeramento  lan* 
tumf  sicet  bic.  llle  aotem  correctas  addidit  «ocro- 


poUttatem,  ae  non  potiut  eventu  qui  pernnitatem  ^  mentOtet  fraetioni^  et  allHii6fif ,  eliam  demum  veri- 


factut  eu  naturaUm.  anathema  tiu  Item  :  Si  qm$ 
audeat  dieere  a$$umptum  hominem  ooadorandum  Deo 
Verbo  el  conglorificandum  et  communicandunt  Deum 
tanquam  cum  attero;  nam  cum  tyllaba  tuperadjeeta 
hmc  cogit  inteHigi^  ac  non  potiut  una  tupplieatione 
veneratur  Emmauuel,  unamque  et  glorifieationem 
dependit^  juxta  quod  Verbum  caro  factum  e$t^  ana- 
thema  tit.  Si  quit  audeat  dicere  Chrietum  hominem 
Theophoron^  id  ett  Deiferum,  aut  nan  potiut  Deum 
veraeiter  dixerit^  lanquam  Fiiium  per  iial«ram»  <e- 
cundum  quod  Verbum  caro  factum  ett,  anathema 
tit.  Si  qui$  per$oni$  duabu$  vel  $ub$ittantiit  eae  voeet 
qum  in  apottoiicit  tcripiit  continentur  et  evangelicit 


Uiem  <|uam  negabat.  Ute  e  contra  in  omnibos;  vo* 
riiatem  8obirsil»it«  dum  asserit  omnia  non  fleri  tit 
tubtiamia^  sed  in  $peeie  vi$ibiii,  et  forma  panitot 
$acrainento  tantum.  llie,  inquam,  $en$maiitor  et  mm 
eaeramento  tanlum,  ud  et  in  veritate.  Isle,  inquit»  iit 
$aeramento  lanlniii,  sed  scorpionis  more  pnaeinittit 
bfandom  caput,  dum  dicit  vere;  ted  in  eaeramento 
lanlnm/slaiim  subjungeiie,  eawia  venenuiiv  iiirert 
mortiferum.  Ac  si  dicat :  Vere  quidem,  sed  non  in 
veriiate,  quia  In  sacraniento  tantum»  Prorsiie  sie 
agfi  in  omnibus»  quatenus  nec  haeretious  nec  Ca« 
Iboiicus  probetur  :  quippe  botno  totus  humanis 
sensibus  ,  non  fldei  deditus,  limet  quaiiimn  datur 


dividuntur^  vei  qum  de  Chrieto  dicuntur  a  $aneti$  vel  q  intelligi,  ne  veriias  et  vita  qn»  Chrisius  M  (Joan. 


ab  ip$Of  et  aiiqnae  ex  hi$  quidem  veiut  homini  qum 
prmter  Dei  Yerbum  tpecialiter  intelliguntur,  aptavo' 
rit^  iliat  antem  lanquam  dignat  Deo  toii  Dei  Patrit 
Verbo  deputaveritp  analhema  tit, 

<  Catholica  :  Ecce  uou  solum  quod  asserit,  sci- 
Ijcei  Dei  dignatione  bomo  iran&ivit  in  Deom,  sed 
et  caitera  ejiis  argumeuta  seu  inconveuientia  muha 
i^uibns  se  moveri  et  deflcere  superius  tesiaiur, 
Catholicorum  Patrum  anaihefflaie  paiam  feriuntur, 
quoruin  auctoriuiibus  ubi  ipse  Iropie  sensit»  vide- 
baniur  roborari. 

<  Simili  errore  esi  sacramenu  alUris  sobi  flde  salu- 
tifera,  ratione  vero  inelTabilia  multis  haereUcorum 
oplnionibus  quasi  probabiiius  veniilare.  Quod  abait 


xiv),  discerpaiuf  et  moriotur,  si  iti  veriittte  siima- 
iur  catholica  :  Tamen  ett  indubitanter  et  in  eum 
credit  qui  propriit  manibut  proprium  et  verum  cor' 
put  tenent  et  frangene,  nihilominii$  inieger  et  vivut 
manen$  dedit  tunc  iiiud  iptum ;  hodieque  dat  in  toio 
terrarum  orbe,  nec  tantum  taeramenio,  ted  eiin  ve» 
ritaietdieent:  <  ttoee$i  corpu$meumi  dividite^  eom* 
edite  (Lue.  xxii)  >,  quia^  <  fii$i  manducaveriti$r  nan 
habebiiit  vttam  ;  $ed  $unt  quidam  ex  vobit  qui  non 
credunt  {Joan*  Vi);  i  at  t  niti  credideritit ,  mo- 
tiemimiin  poecatit  vettrit,  >  dicit  Veritat  (Joan,  vnit 
<  PETRua  LoMBARDOs.  Item  cuin  de  isu  carm» 
ineptiasline  omnino  quttreret  utruin  obnoxia  fuerlt 
aiiqu^ndo    peccaio ,  sic  deflnivit   :  Saner  iaquii, 


a  Cathoiicis,  uiquasl  muluset  non  poiius  unam  et  DP^<^*^  i''^»  ^'  ^^^i^i  opouei  quod  obnouia    fueritf 


cerum  in  sacramento  aluris  habeaot  Adem  !.. 
De  Berengario  h«c  subjungit :  Hic  hmreticut 
rebat  in  figura  et  in  tacramento  totum  fieri^  nihil  in 
veritate.  Pottea  vero  eorrectut  corai^  ^'icoiaa  papa 
ot  piuribut  epiteopit  con[e$$ut  ett^  etiam  atjuravit^ 
panam  tcilicet  et  vinum^  pott  camtecrationem,  non 
ootum  tacramenta,  ted  etiam  verum  eorput  tt  tan-* 
guinem  Chritii  etu^  et  tentuaiiur  non  toium  tacra'- 
mento^  $ed  in  veritaU  manibu$  eacerdoium  tractari 
et  frangi  et  fidelium  deniibu$  atleri,  Ecce  caibolica 
fides.  Iste  autem  scbolasiicus  sic  exponit :  Vere 
quidem^  aii»  $ed  in  $acramenlo  tantum^  liem  aii : 
Sane  dioi  potott  fraetio  illa  el  partitio  non  in  tub^tan- 
tia  corporitf  ted  in  ipta  forma  panit  tacramentaiit 

PiTHOL   GXCIX.  ,,       , 


«icttl  et  reiiqumf  caro  Virginit  matrit,  Mos  e  con«> 
trario  diciiniis  quod  non  nisi  insane  boc  dici  po« 
tesi,  ei  minime  credi  oporteL  Sed  prlus  de  matre 
proberous  quam  diciiquidem  posl  coucessum  aiigeli 
ei  adventum  Spiritug  saneti  siue  peccato  vixisse, 
antea  vero  peccatis  subjacuisse.  Reprobai  bunc 
seiisitni  toio  orbe  lerrarum,  celebrisdies  sanciis- 
siin»  Nativitatis,  eu}u$  vita  inctyla  tota$  iliuttrat 
Eecle$ia$(Offic.  Ecct.)J  i)e  qua  Ansclmus,  Caiiiuu- 
riensis  arehiepiscopusr  (Wn  De  concepiu  virginali) : 
iVemp^,  inquii,  decene  mii^  ui  eapuritate  qua  ma- 
jor  nequit  tub  Deo  inietligif  Virgoiitaniteret.  Idein 
(senn.  in  Assumptione  eiusdeni)  :  Radix,  iiiquit» 
humani  generit  in  primo  parente  vitiaia  eii,  et  $mpe 

^r^'-^  '     37 


1156 


GUALTERI  WE  S.  VICTORE 


liSS 


eonthi§U  qnod  aurum  fnlgem  reperiaiur  in  Into,  ei  A  ntu  sanctoet  Joannem  (Lkc.  i),  qoo  nempt,  iinter 


jn  pnngenii  fpina  pulehra  rubem  oriatur  et  rosa, 
Uae  ergOf  operanle  Promdentia  divina,  ex  radice 
viliala  §ine  tiro  prodiit  virga,  qua  inlelligtiur  beati§- 
eima  virgo  Maria,  altestante  leaia  : '«  Exiel  virga 
de  radice  ieue  (/la.xi). »  Et  Hieronymiib  (in  Cogi- 
ii§  me) :  t  SpiriiuM^  inqnil,  ianclu$  euperveniet  in 
tt  (Luc,  i).  >  Anie^oc  tane  uterus  Virginis  mundut^ 
impoUutus  el  alieuut  a  contagione  peccati ,  ad  quam 
nulU  potueruni  doli  irrumpere,  Non  invaluit  fraus 
iuimicu  ud  permansit  tancla  mente  ei  corpore.  Sanc- 
tHft  quoque  Bernardus  ad  canonicos  Lu^dunenses 
Uis  verbis  scripsU  :  Fuit  procul  dubio  maier  Domtm 
anlt  sancta  quam  natUt  nec  (aUitur  omnino  tanctm 
Eccletia  tanctum   reputant  ipsum  nativitatit  ejut 


natot  mulierum  non  turrexit  major  {Manh.  ii).  > 
Ek  liac  quoque  pleniludine  angelo  revelante ,  nt 
legitnr,  post  assumptlonem  sanctissinne  anim^p,  et 
sanctissimum  corpus  ,  ut  a  peccato  iu  a  cormp- 
lione  iiiiacium  roanens  in  sepulcro,  quadragestinn 
die,  hoc  est  nono  Kalendns  Octobris,  coiifbnitc 
jam  clarilati  iliJus  corporis  quod  de  ipso  Deos  sont- 
psii,  in  co^luin  leTavit(Acl.  i). 

f  Si  igilur  tot  et  tantis  praemissfs  testibos  iieces- 
sario  credimus,  et  de  Innia  actali  matre  n  Cbri- 
siianis  nulla  prorsus  debet  haberi  qiiaesiio,  qnando» 
conque  de  peccalis  agiiur,  tionne  blasphemurm  et 
impiom«  si  de  carue  Verhi ,  id  esl  Filii  ejus,  iilla 
prorsos  adntittitur  snsplcio?  Si,  inqoam ,  mater  dc 


diem^  eum  omni  animo  cum  extultatione  utUvertet  °  genere  humano  prodiil,   nt  iei$iaiur  Hieronymii$« 

sinevltio,  et  de  ilia  iiulla  prorsus  debel  babeii 
qu«ttio,quid  dicitis,  qiiid  creditis^  ^  Chrrsdaniy 
de  Gbristo  Glio,  a  quo  et  per  qnem  et  in  qoo  tali$ 
mater  prodiil  ex  nlero?Qiia  rationc  caro  \erVi 
obiioxia  ul  reliqua  gcneris  hainaoi  fleri  poiirH,  qnx 
nec  In  lumbis  AhrahaBei  Levi  decimari  v.iluit,  tesie 
Apostolo  (Hebr,  vii),  nec  in  Adain  peccaTit,  tesle 
Atigustino  snper  Geiiesini ;  Quia,  inquit.  a/ia  ratione 
ibi  fuit  quam  cceteri,  Augustinus  De  Trinitaie  :  fJX 
illud  quod  natcebaiur  ex  Yirgine  ex  progenie  primi 
hominit^iaiaummodogenerit^nonetiam  crimiiHt  eri- 
ginem  duuret.  Nateebatur  eitim  noii  trangrestionis 
contapont  vitiata  natura  ,  sed  omnium  taHum  vf/io- 


tarrw  volita  eelebritate  suscipiens»  Ego  puto  quod  et 
copiosiorsanctificationis  beneUictio  ineamdeuenderitf 
ques  iptiut  non  solum  sanciificaret  orium^  ud  et  vilam 
ab  omni  deincept  peccalo  cuttodiret  immunem  :  quod 
nmini  alteri  inler  natot  .quidem  mulierum  crediiur 
ette  donatum.  Decebat  nimirum  Heginam  virginum 
tingularit  privilegio  tanciitatit  abtque  omni  peecato 
dueert  viiam^  qum  dum  peccati  mortisque  pareret 
Redempiorem^  munut  vitaf  et  juttitiw  omnibut  obti' 
naret....  His  tribus  idoneis  tesiibus  qiiartum  adde- 
mus  talem,  qui  non  solum  iinpie  quaerere,  <ed  nec 
aodire  patilur  peccata  Mairis.  Ethicest  Augustiniis» 
qul  cum  totis  ingeniis  contra  iilos  ageret  qui  sanctos 


quosqueet  perlectos  sine  peccato  esse  asserereni»  ^  riim  tola  medicina^  etc.    Quid  eridenimsf  (Juiil 

eteiinieralio8etiamsanctam\irginemobjicereni,iu     ^ ^      ^ 

ab  omnibus  sanciis  iliam  singuiariter  excepit,  et  ab 
omuipeccaH)  inirounem  firmavitut  diceret:  Excepta 
tiac  \irgintt  inquit,  de  qua  eum  de  peccaiit  agitur, 
nuUam  prortut  haberivolo  qumttionemt  tcimut  quod 
ex  omni  parte.peccatum4sicerii.  Uaoc  auctoritatem 
Petrus  posiiurus-ex  sensu  suo  volensperverteresicut 
et  cseteras,  praeniittit.  Ex  tunCf  inqiiit,  id  esi  ab 
incarnatione  intelligenda  ett  tine  peccato  tixitte. 
Sic  Augusiinus  ait,  excepiahac  Yirgine,  etc. 

c  Ceriuni  est  ergo  quod  Augublinus  non  ex  tunc, 
sed  absolute  quandocoiique  de  peccatis  agitur, 
determinat  illam  omni  modo  et  lempore  debere 
excipere,  cotUraria  istis  scholasiicis  evidcntissime 
definiens,  etc. 

i  Crfmsut  ergo  ex  prxmissis  iUum  qu» 

Privtam 

Nec  timilem  vita  ett  nec  habere  tequenlem, 
ineriio  singulari  totam  vitamabsque  peccatodunisse, 
noQSoluin  posttriginta  quinqueaniios  postconceptum, 
sed  aDte,  ut  legiiur.per  quindecim  :  qui  siniul  sunt 
vii«  iiiius  anni  circiter  quinquaginia.  Talibus  iiam* 
que,  ait  Hieronymus«decebatVirgliiein  oppignerari 
muneribusy  qu»  dedit  ccelis  gloriam  ,  terris  Doiui* 
Dum,  fidem  geniibus»  finem  viliis,  vitxordinem, 
moribus  disciplinam.  Quippe  Spiritu  sancto  adhuc 
exuiero  matris  suAsinguiariterrepIeta,  nou  solum 
Elisabeth  de  plenitudine  sus  benedictionis  replevit, 
vcruui  etiam  iii  utero  cjus  exsullare  compulii  Spl- 


Petrus  Lombardos,  vei  nescio  quis  loannes  Dania 
sceniis,  seholastici,  ad  auciorltaies  has  onbodoii»- 
rtun  ?  Amplius.  Distinciio  apostolica  ,  qua  dtciinr 
Deus  Filium  suum  misisse  non  in  eamem  prrta/t, 
ted  in  timiHtudinem  carnis  peccati^  ut  de  peccaio. 
hoc  est  de  sacrificio  pro  peccato  damnaret  pecca- 
tum  (Rom,  vni) :  quod  nulla  prnrsiis  veriiate,  si  Ipsa 
ohnoxia ,  ut  reliqo»  fnit ;  disiinctio ,  inqaam.  Imbc 
evidenler  damnat  sensuro  istoruin  vel  siinilium. 
Ainplius  :  Umbram  habens  lex,  ait,  non  ipsam  ve- 
ritaiem  reruin  constituit  liomines  saoenibies*  iufir- 
mitatem,  id  est  peccatuin  habentes,  prius  pro  suis 
delictis  oOerre  hosttas  qux  nunquain  possnnt  au- 
lerre  peccata  {Bebr,  x). 
D  <  Ex  bis  perspicue  prohatur  qnis  sit  i-erus  sacer- 
dos  veraque  liostia.  Quis  est  Filius  Dei,  Inquit,  eo 
quod  manet  in  wlernum  tempiternum  habet  tacerdo- 
tium^  tine  palre^  tine  matre,  initium  dierum  neque 
viUB  habent.  Tadt  enim  decebal  ut  nobis  esset  pon- 
tifext  scillcet,  tegregatus  a  peccatoribus ,  qui  nou 
habet  necessitatem  prius  pro  suis  deliclis  offerre,  Vna 
enim  corporis  oblalione  perfecit  in  sempiiernum  san- 
tificatos  {llebr,  vii  et  viit)...  Hujiisergo  Pouiiiicis 
inter  inoriuos  sol.usvcre,  dicit  Propheta  ,  libtMi 
(Psal,  Lxxxvii),  hostiam,  id  est  carnem,  quicunque 
vel  quoniodo  dicunt  obnoxiain  peccato»  ut  rclin- 
qiiatur,  nulla  raiione  defendi  possnnt,  quln  Yerbuin 
de  carne  fHcium  iinpie  arguant  de  pcccato ;  et  ta- 
liter  dciiuqueniibus  jam  non  reUntfuitur  hotiia  jro 


I!57  LIBRl  COSTKA  lY  LABYRINTHOS.  -  EXCERPTA.  ifoS 

reccaiii  {Hekr.  x).  Isli  sunl  Jiidaei  qul  «liqiie  Clirlsio  A  veiut  alleriu»,  pneter  ipeam,  tonjuncti  eidem  per  rfi. 


dictinf  ilhni  similUudinem  iinproperanles.  Medice, 
eura  te  ip$um{Luc.  iv),  ipsem  carnem,  scilicel  luain 
obiioxiam  ,  iDflrmam,  caplivam  •  ut  reliquae*  sub 
peccafo.  Haec  est  enim  distinciio  :  Omfitfa  peceave- 
ruiitet  egerU  ghria  Dei  (Rom.  iii).  £t  Verbum  divi- 
niim,  aeGaiuIuin  ist06;Se't  abait  hoc  credere  t  absit, 
iiiqiiain »  boc  sentire  de  carne  Verbi !  Dtcit  eniin 
i<Je  iiiaKnns  Atlianasiiis  episcopus :  Non  peccavit 
Yerbum  quod  aliorum  peeeata  liberavit^  ui  mutatum 
tn  camein,  eemetipium  pro  ieipio  offerret ,  et  iaerifi^ 
eium  uip$um  tiberaret,  Abiit^  non  eu  ita  ;  pro  nobii 
corpui  iuum  obtulii,  Sed  et  ipsa  divtna  Scrtplura, 
ei  ipsa  verilas  contradivit  et  dicil  :  Non  eget  qui 
ianui  eit  nudico^  ied  qui  mak  habent  {Lue,  iii).  Jut- 


gnitatem,  aut  quaei  divinam  habentem  habitationem, 
ac  non  potiui  vivifieatricem  eae,  quia  facla  e$t  pro» 
pria  ferbi  vivificare  valentii,  anathema  iit. 

i  Hoc  sapere  edoctl  sunius  lain  a  sanrtig  apo- 
slolis  quam  evangelistis  ei  ab  omni  Scriptura  di- 
vinitusinspirata«nec  non  el  a  bealis  Patrum  con- 
fessionibus  veritate  subnixis  :  Spirilus  quuqud 
sarictus  a  Filio  sicut  ex  Oeo  Patre  procedit.  Pro- 
cessionein  ergaSpiritus  sancii  a  Fllio  sicutaPatre 
qiiatn  andqui  Gragci  lani  aperte  fi rnia verti n t,  cur 
posteriores  negant,  nisi  quia  in  uiiitnie  schismatict 
suni,  et  in  sacramenio  altaris  fcnneniarii ,  et  in 
processione  bxretici?  Si  igitur  sanguis  et  caro 
Chrisii,  qui  per  Spirituni  saiictunt  semeiipsuin  ob- 


tificati  gratis  per  gratiant  t/isius,  per  redemptionem  B  tiilit  Deo,  emundavit  cotiscieniias  nosiras  a  pecca- 


qucB  eit  in  Chriilo  Jeiu^  quem  Deui  poiuit  propitiH" 
tionem  per  fidem  in  ianguine  ipiiui ,  iu  quo  habemui 
remiiiiouem  peccaiorum  ut  %it  'ipee  juitui  et  juitifi' 
cam  (Hom.  iii),  et  redentptio  et  sanctiticatio ,  uie- 
deciiia,  liberator  el  iibertas,  sacerdos  et  bosiiay 
propiiiaior  et  propiiiaiio,  et  caitera  hujusmodi  iu 
divinispagiiiis  uuvis  et  veteribus  inultifarie  multis- 
qiie  niodis  luauiresta.  Alioquin  sl  Deus  medicus 
egiiit  iiiedico,  vel  seipso;  si  medicina  caro  ejus, 
sattguis  ejus  quoquo  uiodo  uuquain  indiguit»  me- 
diciiia  velftSeipsa :  si  pontifex  propitiatore*  vei  seipso; 
si  liostia,  expiaiio  et  libertas  liberatore,  vel  seipso; 
si  justus,  jiistilicans,  jusliiia  indiguit  unquain  justi- 
ficattone,  tcI  seipsa  ,  concidit  raiio  otnnis  ,  oinnis 


ih(Hebr.  ix),  sine  qua  nulla  unquamprorsus  facia 
esl  vel  fieri  potest  remissio,  mundatlo,  liberatio, 
non  pro  se  offerri  debuit  vel  potuic,  pntetprocerto 
quod  caro  Verbi  nec  tn  maire,  sicut  aiunt,  nee 
alibi  unquam  debult  vel  poluit  uiundari,  ut  munda 
vcl  potius  mundata  essei;  vel  liberari,  ut  libera  vel 
libefata  esset;  nihil  prorsus  lale  fleri  poiuit,  nisi 
seipsum  pro  seipso  offqrret,  bdc  vere  anathema 
est.  (C.  14.)  liero,  Aibeniensis  iste  carnem  Domini- 
cam  de  sanguinibus  formatam  dicit,  qitod  Verbum 
nisticanum  sails  et  inconvenlens  nequaquam  iu 
libro  generationii  Jau  Chriiti  Filii  Dei,  filii  David, 
filii  Abraham  invenitur  {Matth.  i);  sed  nec  in  libns 
Gatholicorum  Patrum  leghur  de  sanguine ,  vel  sal- 


pariier  iNtellectus,  siuiulque  omnis  ct  verius,  om-  C  tem  de  ianguine  concepta  vel  forniata.  Quinimo 

cum  centies  et  millies  in  sanciis  traclatibns  na- 
turam  de  naiura ,  corpos  de  corpore ,  subsiantiam 
de  substantia»  hominem  de  homine,  carnem  de 
came,  carnem  de  sanguine,  carnem  de  maire  sum- 
pUm  Bcriberent,  verbum  insoletts  et  barbarum 
de  ianguinibui  formalam  vel  concepiam  etiam  ei, 
iutlustria  probantur  viiasse,  sicut  Aiiibrosius,  qiio- 
dam  sermone ,  san^KtnMt  caret  ulcere.  Joannee^ 
inqiiit,  eanii  muliercula  frigido  ianguine  naidtur^ 
Dominui  ferventii  juvenculas  flore  progreditur ;  Hle 
eorruptibHii  uteri  filiui ,  iite  impoHuio  vulvce  fiere 
progeniiui.  0  vere  anreain  lingiiam  ,  ei  vere  ecele- 
siasticum  docloretn  !  Quippe  legerat  in  Cvangeliis 


iiis  inedicina  el  veritas  perit»  etc.  Fides  Ephesini 
ct  Cbalcedoneosis  conctlil  inxgxxx  episcoporiim 
praescriptas  opiniones  evacuat. 

€  Vtti  igilur  penoutB  conteHta  ejui  in  Evangeiio 
adicribimus^  uui  iubitantim  Verbi  uHicet  incamati^ 
quia  i  unui  en  Dominui  Jetui  Chriitue  i  icl  icriptnm 
ett  (I  Cor,  viii).  Appeilatum  vero  ab  Apoitolo  «  pon- 
tificem  confeuionii  nauree  Jetum  {Oebr.  iii;,  i  iptven 
eae  dicimuif  ex  Deo  ucundum  naturamFUium  imi« 
genitumt  nec  homini  prcBter  eum  alteri  iacerdotii  no^ 
iNeis  ei  oficium  deputamut»  Obtulii  enim  proprium 
eorpui^  non  pro  «e,  ted  pro  nobit»  Nam  qui  pro  te 
oblatione  pro  iacrificio  indigereif  ab  omni  peceato 


libar  at  ui  Deut  e^tent.  Quod  si   «  omji#«  peeca"  q  qui  non  ex  ianguinibui ,   neque  ex  votuniaie  carnti 


warmmt  et  egent  gloria  Dei  {Rom.  iii),  »  ieeundum 
kocquod  peeeatii  mgtoutvii  humana  itatura,  ipte 
tmo  non  ita»  Ideoqua  noi  gioria  ejui  egemui.  Qui 
autem  dicunt  quia  teipium  tam  pro  te  quam  pro 
no^i  obiutiit  nnifatenui  impietatit  crimen  effugient^ 
cum  nihil  pronui  iite  detiquerit.  Si  quit  ergo  ponti-- 
fieem  et  apoitolum  noiirum  dicit  factum  ipium  Dei 
Verbum^  quando  caro  foctum  en ,  ted  velut  atierum 
prcster  iptum  iimptidter  hominem  ex  muliere^  aut  qui 
dicit  quod  pro  te  obtutiaet  temetipium  obtaiionem^ 
fi  non  potiui  pro  nobit  totii ;  uon  enim  eguit  obto' 
lione  qui  peccatum  ommno  netcivit ,  anathema  iit. 
Si  quii  vero  non  confitetnr  carnein  Domini  vitifica* 
tricem  ene^  et  propriam  iptiui  Verbi  Dd  Patrii, 


et  viri  {Joan*  i),  maris  scilicet  ei  feintnae ,  ubi  re- 
vera  sanguines  sex  et  quadraginta  diebus  coagn- 
lanlnr  caeleri  lioniines,  sed  ex  Deo  sulus  naius  esi. 
Unde  dicit :  Vot  de  deonum  enii^  ego  de  iupernie 
ium.  Ves  de  mundo  hoc  estis^  ego  non  ium  de  hgc 
mundo{Joan.vi\\).  Unde  Apostolus:  Secundut  homo 
de  ceelo  ccelenii  {I  Cor.  xv).  Unde  et  angelus  :  Quod 
enim  in  ea  natum  es/,  non  de  saiiguinibus,  sed  de 
Spiritu  tancto  eit  {Matih»  i),  et  virlute  Allissimi, 
sicut  scriplum  esl  in  prophetis.  FacietDominui  no' 
vum  iuper  lerram :  Femina  drcumdabit  vitum  sine 
viro  {Jer.  xxxi),  quoniam  ipse  Domintis  dabit  vobii 
iignum^  et  sancta  concipiet  et  pariet  filium  Emma^ 
nuet{ha,  Tii),de  benedictionibus  aniiquorum  mon- 


1169  GUALTEU 

liiim  iribns  digilis  appendeniiam  terrtm  {Ua.  tl), 
de  qua  orieior  slcut  sol  veriias  {Psak  lxuliv).  ideo- 
que  el  quod  nateetur  ex  le,  non  hic  d«  aanguiaibus 
dictoin  esi,  sicut  novus  doctor  automat»  sed  ex  u, 
aii,  nasceiur  Sanctum  sanclomm  ,  de  benediciione 
I)ei  ccsli,  wcabilur  Filiue  Dei  {Lue.  i).  Non  ergo 
angeios,  propbeiae,  apostoli,  evaBgeliats,  Caiboliei 
doctores  gar  rulita  tibus  scbolasticoram  iocarnaiionem 
et  eonceptionem  divinam  expreasenmt,  sed  divlDia 
et  reverendis  propriisqoe  eloquiis  ^ngolariter»  oi 
dictum  esl,  extoierunt. 

(G.  15.)  f  Gessent  prolnde  oovl  doctores,  Imo 
novi  ex  veteribus  bxrelici,  uon  dialectlci,  has  pre- 
fanas  vocum  novitates  emiiiere,  quas  bactenos  nec 
dhina  Scriptura  docuit,  nec  Catholica  credidit. 
Aiigustinus  ilie  vere  Gaiholica  aiiqoa  temere  se 


jm:  s.  YicTBBE  iieo 

j^  scripaisse  reiracian»  hls  verbia  allpqQilnr  Hieroiiy- 
mom»  docloram  pnecipoom  :  Pronui,  inqoU,  mi 
fraur.  iioii  u  arhitror  »c  U§i  tuat  Ubra»  uelia  ten^ 
quam  prapkitarum  e$  ^poetolorum ,  de  quorum 
ecripiit  quod  omni  ^nore  careant  dukiimre  «efarium 
ett.  Aliot  ^tilept  it^  {egp,  ut  quatUaUhei  tmiciitate 
doetrinaque  prespoUeant^  non  ideo  verum  putetm^  quU 
iptt  i$a  pemerunt;  ted  quia  miki  vel  per  iliat  au^ 
etoret  canom^ot^  vel  proMUi  ratioae.  quod  m  vero 
non  cbhorreai  pertuadere  poluemat.  Ita^et  meat  /i- 
brot  legi  tolo.  Si  Igitur  Unli  virl,  qooe  poal  divinat 
Scriptoras  in  fide  CatboUca  prscipue  seqoilor 
Ecclesia,  lAm  homiliier  seniionl  de  aeosibas  ei  sen* 
lenlils  suis»  qoanlo  magisi&ti  acholasiici  corri- 
gere  debent  aooa  errorea  qoos   Caiboliea  fidea 

B  damoat. » 


EX  LIBRO  QUARTO. 


11u)osee  libri  decem  eiocio  sonl  caplta,  in  quibos 
dlspuiai  prxsertim  contra  Petram  Pictavium , 
liombardi  disclpulQm : 

1.  l>e  pnxhiophxt^  quantum  tibimet  contrarii  tunt  et 
veritati.  ^  ,       , 

2.  De  blanda  et  ideo  morlifera  Seneca  doctnna. 
5.  i)e  Socrate  ommum  magittro, 

i.  Qttod  non  debet  Chrittianut  bibere  eallcem^id  ett 
docirinam  Chritii,  et  caiicem  deemoniorum.  (; 

$•  Qnod  doctrina  Chrittiana  defendi  deberet  contra 
philotophot. 

ۥ  IhcompUatoribut  qui  eogunt  Chrietianoe  arare 
timul  in  bove  et  atino. 

7.  De  Arlttotete  ei  dialecticit  veritimilia  pro  verit 
propinantibui  fatuit, 

8.  Quod  Kori,  imo  omnet  hanreiicif  a  philotophit  el 
dialecticit  generantur, 

9.  Quod  iicut  rerum^  ila  argumentorum  injiniia 
eoneenio,  et  quee  sint  reguloi  dialecticorum, 

10.  Ab  hine  poneniur  erroret  ti/omm,  quod  nuliut 
homo  vivent  tU  pertomt^  et  de  hceretibut  Joannit 
DamatcenL 

11.  Quod  in  Chritto  natura  nonetl  pertonat  ted  in 
natura  pertona,  ei  quod  non  etl  Deut^  ei  quod 
homot  nec  humonitat  facia  quid. 

ii.  Hoc  nomen  aliquiil  ponii  euentiam^  nonperto- 

nam ;  et  hoc  nomtn  hoino  prcedieat    de  Chritlo 

Jiabkum,  de  •aliit  tubjecium  :  quam  regulam  nee  i> 

^ialeetici  tervanL,  neeiheoiogi. 
n.  De  alia  hcereti  Joannit  Damatceni. 
14.  Solulio  hareticorum  diabolica, 
ilS.  Qux  tit  tumma  illorum. 
4C.  De  timiliiudine  falta  qua  vetiitur  Verbum  Dei. 
47.  Quod    amma  ei  corput  Chritti  nec  homo^  nee 

hominit  fuerunt. 
iS.  Definitio  de  phantattico  Chritto  dialecticorum, 
i9.  Iferittime  tiieunt  heeretici  quod  Chrittut   iilo^ 

rum  nec  Deutf  nec  homOf  nec  prortut  aliquid  sii, 

«tcu(  nec  Matiichceorum, 
80.  Quod  itti    novi  heeretici  ex    tota    Judaorum 

et  damoniorum  perfidia  plene  opprimuntur^ 

21.  Quaiit  Mi  Chrittm  Chri^tianorum,  ietie  toto 
mundo. 

22.  Quid  tignificai  hoc  nomen  Chrittut, 
^  25«  Epilogatio  tupradiciorum, 

24.  Quod  tumma  graiia  et  congruentia  homo  attum" 


ptut  naturatiter  ett  et  Deut  et  pertona  in  Trini- 
tate,  quod  hcereticit  et  novit  et  veieribat  vidttur 
abutio  ei  ineonvenient. 

25.  Quod  non  solum  de  divinitatCt  ted  ei  de  utdma 
Chritti  dicium  eti :  c  Ego  et  paier  unum  tumut 
Uoan.  X).  >  Et  quod  non  debet  dici  Dominicut 
homo^  qui  Dominut  ett. 

26.  Quod  ullima  tenleniia.  omnet  cedumniee  nove- 
rum  hcereticorum  apertiuime  extufianlur. 

Jam  qoae  sonl  in  Istis  capliolis  ooUbiRora  puoet 
exponere.  in  primo  sic  babel : 

c  Petras  Piciavinos  :  Filios  Dei  asaompaii  ani- 
mam«  ei  anima  est  persona,  qoia  est  ratlonatia  ev 
seniMB  individoa  natora»ergo  FiliusDet  assumpell 
personam.  Sed  dlcunt  qood  anima,  quandio  vivi- 
flcal  corpus,  non  est  persona,  id  esi  per  se  ona, 
ul  alludalor  origini  vocaboli*  Dicit  ioannes  Dama- 
sceuos  :  Hon  ett  covMuunem  ^weiem,  id  eot  homh- 
nem  aedpere  do  Chritto^  eed  ett  eam  aecipere  de 
Petro.  Ergo  in  alia  signlficatione  dictiur  de  Chn- 
sto,  qood  sil  bomo,  quam  de  Petro.  Ergo  com 
Chrialus  sil  homo  et  Petroa  sii  homo,  non  esldan- 
dum  sub  ona  prolallone  :  £t  Cbristus  ei  Pelroa  esi 
bomo;  vel,  Chrislos  ei  Petras  sonl  homines.  AHi 
djconi,  in  quoram  opinlone  esi  maglster  mcos, 
qood  poteniia  increala  poloil  deponere  anlmamt 
quaudo  veliei ;  quod  noilos.  Alii  dlciint  ilia  d«o« 
anlmam  scilicei  et  carnem,  personsD  Varbi  onita 
esae,  ul  illis  doobos«  veloti  iadomeDto  qoodam» 
Verbom  dtvinom  vestiretor.  Nec  alia  raiioua  diei- 
tur  Deos  factus  bomo,  nlsi  quia  verilalem  carois 
ei  sanguinis  accepii,  quas  In  miiaiem  personm  sibi 
copulavlt,  non  qota  illa  duo  vel  aliqu»  res  ex  illifi 
composita  sil  uiia  persona  cvm  Yerbo»  vel 
sit  Verbum^  sed  quoi,  secondum  eoa,  boc 
nomen  homa  baliiium  copttlat.  Potest  eiiam  boc 
nomen,  homOf  poni  in  designatione  personae  homa<* 
nae»  ot  quasi  qnid  geoerale  notet.  Mota  qood»€«m 


iiei 


UBRI  CONTRA  IV  LABTMNTHOS.  -^  EXCERPTA. 


J1G2 


iUi^rCkrimwaihomo,  idemest  ac»i4iealiir€An-  A  nraMa  loqiien»  de  veraanimali  ei  piclo,  de  qiiibus 


$$u$  eH  hnmmM  ««fiini,  quott  ex  sequeniibtts  pale^ 
Ml  Nam  10  prmlieato  pnBdical  liaUium.  Onilus  est 
amem  Filius  Dei  eami^  medtanie  antma. 

(G.  2.)  c  Qiittriiur  quid  prsdicet  boc  nomen 
AofifOy  cMi  dko»  Deus  faettts  est  bomo,an  persona» 
an  aeddeas.  Si  enim  aeeidens»  habebitur  quodf 
DeoSi  non  secundum  quod  est  horoo,  est  aliqttid, 
aed  aliciqus  niodt ;  si  vero  praedical  personam»  ve- 
rum  est  quod  Deus,  secundum  quod  est  homo,  est 
peraona,  est  snbsiantia,  esl  aliquid.  Igitur,  secun» 
dum  diveraoSft  diversa  esi  intelligeniia  htijiis  pro- 
posilionis  :  iesus  (quod  fere  in  omnium  ore  ver« 
aalur)  manens  quod  erat,  assumpsii  qiiod  non  erau 
ad  nauiram  debet  referri,  non  ad  pei^sonain  :  et  ita 


aeqtiivoce  dicitur  hoc  noinen  animat ;  sonf  laiiien 
qni  dlcont  hoc  noiiiiiie  ^id  poni  persoiiam,  sfcnt' 
essentiam.  Onde'  reeipiunt.  Ckrlttus  ett  aliquid 
quod  vidtlur,  id  est  aliqua  persona,  et  aliquid  quod 
tangttuf,  et  aliquld  quod  moritur, 

(C.  i5.)  c  Cum  Christus  secundum  Inimanam 
naluram  mortoiis  sii,  qufleritor  an  in  morte  ipsius 
separata  sit  diviitiias  a  carneet  anima.  Qnod  vide- 
lur.  Ait  enim  Joannes  Damascenus :  Tantce  timptiei- 
tatie  eet  tfioina  naiiini,  ut  corpori  formato  de  Hmo 
terree  non  eongruerit  uniri^  niti  medianle  rationaH 
creatura,  Cum  ergo  tum  separata  fiierit  aniina  a 
carne,  videtur  qood  diviniias  separata  sit  a  carne," 
eum  mediante  anima  esset  el  uniia ;   nam  ablato. 


adaatoram  at  non  dicatar  naturaesse  persona,  sed  ^  inedio  solvuntnr  exlrema.  Nam  etiam  quando  vivco^ 


ifl  natura  persona,  etc. 

c  Objicitiir  quod  Chrislos ,  secundom  quod 
est,  homo  esi ;  ergo  secnndom  qnod  est  homo, 
est  aliquid;  vel»  aliquis  habet  atiqurd,  ergo 
alhfuid  i  et  ita,  Deus  vet  aJiud  habei  allud.  Ergo 
aeoundum  quod  est  homo,  est  Deus  :  qood  iieino  di» 
oit.  Non  enha  hnmanitas  Iscit  eom  quid,  nisi 
quasi  per  violeotiam,  si,  ut  qoidam  dicunt,  hnic 
nomini  aUquid  imponamos  significatienem  aliam 
quam  substanti»,  ut  secondnm  qoed  est  homo,  est 
aliquid,  Id  est  alicujus  modl»  vel  alicojos  na  tone.  liem» 
babet  auctoriias :  quod  ex  te  naHetur  eancinm^  eocatfi' 
tur  Fiiiue  Dei  {Luc.  i)  :  ergo  aliqoid  qood  natom 


bat,  non  erat  aliqoid  ex  anima  illa  cl  came.   Imo « 
si  fuisset  aliq^uid  compositum  ex  iUis,  illud  esse  de- 
sierat  in  morte,  quia  illa  mors  nihli  allud  faif  uisi 
separalio  corporis  ab  anima. 

(C.  iil)  c  Ad  soiulionem  praediclarum  objectio^ 
num  oporiet  scire  qiia  ratlone  Cliristus  dicatur 
homo  et  qua  caeterl  honiines;  nam  dissimilitudo  est 
in  dicto.  Peiros  sive  alius  dicitur  bomo  propier  dao^ 
et  quia  habei  animam  et  corpus,  et  quia  habiet  ea 
unita.  Non  enim,  si  esseiit  separaia,  vere  dicere>  * 
tur,  Petrut  etl  homo,  Sed  Cbristus  non  dicitur  homo- 
propler  haec  duo,  sed  propter  hoc  unum  solum, 
quia  unitus  est  Pilius  animae  et  corpori.  Si  tamea. 


ei  estVirgine,  illud  estDeus.Ergo  Deus  est  aliquid  ^  objiciatur  de  proprielaiibus  qux  insunl  secundiHa 


quod  est  narum  de  Virgine.  Ideo  dixeront  qoidam 
qood  noinina  convenientia  Chrislo  secundum  hu* 
inanitatem»  in  mascuhno  ad  hypostasim  referantur» 
in  neutra  ad  essenilam  Dei.  Unde  recipiuot  :  Cbri« 
btus  cslpassibilis,  mortalis,  lemporaliSy  vlsibclis,  sed 
iion  estpassibiIe,veIinoruievel  temporale.  Mon  ta- 
mea  recipiunt :  iViAi/  ett  Chrittut  quod  eit  vieibite^ 
quia  plus  removeiar  per  hanc  dictionem  m/,  qnam 
ponator  per  hoc  DOmeo  atiguid*  Nam  hec  nomen 
aiiquid  ponii  esseniiam»  aon  personam.  Hoc  nomea 
tit/removetetpersonam  et  essentiam*  Unde  hisiant 
hoic  argomenlatlonl :  Chrittue  non  ett  aiiquidijfuod  tit 
tieibiie,  ergoChrittut  uihU  ett  quod  tit  eitibiie;  nam 
idem  esl  jcsi  concloderetur  :  Non  eet  ettentia  vel 


cemposilionem  quae  esl  ex  anima  et  corporc,  cu- 
jusmodi  scilicet  locoiio,  risibilitus  ;  de  quarum  nu« 
inerovidentur  esse  inors  (emporalis  ei  viia  et  morta- 
IUas,difficile  est  videre  qiiomodo  assignentur  Christo. 
Cum  enim  dicitur,  Ctiritiut  tocutut  ett,  diciluriio 
secundum  composiium  ex  anima  et  corpore  sicui  in 
reliquis  iiomiiiibus?  non,  quia  nihil  componebaiur 
ex  anima  illa  et  corpore.  Dicitorne  secundum  ani- 
mam  an  secundum  corpus?  Quorum  utrumqne 
constat  esse  falsum,  quia  neuirum  illorum  fuit  sub- 
jectum  loculionis  Christi.  Dicitunie  secundum  na- 
turam  divlnam  ?  non,  quia  illa  nullius  accideniis 
fuit  subjectum.  Ergo  cum  nec  secundum  divinaiii 
naturam,  nec  bccuiiduni  humanam  dicatur  de  Ghri- 


peraoira ^aor si/ vitffri/fs ; qnod falsum  est pro  pfsrsoiia.  D  sto  quod  locutus  fueri^  flcverit,  pro  hujusmodi 


c  llem»  regiib  est  dialecticoritm ,  quod  noiiien 
asqoivoee  didum  de  aliquihus  falaam  facit  propo- 
siiionem  m  qua  de  iilis  sub  ona  dicitor  prolaiione, 
iii,  latrabite  et  marma  betlua  tunt  canee,  Non  enim 
iijia  proladono  doas  poiest  tensre  si);hificaiiones. 
Eadem  riittene  com  dissimliiter  dicator  homo  de 
Qirisio  et  Pctro,  non  videior  danduin  Et  Petrut 
ef  ChrittKt  ett  homo.  Nam  de  Petno  susbiantia  prx- 
dicai^  de  Christo  babitos.  lnH>  videtur  dandum, 
eolut  Chritiutegt  Aoino,  com  ilK  son  conveniat 
hOc  nonien  homo  in  ea  slgnlficatiotie  in  qoa  diei- 
tor  de  ipso.  Sed  tlieologr  hanc  fafclonem  non  sem- 
per  observani,  qiiia  nec  etiam  dialecticr,  ot  Ari- 
s.otdes  in  Iibri.  Priedicam,  aifi  siquisea  voeel  ani» 


quomodo  hocdicitur  de  illo  ?  Christos  ex  quania 
charilale  pro  nubis  dignatus  esl  nasci^  tanla  digiia- 
tus  est  paii,  ergo  tsnlum  merult  lioc  opere  nobis. 
quantuni  ilio,  vcl  iienlro  iilorum  nobis  iiieruit.  Ergo 
tantnm  meruit  nasccndo  quantum  et  paiicndo  ;  er- 
go  iiibil  meruit  vel  sibi  vel  nobis  aliqiio  opcre,qaod, 
iiou  meruit  quollbet  alio  upcre.  Sufficial  ergo  inrtil 
principiuin  dubitationis  dedisse,  licet  solutlonem 
non  sit  iiilhi  facile  tradcre.  Rcdimere  nihrl  aliud 
cst  quam  a  pcccato  liberHre  :  quotldie  llberat, 
crgo  quotidie  redimlt;  ergo  CbriStusnon  fuit  stiffi- 
ciens  hosiia.  (Juod  similiier  probat  Pauliis  dte  exse- 
cratione  camalium  hostiarum.  Creditur  Christus  te^ 
cundnm  quod  homo  redcmit,  id  est,  prctium  dedit  et  a 


4I6S  GUALTERl  DE  S.  VIGTOilE  tlU 

peccnto  liberavit,  ralsuin  est.  Ckri$tu$  i^itmediaior  A  nis  aiins  dlei  potslt ,  non  pl«s  qnim  limica  Pctri 


Dei  ei  homimm  {I  Tim.  ii);  i  ergo  nec  e$i  DeiM,  nee 
€«l  homo.  Naliira  medii  esi  ut  neutrum  extreino* 
rum  sii.  Quidquid  enim  liabnil  illud  corpiis  In  se* 
non  dici  poiest  iiabuisse  Filius  Dei  propter  unionem 
e)u8  ad  illud.  Inde  non  recipitur  coiitiniiaiio  Inter 
Filium  Uei  el  corpus,  com  lamen  corpus  lllud  non 
essei  Deiis,  nec  pars  Dei»  sed  ei  nnilum ;  et  ita, 
mortuu$  e$i  Chri$iu$  ei  non  e$t  moriuu$  secunduin 
alieratn  et  alteram  naturam. 

c  Eia  I  prudens  lector,  suinmam  ftdel  lllonim  col- 
llge.  Pelrus  sive  aliiis  dicitiir  homo  propter  duo,  et 
quia  babet  animam  et  corpus,  et  quia  habet  ea  uni- 
la.  MoH  eniin,  si  essient  separata,  vere  dicereliir  : 
Petrut  eit  homo^  vere  oinnino  concediinus ,  adeo  ut 


potest  dici  Petnit  aiit  filios  Joannss ;  esl  eain  Un«< 
tnm  accidens.  Inde»  inqQioBl,  non  reciptliir  couii- 
niiatio  inier  Filinm  Del  et  corpus,  non  pkis  qsaiii 
inler  eoloraiuin  et  colorem  qui  nihll  colorali  est, 
sicui  et  corpus  nihii  esl,  qvonkm  iion  vlTit  perse. 
Nibil  ergo  composltom  ex  bis  dnobas,  Id  e§l  mIm 
et  corpore,  qiionlam,  nt  ainnt,  Inier  se  niinqnaNi 
imiia  fuerunl  :  ITiimantlaltt,  inquinnlt  non  fadt 
eum  (fuid,  mm  quo$i  per  violemiam^  nee  ipoa  Mliquid 
e$t,  $ed  aliqua.  Igiiur  hac  raiione  aliqua  rir^  niMi- 
quam  fuii  mater  aticujue  /i/i».  $ed  tanium  corput 
neuio  qnod  $ine  anima  coneepH  ei  aborihii.  liorrefK 
prosequi  cstera  monsira.  Etiam  in  morte,  in* 
quiunt,   Tems  boroo  fuil»   qula  stmper  senrnvh 


iiec  in  morte  aliud  sit,  sicut  probatuin  est  et  tolns  ^  unionem  iilam  qua  erat  diTtnluiis  nd  aBimnm  ei 

luundus  caiiit :  Omne$  homiue^  reeurgere  haheni  in 

corporibu$  $ui$,  Non  dlcitur  oroiies  animae,  vel  oni- 

iies  iiiorlui»  sed  omitei  homine$.  Alioquin  ad  adven- 

tum  Cbristi,  nullus  est  qui  resurgat.  Ohinis  igilur 

qai  aliier  est  601110,  non  vere  dicitur  homOf  ergo 

nec  homo,  quia  falsus  homo.  Sed  Chrislos»  inquit, 

non  bac  aasignatione   vel  specie   bominis»   seu 

propter  baec  duo  dicitur  homo^  sed  propter  unuin 

soiuni,  quia  unitus  est  Filius  aniinae   et  loipori. 

iNcc  exigitur  quod  anima  corpori  uniatur,  sed  isiis 

duobus  velut  quodam  induinenio  \erbuin  Dei  vesti- 

tur ;  anima    Uoieii  et  corpus  inter  se  non  suiii 

uuiia,  Nun  est  igitur  homo^  nec  quidquam  liominis 


corpus;  qua  manente  nonpoteraidici  vere  non  < 
homo. 

c  Yere  poierai  dlcl  non  esse  homo^  si  iHa  dno  in- 
ter  se  uniu  aut  homo,  ant  bomiuis  foisaenl.  Cnm 
Ycro  Inier  se  nunquam  uniu  fuerlnt ,  per  harc  nec 
homo  nec  honilnis  snnl,  nec  dlvinius  onqaam,  aui 
corpori  pro  anima ,  aut  anim»  pro  menle,  vcl  ra- 
lione,  vel  voluntaie,  sicnt  quasdnin  keroses  dixe- 
runl  et  ab  Ecclesia  pult»  sunt.  Manifeslam  osi 
quod  tlla  unione  qu»  erat  divinitatis  ad  anlmam  et 
corpus,  nunquam  potoit  Cbrlstus  esse  homo^  quia 
illa  duo  dlstincU  nec  homo,  nee  diviiHiatis  nec  bo- 
mlnis  nnquam  exstiterunt.  Ergo  ex  prapmissis  talis 


liabens   secunduin  Untum  qiiaindain  animam  non  q  probalur  hujns  Cbrisii  dennitio  :  Chri$tu$  esi  no» 


hominis,  et  quoddam  corpus  iion  bominis  portans* 
Per  animam  et  corf:u$  non  hominem ,  iuquil,  inielli' 
gimu$f  sed  iantum  humanam  naiuram  qua  ve$tilur 
Chn$tu$,  id  est  Filios  Dei  :  Verbum  Del,  scilicet 
per  b;ec  norolna  non  ulramque  nauiram  sed  solum 
divinani,  sicul  Nesiorius,  pouentes  seorsum  ;  verbi 
$ratia  legitiir  :  Cum  audi$$et  Petrus  quia  DomiHu$ 
Ofl,  lunica  $uccinxil  S6,  erat  enim  nudiM.  ei  mi$it  $e 
tn  mare  {Joan.  xxi)  ;  sic,  inquiunt,  l^er^tim  ciiro 
factum^  id  est,  vestitum  —  habiiu  invenius  ui  homo 
(Philipp.  11) — habitavii  in  nobi$  (Joan,  1);  et  misit  se 
in  inare  niaguuin;  illic  aniiiialia,arguiiienta,  quo- 
rum  nou  est  nec  numerus,  nec  exitus.  lu  lunica 
Petri,  quanivis  ejus  nalura  iii  persona  adhaercat, 


Filiuejd  e$t,  Verbum  divinum^  human9fhania$ia  non 
nalura  «esltlicm,  habene  quoddam  corpu$  non  homi- 
m<  quod  nunquam  vixii,  nec  atiquid  cum  amma  vel 
per  animam  ge$$ii^  haben$  quamdam  animam  qnm 
nunquam  vita  humana  vixil,  nec  quidquam  cum  cor» 
pore  vei  eorpm  ge$$it,  Ne  piites  falsaiii  deftnilioneni» 
audi  illorum  conressionem.  Qui$  no$^  inquiuni, 
eeriificabii  do  iUi$  qum  teguniur  in  Evangetiis,  quo- 
modoauignenturChrieio;  cum  nec  $eeunduma9umnm 
nee  $ecundum  corpue,  nec  ucundum  eompoeiium  ex 
anima  ei  eorpore,  $ieut  in  usUrie  hominibus^  quid- 
quam  fecerii  f  Ergo  cuin  nec  secunduro  divinan^ 
naturam,nec  secundum  liuinanam  dicaturdeChrisio 
quod  locutns  fuerit,  vel  Oeverit,  et  hujasmodi, 


coiijungatnr,  copulelur,  uni.nur.  Sic  lumbare  ad- d  quomodo   boc  dicitur  de  illo?  Qiiid  manifestios 


haeret  bouiiiii,  cum  iiec  nalura,  nec  persoiia,  nec 
pars,  prorsus  aiiquid  Petri  est,  nec  eiiain  Petrus 
dici  polest,  sicut  nec  Pelrus  poiest  tunica  dici, 
quaiu,  licel  porietet  nullo  modo  vivificei,  iuforinat 
lamen  vesiilam,  ipse  ab  ea  tunicatus.  Sicui  alhedine 
albus  vere  dicitur  filius  Joaniue,  quod  nuliatenus 
lunica  poiest  nec  aliquid  subsistens  ex  illa ,  et  Pe- 
irus  potesl  coroponi.  Similiiudo  inducta  et  faUiiatie 
maier  e$i ,  ait  Auguslinus,  et  inteUigendai  veritaiie 
ma4;ftJiro.Sicergo,inquiunl,  humana  naiura  Cbristo 
uiiiUy  nibil  amptius  quam  vesiitum,  id  est  incarna- 
tum  ostendii*  Ipsa  vero  nibil  esl  Cbristi ,  adeo  ut 
iiec  CbrisUis,uec  Omnipoteus,  nec  Eex  sasculorum, 
ncc  Dominus,  nec  Deus,  nec  Dei  Fiiius,  ncc  Virgi- 


quaeritor?  Omni  veriute  Evangeliorum  prlvalos 
propria  confessione  se  produnt.  Unde  quis  jaro  non 
videat  quoniam  verlssime  dicunl  Cbristum  suum  non 
csse  aliquid  secunduin  quod  bomo  ?  Imot  al  supra* 
dicta  haeresis  veraciter  asseril,  nee  Deu$  neehomo^ 
quippe  nec  secundnm  naturain  divinamy  nec  secun- 
dum  huinanam  in  Evangeiio  locutus  sit  quidquam 
vel  fecerit  :  Rogo,  quis  audivit  unquam  tale  Yer- 
bum  Dei,  aut  quis  vidit  huic  simile  monstrnro?  an 
in  principio  Vcrbuni  carofactum,dentes,  palatum, 
arierias,  iinguam,  pedes,  inanus  et  caetera  membra 
non  babuit  quibus  posset  loqui »  moveri  et  agere  ? 
Habuit  plane.  Cur  igilur  uibil  egcrii,  audi  neces- 
sariam  causam  :  NytH  fiiil  compoft/Nni ,  inquimii» 


Ilg^  LlBRl  Cmmk  IV  LABYRir^TliOS.  -^  £XCERPTA.  tl66 

ex  Mimtk  iila  el  eorpore^  et  neutrum  ULorum.  fuii  A  tium  nec  tecundum  corpu$^  nec  ucundum  animum^ 


gubje^tum  Jocutioms  et  operationii  Cshriiti ;  quia 
ftttuifuam  inter  u  unita  /ic^ii nl.  Corpus  aulem  nulli 
aii  III»  uiiilam  seniper  morloiiui  est,  iiec  loqui,  nec 
ajiiliiiliirn,  iiec  prorius  aliquid  agere  valet.  Sic  ani- 
uia  iiiilli  corpopj.uuita  noo  loquitur,  nec  aliquld 
t^uuuiniius  agere  polQsl;  et  ita  neutrmn  nec  lio- 
1 10  nec  siliq,ui J  lioininis  ac  per  hoc  nec  bumaiia 
iiatiira  dici  poiest.  Anima  rationalis  non  est 
nisi  boiiiinisy  sicut  nec  corpus  humanom.  Mon^ 
iiiq^it,  qvam  tuttinuit  Christus  in  anima  non 
[uii  ,  ^tiia  nec  in  ea  [uerat  viia  humana;  nec  in 
eotpore  [uit^  quia  corpus  non  e$t  aiiquid  quod  non 
Moveatur.  Et  tunc  cttm  nihil  moriuum  «I  ntfi  Chri^ 
$tus,  et  Christus  non  est  corpus^  non  potest  dici  mor-^ 


nec  secundum  utrumque^  ei  eipressius  infers  roii  s«* 
cundum  naturam  dimnam^  nec  tecundum  humanam 
naturam  quidquam  fecisset  nee  illi  aliquid  de  Evan* 
gelio  assignas.  Procul  dubio  secundum  hoc  asseris 
nibii  fnisse,  td  est  nec  anlmam,  nec  corpus,  nee 
utrumque,  nec  divinam,  nec  humanam  naturam  ha- 
buisse.  Ergo  nec  Deus,  nec  bomo,  nec  Cbrislus  esl, 
quia  nihil  Dei»  nihil  bominis,  nihil  Christi  asseris 
habuisse  vel  eglsse.  Sic  cum  dicis  Christum  morteni 
sustinuisse»  siatimque  inrers  illum  mortem  nec  in 
anima»  nec  in  corpore,  nec  in  uiroque,  et  expressius 
iiec  in  divinam  naturam  nec  in  humanam  naiur.im 
fiiissc,  procul  duhio  negas  illuni  mortuum,quia  iiou 
nisi  in  aliqiio  illorum  mori  potuil.  Sed  sicut  illuni 


tuum.  In  persona  Verbi  non  fuit  illa  mors^  nec  in  ^  nibil  illorum,  id  est  nec  anitnam,  nec  corpus,  nec 


composita  ex  anima  et  corpore^  quia  nil  ibi  [uil  com" 
positum.  Per  animam  et  corpus  non  inteUigimus  nisi 
humanani  naturam;  divina  enim  nalura  qua  est 
Christus  non  moritur.  Bumana  etiam  natura  humana 
non  moritur^  quia  humana  natura  non  est  Christus. 
flxcvciba  Peiri.  Quid  amplius  qusritur?Patet  jnm 
quod  sicuti  Manichaei  fahulis  siiis,  sic  el  isti  suis 
regulis  Aristolelicis  ulriquc  pari  vanitaie  fabricave- 
niiit  s  bi  Christum  pliaiilasiicuiu,  qui  nec  Deus  nec 
homo  sit,  nec  secuuduin  divinam  naturum  nec  se- 
cundum  huinanaiu  quiilquaui  gesserit,  vel  fecerit, 
vcl  uiortuus  sit. 

c  Languenies  circa  qiiaesiioiics  et  pugoas  verbo- 


utrumque,  nec  divinam  nec  humanam  naluram  vel 
csse  vel  babuisse,  evidentissiniis  -verborum  comr 
plexionibus  asseris  sic  consequenier  in  eo  qolpror- 
siis  nihil  est,  nuUam  mortem  invenls. 

c  Sed  quia  negare  morluum  Christum  non  aude^, 
vanissimls  fabulis  Manicbjeus  tergiversaris  ;.et  cuni 
sit  dialectica  benedisputandlscieniia,  sicutt  Angu- 
stinussuam  incoepit:  Disputatur  enim,  ait,  deverbis^ 
rcvera  tu  tanlum  nudis  vocabulis,  et  fallisimperitos 
et  falleris  ipse  baereticus,  omni  rerum  veriiate  pri* 
vatus  et  a  vero  Christo  alienus.  Qui  velutl  coluber 
lortuosus  et  anguis  luridus  et  &ecus,  dum  lubricis 
aiifractibus  in  labyrinlho  sententiarum  tuarum  haQ 


rutn  vt'l  fabularuin,  non  intelligentes  neque  qnic  lo^  ^  aique  illuc  borribilis  dilaberis,  tamen  velis  noliSt 

"  "■  '  "  propriis  verbis  teipsum  damnandum  ei  conculcaii- 
dum  aperlissime  prodts.  Similibus  fabulis  Manichxl 
Chrisium  suum,  licet  negent  de  femina  natuiu,  lo- 
cutuni,  passuin  et  mortuum  hominemt  quia  noa 
audent  iiec  possunl  negare,  omnia  illum  per  magiain^ 
simulasse  dicuui.  Sed  luiUe  et  niille  Catholicorun^ 
etdivinaruni  Scripturaruin  aucloritatibus  obruuntur 
tales  dociores. 

<  De  Peiro  Abas  lardosanctus  Bernardusad  papaia 
liiiioceiitiuin  :  Imo^  inquit,  iia  sacramentum  Incar^ 
nationis  irridet^  sicul  novus  evangelista  quem  habe* 
musin  F rancia.  hii  absolule:  Christus  secundnn^ 
quod  homo  non  est  aliquid.  Ilabuit  etiam  ille  in  Ro- 
iiiaiia  curia  clericossuos,  habcnt  ei  Isli  forte  sequa- 


quuntur^  neque  de  quibus  afirmant  (i  Tiiii.  i).  I<ion 
sufficio^  ait,  expticare  hujusmodi  argutias.  Reinove, 
inquani,  a  sacra  pngina,  atifer  argumeuta  ubi  cst 
lides.  Iiiio,  et  aiicloritaie  Pairis  et  Filii  et  Spiriius 
saiicli,  excoinmunicaiuus  bujiismodi  Christum  ab 
oiiini  Ecclcsia.  Avieu.  Sitque  maledjctus  oinni  ge- 
iiere  uialedicliiinis.  £Iiiam  respondebit  omnis  popti- 
tus  Clirislianiis  aictue  Catholicus.  Amen^  fiat,  fiat ; 
qiiia  ei  secunduui  quod  hoino  et  secundum  quod  Deus 
et  secund.an  uiruiiique  prorsus  nihil  est.  Etium  sic- 
ut  iioc  noiiien  i.iSnt  niliil  sigriiflcat,  sic  vocabuia, 
qux  dicis,  Chrisius  aiiima,  corpos,  in  eo  quod  iii- 
telUgis,  imo  fliigis,  nihil  signiflcant.  Quare  a  tcinet- 
ipso  non  vlJes  quod  veruin  est.  Si  corpiis  taniuni 


haberes,  quid  esscs,  si  anima  taiitum,  quid?bi  vero  D  ces,  sed  Catholica  veritas  undique  nos  preinit,  el 


neiilrum,  ess<*s  ne  aliquid?  vel  aliquis?  slc  Chrisius 
liinsuec  Dousest  iicc  homo,  cumtotum  aufersquid- 
qiiid  Dei  cst  et  houiiuis. 

€  Dicis  autein:  Clirisius  assumpiit  et  univit  sibi 
animam  et  corpus.  Qui  hxc  audil,  putat  te  dicere 
quod  Cliristos  veruin  hoininem  assumpserii.  Sed  de 
rorpore  quid  absoliiie  dicis?  Corpus  Christi  nec 
Christus  ei/,  nec  Dem^  nec  pars  ejus.  Cum  vero  de 
utroque  sic  dicis,  per  aiiimam  ei  corpos  Chrlsti  non 
intelligimns  nisi  buniaiiam  naturam;  statimque  in- 
fcrs:  Uumana  autem  uatura  nec  est  CAris/us,  totius 
honiinis  et  liumanx  naturac  veritatem  a  Cbrisio, 
nullo  dubiiante  rernotes.  Non  est  tgliur  hoino,  qoia 
niliil  cst  hominis.  Sic  cuniabsolutc  pronuniias  C/iri- 


sola  Judaica  perfldia  cum  daeuionibus  nos  obruit 
dicendo:  Tu  es  Christus  et  sanctus  Dei  (Marc.  i); 
el;  Tu  homocumsis^  facis  teipsum  Deum  (Joan,  x). 
Ecce  iudoci  astruunt  hoininein,  et  tu  dicis  nibil  esse. 
Si  ergo  iijliil  cruciHxerunt,  et  tu  sis  veridicus;  sin 
auiciu,  qiiod  nec  paganus  negat,  aliquid  et  aliquem 
houiinciu  cruciflgendo  occiderunt,  tu  Judaeo  et  dae- 
iiione  delerior  convincerls  procul  dubio,  et  omnis 
qui  tibi  assentit.  Nullus  enim  ullis  argumentis  cru" 
ciflgiiur,  ergo  aliquis  ac  per  hoc  aliquid  cruciflxus 
est.  Si  enim  cognovissentf  ait  Apostolus,  nunquam 
Dominum  gloria:  crucifixissent  (1  Cor,  ii),  qooniain 
Deus  et  homo  una  estpersona  Cbristus,  vita  et  in- 
vincibilis  verilas.  Os  nostrum  patet  ad  vos,  o  phan- 


Ml 


GUALTISil  DE  S.  VKTaK 


IIQS 


fasiici,  roriiof(rum,Apo8tolHft  loquiiur,  dUaiatum  eit^ 
non  avgvstiamim  in  nobi$,  auguitiamini  autem  in 
9i$eeribn$  ve9trii  {II  Cor,  vi).  Legatione  enlm  fungi" 
ffittr  tanquam  Deo  exhortante  per  nos^obueramuspro 
Ckfislo,  reeoHcHiaminl  Deo  (//  Cor.  v). 

c  Poflqnam  ila  diu  Gualleros  Pelrum  Plclavltii- 
aein  ei  alios  Ibeologos  sui  lemporis  Ariaioielicia  et 
dialecUcis  axiomaiis  alque  Iheoreinaiis  nimis  addi- 
cios  confixit,  (andem  subjungii  aliorum  magislroriuii 
de  inysienis  ejusrooJi  sensum  Caiholicum  et  Cbri- 
glianuiii,  liuiiciiue  lilulum  praeUgil:  Quis sit  Christus 
Ckristianorum. 

c  Ego  fttiri,  ait,  verilas  et  vila  (loan.  iiv)»  non 
pbaniasma,  sed  ea  specie,  el  veritaie,etunioiie  na- 
turali,  qua  et  caeleri,  ci  prinius  Ailain,  bomines 
sunl.  El  ego  bomo  suin  niius  illius.  Ille  nec  pa- 
trem  nec  uiairein  babuit.  Cgo  ipse  de  Palre 
Deo  iialus,  naturaiiier  Filius  Deus,  et  de  houiiiie 
inatre  nalus  boino  filius  naiuraliier  naiiis,  ex 
anima  ralionali  cl  buniana  carne  naiurali  unione 
inler  se  unitis  subsisiens.  Sed  solus  de  Virgine  viia 
liumana  ab[abs]  ipsa  corrupiioiie  more  caeieroruin  per 
omnia  vivens ;  sed  solus  absque  peccaio  inorie  bu- 
mana,  inorecxlerorum,  aniina  a  corpore  separala, 
Tere  morluus  ;  sed  solus  potesiaie  et  sacrameuio 
Redemploris.  Ccce  boino  ail  ad  Judai^os  :  Quid  me 
sic  uniluni  cl  composilum  qucsritis  disjungere  el 
interpcere  hominem  qui  veriiatem  toculus  sum  vobis 
qnam  audivi  a  Deo.  Creditis  in  Deum  et  in  me  cre^ 
dite  {Joan.  vii,  viii  el  xiv).  Kalio  el  verilas  nalu- 
raliuin  ducuineiitorum  et  operuin  in  Cvangetio  nie 
inanirosllssinie  probanl;  el  lolus  ulique  inunJus 
proQieliir  dicens  :  Sicut  anima  rationalis  el  cara 
uuus  est  homo,  ita  Deuset  homo  unus  est  Christus, 
una  persona,  non  sicul  Peirus  csl  liinica  sua,  qua^ 
uec  nalura  Peiri,  nec  Peirus»  nec  (iliiis  Joanns  : 
qus  simiiitudo  ei  rei  cui  siinilalur  magis  dissiinili<« 
tudo  est ;  sed  sicul  aninia  Pelrl  cum  carne  sua, 
anima  raiioiuibiliter  auiinaia »  quae  veraciier  et 
nalura  Peiri»  ei  Peirus,  el  una  personii  cum  Peiro» 
el  filius  Joannae.  Sic  Chrisius  cuni  carae  sua  prcH 
prie  aniuias  rationabililer  unila,  veraciter  el  naiura 
et  proprieias  Cbrisli  ei  Cbrisius  esl,  el  una  per- 
aona  uaturaiiier  cum  Chrislo,  el  naiuraUler  Filius 
Dei  et  lilius  Virgiiiis  el  diciiur  el  esl,  el  babet  boc, 
et  est  unus  Filius»  oon  duo ;  uous  Christus,  non 
duo;  una  persona»  uon  duse.  Porro  hoc  oomea 
Christus  non  divinam  tantuin  naturam  sigiiliical,  u( 
haerelici  scntiunl»  .sed  sicul  Hieronyinus  ail  : 
U triusque  natura ,  divinte  scilicetethumaiioe^  id  esi 
Dei  et  hominis  iudividuum  ab  aHerno  continet  sacra-^ 
menlum.  Unde  quod  dicilur  Cbrislus  secundum 
quod  bomo,  noo  potest  nec  debet  absque  divinitaie 
inielligi ;  ita  secundum  quod  Deus  non  poiesi  nec 
^ebei  sine  bumanilaie  sentiri.  Quapropier  secuudum 
quod  iioino  vere  ei  aliqai.d  et  persona  el  Deus  est, 
non  lamen  alius  quam  Cbrislus,  nec  alia  persona 
qnam  Cbristus,  nec  aliud  allquid  quam  Chrlsius. 


A  Ut  eniro  bomo  doarum,  slc  Cfarietvs  trittsi  iwtum- 
rum  individttum  cogilttr  semper  inielligi,  sicm  ait 
Augusiinus  lib.  De  Trink  :  Ipu  komo  oMSumptus^ 
mu»  ut  komo  etiam  Deus  letea  qmo  k/mo  es$c  cet/nt^ 
es  itlo  esi  Deus^  Pactum  qutpp^  ereatura,  par  quem 
omnis  faeia  $si  cftatuw:  Verhum  quippe  tawo  fa^ 
eium  eUy  omnem  creaturam  testauk  kabar^  oponn. 
Dlcamus  ergo  ic  ai  nihil  adliue  cttm  barrtiiciA  ege- 
rimus  :  Quam  magnificaia  iuni  opeM  f ««,  Domine  f 
mmit  profunda  facim  euni  cogitaiiones  ineei  rtr 
ineipienM  non  cagfloacet  et  siudus  nen  imeUiggi  kmc 
{Psal.  xci).  Quoniaro  ut  omnis  bomo  pttnis  aii  fi- 
litts  bominia,  corpus  ex  sangoinibtts  formalot 
prius  multis  diebus,  deinde  spiriius  infttBdiiur; 
sic  liomo,  in  dttobus  et  ex  diiobus  iiidividttum, 
exstai  una  persona,  qiix  nec  in  separallone  niortiSp, 
nec  in  morie  aeterua  ulla  ralione  dividi»  attgeri  ini« 
uiine  Talel»  quin  una  eademque  sii  persona,  ficel 
semper  muletur.  Ut  autem  Verbuni  boniinis  FUiu& 
esset»  vice  versa  (actum  tsu  Nihil  prius  formatuia 
posl  aoimalum,  dehide  assumpturo.  Noo  sic,  bxro* 
tici,  non  sic.  Hic  omnes  argumentationes  falsaii- 
lur,  el  fronies  durissim»  conteruntur.  Non  sic» 
in(|uain,  iit  c^ieri,  sed  e  diverso.  Illad  ChrisU  qnod 
prius  erat  tn  principio  et  apud  Deum  erai^  ei  Den 
erat  siiie  tempore ;  Fer^Koi  caro  (loan.  i),  id  est 
honio  raiionalis  subslanlia  facium  esi  certo  die 
ociavo  Kaleodas  Aprilis,  teste  et  celebrante  bodio 
loto  mundo.  Cl  quod  faciuin  est  la  ipso  tiia  erai 

G  (ibid,),  et  vita  etat  ipse  Filius  Dei  qui  factus  esi 
filius  bominis.  Unus»  inquaro,  ex  aaibolHis  Cmmar 
nuel,  qiii  nibil  in  se  pro  assunipio  esl  bomtne  adaa- 
cius,  nibilqiie  quod  Verbuin  caro  factniu  eat,  iui- 
ininutus  vel  inuiatus,  sir.ul  supra  diiit  Alhaiiasius^ 
Ifieronjrmus,  Augustinus,  quia  qnod  facluin  esi„ 
vel  quod  suscepit,  nunquam  eos  alienuui  exlra 
suam  personam  exstilil,  ut  posi  assuinpium  recle 
possetdicl  abjectio  velpersonae  immttialio. 

c  Sed  quomodo  (actum  esi»  et  esse  cospit  toius  siroal 
1*01110,  eo  ipso  000  prius  aJiquls  alins  quaro  pnn 
prtc  Verbum,  maneniibus  et  in  wia  persona  con- 
curreniibus  Verbi  hominisque  tolis  proprieUtihus. 
Eisiitil  ilem  teroporaliicr  qui  est  suie  initiocoae- 

^  ternus,  sicoiex  lege  audivimue  qula  C&iuins  nMMt 
in  aternum  {loan,  m).  Deuro  lamen  hominem  dn 
cii  Peirus,  non  quia  &ii»  sed  quod  lanluni  habeal 
hominem;  el  e  converso  hominero  Deuoi.  no^ 
quia  sit,  sed  quod  lanlum  babeal  Deum ;  e|  hoc 
esi  quod  firmiler  dicil  in  eccle^iastids  credendum. 
Quod  Deus  homiuem  assttoipsil,  koiso  in  Deuui 
Iraiisivii  Dei  dignatiooe,  quod  in  conciliis  nocciu 
episcoporum  damnatum  esse  supra  docuimus.  Nani 
abusio  ei  magnum  ioconvenieos  ei  videiur«  ui  ali' 
quis  honio  creatus  et  pariter  assumpiHS,  creatura 
scilicet  cum  Creatore,  factura  cum  Dsctore,  lem* 
poralis  cum  aeteriio.  mulahilis  cum  immuiahili, 
roorlalis  cum  imroortall,  bunuroilas  cnn  divioiutc« 
naiura  buiQana  cum  diivina,  filius  koroittis  com  Filia 


1J69 


LIBRI  CONTRA  IS  LABTRINTHOS.  —  EXCERPTA. 


1170 


DSu  Don  ^1«  4ao  filii»  allerum  allero,  sed  omnino  A  quie$caih  «6  homine  qui  Ita  iffkat  et  thiiw  nt  noi 


unu»  Del  Fillus  ei  bomlnis,  non  duo  Cbrlsluft,  scd 
unus,  aliud  ^idem  e(  aliud,  sed  ulique  manenti* 
bus  Irtum  nalurarum  proprieiatibus,  una  pcrsona 
10  Trinilate  credatiir,  adorsiur.  non  nt  quaierniias, 
sedTriiiitaSyUnusPeuscatholica  fidedoceaiur.  Con- 
temnatur  ergOt  inquam.aCailioHcis,  et  damneior 
diabolica  ralsUas  quz  dicii  hoiniiiem  Chrisium  iion 
esse  aliquein  nec  aliquid*  contradicente  eiiam  pro- 
pheta  ei  dicenie  :  Terra^  id  est  homo  Christus, 
dat<i  e*i  in  manu$  tmpti,  va/(y<m  JHdicum  eJH$  operit^ 
qu9d  $i  ille  non  eet^  Inquily  qui$  ergo  e$t  f  (Job,  ix.) 
liurc  propbetia  Judsos  quiilem  arguit,  sed  pneci- 
pue  isios  novos  Mauichaeos  strangulat,  cum  dicebat 
dc  Clirisio  hominev  quod  ri  non  iUe  oil^  quii  ergo 


hominee^  quia  in  nihiH  eomputandu$  e$t,  .Qui$qtum 
ne  hominem  quempiam  taudet^  ut  dicat :  Cavete  na 
ofendatit  eum  qu\  omnino  nihil  e$t.  Ergo  e  eomrari9 
$ic  inlelligendum :  Cum  htte  uni9er$a  ventura  $int  fo* 
bi$  et  prophetati  epiritu  pradienntur^  momo  aiqua 
praecifno  ut  quie$cati$  ah  eo  qui  $ecundum  eamem 
quidem  homo  eii,  et  animam  habet^  et  ita  $pirat  ei 
naribu$  habitum  trnhit^  ut  no$  homine$  eplramue  et 
v/pitNNf,  $€d  $ecundum  ditlHam  majeetatem  exeel$u$ 
e$$e  et  reputatur  et  credilur.  Tacita  meeum  mente  per- 
tractane  non  po$$um  invenire  rattonem  quare  LXX 
tam  per$picuam  de  Chrieto  prophetinm  in  Grmctnn 
vertere  voluerinty  $ed  ab  Origene  $ub  a$teri$ei$  de 
editione  AquHm  additum  e$t  Greeeie  esentplaribue. 


e$i  ?  Igiiur  est  aliquis  et  aliqnid.  Est»  iiiquani»  est  9  Ctetari  enimqui  verteruat  quidem^  ud  eermonem  om- 


se<  undum  uinimquey  et  singulariler  est,  est,  sicul 
ait  :  Singulariier  ega  $um  (Peat.  cu),  quonlam 
nulla  alia  creatura  ralionalis,  nullus  aHus  homo« 
uisi  ipse  solus  homo  Christus  vere  in  Triniiate 
vivit  et  rcgnat  cum  Patre  et  Spiriiu  sancto  :  onde 
Deus  per  oninia  saecula  saeculorum.  Augiislinus  ; 
;SffNeoit  nnnosiis  Aervatu$  e$t  u$que  ad  infantiam 
Verbi,  et  aceepit  tn  manibue  $ui$  infantem  Verbum^ 
et  ait :  c  Oculi  mei  viderunt  $alutare  tuum^  Domine 
{Luc.  ii).  t  Dicebant  autem  Judtvi :  t  Quomodo  hic 
titterae  $cit^  cum  non  didieerit  (Joan.  vii).  >  P$at» 
mi$ta  :  c  Quare  tri$ti$  e$f  anima  mea,  el  quare  con» 
turba$  me  ?  Ad  me  ipeum  amma  mm  conturbata  e$t 
(Psfi/.  xLi). » Augusliuus  :  i  Trietie  eu  anima  mea 
u$que  ad  mortem  (Matth.  xxvi),  Jesus  fremuit  $piritu 
et  turbavit  heip$um  (Joan.  xi).  »  Qui$  enim  eum  pov^ 
$et,  M»i  $e  ip$e  lurbare  ?  E$urivit  ideo,  dormivit^ 
^ottiurbatue  e$t,  morluu$  e$t  Je$u$^  sed  quia  ip$e 
9o(uit,  /n  sita  potehiate  erat  $ic  vel  $ic  afici  vet  non 
eiffici,  Verbum  enim  aninHim  $utcepit  et  carnem,  to^ 
tiu$  homini$  $ibi  toaptan$  in  pereonas  unitate  natu* 
mtn.  fiam  et-apottotorum  eanctorumqua  propheta* 
fum^  Verbo  iUueirata  $unt  animo'^  $ed  de  nu/te 
dictum  e*t  .*  <  l^er^ttiii  caro  factum  e$t  (Joan^  i).  » 
De  uMlla  diciim  e$t ;  <  Egfi  el  Pater  unum  eumue 
{Joan.  x).  ft  Ayitma  Ckri^ti  et  caro  Chrieti  cum  Verbo 
Dei  una  per$ona  evt^  unu$  Chri$tut  e$t.  Ae  per  koe 
vere  vumma  poie$ta$  e$t  Chrieti  votuntati$  [ad\  nutum 


biguum  ad  impietatie  traxere  un^um^  non  nitfMm«aim 
mate  interpretati  $int  nec  voiuerint  de  Chritto  gtorio9um 
quid  dicere^  in  quem  non  credebanlf  videiicet  ut  Judeei 
aut  eemiJudafif  id  e$t^  Ebionitm,  etc,  etc. 

c  Inde  Willielmus  de  Conchis*  ex  atomorum,  Id 
est  minoiissinionim  cofporam,  concretione  (ieri 
omnia.  £t  Petros  :  Probatur,  inqoit»  qao<l  caro 
Christi  iion  foil  In  Abraham  vel  Adam,  quia  noo 
totatomi  foerunt  in  eis  quot  homines  ab  eis  deoeeiK 
deruni ;  ergo  si  onus  alomus,  secondom  cos »  quid 
sive  aliquid  est,  qoia  corpos  esi,  et  omne  eorpos 
sobstaolia  esi,  omnis  aotem  substantia  aul  ratio" 
nalls  aut  irraitonalis»  de  qua  per  qutd  ei  aliqoid» 
,  ut  diclum  est»  quxriiur  quauhim  aliquid  totus 
'liomo,  in  quo  suni  alomi  pene  innumerabiles»  ei 
uiique  lain  spiritalis  quam  corporalis  substantia.  Sl 
ergo  omnis  bomo,  ac  per  hoc  et  Chrisius,  quia  el 
ipse  homOy  ei  secundum  quod  corpus  aliquid  esl 
et  secundnm  quod  aiiima  aliqiiid  esi «  el  seeoo* 
dum  qood  diviniias  aliquid  esi,  ei  seei&duin 
quod  pedes ,  ei  secunduiii  qiiod  manus ,  el  se* 
cundum  qiiod  caput ,  a  secundum  quod  ossa,  ei 
ot  breviter  eoncludaro,  secomtum  innomerabiks 
pene  soi  paries  quas  et  liabet  et  est,  allquid  esl» 
quanto  magis  secondum  qood  toloin  esl,  magnom, 
et,  iia  dicani,.  iueffabile  allquid  esi.  EKganierg^^ 
dialeetici  isti  unum  e  duobos»  aol  omnem  bominem 
ac  per  hoc  et  Christom  non  esse  aliquid  secunduo» 


€um  turbavit  eeipeum^  Item :  <  Mediator  Dei  et  homi^  n  qitod  boroo,  atttChrlsium  noB  eaaebomloom.  Quod* 


nom  homo  Chrivtua  Je$u$  (J  Tim.  ii),  >  cnir  ait  pve^ 
prie  Dominue^  non  poteet  tecte  dici  Dominu$  homa. 
liem  :  Caveudum  e$t  ne  $ic  a$truamue  diviniialem 
homime^ut  veritatem  cotpotie negemue^  Isaias  :  QNi#« 
scite  ergo  ab  homine  cuju$  $pirilu$  in  naribu$  eju$^ 
quia  Excet$u$  reputalue  e$t  ip$e  (l$a.  ii)*  Hierony- 
mos  :  InteUigeutee  exgo  Judofi  prophetiam  e$$e  de 
Ckritto,  verbum  ambi§uum  i»  detariorem  partem  tfi- 
terpretati  $unt^  ut  videretur  noat  laudare  CArislNm, 
$ed  nihiU  pendere.  Quee  e$t  enim  verborum  convO' 
qmentia^  et  qui  ordo  oratioaie  ae  seaiNf,  ut  dicamu$ : 
Cum  hmc  u  ita  habeant  et  die$  ventura  $it  Domim  in 
qum  umver$u$  Judmm  $tatu$  $ubvertendu$  $$t^  et 
amnia  coHterendUf  moneo  vo$  atque  pnecipio  tii 


libei  dlcant,  |am  non  dialeclici,  sed  toretici  pro- 
prio  judieiacondenwaatnr.  Noa  iamea  Hlorwnaio- 
mos  ei  regulas  phikMopborom,  et  quid  ei  aliquld 
et  C9tera  bujusmodi  ridicola  coatemnnaas  ei  ox- 
communicamus,  dlcentes  cum  Aposiolo  :  Sf  qui$ 
oliuddiamtf  prmiefquam  quad-  ovmngeiiMuimtua  «o* 
bi$^  licet  atigelu$t  lieel  PeiroSy  auathema  $it  {Gai.  i). 
Moa  enim  In  divinia  Scripturis  bujusmodi  delira* 
menta  alicubi  Inveniuniur.  Ideo  Heet  nihil  slt  sub- 
tilius  telis  aranearom,  nibii  aeulios  acuminilHia 
aristaruin,  qualia  sunt  ingenia  et  argnmenta  di^ 
moniorom  per  om  hasreiiconim»  tanien  Cmtkaikia^ 
ut  ail  Ambrosius  in  Bexam^  ex$u§tanda  pottue 
quttm  iegenda,  quoniam  f  omnejg\tod  ex  Deo  natum 


1.71 


LNDEX.  ALPHABETICUS. 


1172 


e«i»  ffiHcH  munfimu ;  et  hnec  est  vijcioria  qute  vtncit 
wuKdum^  Het  noHra  (/  Joan,  v),  >  qua  Patrem  et 
l-HiHm  Jesum  Christum,  cum  pelle  ei  carnibm,  osti- 
hns  el  nertiSf  anima  ti  mentet  ei  totius  hominis  veri^ 
tate,.ei  Spiritum  sanclutfi  nonojnnamur,sed  incun* 
cfunter  credimus  ,  tenemuSt  adoramus,  und^  Deus 
per  omnia  stecula  swculorum,  Amen.  llmc  esl  fides 
qum  ab  infittf,  utque  ad  prtcsentem  diem  damonia 
ejecit^  trgrituitines  depuUt,  mortuos  el  per  mortuos 
ulios  susciiavii,  Hic  est  ergo  terminus  unus  et  omnis^ 
Alpha  ei  Omega,  principium  et  finis  propter  quem 
e$  per  quem  ei  in  quo  vmnia.  Ipsi  honor  el  gloria 


c  qui  facii  mirabilia  soius  ( Psal,  cxixt  )•  i 
Ha*c  ei  alla  pltira  €iiahcnis  contra  Pictavinum 
el  allos  ilieologos,  qiios  pseudoscliolHslicos  repn- 
tabal,  e  quoriiiii  scliola  prodieruiit  dfscipiiU  longe 
auilaciores»  qul,  magisironiin  invenlis  addentes, 
lam  niuilas  quxsdones  ridiCulas  traclare  a^ressl 
suut,  serJas  vero  el  necessarias  tain  multis  anibar 
gibuSy  disiioctionibiis,  argumentis  in  speclem  pro- 
babilioribus  impllcnrtrni,  iit  fides  Calliollca,  qns 
verilaiis  xlerna;  oracuto,  iioii  bumans  miociui- 
lioiiis  fundamento  nititur,.  iii  miilioi-iun  aaiinlft  va« 
cillarit» 


INDEX  ALPHABETICUS 

IN  EPISTOLAS  JOANNIS  SARESBERIENSIS 


A  designat  ordinem  taiyas  cdHionis.  *-  B.  edil.  Parit. 
vecnoD  Bibl.  P»U.  —  C  cod.  ms.  P«ris.  856i.  —  D  cod. 
ms.  Paris.  8625.  —  Ecod  ms.  Oxoti.  Bodl.  937,  qul  iu  qua- 
tuor  partes  divisn  est.  ^  V.  ood  ms.  Oxoo.  Douc  159. 
qui  in  duas  partes  esl  divisus.—  G  YiL  el  ep.  D.  Tliom» 


ed.  bruss.  que  in  quiDque  libros  esi  dlsiribuia  —  H  cod. 
s,  4859.-1  cod.  ms.  Paru,  4859.  —  K  cod.  i 


Paris, 


Bodi.  Cave  159.  —  L  cod.  ms.  Mus.  Brit.  —  M  cod.  rns. 
epp.  D.  Tbomae  Lambelh,  159.  —  N.  Recueil  des  Uislo^ 
riens,  Bouquet,  vol.  XVI,  p.  489,  etc.  —  0  cod.  ms. 
Oulak  Bibl  Pub.  li,  2.  31.  —  P  cod.  ms.  Oxoil  Coli.  S. 
Jo;iO.  Bap.  126. —  Q  cod.  ms  CCC.  Cautab.  —  K  cod.  MS. 
Aruu  .299. 


Ab  inemite  st.  amp.  obcd.  A  B  D  lOi.  0  20. 

Ab  ord.  ves.  de  no.  ap.  vos  scaiid.  A  B  D  43,  0  60. 

Aeceptis  «iU  audc.  mei  ii.  Arch.  A  216,  B  20a,  C  76,  G 
t,lQ7,Sol. 

Actiones  graiianmi  deb.  par.  ani.*  A  288,  B  S71,  C  158, 
K  192«,  U  5,  80,  N  84. 

Ad  exsilii  et  pro.  me  cum  nih.  A  28i,  B  267,  C 134. 

Ad  hoc  excelL  ves.  cap.  omn.  A  B  D 123,  0  1. 

Ad  ooUt.  ves.  arb.  perv.  A  174,  B 165,  C  52. 

Ad  oslium  maj.  ves  p  1.  tot.  erub.  A  B  D  28. 

Adversus  nob.  vir.  eom.  Rog.  A  B  D  6, 0  67. 

Adveraus  Oaber.  presb.  sup.  A  B  D  119. 

i£quam  est,  di.ect.  de  ves.  gaud.  A  296,  B  277»  G  4, 
S6  P  81 

Affeciusab  eflT.  conr.  et  pler.  A  274,  B  257,  C 124. 

A  linihus  ter.  ad  vos  clam.  Angi.  ecci.  A  311,  B  500,  C 
W,N97. 

Agopem  Boalrom  qu.  cum  Mart.  A  5 15,  G  5,  9i«  N  96. 

A  graiiar.  mL  incip.  est  act.  uisi  A  159,  B  li5,  C  12 

Aianus  de  N.  eccl.  iil.  qua  se  in  A  B  L>  11. 

AiterBal  fort.  rer.  vic  mort.  que  A  284,  B  268,  C  135, 
N80. 

Amentis  est  non  aman.  se  et  saa  A  -206,  B 197,  C  6t. 

Amitis  Dos.  urg.  teot.  artic.  iU.  A  B  D  99,  N  4,  0  41. 

Amicorum  negoU  aur.  cie.  ves«  pul.  pr.  Ftd^  in  amico- 
rura. 

Amioomm  iid.  artic.  nec.  exa.  A  156,  B 149,  C 16,  N 
19. 

Amor  fldaciam  parit  A  B  D  6r,  N  16%  0  51. 

Andreas  t:ier.  de  Len.  eccl.  su.  A  B  D 109. 

Aitgusliarum  nos.  dil.  mi  le  non  amb,  A  B  D  59,  N  15. 

Anima  nos.  pat.  in  amar.  est  ut  qu.  A  2t9,  B  220,  C  87, 
E 174«,  F  20«,  G  2, 103,  K  171,  N  38,  P  55. 

Apostotatus  ves.  man.  suscep.  ul  ad  mooas.  A  310,  B 
291,  C  158. 

Apostolatui  ves.  piu.  ei  cau.  A  518,  B  298.  C 165.  ' 

Apostoiic»  sed.  man.  fii.  obed.  exseq.  A  B  D  30, 0  58. 

Aqaarum  cop.  oeq.  ext.  carit.  A  212,  B  205,  C  72  E 
I55SG2,76,N56,P44. 


Arctior  nex.  esl  car.  qn.  aan.  et  ub.  co.  A  236L  JB  ilt^ 

C8:<. 

Arguendus  er.  pat  si  Don  cona.  A  B  D  26. 

A  sapiente  quer.  esse  coasil.  A 142,  B 157,  C  24,  E  75% 
G1,88,N25,P13. 

Asseris,  ut  ex  lit.  quas  Mag.  Rad.  A  218,  B  238,  C  105. 
K 146«,  G  2. 52.        ^  »  .  »  > 

AsserUoues  part.  fidel.  fldeli  deb.  A  B  D  89,  O  6. 

Audiens  tibi  molestam  mear.  es.  freq.  liL  A  247,  G  2, 
40. 

Audio  pat  et  gau.  qu.  pro  mer.  A  210,  B  201,  C  GS,  E 
169-.  G  2,  92.     •^'"     ■" 

Atidiu  prom.ves.  gar.  sum  vld.  iii.  Dom.  A  277,  B  2G0| 
Cl^. 

Aiidita,  diiecL  pace  loa,  ut  onor.  A  203,  B  260,  C  70» 
E  171«,  G  2, 95,  N  51. 

Audiu  sauiu  tua  et  ver.  sal.  A  279,  B  262,  C 129. 

Audiia  und.  coiiis.  rego.  A  B  D  70,  0  i6. 

B 

Beneficia  «Kpe  conr.  inv.  et  eumqui  A245,B233,  C 
100,  E  152«,  Q  2,  65,  N  75^  P40i 


Ca!amiUtes,.qu.  ece.  nos.*pL  dec  j.  s.rA  520,  B  299,  G 

Causa  Chr.  mol.  commeud.  non  ind.  A  172,  B  163,  C  30. 

Causam  qn.  int.  dU.  lU.  uos  Canon.  Merton  A  B  DoO« 
0  7. 

Causam  exsilii  mei  ex  relaL  Pri.  de  H.  Dei  A.171,  B 
162,  C  29,  G  2,  38. 

«^ausam  qu.  iuL  abb.  de  Cogges.  A  B  D  9.  0  70. 

Caosam  qu.  iiiL  Rog.  presb.  de  Gui.  A  B  D  87,  0  51: 

Causa  qu»  vert.  Int.  Mag.  Jord.  A  B  D  19. 

Causa  qus  verL  inL  Suau.  el  Bal.  A  B  D  U7. 

Charitatis  fraL  comp.  nos  admo.  A  B  D  118,  0  12. 

IhariLitis  zeluaacc.  in  pr«l.  A  B  D68,  O  45. 

Cicerouem  in  ep.  ad  Mar.  scrip.  mem  A  186,  B  179,  C 
46,  L9:,«,  G  1.135,  L  155,  P  20. 

Cierici  qu.  a  ]ud.  v.  f.  n.  ep.  L.  A  B  D 10. 

Cltricus  quidam de  fam.  Wiil.  bona  A  B  D  122,  0  9. 

0)mites  a  socieL  parL  dici  quisqo.  igiio.  A  280,  B  265, 
CI50.  r-  1  o 

CommoDoimus  scrip.  nos.  fra.  iUi  q.ui  a  s.  A  B  D  45, 
0  61. 

Communfs  dom.  nos«  innoc.  tn.  A  216^  B  299^  C 1 16. 

Confidentia  secu,  em.  pre.  nec  jus.  A  217,  B.  20i^C7l, 
E172«,  G  2,96,  N  55,  P  52. 

ConsUium  dom.  Sen.  et  nos.  est  si  vo.  mel.  A  297,  B 
278,  C  150,  £  208«,  G  5,42,  N  90. 

Conlroversiam  qu»  int.  Hobert.  quen.  A  B  D  22. 

Cum  Dom.  Pap.  nnp.  soUiciL  A 138,  £  61,  G  1^1»  1,23. 
L27.  iS21. 

Cum  hiec  scrib.  notario  ris.  mov.  A  B  D  82.  • 

Cum  io  solen.  Pas.  reform.  A  144,  B  134,  C  t,  N  Sl. 

Cum  inter  Mag.  Ric.  Licb.  A  B  D  4.  0  71. 


1173 


M  EPISTOLAS  JOANNIS  SARBSB. 


\\U 


Cwn tDter prior.  de Pritewe).  A  B !>  18, 0 7S. 
Cm  tnA^  Robert.  Wtiu  et  WilL  A  B  D  21. 
rum  inter  monfalis  de  Gisniis  et,  A  B  D  iQ«  0  fld. 
Cum  omnes  fid.  san  Rom.  £ccl.  A  B  D  125, 0  5 
Cum  «epe  rarios  tan  qu.  vell.  A  B  D  9i. 

D 

Dedlt  Ubl,  dllectis,  fr.  nland.  Dom.  A  259,  B  216,  C 
ifS.  • 

De  mun.  ves.  caro  et  glor  quod  A  25t,  B  2H,  C  108. 

Devoltouem,  qn.  bab.  ad  me;  nun.  ves.  A  294,  B.  276, 
Ci48,E205«.G5.i3,  P83,  ,^^,« 

Devotionls  me.  fld.  vo.  prid.  arb.  A  BJD  76. 

Dles  quatuor.  Vide  Clericl.  *  «  ^  «^ 

DlleeU  m.  JKM.  B.  de  Draclona  et  A.  Dr.  A  B  D  95, 
0  39 

Diiecius  fil.  noB.  R.  Cant  Linc  ecc  vir.  ven.  A  B  D 

bisslDat  Dom  gpnles  qna»  bella  volunt  A  233,  B  218, 
C  85,  E91\G  1,  Ul.  L  141,  N  71. 
Diu  est  amlc.  amantis.  qu.  A 153,  B  138,  C  N  5. 
Diu  quid.  a  acrip.  qu.   li.  miu  consue.  A  161,  B 147, 

C  14. 

Dlutuml  cauaaa  silen.  redd.  iion  opin.  A  522,  G  5,  72, 
N  inA  P   lOfS 

DlntnrnltaasU.  mel  Jore  vid.  es.  des.  A  195,  B  189,  G 
56,  K80«,G1.9i,L91.P15.  ,,,.  ««»ri«o 

Divina  prseun.  et  vob.  coop.  grtt.  A  515,  B  292,  C 15», 
N99 

Dfictisslml  vl.  sent.  esl  ver.  A  253.  B  WO.  C  107. 

Doleo,  mag.  dllecUss.  et  plurim  doleo  G  1,  liS,  N  <6, 

Doleo;  diteetis.  Madm.  (fol.  A  289,  B  27^  C  139,  K 
185«.  G 5,19,  K  165.  ^  ^^^ 

Dominus  tee.  slt,  dileetia.  imie.  te  in  A  B  p90. 

Dominum  caiicellar.  scio  emerg.  AB  D  112. 

Dura  est  pro6<!r.  eondit.  A  267,  B  251,  C  118. 

£ 

Ka  fere  omula  qo.  mi.  vea.  slg.  dlg.  fa.  A  182,  B  160, 

C  27.  E  101«.  G  ll  147.  H  165,  f  147,  N  54.  P  ^-    ^  ^^ 

Ecclesia  Mori.  hls  qul  eam  impu.  A  B  D  41,  N  7,  O  15. 

Ecdesla  in  arcto  est  et  ex  dissent.  A  3i)l,  B  282.  C 

EVcleslam  de  'Walchcring.  Rlc.  de  Ambly  A  B  D  132 

EcclMia  S.  Trin.  Lon.  adv  Mariii  A  B  D  84. 

Ko  sincer.  ves.  lit.  incar.  spl.  A  204,  B  195,  G  2.  102, 
N  52  P  51. 

Fos  vob.  se  ur.  commend.  qn.  A  319.  B  296,  C 163. 

Krat,  wt  mcmiul,  Venus  homi.  A  166,  B  lf>6,  C  23. 

Etsi  cerl.  sit  mu  Epis.  ad  inob.pro  A176,  B  167,  C 
54.  E  1 10«,  G  1165,  H  l'.0,  M  163,  N37. 

Kisi  vobls  nu.  scrip.  qu.  videb.  A 199,  B 194,  C  61,  E 
119«.«  1,  172,  L  i7i,  P  70. 

Ktsi  parv.  mcaad  dig.  grat.  non  snf.  A  219,  B  255,  C 

Etsi  prop.  et  priv.  nrgeam.  angus.  ABD48,  N  14, 

k»'cellen.  sanc.  ves.  tut.  aud.  com.  A  B  D  39,  0  14. 

£xcus;Uionem  qua.  diut.  sil.  purir.  siud.  sic.  A  180, 
R  I7K  C  38,  E  88«,  G  1, 109,  M  104,  N  38,  P  17. 

Kxcussus  prop-  aliena  neq.  cn.  A  292.  B  274.  C  141, 
E  181«.  G  3.  5,  N  85. 

Ex  hi»  q".  unlv.  ves.  scr.  su.  coIJ.  pot.  A  303,  B  281, 

Ex  inspecr.  Hl.  ves.  1«  acc.  qu.  Dom.  A  224,  B  216, 
C  83,  E  128«.  r.  2.  16,  N  63. 

Ex  insperalo  ei  in  irans.  A  304,  B  286,  N  94. 

Ex  lif.  qu.  nsi.  ves.  ser  desi.  pla.  A  B  D66. 

Ex  maoil.  smc.  ves.  in  pra».  nol  A  B  D  100,  0  65. 

Ex  mand.  Apost.  sed  lalor  horiim  A  B  D  2,  0  8. 

ExpeUit.  ul  aud.  taost    anUq.  int.  ecci.  .1  B  D  65*. 

Experienlia rer.fldel.seieot.  ptrit.  A  275,  Ji^xm. 
Ex  quo  part.  aU.  cismar.  A  134,  E  41,  G  1.  24,  1  ll> 

Ei  qvo  pros.  per  Dei  gr.  eir.  roed.  Quad.  A  244,  B  234^ 
C  101,\  153«,  G  2. 66,  if  74,  P  U.  .^ .      ^^     .  ^  ^^  ^  ^ 
Ex  rclat.  lat.  prass.  et  lit.  qu.  mihi  amlci,  A  140,  6  1, 

kx  relat.  nobi.  viri  Rlc  Com.  Denonis,  A  B  D  79, 
0  53. 

ExspecUbam  in  red.  nunc.  mei  ad  con.  A 188,  B  181, 
C  48, 

Kxspectatione  lon.  susp.  et  imp.  A  195,  B  186,.C  53.  E 
150«,  0  2,63,1108. 

Ex  tesiim.  ves.  accep.  qyla  latrix  pr«s.  A  Bd  67, 
0  44. 


FadBs  co^li  seren.  ab  Ori*  cap.  schl.  A  282,  B  359,  D 
106 

n  J*?*J^JjF-  didlc.  voaet  A  221,  B  225,  C  99,  E  128«, 
G  2,  8.  N  60. 

Familiaritas  qu.  a  dieb.  domin.  A  331,  B  361,  C 168. 

Fjdem  e«e  sp.  le.  aub.,  ab  ap,  A  265.  Q  3,  -44. 

Fides  et  devot.  tua  lest.  bab.  maj.  Joan.  A 181,  BiTi 
C40.E89«,Gi.itO,H72,L105:Pl.  ^ 

Fratres  HospiL  uovo  qu.  et  iuaud.  hum.  A  B  D  95. 

6 

Gaudeam  magls  an  dol.  de  ver.  A  162,  B  1 18.  C  15. 

Gaudensaud.  de  te,dUeetis«.  quod,  A  270.,  B  255,  C 
120. 

Gandeo  si  tam.  iama  pr^c  fld.  hab.  est  A  291.  B  281, 
C  142.  E 182',  G  5,  12. 

Graiidis  est  ap.  nos  exp.  priBs.  qu.  par.  A  287,  B  270, 
C157,E84«.Gl,103,fl69,N8? 

GratiiB  ves.  tongrat  qui  dum  A  B  D  77. 

Gratias  quan.  pos.  quia  quan.  deb.  A  B  D  105, 0  19. 

Gratlas  quan.  poss.  ref.  subllm.  A  B  D  91. 

Gratias  ago  paler.  ves.  qn.  me  in  obl.  A  135,  B  143, 
C10,N18.  ' 

(;ralias  ago  vob.  qu.  sic.  ei  liL  ves  ct  pln.  A  163,  B 
151.  D  18. 

GravaL  snm.  plusqu.  tibl  et  a).  dld  pot.  A  B  D  49, 
0  30.  *^ 

Gravller  off.  ia  Chr.  oui  ia  fhi.  A  B  D  55,  054. 

H 

M>ent  a  cap.  mem.  vi  lig.  et  a  A  B  D  129.  0  4. 

Hanc  iuler  amlc.  rat.  pr»f.  )eg.  uft  ab  A  265,  B  2i9, 
C1I6.  . 

Honor  cinguli  milit.  quo  me  ad  Apoft.  A.  254,  B  219,* 
C86,G2,6T,N72. 

I 

llla  est  regn.  vera  pax  et  semp.  opL  traBqtii.  A  B  D 
44,0  29. 

ImmoderaL  am.  tant.  mi.  ded.  aod.  A  B  D  27.  : 

In  adveot.  nnnc  ves.  ad  nos  serenis.  A  B  D  97,  N  2. 

In  amlc  reg.  aur  cl.  v.  p.  A  B  D  29. 

In  caua.  qu.  int.  G.  lator.  hor.  et  A  B  D 16. 

In  caus.  qu.  vert  int.  Wii.  fll.  A  B  D  20. 

In  eo  max.  vig.  et  prof.  glor.  A  B  D  64.  N  16  0  24*. 

IngraUtndinis  vlt.  nih.  odibil.  est  ap.  A  242,  B  228.  C 
95.  E  175«,  G  2, 105,  P  56. 

Inhttmautts  est  et  extrem.  hnp.  A  207.  B  i98,  C  65,  fi 
108«,  G  1.  157,  L  157,  P  26. 

in  oom.  qn.  feate  geaa.  bon.  ves.  In.  A  B  D  121. 

Inscriptionls  mut.  cans.  red.  sup.  po.  A  225.  B  22i,  C 
9l.El^*,G2,26,N68. 

in  se  ips.  tes.  Anan.  prov.  sent.  A  B  D  124,  0  2. 

Inspectis  lit.  qu.  dom.  Will.  pap.  A  220,  B  212,  C  79, 
£  150,  G  2.  20.  N  ». 

Inspectis  lit.  qu.  Dom.  bell.  trans.  A  B  D  116. 

Instantia  porUt.  et  temp.  aug.  A  226,  B  213.  C  80,  E 
157».  G  1, 159,  L  159,  N  65,  P  27. 

In  le  omn.  moritururum  dulclss.  A 179,  B 170,  C  57, 
N56. 

Intercapedo  locorum  non  prajud.  fi.  A  272,  B  255,  C 
122. 

Jntefdum  sl.  Issit.  nas.  vel  eru.  ocu.  A  B  D  51. 

Intermisaionem  officii  quod  me  vo.  A  266,  B  250.  C 
ilT. 

Inler  monach.  abb.  Hng.  et  cler.  de  A  B  D  i. 

Inter  muiUptices  et  grav.  in  me  s»v.  A  B  C  113, 
N  10. 

Inter  Bicanl.  Cl^.  et  Rad.  Na.  A  B  D  12,  0  72. 

J 
JuxU  mend.  dll.  ves.  lit.  dom.  mei  ad  dom.  re.  A  B 
D  78. 
J«xU  relat  vest  hab.  qn.  poss.  de  A  B  D  25, 0  56. 
Juxta  sancUt.  ves  mand.  nob.  vir.  A  B  D  126. 

L 

Lalor  presen.  Lond.  orlun.  ut  ait  A  255,  BD  8a 

Lator  pnes.  alum.  tu  est  cui  si  B  242,  C 109. 

Liberalltatis  vesL  sed.  id  non  lam  creb.  A  202,  B  192, 
C  59,  E  129«,  G  2, 17,  N  50,  P  29. 

Llberalitatistutt dll..  diL  Bald.  A 262, Q 5, 46. 

Licet  Ang.  ecc.  adh.  quo.  multa  sit  A  306,  B  287,  C  lt»4v 
E219«,G5.90,N95,P110. 

Licet  ap.  nos.  fortuna  nov.  par.  A  146,  B  174,  C  *1, 
N29. 


tm 


LNDEX  ALFHABeTICUS  LX  BP.  J.  &ARESB. 


117« 


Licet  ooam.  pat.  bos  et  dpm.  mag.  ctr.  A  290,  D  273, 
r  140,  E  176«,  G  2, 107.  _ 

l.ir.et  ex  mo.  tcHb.  ad  «ro.  m\^i.  tot.  A  146,  B  199, 
C  26.  E  96.  G  1,  140,  H  99,  L  140,  N  28,  P  21. 

licet  ia  ore  nuoc.  Boslrof'.  A  B  D 127. 

Licel  mi.  dil.  ▼ei.  non  rescrlp.  ego  U.  A  197,  II  t9t, 
C  M,  E  118«  0  1, 171,  L  171,  P  «0. 

Licei  a  muf.  ret.  lemp.  dil.  vM.  A  195,  B  140,  C  7, 
G2,78.07,P46.  .*,...  ^  « 

Ljcet  orbit.  ve«.  pet.  eomp.  alfecio  A  B  O  52,  0  S7. 

Licet  illere  diipoeuerlm  negot  D^m.  A  B  D  5t. 

Licet  vest.  sim.  oflT.  siientio,  A  B  D  S2. 

Licet  veet.  discr.  patem.  lit.  soiat.  ssp.  B  52,  E  199<, 
G4,48. 

Litterasqn.  ad  cods.  vea.  etsBb  etc.A  185,BI?6,  C43, 
E  109«,  G  1.  161.  H  109,  l  76.  L  161.  N  41. 

Litters  dilec.  vea.  sop.  quib.  q.  v.  A  169,  B  184,  C  51, 
N  ifi 

Litter»  t««  mi.  cooaoL  etdeaoL  perH.  aUol.  A 191,  G  t, 

QM     P  ifi 

Litteras  beat  vea.  ml.  lat  A  B  D  96,  N  12. 
Utleras  aan.  vea  deb.  c.  vener.  A  B  D 15. 

H 

Magnam  mi.  pran.  ap.  vos.  and.  Qd.  A  200,  B  250,  C  97, 
B  ICT^,  G  2, 90.  N  48.  P  150. 
Magnam,  diilcis.  pa.  concr.  latit.  A  B  D  ttO,  0  10. 
Magmim,  *a.  eat  quod  prerog.  ext.  aaeer.  A  250,  B  236, 

MiJesUlem  reg.  etrogit  cireuniw  A  B  D  61  0  22. 

Mal^nantium  eicessus  ii  potis.  suQT.  co.  A  B  D  88» 
0  52. 

Me  caos.  dop.  Imp  ad  scrib.  A  178,  B  168,  C  56,  E 114* 
G  1,  t67.L*i67,N58. 

Membns  est  vigor  a  cap.  et  a  S.  R.  Ecc.  A  517,  B  297, 
€167. 

Meminiase  pot.  et  deb.  ves.  dis.  qoauv  rev.  A 152,  B 197, 
C4.E147«,G  2,  53.150,0:4. 

Meminisse  pot  ves.  dis.  iu  qoa  spe  a  vo.  A  164,  B  155, 
C20,H1U. 

Mihi  nu.  loc  es  in  par»  die.  tuas  A  203,  B  196,  G  1, 
151.  L  154. 

Mirator  feHaaae  vea.  diacr.  mi.  dem.  Gaaft  A  268,  G 1, 
151.  M  81.  ^ 

Miror,  annce,  et  doleo,  al  dom.  papa  A  B  D  114,  N  9. 

Mltto  U.  lit  qn.  dom.  Gaut  A  SkTb  275,  C  147,  G  5, 
18,1187, 

Moleste  tolit  D.  aMoa  archi.  quod  vos  qul  A  295,  B  285, 
Gii6.  £198,G4,39,  N88. 

Mora  mea  rectisaime  pot.  lecttS.  A ISOO,  B  280,  C  152, 
E40*  G  5.  64,  N  95,  P  101. 

Mulu  qui.  scrib.  ess.  sed  attmn.  A 184,  B  177,  C  44, 
£  94i,  G  1, 130,  I  00,  L  155,  N  42. 

Multorom  escess.  viam  aper  qiri  sob  A  B  D  53,  O  57. 

N 

Nec jprior  nec  poster.  mt  pla.  coiic.  A  252,  B  217^ 
C  84,  E^iS2*,  G  2,  25. 
Negligenti^tue  ut  inter.  sie  dica.  A  B  D 150, 0  64. 
Nisl  memb.  cap.  cohsseriut,  A  512,  B  502,  C  169, 

M  vB. 

Non  est,  amice,  qaiid  poss.  de  sUtos,  A  209,  B  200, 
C67,E168»,G2,9l.P5r 

Non  est  nov.  qu.  mi.  vest  benig.  alim.  A  B  D  85. 

Non  ignorat  dH.  ves.  qaa.  pro  dignl.  A  507,  B  288, 
€  186. 

'Non  parv»  temerit  est  si  quis  evaca.  A  139,  B  154. 
C  21,  N  22» 

Kbrwicensis  arcbldlac.  vir  malit  A  BD  107. 

Nos  super  te  non  ambig.  consulu.  A  H  D  56,  0  47. 

Nostnim  et  eccl.  qo»  ap.  noo  est,  stov  A  B  D  106. 

NoUm  ingrat  jure  contra.  A  194,  B  188,  C  55,  E  104% 
Gl.l52.Ll5i,P24. 

fmveritis  qu.,  qn.  ve.  ad.  eoe.  Cant  A  826,  N105. 

Noveritjs  ill.  v.  Joan.  Vind.  a  nob.  A  527,  N  106. 

NofH  frat  toa  qo.  pat  sustin.  A  I5f ,  B  15&,  C  5,  E  510!. 
G  1. 137,  H  96,  L  138.  M  357.  N  5. 

Nunquam  satisflet  in  carne  des.  meo  A  R  D  64**,  N  16, 
0  25. 

NunKos  nos.  a  dom.  rege  redeon.  A  B  D  128,  N  f . 

Nuper  prudent  ves.  e/oe  Super  prud.  etc. 

0 

ObligattooM  iDt  nos.  coM.  non  Imm.  A  246,  G  2,  32, 
NT7. 
Occasionem  scrib.  vob.  grat  A  B  D 115,  N  11. 
Omnem  anlm.  potes.  sup.  sub.  A  B  D  92,  0  38. 
Omnes  aliorsum  prsevol.  aut  pr»  B 142.  vede  Sperp. 
OpUlos  mi.  succ.  fort.  invid.  A  B  D  73« 


K 


Paritum  est  cons.  ves.  pro  virl.  A  231,  B  2S2,  C  99, 
E145«,  G2,  5i,N70,P». 

PaslOmm  abs.  et  neq  Unt  inf.  eec  A  B  D  37, 0  99. 

Patri  miseHc  qoi  vos  ad  bon.  A 148,  B 182,  C  49,  G  1, 
75.  L  70,  N  51. 

Plenam  devot  et  erodit  na.  a  vo.  A 189,  B 185,  C  82» 
E1I7\G1,170.  L170,N44,P68.  ,^    „^. 

Plura  sonl,  am.  qo»  nost  perp.  de,  A  282,  B  265» 
C132. 

Possem  tener.  et  arrog.  argul  qol  A  B  D 106,  N  8. 

Post  discessuro  Mag.  Will.  et  Aad.  A  B  D  54. 

Post  recess.  &m.  pap.  mnl.  vo.  rei.  A  141,  B  190, 
CI7,N2i. 

Post  tratts1.itlottem  An.  HL  tr.  E.  A.  250.  Bom|oet,  T, 
XVI,  p.  578,  ex  cod.  Arvern. 

Posiqoam  prio.  lit.  exarav.  A  299,  G 1, 179,  N  78. 

Potest  ve^.  mem.  disc.  qo.  nunq.  d.  Cant.  pla.  A  296^ 
B269.G4.  29.N82. 

PrajOnlt  vir  doctis.  et  eloq.  A  271,  B  25i,  C  111. 

Presentiom  attes.  not  fae.  univ.  A  B  D  55. 

Pr»ier  eam  qo.  aff.  fra.  renraner.  A  167,  B  158^ 
C25. 

Prmter  eam  qd.  ab  tnit  nut  cog.  A  214,  B  207, 
C  74. 

Prster  opin.  et  ooh.  sp.  Ht  ves.  A  B  C  111,  C  i  I. 

Preces  ves.  et  vot.  fldel.  tand.  mis.  A  299,  B  279» 
C  151,  E  210*,  6  5,  65, 1  220,  N  92. 

Precibos  nob.  vir.  Rag.  de  S.  WaU.  A  B  D  7. 

Precor  rtevereofd.  ut  innoc.  mem  pat  A  160,  B146, 
C13. 

Pro  hott.  ot  boMf.  aveb.DA.0tn1e.ABD  105, 
0  21. 

Promomerat  qold.  hom.  ves.  sediL  A 190,  B  187.  C  54, 
G  1. 93,  L  90,  N^9,  P 14. 

Proposueram  Patem.  ves.  mm  aerib.  A  191,  G  1.  111,. 

Proacripslt  me  gratis,  qo.  nov.  alt.  A  211,  B  202,  C  69. 
E 170*,  G  2, 93. 

Puer  meus  a  vob.  red.  «nde  sUce.  A  168,  B 183,  C  50^ 
G1,169,N52,P67. 

Q 

Qo«  pemic.  Imd.  et  Eed.  A  B  D  69,  0  45. 

QuiB  rect.  ordin.  deser.  aut  nun.  A  H  D  58,  O  46. 

Quam  pia  devot  vob.  aervierim  A  B  D  54, 0  55. 

QuanU  fiUe  et  devot  dom.  meo  fr.  A  2S6,  B  U5 
C  110. 

QuanUm  oper.  deder.  prom.  negot  A  B  D  75 

Qnanii  me  Cbc  qui  se  meis  prec.  A  B  D  42. 

Quas  ref.  oon  pos.  nec  prof.  A  257,  B  241,  C  111. 

Qui  amicis  nec  in  sal.  voio  comm.  A  215,  B  208,  C  75,. 
£  143«,  G  2.  49,  P  34. 

Qoia  te  80.  st  ec,  et  imp.  A  227,  G  5,27,  N  66. 

Quia  tibl  present.  portit  plen.  not  est  A  262,  G  2, 
108.  N  79.  P  58. 

?»uid  ne  Undio  silere  coeg.  in  qoo,  A  225,  B  215,  ^82^. 
_    27«,  G  2, 15,  N  62. 

Qui  non  sper.  paop.  preces  mis.  A  B  D  65,  N 13,  O  24. 

Qui  te  ioquen.  vel  scrib.  audit.  A  283.  B  266,  C  133. 

(Hiod  cap.  Carn.  de  c.  dom.  Sen.  A  523.  N  101. 

Qnod  dilect.  vest  resp.  Ufd.  et  rar.  A  185,  B 178,  C  45, 
£lt5,Gl,  168.  L  168,  N  45. 

Qnod  bactenus  ti  non  scrip.  rat  A  251,  B  237,  C 104,  E 
140«,  G  2,  59, 1 110. 

Quod  in  salut  varia.  Inscript  A  275,  B  256,  C 125. 

Quod  nat.  e.  ex  c,  es( ;  et  q.  nat  A  524,  N  102. 

Quod  proscr.  et  eiol  Uot.  ailoq.  A  145,  B  172,  C  .*9, 

Quod  ti  rar.  scri.  ex  var.  cau.  est  A  187,  B 180,  D  47,. 
£  158*  G  2  57 

Quonlam  *pr.  v.  s.  hi  11.  b.  Di.  A 149,  Booqoet  xvi,  651 ,. 
ex  cod.  Arvern. 

Ooot  et  quanu  mala  Eccl.  Chr.  proc  A  B  D9B,  N  5, 

Quotiea  person.  Ecel.  omni  jnre  contem.  A  B  D  72, 

Qnotles  vo.  pre.  porrig.  nou  easde.  A  278.  B  261,  G 
t28. 

R 

RariUs  interme.  nob.  sobt  A  225,  B  2ll,  C  78,  £  186>, 
G  2,  48,  N  64,  P  49. 

.Ratio  homanit  eiig.  ut  ver.  amat  A  B  D  85. 

Rellorracit  auet.  Dom.  sut.  un.  ecc.  A  218,  B  210,  C  77, 
F  165»,  G  2, 89,  N  57,  P  48. 

ReeeBi  nup.  lit  pat  vea.  quL  pr^c  A  175,  B  165^ 
C  35iE  IWSG  1, 150,  H 106,  L 156,  N  55. 

Regia  nos  imp.  auctor.  ut  sa.  A  B  D  74,  0  19. 


Am 


ORDO  RERllM  QUJE  m  MOG  TOMO  COfmNENTUR. 


17« 


R«nionim  eolUs.  el  tepr.  mot.  mag.  et,  A  ttS,  B  lU, 
C Sl/E  134\  0  S,  M,  N  6t,  F  8S. 

Aerum  sob.  mat  soL  aff.  molest  A  170,  B16t,  C  98. 

Romanos  amic.  verba  dare  Jam  Demo,  A  957.  B  999, 
C  89,  E  151*,  G  9,  6i,  N  75,  P  S». 

Kumor  aoerbiaalmus  exnicer.  A  U7,  B  175,  C  49, 
NSO. 

S 

^crosancU  Rom.  Ecd.  sicat  indig.  A  516,  B  995, 
C16f. 

Sspe  jam  revoc.  es  qui  ad  uni.  pat.  A  B  D  71,  0  97. 

S«pe  quid  dulc.  po.  accus.  A  B  D  46,  Q  69. 

Sanctorum  necess.  com.  vesU  mag.  A  960,  B  247, 
C114. 

SaDclitatis  vest.  maiid.  deb.  vener.  snscip.  A  B  D 109, 
018. 

Sanctitatem  ves.  cir.p1u.noTim.ocrup.  A  B  D  li,  0 16, 

SaiicliUtis  ves.  mand.  nup.  accep  A  B  D 15,  0  75. 

Sciatis  qu.  per  grat.  Del  prosp.  navigat  A  B  990, 
•C  157. 

Sciatis  qo.  concessi.  pac.  me.  omn  qui,  A  508,  B  989, 
C 156. 

Sciatis  quod  per  gr.  Del.  pr.  nav.  A  509. 

Scio,  pat.  qu.  fldei.  ves,  sioc.  oonsuev.  A  175,  B  16i, 
<:51. 

Segnius  irrit.  anim.  dem.  per  aur.  A  G  5, 46. 

Si  afTeclum  aut  preces  a  tua  salut.  A  165,  B  155,  C  99. 

Sicut  clem.  fam.  benef.  vob.  iim.  A  B  D  94,  N  6,  0  28. 

Si  de  eisilio  clam.  ad  pat.  pro  quo  ju.  A  198,  B 193,  C 
•60,  G  9,  60,1 91.  N  47. 

Silentium  qu.  mi.  ind.  ven.  pa.  A  B  D  50. 

Si  nihil  hum.  a  se  Comic.  reput.  A  943,  B  929,  C  96,  £ 
176«,  G  9, 106,  P  57. 

Si  salut.  antiq.  mut.  spec  non  imp.  A  999,  B  925,  C  99, 
Ne9. 

Sobrti  moris  est  invalescente  stre.vir.  A  958,  B  945, 
C112. 

Solent  pigmenUrii  div.  spec.  comm.  A  B  D  60. 

Species  est  conscien.  difud,  ap.  amic.  A  9tS,  B  906,  C 
79/k  190«,  G  9,  a»i,  P  47. 

Spero,  dilecUssime,  q.  d.  m.  in  h.  A 1!^,  B 149,  C  N  9. 

Steterunt  ante  nos.  praes.  lalores  lior.  A  B  D  5,  0  54. 

Siiper  afll.  Dom.  m.  Sares.  ep.  A  908,  B 190,  C  66,  E 
107«,  G  1,156,  L  156,  N  53. 

Super  eccl.  de  Bolteford  int.  Ale.  A  B  D 17, 0  74. 

Super  incol.  ves.  qu.  a  nun.  vesL  A  B  D  101,  N  5, 
O  42. 

Super  prod.  t.  s.  ad  n.  p.  qua.  A  B  D  95,  0  55. 


'  Snper  statu  ves.  qa.  Dena  pro.  Ihe.  A  150,  B  135,  C  9. 
Snpremisdeficieni,  volunt.  su.  ac  A  B  D  57^  0  3SS, 
•  Suscepimus  lit.  dom.  regis,  quii>»  qiie.  A  B  D  47» 

Siiscipimus  olim  ■««.  M.  recor.  A  B  D 153. 

T 

Tant40  d».  vesi.  ad  plenior.  grat.  ten.  A  158,  B  Ui^ 
i^  il« 
Tempora  si  numeres  bene  qoe,  A  969,  R  939.  C  119 
Tenuiio  fidem  probat  et  aif.  meu:  A  137,  B 159,  C  19, 

Tibi  perpaocis  scrip.  quia  sU.  me.  A  156,  B  141, 
C  N  8. 
ToUos  eccleslB  perid.  sal.  A  B  D  83, 0  50. 

0 

Ubi  de  ser.  agit  oug.  mult.  non,  A  9i0,  B  926,  C  95, 
K  178«,  G  9, 110,  P  59. 

Ubi  buman.  cons.  def.  ex  iieces.  A  U^i,  B  130,  C  6, 
G  9,  77,  0  6,  P  45. 

Vnde,  amaoiis.  dom.  mei  et  diL  A  941,  B997,  C  94, 
0  9,36,1109. 

UniversiUtem  ves  ig.  n.  cred.,  q  con.  A  525.  N  104. 

Ut  de  his  qo.  a  nob.  ad  mag.  ves  A  B  D  131,  0  66. 

Ut  de  hls  qu.  ad  aur.  s.  v.  ab.  A  B  3,  Q  5. 

V 

Venerabilis  fra  nos  Tte.  Balh.  epis.  A  B  D  190. 

Tenerabilis  fra.  nos.  lUur.  Bang.  A  B  D  51,  O  27. 

Yeniens  ad  nos.  prss.  prior  Rum.  A  B  D  8,  O  68. 

Yere  Ut.  piet.  nul.  mel.  clares.  A  196,  B  190,  C  57, 
£  105«,  G  1, 155,  L  155,  P  25. 

Yererer.  Unt.  alloq.  msues.  A  31  i,  B  993,  C  160. 

Yeritas  fuco  caret  et  amic  A  9Gi.  B  9i8.  i!  11$. 

Yerius  CbrisU  qu.  in  vo.  esse  A  315,  B  29i,  C  161. 

Yeriutem  lib.  aud.  am.  ver.  et  sai.  iii.  A  901,  B  931, 
C98,  E  144«,  G  9,  50,  N  49,  P  35. 

Yestra  redolel  pagina  carU.  ei  qu.  ^,  A  998,  G  4,  i9, 

Y^lram  ssp.  sireminis.  pl.  A  509,  B  985^  C 14^,  E 195*, 

Vestil  slm.  dlv.  con.  llt.  A  935,  R  176. 
Yestromall.  si  cum  utr.  A  177,  B  168.  C  35. 
Yirtus  prtncipum  nul.  clar.  elu.  A  B  D  69,  0  25. 
Yirtus  amic  omn.  invic  A  B  C  81. 


Zetus  qo.  hab.  lo  Dom.  mi.  A  981,  B  964,  C 151. 


ORDO  RER1« 

QVM  m  HOC  TOMQ  CONTINENTUR. 


JOANNES  SABBSBBRTSNSIS   CABN0TKNS1S 

BFI8C0FUS. 
EPISTOLiE. 

Emstola  nmi a.  —  Ad  papam  Adrlanom.  1 

£»«r.  n.  --  Ad  eomdem.  2 

Episr.  IH.  —  Ad  eomdem.  5 

£p«r.  lY.  ^  Ad  enmdem.  5 

£pisr.  Y.  —  Ad  eomden.  4 

Epist.  YI.  —  Ad  eumdem.  4 

£pnt.  YII.  —  Ad  eumdem.  5 

£pi8r.  Ylli.  ^  Ad  eumdem.  6 

Epist.  IX.  —  Ad  eumden.  6 

Episv.  X.  —  Adeumdem.  7 

£p«t.  Xr.  —  Aoeumdera.  8 

£pi9r.  XII.  —  Ad  eumdem.  8 

£pi9r.  XIII.  —  Ad  eumdem.  9 

£pisn.  XrV.**Adeumddm.  fO 

£pi8T.  XY.  —  Ad  enmdem.  11 

£piST.  XYI.  —  Ad  eumdem.  M 

Epist.  XYII.  —  Ad  eumdem.  19 

£piST.  XYIII.  —  Ad  eumdem.  11 

£piST.  XIX.  —  Ad  eomdem.  13 

£pisr.  XX. ->  Ad  eumdem.  14 

Bpist.  XXI.  ^  Ad  eumdem.  14 

£pi8r.  XXII.  —  Ad  eumdem.  16 
Epist.  XXIII.  —  Ad  Alfredum  episcopom  Wigornen. 

scm,  15 


.  XXIY.  —  Ad  regem  Henricum.  16 

.  XXY.  —  Ad  episcopum  Dunelmensem.  |6 

.  XXYI.  — Ad...  17 

.  XXYII.  —  Ad  Adrianum  papam.  19 

XXYIil.-Adenmdem.  IB 

XXIX.  —  Ad  eumdem.  \B 

XXX.  —  Ad  eumdem.  10 
XXXI. -Ad...  SO 

XXXII.  —  Ad  Joannem  tbeaaurarium  C^tut- 

XXXIII.  —  Ad  Winelmom  Norwiceosem  episco^ 

21 

.  XXXlY.  —  Ad  loannem  thesaur.  Eborac  9L 

XXXY.  92 

XXXYI.  —  Ad  Alexaodrum  papam..  25 

XXXVII.  — Ad...                "f"  jj 

XXXVIII.  —  Ad  AdriaAum  papam..  24 

XXXIX.  —  Ad  Alexandj  um  papam»  95 
XL.  —  Ad  eumdem.  96 
XLI.  —  Ad  eurodem.  96 

.  XLII.  —  Ad  eumdem.  96 

XLIlI.  —  Ad  abbalem  de  Arrossia.  97 

XLIY.  —  Ad  regem.  98 

XLY.  —  Ad  abbates  WauHl».  98 

XLYL -*- Ad  Hllarium  Clcestr.  episoopum.  9» 

XLYIL-Ad...  99 

XLYIIL-Adregem.  SU 


41» 


CHIDO  iEMIH 


^Mn.  XLIX.  *-  Ad  eancellarHiB  regia.  81 

Ehct.  L.  —  De  MeriUoa.  91 

Kwar.  LI.  -  Ad-  51 

EM9r.  LII.  —  Ad  derlcoa  Exoniensis  Ecclesitt.  8t 

Kpist.  LIII.  —  Ad  AleiaBdrain  papam.  53 

Epmt.  LIV.  —  Ad  regem.  5i 

KnsT.  LV.  —  Ad  Walterum  RoflT.  episc.  55 

Rnsr.  LVI.  —  Ad  Nisrellum  Eliensem  epiacopiim.  56 
Kpist.  LVII.  —  Tbeobaldi  Canluarieusis  anhiepiscopi 

testanientum.  o6 

Epist.  LVIIL  —  Ad  Hicardum  London.  epf^ropnra.  57 
Epkt.  LIX.  —  Ad  Rautiulfum  de  Serris,  de  eiectione 

Bomaui  ponlifids  Alexandri.  58 

Ehst.  LX.  —  Ad  ...  45 

Episr.  LXI.  —  Ad  regem  Henricam.  i5 

Kpist.  l.XII.  —  Ad  regem  Heurjcum  46 

Episr.  LXill.  —  Ad  eumdem.  46 

Epist.  LXIV.  —  Ad  eumdem.  47. 

Epist.  LXIV.  —  Ad  eumdem.  48 

•  Episr.  LXIV.  —  Ad  enmdem.  49 

EnsT.  LXV.  —  Ad  episcopos  Aii^li«.  50 

Epot.  LXVI.  —  Ad  regem  Henncum.  50 

Epist.  LXVII.  —  Ad  ..  51 

Kpwt.  LXVIIL  —  Ad  ...  53 

Epist.  LXIX  —  Ad  episcopmn  Cestrensem  55 

Epist.  LXX.  —  Ad  regem.  56 

Epist.  LXXI.  —  Ad  R.  archidiaconum.  57 

Epist.  LXXII.  —  Ad  abbatissam  de  Ambresburi.  58 

Epist.  LXXilL~Ad...  59 

Epiat.  LXXIV.  —  Ad  abbalissam  de  Ambresburi.  59 

£pisr.  LXXV.  —  Ad  abbatem  Cellensem.  60 

Epist.  LXXVI.  —  Ad  eumdem.  CS 

Epist.  LXXVU.  —  Ad...  65 

Epist.  LXXVIII.  —  Ad  cancellarium  Anglis.  64 

RnsT.  LXXIX.  —  Forma  eligendi.  63 

Epist.  LXXX.  — Ad...  66 

Epist.  LXXXI.  —  Ad  abbatem  Cellensem.  67 

Epist.  LIXXM  —  Ad  eumdem.  69 
Epist.  LXXXIII.  —  Ad  Alexandnim  Llnootn.  epi8ci>- 

pam.  70 

epist.  Lxixnr.  70 

Epist.  LXXXV.  -*  Ad  Petnim  Cellensemabbalem.    71 

Kpist.  LXXXVI.  -  Ad...  75 

Fmst.  LXXXVII.  —  Ad  Alexandrum  papam.  74 

Episr.  LXXXVIIl.  —  Ad  Ullanum  Cic«*slrenscm  e^- 

aeopom.  75 

Epist.  LXXXIX.  —  Ad  Alexandrum  papam.  75 
Ensr.  XC.  —  Ad  Barthoiom«um  ardiidiacunum  Exo- 

niensem.  81 

KHsr.  XCI.  —  Ad...  85 

Epist.  XCIL  -r  Ad  monachos  de  N.  83 

Kpist.  XCIII.  —  Ad  episcopum  Nnrwicenst»m.  84 

Kpist.  XCIV.  —  Ad  magistmm  Gaufridum.  84 

Epwt.  XCV.  --  Ad  Joselinum  episc.  Saresb.  86 

Epist.  XCVI.  ^  Ad  Petmm  abbaleia  CeUeniem.  86 

Epmt.  XCVII.  —  Ad  eumdem.  87 
Epist.  XCVUI.  —  Ad  Henricam   episc    Wintonien- 

tem.  89 

Episr.  XCIX.  —  Ad  enmdem.  90 

EptST.  C  —  Ad  papam  Alexandnim.  «  91 
Epitr.  Ci.  —  Ad  Henricum  episcop.  WintDniensem.  91 

Epmt.  CII.  —  Ad  Alexandrum  papam.  92 

£pi8T.  CIII.  —  Ad  R.  cancellarium.  95 

Epist.  CIV.  —  Ad  cardinales.  94 

Epmt.  CV.  -^  Ad  Bosonem  cardinalem.  94 

Epwt.  CVI.  —  Ad  Alexandruiii  papam.  95 

EntT.  CVII.  —  Ad  eomdem.  95 

Epibt.  CVIII.  —  Ad  Alexandmm  papam.  96 

Epist.  CIX.  —  Ad  eumdem.  96 

Epist.  CX.  —  Ad  eimdem.  97 

Epist.  CXI.  ^  Ad  eumdem.  97 

Epist.  CXII.  —  Ad  Araolfum.  97 

Cpisr.  CXIII.  —  Ad  regis  cancellarium.  98 
Epist.  CXIV.  —  Ad  KatUubum  procentorem  Senonen- 

aem.  99 

Eput.  CXV.  —  Ad  Petram  abbatem  Cellensem.  99 
Epist.  CXVL  — Ad  Thomam  pr»posiium  C^lenaem. 

100 

Epist.  CXVII.  ^  Ad  Alexandram  papam.  101 

Epnrr.  CXVIIL  —  Ad  Alexandmm  papam.  101 

Epist.  CXIX.  —  Ad  f  lexandrum  papam.  102 

EptsT.  CXX.  —  Ad  eumdem.  102 

Ehst.  CXXI.  -<-  Ad  eumdem.  105 

Episr.  CXXII.  —  Ad  eumdem.  105 

Epitr.  CXXIIL  —  Ad  eumdem.  104 

£pisr.  CXXIV.  —  Ad  eumdem.  105 

Epht.  CXXV.  ~  Ad  eumdem.  105 

Episr.  CXXVI.  —  Ad  eumdem.  106 


1180 

106 
lOH 

\m 

1C9 

11(1 

m 


Snar.  GUCVn.  —  Ail  eomdm. 

Epmt.  CXXVHL  --  Ad  Wttielmom  episc.  Norw. 

Epist.  CXXIX.  —  Ad  Alexandmm  papam. 

Epot.  CXXX.*Adabbatls«Bn. 

Epibt.  CXXXI.  —  Ad  Alexandrum  papam. 

Epist.  CXXXIL  —  Ad  Alexandrum  papam. 

Epi8T.  CXXXIIL  —  Ad  Thomam  praepositum  Cellpn- 
aem.  112 

Kpist.  CXXXIV.  >-AdTbomam  Cantuariensem  arcfai- 
episcopum.  112 

Kpist.  CXXXV.  —  Ad  Guidonem  Catalaoneosero  e&- 
aoopum.  115 

Kpist.  CXXXVI.  —  Ad  Hogonem  abbatem  S.  Amandi. 

115 

Epist.  CXXXVH.  —  Ad  Milonem  epiacopom  Morino- 
ram  116 

Kpist.  CXXXVIU.  —  Ad  Tbomam  Cantoariensem.  116 
'  Epist.  CXXXIX.  ~  Ad  Henrk-um  fiajucensem  episoo 
pum  e'ecium.  118 

Kpist.  c;XL.  —  Ad  Thomam  Cantuariensem.  120 

Epist.  CXLl.  ^  Ad  Uarlbolomanim  Exoniensem.      121 

£  isr.  CXLJI.  —  Ad  magistruro  Uomrridura  Bou.    122 

£pu$T.  CXLllL  —  Ad  Henricum  comilem  Campania!. 

125 

Epist.  CXLIV.  —  Ad  magistmm  Gaofridom  de  aaocto 
Edmunilo  152 

Kpist.  CXLV.  —  Ad  Baribolomsom  episoopmn  £xo- 
niensem.  155 

Epist.  CXLVL  — Ad  Joaonem  PicUvleosem  eiiisco- 
pnm.  15» 

Epurr.  CXLVIl.  --  Ad  magistmm  Baimondnm.        139 

Epist.  CXLYJII.  —  Ad  Joannem  Piclaviensem  episoH 
pnro.  Ul 

Epist.  CXLIX.  —  Joannls  Sarraceni  ad  mag.  Joaunem 
de  Sare^eria.  145 

Epist.  CL.  —  Ad  abbalem  S.  Edmondi.  lU 

Epist.  CLL  —  Ad  Nicolaum  de  Monte  S.  H[t1ariil.  145 

Episr.  iXIL  —  Ad  WilJelmum  el  Odoncm  priores  Ec- 
cleaijB  Cantuariensis.  146 

Epist.  CLIII.  —  Ad  magistram  R.  Redoneosem.      147 

EpttT.  CLJV.  —  Ad  Robertum  priorem  Merilonensem. 

Epist.  CLV.  —  Ad  Baldwinum  archid.  Exonieosem. 

J4» 

Eh*t.  CLVI.  — Ad  Ricardum  fratrem  soom. 

Epist.  CLVIL  —  Ad  Rogemm  de  Sideberia. 

Epist.  CLVIIL  —  Ad  Alfredum  de  Cerda. 

Epist.  CLIX.  —  Ad  Robertom  filiom  iEgidis. 

Em8t.  CLX.  —  Ad  mag.  Gaof.  de  S.  Edmundo. 

Epist.  CLXI.  —  Ad  magistram  Nicolanm. 

Epist.  CLXil.  —  Ad  Henricom  Bajocenaem  electom. 

155 

Epiar.  CLXIII.  —  Ad  Robertom  priorem  Merilooen- 
•em.  "^  154 

Etiar.  CLXIV.  —  Ad  Ricardom  archid.  PiciaTleiisem. 

154 

EnsT.  CLXV.  —  Ad  Ricardom  IVatrem  soura.  15S 

.    Episr.  CLXVL  —  Ad  Nlcolaum  de  Sigillo.  156 

Epist.  CLXVII.  .-.  Ad  Robertum  filiom  ^di».      157 

Epist.  aXVllI.  ^  Ricardo  PicUv.  archidiacooo.     158 

Epist.  CLXIX.  —  Ad  magialmm  Joannem  Sarracenmn, 

161 

Epist.  CLXX.  —  Ad  Engeibertum  priorem  de  Yalle  S. 
Pelri.  165 

Epist.  aXXI.  —  Ad  e^imdem.  164 

Epibt.  CLXXII.  —  Ad  abbatem  aancti  Medardl.       164 

Epist.  aXXIII.  — Ad  Willetmum  Norwicensem  c|ii- 
acopom.  te 

Epist.  axxrV.  —  Ad  Joanaem  PicUvienaea  epiaco- 
PHm.  165 

F.pisr.  CLXXY.  ^  Ad  Thomam  Canluarienoem  arcW- 
episcopom.  166 

Epist.  (XXXYL  —  Ad  Tbomam  Cantnariensem.     171 

Epwt.  CLXXVJL— Ad  thesaorariumBemenaem.    172 

Eptsr.  CLXXVIII.  ^  Ad  Barthoiommum  Exonienaem 
episoopum.  173 

Epist.  CLXXIX.  —  Ad  Ricardom  i>atrem  aoom.       174 

Epist.  CLXXX.  —  Ad  magiatram  Radulpbum  Nigram. 

177 

Epist.  CLXXXI.  —  Ad  enmdem.  179 

Epist.  CLXXXII.  —  AdThomamCaninariensem  an:hi- 
epiaonpum.  igi 

Epist.  CLXXXIII.  ^  Ad  eumdem.  IBi 

Epist.  aXXXiV.  —  Ad  Bartholomcnm  Exoniensem 
epiacopum.  ik6 

Epist.  aXXXV.  —  Ad  magislmm  Girardnm  Pucelta. 

tiS 

Gpist.  CLXXXVI.  --  A1I  abbaiem  sane ti  Etimuiidi.  1 U 


149 
190 
150 
150 
151 
152 


im 


QVM  IN  HOC  TOMO  CONTINEMUR. 


fiit< 


Epist.  CLXXXYIf .  —  Ad  Nfoolaom  de  Monte  RoUionia- 

gcn«i.  1»7 

KwsT.  aXXXVm.  —  Ad  magfislrom  GauMdum.      198 

EfiST.  CLXXXIX.-o  Admagistnim  GirardumPucellam. 

•  199 

Epist.  CXC.  —  Ad  magistrum  Walterum  de  Insula. 

F.pisT.  CXCI.  —  Ad  Thomam  Cantoariensem  arcbiepi- 

scopum  2O2 

LpisT.  CXCir.  —  Ad  magistrum  Radulphom  Leiovlen-  ' 

sem.  20i 

Kpist.  CXCIIL  —  Ad  Baldwinum  archidiaconom  £xo> 

niensem,  ^)6 

Kpist.  CXCIY.  —  Ad  Nicolaum  de  Monte  Rothoma- 

gensi.  %15 

Epist.  CXCV.  —  Ad  magistrum  Walterum  de  Insula.  * 

214 
Epist.  CXCVL— Admagistrum  Radulphumde  Beilo- 
monie.  21 N 

Emst.  CXCVIL  — >Ad  magi.strum  Girardum  Pucelia  210 
KiMST.  CXCVIII.  —  Ad  Alexandrum  papam.  217 

Epist.  CXCIX  —  Ad  magistnim  Girardum  Pucellam. 

219 
ErisT.  CC.  —  Ad  Walterum  Albanenaem   episcopnm. 

220 
Kpisr.  CCL  — Ad  Albertum  cardinalem.  222 

Epist.  CCII.  —  Ad  Joanncm  Pictaviensem  episoopuro. 

22i 

Epist.  CCIIL  —  Ad  magistrum  Silvestrum   thesaura- 

Tium  Lexoviensem.  226 

£piST.  CCIV.  —  Ad  Milonem  episcopum  Morioorum. 

227 

tfisr.  CCV.  —  Ad   Willelmum    subpriorem  Ecclesi.'e 

Chrisii  Cantuar.  228 

Epist.  CCVL  —  Ad  0.  de  Faversham.  229 

Epist.  CCVII.  -- Ad  Robertum  de  KaTersham  archidia- 

eonum.  230 

Epist.  CCVIIL  —  Ad  Ricardum  de  Bohen,  Constan^ 

tien^em  episcopum.  252 

Epist.  CCiX.  —  Ad  magbtrum  HumlHdom  de  Boni. 

233 
^piST.  GCX  •—  .4d  Henricum  Bajocensem  episcopom. 

235 

Epist.  GCXI.  —  Ad  Rlcaidum  Constantieosem  archidia- 

conum.  234 

£piST.  CCXIL  —  Ad  Radulfum  priorem  Wigomensem. 

235 
£piST.  CCXin.  -«  Ad  magistrum  Simonem  Lupellom. 

236 

T^nsT.  CCXIV.  —  Ad  Adam  abbatem  de  Evesham.   237 

Kfist.  CCXV.  —  Ad  R.  abbatem  Persorensem.         238 

Ensr.  CCXVL  —  Ad  Jocelinum  Saresberieosem  epi^ 

•copiim.  £K9 

Kpist.  CCXVIL  —  Ad  Rogerum  episcopom  Wigornen- 

sem.  210 

Epist.  CCXVfll.  —  Ad  Willelmnm   Britonem  subpri- 

orem  Cantuaar.  242 

Kpist.  CCXIX.  —  Ad  Alexandrom  papam.  -~  Causa  do- 

mino  paps  Alexandro  pro  Cantuarieosi  scripta.         2i3 

Ei»ist.  CCXX.  —  Ad  Thomam  Cantuariensem  archiepi- 

scopum.  246 

LpiffT.  f^XXr.  —  Ad  Willelmum  Papiensem.  247 

Epist.  CCXXIL— Ad  Joannem  episcopum  Pictavlensem. 

249 
Emst.  CCXXITL  —  Ad  magistrum  Raimunclum.  250 
Epist.  CCXXiV.  —  Ad  magistrnm  Laurenliam.  251 
Epist.  CCJCXV.  —  Ad  Petrum  scriptorem.  231 

Epbt.  CCXXVI.  —  Ad  magisirum  Girardum  Pocellaro. 

255 

Epwt.  CCXXVII.  —  Ad  Joannem  Pictaviensem  episro^ 

pum.  %^^ 

Epist  CCXXVflL  —  Ad  eumdem.  256 

Epikt.  CCXXIX.  ~  Ad  magiatrum  Raimuudum  eccles. 

Pictav.  cancellarium.   ^  259 

Epist.  CCXXX.  —  Joannis  Sarraceni  ad  mag.  Joannem 

Saresberiensem.  259 

Epist.  CCXXXL  —  Ad  Joannem  Pfctariensem.        260 

Epist.  CCXXXIL  —  Ad  Thomam  Cantuariensem.     261 

Epist.  CCJXXIH  —  Ad  Nlcolaum  de  Monte  Rothoma- 

gensi.  20t 

Epist.  CCjCXXIV.  —  Ad  Baldewlnum  archidiaconnm 

Norwicensem  qnem  Godwinum  vocavit.  262 

Epist.  CCXXXV.  —  Ad  Joannem  f^ctavlensem  episco-  ' 
pum  et  magistrum  Raimundum  can^^ellarium.  264 

Epist.  CCXXXVI.  —  Ad  Robertum  fllium  iEgidl».    266 
Epist.  GCXXJ^Vil.  —  Ad  Thomam  archiepiscopom  Cao- 
luariensem.  267 

Eitsi  CCXXXVIIL  — .Ad  magistrom  Glrardom  Pocel- 


laro.  WR 

Epist.  CCXXXIX.  —  Ad  Joannem  Pieiaviensem  epiaco- 

pom.  271 

Epist.  CCXL.  —  Ad  Baldewinom  archidiaconom  Exo- 

nfensem.  212 

Epist.  CCXLf.—  Ad  conventumecclesittCantaarienslR. 

275' 
Epist:  GCXLfl. — Ad  Roberlum  archidiacooiim  de  Sur- 

rela.  275 

Epist.  CCXLIIL  —  Ad  Barlhulomsum  Exoniensen  €fB^  • 

scopum  m 

Epist.  CCXLIV.  —  Ati  BaldwHium  Exoniensom  M«hl- 

diaconum.  281 

Kpist.  CCXLV.  —  Ad  loannem  Plctaviensem  episoo- 

pum.  287 

Kpisr.  CCXLVI.  —  Ad  magislrum  Lombardum  288 
Kpist.  COXLVfL  —  Ad  Wiltelmuin  Britonem  subpHo- 

rem  rantuaricnsera.  29 1 

Epist.  CCXI.VMI.  —  Ad  enmdem.  292 

KiisT. CCXLiX.  —  Ad Baidwinum  archidiaeonnm  £xo- 

iiipiisem.  205 ' 

Kpist.  CCL.  —  Ad  Robertom  Olhim  iEgidic.  294 

»ist.  Cr.LI  ~  Ad  ltandu!phuni  de  Arundel.  2!'5' 

Epist.  CCLIL  —  Ad  Richardum  priorem  de  Dovoria. 

296 
Epist.  CCLIiL— Ad  Robertum  vice-ardiid.  Canluarien- 

sem.  296 

Kpisr.  CCLl V.  —  Ad  maglstnim  LaiirenJinm.  297 

Epist.  CCLV.— Ad  magistrumOsberlum  de  i^^aversbam. 

2» 
Epist.  CCLVI.  —  Ad  Walterum  RoflTensem  episeopoB^  • 

Eeisr.  CCLVIL  —  Ad   magistrom  Radulphum  Lesuv  : 

viensem.  190 

EeiST.  C£LVIIL  —  Ad  Willelmom  de  Northalla.  500 
Epist.  CCL1X.  —  AdRadiilphumdeWingmm.  500 
f  pisT.  CCLX.  —  Ad  Henricom  Wintoniensem  epiaeo- 

pum.  301 

iip»T.  CCLXI.  —  Ad  magistram  Radolphom  Lesoviei»» 

aein  54)« 

Epist.  CXLXIL  —  Ad  enmdem.  504 

Epist.  CCLXIII.  —  Ad  eomdem.  5i'5 

Epist.  CCLXI V.  —  Ad  Roberturo  de  Llmeseia.  506 
Emst.  CCLXV.  —  Ad  Robertum  archidiaconum  de  8ur<-  ' 

reia.  506 

Epist.  CCLXVf .  —  Ad  Wfllelmnm  Norwicenaem  epi- 

scopum.  d07 

Etisr.  GCLXVIL^  Ad  Joannem  priorem  Norwicenaem. 

508 
Epist.  CCLXVIII.  —  Ad  Joannem  Piclav.  episcopum. 

308 
Epist.  CCLXf  X.  —  Ad  Nioolaum  de  Monte^RollK)m.5O0 
Epist.  CCLXX.  -<  Ad  Glrardum  ccllariuin  Norwicen- 

sem.  510 

Kpist.  CCJ.XXL  —  Ad  WallKelinum  archid.  Norvricen* 

sem. 
Epist.  r/XXXfL 
Epist.  CCLXXIH 

di: 
Epwt.  CCLXXfV.  —  Ad  Azonem  raonachom. 
Epist.  0:LXXV.  —  Ad  Willelmum  de  ilovera. 
Epist.  CCXXXVI.  —  Ad  Galfridiim. 
Epist.  CCLXXVIL  —  Ad  Willelmum  priorera  de  Mer- 

lon.  514 

Epist.  CCLXXVIfl.  —  Ad  eumdem  ei  firalrea  nniversoa. 

515 
Kpist.  CCLXXfX.  —  Ad  Joannem  de  Tileberia.  3i5 
Epist.  CCLXXX.  —  Ad  Nicolaum  vicecomiiem  de  £»• 

sexia.  5i6 

Epist.  rCLXXXk  —  Ad  Petrom  scriplorem.  '  517 
Epbt.  CCLXXXII.  —  Ad  Turstinum de  Acolt.  518 

Epist.  CCLXXXifL  —  AdBaidwinum  de  VaUe-Darii. 

518 
Epist.  CCLXXXIV.  ^  Ad  magistrttm  Odonem.  519 
Episr.  CCLXXXV.  —  Ad  Bartholomsum  Exoniensem  : 

episcopum.  521 

Epist.  CCLXXXVI.  —  Ad  Simouem  priopem  de  MooU- 
Dei,  et  Engelbprliimde  Valle  S.  Pelri.  526 

Ep»r.  CCLXXXVli. «-  Ad  Joaone»  PicUviensem  epi- 
scopum.  527 

Epier.  CCLXXKVf U.  —  AA  Hogonem  de  Gant.  528 
Efist..  CCLXXXiX.  —  Ad  conventum  Cantuariensem. 

Epist.  CCXC.  —  Ad  Willelmum  subpriorem  Cantuarieii-  ■ 
scm.  3v2 

Epbt.  CCXCL— Ad  Joannem  Piclavieiiscm  epiacopui»-  r 

5>;3 
£pi3T.  OCXCIL  —  Ad  Baldwinam  £io:^Veniem  archidii** 


•  Ad  magistrum  Nigellum. 
-  Ad  Hugonem  abbatem  S. 


511 
511 
Edraun- 
513 
512 
515 
514 


im 


ORDOIUSRIIM 


im 


£Mir.  rXXCin.  —  Ad  eMMlem.  557 

£hst.  (XXCIV.  —  Ad  Roberium  sacrlsLim.  310 

Emr.  OCXCV.  —  Ad  magistnim  Glrardum.  510 

£pi9r.  CCXCVt.  —  Ad  coiiveoium  Canioariensem.  S4i 
£mm.  GCICVil.  —  Ad  Tbomam  Caoiuariensem  episco- 

^MfT.  GCXCVIIf.  ^  Ad  magifltram  Herebertaa.     5i6 

£mst.  CCXaX.  —  Ad  Willelmum  subpriorem  et  aline 
CBBlMaffieeeee.  547 

£pisr.  CCC  —  Ad  Petrom  abbalem  S.  Remigii.       5i8 

hfm.  CCCi.  —  Ad  BartMomcum  EioofteiMem  episoo- 
pM.  551 

Emr.  GCCIi.  —  Ad  coaveDtom  GaBtaariensem.       555 

£r«T..CCCIII.  — Ad  Wilielmom  aubpriorem^totua- 
iteMem.  354 

£Mft.  CCCIV.  ^ Ad  JoaDoem  Pietavlenaem  cpiscopum. 

555 

EpufT.  CCCV.  —  Ad  Senooensem  arcbiepiscopom.    559 

£ntr.  OGCVI.  —  Ad  WUielmum  Senoneusem  episco- 
pmn.  361 

EnsT.  CCCVfl.  —  Ad  Bogeram  archiepiscopnm  et  alios 
Eboraoenses.  565 

EMar.  CTXVni.  —  Henrici  regis  ad  Bartholoaunim 
Eioniensem  ejpiscopom.  3G4 

EMir.  CCCIX.  —  ^usdem  ad  enmdem.  564 

Erar.  CCCX.  —  Barthoioauei  Exonieosis  el  Rogeri  Wi- 
gomensis  ad  Alexandrum  papam.  56."$ 

£r«T.  CCCXI.  -  Ad  eomdem.  568 

EnsT.  CCCXII.  —  Ad  Wiilelmum  Senonensem  arcbi- 
epftaeopom.  368 

EnsT.  CCCXIII.—  Ad  AlbeKom  et  Theodwioum  cardi- 
nalea.  570 

EtiST.  GCCXIV.  —  Ad  Humbaldum  Osliensem  episco* 
pmn.  370 

Emst.  CCCXV.  —  Ad  Gratianuro  notarluro.  37 1 

Ensr.  CCCXVi.— Barthoiomsi  £xon.  episc.  ad  Alexaa- 
dnimpapam.  571 

£iw  (XXXVII.  —  JEiosdem  ad  enmdero.  57S 

EnsT.  CCCXVIII.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  573 

Bmst.  CCCXiX.  —  Prloris  ei  coav.  Cautoar.  ad  eum- 
dem.  57S 

EN8T.C0CXX.  — Odonis  prloris  et  eonv.CaDtnar.  ad 
eumdem.  573 

EnsT.  CCCXXI.  —  Ad  Bosonem  cardinalem.  373 

Epwr.  GCCXXil.  —  Ad  Petram  abbatem  S.  Remlcii. 

375 

EntT.  CCCXXIII.—  Lodovici  regis  ad  Joaanem  Saresb. 
Carnoiensem  episoopum  electum.  574 

finsT.  CCCXliV.  —  CapiUiii  Camotenais  ad  eumdem 

375 

Ensr.  OCCXXV.  —  Ad  PhlUppnm  decanum  el  eipUii- 
lum  S.  MarUni.  375 

EnsT.  GCCXXVI.  —  Litter»  Joannis,  Camotensli  epi- 
ocopi,  de  absolotione  Joannis»  oomitis  Vindocinensls,  a 
viacolo  excommunicationis,  quo  eum  Joannes  illigaverat. 

576 

Ewmt.  CCGXXVII.  —  LiUertt  Joannis  Gamotensis  epi- 
aoDpft,  de  satis&ctlone  facta  monasterio  S.  Launomari  Ble- 
aenaia,  pro  illatis  eidem  damnia  et  ii^ariia  a  Joanne  co- 
mftleVindooftnensi.  577 

P.nsT.  CGCXXVIU.  —  Ad  Petram  de  Candelo.  ^  Honet 
M  mooachosde  Fontanis  oontia  formamordinis  oelebrare 
ftciat  in  ecclesia  de  Landa.  578 

Enar.  GCCXXftX.— Ad  BariholonMBiim  Tnranenacm  ar- 
chiepiscopam.  —  De  eodem  argumeolo.  578 

POLYCRATiGUS»  sive  De  nngis  curiaHom  et  veatftgila 
pbftlosophanHB. 

Incipit  Entbeiicus  in  Polycraticnm.  579 

LIBER  PRIMIjS. 

Pralojg:us.  585 

^  Gaa.1.  — Qnldnoceatmaxlmefortnnatis.    '  589 

Cat.  II.  —  Quid  in  studiis  alienum.  589 

Cmk  III.  ^  Diatrlbutio  offlcftoram  ex  polltica  eonsUiu. 
tione  vecefan.  590 

CkK  IV.—De  venaticaetaoctoribusyetspeciebnsejus, 
•t  exefeliio  HeHo  et  illidlo.  590 

C*r.  V.  —  De  alea,.  et  usn,  et  abusa  ejua.  598 

Capw  VL  —  De  mnsica,.  et  Insirumentis,  et  modis»  et 
ftnctn  eoram.  401 

Cap.  VII.  -^  De  dftmimiliaidftae  Aagnatt   ct  Meronis. 

C-A9.  VIIL  —  I>e  histrionibut,  et  mimis  et  prcstlgiato- 
Iraa.  405 

Ga».  IX.  —  Unde  dicatur  prsstigiom,  et  qola  Iberit 
Mtorelnn.  406 

Ca».  X.  —  Qui  sont  magi,  et  nnde  dicantjr.  407 

G4r.  XI.  — DeapnciebttanMglem.  407 


Ca*.  XIL -  Qui  sinl  incanlatores, arieli.araapiees»  pinr- 
siri,  vultivori.  imaglDarii,  cooiectores,  chiromantlcl,  sipe. 
cularii,  mathemaUcl,  saJissatores,  soriilegi,  augurea.   4ii7 

Ca».  XliL  —  De  variis  oamibus.  409 

LiBER  SCCU^DUS. 

Prolo|fuaw       •  415 

Cap.  L  —  Offliaa  vaoa  esse,  et  res  ex  fide  soa  cuiqne 
respondere.  ii5 

CAr  II.  —  Contemnendas  uon  esse  omnino  reram  natn- 
nlium  signiOcationes.  4ig 

Ca».  IIL—  Signorom  alla  esse  anivemHa,  alla  particu* 
laria  :  et  quid  significei  geminatio  solia.  418 

Cap.  IV.  —  De  signis-qoc  prarcesserant  exddluni  Hie- 
TOsolymliannm  norisrimum.  4|8 

GAr.  V.  —  Ouaota  ftierit  calamitas  obsesMMnm.  et  ob- 
ailnai»  malitlc  quis  Iberit  flnis^  ei  qua  pieiMTili.      439 

Caf.  VI.  ^  De  Haria  qu»,  orgente  lame,  comeifit  II- 
lium.  415 

Cap.  VII.  —  De  namero  captlvorum,  eC  ocdsoram,  ei 
perempiorum  liime.  435 

C^p.  VIII.  .  De  peregrioatione  fidelinm,  qnoa  aob  ea 
tempestale  servavit  Chrisius  apud  Pellam.  4S 

(Ur.  IX.  —  Testhnonium  quod  perbibet  Joaephos 
Cliristo.  ijg 

Cap.  X.  —  De  Vespasiano,  qul  claudum  et  emeum  co- 
rasse  diciiur.  -*  425 

Cap.  XL  Signa  esse  qu«  contra  aaturam  fionL         436 

Cap.  XII.  —  Kihll  conira  naturam,  aactore  PUlooe, 
conUngere.  qni  naiuram  dicit  Dei  voiuntatem  m 

Cap.  XIIi.  —  Quia  Deus  signis  suam  prmmanire  ^gna- 
tur  creaiuram.  4^ 

Cap.  XIV.  --  Oold  sfgnnm,  ei  de  somnio.  4i8 

Cap.  XV.  >-  De  speciebos  somniorum,  cauaia.  figoris  et 
signiflcatioDibas.  439 

Cap.  XVL  —  Generalia  quedam  de  significatlonibos, 
taro  somoiororo  auaro  aliorum  figuralium.  452 

Cap.  XVll.  —  Conjectoriam  non  esse  seqoendam.     435 

Cap.  XVIIL  —  De  fundamento  mathemaUcm,  ei  exer- 
cilio  seosuum,  et  viribus  aniros,  ei  profeclu  ralionto,  et 
efficacia  liberalium  diseiplinaram  436 

Cap.  XtX.  —  De  dllTerentia  mathematic»  doctrinalls,  ei 
maihesis  reprubats,  ei  liadiiione  mathematiconim,  et  er 
roribos  eororo.  440 

Cap;  XX.  —  Qood  providealia  Del  reram  natonm  non 
perimit,  neque  series  reruro  iromulat  prorideotiam  et 
quod  Uberum  aibitrium  mauei  cum  proxldentja.  U5 

Cap.  XXI.  —  An  possini  a  Deo  sciri  qu«  non  scionlur; 
et  quod  reram  mutabiiiias  el  nequaquam  em  inaigemia; 
et  quod  Mero  est  scieniia,  praescientia,  disposiiiQ,  prori- 
dentia  et  prjpdestinatio ;  ei  quod  vera  infinita  suot,  ui  uu- 
merus  eornro  noo  queat  augprl  vel  roioui ;  ei  quod  provi- 
dentia  nuUam  oecessitatero  rebus  inducU.  444 

Cap.  XXIL  —  Quod  ex  possibili  uon  seqnator  fmpossi- 
bile,  et  ^oid  ex  quo  oecessario  ceoseqoaiur  novit  Altlssi- 
mus,  qui  omiiia  soius  polest. ,  448 

Cap.  XXill.  —  Objectio  iiovi  sloicL  455 

Cap.  XXiV.  —  Quod  mathemaiici  temeraril  simt,  imfit^ 
ferenier  fuiura  judicio  suo  subjicere  pnraumenies.      455 

Cap.  XXV.  —  Quod  argiimentum  a  signo  suo  non  est 
necessarinm,  et  de  Ezechla,  Achab,  et  Kiniviiis;  el  quod 
ea  quc  ffiffniiicantur,  mutari  possuiit.  457 

Cap.  XXVL  —  Quod  senteniia  Dei  moven  potent,  qcod 
oonsiliam  Dei  immutabUe  est,  et  voluntas  Dei  prima  001- 
ninm  causa,  et  quoil  maihesis  via  damnaUonis  esL       459 

Cap.  XX VII.  —  De  aruspicibus,  et  chiromantieia,  et  pj  • 
thonicis,  et  Saulis  dejecUone.  m 

Gap.  XXVIIL  —  De  specuiariis,  et  qood  maligQi  spiii- 
tns  inlerdom  rulura  prenoncunt,  ei  de  subUlitate  nalurmp 
et  looga  experienila  temporis,  ei  rovelaUone  saperioram 
potesUiam,  et  quod  sspe  dedpiont^  ant  dedpieiit^  ant 
decepU,  etquod  speculariris  niala  indubitata  sequuntnr.  472 

Cap.  XXIX.  —  De  physicis,  Uieorida  et  praetftda.    475 

LIBER  TERTllS. 

Proiogus.  477 

Cap.  J.  —  Quid  sit  salus  aniversalis  et  pvibllca.        477 

Cap.  II.  —  Quid  sii  coiitemplaUo  homiols,  sapienUaro 
aff^ectaniis,  ei  qiUs  sit  finiclus  spexiilationls  bojus,       479 

Cap.  ilL  —  Quod  superbia  radix  esi  omnium  malorum, 
et  conciijMSceniia  lepra  generalis.  qun  omnes  inficit.  480  ' 

Cap.  IV —  Quid  aduiaior,  assentator  et  palpo ;  ei  qu<id 

els  nihil  peraidosius.  481 

Cap.  V.  —  De  cautela  adulatoram,  et  frauUe  molilpiid, 

et  comiifi)us  adulationis,  et  siequela  eonim.  483 

Cap.  VL  —  Quod  adulatores  malUplicaii  suoi  aiiper  nii- 

meram,  et  a  pneciaris  domibus  honestos,  ei  dMsimi^ea 

aui,  expellunL  48-5 

Cap.  VII.  —  Prandem  adalatoram  fnltfo  vitandam.  et 

qood  mooeribtts,  aut  ohaequioram  dilficoitale,  vnUdiaBiiia 


\m 


Q\]JE  IN  HOC  TOMO  CONtlNENTUR. 


I1S6 


procedil.  487 

Cap.  VIU.  —  De  mujidana  comcsdia,  ▼cl  tragnedia.   488 

Caf.  f X.  —  Quod  raundus  suos  habet  Elysios ;  el  quod 

eadem  fides  est  nostri  temporis  et  praecedentinm  Patrum, 

et  Tirtutis  cultores  inspectores  sunt  thealri  hujus.      492 

/  CukP.  X.  —  Quod  sibi  person»  coaptantur,  ei  deprecian- 

'  tuT  dissocial»;  et  de  Cleopatra,  Augusto  et  Scipione;  et 

2uod  Romani  Tanitati  dediti  sanl;  et  quis  sit  adulatori» 
uis.  m 

Cap.  XT.  —  De  munusculariis  et  promissariis  et  quod 
promittere  non  expediat  ad  virtutem.  497 

Cap.  XII.  —  De  rationalibus  et  secretariis  divitum,  et 
quod  amicitia  non  nisi  in  bonis  est,  et  quod  dtvesfamilla- 
rem  potius  exprimat  quam  amicum,  et  Hcet  familiaritas 
diviium  utilis  videatur,  s9pe  periculosa  est,  et  quod  in- 
nocenter  rivendum  est.  500 

Cap.  Xni«  —  Quod  vindicari  possunt,  qu»  sunt  adula- 
lionibus  acquisita  :  et  de  lenonibus,  el  mollibus,  et  poeu» 
eorum;  ei  quod  pudicitia  aulerri  non  potest  violedter, 
nist  mens  ipsa  consentiat.  505 

Cap.  XlV. — Adu!alore&  puniendos  esse,  tanquam  hostes 
deorum  et  hominum,  et  veritatera  gratanter  amplecten- 
dam,  et  patientiam  custodiendam,  tam  rationibus  quam 
eiemplis  miijoriim.  506 

^      Cap.  XV.  —  Quod  ei  dunlaxat  licet  adulari.  quem  lii^t. 
^occidere,  et  quod  tvrannus  publicus  bostis  est.  513 

LIBER  QUIrTUS. 

Prologns.  515 

Cap.  1.  — De  diflTerenlia  principis  et  tyranni,  et  quid  sit 
pribceps.  513 

Cap.  II.  —  Qoid  lex  :  et  quod  princeps,  Ueet  sit  le^is 
nexibus  abaolutos,  legis  tamen  servus  est  et  cquitatis, 
geritque  personam  publicam,  et  innocenter  sanguinem 
fundit.  5U 

Cap.  III.  —  Quod  princeps  minister  est  sacerdotum,  et 
minoreis;  et  quid  sit  minlsterium  principatus  fldeliter 
gerere.  516 

Cap.  IV.  —  Qnod  divinae  legis  auctoritate  constat  prin- 
cipem  legi  justitie  esse  subjecium.  518 

Cap.  V.  —  Qjuod  principera  castum  esse  oporteat,  et 
ftvaritiam  deciiiiare.  520 

Cap  Vf .— Quod  debel  legem  Dei  habere  pr»  mente  et 
oculls  semper,  et  periius  esse  in  litteris,  et  iitteratorum 
agi  consiliis.  ,  532 

Cap.  VII.  —  Quod  timorem  Dei  doceri  debet,  et  huml- 
lisesse,  et  sicscrvare  humililatem,  quod  auctoritaspu- 
blica  non  minuatur  :  et  quod  prseceptorum  alia  mobilia, 
alia  immobilia.  5i6 

Cap.  VUI.  —  De  moderaiione  justiti»  et  clementi» 
principis^  qu«debent  in  eo  ad  utllitatem  ReiptiblicaB  con- 
temperari.  539 

Cap.  IX.— Quid  sil  declinare  ad  dextram  vel  sinistram, 
quo<J  principi  prohibetur.  ^  551 

Cap.  X.  —  Quid  utilitatis  de  caltu  justili»  prindpps 
eonsequantur.  553 

Cajp.  XI.  —  Que  sit  alia  merces  principum.  535 

Cap.  Xn.  —  £x  quibus  causis  transferantur  principatus 
et  regna.  537 

LIBERQUINTUS. 

Prologus.  539 

Cap.  I.  —  Epistola  Pluiarcbi  instruentis  Trajanuro.  539 

Cap  li.  ^  Quid  respublica  secundum  Piutarchum.  et 
quid  virem  animae  in  ipsa  obtineat,  aut  membrorum.  540 

Caf.  lU  — QuaprsdpueveTseniorinintentione  Plutar- 
chi :  etdereverentia  exhibeudaDeo,et  rebus  sacris.  541 

Cap.  IV.  —  De  reverentia  personarum,  et  rerum,  et 
quot  modis  persona  sit  venerabiiis.  544 

Caf.  V.  — Qu»  poena  immineat  his,  qui  ministris  eccle- 
si»  locoramque  venerabilium  injurias  inferunt  :  et  de 
privilegiis  locorum  venerabilium  :  et  quod  absolutio  nec 
per  vim  extorqueri,  nec  snbripi  potest  per  fraudem.  547 

Cap.  VI.— De  prindpe  qni  caput  est  reipubiic»,  et  de 
electione  ejut,  et  privilegiis,  et  praomio  virtutis  et  ciilpa»; 
et  qnod  beatum  Job  debeat  imitari :  et  de  viriutinus 
beaU  Job.  548 

Cap.  VII.—Qoamala  vel  bona  snbjecUs  proveniant  de 
monbus  principum :  quod  et  aliquorum  strategemaUcis 
roboratnr  exemplis»  354 

Cap.  VIII.  -^  Quare  Trajanus  videatur  omnlbus  prsfe^ 
reodus,  558 

Cap.  IX  •—  De  Ms  qai  in  repubilca  obUnent  locum  cor- 
dis,  et  quod  ioiqoi  aroendi  sont  a  consiliis  potestatum,  et 
dc  timore  Dei,  et  sapienUa,  et  philosophia:  560 

Cap.  X.  —  De  lateribus  potestatum,  quomm  necessitas 
explenda  est,  malitia  reprimenda,  et  de  causidicis.  quo* 
rum  liogua  damnifica,  nisi  funibus  argenteis  vincU  fuerit, 
de  munerum  acceptoribus,  et  quod  muoos  est  a  mauu.  t 
cjujsa,  a  tempore,  a  loco,  vel  modo.  563 

Patrol.  CXCIX. 


Cap.  XI.  —  De  ocniis,  auribus,  e(  Dngua  poteslatum,  ct 
deofficio  prssidb,  et  quod  judicem  oportet  haberejuris 
et  sequi  notitiam,  voluntatem  booi,  et  potestatem  exso- 
qucudi,  et  quod  juramento  debet  esse  alligatus  legibus, 
et  a  sordlbus  munerum  alienus.  t^i 

Cap.  XII.  —  De  sacramento  iudicum,  et  coUatione  Py- 
thagora:  et  Alexandri,  et  in  quibus  rebus  graliam  partibus    / 
possit  facere  judex,  et  de  qus>stionlbLS  capdosis.        570 

Cap.  Xlil.  —  Quomodo  judicium  debeat  ordinari,  et  de 
conceptiooe  sacramenti  calumnise,  quod  ex  necessitate 
prassunt  actor  et  reus,  et  quid  immineat  illi,  qui  jura- 
meutom  subire  detrectat,  et  de  sacramento  advocatorum, 
et  poena  calunmiatorum,  sive  prsvaricautium,  aut  tergi- 
versantium.  ^5 

Cap.  XIV.  —  De  ralione  instrumentorum.  574 

Cap.  XV.  —  Qu»  pertineant  ad  religionem  proconsu- 
lum,  pra^idum,  et  ordinariorum  judicum,  et  quatenus  xe- 
nia  protendi  liceat;  et  de  Cicerone,  Bernardo,  Manino, 
Cauirido  Carnotensi.  575 

Cap.  XVI.  —  De  crimine  repetundarum,  quo  tenentur 
et  prsesides  et  judices,  qui  aliquid  omnino  accipiunt  pro" 
pter  eas  res  qus  sibi  suot  ex  oflicio  iaclendae  :  et  de  Sa- 
mnele,  qui  docet  juge  sacrificium  esse  debere  in  doroo 
judicis,  qu»  se  ipsam,  oblatiooe  jostiti»  et  bonoruro  ope- 
rum,8xbibettemplumDei.  573 

Cap.  XVII.  —  Pecuniam  contemnendam  esse  pr»  sa- 
pieotia :  qood  etiam  veterum  philosophorum  probatur 
exeim)Iis.  ggJ 

LIBER  SEXTUS. 

Prologus.  587 

Cap.  1.  —  Quod  raanus  reipublic»  aut  armata  est,  aut 
ioermis ;  et  qu»  sit  inermis,  et  de  offido  ejus.  5S9 

Cap.  II.  ^-  Quod  militia  delectum  exigit,  scieotiam  et 
e  xercitationem .  5^3 

Cap.  III,  —  De  militibus  glorioeis,  qui  miliU»  inutiles 
suut.  594  ' 

Cap.  IV.  —  Quanim  rerum  scientiam  et  exercitium 
oporteat  habere  miiites,  et  quod  eos  otiari  oon  licet.  Et 
de  Augusto,  oui  filias  suas  fedt  institui  in  lanificio.    595 

Cap.  V.  —  Duo  esse  pr^dpua  qwe  miUtem  laduot,  de- 
lectum  sdlicet  et  instrumentom.  595 

Cap.  VI.— Quemala  proveniantnostris,neglectodelectu 
nMiitum,  et  qualiter  Haraldus  Waleoses  suijegerit.    2^7 

Cap.  VII.  —  Qu»  sit  coDceptio  sacrameoti  m|litaris,  et 
quod  sine  eo  miliiare  uon  iicet.  599 

Cap.  VIII.  —  ArmaUm  militiam  ad  religionem  ex  ne- 
cessiute  toneri,  sicut  illum  qus  in  clero  divinis  obsequiis 
consecratur:  etquod  milessicut  hoooris,  iu  et  laboris 
nonien  est.  .  ^ 

Cap.  IX.  —  Quod  fldes  Deo  debiu  sit  cuivls  bomini 
prsferenda,  nec  servatur  homini,  nisi  Deo  servetur.  601 

Cap.  X.  —  De  privilegiis  militum;  et  quod  sacramento 
astncti.suntEdesis^etauaregladiusoireratut  alUri.    601 

Cap.  XI.  —  Quod  milites  durius  casli|^ndi  sunl,  si  mi-    ' 
liti»  lege  cuotempta,  privjlegiis  abutuotur.  602 

Cap.  XII.  -*-  Quod  varia  aoimadversio  prf>cedit  io  eos 
qoi  duci  non  obtemperant,  et  qoatenus  debeat  obediri,  et 
in  quibus  maodatis  iocum  babeat  exammatio  miliuris-  ot 
in  quibus  non.  594. 

Cap.  XIII.  —  Qnare  ciugulo  priventur  milites,  etquod 
exauctoratus  non  habet  aliquod  cum  gladio  telove  com* 
mercium,  et  qoare  giadius  insertus  ost  eingulo*  607 

Cap.  XIV.  ~  Quod  disciplioa  miliuris  plurjjnom  i)ro- 
dest;  et  quid  militiam  maxime  fraogit.  609 

Cap.  XV.  —  Romaoos  io  disciplina  pr«  c»tens  vi. 
guis8e,et  in  eis  JuIinmCflMaremOoruisseprscaBteris.  610 

Cap.  XVI.  —  Qu»  nostraiibus  mala  proveniant  ab  in- 
disciplinatione.  61 1 

Cap.  XVII.  —  Nobis  a  nostratibus  esse  exempla  virtu- 
tum,  et  quas  civiutes  in  lulia  coodiderit  Breoous  secun- 
dum  antiauas  historias,  6' 3 

Cap.  XVllI.  —  Exempla  reeenlium  historiarnm,  et 
quomodo  rex  Henricus  secoodus  lempesutem  et  pro- 
cellasregisStephani  serenaverit,etpacaveritinsulam.  613 

Cap.  XIX.  —  De  honore  miiiiibus  exhibendo,  ei  mo- 
destia  iodiceoda  :  et  qui  mlliti»  artera  tradideriot,  et  ge-  t 
neralia  quajdam  prsBcepU  eorum.  616 

Cap.  XX.  —  Qui  siut  pedes  reipoblica  et  de  cura  eh 
impendeoda.  6is 

Cap.  XXI.  —  Bempublicam  ad  natur»  simiiitudioem 
ordioandam,  et  ordinem  de  apibos  rautoaodum.  6t9 

Cap.  XXII.  —  Quod  sine  prudentia  et  soUidtudioe 
nulius  magistratus.subsisUt  iocolumis,  nec  vlget  respu- 
blica  cujus  caput  inflrmatur.  6S0 

Cap.  XXIif .—  LeviUtera  sicut  loqoendi,  ita  et  audiendi 
viUndam  :  et  quod  finis  volupUtis,  pcuoiientia  est.      62) 

Cap..  XXIV.  —  Vitia  polesutum  fereoda  sunt,  eo  quod 
io  els  auspicia  publics  salutis  coostant,  ei  quod  dispeo«a«  ^ 

38 


1ift7 


ORDO  RERUM 


il8S 


lores  snlulis  fluat»  sicot  stonuicfaus  \n  corpore  antmalis 
outriti?a  diflpertit,  et  boc  ex  sentenlia  domini  Adviani 
papie.  623 

Cap.  XXV.  —  De  coluerenlia  capitis  et  menibrorum 
reipublicae :  ct  quod  princeps  quadam  imago  Deitatis^est, 
et  de  crimine  mi^^^tis»  ^^  ^^  ^^  Q^®  ^^^^  ^  Odelitate 
servanda.  626 

Cap.  XXVI.  —  Quod  vitia  ferenda  sunt,  anl  tnllenda, 
et  a  flagitiis  dislant :  et  generalia  quedam  prscepta  de 
officio  principis;  et  breTis  epilogus  quanla  sit  roTerentia 
ei  exbibenda.  6ieK 

Cap.  XXVII,  —  Quod  Gnathonici  pervertnnt  omuia, 
nec  vera  iateri  piiiuntur,  et  quod  eis  exeroplo  Marsi» 
corium  detrahendum  est,  sl  sapiant  divites :  et  quod 
calomniatores  paoperom  Deus  ipse  persequitar.         630 

Cap.  XXVIll.  —  AuctoriUte  Socraticorom  ouando  quis 
de  soo  commendatar ,  et  quaiido  aliena  sit  lauda tio.      651 

Cap.  XXiX.  —  Quod  pro  merito  principis  formatur  po- 
pulus.  et  ex  merito  popull  formatur  principatus,  Deoque 
i>laciaocreaturaqu«libetmansuescil,et  servU bomini.    633 

CiP.  XXX.— Brevis  epilogus  adversus  Gnathonicos.  634 

LIBER  SKPTiMUS. 

Pfologus.  63S 

Cap.  f.  ^  Quod  academici  modestiores  fuerint  aliis 
f>hilosopbifl,  quos  temeritas  ezcscavit,  ut  darentur  in  re- 
probum  sensom.  637 

Cap.  II.  —  De  errore  academicorum  :  et  quos  eorum 
lioeat  ImiUri,  et  qua  sunt  dubiubilia  sapienti.  638 

Cap.  III.  —  Unae  dicti  sint  acaderoici :  aut  quis  timor 
aut  passio  mentis,  secundum  A.  Gellium  et  Stoicos,  in 
•apientera  cadat.  6ii 

Cap.  IV.  —  Unde  dicatur  phiiosophia :  el  de  Samio 
Pvthagora,  et  doctrioa  cjus,  qui  Italicis  philosophandi 
«uctor  exstitit.  643 

Cap.  V.  _  pe  lonico  genere  philosopborom,  el  aucto- 
rilate  Socratis,  ct  dogmate  Platonis,  et  opioione  ejus  post 
mortem.  613 

CUp.  yI.  ~-  De  AHslotele,  et  opioione  ejus,  ct  studiis : 
4tquod  variisdisputationibusdubiuiionem  acadeinicorum 
movit :  et  de  regula  eorum.  647 

Cap.  VII.  — Quod  alia  sensus,  alia  rationis,  alia  reii- 
glonis  aoctoritate  probantur :  et  auod  fides  in  omni  doc- 
trina  aliquod  sUbile  initium  vindicat.  quod  probari  npn 
debet :  et  quod  alia  per  se  doctioribus  innotescunt  sJia 
rudibus :  et  quatenus  dubiUndum  sit :  et  quod  pertinacia 
veriutis  inquisiUonem  plurimum  impedit.  6i9 

Cap.  VIII.  —  Quod  virtus  unica  via  est  philosophandi, 
€t  euodi  ad  beatitudinem :  et  de  tribus  gradtbus  acceden- 
tium,  et  de  tribus  sectb  philosophorum.  6SI 

Cap.  IX. —  De  arrogantia   muUitudinis  imperit» :  et 

Sualiter  legenda  suot  ea,  qos  prodesse  potcrunt,  et 
bease:  et  quod  ingenio  Yel  eserdtio  sine  gratiasapientia 
uon  contingit.  653 

Cap.  X.  —  Omnes  scripturas  esse  legendas :  et  de  be- 
oedictione  qo»  primigenls  daU  est,  et  filiis  Noe :  et 
quod  rationi  aoctorius  nullius  gentilium  praBjudicet.    658 

Cap.  XI.  —  Quid  sit  vere  phiiosophari :  et  ad  qnem 
iinem  omnis  scripturarum  vergat  inteiitio.  66t 

Cap.  XII.—  De  ineptiis  nugatornm,  qni  sapientiam 
▼erba  poUnt :  et  quod  aliter  legendi  sunt  libri  dlvini,  ali- 
ter  gentiles  libri.  662 

Cap.  XII i.  —  Qus  sint  necessarta  et  quasi  claves  phi* 
losdphandi,  et  qood  simplicitas  amica  est  veriuti :  et 
quid  sil  IticUri  cum  angelo,velcibare  eum.  Etquid  sitaot 
prosit,ad  vocationem  sapientin,  relinqoere  patriam.  666 

Cap.  XIV.  —  De  septima  clave  discentium.  670 

Cap.  XV.  ^  In  quo  Epicuras  et  soi,  summum  bonum 
«onstHuant :  et  quod  per  moitos  labores  itur  ad  volupu- 
tes.  67i 

Cap.  XVI.— De  amore  divitUrom»  ei  quod  in  eis  anima 
non  quiescit.  675 

Cap.  XVII.  —  De  ambitione,  et  quod  cupIdiUs  stulti- 
tiam  comiUtur;  et  qois  slt  ortus  tyrannidis :  et  de  diver- 
sis  vitils  ambitiosorum.  674 

Cap.  XVIII.  —  Quod  ambitiosi  dissimulant  se  veile 
quod  maxime  appetunt;  et  quibus  excusationibos  propo- 
sitnm  teganL  678 

Cap.  XIX.  —  De  his  qol  impudentlus  irruunt,  sine  dis- 
flimulatione  ambltionis,  quos  neqoe  ratio,  nec  auctorius 
reprimere  potest.  680 

Cap.  XX.  —  De  legibus  saBColarium  principom,  qoibus 
curiales  et  ofilciales  arcentur  ab  honoribus  ecclesiasti- 
cis :  et  quibus  exemplis  DatbaniUe  et  Abironit»  uiUnlor 
obtinere.  686 

Cap.  XXI.  —  De  hypocritis,  qui  ambltionis  labem, 
falsa  reliirionis  imagine,  nituntur  occulure.  691 

Cap.  XXfl.— De  eisdem :  et  do  Ezechia,  qul  thtflaoros. 
quoB  OstenUvit,  amisit.  696 


Cap.  XXIII.  —  Qood  Carthusienses,  dcm  moderationii 

habenis  avaritiam  cobibent,  et  Magni  Hontis  oova  reli- 

gio,  dum  omnia  mnndana  conteronens,  et  de  crasiifio 

uon  cogiUns  repellit  omnU,  avaritiara  excludit,  ab  bypo- 

criUrum  nota  et  nomine  longius  absunt :  et  qui  sunt  s»- 

cuiares  aut  religiosi :  etqu»  regalia  activorum,  etqua 

otiosorum  :  et  quis  sit  flnis  hypocriseos.  698 

Cap.  XXIV.  —  De  invidis  ei  detractoribus.  701 

Cap.  XXV.  —  De  libertatis  amore  et  favore :   et  de 

his,  qui  libere  dicta,  patienti  animo  majores  iuleriut :  et 

de  diirerentia  IsBdori»  et  scommatis.  7<KS 

LIBKR  OCTAVUS. 

Prol(M[US.  709 

Cap.  i.  —  Quod  Gnathonicasubest  Tbrasomanae  :  et  de 
seplem  principalibus  vitiis,  et  sequela  eorum,  secondum 
beatum  Gregorium  :  et  quod  inanis  gloria  nobilem  babet 
ortnm.  711 

Cap.  II.  —  Qood  raros  est  contemptor  gloris;  et  de 
tribus  locis  a  quibus  laudis  maleria  trabitur :  et  qos  sit 
laos  vera,  qu»  perfecu,  qus  neotra;  el  de  moderaliooe 
Uivitionum.  713 

C4P.  III.  —  Quod  omnis  professio  soos  Tlirasones  ka- 
bet:  et  de  personis,  qoead  similitudinem  eunuchi  Teren- 
tiani  sint  apod  inaniter  gloriantes :  et  quod  vaoa  gloria 
meretricis  more  loculos  seqoitur.  716 

Cap.  IV.  —  Quod  nuUom  vitiom  peius  avariiia,  nec 
amari  posse  qui  suspectus  est  avariti» :  et  de  dup/icl 
fonte  liberaliUtis :  et  uter  sit  polior :  et  de  Constdio  ei 
GiilU.  719 

(Up.  V.  —  De  dnobus  naturalibos  affeclibus,  scilicet 
amore  justi,  et  amore  commodl :  et  de  sequela  eoram, 
amore  scilicet  liberuiis,  et  amore  dominandi :  el  de  com- 
paratione  Cesaris  et  Catonis :  de  Alexandro,  Anstoteie, 
Augusto  et  Platone :  et  de  bis  qui  via  devia  ad  gloriam 
pergunt.  720 

( AP.  VI.  —  De  luxuria  et  libidine,  ct  qainqacpartiio 
roortis  iotroitu :  et  qoorum  sensuum  sit  voluptas  penki- 
dosior  :  el  triplici  genere  convivarum  secundum  Poriu- 
nianum,  et  pemicie  gula :  et  de  convivio  Dkioois  et 
Evandri,  apud  Virgiiium.  713 

Cap.  VII.— De  cibariis  et  sumptuariis  fegibus  reteruffl, 
ad  inlemperantUm  coercendam:  ei  dltl'ereu(i;i  «rarum' 
secondum  Portooianum  :  et  de  inlemperaniM  .Anionu/ 
et  frogaliUte  Jnlii  Caesaris  :  de  Augusto,  et  Neroiie.  et 
C.  Caligula,  et  Vitellio  et  Meiello.  751 

Cap.  VIII.  —  De  convivio  philosophico,  ei  quod  e(  ci- 
vile  connexum  est :  et  de  sumptuariis  legttjus  ejaa.  73B 
Cap.  IX.  —  Quod  etiam  in  sacra  Scriptora  sunl  optimai 
civiliutis  regulie  :  et  quod  nihil  viriute  civilius  :  et  quc 
sunt  regttlsB  civiliutis  in  coaviviis  observande :  et  de  ve- 
recundia.  740 

Cap.  X.~Regula  convivaodi,  sensa,  et  fere  verbis 
llacrobii,  sumpU  de  libro  Satumalium  :  et  de  scommati- 
bus :  et  de  cavenda  ebrieUte :  et  de  observantia  eoovi- 
vantium :  et  de  C.  Claudio  Ccsare  diceote,  quod  siCHt 
nautsB  scopolum  fogiunt,  sic  fugiendum  est  infrequens  pi 
insolens  verbum.  7i3 

Cap.  XI.  —  De  molestiis  et  onerlbos  conjugiomm,  se- 
cundum  Hieronymum  et  alios  philosophos:  et  de  pemi  -le 
libidiois :  de  mulieris  Ephesie,  et  simiiiura,  flde.  liH 
Cap.  XII.  — Quod  brutis  et  insensibilibns  quidam  ap- 
petontconformari :  et  qtianU  humaniute  cumservisviven 
dum  sit :  et  de  trium  reliquorum  sensunm  volupuie.  1% 
Cap.  XIII.  —  De  firugaliutis  commendatione,  et  nou 
Quintiiiani  in  Senecam  :  et  quomodo  \ivendo  fragaliter 
possit  avariti»  suspicio  deviuri.  763 

Cap.  XIV. —Quod  nihil  ad  gloriam  fhictoosiiis  est  laode 
et  fiivom  bonorum,  et  maxime  scriptoram  :  et  quod  tur- 
piom  (amiliaritas  non  Um  prudest  qoam  obest :  et  quod 
ono  benefacto  vel  dicto  gloria  propagatur.  76K 

Cap.  XV.  —  HooesUtem  aot  solam,  aut  prs  csteris 
expetendam,  et  in  ea  toU  liberaliUli  locum  esse  pred- 
piiumj  et  econtra  avaritiam  giori»  plurimum  adversari.  77i 
Cap.  XVI.  —  De  quatuor  flumiuibus,  qus  de  fonte  iibi< 
dinis  oriuotnr  Epicureis,  faciuntque  dilurium,  quo  fere 
mondus  mergator :  et  de  aquis  conlrariis,  et  vestibus 
Esau.  775 

Cap.  XVII.  —  In  qoo  tyrannos  a  prindpe  differat,  et  de 
tyrannide  sacerdotom :  et  in  quo  pastor,  fur  et  merceoj-  ' 
rlus  ab  inviceiu  diirerant.  777    ' 

Cap.  XVIII.  —  Ministros  Dei  esse  i>Tannos:  et  quid 
tyrannus :  et  de  moribus  C;..  Caligule,  et  Neronis  oepotis 
ejus,  et  exitu  utriusque.  7^ 

Cap.  XIX.  —  De  morte  Julii  Cssaris,  et  alionim  genti< 
11  um  tyrannoram.  7S9 

Cap.  XX.  -—  Quod  aoctoritate  divine  pagine  licitum  et 
gloriosom  est,  publicos  tyrannos  occidere,  si  tamcn  flde- 
litale  non  sit  tyranno  obnoiius  inUrfoctor  tot  ilias  jusU 


1189 


QU-€  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


1190 


Uam,  aat  hoDeslatem  noD  amittat.  793 

r.AP.  XX  r.  —  Onanium  tyraniionim  finero  esse  mise- 
riam,  etquodin  eos  Deus  ^indictam  exercet.  sl -manus 
cesset  humana,  achoc  in  Juliano  aposltta,  el  muitis  sacr» 
Scrlptur»  palel  exemplis.  797 

Cap.  XXll.  —  De  Gedeooe,  qui  forma  prssidentium 
est,  et  Antiocho.  807 

Cap.  XXill.  —  Consilio  Bruti  otendum  esse  adversus 
eos  qni  pro  summo  pontiQcatu  non  modo  certant,  sed 
schlsmalice  dimicant :  et  quod  tyrannis  nibil  quietum.  809 

Cap.  XXIV.  —  Kpicureos  nunquam  assequi  finem 
soum.  81i 

Cap.  XXV.  —  Quas  via  fidelissima  sit,  ad  assequendum 
quod  Epicurei  appetunl,  vel  pollicenlur  818 

METALOGICCS. 

Prolpgus.  8S5 

LIBKR  PRIMtS. 

Cap.  I.  —  Calumnla  qus  nt  Comificlo  suo  respondere- 
tor,  extorslt.  825 

Cap.  II.  —  DescriDtio  persons,  suppresso  nomine.  827 

Cap.  III.  —  Quando,  qualiter  et  a  quibus  fuerit  insti- 
tulus.  8^ 

Cap.  IV.  —  Qoaliter  evaserlnl  consortes  erroris.    850 

Cap.  V.  —  Quantis  viris,  el  cur  &milia  illa  detrahere 
audeat.  852 

Cap.  VI.  ~  Qoibus  rationibus  nitatur.  855 

Cap.  VII.  —  Oe  commendatione  eloquenti».  854 

Cap.  VIIL— Quod  naiura juvanda  est  usu  et  exercitlo.  855 

Cap.  IX.  —  Quod  homines  nititur  eiingues  facere,  qui 
logicam  impugnant.  856 

Cap.  X.  —  Quid  sl^iflcet  nomen  logic»,  et  quod 
omues  artes  colendsp,  uisi  reprobatae  sint.  857 

Cap.  XL— Quidars,  et  ae  speciebus  ingenioram:  et 
quod  artibus  excolenda  sunt.  858 

Cap.  XIL  —  Unde  arles  dicantur  liberales.  859 

Cap.  Xlil.  —  Lnde  dlxsilur  grammalica.  810 

Cap.  XIV.  —  Quod  ipsa,  etsi  naturalis  non  slt,  naturam 
ImlLatur  840 

Cap.  XV.  —  Quod  adjectiva  secund»  imposilionis, 
subsiantivis  prime  non  aple  copulanlur,  ut  equus  patro- 
nymicus.  842 

Cap  XVI.  —  Quod  adjectiXa  prime  Impositionls,  sob- 
stantivis  primis  junguntur.  8i5 

Cap.  X  VII.  —  Quod  et  in  poetica  naturamimitatur.  847 

Cap.  XVIll.  —  Quid  sequi  doceat,  et  quid  vilare  gram- 
maiica.  847 

Cap.  XIX.— Quod  flgorarura  perutilis  est  cogniiio.  849 

Cap.  XX.  —  In  quiDUs  grammaticum  oporteat  occu- 
pari.  850 

Cap.  XXI.  —  Qnantis  viris  placuerit,  et  quod  sine  ea 
tion  roagis  quis  philosophari  potest,  quam  si  sit  sordus 
aut  mulus.  851 

Cap.  XXil.  —  Qucd  aactoritate  Senec»  snnm  tneatur 
orrorem.  852 

Cap.  XXII L  —  Qu«  praecipoa  sunt  ad  exercitium  phi- 
losophia}  et  virtutis;  elquod  gramhiatica  esl  eorum  run- 
damenlum.  855 

Cap.  XXIV.  —  De  usu  legendi  et  prselegendi :  et  con- 
sueiudlne  Bernardi  Carnotensis ,  et  sequacium  ejos.     S^ 

^'ap.  XXV.  —  Laus  grammalic»  ex  Quintiliano.       856 

LIBER  SECUNDUS. 

Cap.  I.  —  Qnod  loglca,  eo  quod  verum  quserit,  ad  to- 
lam  proficil  piiilosoDbiam.  857 

Cap.  il.  —  De  secu  peripateticorum,  et  ortu  logices, 
01  ejus  auclore.  858 

Cap.  llL-^Quod  logica  philosophantibus  prselegenda 
est,  el  de  difTereniia  demoustralivae,  Itemque  probabilis 
iogicae,  ei  sophislicee.  859 

Cap.  IV.  —  Quid  dialectica,  et  onde  dlcatnr.  860 

Cap.  V.—  De  partibu&dialectlcas  et  Hne  logicorum.  860 

Cap.  VI.  —  Quod  omnes  loglcam  appetunt,  sed  non 
omnes  assequuniur.  862 

Cap.  VI  L  —  Quod  nugiloquos  \enti1atores  dedoceri 

oporiet,  ut  .sclanu  864 

•  Cap.  -Vill.  —  Quod  eos  Aristoteles  coropescuerat,  si 

audiretur.  865 

Cap.  iX.  —  Quod  inefficax  est  dialectica,  sl  aliarum 
disclplinarum  desiilnatur  subsidio.  866 

Cap.  X.  —  Quorum  auctoritate  prsecedeutia  et  sequen  • 
tia  conslent.  867 

Cap.  XI.  —  Quid  sola  dialectica  possit.  869 

Cap.  XI L  —  In  quibul  constet  exercitium  ejus»  et  quo 
nlaiur  inslrumento.  869 

Cap.  Xill.  —  Quants  ntilitatis  .sit  scienlia  probabi- 
linm,  ct  quae  simpliciter  necessaria  non  facile  inno- 
tescanl.  870 

Cap.  XIV.  —  liem  de  eodem.  87t 

Cap.  XV  —  Q«a&  proposilio  sit  dlalectica  et  qnid  prc- 


blema.  872 

f^p.  XVI.  ~  Qaod  omoes  alii  professores  hujus  Ari- 
stoteli  cedunt.  875 

Cap.  XVIt.^Quam  pemiciose  doceatur,et  qoaefiierini 
de  generibus  et  speciebus  opiniones  modernorum.  874   ' 

Cap.  XV III.  —  Quod  postenores  semper  prioram  opi .  - 
nlones  immutant.  876    , 

Cap.  XIX.  —  In  quod  non  sit  parcendum  doctoribos 
hujnsmodi.  876 

Cap.  XX.  —  Sentenlia  Aristotelis  de  generibos  et  soe- 
cir^bus  circumvallata  ralionibus  ipultis,  et  multarom  testi- 
monio  scripturarum.  877 

LIBER  TERTIUS. 

Prologus.  889 

Cap.  1.  —  Qnomodo  Porphyriom  legi  oporteat,  et  alios 
auctores.  890 

Cap.  II.— Decategoriaromutilitateetinstrumentis.  892' 

Cap.  III.  —  Qu9  sit  prsdicamentorum  conceptio,  et 
quibus  contenta  sit  sobrletas  philosophorum.  89ir 

Cap.  IV.  —  Qu»  sit  conceplio  et  utHiUs  periermenia- 
rim,  vel  rectius  periermenias.  899 

Cap.  V.  —  In  quibus  consistat  corpus  artis,  et  de  topi- 
corum  utilitate.  902 

Cap.  VI.  —  De  utiUtate  et  conceptione  trium  librorum 
in  topicis.  904 

Cap.  VII.  —  Brevis  ratio  qiiarti  et  quinli.  905 

Cap.  VIII.  —  De  titulo  definiendi  qui  exercetor  in 
sexlo.  906 

Cap.  IX. «-  De  problemate  ejusdem,  et  diversi,  quod 
agitator  in  septimo :  et  communia  qusedamtopicorom.  908 
-  Cap.  X.  —  De  utiliUte  ocUvL  910 

LIBER  QUARTUS. 

Proloeus.  915 

Cap.  f.  -^  Quod  liber  Aiialyticorum  est  rationum  exa-^ 
minatorius.  915 

Cap  II.  —  Qaod  sdentia  haec  utilis  est  ad  omnla,  el 
unde  haec  sortiU  sit  nomen .  91 6 

Cap.  III.  —  Quod  liber  non  eatenus  ntliis  est  ad  phra- 
sim  comparandam.  91? 

Cap.  iV.  —  Quae  sit  libri  primi  conceptio.  918 

Cap.  V.  —  Quod  sit  conceplio  secundl.  918 

Cap.  VI.  —  De  diCQculiate  posteriorum  analyticorum 
et  unde  contingat.  9t9 

Cap.  VII.  —  Qnare  Aristoteles  nomen  phllosophi  pne 
cseteris  meruerit.  920 

Cap.  VIIL  —  De  officio  demonstrativae,  et  ex  quibus 
sit  demonstratio,  et  quomodo ;  et  quod  sensus  scienli» 
principium  est,  et  quomodo.  920 

Cap.  IX.  —  Qujd  sensus;  et  quomodo  omnis  philoso- 
phi«  species,  ex  ipsoconvalescatper  imaginalionem.     921 

Cap.  X.  —  De  imaginatione,  et  quod  ex  ipsa  oriuntur 
affectiones,  quibus  anima  componitur,  aut  turbaU  detnr- 
batur.  922 

Cap.  XL  —  Quid  Imaginatio;  et  de  opinione  et  fallacia 
opinionis  et  sensus :  et  de  ortu  phronesis,  quam  nos  pru- 
denliam  nominamus.  925 

Cap.  XII.  —  Quid  prudentia,  qu»  materia  ejus,  qu» 
partes,  et  quomodo  scientia  ex  senso.  925 

Cap.  Xlll.  —  De  difi^ereutia  scienti»  et  sapientiae;  et 
quld  fides.  925 

Cap.  XIV.  —  De  cognitione  fpoyii(nMc  et  aX^n{«c;  et  de 
ortu  phronesis,  et  quse  ratio.  924 

Cap^  XV.  —  Item  quid  ratio,  et  quod  nomen  rationis 
multiplex  est :  et  quod  rationes  sempilern».  924 

Cap.  XVI.  —  Distinclio  multipliciutis,  et  qnod  bruu 
non  habent  raiiouem,  etsi  discernere  videantur :  et  unde 
homo  eam  sortitus  sitjuxU  Hebraeos.  925 

Cap.  XVIL  ^  De  oflicio  rationis,  et  quare  sensus  in 
capiie,  quibns  ratio  praesidet;  et  quas  pedissequas  habeat 
philologia.  926 

Cap.  XVIII.  —  De  diflTerentia  rationis,  et  inlellectus : 
et  quid  inteilectns  926 

Cap.  XIX.  —  Quid  saplentia,  et  quod  ipsa  de  sensu  per 
gratiam.  927 

Cap.  XX.  —  De  coffnitione  anim»,  et  simpliciute,  et 
liumorUIiUte,  secundum  Ciceroncm.  927 

Cap.  XXI.  —  Quod  praecedentibus,  etsi  non  snfficien- 
ter,  Aristoteles  aliquod  hypothelicorum  seminariuni 
dedit  928 

Cap.  XXII.  —  De  sophlstica  et  ntiliUle  ejus.  929 

Cap.  XXIII.  --  De  sophisticis  elenchis.  929 

Cap.  XXIV.— Dehisqui  Anstotelisoperacarpont.   930 

Cap.  XXV.  —  Quod  Cornificius,  Bromio  scurra  deorum, 
vlllor  ost :  etde  iaude  logic^quid  Auguslinus  et  aUi  phi- 
losophi  dicanl.  951 

Cap.  XXVL  —  Quo  consilio  utendnm  sit  adversos  eum, 
ct  prolcrvos,  et  caiumniatores.  931 

Cap.  XXVIL  —  Quod  Aristoteles  in  multis  erravit;  quo 


ORDO  RERUM  QUi£  IN  BOC  TOMO  CONTINENTUR. 


1193 

Caf.  H.  —  AiicloriUtet  sanclorum,  quibus  secunda  et 
terlia  roborari  vidciitur.  1048 

CkP.  III.  •— Auctorilales  magistrorum  pro  illis  duabus 
seoleutiis.  1050 

Cap.  JV.  -^  Auctoritales  magistrorum  contra  illas  duas 
senlenUas.  1055 

CAf.  Y.  ^  Aucturitates  sanclorum,  quibus  probatur 
quod  Christus  est  aliquls  homo  1 056 

r.Ap.  VI.  —  Rationes  quibus  idem  probatur.  1058 

Cap.  VII.  -*  Quod  Christus  secundum  quod  bomo  est 
aliquid.  1059 

Cap.  Vlir.  —  Raliones  qulbus  probalur  quod  Christus 
essenlialiter  et  subslanlialiler  est  liomo.  1062 

Cap.  JX.  —  Qus  conlra  objici  possunt  et  soleoL    1064 

r.AP.  X.  —  Quod  Christus  esl  afiud  et  aliud.  1067 

Cap.  XI.  —  Quajdam  quae  his  videntur  contraria.  1068 
-  Cap.  Xll.  —  Aucloriiates  quibus  probatur  quod  Christus 
eslanimal  ctcorpus.  1071 

Cap.  Xill.  —  Quod  Christus  sit  aliquid  totum  sive  com- 
posiium.  1072 

Cap.  XIV.  —■  Rationes  qoibus  idem  probatur.         1073 

Cap.  XV.  —  Rationes  aa  idem.  1073 

•     Cap.  XVI.  —  AuciorlUles  ad  idem.  1075 

Cap.  XVii.— Aucloritales  qu»  videntur  esse  contrari». 

1076 

Cap.  XVIH.  —  Aoctorilates  quibus  pnibttur  quod  Chri- 
tlus  non  fuii  semper.  1079 

(Up.  XIX.  —  Aucloritates  qua  videntur  contrariae.  1080 

iUp.  XX.  —  Conclusio  ex  pnemissis  qu»  in  exordio 
proposiU  sunt.  1084 

LIBELLUS  m  CiNONE  MYSTICI LIBAMINIS  et  ejiis 
crdinibus.  1085 

CUICHARDUS  LUGVUNEHSIS  ARCUIEPISCOPVS. 
Nolitia.  1085 

STATUTA  ECCLESLE  LUGDUNEKSIS. 
De  observatione  ordinis.  1092 

De  constitulione  ordinis.  1092 

De  coertione  vilipendentium  ordinem  EcclesiaB.  1095 
De  negiigeniia  ordinem  Ecciesi»  observandi.  1095 
De  renovatioue  ordinis.  1093 

Primom  siatutum.  1093 

J)e  obedientia.  1093 

De  ordinalione  servitii  ecclesiae.  1093 

Statulum  Ecclesis  Lugdunensis  iuramento  vallatum.de 

missis  majoris  altaris  ccieiirandis,  in  quibus  archiepisco* 

l»us  lenetur  et  aliL  1094 

De  poenis  canonicorum  qui  non  faciunt  ofllcia  sua.  1097 
Qualiter  deserviatur  ecclesia.  1097 

De  custodibus  Sancis  Crucis  in  quibus  tenentur.  1097 
De  successione  canonicorum.  1098 

De  suocessione  capellauorum  Sancti  SperatJ.  1098 
De  mulatiooe  ordinis.  1098 

De  viialohis.  1098 

Ne  al taria  amittant  missas  suas  1 096 

De  forma  supplicandi  in  choro  1099 

De  silentio  iu  choro  faciendo.  1099 

Item,  de  sileutio  in  choro  et  in  prucessionibus.  109^ 
Qiii  pouunlur  supra  chorum  seu  ievantur  ei  de  tubfor- 

roariit.  j099 

l)e  ordine  diaconatus.  1 1 00 

l)e  amissione  matutinamm  laudum.  IJOO 

De  amissione  matutinarum  duobus  diebus.  1 101 

De  amissione  matutinarum  4n  diebus  fesllvis.  1101 
De  minutione  iu  vigiliis.  1 1 01 

Quomodo  et  quando  debent  intrare  cborum.  1 1 01 

De  mora  in  presbyterio  vel  ante  chorum.  1101 

l>e  pueris  quomodo  babeant  se  quando  veniunl  ad  ec- 

clesiam,  vel  alii  clerici  d«»  terra.  1102 

De  recordatiooe.  1102 

De  transito  per  claustrum  Inordinate.  1 1 02 

De  co.vGis  noii  ferendit.  1  i02 

De  indumentis.  1102 

De  correptione  clericonim,  et  quomodo  honette  ma- 

ncant  per  clauslrum  et  ecclesiam.  1 103 

De  fabu  lationibus  et  il  lusionibus,  ne  Qant  in  clioro.  1 1 03 
Ne  aliquis  moram  faciiit  in  ptatea  ante  ecclesiam.  1103 
De  mora  iu  poria  fratrum.  1103 


De  emunctione. 

De  amissione  matutinarom. 

De  instructione  clerlcorum. 

De  transitu  per  cl^ustnim. 

De  admonitione  CJericorum. 

Ne  aliquis  appareat  cum  de  horis  exierit. 

De  servandis  siatutis. 

De  clericuUs. 


1196 

1105 

1IU3 
1103 
110.5 
1104 
1104 
lt04 
1104 
Qnomodo  debent  intrare  chorum  S.  Cnids  dericis  seu 

presh.yleri  novi,  et  lleri  debeant.       •  1 1*** 

Quandoin  majori  ecclesia  debet  ire.quidfieridebeat.  1 105 
De  clericis  non  habentibus  maglstranL  1 10  j 

De  expulsione  facienda.  1105 

Qualiter  debeant  facere  eustodes  S.  Cmcis  et  sacrista 

8.  Stephani,si  clerici  novi  non  venerintadecciesiam.  1106 
De  servitio  eccle^is  in  quo  tenentur  clerici  S.  Stepbani 

et  S.  Crucis,  et  majoris  eccle^i».  1  i06 

De  hora  tertia  et  seita  quibus  tenentar.  1  i  Q6 

Decxitucbori.  1106 

De  introitu  in  claustro.  1 107 

De  amissione  matutikiarum  1107 

Quibus  pertinet  correctio,  1107 

Quomodo  se  habent  in  «stive  temp«re  1107 

De  correctione  poerorum.  1107 

De  reprehensione  clericoronu  1107 

De  recordatione.  1 108 

De  vicario  canoniconim.  ^'^ 

De  reveslilis  quomodo  vel  ubi  revestianlur.  1108 

De  ordinatione  responsorii,  et  alleluia  elericull.  iVQQ 
De  recordalione  antiphonarum  et  responsoriurum.  ii^i 
De  introitu  miss»  Dominic».  1  i^^ 

De  rasura  barb»  et  coronae.  1 1^^ 

Lbi  debent  convenire  clerid  de  terra,  cujuscunque 

sint  auctoritatit.  HO* 

De  incessione  vesperarum.  11  i^ 

De  admonitione  ctericorum.  H 10 

Quomodo  incedant  canonici  ad  missam  1 1 1^ 

De  revestilis.  1110 

De  rcsponsis  in  Qoadragesima.  1110 

De  maluritatc  incedendi  per  cborum,  et  tburibolo,  vel 

aliis  per  chorum  deferendis.  1 '  1 1 

De  riso  in  choro  non  laciendo.  1 1 '  1 

De  genuflexione.  11  It 

De  positione  matricularii,  et  quid  perttoeat  ad  ejus 

ofllcium.  11  it 

De  servitoribus  ecclesi»  quomodo  babere  dcbent,  et 

prxmio  eorumdem. '  1113 

De  quiete  «terns  beatitudinis  et  aliis  quibos  lcn^nlur 

scrvitores  omnes,  et  pocnis  non  servientium,  nec  facien- 

tiumdebitum.  1114 

De  doctrina  et  ofBcJis  docendis  servitoribos  Ecclesi» 

junioribns.  1115 

Alis  autoritates.  HIS 

PETRUS  S.  H.  E.  CARDINAUS  TITULI  S.  CHRY- 
SOGONI. 
Nolitia.  1119 

Epislol»  Petri  S.  Chrysogoni.  • 
L^AdErvisiumabbalemS.  Victoris  Parisiensis.  1119 

II.  —  Ad  Garinum  ejusdem  monaslerii  abbatem.    11 19 

III.  —  Ad  universos  fideles.  —  De  excommunicalinne 
hereticorum  Albigensium.  1119 

IV.  —  Ad  Philippum  decanum  et  capitolum  B.  Marlini 
Turonensis.  —  Confirmai  fundatiouem  de  duobus  cercis 
coram  scpulcro  sancti  Marlini  conl  inuo  accendendis  1 1 2  i 
ROGtRUS  ABBAS   SANCTl   EVURTII   AURELIA- 

NENSIS. 

Nolitia.  1123 

Revelatio  quam  transmisit  D.  Rogerus  ad  monadios  S. 

Audoeni  Rotbomagi  deinveolione  S.  poatifiris  Evnrtii  1123 

CUALTERUS  PRIOR  S.  VICTORlSPARl^iENSlS. 

NotlUa.  it27 

Excerpia  ex  libris  contra  qoatuor  Iab}Tinlhos  FrancK-e, 

Ex  libro  primo.  tj?J 

£x  libro  secundo.  })5l 

Ex  libro  terllo.  tli3 

Ex  libro  quarto.  tt39 

Index  alpbabelicus  in  epistolas  Joannis  6aresberieD- 

sis.  tl71 


FINIS  TOMI  GENTESIMI  NONAGESIMl  NOM. 


Ex  ivpis  L.  MIG.NE,  au  Pe*it-Montrt)oge. 


ll-u' 


••'■*■ 


TIliPLE  r.HAIMMArRE  ET  TUfPl  E  mcnONNAmK  Blv  LA 
J.ANi;rE  nLBHAiUHK  OU  rJIU.nAKjl  i:.  Srlnn  W  sxf^ihw 
*k'H  iiOiiilH-voMvtlr»,  fiiir  GiWriiiist»  ttutiiiictil*'-  i-l  loiTtjj;*^  f*v<f 

|i    K.  K,.t..rt   1 1.  i- 1.     .i.  u  rL  r;k[ililn  cniiMTi*,   f'i,  nMitrr  ce 

unfiit^r  <li"   nifixpjff   Ojdiiti, 
;«  iiiiriilof  djni^  !Mm  5<'iis  eii  uiie 

rh  fM-  iki  fniii'  i^iuiilou^  iHuUif  iim»  nujl  trurntnir^  snvn  im* 
ji:ii!.iu*^n.  1  <^iioriiu*  viiL  lu-r,  *l  i  |Kiriout  aiiUi^ur*  seinit 
ti'uJulorr.  rrix  :  15  Jr, 

Oooieiu^:'  le  PiVtmrT?m?r<*  rl  In  f^r^nmmiVtf  ilr  Crs'nius,  fjrie 
fiouiin'[»riMJiii:T<ma  ii  i^  SDient,  dc*  iaveuile  im\s  ies  ht}briii>yrils, 
lc  miHlit^ijriliinHintmiro  et  i]i  mviilt^ure  ^nimmurre  nmrMiK,  jumt 
iTtTVous  uiatirrinifi-i  |inMvoir  iHrw  i|iie  m*ti^  if^  jivons  rorrigrs, 
ri>rii;iicli's  el  prrtfrt(ourn''5*  miiis  nii  prftiiil  riumi>r(*  de  riif^porrs; 
nou*  Ifirmvoiis  mAriio  lt^)ii!»init  suiKTi"' -^  ,m..,.^..„i,.„i^>,^  j 
tuttn  U*s  ;iutrr^,  iii:i^s  ^  eux-riii^im-s,  nne  r  ii^j  vo- 

lmiUL'rs  dc*  se  ios  prwurt^r  l!i  Iouh  i-puji  «[n  ■  re  *M1- 

Ui>ft,  U';iillt»**r^,  ^  i;i  Miiie  tjc  li/;ii'*iiiiis  jiuir  u  >  jn>uiU-vmi!!Je*, 
m  iroLivp  riu  If^fiJii^r,  dntiL  \c  J)u-liofiiuiri!  i'l  ia  lirjiriiMKnre  ^iit 
ctm  "      '       ■  !\m  a  li^sd*^  ;  ■  '    ;  ~  '  '  ■  ''  '-  ■    ■■■        '  "\\  UUn 

III  i  ^  r;ii  *|»u!  i-  ititivVr, 

*  si  Ui  i1-ins  Sfs  i  ^  '  ;  iir.*ls 

tm  *  iv.iiit,  ijut  J  fliil  Si'3  jiri'tivt!i  vu  ^vu^mt*  U^-br.iU|uij  t*l  tlo|;riia- 
f  ifjut\  ii's  ii  roiidiis  pnrfjirlPtijerjl  orUu>ilo3iP5,  Noire  |>uhiii'alion 
fi^^juil  dniir  b  pius  f^r.iuiJe  purotC*  dc  |inricipea  ii  lascieiice  ia 
fftu^  ^iciMcite  ei  b  nUts  eievijie. 

ta  biifriii'  hi!'lirjiqu^«**mbla  vi  Tii'ec^*{iifi'  h  Rfisiuftt,  *|u*aprr» 
de  vdH  rr^otK  i|i>  Ta^oir  tmp  tmip-ti^iuf^s  tiv0\!^i>v.  ce  Kf-md 
Ironi  01'  li  '       •  ■  r  iY'1uiJl'    ii  V'^iiv  dc  fiiu*& 

dett*  ai  .  i>'Hir  k»  i'iir.'Ueti,  de 

|ioiivi>ir-.    ,  ^  l'iiJiomc  oii  la  t4uiyrt 

Jc  ui'^  livrt.»  furutit  |frimit)vemL-ui  i>iriis] 


^iml^emUp  rle  IpuIp^*  !<**  »nTf<*^  maii^fi^f  llifDlAgi^^iifts, 
quoi  eiit-orr  " 
»;iissf'iit  iU' 

rcfH]Li''i's  *-\. .V 

iivH  pitrSiti  loniplrics  v\  hi 

Im  li  fnrTtM'  nfi  i;r;irti|  iml  i 

qilii^-/  nr  «Ir  cnmrfjrULnlrs    i 

tnHn-  .1  nj^r.iinlr  rdi.'':i' quc  rnnn 

riumi. ,.•,.,'  '  ■  ■■•-'  '^  .ivi-*-" .■ 

ii;iutaui  pl: 

|i|iis  iijluri 

daiis  snjt  rtHis  ^UHiidts  i:lioLsUiJv,  mJsuUil  . 

ii>^'ues''  AiiKi  se  trimv**iit  tiits  dfut  ouvr 

f;     -    i-    ■ '    '        " '        :   -     ■  '    T  '     -■  .  •     1    •    --      • 


POOP- 


iiiH  jrurs  i-ij:n* 

le^  amh  de  U 


teJtii  done  niii  pos^^dr  le^  Cmtn  eempkh  a  ta  coRSolalidft  4€ 

;  .■  eln 


^uj^i;  mfSiittix  tvuf»  {mttumit' 


Cm. 


i^i>id'uii  pet.t  iii- 
m  qiii  tr^ijoyic  i' 


COLIlSrOMri.FTS  nErRJTlRESAJNTE  ET  DE  TllEOLO^ 

GIL;.  r  foriiics  urmtuemciiL  ilc  i  ommi  nt^iirfs  ct  ik   Vraiios 

|i;irtm>t  T-criirf"^  "  '    ^  s  ibc  Vii*iruvn' iq  d 'sr;^ti 'sp^r  »ue 

.^rjimJc  t"-iri  1  i  dcs  ltiei4ngieii<!i  d  '  l'l^*ii*otii%  iriii* 

%er!it'IUmu  r»  i  fircl;  i^  pidi.iC-s  ct  jjuiio1l's  pcif 

utie  sociele  d'co  1..^1j^JU4UC3,  Ifurs  cures  oa  difctUeurs  dc  %!i- 
mirjairi*s  tl.inH  IViris,  rt  tur  li  »^*mln,iin's  de  pfoviiii:^.  Cha- 
qtic  Ctyur^  forme  tl  voL  iu-4"  k  2  toL  Oii  sou!?rnt  aiii  dcux 
V ftivn  A  la  Cot^ ou  ti chi^euu deui  eu  p^riicuiicr.  IMt  :  5  fr^iics 
lc  VoJ. 

La  lradu*!Jlon  fraiiCaii©  ^c  Irdtive  ^n  rcgard  de  la  VuJgale  dimi 
Ic  Ctmrji  (/'tVrJfttr^  tnhifi*.  —  Le  Proa^JCifMi  dcs  Cmtr»  ii*»  iH^ 
piilitL'"  i|ur  mns  mois  flprL*»  i'euvm  daii.5  loulc  l'|iiirofie  de  |iiui 
dc  ?  ' '" ' '  '  ' '  fi^ s  coii !; u  i l;i li  v es,  e t  a [i r^ s  ri'  i'C n l i utl  <ie  ln  jil utiii rl 
dt-^  ^  Mul  couim>*iilaitf#^  ei  rtui  tr;ilt*^  irorit  iHn  imprl* 

m  ^  i;  rt''imi  en  lcur  i,i>veur  te  pbrs  dc   ymn  t*pi»!Co|Kiirs 

on  tiii.ulo^itMiiic?s.  —  L*'J*  ouvrji;p<  CdiiAi^unt  cii^  rcprodiiits  duns 
leur  uiAL'^ritL';  seulcmeritf  dcs  ^if>p**"'^i^'''*^»  exlriits  tl':iuirca  au- 
lctirs,  orn  H^)  mis  h  In  iJii  dc  rJlJiijuc  niivrjigc  qul  cii  siv;iit  b*»'oiu, 
et  dcs  notcs  rniL  etL*  ptaftc^  no  im  di'5  p:i^t^s,  pour  toiili  ompii*^ 
lcr  ou  cit[jUquer  cunroniif'*mcui  aun  |irogri'si  drs  si.iem.t*s  tH  tUn 
^ris  acluels.  —  Eti  rriitti^rc  librc,  toulcs  ies  opinintis  oni  ^tc  re- 
prodiiiteii.  La  htogr^ipiiic  d^^  c1i:iqi)c  jiiitcur  \mb\\^  {irt-ciM^  le 
travHaU  i|u'mi  tut  emprunlCj  ei  ces  auteurssonl  ^u  nombrcdeOi. 

NGlnre  des  Ciufi  ei  morfrm  mh  rn  (ruvre  ^Ktur  U%  rMkcr. 

l*our  coricevoirel  ent'cutcr  nolre  «'uvrct  nous  goinnies  partl 
de  dinis  comiidvralum*  Joul  ii  tiau*  sctjd>ic  qu€n  ne  pcut  coti^ 
lcstcr  \i  vcrlie. 

Dc  ra*pi*»  qtie,  VI*  1'lrr^m#nsitM  m^  mDli&res  ct  llnsuflJsance  de 
reRprji   ii  ffc  aiitCLif  ti'a  pir  toiuriiCTtJ*-r  fmts  tcs  ii* 

Vfcs  <Jc  i  .   lu  toiiinnscr  uiic  Jii  'ijio^ir  tftut  cntthe 

avec  lUiL  ,.. ,....jimrs  cgnle  el  ne  l.di%^ui  ricn  ^  dcsircr, 

de  in^me  ri  csl  ccruiiii  i|i*1l  uVsL  fiiicreile  Ci>*nmeniiictirs  n\  de 
lliLOlf>jL,'ieii*  caiirat^s  qui  u':iicnt  parfiHtement  rilMis^I  <J,ins  ccriam* 
commiuijiircsou  ccHf/m*  tr;i\ti's.  irest  :iiii**i  que  pcr^^mne  u'i- 
^iore  ipit'  Snarez  a  fuit  lc  iTUMncur  Iraiic  dcs  /^k»  et  qne  Op* 
Htfiiustf  Lttpiiie  u  le  miciix  ro  iiiiirtitii  ic  Pcntiilcuque,  Of,  c>st 
eetre  rcuiiJ»H^  dc  chefs^d'oiuvre  partrctdicrs  qult  sagissiiit  de 
cuiiverLir  eu  dm%  rorps  d'ouvr:igc^. 

Volci  itonc  Cf*  qtic  iwvub  avons  fajL  ;  nous  avons  eriqinmlii  iljins 
icmlcson  itilvi^ryiile! ,  Ji  ihaque  «nlcnr,  lc  tr^vjiii  dims  Lcqucl,  dc 
Taveu  ile  lonl  le  mmide,  ccl  aultmr  a  $urpa.s^.;*  i»hu  ics  auires  : 
paf  excmpJp!,  fjour  VErrUttre  mintt,  iiout  avniis  pris  Jo^ut^  k  Ma* 
fiius,  Jes  r  -  -  ^  tii'ni*Ur;tr<L  ci  ;dnsi  dc  s^itLt*  dc»  lous  les  au- 
res  Uvr  ile.  Pourfiimi?  fi;iric  quc  ces  diversCommcD- 

lirf.t  p i .: -   L  :  '  : iiuL  jinur  dcs  cJief^if tcuv re 
Bc  mAm<**  poijt  [a  fhi^ofogk,  mius  avons  rhrH*i»  dnns  Mi  JrJiior 

'   jiiByttituiiMAauyifiaiifa 


l.i^iicndanl,  pour  ne  pas  erfcf  mtt  lc  diojx  de*  *!amiBenljJrci 
ei  iJes  iniitcs,  (><njr  JoiJticr  tout i  lautoritJ,  rit^n  k  iltnfmdiU' 
lismc,  pmir  rnonlref  enttii  «jne  iwms  avons  viiulu  trav;iilit'r  en 
ilcJiorsiics  nysi^mcii,  i!e**  optnifui'*  ci  dcs  parii!» ,  qn^a^  nu-^^n^^t-^ 
fail?  Nous  amis  ucrit  nnc  teitrc  de  cou^^niijtion  > 
ques.  vitiiirrs  iieiu-rau*,  rhanoitirs  iLnjcloiJiinx, 


r'im- 


mfe,   ie  tioiii  du  i-oiiirioMiljiteuf   ct   ilu   IJR-ulo^icu  diuit  J*?  iimgd 
I**«p  icmJdart  pn^rHrsbJe,  resivlus  de  ti'i*ditcr  qirc  Jes  ciJtumeji- 
U1rc5  ei  ic8  ir^iles  iiul  rthiidrdifent  eu  leuf  Cnvettr  le  ptiis  *k 
voit  i!'pi!?r'{>pairs  on  *W*)iog1cnnes. 
Oci  retjonsps  pJpiur^  '    '       'rf*setd'encimf.ic^ ' 

3ui  csL  pms  «Uirirun  f  'iiJrrisme,  dcs  r   , 

AUtcs  cii   f:dt  driidicau       .        1   -iirivrcs  de  pr 
imiutSfie  1'Ennipc  conaiilLeCi  et  ont  prouv«'vque  ic* 

idus  ciU^^bres soiil i!onnus  partout  el  ouL  dHe  dt^sii..  i  itjui. 

Nous  crt>>onsqii'*ipres  avotr  bi  lcs  CotiT$,  Jepastenr  pnam. 
I^nvornor  c*itmuirpicmeul,  lc  cmjfessenf  lUH^cf  'cijpTiTTT-rit,  ir 
►    '  ;r  parlcr  cxactemcnl,  I'  - 

I  ■jinJcment*  Aus  i,  ics 

L.  ,  ,.  -,.  Muit-mrnt  la  meilkuri  * .,. 

iic  cxtsianLe,   mais  f>eut-^ire  h  tiiciJleurc  qii  i 

dVffcctner  :  lesmrvriigcs  li  rcpr^Jutrc  TurTTniui  f  . 

iiueut.  Douc,  jusqiri  ce  qne  Jc  cici  fsi--  it  rrc  tl  tii«  c%^ 

nic  |iluHf*>rt  ^|uisetih|ue  nos  pbis   '  fmcnlaleiirsoa 

tht'ologicns  ii  bfois,  op  iJcvra  ?iV*ti  ^imrseaTi 

L>':nili'or«,,  i^our  q uc  ccs  C*jiir«  tte  bi^  ..ri#>  ir^s^B 

fHilifii  ii^iin.  il  faudrait  qne  touii  iei^  i  r,.  ,1,, 

'  -f  1  de  ce  nom  fiuand  ils  sout  pris  ^*>p 

'  ■  i>UiSi  fiarce  ciu  {1%  sonl  reutiis  ;  11  faud 

hs  i  u  qij»'s  rl  les  tli/'Olnj*iciis  consuJli!^'^,  *''e5t- 1 

jiJKcs  ct  ic^iirK;ine?;  crdiiiriins  de  ia  iJ*HqrinL\  ^ 

pns  en  tcs  iuiliiiuanl;  ou  piutoL  11  finidnijj  *V**-^' 

cisine  est  dans  Vimpuisaance  d'enfanrcr  nn 

iie  ^uniil  olFrir  ricn  an-dessui  des  iruvres  ■ 

nrcs,  ct  stiflout  de  tes  teuvrcs  ilc»igm^es  par  st  *»  o 

Si  tes  Conn  eiident  los,  it  est  f*roUabie  qiryjir 
vi^hitioti  ne  Lanler^iil  pasii  seijsuivre  d:ins  reludc  de  l  Ettit 
Siimie  etiJe  t;i  Tltiologii.  Avant  la  realiHjiiion  ile  ciHti>  i«t^j 
Tmbiicalion^  ou  oe  |>CHiV3lt  f^ire  que  des  virui  im 
^  prociirer  lesoumgcsqni  Ja  consLilumt.  Tn 
diai^iie  r>f^Lrene  sVsl  ii  pas  dit  :  Ati!  it  jc  if^ 
ihefs-d^ruvre  eomnis  mr  chtttfur.  jmmt  de  t*< 
commc  jyiudierms  arcc-  arftenr,  rumttieJ€ly< 
cL  en  mcnie  leinps,  it  n"os.i:-      ' 
fiaUre  ct  piossi^der  ces  rtii-i 
t.-vuL  i\i^  fois  desit^c,  re  flue  i    ■ 
ri^vc,  est  aujnufd^luii  rcaliv*.  iiu  m  iu 
jufldfrle  fk  5C»i  pmprrs  vo-nx  t  Us  bof^ 
Ufcrii  oH  au  .',  ^  nmiiiaiiJtcA  :  tjh 

ryilfa^Hle   1'  :  lci  Ltmr^  utm 

coic  :  r  VU^..    ..  .,.  i^,  i  l't;^rr  tmU  t^,  om.  .  nii; . 
TAl-tr  ES  AKALTTiQLEJ^  dcs  Qmr?  *rEcriiure  Kiitite  el  d$ 

Ihiiologic.  ^  2  forts  dcuil-voimncs  in-r.  PTij  :  3  fr  1*^«. 
ATLAS  DE  LEr.KlTlillE  SAINTE.  !  vol    hr-foL   Prii  *  6fr 

imur  Jes  souscrJpieurs  auK  Cj&un,  8  flr.  pour  Jes  tion-isouwrl* 

pLeufs* 

i^et  aLias,  ijjii  m  *levait  tonleDrr  q*ie  40  et  quclqne?  iib 
m  reii^*rriic  77 ;  ccpendjut  le  prix  resle  ie  mt^mc,  li  ci 
pour  lime]ligeticc  de  n  impurto   queJJe  Bbjfi  ci 


! 


V'.^t 

t>tf 

J.  1 

oa* 

m  i 

i:;H  ki  wi- 

s ;  0«  ciH 

mmmm 


fr.^V^^  ^°°^  "^°'^'*   ^^  retumed  to 

stmp?d  ^low.  ""  '^'°''  ^•^^  ^-*  '^^ 

A  flne  of  flve  oents  a  day  is  inourred 

by^  retaimng  it  beyond  the   specifled 

Flease  retiirn  promptly. 


^ 


ms-'"%,^'*n 


*..••  V. 


,gp*f''*^*%l4F 


■ii 


*# 


% 


in